အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="my">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>mywiki</dbname>
    <base>https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုသူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">မုခ်ဝ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">စာမူကြမ်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1650</id>
    <revision>
      <id>1059379</id>
      <parentid>1055482</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T23:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="368787" sha1="mtda4hibq8grm7pp3n5jsqqvudjwm0o" xml:space="preserve">{{Infobox country
| နိုင်ငံအမည်အပြည့် = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု
| အမည်_ရင်း = United States of America
| ပုံ_အလံ = Flag of the United States.svg
| ပုံ_တံဆိပ် = US-GreatSeal-Obverse.svg
| နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = In God We Trust&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ကျွန်ုပ်တို့သည် ဘုရားသခင်ထံ အပ်နှံပြီ)&lt;/small&gt;
| နိုင်ငံတော်သီချင်း = The Star-Spangled Banner [[File:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]
| ပုံ_နေရာ = Location United States.svg
| မြို့တော် = [[ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့]]
| အကြီးဆုံးမြို့ = [[နယူးယောက်မြို့]]
| အကြီးဆုံးပြည်နယ် = [[အလက်စကာပြည်နယ်]]
| ဧရိယာ = ၉,၈၂၆,၆၃၀ km² (၃,၇၉၄,၀၆၆ sq mi)
| ဧရိယာအဆင့် = ၃/၄
| ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၆.၇၆
| အမြင့်ဆုံးနေရာ = ဒီနာလီတောင်၊ အလက်စကာပြည်နယ်
| အရှေဆုံးမြစ် = [[မစ္စစ္စပီမြစ်]]
| အကြီးဆုံးအင်း = 
| ကမ်ရိုးတန်း = 
| time zone = -၅ - -၁၀
| ရုံးသုံးဘာသာများ = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]]
| လူဦးရေ = ၃၀၄,၆၀၉,၀၀၀ (၂၀၀၇)
| လူဦးရေအဆင့် = ၃
| လူဦးရေအထူ = ၃၁/km² (၈၀/sq mi)
| လူမျိုးများ = [[လူဖြူ]] &lt;small&gt;(၆၅.၁%)&lt;/small&gt;၊ [[လက်တင်လူမျိုး|လက်တင်]] &lt;small&gt;(၁၄.၈%)&lt;/small&gt;၊ [[အာဖရိကန်လူမျိုး|အာဖရိကန်]]&lt;small&gt;(၁၂.၈%)&lt;/small&gt;၊ [[အာရှလူမျိုး|အာရှ]] &lt;small&gt;(၄.၄%)&lt;/small&gt;၊ [[မူရင်းအမေရိကန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုး|မူရင်းအမေရိကန်တိုင်းရင်သား]] &lt;small&gt;(၁.၂%)&lt;/small&gt;၊ [[ကပြားလူမျိုး|ကပြား]] &lt;small&gt;(၁.၆%)&lt;/small&gt;
| ဘာသာတရားများ = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] &lt;small&gt;(၇၈.၅%)&lt;/small&gt;၊ [[ဘာသာမဲ့]] &lt;small&gt;(၁၂.၁%)&lt;/small&gt;၊ အခြား &lt;small&gt;(၂.၅%)&lt;/small&gt;၊ [[ရဟူဒီဘာသာ|ရဟူဒီ]] &lt;small&gt;(၁.၇%)&lt;/small&gt;၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]] &lt;small&gt;(၀.၇%)&lt;/small&gt;၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]] &lt;small&gt;(၀.၆%)&lt;/small&gt;
| ပွဲများ = 
| အမျိုးအစား = [[ဖက်ဒရယ်ပြည်​ထောင်စုနိုင်ငံ|ဖက်ဒရယ်]] [[သမ္မတစနစ်]] [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ]]
| ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁) = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ]]
| ခေါင်းဆောင်_အမည်(၁) = [[ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်]]
| ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၂) = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဒုတိယသမ္မတ|ဒု သမ္မတ]]
| ခေါင်းဆောင်_အမည်(၂) = [[ဂျေဒီဗန့်စ်]]
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၁) = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာစာတမ်း|လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့]]
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၁) = [[၄ ဇူလိုင်]] [[၁၇၇၆ ခုနှစ်]]
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၂) = လွတ်လပ်ရေးသတ်မှတ်
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၂) = [[၃ စက်တင်ဘာ]] [[၁၇၈၃]]
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၃) = အုပ်ချုပ်မှုဥပဒေကာလပေါ်
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၃) = [[၂၁ ဇွန်]] [[၁၇၈၈]]
| GDP_PPP = $၁၅.၀၉၄ ထရီလီယံ
| GDP_PPP_အဆင့် = ၁
| GDP_PPP_per_capita = $၄၈,၃၈၆
| GDP_PPP_per_capita_အဆင့် = ၈
| HDI = ၀.၉၁၀
| HDI_အဆင့် = ၄
| ဗဟိုဘဏ် = [[ဖယ်ဒရယ်အရန်ဗဟိုစနစ်]]
| ငွေ = အမေရိကန်ဒေါ်လာ (USD &quot;$&quot;)
| အထိမ်းအမှတ်များ = ပန်း - နှင်းဆီ၊ သစ်ပင် - ဝက်သစ်ချ
| ISO 3166-1 = US
| cctld = .us .gov .mil .edu
| calling_code = +၁
| legislature = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်]]
| upper_house = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဆီးနိတ်|ဆီးနိတ်]]
| lower_house = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်|ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်]]
}}
'''အမေရိကန်ပြည်‌ထောင်‌စု'''  ({{lang-en|The United States of America}}) ကို ပုံမှန်အားဖြင့် '''United States''', the '''U.S.''', the '''U.S.A.''', the '''States''', the '''America''' စသည်ဖြင့် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြကာ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရက်တစ်(Federal Democratic) သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ပြည်နယ် (၅၀)နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ (၁)နယ် ပါဝင်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မြောက်အမေရိကအလယ်ပိုင်းတွင် အဓိကတည်ရှိပြီး ထိုနေရာတွင် တဆက်တည်းဖြစ်နေသော ပြည်နယ် (၄၈)ခုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာမြို့တော် [[ဝါရှင်တန်ဒီစီ]] တို့သည် ပစိဖိတ် နှင့် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာတို့ကြားတွင် မြောက်ဘက်တွင် [[ကနေဒါနိုင်ငံ]]နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ]]တို့ဖြင့် ဝိုင်းရံ၍ တည်ရှိသည်။ [[အလက်စကာပြည်နယ်]]သည် တိုက်ကြီး၏ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ကနေဒါနှင့် အနောက်ဘက် ဘဲရင်းရေလက်ကြား (Bering Strait)ကို ဖြတ်၍ [[ရုရှားနိုင်ငံ]]တို့ ရှိကြသည်။ [[ဟာဝိုင်ယီပြည်နယ်|ဟာဝိုင်အီပြည်နယ်]]သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအလယ်တွင် ရှိသော ကျွန်းစုဖြစ်သည်။ အမေရိကန်သည် ကာရစ်ဘီယန် နှင့် ပစိဖိတ်ဒေသအနှံ့အပြားတို့တွင် နယ်မြေများနှင့် ကျွန်းများကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်သည်။

အကျယ်အဝန်း စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃.၇၉ သန်း (စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၉.၈၃ သန်း) နှင့် လူဦးရေ သန်း ၃၀၀ ကျော်ရှိသည့်အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုတ္တမြောက် အကြီးဆုံးနှင့် ကုန်းမြေအကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေအားဖြင့် တတိယမြောက် အကြီးမား အများပြားဆုံး ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအများအပြားမှ လူအများအပြား ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူမျိုးစု အများဆုံး ရောထွေးနေထိုင်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုအစုံလင်ဆုံး နိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်၏ စီးပွားရေးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး စီးပွားရေးဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (GDP) အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၄.၃ ထရီလီယံ မျှရှိသည်။ (nominal GDP အားဖြင့် တစ်ကမ္ဘာလုံး၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံး ဝယ်ယူသည့်တန်ဖိုး၏ ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။)

အမေရိကန်သည် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်တွင်ရှိသော ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ [[ကိုလိုနီ]]နယ်မြေ (၁၃)ခု ပူးပေါင်း၍ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၇၇၆-ခုနှစ် ဇူလိုင်လ (၄)ရက်တွင် [[လွတ်လပ်ရေး]] ကြေညာစာတမ်းကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ထိုစာတမ်းမှ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကို ကြေညာခဲ့ပြီး ကွန်ဖယ်ဒရေးရှင်းဟုခေါ်သည့် ပြည်နယ်များကိုပူးပေါင်းထားသော ပြည်ထောင်စုကို ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ကိုလိုနီလက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် ပထမဆုံးစစ်ပွဲဖြစ်သော အမေရိကန်တော်လှန်ရေးစစ်အတွင်း ၌ ပုန်ကန်ထကြွသော ပြည်နယ်တို့သည် ဗြိတိန်တို့ကို ခြေမှုန်းအောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ်ညီလာခံမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ယခုလက်ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ၁၇၈၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်တွင် စတင် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ နောက်နှစ်များတွင် ထပ်မံအတည်ပြုချက်အရ ပြည်နယ်များကို ဗဟိုအစိုးရမှ ချုပ်ကိုင်မှု အားကောင်းသော နိုင်ငံ၏အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ပြည်သူတို့၏ အခြေခံအခွင့်အရေး အများအပြား နှင့် လွတ်လပ်မှုကို အာမခံချက်ပေးသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက် ၁၀ ချက်ပါဝင်သည်။ အခွင့်အရေးဆိုင်ရာဥပဒေ (The Bill of Rights) ကို ၁၇၉၁ တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။

၁၉ရာစုတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်]]၊ [[စပိန်နိုင်ငံ|စပိန်]]၊ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ|အင်္ဂလန်]]၊ [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ|မက္ကဆီကို]]နှင့် [[ရုရှားနိုင်ငံ]]တို့မှ နယ်မြေများကို ရယူခဲ့ပြီး [[တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံ|တက္ကဆက်နိုင်ငံ]] နှင့် ဟာဝိုင်အီနိုင်ငံတို့ကို ပြည်ထောင်စု အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ပြည်နယ်အခွင့်အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အမေရိကန် တောင်ပိုင်းနှင့် စက်မှုထွန်းကားသော အမေရိကန် မြောက်ပိုင်းတို့ အငြင်းပွားကြခြင်းနှင့် ကျွန်စနစ်ကို ချဲ့ထွင်ခြင်းတို့ကြောင့် ၁၈၆၀ နှစ်များတွင် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းမှ အနိုင်ရရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံပြိုကွဲမည့်အရေးကို တားဆီးနိုင်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တရားဝင် ကျွန်စနစ်ကို ချုပ်ငြိမ်းစေခဲ့သည်။ စပိန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲ နှင့် ပထမကမ္ဘာစစ်တို့မှ အမေရိကန်အား စစ်အင်အားကြီး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် စေခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နျူးကလီးယား လက်နက်ပိုင်ဆိုင်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအဖြစ် ကုလသမ္မဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ နှင့် နေတိုးကို စတင်တည်ထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် စစ်အေးတိုက်ပွဲ ပြီးဆုံးသွားခြင်းက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား တစ်ခုတည်းသော မဟာအင်အားကြီး နိုင်ငံတစ်ခု အဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့စေသည်။ အမေရိကန်၏ စစ်သုံးစရိတ်သည် တကမ္ဘာလုံးစစ်သုံးစရိတ်၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ ဦးဆောင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== အမည်ရင်းမြစ် ==

အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းမှမြေကို ခေါ်ဆိုသော အမေရိကား (America) ဆိုသည့်စကားလုံးမှာ အီတလီလူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသူ နှင့် မြေပုံဆွဲသူ အမေရိဂို ဗက်စပူချီ ကို အစွဲပြု၍ ၁၅၀၇ ခုနှစ်ကပင် တီထွင် အသုံးပြုခံသည် ဟု ယုံကြည်ယူဆရသည်။ နိုင်ငံ၏အမည်အပြည့်အစုံကို ၁၇၇၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့က &quot;အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ကိုယ်စားလှယ်များ&quot; က ထုတ်ပြန်ခဲ့သော လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး &quot;အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ၁၃ ခုမှ တညီတညွတ်တည်း ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်&quot; ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။

== ပထဝီဝင်၊ ရာသီဥတု နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ==
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တဆက်တည်းဖြစ်နေသော ကုန်းမြေဧရိယာသည် ၁.၉ ဘီလီယံ ဧက (ဟက်တာ သန်းပေါင်း ၇၇၀) ခန့်မျှ ရှိသည်။ [[တဆက်တည်းဖြစ်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|တဆက်တည်း တည်ရှိနေသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]မှ [[ကနေဒါနိုင်ငံ]] ခြားနားနေသော [[အလက်စကာပြည်နယ်]] မှာ ဧကပေါင်း ၃၆၅ သန်း (ဟက်တာ သန်းပေါင်း ၁၅၀) ရှိပြီး အကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ပစိဖိတ် အလယ်ပိုင်းရှိ ကျွန်းစုများတွင် တည်ရှိသော [[ဟာဝိုင်ယီပြည်နယ်]] မှာ ဧကပေါင်း ၄သန်း (ဟက်တာ ၁.၆သန်း) မျှသာရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Lubowski, Ruben, Marlow Vesterby, and Shawn Bucholtz|url=http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/|title=AREI Chapter 1.1: Land Use|publisher=Economic Research Service|date=2006-07-21|accessdate=2009-03-09|archivedate=8 August 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060808222823/http://www.ers.usda.gov/publications/arei/eib16/chapter1/1.1/}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စုစုပေါင်း ဧရိယာ (မြေနှင့်ရေ နှစ်ခုပေါင်း) တတိယမြောက် သို့ စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]] နှင့် ကနေဒါ နိုင်ငံတို့၏ နောက်မှ လိုက်ပြီး တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် မတိမ်းမယိမ်း ရှိသည်။ ထိုသို့ အဆင့် အတိအကျ သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိရခြင်းမှာ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] တို့၏ အငြင်းပွားနေဆဲဖြစ်သော နယ်မြေများကို ထည့်သွင်း ရေတွက်ခြင်း ရှိမရှိ နှင့် သက်ဆိုင်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အရွယ်အစားကို မည်သို့ တွက်ချက်သည်နှင့်လည်း သက်ဆိုင်သည်။ စီအိုင်အေ ကမ္ဘာ့အချက်အလက်စာအုပ် (''World Factbook'') အရ စုစုပေါင်း အရွယ်အစားကို ၃,၇၉၄,၁၀၁ စတုရန်းမိုင် (၉,၈၂၆,၆၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ)ဟု ဖော်ပြထားပြီး &lt;ref name=&quot;WF&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=United States|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2009-09-30|accessdate=2010-01-05 (area given in square kilometers)|archivedate=6 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150706193812/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html}}&lt;/ref&gt; ကုလသမဂ္ဂ စာရင်းအင်းမှ ၃,၇၁၇,၈၁၃ စတုရန်းမိုင် ( ၉,၆၂၉,၀၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ဟု ဖော်ပြကာ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2005/Table03.pdf|title=Population by Sex, Rate of Population Increase, Surface Area and Density|publisher=UN Statistics Division|work=Demographic Yearbook 2005|accessdate=2008-03-25 (area given in square kilometers)}}&lt;/ref&gt; ဘရစ်တန်နီကာ စွယ်စုံကျမ်းမှ ၃,၆၇၆,၄၈၆ စတုရန်းမိုင် ( ၉,၅၂၂,၀၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ဟု ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/616563/United-States|title=United States|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=2008-03-25 (area given in square miles)}}&lt;/ref&gt; ကုန်းမြေ ဧရိယာကိုသာလျှင် တွက်မည် ဆိုပါက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ရုရှား နှင့် တရုတ်တို့၏ နောက် တတိယနေရာတွင် ရှိပြီး ကနေဒါနိုင်ငံ ထက် အနည်းငယ်မျှ သာလွန်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web.archive.org/web/20080208233209rn_1/education.yahoo.com/reference/factbook/countrycompare/area/3d.html|title=World Factbook: Area Country Comparison Table|publisher=Yahoo Education|accessdate=2007-02-28}}&lt;/ref&gt;

[[File:USATopographicalMap.jpg|left|thumb|300px|[[တဆက်တည်းဖြစ်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ တဆက်တည်း ကုန်းမြေ]]ကို ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသောပုံ]]

အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ စတင်လာသော ကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်သည် ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ ရွက်ကြွေတောများနှင့် ပိုင်မောင့် (Piedmont )ရှိ တောင်ကုန်းများ ဆီသို့ ဖြန့်ကျက် ဝင်ရောက်သွားသည်။ အပါလေချန် တောင်တန်းများသည် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဒေသ နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်ဘက် အလယ်ပိုင်း ရှိ မြက်ခင်းပြင်များ၊ ရေကန်ကြီးများတို့အား ပိုင်းခြားပေးထားသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက် အရှည်လျားဆုံး ဖြစ်သည့် မစ္စစ္စပီ-မစ်ဆိုရီမြစ်သည် မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်း၍ နိုင်ငံ၏ ဗဟိုချက်မသို့ ဦးတည်သွားသည်။ ပြန့်ပြူးပြီး မြေဩဇာကောင်းမွန်သည့် ဂရိတ်ပလိန်း (Great Plains) ဒေသရှိ ပရေရီမြက်ခင်းများသည် အနောက်ဘက်သို့ ဖြန့်ကျက်သွားသည်မှာ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ကုန်းမြေမြင့်ဒေသ အထိ ပင်ဖြစ်သည်။ ဂရိတ်ပလိန်း၏ အနောက်ဘက် အစွန်ရှိ [[ရော့ကီး တောင်တန်း]] သည် နိုင်ငံအတွင်း မြောက်မှတောင်သို့ ကန့်လန့်ဖြတ်တည်ရှိသည်။ ထိုတောင်တန်းများသည် [[ကော်လိုရာဒိုပြည်နယ်]]တွင် ပေ ၁၄,၀၀၀ (၄,၃၀၀ မီတာ) အထိ မြင့်သည်။ အနောက်ဘက်သို့ ဆက်သွားလျှင် ကျောက်တောင်ထူထပ်သော ဂရိတ်ဘေစင် (Great Basin) ဒေသ နှင့် မိုဟားဗီး (Mojave) သဲကန္တာရ ကဲ့သို့သော ကန္တာရများ ရှိသည်။ ဆီးရီးယား နီဗားဒါး (Sierra Nevada) နှင့် ကက်စကိတ် တောင်တန်းတို့သည် ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် နီးကပ်စွာ သွယ်တန်းနေကြသည်။ အလက်စကာပြည်နယ်တွင် ရှိသော မောင့်မက်ကင်လေ မှာ ၂၀၃၂၀ ပေ (၆၁၉၄ မီတာ) မြင့်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း နှင့် မြောက်အမေရိကတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သည်။ ရှင်သန်နေဆဲ မီးတောင်များမှာ အလက်စကာရှိ အလက်ဇန္ဒားကျွန်းများ နှင့် အာလူးရှန်(Aleutian) ကျွန်းများ တို့တွင် အများအပြား တွေ့ရပြီး ဟာဝိုင်ယီကျွန်းများတွင် မီးတောင်ကျွန်းများ ပါဝင်သည်။ ရော့ကီးတောင်တန်းများတွင် ပါဝင်ပြီး ရဲလိုးစတုန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အောက်တွင်ရှိနေသော စူပါမီးတောင်သည် မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် အကြီးဆုံးမီးတောင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dsc.discovery.com/convergence/supervolcano/under/under.html|title=Supervolcano: What's Under Yellowstone??author=O'Hanlon, Larry|publisher=Discovery Channel|accessdate=2007-06-13|archiveurl=https://archive.today/20120525210051/http://dsc.discovery.com/convergence/supervolcano/under/under.html|archivedate=25 May 2012}}&lt;/ref&gt;
[[File:Grand canyon of Yellowstone and Yellowstone fall nn edit1.jpg|thumb|ရဲလိုးစတုန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်]]

အရွယ်အစားအားဖြင့် ကြီးမားပြီး ပထဝီ အနေအထားမျိုးစုံရှိသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ရာသီဥတု အမျိုးအစား အများစုကို တွေ့ရသည်။ မယ်ရီဒီယမ် ၁၀၀ ဒီဂရီ လောင်ဂျီကျုမျဉ်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ စိုထိုင်းသော ကွန်တီနန်တယ် ရာသီဥတုမှစ၍ တောင်ဘက်ပိုင်းရှိ စိုထိုင်းသော မုတ်သုံတစ်ပိုင်း ရာသီဥတု အထိ တွေ့ရသည်။ ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်၏ တောင်ဘက် အစွန်အဖျား နှင့် ဟာဝိုင်ယီတို့မှာ မုတ်သုံရာသီဥတု ဖြစ်သည်။ မယ်ရီဒီယမ် ၁၀၀ ဒီဂရီမျဉ်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဂရိတ်ပလိန်း လွင်ပြင်ကျယ်များမှာ တစိတ်တပိုင်း မိုးခေါင်ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုမျိုး ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ရှိ တောင်ကုန်းများမှာ ကုန်းမြင့် ရာသီဥတု ရှိသည်။ ဂရိတ်ဘေဆင် ဒေသနှင့် အနောက်တောင်ဘက်ရှိ ကန္တာရဒေသများမှာ မိုးခေါင်ခြောက်သွေ့သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် မြေထဲပင်လယ် ရာသီဥတုရှိပြီး အော်ရီဂွန် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ၊ ဝါရှင်တန်ပြည်နယ် နှင့် အလက်စကာတောင်ဘက်ပိုင်းတို့တွင် သမုဒ္ဒရာ ရာသီဥတု ရှိသည်။ အလက်စကာ၏ ဒေသ အတော်များများမှာ အန္တာတိကဆန်သော ရာသီဥတု နှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုများ ရှိကြသည်။ ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုမှာ အထူးအဆန်း မဟုတ်ပေ။ မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့နှင့် ထိစပ်နေသော ပြည်နည်များတွင် ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်း မကြာခဏ တိုက်ခတ်လေ့ ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ [[လေဆင်နှာမောင်း]] အတော်များများမှာ ဤနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက် အလယ်ပိုင်းရှိ လေဆင်နှာမောင်း တောင်ကြား (Tornado Alley) ဟုခေါ်သော ဒေသတွင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Perkins, Sid|url=http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701131631/http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp|archivedate=1 July 2007|title=Tornado Alley, USA|accessdate=2006-09-20|date=2002-05-11|work=Science News}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဂေဟစနစ်သည် အလွန်အမင်းကျယ်ပြော (megadiverse) သည်။ တဆက်တည်းဖြစ်နေသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် အလက်စကာပြည်နယ်တို့တွင် ရေသောက်မြစ်ရှိသော အပင် (vascular plants) မျိုးကွဲပေါင်း ၁၇,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ ဟာဝိုင်အီ ကျွန်းများတွင် ပန်းပွင့်သော အပင် (flowering plant) မျိုးကွဲပေါင်း ၁၈၀၀ ကျော် ရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ အနည်းငယ်ကိုသာ ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Morin, Nancy|url=http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf|title=Vascular Plants of the United States|publisher=National Biological Service|work=Plants|accessdate=2008-10-27|archivedate=24 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724222726/http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အလွန်ကျယ်ပြန့်သဖြင့် တိရစ္ဆာန်များသည် အရေအတွက် များပြား၍ အမျိုး လည်း ကွဲပြားကြ၏။ သမင်၊ ဒရယ်၊ မုစကောင်၊ ဝက်ဝံ၊ ပြောင်၊ တောင်ခြင်္သေ့၊ တောကြောင်မြီးတို၊ အမေရိကန် ကျားသစ်၊ ဝံပုလွေ၊ မြေခွေး၊ တောင်ဆိတ်၊ သိုး၊ ပရေရီခွေး၊ အမေရိကန်ဖျံ၊ ရှဉ့်၊ ယုန်၊ ပင်လယ်ဖျံ၊ ပင်လယ်လိပ်နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန် အမျိုးပေါင်းများစွာ ရှိလေသည်။ ငှက်မျိုး ထဲမှလည်း ရစ်ပုမျိုး၊ ရိုးရိုးရစ်၊ စွန်၊ သိမ်းငှက်၊ သစ်တောက် ငှက်၊ ငှက်ပြာ၊ သပိတ်လွယ်ရင်အုပ်နီ၊ သပိတ်လွယ်၊ ကြိုးကြာ နီ၊ မြေလူးငှက်၊ မြေလူးငှက်ဝါ၊ ဝံပိုငှက် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt; နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးကွဲပေါင်း ၄၀၀ ကျော်၊ ငှက်မျိုးကွဲပေါင်း ၇၅၀ ကျော်၊ တွားသွားသတ္တဝါ နှင့် ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါ မျိုးကွဲပေါင်း ၅၀၀ ကျော် တို့ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html|title=Global Significance of Selected U.S. Native Plant and Animal Species|publisher=SDI Group|date=2001-02-09|accessdate=2009-01-20|archivedate=18 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090118023008/http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html}}&lt;/ref&gt; အင်းဆက် မျိုးကွဲပေါင်း ၉၁,၀၀၀ ကျော်ကို အမျိုးအစားခွဲခြား တွေ့ရှိပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/buginfo/bugnos.htm|title=Numbers of Insects (Species and Individuals)|publisher=Smithsonian Institution|accessdate=2009-01-20}}&lt;/ref&gt; ၁၉၇၃ ခုနှစ် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် သတ္တဝါများ ဥပဒေဖြင့် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည်ကို စိုးရိမ်ရသည့် သတ္တဝါတို့နှင့် ၎င်းတို့နေထိုင်ကျက်စားရာ နေရာများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ငါး နှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဌာန က စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုလျက် ရှိသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် အမျိုးသားဥယျာဉ် ၅၈ ခုနှင့် ဖက်ဒရယ် အစိုးရမှ စီမံခန့်ခွဲသော အခြားဥယျာဉ်များ၊ သစ်တောများ၊ လူအရောက်ပေါက်နည်းသော နေရာများ ရာပေါင်းများစွာ ရှိသည်။
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://home.nps.gov/applications/release/Detail.cfm?ID=639|title=National Park Service Announces Addition of Two New Units|publisher=National Park Service|date=2006-02-28|accessdate=2006-06-13|archive-date=1 October 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061001195645/http://home.nps.gov/applications/release/Detail.cfm?ID=639}}&lt;/ref&gt; 

အားလုံးပေါင်းမည်ဆိုလျှင် အစိုးရသည် နိုင်ငံ မြေဧရိယာ၏ ၂၈.၈ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်သည်။&lt;ref name=FL&gt;{{cite web|url=http://johnshadegg.house.gov/rsc/Federal%20Land%20Ownership--May%202005.pdf|title=Federal Land and Buildings Ownership|publisher=Republican Study Committee|date=2005-05-19|accessdate=2009-03-09|archivedate=9 March 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090309172818/http://johnshadegg.house.gov/rsc/Federal%20Land%20Ownership--May%202005.pdf}}&lt;/ref&gt; ထိုနေရာ အများစုမှာ ကာကွယ် ထိန်းသိမ်းထားပြီး အချို့ကိုမူ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တူးဖော်ရန်၊ သတ္တုတူးဖော်ရန်၊ သစ်ထုတ်လုပ်ရန် နှင့် ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များ မွေးမြူရန် အငှားချထားသည်။ ၂.၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ စစ်ရေးအတွက် အသုံးပြုသည်။&lt;ref name=FL/&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မြောက်သမပိုင်းဇုန်တွင် ကျရောက်နေ၍ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၄ ဒီဂရီ ၂ဝ မိနစ် မှ ၄၉ ဒီဂရီ နှင့် အနောက်လောင်ဂျီတွဒ် ၆၆ ဒီဂရီ ၅၅ မိနစ် မှ ၁၂၄ ဒီဂရီ ၄၅ မိနစ် အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ 

အရှေ့ဘက်သမုဒ္ဒရာမှ အနောက်ဘက်သမုဒ္ဒရာအထိ မိုင်ပေါင်း ၃၁ဝဝ ရှည်လျား၍ မြောက်မှတောင်သို့ အဝေးဆုံးနေရာမှာ မိုင်ပေါင်း ၁၇၈ဝ ရှည်လေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည် အကွေ့အကောက် ပေါများသောကြောင့် သင်္ဘောဆိပ်ကောင်း များ ရှိလေသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် တောင်ဘက် ဗော့စတန် မြို့အထိ ကျောက်ဆောင်ထူထပ်၍ ဗော့စတန်မှ လွန်သွာသော် နိမ့်၍ သဲမြေများရှိရာဒေသသို့ ရောက်၏။ ဗော့စတန်မြို့မြောက် ဘက် မိန်းပြည်နယ်၌ ပင်လယ်အော်များနှင့် ရေလက်ကြား အမြောက်အမြား ရှိလေသည်။ နယူးယောက် သင်္ဘောဆိပ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအဖို့ အထူးအရေးကြီး အသုံးဝင်သော 
ဌာနတစ်ခုဖြစ်၏။ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းမှာလည်း အရှေ့ ဘက်နည်းတူ မညီညွတ်သဖြင့် သင်္ဘောဆိပ်ကောင်းများ ရှိလေ သည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုနှင့် ဆန်ဒီယေးဂိုးတို့သည် နာမည်ကျော် ဆိပ်ကမ်းကောင်းများ ဖြစ်ကြ၏။ အရှေ့အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုး၌ ကျွန်းစုကလေး မြောက်မြားစွာရှိသည့်အနက် ထင်ရှားသော 
ကျွန်းများမှာ မောင့်ဒဲဆတ်၊ နန့်တပ်ကက်၊ ဗလော့ကျွန်း၊ စတက်တင်ကျွန်းတို့ ဖြစ်လေသည်။ တောင်ဘက် ဖလော်ရီဒါ ကမ်းရိုး၌ကား ဘဟားမားနှင့် ကျူးဗားကျွန်းစုများရှိ၍ အနောက် ဘက်၌ ဆန်တာ ကက်တလီးနားနှင့် ဆန်တာ ဘာဘရာကျွန်းစု များ ရှိသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မြေမျက်နှာပြင်မှာ သဘာဝအတိုင်း အရှေ့အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၊ အက်ပလက် ချီယန်တောင်တန်းဒေသ၊ ကျယ်ပြန့်သော အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်၊ အတွင်းကျသော ကုန်းမြင့်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက် ကော်ဒီလား ရားတောင်တန်းဒေသဟူ၍ ပိုင်းခြားလျက်သား ဖြစ်နေသည်ကို 
တွေ့ရ၏။ အရေးအကြီးဆုံးမှာ အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးဒေသ ဖြစ်သည်။ ဤကမ်းရိုးဒေသ၏ အနောက်ဘက်၌ မြောက်ပိုင်း အယ်လဗားမားပြည်နယ်မှ ပြည်ထောင်စု၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ထောင့်စွန်းအထိ ကျယ်ပြန့်သော အက်ပလက်ချီယန်တောင် တန်းဒေသ ရှိ၏။ ထိုဒေသ၌ ပင်လယ်နှင့် အလွန်နီးသောနေရာ 
များမှာ လွန်စွာအေး၏။ မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်၌ ကား မာကျောသော ကျောက်တောင်ကြီးများသည် မြင့်မားစွာ တည်ရှိနေကြသည်။ မစ်ချဲ့တောင်သည် အမြင့် ပေ ၆၆၈၄ ရှိ ၏။ မြောက်ပိုင်းတွင် သလင်းကျောက်တောင် ခါးပန်းကြီးများ ဖြင့် ပိုင်းခြားထား၏။ ယင်းတို့မှာ နယူးဟမ်ရှိုင်းယာ၌ ဝှိုင် တောင်၊ မက်ဆာချူးဆက်၌ ဗတ်ရှိုင်ယာနှင့် ဗားမောင့်ရှိ ဂရင်းတောင်များ ဖြစ်ကြ၏။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့ဘက် အက်ပလက်ချီယန် တောင်တန်းများနှင့် အနောက်ဘက် ကော်ဒီလားရားတောင် တန်းဒေသနှစ်ခုစပ်ကြား၌ ကျယ်ပြန့်ညီညာသော လွင်ပြင်ကြီး များ ရှိ၏။ မစ္စစ္စပီ၊ အိုဟိုင်းအိုး နှင့် မစ်ဇူးရီမြစ်တို့သည် လွင်ပြင်ကြီးများကို ဖြတ်၍ စီးဆင်းကြသောကြောင့် မြေဩဇာ ထက်သန် ကောင်းမွန်သဖြင့် ထိုဒေတွင် နေထိုင်ကြသော လူ များသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းလုပ်ငန်းကို အဓိကထား၍ လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။ အရှေ့ဘက်၌ ရေကောင်းစွာရ၍ မြေဩဇာကောင်းသောမြေများ၊ မြက်ခင်းပြင်ကြီးများရှိ၍ မြောက်ပိုင်း၌ ရှေးအခါက ရေခဲပြင်ကြီး တိုက်စားသွားခဲ့သော မြေဟောင်းများ ရှိလေသည်။ စစ္စကွန်းဆင်၊ မစ်ရှီဂန်နှင့်မင်နီ ဆိုးတား ပြည်နယ်များ၌ အဖိုးတန် ကြေးနီနှင့် သံတွင်းများ ရှိ၏။ တောင်ဘက်ရှိ ပရေရီ မြက်ခင်းပြင်သည် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့မှ အရှေ့တောင်ဘက် အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းအထိ ကျယ်ပြန့် ရှည်လျားလေသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အနောက်ဘက် သုံးပုံတစ်ပုံမှာ ကား ယေဘုယျအားဖြင့် တောတောင် ထူထပ်၏။ ထိုဒေသမှ ရော့ကီးတောင်တန်းကြီးသည် အရှေ့ဘက် ကျယ်ပြန့်သော လွင်ပြင်ပိုင်းမှစ၍ တက်သွားရာ တောင်တန်းများ အသွယ်သွယ် ဖြာထွက်ပြီးနောက် ကော်လိုရားဒိုး ပြည်နယ်၌ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သွား၏။ သို့ရာတွင် ဝိုင်အိုးမင်း အလယ်ပိုင်း၌ နိမ့်ကျ သွားပြီးလျှင် တစ်ဖန် မွန်တာနာနှင့် အိုက်ဒဟိုး ပြည်နယ် များတွင် မြင့်တက်သွားပြန်လေသည်။ ထိုတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်၌ကား မြင့်မားသော ကုန်းပြင်မြင့်ကြီးများ ရှိ၏။ တောင်ဘက်၌ ကော်လိုရာဒို ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ၍ ကော်လိုရာဒိုမြစ်က ဖြတ်စီးလျက်ရှိ၏။ ထိုနောက် ယူးတားပြည်နယ်ရှိ 
ဝေါဆက်တောင်နှင့် ကာလီဖိုးနီးယားရှိ ဆီယယ်ရာ နီဗားဒါး တောင်တို့ကြား၌လည်း ဂရိတ်ဗေဆင်အမည်ရှိ ကုန်းပြင်မြင့်ကြီး တစ်ခု ရှိ၏။ ထိုကုန်းပြင်မြင့်ကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင် ကိုလံဘီယာ ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ၍ ကိုလံဘီယာမြစ်လည်း ရှိ၏။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် မြင့်မားသော ဝှစ်တနီတောင် ရှိပြီး ဝှစ်တနီ တောင်၏ အရှေ့ဘက်၌ ဒက်ဗဲလီခေါ် သေမင်း ချိုင့်ဝှမ်းရှိ၏။ ထိုတောင်ကြား တစ်စိတ်တစ်ဒေသသည် သဲကန္တာရဖြစ်ပြီးလျှင် ကယ်လီဖိုးနီးယားအထိ ရှည်လျားလေသည်။

ဆီယယ်ရာ နီဗားတောင်တန်းသည် အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ အော်ရီဂန်နှင့် ဝါရှင်တန် ပြည်နယ်များသို့ပင် ရောက်၍ ထိုဒေသ များ၌ ကက်စကိတ်တောင်တန်းဟု အမည်တွင်၏။ အနောက် ဘက် ကမ်းရိုးတစ်လျှောက်သို့ ကပ်လျက်တည်ရှိသော တောင် တန်းများမှာကား ကို့စရိန့်ဟု တွင်၏။ ထိုကမ်းနားတောင်တန်းများသည် ကက်စကိတ်နှင့် ဆီယယ်ရာတောင်တန်းများလောက် မမြင့်ပဲ အချို့နေရာများတွင် တောင်တန်းများသည် ပင်လယ်သို့ အရောက် နိမ့်ဆင်းသွားလေသည်။ ကက်စကိတ်တောင်နှင့် မြောက်ပိုင်း ဆီယယ်ရာတွင် မီးတောင်များရှိ၍ အချို့နေရာများတွင် မီးတောင်သေများနှင့် ချော်များဖုံးလွှမ်းထားသော နေရာအများကို တွေ့ရသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ယခုတိုင် ရှိနေသေးသော မီးတောင်ရှင်တစ်ခုမှာ မြောက်ပိုင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ လက်ဆင်မီးတောင် ဖြစ်လေသည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကြီးမား ကျယ်ဝန်းသလောက် အင်း၊ အိုင်၊ စိမ့်စမ်း၊ ရေတံခွန်များ ပေါများသော နိုင်ငံဖြစ်ပေသည်။ မြောက်ပိုင်း ဝစ္စကွန်ဆင်နှင့် မင်နီဆိုးတား ပြည်နယ် များ၌ အထူးသဖြင့် အင်းအိုင်ငယ်ကလေးများ ပေါများ၏။ ပရေရီမြက်ခင်းပြင်၏ မြောက်ဘက်အစွန်၌ ထင်ရှားကျော်စောသော ''ဂရိတ်လိတ်''ခေါ် ရေအိုင်ကြီးများရှိ၏။ ထိုရေအိုင်ကြီး များသည် အလွန်ကျယ်ဝန်း၍ ကုန်းတွင်း၌ တည်ရှိသောကြောင့် ကုန်းတွင်းပင်လယ်များဟုပင် ခေါ်နိုင်လေသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံရှိ စိန်လော့ရင့်မြစ်သည် ထိုရေအိုင်များမှနေ၍ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာသို့ စီးဆင်းလေသည်။ ဆူပီးရီးယားအိုင်ကြီးနှင့် ဟူရွန်အိုင်ကို ဆန်မာရေးတူးမြောင်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထား၍ ဟူရွန်အိုင်မှ အီရီအိုင်၊ တစ်ဖန် အီရီအိုင်မှ အွန်တေးရီအိုအိုင်တို့ကို လှေ သင်္ဘောများ အသွားအလာ လွယ်ကူစေရန် တူးမြောင်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားလေသည်။ နိုင်ဂါရာ ရေတံခွန်ကြီးသည် ဤအိုင်ကြီးများအနီး၌တည်ရှိ၍ ပြည်ထောင်စု၏ ကျက်သရေကိုဆောင်နေလေသည်။

အီရီအိုင်အရှေ့ဘက်စွန်းမျှ ဟဒ်ဆန်မြစ်အထိ လှေသင်္ဘောများသွားလာနိုင်ရန်အတွက် ဂီရီတူးမြောင်းကို ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ထိုရေအိုင်ကြီးများအပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မြောက်ပိုင်းတွင် ရေအိုင်ကလေး အများအပြား ရှိပေသေးသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ ရေရှိသောဒေသများ အားလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၅၃ဝဝ၃ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်လေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မြောက်သမပိုင်းဇုန်အတွင်း၌ တည်ရှိသော်လည်း ရာသီဥတုမှာ အပူအအေး မညီမျှချေ။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရာသီဥတုသည် တိုင်းပြည်မြေမျက်နှာပြင်ကို လိုက်၍ ပြောင်းလဲတတ်သောကြောင့် တောတောင်ထူထပ်သော ပင်လယ်ကမ်းရိုး တောင်တန်းဒေသနှင့် ကက်စကိတ်တောင် အနောက်ဘက်တို့တွင် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းခြင်း ဖြစ်စေလေသည်။ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းသည် ပစိဖိတ်ပင်လယ်လေကြောင့် အရှေ့ဘက်လောက် ရာသီဥတု မပြင်းထန်ချေ။ ဆောင်းရာသီ တွင် အလွန်အမင်း မအေးပဲ နွေရာသီ၌လည်း အလွန်အမင်း မပူချေ။ အနောက်ဘက်ဒေသ၌ ဆောင်းတွင်းမှာသာ မိုးရွာသွန်း ၍ တစ်နှစ်လုံးအတွက် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန်ကို ကြည့်သော် မိုး များသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ ရော့ကီးတောင်နှင့် ဆီယယ်ရာ နီဗား၊ စပ်ကြားရှိဒေသ၌ကား မိုးအလွန်နည်းသောကြောင့် အရှေ့တောင် ကာလီဖိုးနီးယားဘက်သို့ ရောက်သော် သဲကန္တာရ ကိုပင် တွေ့ရ၏။ အတ္တလန္တိတ်ဘက်ရှိ နယ်ပယ်များတွင်မူ နွေအခါ၌ လွန်စွာပူ၍ ဆောင်းအခါ၌ လွန်စွာအေးလေသည်။

တောင်ဘက် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့တစ်ဝိုက်ရှိ နယ် များ၌ နွေရာသီတွင် အလွန်ပူ၍ ဆောင်းရာသီ၌ အသင့်အတင့် အေးချမ်းကာ ရံဖန်ရံခါ ဆီးနှင်းများ သည်းထန်စွာကျ၏။ မိုး လည်း အတော်များ၏။ အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်များ၌ ဆောင်း ရာသီမှာ အလွန်အေး၍ တစ်ခါတစ်ရံ ဆီးနှင်းများ မုန်တိုင်းများကျ၏။ ထိုဒေသများ၌ တစ်နှစ်လုံး ရွာသောမိုး၏ ၃/၄ သည် ဧပြီနှင့် စက်တင်ဘာလ စပ်ကြား၌ ရွာသွန်းလေသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံတွင်း ပါဝင်သော ဒေသများ ==

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ပြည်နယ် ၅၀ တို့ စုစည်းထားသော ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု ဖြစ်သည်။ မူလပထမ ပြည်နယ် ၁၃ ခုမှာ ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို တွန်းလှန်ခဲ့သော ကိုလိုနီနယ်ပယ် ၁၃ ခုမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ အစောပိုင်း သမိုင်းကြောင်းတွင် ပြည်နယ် ၃ ခုကို လက်ရှိပြည်နယ်များ၏ ခွဲထုတ်၍ နယ်မြေအသစ် သတ်မှတ် ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ကင်တပ်ကီ ပြည်နယ်ကို ဗာဂျီးနီးယား ပြည်နယ်မှ ၎င်း၊ တင်နက်ဆီပြည်နယ်ကို မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနား ပြည်နယ်မှ ၎င်း၊ မိန်းပြည်နယ်ကို မက်ဆာချူးဆက် ပြည်နယ်မှ ၎င်း ခွဲခြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော ပြည်နယ်များမှာမူ အမေရိကန်တို့ စစ်တိုက်ခြင်း ဖြင့်၎င်း၊ ဝယ်ယူခြင်းဖြင့် ၎င်း ရရှိလာသော နယ်မြေများ ဖြစ်သည်။ ဗားမောင့် ပြည်နယ်၊ တက္ကဆပ်ပြည်နယ် နှင့် ဟာဝိုင်အီ ပြည်နယ်တို့မှာ ယခင်က သီးခြား လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံ များ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့ကြပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အတွင်းသို့ လာရောက် ပူးပေါင်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ် အတွင်းတွင် အနောက်ဗာဂျီးနီးယား ပြည်နယ်သည် ဗာဂျီးနီးယားမှ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် သီးသန့် ခွဲထွက် ခဲ့သည်။ နောက်အကျဆုံး ပြည်နယ် အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုခံရသည့် ပြည်နယ်မှာ ဟာဝိုင်အီ ပြည်နယ် ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၉ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်တွင်မှ ပြည်နယ်အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://archives.starbulletin.com/1999/10/18/special/story4.html |title='The Goal Was Democracy for All |work= Honolulu Star-Bulletin |author=Borreca, Richard |date=October 18, 1999 |accessdate=February 11, 2012}}&lt;/ref&gt; ပြည်နယ်များတွင် ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ခွင့် မရှိပေ။

ပြည်နယ်များသည် အမေရိကန် ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် နေရာ အပြည့်ယူထားသည်။ ပြည်နယ်များ အပြင် အခြားအရေးပါသော ဒေသနှစ်ခုမှာ ဝါရှင်တန် မြို့တော် တည်ရှိရာ ဖက်ဒရယ် ဒိစတြိတ် ဖြစ်သော ကိုလမ်ဘီယာ ဒိစတြိတ် နှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အတွင်းရှိ လူမနေသော်လည်း အမေရိကန် ပိုင်နက်ဖြစ်သော ပါမေရာ သန္တာကျွန်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် အဓိက ရေခြားမြေခြား ပိုင်နက် ၅ ခုလည်း ရှိသေးသည်။ ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်အတွင်းရှိ ပြူရီတို ရီကို နှင့် အမေရိကန် ဗာဂျင်အိုင်းလန်း ဒေသ၊ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ အမေရိကန် ဆာမိုအာ၊ ဂူအမ်ကျွန်း နှင့် မြောက်မာရီယာနာ ကျွန်းများ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ &lt;ref&gt;See 8 U.S.C. § 1101(a)(36) and 8 U.S.C. § 1101(a)(38) U.S. Federal Code, Immigration and Nationality Act. {{USC|8|1101a}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ဆာမိုအာမှ လွဲ၍ အခြား အဓိက ပိုင်နက် ၄ ခုတွင် မွေးဖွားသူတို့သည် အမေရိကန် နိုင်ငံသား အဖြစ် အလိုအလျောက် ရရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/RL30527.pdf| title = Presidential Elections in the United States: A Primer (Page 7)| accessdate = January 18, 2010| date = April 17, 2000| publisher = United States Congressional Research Service}}&lt;/ref&gt; ထိုဒေသများတွင် နေထိုင်သူတို့သည် ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်သူများကဲ့သို့ပင် အခွင့်အရေးများ တာဝန်များ ရှိကြသော်လည်း ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ ဝင်ငွေခွန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပြုထားသည်။ သို့သော်လည်း သမ္မတ ရွေးချယ်ရာတွင် မဲပေးပိုင်ခွင့် မရှိဘဲ အောက်လွှတ်တော်တွင်လည်း မဲပေးခွင့်မရှိသည့် ကိုယ်စားလှယ်သာ တက်ရောက်ခွင့် ရသည်။&lt;ref&gt;Raskin, James B. (2003). ''Overruling Democracy: The Supreme Court Vs. the American People''. London and New York: Routledge, pp. 36–38. ISBN 0-415-93439-7.&lt;/ref&gt;

[[File:Map of USA with state names 2.svg||650px||center]]

အမေရိကန်နိုင်ငံ အတွင်း၌ မှီတင်းနေထိုင်သော လူမျိုးများ မှာလည်း သမိုင်းကြောင်းအရ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ပြောင်းရွေ့လာသော လူမျိုးများဖြစ်သည်။ ပျူရီတန်ဂိုဏ်း 
ဝင်တို့သည် ကိုးကွယ်မှု နှိပ်ကွက်ခြင်းများကို မခံရပ်နိုင်ကြ သဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ လာရောက် နေထိုင်ကြ၏။ ဒတ်ခ်ျလူမျိုးနှင့်ဆွစ်လူမျိုးတို့သည်လည်း ကုန်ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ရန်အတွက် နယူးယောက်၊ နယူးဂျာစီ အရပ်တို့၌ လာရောက်နေထိုင်ကြ၏။ စပိန်လူမျိုးတို့လည်း ရွှေငွေရှာဖွေရန် ဖလော်ရီဒါ၊ တက်ကဆပ်နှင့်ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်များသို့ လာရောက်၍ အခြေစိုက် နေထိုင်ကြ၏။ ဂျာမန်၊ ဩစတြီးယန်း၊ ပိုးလူမျိုးနှင့် အိုင်ရစ်လူမျိုးတို့သည် လည်း စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအကြောင်းများကြောင့် မစ္စစ္စပီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် လာရောက်နေထိုင်ကြ၏။ ကွိတ်ကာ ဂိုဏ်းဝင်များနှင့် အယူဝါဒဆိုင်ရာ ဂျာမန် ဒုက္ခသည်များသည် ပင်ဆယ်လဗေးနီးယားပြည်နယ်ကို တည်ထောင်နေထိုင်ကြ၏။ ပစိဖိတ်ကမ်းခြေနှင့် အနီးအနားရှိ ကျွန်းစုများတွင်ကား မလေး၊ ဂျပန်နှင့် တရုတ်များရှိ၏။ ရုရှလူမျိုးတို့မှာ အလာစကာနယ် တွင် နေထိုင်ကြ၍ အီတာလျံ၊ ဂျူး၊ ဆလဗ်၊ အာမေးနီးယမ်း နှင့် ဆီးရီးယန်းတို့ကိုကား နေရာတကာ၌ တွေ့မြင်ရ၏။ 
အမေရိကန်၏တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖြစ်သော အင်ဒီးယန်း လူမျိုးများကား ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လာရောက် နေထိုင်သော လူမျိုးများကြောင့် လူမျိုးပင် ပျောက်ကွယ်လုမတတ်ဖြစ် နေတော့၏။ သို့ဖြစ်လေရာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကဲ့သို့ လူမျိုးစုံသောနိုင်ငံကား မရှိတော့ပြီ။
ယင်းသို့အားဖြင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လူအမျိုးမျိုး လာရောက် နေထိုင်ကြရာမှ နောင်အခါအမေရိကတိုက်တွင် အင်္ဂလိပ် လက်အောက်ခံ ကိုလိုနီနယ် တစ်ဆယ့်သုံးနယ်ဟူ၍ ဖြစ်လာ၏။ ယခုအခါ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင်သော ပြည်နယ်ပေါင်း ၅ဝ ရှိလေသည်။ ထိုပြည်နယ် များမှာ အယ်လဗားမား၊ အလာစကာ၊ အယ်ရီ ဇိုးနား၊ အာကင်ဆော၊ ကာလီဖိုးနီးယား၊ ကော်လိုရာဒိုး၊ ကွန်နက်တိကတ်၊ ဒဲလဝဲယား၊ ဖလော်ရီဒါ၊ ဂျော်ဂျီယာ၊အိုက်ဒဟိုး၊ အီလီနွိုင်၊ အင်ဒီးယားနား၊ အိုင်ယိုးဝါး၊ ကန်းဆက်၊ ကင်တပ်ကီး၊ လူဝီဇီ ယန္နား၊ မိန်း၊ မေရီလန်၊ မင်ဆချူးဆက်၊ မစ်ရှီဂန်၊ မက်နီဆိုး တား၊ မစ်စစ်စပီ၊ မိဇူးရီ၊ မွန်တာနာ၊ နီဗရက်စက၊ နီဗားဒ၊ နယူဟမ္ပရှိုင်ယာ၊ နယူးဂျာစီ၊ နယူးမက္ကဆီကို၊ နယူးယော့၊ မြောက်ကယ်ရိုလီးနား၊မြောက်ဒကိုးတား၊ အိုဟိုင်းအိုး၊ အိုကလာ ဟိုးမား၊ အော်ရီဂန်၊ ပင်ဆီလဗေးနီးယား၊ ရုတ်ကျွန်း၊ တောင် ကယ်ရိုလီးနား၊ တောင်ဒကိုး တား၊ တင်နက်ဆီ၊ တက်ဆက်၊ ယူးတား၊ ဗားမောင့်၊ ဗားဂျင်နီးယား၊ ဝါရှင်တန်၊ အနောက် ဗာဂျင်နီးယား၊ ဝစ္စကွန်းဆင်း၊ ဝိုင်အိုးမင်းနှင့် ဟာဝိုင်အီတို့ဖြစ်လေသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
=== မူလ အမေရိကန်များနှင့် ဥရောပအခြေချ နေထိုင်သူများ ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကုန်းမကြီး ပေါ်နှင့် အလက်စကာတွင် ရှေးဦးအစက နေထိုင်ကြသူများမှာ အာရှမှ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၂,၀၀၀ နှင့် ၄၀,၀၀၀ ကြားတွင် ပြောင်းရွှေ့လာသူများဟု ယုံကြည်ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://anthropology.si.edu/HumanOrigins/faq/americas.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071128083459/http://anthropology.si.edu/HumanOrigins/faq/americas.htm|archivedate=28 November 2007|title=Peopling of Americas|publisher=Smithsonian Institution, National Museum of Natural History|month=June|year=2004|accessdate=2007-06-19}}&lt;/ref&gt; ကိုလံဘီယံခေတ် မတိုင်မီ မစ္စစ္စပီယန် ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားချိန်တွင် အဆင့်မြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ ခမ်းနားသော ဗိသုကာပညာများ နှင့် နိုင်ငံ အဆင့်ရှိသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဥရောပသားတို့ အမေရိကန်တွင် စတင်ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြချိန်တွင် နဂိုမူလနေထိုင်ကြသော အမေရိကန် သန်းပေါင်းများစွာတို့မှာ ဥရောပသားတို့နှင့် ပါလာသော [[ကျောက်ကြီးရောဂါ]] စသည့် ရောဂါများကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Meltzer, D.J.|year=1992|title=How Columbus Sickened the New World: Why Were Native Americans So Vulnerable to the Diseases European Settlers Brought With Them??journal=New Scientist|page=38|url=http://www.newscientist.com/article/mg13618424.700-how-columbus-sickened-the-new-world-why-were-nativeamericans-so-vulnerable-to-the-diseases-european-settlers-brought-with-them.html}}&lt;/ref&gt;

[[File:MayflowerHarbor.jpg|thumb|right| မေဖလားဝါး သင်္ဘောသည် ဘုရားဖူးတို့အား နယူးဝေါလ်သို့ ၁၆၂၀ခုနှစ်တွင် ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်ကို ဝီလီယမ် ဟာဆယ်လ်က ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် &quot;ပလိုင်းမောက် ဆိပ်ကမ်းရှိ မေဖလားဝါး ဟူသော အမည်ဖြင့် ရေးဆွဲထားသော ပန်းချီကား]]
၁၄၉၂ တွင် စပိန် ဘုရင်၏ လက်အောက်ခံ ဂျီနိုအာမြို့သား စူးစမ်းရှာဖွေသူ ခရစ်စတိုဖာ ကိုလံဘတ် သည် ကာရစ်ဘီယံ ကျွန်းအချို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး နဂိုမူလ နေထိုင်သူတို့နှင့် ပထမဆုံး အဆက်အဆံ ပြုခဲ့သည်။ ၁၅၁၃ ဧပြီလ ၂ ရက်တွင် အောင်နိုင်သူ ဂျွန် ပေါင့်စ် ဒီ လီယွန် (Juan Ponce de León) လာဖလော်ရီဒါ ဟု သူ အမည်ပေးခဲ့သော နေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်းသည် အမေရိကန် ကုန်းမကြီးပေါ်သို့ ဥရောပသားတို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိခြင်း အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထို့နောက် စပိန်လူမျိုးတို့ သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသတွင် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ထောင်ပေါင်များစွာတို့မှာ မက္ကဆီကိုမှ တဆင့် ပြောင်းရွှေ့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ် သားမွေးကုန်သည်တို့သည် ကန်ကြီးများ၏ အနီးတွင် နယူးဖရန့် နယ်မြေ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်တို့သည် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့ အထိတိုင်အောင် အမေရိကန်မြောက်ပိုင်း၏ အတွင်းပိုင်း ဒေသ အတော်များများကို သူတို့ပိုင် နယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမဦးဆုံး အောင်မြင်စွာ အခြေချ နေထိုင်ချင်းမှာ ၁၆၀၇ ခုနှစ် ဂျိမ်းစ်တောင်းတွင် ဗာဂျီးနီးယား ကိုလိုနီ ထူထောင်ခြင်းနှင့် ၁၆၂၀ ခုနှစ်တွင် ဘုရားဖူးတို့၏ ပလိုင်းမောက် ကိုလိုနီ (Pilgrims' Plymouth Colony) ကို ထူထောင်ခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။ ၁၆၂၈ ခုနှစ်တွင် မက်ဆာချူးဆက် ပင်လယ်အော် ကိုလိုနီကို အငှားချခဲ့ခြင်းကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အများအပြား ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၃၄ ခုနှစ်တွင် နယူးအင်္ဂလန်တွင် ပြူရီတန် ၁၀,၀၀၀ ကျော်တို့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၆၁၀ခုနှစ်များ နှောင်းပိုင်းနှင့် အမေရိကန်တော်လှန်ရေးတို့ အကြားတွင် ရာဇဝတ်သား ၅၀,၀၀၀ ခန့်ကို ဗြိတိသျှတို့၏ အမေရိကန် ကိုလိုနီနယ်မြေများသို့ သင်္ဘောဖြင့် တင်ပို့ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Butler, James Davie|url=http://www.dinsdoc.com/butler-1.htm|title=British Convicts Shipped to American Colonies|publisher=Smithsonian Institution, National Museum of Natural History|work=American Historical Review 2|month=October|year=1896|accessdate=2007-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20020602194900/http://www.dinsdoc.com/butler-1.htm|archive-date=2 June 2002|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ၁၆၁၄ခုနှစ် အစတွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် ဟတ်ဒ်ဆန်မြစ်၏ အောက်ပိုင်းတလျှောက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး နယူးအမ်စတာဒမ် နှင့် မက်ဟက်တန်ကျွန်းတို့လည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။

၁၆၇၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ခ်ျတို့သည် သူတို့၏ အမေရိကန်နယ်မြေများကို အင်္ဂလန်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ကြပြီးနောက် နယူးနယ်သာလန် ဒေသကို နယူးယောက်ဟု ပြောင်းလဲအမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ အသစ်ရွှေ့ပြောင်းလာကြသူ အထူးသဖြင့် အမေရိကန် တောင်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့လာသူ အတော်များများမှာ အတွေ့အကြုံမရှိသေးသော ငယ်ရွယ်သည့် အလုပ်သမားများဖြစ်ကြပြီး သူတို့သည် ၁၆၃၀ မှ ၁၆၈၀ အတွင်း ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများ၏ ၃ ပုံ ၂ ပုံမျှ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;Russell, David Lee (2005). ''The American Revolution in the Southern Colonies''. Jefferson, N.C., and London: McFarland, p. 12. ISBN 0-7864-0783-2.&lt;/ref&gt; ၁၈ ရာစု အတွင်းသို့ ရောက်သောအခါတွင် အာဖရိကမှ ရောက်ရှိလာသော ကျွန်များမှာ အလုပ်ကြမ်းများအတွက် အဓိက အရင်းအမြစ် ဖြစ်လာကြသည်။ ၁၇၂၉ ခုနှစ် ကာရိုလိုင်းနား နှစ်ပိုင်းကွဲခြင်းနှင့် ၁၇၃၂ ခုနှစ် ဂျော်ဂျီယာ ပြည်နယ်ကို ကိုလိုနီအဖြစ် ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကြောင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဖြစ်လာမည့် ဗြိတိသျှ၏ ကိုလိုနီ ၁၃ ခုကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်တိုင်းတွင် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ ရှိပြီး ရွေးကောက်ပွဲတွင် မည်သူမဆို ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင် မဲပေးနိုင်ကြသည်။ ရှေးခေတ်က အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့၏ ရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေး စသည့် လမ်းစဉ်တို့ကို လိုက်နာမှု တိုးပွား လာကြခြင်း နှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် ပတ်သက်သည့် စိတ်ဓာတ်များကြောင့် ရီပတ်ဘလစ်ကင် သဘောတရားကို ထောက်ခံလာကြခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်တိုင်းတွင် အာဖရိက ကျွန်များ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု ကို တရားဝင်ဖြစ်အောင် ပြုခဲ့ကြသည်။ [[မွေးဖွားနှုန်း]] များပြားလာခြင်း၊ သေဆုံးမှုနှုန်း နည်းပါးလာခြင်းနှင့် ပြောင်းရွှေ့ဝင်ရောက်သူတို့ ပုံမှန် ရှိနေခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီများရှိ လူဦးရေမှာ အလျင်အမြန်ပင် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန် ရီဗိုက်တယ်လစ်ဇ် တို့၏ ၁၇၃၀ ခုနှစ်များ နှင့် ၁၇၄၀ ခုနှစ်များ အကြား လှုပ်ရှားမှု တို့နှင့် ပထမဆုံး မဟာ နိုးကြားမှု (Great Awakening) အပြီးတွင် ဘာသာရေးနှင့် ဘာသာရေး လွတ်လပ်မှု တို့ကို စိတ်ဝင်စားမှု တိုးပွားလာခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ် နှင့် အင်ဒီးယန်း တို့၏ စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဗြိတိသျှတပ်တို့သည် ကနေဒါကို ပြင်သစ်တို့ထံမှ သိမ်းယူခဲ့သော်လည်း ဖရန်ကိုဖုန်း လူမျိုးတို့သည် တောင်ဘက် ကိုလိုနီများနှင့် မတူပဲ နိုင်ငံရေးအရ တသီးတခြား ဖြစ်နေခဲ့ကြသည်။ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော နဂိုမူလ အမေရိကန်များ (အများသိကြသည်မှာ &quot;အမေရိကန် အင်ဒီးယန်းများ&quot;) မပါဘဲ ကိုလိုနီ ၁၃ ခုတို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၇၇၀တွင် ၂.၆ သန်းအထိ ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုလူဦးရေထဲမှာ ၃ ပုံ ၁ပုံမှာ ဗြိတိန်မှ ဖြစ်ပြီး အမေရိကန် ငါးယောက်လျှင် တစ်ယောက်မှာ လူမည်းကျွန်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Blackburn, Robin (1998). ''The Making of New World Slavery: From the Baroque to the Modern, 1492–1800''. London and New York: Verso, p. 460. ISBN 1-85984-195-3.&lt;/ref&gt; ဗြိတိသျှ တို့၏ အခွန်ကောက်ခံမှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့် ရသော်လည်း အမေရိကန် ကိုလိုနီတို့သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်၏ ပါလီမန်တွင် ကိုယ်စားပြုခွင့် မရပေ။

=== လွတ်လပ်ရေး နှင့် နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်း ===
[[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|left|ဂျွန် ထရမ်ဘူးလ် ၏ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခြင်း ပန်ချီကား ၁၈၁၇-၁၈၁၈]]
၁၇၆၀ ခုနှစ်များ မှ ၁၇၇၀ခုနှစ်များ အစောပိုင်းအတွင်း အမေရိကန် ကိုလိုနီများနှင့် ဗြိတိသျှတို့အကြား တင်းမာမှုမှ တဆင့် ၁၇၇၅ မှ ၁၇၈၁ ခုနှစ် အထိကြာသော အမေရိကန် လွတ်လပ်ရေး စစ်ပွဲကို ပေါ်ပေါက်လာစေခဲ့သည်။ ၁၇၇၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ ရက်တွင် ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားတွင် ကျင်းပသော ကွန်တီနန်တယ် ကွန်ဂရက်မှ [[ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန်]]၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် ကွန်တီနန်တယ် စစ်တပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ &quot;လူအားလုံးကို အညီအမျှ ဖန်ဆင်းခဲ့သည်။&quot; ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့ကြပြီး မည်သူ့မဆို ရသင့်ရထိုက်သော အခွင့်အရေးများ ရှိသည်ဟု ဆိုကာ ကွန်ဂရက်သည် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာစာတမ်းကို ၁၇၇၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုမူကြမ်း၏ အများစုကို ရေးသားသူမှာ [[သောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆင်]] ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့ကို နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လွတ်လပ်ရေးနေ့ အဖြစ် ကျင်းပလျက် ရှိသည်။ ၁၇၇၇ တွင် ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း အတွက် မူများကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး အားနည်းသော ကွန်ဖက်ဒရယ် အစိုးရဖြင့် ၁၇၈၉ ခုနှစ် အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။

ဗြိတိသျှတို့သည့် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်တို့၏ အကူအညီ ရယူထားသော အမေရိကန်တပ်များကို ရှုံးနိမ့်ပြီးသည့် အခါတွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်သည် အမေရိကန်တို့၏ လွတ်လပ်ရေး နှင့် မစ္စစ္စပီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ နယ်မြေများ အပေါ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏၏ အချုပ်အခြာ အာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှု ကို အသိအမှတ် ပြုခဲ့ရသည်။ အခွန်ကောက်ခံနိုင်သည့် အာဏာပါဝင်သည့် ခိုင်မာသော အမျိုးသား အစိုးရ ဖွဲ့စည်းရန် အလိုရှိသည့် သူတို့က ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ညီလာခံကို ၁၇၈၇ တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၇၈၈ တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြု နိုင်ခဲ့သည်။ သမ္မတနိုင်ငံ အသစ်၏ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်၊ အောက်လွှတ်တော်တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန်က သမ္မတရာထူးကို ရယူခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရမှ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီ၏ အခွင့်အရေးအား ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှု ကို တားမြစ်ထားပြီး နှင့် ဥပဒေအရ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အကာအကွယ် ပေးရန် အာမခံချက်ပေးထားသည့် အခွင့်အရေးများ ဆိုင်ရာ ဥပဒေ (The Bill of Rights) ကို ၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။

ကျွန်စနစ်နှင့် ပတ်သက်သော အတွေးအခေါ်များမှာ ပြောင်းလဲလာကြသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေတွင်ပါသော စာပိုဒ်တစ်ပိုဒ် အရ အာဖရိက ကျွန် ရောင်းဝယ်ရေးကို ၁၈၀၈ ခုနှစ် အထိသာ အကာအကွယ် ပေးထားသည်။ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များက ကျွန်စနစ်ကို ၁၇၈၀ မှ ၁၈၀၄ ခုနှစ်အတွင်း ပယ်ဖျက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတွက် တောင်ပိုင်းရှိ ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးနေသေးသော ပြည်နယ်များကို &quot;ထူးခြားသော အဖွဲ့အစည်းများ&quot; အဖြစ် ကြွင်းကျန်ရစ်ခဲ့စေသည်။ ၁၈၀၀ ခုနှစ်လောက်တွင် စတင်သော ဒုတိယ မဟာနိုးကြားမှု (Second Great Awakening) အရ အီဗန်ဂျယ်လစ်ကယ်လစ်ဇင် (evangelicalism) သည် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချမှု အပါအဝင် အမျိုးမျိုးသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လှုပ်ရှားမှု တို့၏ နောက်ကွယ်မှ အားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

[[File:U.S. Territorial Acquisitions.png|right|thumb|နယ်မြေတို့ကို ရယူခြင်းကို နေ့စွဲဖြင့် ပြထားပုံ]]

အမေရိကန်တို့ အနေနှင့် အနောက်ဘက်သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်ရန် စိတ်အားထက်သန်ခြင်းကြောင့် အင်ဒီးယန်းစစ်ပွဲများ အချိန်ကာလ ရှည်လျားစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၀၃ခုနှစ် သမ္မတ သောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆန်၏ လက်ထက်တွင် လူဝီစီးယားနားမှ ပြင်သစ်တို့ ပိုင်ဆိုင်သည့် နယ်မြေကို ဝယ်ယူခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံ၏ အရွယ်အစားမှာ နှစ်ဆ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Louisiana Purchase|url=http://www.nps.gov/archive/jeff/lewisclark2/circa1804/heritage/louisianapurchase/louisianapurchase.htm|work=National Parks Services|accessdate=1 March 2011|archive-date=29 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101129154059/http://www.nps.gov/archive/jeff/lewisclark2/circa1804/heritage/louisianapurchase/louisianapurchase.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အမျိုးမျိုးသော မကျေနပ်မှုကြောင့် ဗြိတိန်တို့ အပေါ် ကြေညာတိုက်ခိုက်ခဲ့သော ၁၈၁၂ စစ်ပွဲတွင် မည်သူမျှ အနိုင်မရရှိခဲ့သော်လည်း အမေရိကန်တို့၏ အမျိုးသားစိတ်ဓာတ်ကို ခိုင်မာလာစေခဲ့သည်။ အမေရိကန် စစ်တပ်တို့က ဖလော်ရီဒါသို့ အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် စပိန်တို့အနေနှင့် ဖလော်ရီဒါနှင့် အခြား ပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းရိုးတန်း နယ်မြေများကို ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် လက်လွှတ်ခဲ့သည်။ နဂို နေထိုင်သော အင်ဒီးယန်းတို့ကို ဖယ်ရှားသည့် &quot;မျက်ရည်များ၏ ခြေရာ&quot; (Trail of Tears) ဟု ညွှန်းဆို ခေါ်ဝေါ်ကြသည့် အဖြစ်အပျက်တွင် ၁၈၃၀ ခုနှစ်တွင် အင်ဒီးယန်း ဖယ်ရှားရေး ပေါ်လစီကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ကြပြီး မူလ နေထိုင်သူတို့၏ မြေများကို သိမ်းယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် တက်ကဆပ် သမ္မတနိုင်ငံကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့သည် မြောက်အမေရိကတိုက်ပေါ်တွင် နယ်မြေချဲ့ထွင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်သည့် အယူအဆ (Manifest Destiny) မှာ ထိုအချိန်တွင် လူကြိုက်များ ထင်ရှားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Morrison, Michael A. (1999). ''Slavery and the American West: The Eclipse of Manifest Destiny and the Coming of the Civil War''. Chapel Hill: University of North Carolina Press, pp. 13–21. ISBN 0-8078-4796-8.&lt;/ref&gt; ၁၈၄၆ခုနှစ် ဗြိတိသျှ တို့နှင့် ချုပ်ဆိုသော အော်ရီဂွန် စာချုပ်အရ အမေရိကန်တို့သည် ယနေ့ခေတ် အမေရိကန် အနောက်မြောက်ပိုင်း ဒေသကို ထိန်းချုပ်ခွင့် ရခဲ့သည်။ မက္ကဆီကန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန်တို့ အနိုင်ရခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကန်တို့ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]] နှင့် ယနေ့ခေတ် အနောက်တောင်ပိုင်း အမေရိကန်ဒေသတို့ကို လက်လွတ် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ၁၈၄၈-၄၉ ခုနှစ် ကယ်လီဖိုးနီးယားတွင် ရွှေ အလုအယက် တူးဖော်ကြခြင်း (California Gold Rush) ကြောင့် အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းမှုများ ပိုမို ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ရထားလမ်း အသစ်များ ဖောက်လုပ်ခြင်းကြောင့် ပြောင်းရွှေ့လိုသူတို့ အတွက် ရွှေ့ပြောင်းမှု ကို လွယ်ကူသွားစေပြီး နဂိုမူလ အမေရိကန် နေထိုင်သူတို့နှင့် ပဋိပက္ခများ ပိုမို ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရာစုနှစ် တဝက်အတွင်းတွင် အမေရိကန် ဘိုင်ဆန် သို့ ကျွဲ အကောင်ရေ သန်း၄၀ ကျော်ကို အရေခွံရရန်၊ အစားစားရန်နှင့် ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရာတွင် လွယ်ကူရန် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကျွဲများသည် နဂိုမူလ နေထိုင်သူ အင်ဒီးယန်းတို့၏ အဓိက ရင်းမြစ်ဖြစ်သောကြောင့် ကျွဲများ ဆုံးရှုံးခြင်းသည် မူလနေထိုင်သူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့သည်။

=== ပြည်တွင်းစစ်နှင့် စက်မှုထွန်းကားလာခြင်း ===
[[File:Battle of Gettysburg, by Currier and Ives.png|thumb|left|ကာရီယာ နှင့် အိုက်ဗ်တို့၏ လက်ရာပုံတူ &quot;ဂက်တီဘတ်ခ်တိုက်ပွဲ&quot; ၁၈၆၃]]
ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးသော ပြည်နယ်များ နှင့် ကျွန်စနစ် မရှိသော ပြည်နယ်များ အကြား တင်းမာမှုသည် ပြည်နယ် နှင့် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ အကြား ဆက်ဆံရေး နှင့် ပတ်သက်သည့် ငြင်းခုံမှုဖြင့် ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြည်နယ် အသစ်များ အကြားတွင် ကျွန်စနစ် ပျံ့နှံ့မှုနှင့် ပတ်သက်၍ သွေးထွက်သံယို ပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သူ အများအပြား ပါဝင်သော ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီမှ [[အေဘရာဟမ် လင်ကွန်း]] သမ္မတ အဖြစ် အရွေးချယ် ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် သမ္မတ အဖြစ် တာဝန် မထမ်းဆောင်မီတွင် ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးသော ပြည်နယ် ၇ ခုက ခွဲထွက်ရန် ကြေညာခဲ့ပြီး အမေရိကား ၏ ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များ အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရက ထိုကြေညာချက်ကို တရားမဝင်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များက ဆမ်တာခံတပ်ကို တိုက်ခိုက်ရာမှ [[အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်]] စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အခြား ကျွန်စနစ် ကျင့်သုံးသော ပြည်နယ် ၄ခုက ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ လင်ကွန်း၏ ၁၈၆၃ ခုနှစ် ကြေညာချက်မှ ကွန်ဖက်ဒရိတ် ပြည်နယ်များ အတွင်း ရှိနေသော ကျွန်များကို လွတ်မြောက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ယူနီယံ တပ်တို့မှ ၁၈၆၅ ခုနှစ် အောင်ပွဲရအပြီးတွင် အမေရိကန် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် ပြင်ဆင်ချက် ၃ ခုကို ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ထို့ပြင်ဆင်ချက်မှ ကျွန်ဖြစ်နေသော ၄ သန်းနီးပါးမျှ ရှိသည့် အာဖရိက-အမေရိကန်တို့ကို လွတ်လပ်သူများ အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.census.gov/prod2/decennial/documents/1860a-02.pdf|title=1860 Census|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2007-06-10}} Page 7 lists a total slave population of 3,953,760.&lt;/ref&gt; သူတို့အား နိုင်ငံသားများ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကာ မဲပေးနိုင်သော အခွင့်အရေးကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲနှင့် စစ်ပွဲ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်မှ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ အာဏာကို သိသိသာသာ မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;De Rosa, Marshall L. (1997). ''The Politics of Dissolution: The Quest for a National Identity and the American Civil War''. Edison, NJ: Transaction, p. 266. ISBN 1-56000-349-9.&lt;/ref&gt; ထိုစစ်ပွဲသည် အမေရိကန် သမိုင်းတွင် အသေအပျောက် အများဆုံး ပဋိပက္ခ တစ်ခုဖြစ်ပြီး စစ်သား ၆၂၀,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;Maris Vinovskis (1990). &quot;''[http://books.google.com/books?id=gySktxKYPGoC&amp;pg=PA6&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Toward a social history of the American Civil War: exploratory essays]''&quot;. Cambridge University Press. p.6. ISBN 0-521-39559-3&lt;/ref&gt;

[[File:Ellis island 1902.jpg|thumb|နယူးယောက် ဆိပ်ကမ်း၊ အဲလစ်ကျွန်းတွင် အမေရိကားသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြသူများ၊ ၁၉၀၂]]
စစ်ပွဲအပြီးတွင် လင်ကွန်း လုပ်ကြံခံခဲ့ရပြီးသည့်နောက် တောင်ဘက် ပြည်နယ်များကို ပြန်လည် ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းရေး နှင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး အတွက် ရည်ရွယ်ချက်ထားပြီး လတ်တလော လွတ်မြောက်လာကြသော ကျွန်တို့၏ အခွင့်အရေးကို အဓိကထားသည့် ရီပတ်ဘလစ်ကင်တို့၏ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ပေါ်လစီတွင် အစွန်းရောက် သမားများ ကြီးစိုးလာခဲ့သည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ အပေါ် အငြင်းပွားမှု နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှင့် ပြန်လည် ညှိနှိုင်းမှုတို့မှ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် ဂျင်မ်ခရိုး ဥပဒေဖြင့် အာဖရိက-အမေရိကန်တို့၏ မဲပေးပိုင်ခွင့်ကို အကာအကွယ် ပေးခဲ့သည်။ မြောက်ဘက် ဒေသတွင်မူ မြို့ပြများ ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းနှင့် ယခင်က မကြုံဖူးအောင် များပြားလှသော ဥရောပတောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများကြောင့် နိုင်ငံ၏ စက်မှု ထွန်းကားရေးကို မြန်ဆန်စေခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ အထိတိုင်အောင်ပင် အများအပြား ရွှေ့ပြောင်းလာကြသူများကြောင့် အလုပ်သမား ဦးရေများပြားလာပြီး အမေရိကန် ယဉ်ကျေးမှု ကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ အခြေခံ အဆောက်အအုံများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုကလည်း စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ကို အထောက်အကူ ပေးခဲ့သည်။ ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ရုရှားတို့ထံမှ အလက်စကာ ဒေသကို ဝယ်ယူခြင်းဖြင့် ကုန်းမကြီးအား ချဲ့ထွင်မှု ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၀ ခုနှစ် ဝေါင်းဒက်နီး စမ်းချောင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက် အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု (Wounded Knee Massacre) သည် အင်ဒီးယန်းတို့နှင့် စစ်ပွဲတွင် နောက်ဆုံး ပဋိပက္ခ ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာထဲရှိ ဘုရင်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သော ဟာဝိုင်အီနိုင်ငံ၏ လက်ရှိဘုရင်စနစ်ကို ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သူ အမေရိကန် လူမျိုးများ ဦးဆောင်သည့် အာဏာသိမ်းမှုက ဖယ်ရှားဖြစ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ဟာဝိုင်အီကျွန်းစုကို ၁၈၉၈ တွင် အမေရိကန် နိုင်ငံ အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော စပိန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲတွင် အောင်နိုင်မှုက အမေရိကန် ကို ကမ္ဘာ့အင်အားကြီး နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ကြောင်း ပြသခဲ့ပြီး ထိုမှ တဆင့် ပျူရီတို ရီကို၊ ဂူအမ်ကျွန်း နှင့် [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]တို့ကို အမေရိကန် နိုင်ငံတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Gates, John M.|url=http://www3.wooster.edu/History/jgates/book-ch3.html|title=War-Related Deaths in the Philippines|work=Pacific Historical Review|publisher=College of Wooster|date=August 1984|accessdate=2007-09-27|archivedate=5 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805061319/http://www3.wooster.edu/history/jgates/book-ch3.html}}&lt;/ref&gt; ဖိလစ်ပိုင်သည် ရာစုနှစ် တစ်ဝက်အကြာတွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့ပြီး ပျူရီတို ရီကို နှင့် ဂူအမ်ကျွန်းမှာ အမေရိကန်၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ဆက်လက် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

=== ပထမကမ္ဘာစစ်၊ ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ် နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ===
[[File:Dust Bowl&amp;nbsp;- Dallas, South Dakota 1936.jpg|thumb|left|၁၉၃၆ခု သဲမုန်တိုင်း ကာလအတွင်း တောင်ဒါကိုတာမှ စွန့်ပစ်ထားသော ယာခင်းတစ်ခု]]

၁၉၁၄ ခုနှစ် [[ပထမကမ္ဘာစစ်]] ဖြစ်ပွားချိန်တွင် အမေရိကန်သည် မည်သူ့ဘက်မှ မလိုက်ခဲ့ပေ။ အမေရိကန် အများစုသည် ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့အား စာနာကြသော်လည်း အများစုမှာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု ကို ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Foner, Eric, and John A. Garraty (1991). ''The Reader's Companion to American History.'' New York: Houghton Mifflin, p. 576. ISBN 0-395-51372-3.&lt;/ref&gt; ၁၉၁၇ တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မဟာမိတ် အဖွဲ့သို ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂျာမနီပါဝင်သော ဗဟိုအင်အားကြီးနိုင်ငံများ အတွက် အရေးနိမ့်စေခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဆီးနိတ်လွှတ်တော်မှ [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]] ဖွဲ့စည်းမှု ပါဝင်သော ဗာဆိုင်းစာချုပ်ကို အတည်မပြုခဲ့ပေ။ အမေရိကန်သည် တဖက်သတ်ဝါဒ (unilateralism) ကို ကျင့်သုံးခဲ့ရာမှ အထီးကျန်ဝါဒ (isolationism) ဖြစ်လုနီးပါးပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;McDuffie, Jerome, Gary Wayne Piggrem, and Steven E. Woodworth (2005). ''U.S. History Super Review''. Piscataway, NJ: Research &amp; Education Association, p. 418. ISBN 0-7386-0070-9.&lt;/ref&gt; ၁၉၂၀ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီး အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု အောင်မြင်၍ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် အမျိုးသမီးတို့ မဲပေးပိုင်ခွင့် အတွက် ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်များအတွင်း အကြီးအကျယ် ကြွယ်ဝချမ်းသာလာခြင်းသည် ၁၉၂၉ ဝေါလ်စထရိ ဈေးကွက် ပြိုလဲခြင်းနှင့် အတူ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး]] ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ဖရန်ကလင်ဒီ ရုစဗဲ့ သည် သမ္မတအဖြစ် အရွေးခံရပြီးနောက် စီးပွားရေးအပေါ်တွင် အစိုးရမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကို တိုးမြှင့်သည့် ပေါ်လစီ အများအပြားကို ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်များ အတွင်း သဲမုန်တိုင်းများတိုက်ခိုက်ခြင်းသည် လယ်ယာ လုပ်ကိုင်သည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများကို ချွတ်ခြုံကျသွား စေပြီး အနောက်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းမှု အများအပြား အသစ်တဖန် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြန်သည်။

[[File:1944 NormandyLST.jpg|thumb|အမေရိကန် စစ်တပ် ခြေလျင် တပ်မ (၁) မှ စစ်သားများ နော်မန်ဒီ ဆိပ်ကမ်းသို့ ဒီဒေးတွင် ကမ်းတက် တိုက်ခိုက်စဉ် ဇွန်လ ၆ ရက်၊ ၁၉၄၄]]

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၏ အစောပိုင်းကာလတွင် မည်သည့်ဘက်မှ ပါဝင်ခြင်း မရှိခဲ့သော အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် နာဇီ ဂျာမနီတို့ ပိုလန်ကို ၁၉၃၉ စက်တင်ဘာလတွင် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ပြီးနောက်တွင် မဟာမိတ် တို့ကို ၁၉၄၁ မတ်လမှစ၍ ငှားရမ်းခြင်း အစီအစဉ်ဖြင့် ပစ္စည်းများ စတင် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်တွင် ဂျပန်အင်ပိုင်ယာသည် ပုလဲဆိပ်ကမ်း သို့ အမှတ်မထင် ဝင်ရောက် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာမှ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် မဟာမိတ်များ နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ကာ ဝင်ရိုးတန်း အင်အားကြီးနိုင်ငံများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အပြင် အမေရိကန်ရှိ ဂျပန် ထောင်ပေါင်းများစွာကို စစ်စခန်းများသို့ ပြောင်းရွှေ့ နေရာချထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Burton, Jeffrey F., et al.|url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/anthropology74/ce3.htm|title=A Brief History of Japanese American Relocation During World War II|work=Confinement and Ethnicity: An Overview of World War II Japanese American Relocation Sites|month=October|date=July 2000|accessdate=2010-04-02|publisher=National Park Service|archive-date=16 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816201302/http://www.nps.gov/history/history/online_books/anthropology74/ce3.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်လာခြင်းကြောင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ စစ်အတွင်း အဓိက တိုက်ခိုက်သူများတွင် အမေရိကန် နိုင်ငံ တစ်ခုသာလျှင် ပိုမိုချမ်းသာ လာခဲ့သည်။ စစ်ကြောင့် မွဲတေမသွားဘဲ ပို၍ ချမ်းသာ လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Kennedy, Paul (1989). ''The Rise and Fall of the Great Powers''. New York: Vintage, p. 358. ISBN 0-679-72019-7.&lt;/ref&gt; ဘရက်တန် ဝုဒ် နှင့် ယော်လ်တာ တို့တွင် ပြုလုပ်သော မဟာမိတ် ညီလာခံမှ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်း အတွက် စနစ်အသစ်ကို အကြမ်းမျဉ်း ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး ထိုစနစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နှင့် [[ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု]] တို့ကို ကမ္ဘာ့ အရေးအခင်းများ၏ ဗဟိုချက်မ အဖြစ်ထားရှိခဲ့သည်။ ဥရောပတွင် အောင်ပွဲများ ရရှိပြီးသည့်နောက်တွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် [[ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့]] တွင် နိုင်ငံတကာ ညီလာခံ တစ်ခုကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ထိုညီလာခံမှ ကုလသမဂ္ဂ ပဋိဉာဏ် စာတမ်းကို ရေးဆွဲခဲ့ကာ ၎င်းမှာ စစ်အပြီးတွင် အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ho/pubs/fs/55407.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612221444/http://www.state.gov/r/pa/ho/pubs/fs/55407.htm|archivedate=12 June 2007|title=The United States and the Founding of the United Nations, August 1941&amp;nbsp;– October 1945|month=October|year=2005|accessdate=2007-06-11|publisher=U.S. Dept. of State, Bureau of Public Affairs, Office of the Historian}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နျူးကလီးယား လက်နက်ကို ပထမဆုံးထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ထိုဗုံးများကို [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] [[ဟီရိုရှီးမားမြို့|ဟီရိုရှီးမား]] နှင့် [[နာဂါဆာကီမြို့]]တို့ ပေါ်တွင် ဩဂုတ်လတွင် ကျဲချခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့သည် စက်တင်ဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် လက်နက်ချခဲ့ပြီး စစ်ကြီး ပြီးဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Pacific War Research Society (2006). ''Japan's Longest Day''. New York: Oxford University Press. ISBN 4-7700-2887-3.&lt;/ref&gt;

=== စစ်အေးတိုက်ပွဲ နှင့် ဆန့်ကျင်မှု နိုင်ငံရေး ===
[[File:Martin Luther King&amp;nbsp;- March on Washington.jpg|thumb|upright|[[မာတင်လူသာကင်း ဂျူနီယာ]] &quot;ကျွန်တော့်မှာ အိပ်မက်ရှိတယ်&quot; ဆိုသော မိန့်ခွန်းကို ပြောကြားနေစဉ် ၁၉၆၃]]
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတို့သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် စစ်အေးတိုက်ပွဲ ကာလအတွင်း တန်ခိုးအရှိန်အဝါ အာဏာချင်း အားပြိုင်ကြသည်။ ဥရောပရှိ စစ်ရေးကိစ္စများကို [[နေတိုးအဖွဲ့]] နှင့် [[ဝါဆောစာချုပ်]]အဖွဲ့ တို့မှ တဆင့် လွှမ်းမိုးကြပြီး ဒေသအတော်များများတွင် ကြားခံနိုင်ငံများမှတဆင့် လက်သီးပုန်းစစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲကြသည်။ လက်ဝဲဝါဒီတို့၏ ဒေသများနှင့် ဝင်ငွေကို ပြန်လည်ခွဲရေရေး ပရော့ဂျက်များကို ဆန့်ကျင်သည့် အမေရိကန်နိုင်ငံသည် မကြာခဏဆိုသလိုပင် အာဏာရှင် အစိုးရများကို ကူညီပံ့ပိုးလေ့ ရှိသည်။ အမေရိကန် စစ်တပ်တို့သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်တပ်တို့ကို ၁၉၅၀-၅၃ ခုနှစ် [[ကိုရီးယားစစ်ပွဲ]] အတွင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ လွှတ်တော်၏ &quot;အမေရိကန် မဆန်မှုများကို စုံစမ်းသည့်ကော်မတီ&quot; သည် လက်ဝဲဝါဒီတို့၏ အဖျက်အမှောင့် လုပ်ငန်းများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးလေ့ ရှိပြီး ဆီးနိတ်လွှတ်တော်အမတ် ဂျိုးဆက် မက်ကာသီ သည် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွင် အခရာကျသူ ဖြစ်သည်။

၁၉၆၁ ခုနှစ် ဆိုဗီယက်တို့၏ ပထမဆုံး လူသားပါဝင်သည့် အာကာသယာဉ်ကို လွှတ်တင်ပြီးနောက် အမေရိကန် သမ္မတ [[ဂျွန်အက်ဖ်ကနေဒီ]] က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို လပေါ်တွင် ပထမဆုံး ရောက်ရှိသူဖြစ်ရမည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တို့ လပေါ်သို့ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ ကနေဒီသည် ဆိုဗီယက်တို့ နှင့် ကျူးဘားတွင် နျူးကလီးယား လက်နက်ဆိုင်ရာ တင်းမာမှု တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သေးသည်။ ထိုအချိန်ကာလ အတောအတွင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အရှိန်အဟုန်မပျက်သော စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ရှိနေခဲ့သည်။ ရိုဆာပတ်ခ်၊ မာတင်လူသာကင်း ဂျူနီယာ၊ ဂျိမ်းစ်ဘီဗဲလ် စသည့် အာဖရိက- အမေရိကန်တို့သည် ပြည်သူ့ အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများကို ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုခဲ့ပြီး အသားအရောင် ခွဲခြားခြင်း နှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း ပြဿနာများကို ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကနေဒီ လုပ်ကြံခံရပြီးသည့်နောက် ၁၉၆၃ တွင် နောက်တက်လာသည့် သမ္မတ လင်ဒန် ဘီ ဂျွန်ဆင် လက်ထက်တွင် ၁၉၆၄ခုနှစ် ပြည်သူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေ၊ ၁၉၆၅ခု မဲပေးပိုင်ခွင့် ဥပဒေတို့ အတည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျွန်ဆင် နှင့် သူ့နောက်တွင် တက်လာသူ ရစ်ချက် နစ်ကဆင် တို့သည့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တဆင့်ခံတိုက်ခိုက်ပြီး မအောင်မြင်ခဲ့သော စစ်ပွဲဖြစ်သည့် ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် တန်ပြန်ယဉ်ကျေးမှု လှုပ်ရှားမှုများ ထွန်းကားလာပြီးနောက် စစ်ဆန့်ကျင်ရေး၊ လူမည်းမျိုးချစ်စိတ် ဆန့်ကျင်ရေး၊ လိင်မှုဆိုင်ရာ တော်လှန်မှု များကို ဆန့်ကျင်ရေး တို့ကို လုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ဘက်တီ ဖရိုင်းဒန်၊ ဂလော်ရီယာ စတိုင်းနန်း နှင့် အခြားအမျိုးသမီးများ ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသမီး အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက် အမျိုးသမီးများ အတွက် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး နှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ညီမျှမှု တို့ကို တောင်းဆိုခဲ့သည်။

၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ဝါးတားဂိတ် အရှုပ်တော်ပုံ]] ကြောင့် နစ်ကဆင်သည် ပထမဆုံးအကြိမ် နုတ်ထွက်ရသည့် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ တရားစီရင်မှု ကို အဟန့်အတားပြုခြင်း၊ အခွင့်အာဏာကို အလွဲသုံးစား လုပ်ခြင်းစသည့် စွပ်စွဲမှုများဖြင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရမည်ကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ သူ့နောက်တွင် ဂဲရက်ဖို့ဒ် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များ နောက်ပိုင်းတွင် သမ္မတဖြစ်ခဲ့သော [[ဂျင်မီ ကာတာ]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံမှာ ငွေကြေးဖောင်းပွပြီး စီးပွားရေးကျဆင်းခြင်း နှင့် အီရန် ဓားစာခံ အဖြစ်အပျက် တို့ သည် ထင်ရှားသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် [[ရော်နယ် ရေဂင်]] အရွေးချယ်ခံရခြင်းသည် အမေရိကန် နိုင်ငံရေးအား လက်ဝဲသို့ ယိမ်းသွားစေသည့် လက္ခဏာပင် ဖြစ်သည်။ သူ၏ လက်ထက်တွင် အခွန် နှင့် နိုင်ငံ သုံးစွဲမှုဆိုင်ရာ ပြုပြင်ရေးများကို အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူ ဒုတိယအကြိမ် အရွေးခံရပြီးသည့် နောက်တွင် အီရန်-ကွန်ထရာ အဖြစ်အပျက် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး သိသိသာသာ တိုးတက်မှု ရခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲသွားခြင်းကြောင့် စစ်အေးတိုက်ပွဲ ပြီးဆုံးခဲ့ရသည်။

=== လက်ရှိခေတ် ===
[[File:UA Flight 175 hits WTC south tower 9-11 edit.jpeg|thumb|right|ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာကို [[စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု]] ဖြစ်ပွားသည့် မနက်တွင် မြင်တွေ့ရပုံ]]
သမ္မတ ဂျော့ခ် အိတ်ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ် လက်ထက်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကုလသမဂ္ဂမှ တရားဝင် ခွင့်ပြုချက် ပေးထားသော [[ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ]] ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် အမေရိကန် သမိုင်းကြောင်းတွင် ကာလ အရှည်ကြာဆုံး စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု အဖြစ် ၁၉၉၁ မတ်လမှ ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လ အထိ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး သမ္မတ [[ဘီလ် ကလင်တန်]] အုပ်ချုပ်သော ကာလအားလုံး ပါဝင်ပြီး [[ဒေါ့ကွန်း ဘပ်ဘယ်လ်]] ကဲ့သို့သော စီးပွားရေး တိုးတက်မှုများကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Voyce, Bill|url=http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&amp;print=1|title=Why the Expansion of the 1990s Lasted So Long|publisher=Iowa Workforce Information Network|date=2006-08-21|accessdate=2007-08-16|archivedate=6 October 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061006020321/http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&amp;print=1}}&lt;/ref&gt; လိင်ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်သော အရှုပ်အထွေးကြောင့် ၁၉၉၈ တွင် သမ္မတ [[ဘီလ် ကလင်တန်]] တရားရင်ဆိုင် ခဲ့ရသော်လည်း သမ္မတရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Voyce, Bill|url=http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&amp;print=1|title=Why the Expansion of the 1990s Lasted So Long|publisher=Iowa Workforce Information Network|date=2006-08-21|accessdate=2007-08-16|archivedate=6 October 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061006020321/http://iwin.iwd.state.ia.us/iowa/ArticleReader?itemid=00003700&amp;print=1}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် သမိုင်းတွင် အကြိတ်အနယ် နီးနီးကပ်ကပ် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော ၂၀၀၀ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ၏ ရလဒ်ကို အမေရိကန် တရားရုံးချုပ် မှ အဆုံးအဖြတ် ပေးခဲ့ရပြီး ဂျော့ချ် အိတ်ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ် ၏ သား [[ဂျော့ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ်]] သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ 

[[စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု|၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁]] တွင် [[အယ်လ်ကေးဒါး]] အကြမ်းဖက် သမား အဖွဲ့မှ [[နယူးယောက်မြို့]]တော် ရှိ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဆောက်အအုံ နှင့် ဝါရှင်တန်ဒီစီ အနီးရှိ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ် တို့အား အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် ပြည်သူ ၃၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ လက်စားချေ တုံ့ပြန်မှု အနေနှင့် ဘုရှ် ဦးဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့သည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် အကြမ်းဖက်သမားတို့အား စစ်ကြေညာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အမေရိကန် စစ်တပ်တို့သည် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး တာလီဘန် အစိုးရ နှင့် အယ်လ်ကေးဒါးတို့၏ လေ့ကျင့်ရေး စခန်းများကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည်။ တာလီဘန် သူပုန် တို့က ပြောက်ကျားစနစ်ဖြင့် ဆက်လက် တိုက်ခိုက်နေကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဘုရှ် အစိုးရသည် အငြင်းပွားစရာ ရှိသည့် အကြောင်းပြချက်များဖြင့် [[အီရတ်နိုင်ငံ]] အစိုးရကို ဖယ်ရှားနိုင်ရန် စတင်လှုံ့ဆော်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Many Europeans Oppose War in Iraq|work=USA Today|url=http://www.usatoday.com/news/world/2003-02-14-eu-survey.htm|date=2003-02-14|accessdate=2008-09-01}}{{cite web|author=Springford, John|title='Old’ and ‘New’ Europeans United: Public Attitudes Towards the Iraq War and US Foreign Policy|publisher=Centre for European Reform|url=http://www.cer.org.uk/pdf/back_brief_springford_dec03.pdf|month=December|year=2003|accessdate=2008-09-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040328182510/http://www.cer.org.uk/pdf/back_brief_springford_dec03.pdf|archivedate=28 March 2004}}&lt;/ref&gt; စစ်ရေးဆိုင်ရာ ကျူးကျော်မှုအတွက် [[နေတိုးအဖွဲ့]] ၏ထောက်ခံမှု နှင့် ကုလသမဂ္ဂ မှ တရားဝင်သဘောတူညီချက် မရသဖြင့် ဘုရှ်သည် စိတ်အားထက်သန်သော မဟာမိတ်များကို စုစည်းကာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ် တို့သည် အီရတ်ကို ၂၀၀၃ တွင် လက်ဦးမှု ရယူ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြကာ အာဏာရှင် [[ဆဒမ် ဟူစိန်]] ကို ဖယ်ရှားခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကက်ထရီနာ ဟာရီကိန်း မုန်တိုင်းသည် ပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းရိုးတန်း (Gulf Coast) တလျှောက်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခတ် ဖျက်စီးခဲ့ပြီး နယူးအော်လင်းပြည်နယ် ကို အကြီးအကျယ် ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ရက်တွင် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုများ ကြားတွင် [[ဘာရတ်အိုဘားမား]] သည် ပထမဆုံး အာဖရိကန် အမေရိကန် သမ္မတ အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု စနစ်နှင့် ငွေကြေးစနစ်ကို အကြီးအကျယ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်အတွင်း မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒိ(ပ်) ဝါးတား ဟော်ရီဇုန် ရေနံဖိတ်စဉ်မှုသည် စစ်ပွဲမရှိသော ကာလတွင် အကြီးအကျယ်ဆုံးသော ကပ်ဘေးဆိုက်မှုပင် ဖြစ်ပေသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=|title=BP Oil Spill Is Now The Largest Ever In Gulf|publisher=CBS/Associated Press|url=http://www.cbsnews.com/stories/2010/07/01/national/main6636406.shtml|date=2010-07-01|accessdate=2010-07-01|archivedate=25 May 2012|archiveurl=https://archive.today/20120525210100/http://www.cbsnews.com/stories/2010/07/01/national/main6636406.shtml}}&lt;/ref&gt;

== အစိုးရ နှင့် ရွေးကောက်ပွဲ ==
[[File:Capitol Building Full View.jpg|thumb|right|အမေရိကန် ကွန်ဂရက် လွှတ်တော် ကျင်းပရာ နေရာဖြစ်သော ကက်ပီတိုလ် အဆောက်အအုံကို အနောက်ဘက် အခြမ်းမှ တွေ့ရစဉ်]]
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျန်ရှိနေသေးသော ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံများတွင် သက်တမ်းအရှည်ဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လက်အောက်မှ လွတ်မြောက် သည့်အချိန်ကစ၍ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ အဖြစ် တည်ထောင်ထားခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေး စနစ်မှာ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အခြေခံသော သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ကိုယ်စားပြု ဒီမိုကရေစီ စနစ်ဖြစ်ပြီး ထိုစနစ်၏ သဘောသဘာဝမှာ &quot;အများစု၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဥပဒေဖြင့် အကာကွယ် ပေးထားသည့် လူနည်းစု အခွင့်အရေးဖြင့် ပြန်လည် ထိန်းချုပ်ထားသည့်စနစ်&quot; ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။ &lt;ref&gt;Scheb, John M., and John M. Scheb II (2002). ''An Introduction to the American Legal System''. Florence, KY: Delmar, p. 6. ISBN 0-7668-2759-3.&lt;/ref&gt; အစိုးရကို နိုင်ငံ၏ အထွဋ်အထိပ် တရားဥပဒေ ဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းဖြစ်သော အမေရိကန် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ပြန်လည်စောင့်ကြပ် ကြည့်ရှုစစ်ဆေးခြင်း ဖြင့် ကန့်သတ်ထိန်းချုပ်ထားသည်။ အမေရိကန် ဖက်ဒရယ် စနစ်တွင် နိုင်ငံသားတို့ကို ဖက်ဒရယ်၊ ပြည်နယ် နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဆိုသော အစိုးရ အဆင့် (၃) ရပ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ၏ တာဝန်ကို ကောင်တီ ဆိုင်ရာ နှင့် စည်ပင်သာယာရေး ဆိုင်ရာ ဟူ၍ ပြန်လည် ခွဲဝေလေ့ ရှိသည်။ သို့သော် နေရာတိုင်းလိုလို တွင် အမှုဆောင် နှင့် ဥပဒေပြု အရာရှိများကို နယ်မြေဒေသ အတွင်းရှိ နိုင်ငံသားတို့၏ မဲဆန္ဒဖြင့် တာဝန်ခွဲဝေချထားလေ့ ရှိသည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ တွင် မည်သည့် အစုအဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ် မည်မျှ ပါဝင်ရမည် စသော ကန့်သတ်ချက်မျိုး မရှိဘဲ အောက်ခြေ အဆင့်တွင်လည်း ထိုသို့ ခွဲဝေနေရာချထားမှုမျိုး အလွန်ပင် ရှားပါးသည်။

[[File:WhiteHouseSouthFacade.JPG|thumb|left| အမေရိကန် သမ္မတ၏ နေထိုင်ရာ နှင့် ရုံးဖြစ်သော အိမ်ဖြုတော်၏ တောင်ဘက် မျက်နှာစာ]]
၁၇၈၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သော ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ တွင် အစိတ်အပိုင်း သုံးခုရှိသည်။
* ဥပဒေပြုရေး။ ။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော် (အထက်လွှတ်တော်) နှင့် အောက်လွှတ်တော် ဟု နှစ်ပိုင်းခွဲခြားထားသော အမေရိကန် ကွက်ဂရက်သည် ဖက်ဒရယ် ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ စစ်ကြေညာခြင်း၊ စာချုပ်စာတမ်းများကို အတည်ပြုခြင်း စသည့် အခွင့်အာဏာများရှိသည်။ ထို့အပြင် ဘတ်ဂျက် အသုံးစရိတ် နှင့် အခွန်အတုပ်ဆိုင်ရာ အခွင့်အာဏာလည်း ရှိပြီး အစိုးရ အဖွဲ့အတွင်းရှိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူများအား အရေးပေါ်လာပါက စစ်ဆေးပြီး ရာထူးမှ ဖယ်ရှားနိုင်သော အခွင့်အာဏာလည်း ရှိသည်။

* အုပ်ချုပ်ရေး ။ ။ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနတွင် သမ္မတသည် အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် ဖြစ်၏။ သမ္မတကို လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြှောက် ရ၏။ နိုင်ငံ၏အခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတအား အပ်နှင်းထား သော အာဏာများမှာ လွန်စွာပင် များပြားကျယ်ဝန်းလှပေ သည်။ သမ္မတသည် နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များနှင့် စာချုပ်ချုပ် နိုင်၏။ သံအမတ်များ၊ အစိုးရ ကက်ဘိနက် အဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ၊ ဖက်ဒရယ် ဥပဒေ နှင့် ပေါ်လစီဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲသူများကို ခန့် ထားနိုင်၏။ သို့ရာတွင်အစိုးရ ကက်ဘိနက် အဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများကို ခန့်ထားရာတွင် အထက်လွှတ် တော်၏ သဘောတူညီချက်ကို ခံယူရသည်။ အမေရိကန် သမ္မတသည် အမေရိကန် စစ်တပ်၏ စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်ပြီး အဆိုပြုလာသော ဥပဒေများကို အတည်မပြုမီတွင် ဗီတိုအာဏာသုံး၍ ပယ်ချနိုင်ခွင့် ရှိသည်။ 

* တရားစီရင်ရေး။ ။ ပြည်ထောင်စု တရား လွှတ်တော်ချုပ်နှင့် ထိုထက်နိမ့်သော ဖက်ဒရယ် တရားရုံးများ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့၏ တရားသူကြီးများကို သမ္မတက အထက်လွှတ်တော်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ခန့်အပ်ရသည်။ ၎င်းတို့မှ ဥပဒေများကို ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းရပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ နှင့် မကိုက်ညီသော တရားစီရင်မှုများကို ပယ်ဖျက်ခွင့် ရှိသည်။

[[File:USSupremeCourtWestFacade.JPG|thumb|right|အမေရိကန် တရားရုံးချုပ် အဆောက်အဦး၏ အနောက်ဘက် မျက်နှာစာ]]
အောက်လွှတ်တော်တွင် မဲပေးနိုင်သော အမတ် ၄၃၅ ဦးရှိပြီး သူတို့သည် ကွန်ဂရယ် မဲဆန္ဒနယ်ကို ၂ နှစ်သက်တမ်းဖြင့် ကိုယ်စားပြုကြသည်။ အောက်လွှတ်တော် အမတ်နေရာ အရေအတွက် ကို ပြည်နယ်အတွင်းရှိ လူဦးရေ ပေါ်တွင် မူတည်၍ ၁၀ နှစ်တစ်ကြိမ် ပြန်လည်ခွဲဝေ နေရာချထားလေ့ ရှိသည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ ပြည်နယ် ၇ ခုတွင် အနည်းဆုံး အမတ် ၁ နေရာစီသာ ရှိပြီး လူဦးရေ အများဆုံးဖြစ်သော ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် အောက်လွှတ်တော် အမတ် ၅၃ ဦး ရှိသည်။ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် အမတ် ၁၀၀ ဦး ရှိပြီး ပြည်နယ်တစ်ခုစီ အတွက် ကိုယ်စားပြုသူ အမတ် ၂ ဦးစီ ဖြစ်ကာ ရွေးကောက်တက်မြှောက်မှု သက်တမ်းမှာ ၆ နှစ်တစ်ကြိမ်ဖြစ်သည်။ သမ္မတ ၏ ရွေးကောက်တင်မြှောက်မှု သက်တမ်းမှာ ၄ နှစ်တစ်ကြိမ်မျှ ဖြစ်ပြီး သမ္မတသည် သက်တမ်း ၂ ခုထက် ပို၍ အရွေးခံခွင့် မရှိပေ။ သမ္မတကို စုစုပေါင်း မဲအရေအတွက်ဖြင့် တိုက်ရိုက် တင်မြှောက်ခြင်း မဟုတ်ပဲ ပြည်နယ်အလိုက် အချိုးကျ ခွဲဝေထားသော အီလက်ထရိုရယ် ကောလိပ် စနစ်ဖြင့် တင်မြှောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တရားရုံးချုပ်ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ၏ တရားသူကြီးချုပ်က ဦးဆောင်ကာ အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးရှိပြီး သက်တမ်း သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိပေ။

ပြည်နယ်အစိုးရများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အကြမ်းမျဉ်းအားဖြင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ နီဘရားစကားပြည်နယ် တစ်ခုတွင်သာ အထက်လွှတ်တော် အောက်လွှတ်တော် မခွဲပဲ လွှတ်တော် တစ်ခုတည်း ရှိသည်။ ပြည်နယ်တစ်ခုစီ၏ ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးကို ပြည်နယ်အတွင်း မဲဆန္ဒဖြင့် တိုက်ရိုက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကြသည်။ အချို့သော ပြည်နယ် တရားသူကြီးများနှင့် ကက်ဘိနက် အရာရှိများကို ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးမှ တိုက်ရိုက် တာဝန်ပေး ခန့်အပ်ပြီး အချို့ကိုမူ မဲဆန္ဒစနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကြသည်။

ဥပဒေနှင့် အစိုးရ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ အားလုံးကို တရားစီရင်ရေး ဌာန မှ ပြန်လည် သုံးသပ်ရန် လိုအပ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအား ဖောက်ဖျက်ခြင်းကို တွေ့ရှိပါက ပယ်ဖျက်လေ့ ရှိသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ၏ မူရင်း ရေးသားချက်များတွင် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ပြည်နယ်တစ်ခုချင်းစီ နှင့် ဆက်စပ်မှုကို ရှင်းလင်းစွာ ဖွင့်ဆိုထားသည်။ အခန်း(၁) တွင် ဟာဘေး ကော်ပတ်စ် (habeas corpus) အရ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းအား တရားဥပဒေမဲ့ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခြင်းကို အကာအကွယ် ပေးထားပြီး အခန်း (၃) တွင် ရာဇဝတ်မှုအားလုံး အတွက် တရားရုံးတွင် ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်ခွင့် အတွက် အာမခံချက်ပေးထားသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရန် အတွက် ပြည်နယ်အားလုံး၏ ၄ ပုံ ၃ ပုံမှ သဘောတူညီရန် လိုအပ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ၂၇ ကြိမ်တိုင် ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ပထမ ၁၀ ကြိမ်မှာ အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ ဥပဒေများ (Bill of Rights) ကို ပြင်ဆင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ၁၄ကြိမ်မြောက် ပြင်ဆင်မှုသည် အမေရိကန် နိုင်ငံသား တစ်ဦးချင်းစီ၏ အခွင့်အရေးများ ၏ အခြေခံ အချက်အလက်များကို ပြင်ဆင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုစီ တစ်ခုစီ၌ ကိုယ်ပိုင်တန်ခိုးအာဏာများရှိရာ ထိုတန်ခိုး အာဏာများကို ကျန်ဌာနနှစ်ခုက ဖြည့်စွက်ခြင်း၊ ရုပ်သိမ်းခြင်း မပြုလုပ်နိုင်ချေ။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)&lt;/ref&gt;
=== ပါတီများ၊ ခံယူချက်များ နှင့် နိုင်ငံရေး ===
[[File:Barack Obama&amp;nbsp;- ITN.jpg|thumb|upright|[[ဘာရတ်အိုဘားမား]] အမေရိကန် သမ္မတအဖြစ် အမေရိကန် တရားသူကြီးချုပ် ဂျွန်ရောဘတ်၏ ရှေ့မှောက်တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုနေစဉ် (၂၀၀၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀)]]
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သမိုင်းကြောင်းတလျှောက် အချိန်ကာလ အတော်များများတွင် ပါတီနှစ်ခု ကြီးစိုးသော စနစ်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ အဆင့်အမျိုးမျိုးအတွက် ရာထူးများကို ပြည်နယ်အဆင့်မှ စီမံခန့်ခွဲသော ပဏာမ ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပ၍ နောက်ထပ်မံ ပြုလုပ်မည့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အတွက် ပါတီ အသီးသီးမှ အမတ်လောင်းများကို ရွေးချယ်ကြသည်။ ၁၈၅၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲမှ စ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဩဇာရှိသော အဓိက ပါတီ ၂ ခုမှာ ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ နှင့် ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီ တို့ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းစစ် ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ အခြားပါတီမှ သမ္မတလောင်း တစ်ဦးသာလျှင် ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး ထိုသူမှာ ယခင် သမ္မတဟောင်း သီအိုဒိုး ရုစဗဲ့ ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ပရိုဂရက်ဆစ် ပါတီ အတွက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး မဲရာခိုင်နှုန်း ၂၀ ကျော်မျှ ရရှိခဲ့သည်။

အမေရိကန် နိုင်ငံရေးရပ်ဝန်းတွင် ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီသည် ကွန်ဆာဗေးတစ်ဖြစ်သည် သို့ လက်ယာဘက် ယိမ်းသည်ဟု ယူဆနိုင်ပြီး ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီမှာမူ လစ်ဘရယ်ဖြစ်သည် သို့မဟုတ် လက်ဝဲဘက်ယိမ်းသည် ဟု ယူဆနိုင်သည်။ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှိပြည်နယ်များ၊ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း ပြည်နယ်များ နှင့် ရေကန်ကြီးများ ရှိရာ ပြည်နယ်များမှာ အပြာရောင်ပြည်နယ်များဟု ခေါ်ပြီး လစ်ဘရယ် ဖြစ်ကြသည်။ တောင်ဘက်ရှိပြည်နယ်များ၊ ဂရိတ်ပလိန်း၏ တစိတ်တပိုင်း နှင့် ရော့ကီးတောင်တန်းပြည်နယ်များမှာမူ အနီရောင်ပြည်နယ်များဟု ခေါ်ပြီး ကွန်ဆာဗေးတစ် ဖြစ်ကြသည်။

၂၀၀၈ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ မှ ဘာရတ်အိုဘားမား သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၄၄ ယောက်မြောက် သမ္မတဖြစ်သည်။ ယခင် သမ္မတများ အားလုံးမှာ ဥရောပသားမှ ဆင်းသက်လာသူများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၀ နှစ်လယ် ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်အရ ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီသည် အောက်လွှတ်တော်ကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး ဆီးနိတ်လွှတ်တော်တွင် နေရာရလာသော်လည်း အထက်လွှတ်တော်တွင် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ အများစုဖြစ်နေသေးသည်။ ၁၁၂ ကြိမ်မြောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်တွင် ဆီးနိတ် လွှတ်တော်တွင် ဒီမိုကရက် ၅၁ ဦး၊ ဒီမိုကရက်များကို ထောက်ခံသော တစ်သီးပုဂ္ဂလ ၂ ဦး နှင့် ရီပတ်ဘလစ်ကင် ပါတီမှ ၄၇ ဦး ရှိပြီး အောက်လွှတ်တော်တွင် ရီပတ်ဘလစ်ကင် ၂၄၂ ဦး နှင့် ဒီမိုကရက် ၁၉၃ ဦး ရှိသည်။ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများတွင် ရီပတ်ဘလစ်ကင် ၂၉ ဦး၊ ဒီမိုကရက် ၂၀ ဦးနှင့် တစ်သီးပုဂ္ဂလ တစ်ဦး ပါဝင်သည်။

== နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးနှင့် စစ်ရေးကိစ္စများ ==
[[File:Hague Clinton May 14 2010 Crop.jpeg|thumb|right|ဗြိတိသျှ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဝီလီယမ် ဟိတ်ဂ် နှင့် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[ဟီလာရီ ကလင်တန်]] ၂၀၁၀ မေလ]]

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် စီးပွားရေး၊နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှုရရန် ကြိုးပမ်းလေ့ ရှိသည်။ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ကုလသမဂ္ဂ ဌာနချုပ်သည် [[နယူးယောက်မြို့]]တော် တွင် ရှိသည်။ ဂျီအိတ် (G8)၊ ဂျီ တွမ်တီး (G20)၊ အိုအီးစီဒီ အဖွဲ့တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတိုင်းလိုလိုသည် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် သံရုံးများ ထားရှိကြပြီး နိုင်ငံအများအပြားမှာ နိုင်ငံအနှံ့တွင် အတွင်းဝန်ရုံးများ ထားရှိကြသည်။ အလားတူပင် နိုင်ငံတိုင်းလိုလိုတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သံရုံးများ ရှိကြသည်။ သို့သော်လည်း [[ကျူးဘားနိုင်ငံ]]၊ [[အီရန်နိုင်ငံ]]၊ [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]] နှင့် [[ထိုင်ဝမ်]]နိုင်ငံတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် တရားဝင် သံတမန် ဆက်ဆံရေး မရှိပေ။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နှင့် အထူးသီးသန့်ဆက်ဆံရေး ရှိပြီး ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဩစတေးလျနိုင်ငံ၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ အစ္စရေးနိုင်ငံနှင့် အချို့သော ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် မဟာမိတ်ကဲ့သို့သော ဆက်ဆံရေးမျိုး ရှိသည်။ စစ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကိစ္စများအတွင် နေတိုးအဖွဲ့ဝင်များနှင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေ့ ရှိသည်။ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် အမေရိကားနိုင်ငံများ အဖွဲ့ကဲ့သို့သော အဖွဲ့များဖြင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေ့ ရှိပြီး ကနေဒါ၊ မက္ကဆီကိုတို့ဖြင့် ချုပ်ဆိုထားသော မြောက်အမေရိကနိုင်ငံများ၏ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ခွင့် သဘောတူညီချက်ဖြင့် စီးပွားရေးအားဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေ့ ရှိသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နိုင်ငံတကာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်တွင် စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၅.၄ ဘီလီယံများ သုံးစွဲခဲ့ပြီး တကမ္ဘာလုံးတွင် အများဆုံး သုံးစွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအလိုက် စုစုပေါင်း ဝင်ငွေ အနေနှင့် ကြည့်လျှင်မူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ထောက်ပံ့မှုမှာ ၀.၁၈ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသဖြင့် လှူဒါန်းသည့် နိုင်ငံများတွင် နံပါတ် ၂၂ နေရာတွင်သာ ရှိသည်။ အခြားတစ်ဖက်မှ ကြည့်လျှင်မူ အမေရိကန်လူမျိုးတို့၏ နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များတွင် လှူဒါန်းမှုများမှာ အလွန်ရက်ရောသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Shah, Anup|title=US and Foreign Aid Assistance|date=2009-04-13|publisher=GlobalIssues.org|url=http://www.globalissues.org/article/35/us-and-foreign-aid-assistance|accessdate=2009-10-11}}&lt;/ref&gt;

[[File:USS Abraham Lincoln(CVN 72).jpg|thumb|left|အမေရိကန် လေယာဉ်တင်သင်္ဘော ယူအက်စ်အက်စ် အေဘရာဟမ် လင်ကွန်း]]

အမေရိကန်သမ္မတသည် နိုင်ငံ၏ စစ်တပ်တွင် စစ်သေနာပတိချုပ်ရာထူးကို ရယူထားပြီး ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးနှင့် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖွဲ့ကို ခန့်အပ်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးဌာနမှာ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကို အုပ်ချုပ်ပြီး ၎င်းတို့တွင် ကြည်းတပ်၊ ရေတပ်၊ မရိန်းတပ်၊ လေတပ် တို့ ပါဝင်သည်။ ကမ်းခြေစောင့်တပ်ကို စစ်မက် ဖြစ်ပွားမနေသော အချိန်တွင် ပြည်ထဲရေး ဌာနမှ အုပ်ချုပ်ပြီး စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ရေတပ်မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ၁.၄ သန်းမျှ ရှိပြီး အရန်အင်အား နှင့် အမျိုးသားအစောင့်တပ်ဖွဲ့များကို ထည့်သွင်း ရေတွက်ပါက အားလုံးပေါင်း ၂.၃ သန်းမျှ ရှိသည်။ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူများတွင် ကန်ထရိုက်တာများ မပါဝင်ဘဲ အရပ်သား ၇ သိန်းကျော် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.airforce-magazine.com/MagazineArchive/Magazine%20Documents/2009/May%202009/0509facts_fig.pdf|title=The Air Force in Facts and Figures (Armed Forces Manpower Trends, End Strength in Thousands)|work=Air Force Magazine|date=May 2009|accessdate=2009-10-09}}&lt;/ref&gt;

စစ်မှုထမ်းရန် အတွက်မှာ မိမိဆန္ဒအလျောက်သာ ဖြစ်ပြီး စစ်ပွဲကာလ အတွင်းတွင် စစ်မှုမထမ်း မနေရ စနစ်ကို ကြိုတင်ရွေးချယ်ထားသူ များအပေါ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းလေ့ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.sss.gov/what.htm | title=WHAT DOES SELECTIVE SERVICE PROVIDE FOR AMERICA? | publisher=Selective Service System | work=www.sss.gov | accessdate=February 11, 2012 | archivedate=15 September 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120915102215/http://www.sss.gov/what.htm }}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် စစ်တပ်များကို လေတပ် အတွင်းရှိ များပြားလှစွာသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လေယာဉ်များကို အသုံးပြု၍ ဖြစ်စေ၊ ရေတပ်မှ လက်ရှိသုံးစွဲနေသော လေယာဉ်တင် သင်္ဘော ၁၁ စင်း ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ရေတပ်၏ အတ္တလန္တိတ်နှင့် ပစိဖိတ် ဒေသရှိ သင်္ဘောများ ဖြင့် ဖြစ်စေ အလျှင်အမြန် နေရာ ချထားနိုင်သည်။ အမေရိကန် စစ်တပ်တွင် အခြေစိုက်စခန်း နှင့် နိုင်ငံခြား အခြေခံစခန်း ပေါင်း ၈၆၅ ခု ရှိပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.defense.gov/pubs/BSR_2008_Baseline.pdf|title=Base Structure Report, Fiscal Year 2008 Baseline|publisher=Department of Defense|accessdate=2009-10-09|archive-date=28 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228030019/http://www.defense.gov/pubs/BSR_2008_Baseline.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံပေါင်း ၂၅ နိုင်ငံတွင် တာဝန်ချထားသူပေါင်း ၁၀၀ ကျော် မျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst1003.pdf|title=Active Duty Military Personnel Strengths by Regional Area and by Country (309A)|publisher=Department of Defense|date=2010-03-31|accessdate=2010-10-07|archivedate=24 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724211511/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/MILITARY/history/hst1003.pdf}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် စစ်တပ်၏ စုစုပေါင်း သုံးစွဲငွေမှာ ဘီလီယံ ၇၀၀ ခန့်မျှ ဖြစ်ပြီး တကမ္ဘာလုံးရှိ စစ်တပ်များ သုံးစွဲငွေ၏ ၄၃ ရာခိုင်နှုန်း မျှ ဖြစ်ပြီး အခြားနိုင်ငံကြီး ၁၄ နိုင်ငံ၏ စစ်ရေး သုံးစွဲစရိတ် ပေါင်းထားခြင်း ထက်ပင် များသည်။ ဂျီဒီပီ၏ ၄.၈ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စစ်ရေး စရိတ် အသုံးအများဆုံးသော နိုင်ငံ ၁၅ နိုင်ငံတွင် ဆော်ဒီအာရေဗျ ပြီးလျှင် ဒုတိယ နေရာမှ လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/15majorspenders|title=The 15 Countries with the Highest Military Expenditure in 2010|publisher=Stockholm International Peace Research Institute|accessdate=2012-02-05|archivedate=28 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100328104327/http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/15majorspenders}}&lt;/ref&gt; ကာကွယ်ရေး ဦးစီးဌာန၏ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အတွက် လျာထားသော ဘတ်ဂျက်မှာ ၅၅၃ ဘီလီယံ ဒေါ်လာမျှ ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် လျာထားသော ဘတ်ဂျက်ထက် ၄.၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ပိုမြင့်သည်။ အီရတ်နိုင်ငံနှင့် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ အတွင်း စစ်ရေးအရ သုံးစွဲရန် ၁၁၈ ဘီလီယံ ထပ်မံ လျာထားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://comptroller.defense.gov/defbudget/fy2012/FY2012_Budget_Request_Overview_Book.pdf|title=Fiscal Year 2012 Budget Request Overview|publisher=Department of Defense|date=February 2011|accessdate=2011-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304062616/http://comptroller.defense.gov/defbudget/fy2012/FY2012_Budget_Request_Overview_Book.pdf|archivedate=4 March 2011}}&lt;/ref&gt;အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နောက်ဆုံး တပ်ဖွဲ့မှာ အီရတ်နိုင်ငံမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ အီရတ်စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန် တပ်သားပေါင်း ၄,၄၈၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx|title=Operation Iraqi Freedom|publisher=Iraq Coalition Casualty Count|date=2012-02-05|accessdate=2012-02-05|archivedate=21 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ စာရင်းအရ အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံတွင် အမေရိကန် တပ်သားပေါင်း ၉ သောင်းခန့်မျှ တာဝန် ထမ်းဆောင်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.frontline.in/stories/20120420290705200.htm|author=Cherian, John|title=Turning Point|publisher=Frontline|date=2012-04-20|accessdate=2012-04-04|archivedate=7 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120407115236/http://www.frontline.in/stories/20120420290705200.htm}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီ လအထိ အာဖဂန်နစ္စတန် စစ်ပွဲ အတွင်းတွင် အမေရိကန် စစ်သားပေါင်း ၁၉၂၄ ဦးမျှ သေဆုံးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://icasualties.org/OEF/index.aspx|title=Operation Enduring Freedom|publisher=Iraq Coalition Casualty Count|date=2012-04-04|accessdate=2012-04-04|archivedate=29 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229103806/http://www.icasualties.org/OEF/index.aspx}}&lt;/ref&gt;

== စီးပွားရေး ==
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 270px;&quot;
|- style=&quot;background:#f5f5f5;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | Economic indicators
|-
| အလုပ်လက်မဲ့ ရာခိုင်နှုန်း || ၈.၂% &lt;small&gt;(မတ်လ ၂၀၁၂)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm|title=Employment Situation Summary|publisher=U.S. Dept. of Labor|date=2012-04-06|accessdate=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| GDP တိုးတက်မှု || ၂.၈% &lt;small&gt;(4Q 2011)&lt;/small&gt;၊ ၁.၇% &lt;small&gt;(၂၀၁၁)&lt;/small&gt;|| style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bea.gov/newsreleases/national/gdp/gdpnewsrelease.htm|title=Gross Domestic Product, 4th Quarter 2011 and Annual 2011 (Advance Estimate)|publisher=Bureau of Economic Analysis|date=2012-01-27|accessdate=2012-02-03}} Change is based on [[Chained dollars|chained 2005 dollars]]. Quarterly growth is expressed as an annualized rate.&lt;/ref&gt;
|-
| စားသုံးသူတို့၏ ကုန်ဈေးနှုန်း ညွှန်းကိန်း ငွေကြေးဖောင်းပွမှု || ၂.၇% &lt;small&gt;(မတ်လ ၂၀၁၁&amp;nbsp;– မတ်လ ၂၀၁၂)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/cpi.nr0.htm|title=Consumer Price Index: March 2012|publisher=Bureau of Labor Statistics|date=2012-04-13|accessdate=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| ဆင်းရဲမွဲတေမှု || ၁၅.၁% &lt;small&gt;(၂၀၁၀)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref name=CBPR10&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2011pubs/p60-239.pdf|title=Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2010|publisher=U.S. Census Bureau|date=2010-09-14|accessdate=2011-09-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| အများပြည်သူဆိုင်ရာ အကြွေး || $၁၅.၆၂ ထရီလီယံ &lt;small&gt;(ဧပြီလ ၁၃၊ ၂၀၁၂)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np|title=Debt Statistics|publisher=U.S. Dept. of the Treasury|accessdate=2012-04-17|archivedate=18 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110418203433/http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np}}&lt;/ref&gt;
|-
| အိမ်ထောင်စုများ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု || $၅၈.၅ ထရီလီယံ &lt;small&gt;(4Q ၂၀၁၁)&lt;/small&gt; || style=&quot;text-align: right;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/releases/Z1/Current/z1r-1.pdf|title=Flow of Funds Accounts of the United States: Flows and Outstandings Fourth Quarter 2011|publisher=U.S. Federal Reserve|date=2012-03-08|accessdate=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;
|}

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် များပြားလှစွာသော သဘာဝအရင်းအမြစ်များ၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီးသော အခြေခံအဆောက်အအုံများ၊ မြင့်မားသော ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးစွမ်းအား များဖြင့် မောင်းနှင်ထားသော အရင်းရှင်စီးပွားရေးစနစ် ရှိသည်။&lt;ref&gt;Wright, Gavin, and Jesse Czelusta, &quot;Resource-Based Growth Past and Present&quot;, in ''Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny'', ed. Daniel Lederman and William Maloney (World Bank, 2007), p. 185. ISBN 0-8213-6545-2.&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဂျီဒီပီ ၁၅.၁ ထရီလီယံ ဒေါ်လာမှာ ဈေးကွက် ငွေလဲလှယ်နှုန်းထားဖြင့် ကြည့်မည် ဆိုလျှင် တကမ္ဘာလုံး ထုတ်ကုန် စုစုပေါင်း၏ ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိပြီး [[ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း]] (PPP) ကိုထည့်တွက်မည် ဆိုပါက တကမ္ဘာလုံး ထုတ်ကုန်၏ ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။.&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;&gt; {{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&amp;pr.y=10&amp;sy=2009&amp;ey=2012&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=111&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=|title=United States|publisher=International Monetary Fund|accessdate=April 22, 2012}}&lt;/ref&gt; အခြားနိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင် တစ်နိုင်ငံချင်းစီထက် ဂျီဒီပီ ပိုမြင့်သော်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ် စာရင်းအရ PPP ကို ထည့်တွက်မည် ဆိုလျှင် ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ဂျီဒီပီထက် ၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှ လျော့နည်းသည်။ တကမ္ဘာလုံးတွင် လူတစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီ အားဖြင့် နံပါတ် ၉ နေရာတွင် လည်းကောင်း၊ PPP ကို ထည့်တွက်ထားသော ဂျီဒီပီ အနေနှင့် နံပါတ် ၆ နေရာတွင် လည်းကောင်း ရှိသည်။.&lt;ref name=&quot;IMF GDP&quot;/&gt; အမေရိကန် ဒေါ်လာသည် တကမ္ဘာလုံးသုံးသော အဓိက အရံငွေ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/np/sta/cofer/eng/cofer.pdf |title=Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves |format=PDF |date= |accessdate=2012-04-09}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကုန်စည်တင်သွင်းမှု အများဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး တတိယမြောက် ကုန်စည် တင်ပို့မှု အများဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ သို့သော် လူတစ်ဦးချင်း ပို့ကုန်တင်ပို့မှုမှာမူ မများလှပေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ စုစုပေါင်း ကုန်သွယ်ရေး အရှုံးပြမှုမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆၃၅ ဘီလီယံမျှ ရှိသည်။&lt;ref name=Trade&gt;{{cite web|title=Trade Statistics|url=http://greyhill.com/trade-statistics|publisher=Greyhill Advisors|accessdate=2011-10-06}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့မှာ ထိပ်ဆုံး ကုန်သွယ်ဖက်များပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/foreign-trade/top/dst/current/balance.html|title=Top Ten Countries with which the U.S. Trades|publisher=U.S. Census Bureau|date=August 2009|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်း ရေနံမှာ တင်သွင်းမှု အများဆုံး ကုန်စည်ဖြစ်ပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စက်ကိရိယာများမှ အများဆုံးသော ပို့ကုန် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Trade/&gt; တရုတ်နိုင်ငံသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အကြွေးအများဆုံး ရှိသော ကြွေးရှင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/USA/Politics/DC-Decoder/2011/0204/National-debt-Whom-does-the-US-owe|title=National debt: Whom does the US owe??publisher=CSMonitor.com|date=2011-02-04|accessdate=2011-07-14|archivedate=11 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120411202257/http://www.csmonitor.com/USA/Politics/DC-Decoder/2011/0204/National-debt-Whom-does-the-US-owe}}&lt;/ref&gt;

[[File:Wall-Street Nueva York6397.JPG|thumb|left|ဝေါလ်စထရိ နှင့် နယူးယောက် စတော့အိတ်ချိန်း သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒေါ်လာ ပမာဏအားဖြင့် ကြည့်ပါက အကြီးဆုံးသော ငွေကြေးဈေးကွက်များ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ir.nyse.com/phoenix.zhtml?c=129145&amp;p=irol-newsArticle&amp;ID=1036503&amp;highlight=|title=New Release/Ultra Petroleum Corp.,|publisher=NYSE Euronext|date=2007-07-03|accessdate=2007-08-03}}&lt;/ref&gt;]]
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းများမှ နိုင်ငံစီးပွားရေး၏ ၈၆.၄ % အထိ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းများမှ ၄.၃ % မျှ ပါဝင်ခဲ့ကာ ပြည်နယ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရများက ကျန်ရှိသော ၉.၃ % ကို ပါဝင်ခဲ့သည်။.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://greyhill.com/gdp-by-industry/ |title=GDP by Industry|publisher=Greyhill Advisors|accessdate=2011-10-13}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ စက်မှုခေတ်လွန် အဆင့်သို့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်၍ ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများမှာ ဂျီဒီပီ၏ ၆၇.၈ % ကို ပံ့ပိုးပေးထားသော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် စက်မှုဆိုင်ရာ အင်အားကြီးနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် ရှိနေသေးသည်။&lt;ref name=Econ&gt;{{cite web|url=http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080312123609/http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html|archivedate=12 March 2008|accessdate=2008-03-12|title=USA Economy in Brief|publisher=U.S. Dept. of State, International Information Programs}}&lt;/ref&gt; စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများတွင် ငွေလည်ပတ်မှု အများဆုံး လုပ်ငန်းမှာ လက်လီ လက်ကား ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး ဝင်ငွေအများဆုံး လုပ်ငန်းမှာ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/2009/tables/09s0724.xls|title=Table 724—Number of Tax Returns, Receipts, and Net Income by Type of Business and Industry: 2005|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt; ထုတ်ကုန်များတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုနေသည်မှာ ဓာတုဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်များ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/2009/tables/09s0964.xls|title=Table 964—Gross Domestic Product in Current and Real (2000) Dollars by Industry: 2006|publisher=U.S. Census Bureau|date=May 2008|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အများဆုံး ရေနံထုတ်လုပ်သည့် နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ရေနံ တင်သွင်းမှု အများဆုံး နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html|title=Rank Order—Oil (Production)|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2009-10-12|archivedate=12 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120512233445/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html}}{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html|title=Rank Order—Oil (Consumption)|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2009-10-12|archivedate=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073521/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html%20}}{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/pub/oil_gas/petroleum/data_publications/company_level_imports/current/import.html|title=Crude Oil and Total Petroleum Imports Top 15 Countries|publisher=U.S. Energy Information Administration|date=2009-09-29|accessdate=2009-10-12}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင် နှင့် နျူးကလီယား စွမ်းအင် ထုတ်လုပ်ရာတွင် ပထမ နေရာမှ ရှိနေပြီး သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည်၊ ကန့်၊ ဖော့စဖိတ် နှင့် ဆား ထုတ်လုပ်ရာတွင်လည်း ပထမနေရာမှ ရှိသည်။ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းသည် အမေရိကန် ဂျီဒီပီ၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းမျှ သာ ရှိသည်။&lt;ref name=Econ/&gt; သို့သော်လည်း အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောင်းဖူး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&amp;name=Corn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080112182404/http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&amp;name=Corn|archivedate=12 January 2008|title=Corn|publisher=U.S. Grains Council|accessdate=2008-03-13}}&lt;/ref&gt; နှင့် ပဲပုတ် (soybean) &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldwatch.org/node/5442|title=Soybean Demand Continues to Drive Production|publisher=Worldwatch Institute|date=2007-11-06|accessdate=2008-03-13|archivedate=16 March 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080316060234/http://www.worldwatch.org/node/5442}}&lt;/ref&gt;ထုတ်လုပ်ရာတွင် ပထမနေရာတွင် ရှိသည်။ အမေရိကန် ကုမ္ပဏီများ ဖြစ်သည့် ကိုကာကိုလာ နှင့် မက်ဒေါ်နယ်တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသိအများဆုံး အမှတ် တံဆိပ် ၂ ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cheskin.com/view_news.php?id=2|title=Sony, LG, Wal-Mart among Most Extendible Brands|publisher=Cheskin|date=2005-06-06|accessdate=2007-06-19|archivedate=12 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120312001935/http://www.cheskin.com/view_news.php?id=2}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ စာရင်းအရ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်သူ ၁၅၄.၁ သန်း ရှိသည်။ အစိုးရဝန်ထမ်းပေါင်း ၂၁.၂ သန်းမျှ ရှိသဖြင့် အစိုးရသည် အကြီးဆုံးသော အလုပ်ရှင် ဖြစ်သည်။ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းခွင်များတွင် အလုပ်သမား အများဆုံးရှိသော ကဏ္ဍများမှာ ကျန်းမာရေး နှင့် လူမှုဖူလုံရေး ကဏ္ဍတို့ ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမား ၁၆.၄ သန်းမျှ ရှိသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရှိ အလုပ်သမားများ၏ ၁၂ % မှာ သမဂ္ဂဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး အနောက် ဥရောပတွင် ၃၀ % မျှ ရှိသဖြင့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများလောက် သမဂ္ဂဝင်သူ မများပေ။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Fuller, Thomas|url=http://www.iht.com/articles/2005/06/14/news/europe.php|title=In the East, Many EU Work Rules Don't Apply|date=2005-06-15|work=International Herald Tribune|accessdate=2007-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050616015106/http://www.iht.com/articles/2005/06/14/news/europe.php|archivedate=16 June 2005}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ အဆိုအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အလုပ်သမားများကို အလုပ်ခန့်ရန် နှင့် အလုပ်ဖြုတ်ရန် အတွက် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွယ်ကူဆုံးသော တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;EDBI&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.doingbusiness.org/ExploreEconomies/?economyid=197|accessdate=2007-06-28|title=Doing Business in the United States (2006)|publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ် စာရင်း အရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အလုပ်ပေါ်မှ ပြန်ရသည့် အကျိုးအမြတ် (Productivity) အမြင့်မားဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ နှင့် နော်ဝေနိုင်ငံတို့၏ နောက်မှ လိုက်သည်။ တစ်နာရီချင်း အလုပ်ပေါ်မှ ပြန်ရသည့် အကျိုးအမြတ် အနေဖြင့် ကြည့်ပါက စတုတ္ထနေရာတွင် ရှိပြီး ထိုနှစ်နိုင်ငံနှင့် နယ်သာလန်နိုင်ငံတို့၏ နောက်မှ လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.conference-board.org/data/economydatabase/|title=Total Economy Database, Summary Statistics, 1995–2010|publisher=The Conference Board|work=The Conference Board Total Economy Database|date=September 2010|accessdate=2009-09-20}}&lt;/ref&gt; ဥရောပနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ အိမ်ခွန် မြေခွန် နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းခွန်များမှာ မြင့်မားပြီး အလုပ်သမားအခွန် နှင့် စားသုံးမှု အခွန်များမှာ နည်းပါးသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Gumbel, Peter|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,662737-2,00.html|title=Escape from Tax Hell|date=2004-07-11|work=Time|accessdate=2007-06-28|archivedate=7 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100107005616/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,662737-2,00.html}}&lt;/ref&gt;

=== ဝင်ငွေနှင့် လူသားဖွံ့ဖြိုးမှု ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း ဌာန၏ စာရင်းအရ အခွန်မကောက်ခံရမီ အိမ်ထောင်စု တစ်ခုချင်း၏ အလယ်အလတ် ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄၉,၄၄၅ မျှ ဖြစ်သည်။ အာရှ-အမေရိကန် အိမ်ထောင်စုများ၏ အလယ်အလတ်ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၆၄,၃၀၈ အထိ ရှိပြီး အာဖရိကန်-အမေရိကန် အိမ်ထောင်စုများ၏ အလယ်အလတ်ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၂,၆၀၈ မျှသာ ရှိသည်။&lt;ref name=CBPR10/&gt; ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်းကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ပါက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အိမ်ထောင်စုတို့၏ အလယ်အလတ် ဝင်ငွေမှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမှ ချမ်းသာသော လူတန်းစားတို့၏ ဝင်ငွေနှင့် ညီမျှသည်။ ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းမှာ အလျှင်အမြန် လျော့ကျသွားခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းမှာ ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် အမေရိကန် နိုင်ငံသား၏ ၁၁% မှ ၁၅% အထိမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုမျဉ်း၏ အောက်တွင် ရှိနေပြီး ၅၈.၅% သော နိုင်ငံသားတို့မှာ အသက် ၂၅ နှစ်မှ အသက် ၇၅ နှစ်အတွင်း အနည်းဆုံး ၁ နှစ်မျှ ဆင်းရဲချို့တဲ့စွာ သုံးစွဲရမှု ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;USCB IP&amp;HIC 2007&quot;&gt;{{cite web|author=DeNavas-Walt, Carmen, Bernadette D. Proctor, and Jessica Smith|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/p60-235.pdf|format=PDF|title=Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2007|publisher=U.S. Census Bureau|month=August|year=2008|accessdate=2008-11-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hacker|first=Jacob S.|year=2006|title=The Great Risk Shift: The New Economic Insecurity and the Decline of the American Dream|url=https://archive.org/details/greatriskshiftas00hack|location=New York|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-533534-1}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆင်းရဲသား အမေရိကန်နိုင်ငံသား ၄၆.၂ သန်းမျှရှိပြီး ၄ နှစ်ဆက်တိုက် မြင့်တက်လာသော အရေအတွက်ပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=CBPR10/&gt;

[[File:South San Jose (crop).jpg|thumb|ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆန်ဂျို့စ်မြို့ရှိ လူလတ်တန်းစားတို့၏ ဆင်ခြေဖုံး]]
ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲတွင် အစိုးရက နိုင်ငံသားတို့၏ လူမှုဖူလုံရေးကို ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်မှုတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အနည်းဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါသည်။ ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွာဟမှုနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းကို လျော့ချရာတွင် ချမ်းသာသောနိုင်ငံများထဲ၌ အလယ်ခေါင် အဆင့် ထက်ပင် နိမ့်ကျသေးသည်။&lt;ref name=&quot;Sme&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Smeeding | first1 = T. M. | year = 2005 | title = Public Policy: Economic Inequality and Poverty: The United States in Comparative Perspective | url =https://archive.org/details/sim_social-science-quarterly_2005-12_86_4/page/n199| journal = Social Science Quarterly | volume = 86 | issue = | pages = 955–983 | doi = 10.1111/j.0038-4941.2005.00331.x }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Kenworthy | first1 = L. | year = 1999 | title = Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment&quot; ''Social Forces'' 77(3), 1119–1139. Bradley, D., E. Huber, S. Moller, F. Nielsen, and J. D. Stephens (2003). &quot;Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies | url = | journal = American Sociological Review | volume = 68 | issue = 1| pages = 22–51 }}&lt;/ref&gt;သို့သော်လည်း လူမှုရေး လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုသည့် အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကတို့၏ အသုံးစရိတ်များမှာ လူတစ်ဦးချင်းစီ အတွက် ကြည့်လျှင် မြင့်မားသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Fishback|first=Price V.|date=May 2010|title=Social Welfare Expenditures in the United States and the Nordic Countries: 1900–2003|journal=NBER Working Paper series|volume=15982|url=http://papers.nber.org/papers/w15982}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်၏ လူမှုဖူလုံရေး စောင့်ရှောက်မှုမှာ အသက်ကြီးသူများအတွက် ဆင်းရဲမှုကို သိသိသာသာ လျှော့ချပေးနိုင်သော်လည်း&lt;ref&gt;Orr, D. (November–December, 2004). &quot;Social Security Isn't Broken: So Why the Rush to 'Fix' It?&quot; In C. Sturr and R. Vasudevan, eds. (2007). ''Current Economic Issues''. Boston: Economic Affairs Bureau.&lt;/ref&gt; ငယ်ရွယ်သူများအတွက်မူ ထောက်ပံ့မှုမှာ အတော်ပင် နည်းသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.prospect.org/cs/articles?article=a_new_deal_of_their_own|author=Starr, Paul|date=2008-02-25|title=A New Deal of Their Own|work=American Prospect|accessdate=2008-07-24|archivedate=5 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080505021735/http://www.prospect.org/cs/articles?article=a_new_deal_of_their_own}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် စက်မှုလုပ်ငန်း တိုးတက်သော နိုင်ငံ ၂၁ နိုင်ငံရှိ ကလေးသူငယ်များ၏ ပျော်ရွှင်ကျန်းမာမှုကို ယူနီဆက်ဖ် အဖွဲ့မှ လေ့လာရာတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် နောက်ဆုံးမှ စ၍ ရေတွက်လျှင် ဒုတိယနေရာတွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/nol/shared/bsp/hi/pdfs/13_02_07_nn_unicef.pdf|title=Child Poverty in Perspective: An Overview of Child Well-Being in Rich Countries|author=UNICEF|work=BBC|year=2007|accessdate=2007-09-10}}&lt;/ref&gt;

၁၉၄၇ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်ကြားတွင် အမေရိကန်ရှိ လူတန်းစား အားလုံး၏ ဝင်ငွေအစစ်အမှန်မှာ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ဆင်းရဲသော အမေရိကန်များ၏ ဝင်ငွေမှာ ချမ်းသာသော အမေရိကန်များ၏ ဝင်ငွေထက် ပို၍ လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=Hartman&gt;{{cite web|url=http://www.demos.org/inequality/numbers.cfm#1|author=Hartman, Chris|year=2008|title=By the Numbers: Income|publisher=Demos|accessdate=2008-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725230318/http://www.demos.org/inequality/numbers.cfm#1|archivedate=25 July 2011}}&lt;/ref&gt; ထိုနောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ငွေတိုးတက်မှုမှာ နှေးကွေးလာခဲ့ပြီး ပို၍ မညီမမျှ ဖြစ်လာခဲ့ကာ စီးပွားရေးအတွက် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမှာ လျော့နည်းလာခဲ့သည်။&lt;ref name=Hartman/&gt;&lt;ref&gt;Bartels, L. M. (2008). ''Unequal Democracy: The Political Economy of the New Gilded Age''. Princeton, NJ: Princeton University Press, p. 20.&lt;/ref&gt; ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ စ၍ လူတန်းစားအားလုံး၏ မိသားစုအလိုက် ဝင်ငွေမှာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Henderson, David R.|url=http://www.hoover.org/publications/digest/3522596.html|title=The Rich—and Poor—Are Getting Richer|work=Hoover Digest|year=1998|accessdate=2007-06-19}}&lt;/ref&gt; လင်မယား နှစ်ယောက်စလုံး အလုပ်လုပ်ကြသည့် အတွက်ကြောင့် လည်းကောင်း၊ ယောက်ျား မိန်းမ လစာ ကွာဟမှု လျော့နည်းလာသည့် အတွက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ အလုပ်ချိန် များပြားလာသည့် အတွက်ကြောင့် လည်းကောင်း ထိုသို့ မြင့်တက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး ထိပ်ဆုံးမှ အချမ်းသာဆုံးသော သူများအတွက် တိုးတက်မှု ပိုများလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Sme&quot;/&gt;&lt;ref name=Hartman/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.frbsf.org/news/speeches/2006/1106.html|author=Yellen, J.|year=2006|title=Speech to the Center for the Study of Democracy 2006–2007 Economics of Governance Lecture University of California, Irvine|publisher=Federal Reserve Board|location=San Francisco|accessdate=2008-07-24|archivedate=5 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205221853/http://www.frbsf.org/news/speeches/2006/1106.html}}{{cite web|author=Shapiro, Isaac|url=http://www.cbpp.org/cms/?fa=view&amp;id=746|title=New IRS Data Show Income Inequality Is Again on the Rise|date=2005-10-17|publisher=Center on Budget and Policy Priorities|accessdate=2007-05-16}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဝင်ငွေ အကောင်းဆုံး ထိပ်ဆုံး ၁% မှ ၂၁.၈% အထိသော သူများ၏ ဝင်ငွေမှာ ၁၉၈၀ ခုနှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၂ ဆမျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/03/29/business/29tax.html?ex=1332820800&amp;en=fb472e72466c34c8&amp;ei=5088&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss|title=Income Gap Is Widening, Data Shows|author=Johnston, David Cay|work=New York Times|date=2007-03-29|accessdate=2007-05-16}}&lt;/ref&gt; ထို့အတွက်ကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများတွင် ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွာဟမှု အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။.&lt;ref name=&quot;Sme&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://elsa.berkeley.edu/~saez/TabFig2005prel.xls|author=Saez, E.|title=Table A1: Top Fractiles Income Shares (Excluding Capital Gains) in the U.S., 1913–2005|publisher=UC Berkeley|month=October|year=2007|accessdate=2008-07-24}}{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|title=Field Listing—Distribution of Family Income—Gini Index|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2007-06-14|accessdate=2007-06-17|archivedate=13 June 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613005439/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ဝင်ငွေအလိုက် ကောက်ခံသော အမြတ်ခွန်စနစ် ရှိ၍ ဝင်ငွေများသူများမှ အမြတ်ခွန် ရာခိုင်နှုန်း များများ ပိုပေးရသော စနစ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.taxfoundation.org/blog/show/27134.html | title=No Country Leans on Upper-Income Households as Much as U.S | publisher=The Tax Foundation | date=March 21, 2011 | accessdate=March 15, 2012 | author=Hodge, Scott | archivedate=12 May 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120512050914/http://www.taxfoundation.org/blog/show/27134.html }}&lt;/ref&gt; ထိပ်ဆုံး ၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဖက်ဒရယ်အစိုးရ အတွက် အမြတ်ခွန် ၂၇.၆% ကို ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိပ်ဆုံး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ အမြတ်ခွန် ၅၄.၇ ရာခိုင်နှုန်းကို ပေးခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/ftpdocs/88xx/doc8885/EffectiveTaxRates.shtml|title=Shares of Federal Tax Liabilities, 2004 and 2005|publisher=Congressional Budget Office|accessdate=2008-11-02}}&lt;/ref&gt; ဝင်ငွေ အမြတ်ခွန် စသည်တို့နှင့် အလားတူပင် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုမှာလည်း ထိပ်ဆုံးရှိ လူတန်းစားတွင် အများဆုံးဖြစ်သည်။ အချမ်းသာဆုံးသော လူဦးရေ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ တစ်နိုင်ငံလုံး ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၏ ၆၉.၈ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ကြပြီး ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် ဒုတိယမြောက် အများဆုံးသော ဝေစုပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Domhoff, G. William|url=http://sociology.ucsc.edu/whorulesamerica/power/wealth.html|title=Table 4: Percentage of Wealth Held by the Top 10% of the Adult Population in Various Western Countries|publisher=University of California at Santa Cruz, Sociology Dept.|work=Power in America|month=December|year=2006|accessdate=2006-08-21|archive-date=20 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020134522/http://sociology.ucsc.edu/whorulesamerica/power/wealth.html}}&lt;/ref&gt; အချမ်းသာဆုံးသော ၁% မှာ စုစုပေါင်း ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၏ ၃၃.၄% ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Kennickell, Arthur B.|url=http://www.federalreserve.gov/pubs/oss/oss2/papers/concentration.2004.5.pdf|title=Table11a: Amounts (Billions of 2004 Dollars) and Shares of Net Worth and Components Distributed by Net Worth Groups, 2004|publisher=Federal Reserve Board|work=Currents and Undercurrents: Changes in the Distribution of Wealth, 1989–2004|date=2006-08-02|accessdate=2007-06-24}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးရေး အစီအစဉ်မှ ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွာဟမှုနှုန်းကို ထည့်တွက်ထားသော လူသားဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း (inequality-adjusted human development index သို့ IHDI) တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကို တကမ္ဘာလုံးရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၁၃၉ နိုင်ငံ အတွင်း နံပါတ် ၁၂ နေရာတွင် အဆင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဆင်းရဲချမ်းသာ ကွာဟမှုနှုန်းကို ထည့်မတွက်ထားသော လူသား ဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်း(Human Development Index သို့ HDI) ထက် ၈ နေရာမျှ အောက်ရောက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/statistics/ihdi/ |title=Statistics &amp;#124; Inequality-adjusted HDI &amp;#124; Human Development Reports (HDR) &amp;#124; United Nations Development Programme (UNDP) |publisher=Hdr.undp.org |date= |accessdate=2010-11-05 |archive-date=6 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806085450/http://hdr.undp.org/en/statistics/ihdi/ }}&lt;/ref&gt;

== အခြေခံ အဆောက်အအုံ ==
=== သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ===
[[File:Aldrin Apollo 11.jpg|thumb|left|upright|အပိုလို ၁၁ အာကာသယာဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံ တစ်ပုံဖြစ်ပြီး ဘပ်ဇ်အယ်လ်ဒရင် အား လ၏ မျက်နှာပြင် ပေါ်တွင် တွေ့ရစဉ်]]
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသနနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ကြံဆတီထွင်မှုတို့တွင် ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းကတည်းက ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရှိနေသည်။ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် [[အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ် ဘဲလ်]]အား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တယ်လီဖုန်းနှင့် ပတ်သတ်သော ပထမဆုံး မူပိုင်ခွင့်ကို ချထားပေးခဲ့သည်။ [[သောမတ် အက်ဒီဆင်]]၏ ဓာတ်ခွဲခန်းမှ ပထမဦးဆုံးသော ဓာတ်ပြားဖွင့်စက်၊ ပထမဦးဆုံး ကြာရှည်ခံ မီးလုံး၊ ပထမဆုံး အသုံးပြုနိုင်သည့် ရုပ်ရှင်ကင်မရာတို့ကို တီထွင် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ နီကိုလာ တက်စလာမှ အေစီ လျှပ်စီးကြောင်း၊ အေစီ မော်တာနှင့် ရေဒီယိုတို့ကို ပထမဦးဆုံး တီထွင်ကြံဆခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ရမ်ဆန် အီး အိုးလ် နှင့် [[ဟင်နရီ ဖို့ဒ်]] တို့၏ မော်တော်ကား ကုမ္ပဏီမှစ၍ အလိုအလျောက် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး လိုင်းများ စတင်ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ညီနောင်မှ ပထမဆုံး ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်နိုင်သော လေယာဉ်ကို စတင် တီထွင် ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web| author =Benedetti, François| url =http://www.fai.org/news_archives/fai/000295.asp| archiveurl =https://web.archive.org/web/20070912065254/http://www.fai.org/news_archives/fai/000295.asp| archivedate =12 September 2007| title =100 Years Ago, the Dream of Icarus Became Reality| publisher =Fédération Aéronautique Internationale (FAI)| date =2003-12-17| accessdate =2007-08-15}}&lt;/ref&gt;

၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် နာဇီဝါဒ ထွန်းကားလာမှုကြောင့် အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း၊ အန်ရစ်ကို ဖာမီ နှင့် ဂျွန် ဗွန် နျူမန် အပါအဝင် ဥရောပ သိပ္ပံပညာရှင် အတော်များများသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင် လာခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မန်ဟတ်တန် ပရော့ဂျက်မှ အဏုမြူဗုံးကို စတင်တီထွင်ခဲ့ပြီး အဏုမြူခေတ်သို့ လမ်းပြ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ အာကာသအတွင်း အပြိုင်အဆိုင် ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများမှ ဒုံးပျံများ၊ မက်တီးရီးယဲလ် နည်းပညာများ၊ ကွန်ပျူတာ ပညာရပ်များ အလျှင်အမြန် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အိုင်ဘီအမ်၊ အက်ပဲလ် ကွန်ပျူတာ နှင့် [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]]တို့မှ ကွန်ပျူတာ နည်းပညာကို မွမ်းမံပြီး လူတစ်ဦးချင်းသုံး ကွန်ပျူတာများကို ထုတ်လုပ်ရောင်းချရာမှ ကွန်ပျူတာများ ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ အင်တာနက် နည်းပညာကို အစပျိုးသော အေပရာနက် (APRANET) နှင့် [[အင်တာနက်]] ကို တီထွင်ရာတွင် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် သုတေသန လုပ်ငန်းအတွက် အသုံးပြုငွေ၏ ၆၄% မှာ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းများမှ ပံ့ပိုးခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.census.gov/compendia/statab/2008/tables/08s0775.xls | title = Research and Development (R&amp;D) Expenditures by Source and Objective: 1970 to 2004 | publisher = U.S. Census Bureau | accessdate = 2007-06-19 }}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသန စာတမ်းများ ထုတ်ဝေရာတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိပ်ဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/education/2006/mar/21/highereducation.uk4 |author=MacLeod, Donald| title = Britain Second in World Research Rankings | date=2006-03-21 | work = Guardian | accessdate = 2006-05-14 | location=London}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အမေရိကန် အိမ်ထောင်စုများ၏၆၈% သည် မြန်နှုန်းမြင့် အင်တာနက်ကို တပ်ဆင်အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.esa.doc.gov/Reports/exploring-digital-nation-computer-and-internet-use-home| title =Exploring the Digital Nation—Computer and Internet Use at Home| publisher =U.S. Dept. of Commerce, Economics and Statistics Administration| date =2011-11-08| accessdate =2012-04-11| archivedate =16 May 2012| archiveurl =https://web.archive.org/web/20120516052644/http://www.esa.doc.gov/Reports/exploring-digital-nation-computer-and-internet-use-home}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်သည် ဗီဇအား ပြုပြင်ထားသော အစားအစာများကို အဓိက တီထွင်စိုက်ပျိုးသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး တကမ္ဘာလုံးရှိ ဇီဝနည်းပညာ အသုံးပြု စိုက်ပျိုးထားသော သီးနှံများ၏ တစ်ဝက်ခန့်ကို စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/39/download/isaaa-brief-39-2008.pdf | title = ISAAA Brief 39-2008: Executive Summary—Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2008 | publisher = International Service for the Acquisition of Agri-Biotech Applications | page = 15 | accessdate = 2010-07-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180818013220/http://www.isaaa.org/resources/publications/briefs/39/download/isaaa-brief-39-2008.pdf | archive-date = 18 August 2018 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

=== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ===
[[File:Map of current Interstates.svg|thumb|ပြည်နယ်အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ထားသော အဝေးပြေးလမ်းစနစ်မှာ ၄၆,၈၇၆မိုင် (၇၅,၄၄၀ ကီလိုမီတာ)မျှ ရှည်လျားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |title=Interstate FAQ (Question #3) |publisher=Federal Highway Administration |year=2006 |url=http://www.fhwa.dot.gov/interstate/faq.htm#question3 |accessdate=2009-03-04}}&lt;/ref&gt;]]
လူတစ်ဦးချင်း အတွက် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် မော်တော်ကားမှာ အဓိကဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ဆုံးသော အဝေးပြေးလမ်းမ စနစ်များ တွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သော လမ်းမများ အပါအဝင် ၁၃ သန်းမျှ ရှိသော လမ်းများ ဆက်သွယ်နေသော ကွန်ယက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Newgeography.com |url=http://www.newgeography.com/content/002003-china-expressway-system-exceed-us-interstates |title=China Expressway System to Exceed US Interstates |publisher=Newgeography.com |date=2011-01-22 |accessdate=2011-09-16}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော မော်တော်ကား ဈေးကွက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Agencies |url=http://www.guardian.co.uk/business/2010/jan/08/china-us-car-sales-overtakes |title=China overtakes US in car sales &amp;#124; Business &amp;#124; guardian.co.uk |publisher=Guardian |date= 2010-01-08|accessdate=2011-07-10 |location=London}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း အလိုက် မော်တော်ကား အစင်းရေ အများဆုံးရှိပြီး လူ ၁ ထောင်လျှင် မော်တော်ကား ၇၆၅ စီး မျှ အချိုးအစား ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/graph/tra_mot_veh-transportation-motor-vehicles |title=Motor vehicles statistics&amp;nbsp;– countries compared worldwide |publisher=NationMaster |date= |accessdate=2011-07-10}}&lt;/ref&gt; အိမ်သုံးကားများ၏ ၄၀% ခန့်မှာ ဗင်န်ကားများ၊ SUV များနှင့် လိုက်ထရပ်များ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_01.html|title =Household, Individual, and Vehicle Characteristics|publisher =U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|work =2001 National Household Travel Survey|accessdate =2007-08-15|archivedate =29 September 2007|archiveurl =https://web.archive.org/web/20070929125403/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_01.html}}&lt;/ref&gt; ပျမ်းမျှ အနေနှင့် ကြည့်ပါက အမေရိကန် တစ်ယောက်လျှင် (ယာဉ်မောင်းသူ နှင့် မမောင်းသူပါ ထည့်တွက်ထားသည်။) ကားမောင်းချိန် တစ်နေ့လျှင် ၅၅ မိနစ်မျှ ရှိပြီး ၂၉မိုင် (၄၇ ကီလိုမီတာ) မျှ သွားလာနေ ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html|title =Daily Passenger Travel|publisher =U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|work =2001 National Household Travel Survey|accessdate =2007-08-15|archivedate =29 September 2007|archiveurl =https://web.archive.org/web/20070929125646/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html}}&lt;/ref&gt;

အများသုံးယာဉ်များဖြင့် အလုပ်သွားကြသူများမှာ ၉ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf | format = PDF | author = Renne, John L., and Jan S. Wells | title = Emerging European-Style Planning in the United States: Transit-Oriented Development (p. 2) | year = 2003 | publisher = Rutgers, The State University of New Jersey | accessdate = 2007-06-11 | archivedate = 12 September 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140912143021/http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf }}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံပေါင်း ၁၇ နိုင်ငံကို စာရင်းကောက်ရာတွင် နောက်ဆုံးနေရာမှ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://switchboard.nrdc.org/blogs/kbenfield/natgeo_surveys_countries_trans.html |title=NatGeo surveys countries' transit use: guess who comes in last &amp;#124; Kaid Benfield's Blog &amp;#124; Switchboard, from NRDC |publisher=Switchboard.nrdc.org |date=2009-05-18 |accessdate=2011-07-10 |archivedate=20 January 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150120234533/http://switchboard.nrdc.org/blogs/kbenfield/natgeo_surveys_countries_trans.html }}&lt;/ref&gt; ရထားဖြင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ခြင်းမှာ အများအပြားပင် ဖြစ်သော်လည်း ရထားဖြင့် ခရီးသွားသူ အလွန်နည်းသည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.gao.gov/products/GAO-07-15 | title = Intercity Passenger Rail: National Policy and Strategies Needed to Maximize Public Benefits from Federal Expenditures| date=2006-11-13| publisher = U.S. Government Accountability Office| accessdate = 2007-06-20 }}&lt;/ref&gt; အမ်ထရက် (Amtrak) ဟုခေါ်သည့် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မြို့များအချင်းချင်း သွားလာသည့် ခရီးသည်တင် ရထားလုပ်ငန်းမှ ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ် အတွင်း ၃၇ ရာခိုင်နှုန်းမျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Amtrak Ridership Records|url=http://www.amtrak.com/servlet/BlobServer?blobcol=urldata&amp;blobtable=MungoBlobs&amp;blobkey=id&amp;blobwhere=1249227805921&amp;blobheader=application%2Fpdf&amp;blobhead|publisher=Amtrak|date=2011-06-08|accessdate=2012-02-29}}&lt;/ref&gt; ရထားအသေးစား (Light rail) များမှာ ယခုနှစ်များအတွင်း တိုးတက်လာခဲ့သော်လည်း အမြန်ရထားများမှာ ဥရောပထက် အဆင့်နိမ့်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metaefficient.com/trains/master-2.html |title=3 Reasons Light Rail Is an Efficient Transportation Option for U.S. Cities|author=McGill, Tracy|publisher=MetaEfficient|date=2011-01-01 |accessdate=2011-08-29}}&lt;/ref&gt; စက်ဘီးဖြင့် အလုပ်သွားသူ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://trafficsafety.org/safety/sharing/bike/bike-facts/bicycling-to-work |title=Bicycling to Work |publisher=Trafficsafety.org |date= |accessdate=2011-07-10 |archivedate=31 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831100622/http://trafficsafety.org/safety/sharing/bike/bike-facts/bicycling-to-work }}&lt;/ref&gt;

လေကြောင်းလိုင်းများ အားလုံးမှာ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း လေဆိပ် အများစုမှာ အစိုးရပိုင် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခရီးသည်ပို့ဆောင်မှု အများဆုံး သော လေကြောင်းလိုင်း ၃ ခုစလုံးမှာ အမေရိကန်တွင် အခြေစိုက်ပြီး ပထမနေရာတွင် ရှိသည်မှာ [[ဒယ်လ်တာ လေကြောင်းလိုင်း]] ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iata.org/ps/publications/Pages/wats-passenger-carried.aspx|title=Scheduled Passengers Carried|publisher=International Air Transport Association (IATA)|year=2011|accessdate=2012-02-17|archivedate=12 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110612080336/http://www.iata.org/ps/publications/Pages/wats-passenger-carried.aspx}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလုပ်အများဆုံးသော လေဆိပ် အခု ၃၀ တွင် အမေရိကန်မှ ၁၆ ခုပါဝင်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလုပ်အများဆုံး ဖြစ်သည့် ဟတ်ဖီးဂျက်ဆန် အတ္တလန္တာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&amp;cp=1-5-54-55_666_2__|title=Passenger Traffic 2006 Final|publisher=Airports Council International|date=2007-07-18|accessdate=2007-08-15|archivedate=29 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429000000/http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&amp;cp=1-5-54-55_666_2__}}&lt;/ref&gt;

=== စွမ်းအင် ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စွမ်းအင်ဈေးကွက်မှာ တစ်နှစ်လျှင် ၂၉,၀၀၀ တယ်ရာ ဝပ် နာရီ (terawatt hour) မျှ ရှိသည်။ လူတစ်ဦးချင်း စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုနှုန်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် ရေနံ ၇.၈တန် နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒသမမြောက် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် စာရင်းအရ စွမ်းအင် သုံးစွဲမှုမှာ ဓာတ်ဆီ ၄၀ %၊ ကျောက်မီးသွေး ၂၃ %၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ၂၂ % ဖြစ်သည်။ ကျန်ရှိနေသေးသော စွမ်းအင်များကို အဏုမြူစွမ်းအင်နှင့် တဖန်ပြန်လည်သုံးစွဲနိုင်သော စွမ်းအင် (renewable energy) အရင်းအမြစ် များမှ ရရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.eia.doe.gov/emeu/aer/pdf/pages/sec1_3.pdf |title= Diagram 1: Energy Flow, 2007 |work=EIA Annual Energy Review 2007 |publisher=U.S. Dept. of Energy, Energy Information Administration |accessdate=June 25, 2008}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတ်ဆီ သုံးစွဲမှု အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html |title=Rank Order—Oil (Consumption) |publisher=CIA |work=The World Factbook |date=September 6, 2007 |accessdate=September 14, 2007 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073521/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html%20 }}&lt;/ref&gt; ဆယ်စုနှစ်များစွာ တိုင်အောင်ပင် အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အဏုမြူစွမ်းအင် သုံးစွဲမှုမှာ အလွန်နည်းပါးသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ၁၉၇၉ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော ၃ မိုင်ကျွန်း နျူးကလီးယား မတော်တဆမှု အပြီးတွင် အများပြည်သူမှ အဏုမြူ စွမ်းအင် သုံးစွဲရန် မလိုလား၍ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတွင်း အဏုမြူ စွမ်းအင် စက်ရုံ ဆောက်လုပ်ရန် လျှောက်ထားမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.economist.com/science/displaystory.cfm?story_id=9762843 |title= Atomic Renaissance |work=The Economist |location =London |accessdate=September 6, 2007 |date=September 6, 2007}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာနှင့် ကျောက်မီးသွေး ၂၇ % ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;BPReview&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2007/STAGING/local_assets/downloads/spreadsheets/statistical_review_full_report_workbook_2007.xls |title= BP Statistical Review of World Energy |publisher= British Petroleum |format= XLS |month= June |year= 2007 |accessdate= February 22, 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090206104056/http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2007/STAGING/local_assets/downloads/spreadsheets/statistical_review_full_report_workbook_2007.xls |archivedate= 6 February 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== ပညာရေး ===
[[File:University-of-Virginia-Rotunda.jpg|thumb| ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အမေရိကန် ကျောင်းသားများသည် [[သောမတ် ဂျက်ဖာဆင်]] တည်ထောင်ခဲ့သော ဗာဂျီးနီးယား တက္ကသိုလ် ကဲ့သို့သော အများပြည်သူဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်များတွင် ပညာသင်ကြား ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Public Education for the Common Good |author=Rosenstone, Steven J. |publisher=University of Minnesota |url=http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php |date=2009-12-17 |accessdate=2009-03-06 |archivedate=1 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140801114734/http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php }}&lt;/ref&gt;]]

အမေရိကန်ရှိ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ကျောင်းများကို ပြည်နယ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ အဖွဲ့များမှ ဖွင့်လှစ်ဆောင်ရွက်ကြပြီး ထောက်ပံ့ကြေးများကို ကန့်သတ်ခွဲဝေပေးခြင်းဖြင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ချမှတ်ကြသည်။ ပြည်နယ်အများစုတွင် ကလေးများသည် ၆ နှစ် သို့ ၇ နှစ်မှစ၍ (သူငယ်တန်း နှင့် ပထမတန်း) ကျောင်းတက်ရန် လိုအပ်ပြီး ၁၈ နှစ်အထိ ကျောင်းတက်ရလေ့ ရှိသည်။ ထိုအချိန်တွင် ယေဘုယျအားဖြင့် ၁၂ တန်းသို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ပြီး အထက်တန်း ပညာရေး ပြီးဆုံးပြီ ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပြည်နယ်များတွင် ကျောင်းသားများအား ၁၆ နှစ် သို့မဟုတ် ၁၇ နှစ်တွင် ကျောင်းမှ ထွက်ခွင့် ပြုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nces.ed.gov/programs/digest/d02/dt150.asp |title=Ages for Compulsory School Attendance... |accessdate = 2007-06-10 |publisher=U.S. Dept. of Education, National Center for Education Statistics}}&lt;/ref&gt; ၁၂% မျှသော ကလေးငယ်တို့သည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကျောင်းများနှင့် လူမျိုးဘာသာ ခွဲခြားမှု မရှိသော ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားကြသည်။ ၂ % မျှသော ကလေးငယ်များသာ မိမိတို့ အိမ်တွင် ပညာသင်ကြားကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www2.ed.gov/about/offices/list/oii/nonpublic/statistics.html |title=Statistics About Non-Public Education in the United States |accessdate = 2007-06-05 |publisher=U.S. Dept. of Education, Office of Non-Public Education}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အောင်မြင်သော အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကပိုင် အဆင့်မြင့် ပညာသင် တက္ကသိုလ် အများအပြား ရှိသည်။ နိုင်ငံတကာတွင် ထင်ရှားသော အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိပ်ဆုံး ကျောင်း ၂၀ တွင် အမေရိကန်မှ ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ် ၁၃ ခု သို့ ၁၅ ခု ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010 |title=QS World University Rankings |publisher=Topuniversities |date= |accessdate=2011-07-10 |archivedate=3 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110403044940/http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2010-2011/top-200.html |title=Top 200&amp;nbsp;– The Times Higher Education World University Rankings 2010–2011 |publisher=Timeshighereducation.co.uk |date= |accessdate=2011-07-10}}&lt;/ref&gt; ဒေသခံ ကွန်မျူနတီ ကောလိပ်များလည်း ရှိပြီး ဝင်ခွင့်ရရန် ပိုမိုလွယ်ကူ၍ ပညာသင်ကြားသည့် ကာလ ပိုမို တိုတောင်းကာ ကျောင်းလခလည်း ပို၍ ဈေးနည်းသည်။ ၂၅ နှစ်နှင့် အထက်ရှိသော အမေရိကန်နိုင်ငံသားများတွင် ၈၄.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အထက်တန်းပညာရေး အဆင့်ကို ပြီးဆုံးပြီး၊ ၅၂.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကောလိပ်ပညာရေး ရှိကာ၊ ၂၇.၂ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘွဲ့ရပြီး ၉.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘွဲ့လွန် ပညာရေး ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/p20-550.pdf|title=Educational Attainment in the United States: 2003|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate = 2006-08-01}}&lt;/ref&gt; အခြေခံ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;WF&quot; /&gt;&lt;ref&gt;For more detail on U.S. literacy, see [http://nces.ed.gov/NAAL/PDF/2006470.PDF A First Look at the Literacy of America’s Adults in the 21st century], U.S. Department of Education (2003).&lt;/ref&gt; ကုလသမဂ္ဂမှ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ပညာရေးဆိုင်ရာ ညွှန်းကိန်းကို ၀.၉၇ အဖြစ်သတ်မှတ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် နံပါတ် ၁၂ နေရာတွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Human Development Indicators|year=2005|publisher=United Nations Development Programme, Human Development Reports|accessdate=2008-01-14|url=http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070620235428/http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|archivedate=20 June 2007}}&lt;/ref&gt;

=== ကျန်းမာရေး ===
[[File:Aerial view of Texas Medical Center.jpg|thumb|တက္ကဆပ် ကျန်းမာရေး ရုံးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး ကျန်းမာရေးရုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/FactsandFigures/Facts+and+Figures.htm|title=2007 Facts &amp; Figures|accessdate=2008-11-07|publisher=Texas Medical Center|archivedate=23 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100623171812/http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/FactsandFigures/Facts+and+Figures.htm}}&lt;/ref&gt;]]

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လူတစ်ဦးချင်း သက်တမ်းမှာ ၇၈.၄ နှစ်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၂၂၁ နိုင်ငံတွင် နံပါတ် ၅၀ နေရာတွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html|title=Country Comparison: Life Expectancy at Birth|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2011-10-25|archivedate=2 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180102233121/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် တကမ္ဘာလုံး၌ အဆင့် ၁၁ ရှိခဲ့သော်လည်း အဝလွန်နှုန်း တိုးတက်လာခြင်း နှင့် ကမ္ဘာ၏ အခြားသောနေရာများတွင် ကျန်းမာရေး တိုးတက်လာခြင်းတို့ကြောင့် အဆင့်လျော့ကျ သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=MacAskill, Ewen|url=http://www.guardian.co.uk/world/2007/aug/13/usa.ewenmacaskill |title=US Tumbles Down the World Ratings List for Life Expectancy|date=2007-08-13 |work= Guardian|accessdate = 2007-08-15|location=London}}&lt;/ref&gt; ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အရွယ်ရောက်ပြီးသူ အားလုံး၏ ၃ပုံ ၁ပုံမှာ အဝလွန်လျက် ရှိပြီး ကျန်ရှိသူများထဲမှ ၃ ပုံ ၁ပုံမှာ ပုံမှန်ထက် ပို၍ ဝကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cdc.gov/nchs/products/pubs/pubd/hestats/overweight/overwght_adult_03.htm |title=Prevalence of Overweight and Obesity Among Adults: United States, 2003–2004 |accessdate = 2007-06-05 |publisher=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics}}&lt;/ref&gt; ရာစုနှစ်၏ နောက်ဆုံး ၄ပုံ ၁ ပုံအတွင်း အဝလွန်နှုန်းမှာ ၂ ဆမျှ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး စက်မှုထွန်းကားသော နိုင်ငံများတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book | author= Schlosser, Eric | year = 2002 | title = Fast Food Nation | url= https://archive.org/details/fastfoodnationti00eric | publisher = Perennial | location = New York| isbn = 0-06-093845-5 |page = [https://archive.org/details/fastfoodnationti00eric/page/240 240] }}&lt;/ref&gt; ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူများ၏ အဆိုအရ အဝလွန်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[ဆီးချိုအမျိုးအစား-၂]] ဖြစ်ပွားသူမှာ အလျှင်အမြန် တိုးတက်များပြားလျက် ရှိကြောင်း သိရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329 |title=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity|year=2005 |accessdate = 2007-06-17|work= [[Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology]]|publisher=American Heart Association}}&lt;/ref&gt; မွေးကင်းစ ကလေးသူငယ် သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ လူ ၁၀၀၀ လျှင် ၆.၀၆ ဦး ရှိသဖြင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုအား နိုင်ငံပေါင်း ၂၂၂ နိုင်ငံတွင် နံပါတ် ၁၇၆ နေရာ၌ ရှိနေစေပြီး အနောက်ဥရောပ နိုင်ငံအားလုံးထက် ပို၍ မြင့်မားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html|title=Country Comparison: Infant Mortality Rate|publisher=CIA|work=The World Factbook|accessdate=2011-10-25|archivedate=7 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180207062332/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သုံးစွဲမှုနှုန်းမှာ အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် လူတစ်ဦးချင်း အနေနှင့် လည်းကောင်း၊ ဂျီဒီပီ၏ ရာခိုင်နှုန်းအနေနှင့် လည်းကောင်း အခြားနိုင်ငံများထက် ပို၍ မြင့်မားသည်။&lt;ref&gt;''OECD Health Data 2000: A Comparative Analysis of 29 Countries'' [CD-ROM] (OECD: Paris, 2000). See also {{cite web|url=http://dll.umaine.edu/ble/U.S.+HCweb.pdf|title=The U.S. Healthcare System: The Best in the World or Just the Most Expensive??year=2001|accessdate=2006-11-29|publisher=University of Maine|archivedate=18 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061118234952/http://dll.umaine.edu/ble/U.S.+HCweb.pdf}}&lt;/ref&gt; [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]]မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကျန်းမာရေးစနစ်အား ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလျင်မြန်ဆုံး တုံ့ပြန်နိုင်သည့် နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ သော်လည်း အားလုံးပေါင်း အကျိုး သက်ရောက်နိုင်မှု အနေနှင့် အဆင့် ၃၇ သာလျှင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

ကျန်းမာရေးနှင့်ဆိုင်သော အာမခံများကို အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကမှ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြပြီး အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများကဲ့သို့ အားလုံးအတွက် ကျန်းမာရေး အာမခံ ရှိသည် မဟုတ်ပေ။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပုဂ္ဂလိက အာမခံ မှ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသော ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သုံးစွဲမှုများကို ပေးချေခဲ့ပြီး၊ မိမိဘာသာ အိတ်ကပ် အတွင်းမှ စိုက်ထုတ် သုံးစွဲမှုမှာ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိကာ၊ ဖက်ဒရယ်၊ ပြည်နယ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရများမှ ၄၄ % မျှ ပေးချေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;CDC H&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus06.pdf|title=Health, United States, 2006|accessdate = 2006-11-24 |publisher=Centers for Disease Control, National Center for Health Statistics}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၄၆.၆ သန်း သို့မဟုတ် လူဦးရေ၏ ၁၅.၉% မျှသော အမေရိကန် ပြည်သူတို့တွင် ကျန်းမာရေး အာမခံ မရှိသဖြင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၅.၄သန်းမျှ ပိုများသည်။ ထိုသို့ များပြား လာရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်းမှာ အလုပ်ရှင်များက ကျန်းမာရေး အာမခံပေးမှု လျော့နည်းလာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;CBPP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cbpp.org/cms/?fa=view&amp;id=629|title=Poverty Remains Higher, and Median Income for Non-Elderly Is Lower, Than When Recession Hit Bottom: Poor Performance Unprecedented for Four-Year Recovery Period|publisher=Center for Budget and Policy Priorities|date =2006-09-01|accessdate = 2007-06-24}}&lt;/ref&gt; ကျန်းမာရေး အာမခံ မရှိသော ပြည်သူများနှင့် ကျန်းမာရေး အာမခံ မလုံလောက်သော ပြည်သူများနှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စမှာ အဓိက နိုင်ငံရေး ပြဿနာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Abelson, Reed|url=http://www.nytimes.com/2008/06/10/health/policy/10health.html|title=Ranks of Underinsured Are Rising, Study Finds|date= 2008-06-10|work=New York Times|accessdate=2008-10-25}} {{cite journal|author=Blewett, Lynn A. et al.|title=How Much Health Insurance Is Enough? Revisiting the Concept of Underinsurance|url=https://archive.org/details/sim_medical-care-research-and-review_2006-12_63_6/page/n4|year= 2006|work=Medical Care Research and Review|volume=63|issue=6|pages=663–700|doi=10.1177/1077558706293634|journal=Medical Care Research and Review|pmid=17099121|month=Dec|first1=LA|first2=A|first3=TJ|issn=1077-5587}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ် လေ့လာမှု အရ ကျန်းမာရေး အာမခံ မရှိမှုကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် သေဆုံးရသော လူပေါင်း၏ ၄၅,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးရသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Park, Madison |url=http://www.cnn.com/2009/HEALTH/09/18/deaths.health.insurance/index.html?eref=rss_latest|title=45,000 American Deaths Associated with Lack of Insurance |publisher=CNN|date=2009-09-18|accessdate = 2009-10-01}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် မှ လူတိုင်းတွင် ကျန်းမာရေး အာမခံ ရှိစေရန် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|author=Fahrenthold, David A.|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/04/AR2006040401937.html|title= Mass. Bill Requires Health Coverage|date= 2006-04-05|work=Washington Post|accessdate=2007-06-19}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ် အစောပိုင်း၌ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ ဥပဒေအရ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ လူတိုင်း အားလုံးနီးပါးတွင် ကျန်းမာရေး အာမခံ ရှိစေမည် ဖြစ်သည်။

== ရာဇဝတ်မှုနှင့် တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေး ==
[[File:Ford Crown Victoria 1.JPG|thumb|အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ဒေသခံ ရဲအဖွဲ့များက ဆောင်ရွက်သည်။ နယူးယောက်မြို့တော် ရဲဌာနသည် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bjs.ojp.usdoj.gov/content/pub/pdf/lpd03.pdf|title=Local Police Departments, 2003|publisher=U.S. Dept. of Justice, Bureau of Justice Statistics|date=May 2006|accessdate=2011-12-07|archivedate=16 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716170620/http://bjs.ojp.usdoj.gov/content/pub/pdf/lpd03.pdf}}&lt;/ref&gt;]]

အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို ဒေသခံ ရဲအဖွဲ့များနှင့် မြို့ဝန်ဌာန (sheriff's departments) မှ ဆောင်ရွက်သည်။ ပြည်နယ်ရဲ အဖွဲ့မှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆောက်ရွက်ကြသည်။ အက်ဖ်ဘီအိုင် နှင့် ယူအက်စ် မာရှယ် ဆားဗစ် ကဲ့သို့သော ဖက်ဒရယ် အေဂျင်စီများမှာ ပိုမို အထူးပြုသော တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ကြသည်။ ဖက်ဒရယ် အဆင့်နှင့် ပြည်နယ်များတွင် တရားရေးဌာနများသည် သာတူညီမျှ တရားစီရင်ရေး စနစ်ကို ကျင့်သုံးကြသည်။ ပြည်နယ် တရားရုံးများမှ ရာဇဝတ်မှု အများစုကို စီရင်လေ့ ရှိပြီး ဖက်ဒရယ် တရားရုံးများမှ အချို့သော အမှုအခင်း အမျိုးအစားများကို ကိုင်တွယ်ဆောင်ရွက်လေ့ ရှိသည့်အပြင် ပြည်နယ် တရားရုံးများမှ တက်လာသော အချို့သော အယူခံဝင်မှုများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။ မူးယစ်ဆေးဝါးကို ဖက်ဒရယ် ဥပဒေအရ တားဆီးထားသော်လည်း အချို့သော ပြည်နယ်များသည် မူးယစ်ဆေးဝါးကို တရားဝင် သုံးစွဲခွင့်ပြုသော ဥပဒေများကို ဖက်ဒရယ်စနစ်နှင့် ဆန့်ကျင်၍ ပြဋ္ဌာန်းရန် ကြိုးပမ်းလေ့ ရှိသည်။ ဆေးလိပ်သောက်နိုင်သည့် အသက် ကန့်သတ်ချက်မှာ ၁၈ နှစ်ဖြစ်ပြီး အရက်သောက်နိုင်သည့် အသက်ကန့်သတ်ချက်မှာ ၂၁ နှစ် ဖြစ်သည်။

ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ပျမ်းမျှအဆင့်ထက် ပိုသော အကြမ်းဖက် ရာဇဝတ်မှုများ ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိပြီး သေနတ်ကိုင် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် လူသတ်မှုများ များပြားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/crime/eighthsurvey/8sv.pdf|title=Eighth United Nations Survey of Crime Trends and Operations of Criminal Justice Systems (2001–2002) |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) |date = 2005-03-31|accessdate=2008-05-18}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူ ၁ သိန်းလျှင် လူသတ်မှု ၅ မှုမျှ ဖြစ်ပွားပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၁၀.၄% ကျဆင်းလာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.fbi.gov/ucr/cius2009/offenses/violent_crime/murder_homicide.html|title=Murder|work=Crime in the United States 2009|publisher=FBI|month=September|year=2010|accessdate=2011-07-23|archive-date=9 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509211957/http://www2.fbi.gov/ucr/cius2009/offenses/violent_crime/murder_homicide.html}}&lt;/ref&gt; သေနတ်ကိုင်ဆောင်ခွင့် နှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စမှာ နိုင်ငံရေးအရ အငြင်းပွားမှု များပြားသော ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရားဝင် မှတ်တမ်းဖြင့် အကျဉ်းချမှု အများဆုံးနိုင်ငံ &lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sentencingproject.org/doc/publications/inc_newfigures.pdf|title=New Incarceration Figures: Thirty-Three Consecutive Years of Growth|month=December|year=2006|accessdate=2007-06-10|publisher=Sentencing Project|archivedate=10 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160410214453/http://www.sentencingproject.org/doc/publications/inc_newfigures.pdf}}&lt;/ref&gt; နှင့် အကျဉ်းသား ဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံ&lt;ref&gt;{{cite web |author=Walmsley, Roy |url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/world-prison-population-list-2005.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070628215935/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/world-prison-population-list-2005.pdf |archivedate=28 June 2007 |title=World Prison Population List |year=2005 |accessdate=2007-10-19 |publisher=King's College London, International Centre for Prison Studies }} For the latest data, see {{cite web|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/north_america_records.php?code=190|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070804061423/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/north_america_records.php?code=190|archivedate=4 August 2007|title=Prison Brief for United States of America|date=2006-06-21|accessdate=2007-10-19|publisher=King's College London, International Centre for Prison Studies}} For other estimates of the incarceration rate in China and North Korea see {{cite web|author=Adams, Cecil|url=http://www.straightdope.com/columns/read/2494/does-the-united-states-lead-the-world-in-prison-population|title=Does the United States Lead the World in Prison Population?|date=2004-02-06|accessdate=2007-10-11|publisher=The Straight Dope}}&lt;/ref&gt; ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အစပိုင်းတွင် အကျဉ်းကျနေသူ ၂.၃ သန်းမျှ ရှိပြီး လူ၁၀၀ လျှင် ၁ ယောက်နှုန်းထက် ပိုများသည်။ လက်ရှိနှုန်းသည် ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ စာရင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၇ ဆမျှ ပိုများသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/incrttab.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070611192107/http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/incrttab.htm |archivedate=11 June 2007 |title=Incarceration Rate, 1980–2005 |year=2006 |accessdate=2007-06-10 |publisher=U.S. Dept. of Justice, Bureau of Justice Statistics }}&lt;/ref&gt; အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများတွင် ဒုတိယမြောက်အများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သော [[ပိုလန်နိုင်ငံ]]နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၃ ဆမျှ ပိုများသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.prisonstudies.org/info/downloads/wppl-8th_41.pdf|title=World Prison Population List (8th edition)|year=2009|accessdate=2011-07-23|publisher=King's College London, International Centre for Prison Studies|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726170615/http://www.prisonstudies.org/info/downloads/wppl-8th_41.pdf|archivedate=26 July 2011}}&lt;/ref&gt; အာဖရိကန်-အမေရိကန်များ၏ အကျဉ်းကျမှုနှုန်းမှာ လူဖြူများထက် ၆ ဆမျှ ပိုများပြီး စပိန်အနွယ်များထက် ၃ ဆမျှ ပိုများသည်။&lt;ref name=&quot;SP&quot;/&gt; အကျဉ်းကျသူ ဤမျှ များပြားရခြင်းမှာ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ အမိန့်ချမှတ်မှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနှင့် မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် သက်ဆိုင်သော ပေါ်လစီများကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;SP&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HRW&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hrw.org/legacy/reports/2000/usa/Rcedrg00-05.htm |title=The Impact of the War on Drugs on U.S. Incarceration |month=May | year=2000 |accessdate = 2007-06-10 |publisher=Human Rights Watch}}&lt;/ref&gt;

အနောက်နိုင်ငံ အများစုတွင် သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ဖျက်သိမ်းပြီး ဖြစ်သော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြည်နယ် ၃၄ခု တွင် အချို့သော အစိုးရ နှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ ပြစ်မှုများအတွက် သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ခွင့်ပြုထားသည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် တရားရုံးချုပ်မှ ၄ နှစ်ကြာမျှ ဆိုင်းငံ့ထားသော သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပြီးနောက်တွင် လူ ၁၀၀၀ ကျော်ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deathpenaltyinfo.org/executions-united-states-2007|title=Executions in the United States in 2007|accessdate=2007-06-15|publisher=Death Penalty Information Center|archivedate=7 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907020938/http://www.deathpenaltyinfo.org/executions-united-states-2007}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် အများဆုံး သေဒဏ်ပေးမှု ရှိခဲ့ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[အီရန်နိုင်ငံ]]၊ [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]] နှင့် [[ယီမင်နိုင်ငံ]] တို့၏ နောက်မှ လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.deathpenaltyinfo.org/death-penalty-international-perspective#interexec |title=Executions Around the World|accessdate = 2011-07-23|year=2010 |publisher=Death Penalty Information Center}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နယူးဂျာစီပြည်နယ်သည် ပထမဆုံး အနေနှင့် သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ် တရားရုံးချုပ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အပြီး တွင် ပထမဆုံး ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သော ပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး [[အီလီနွိုင်းပြည်နယ်]]မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;QuinnSignsAbolition&quot;&gt;{{cite news|url=http://newsblogs.chicagotribune.com/clout_st/2011/03/quinn-signs-death-penalty-ban-commutes-15-death-row-sentences-to-life.html|title=Quinn Signs Death Penalty Ban, Commutes 15 Death Row Sentences to Life|date=2011-03-09|accessdate=2011-03-09|newspaper=[[Chicago Tribune]]}}&lt;/ref&gt;

== လူဦးရေပျံ့နှံ့ နေထိုင်မှု ==
[[File:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County.svg|thumb|320px|ဒေသအလိုက် အများဆုံးသော လူမျိုးစုများ၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ်]]
{|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 240px;&quot;
|- style=&quot;background:#f5f5f5;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | လူမျိုး (၂၀၁၀)&lt;ref name=&quot;Cen2010Summary&quot;&gt;{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/|title=2010 Census Data|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2011-03-29|archivedate=6 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706203009/http://2010.census.gov/2010census/data/}}&lt;/ref&gt;
|-
| လူဖြူ || style=&quot;text-align: center;&quot; |၇၂.၄%
|-
| လူမည်း/ အာဖရိကန်-အမေရိကန် || style=&quot;text-align: center;&quot; |၁၂.၆%
|-
| အာရှသား || style=&quot;text-align: center;&quot; |၄.၈%
|-
| အမေရိကန် လူနီများနှင့် အလာစကာ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ || style=&quot;text-align: center;&quot; |၀.၉%
|-
| ဟာဝိုင်အီ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ နှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းသားများ|| style=&quot;text-align: center;&quot; |၀.၂%
|-
| အခြား|| style=&quot;text-align: center;&quot; |၆.၂%
|-
| လူမျိုး ၂ မျိုး နှင့် အထက်|| style=&quot;text-align: center;&quot; | ၂.၉%
|-
| ဟစ်စပန်းနစ်/ လက်တီနို (''of any race'') || style=&quot;text-align: center;&quot; |၁၆.၃%
|}

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း ဗျူရို၏ ခန့်မှန်းမှုအရ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ လက်ရှိ လူဦးရေကို ၃၁၃,၅၁၂,၀၀၀ ဦး ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြပြီး တရားမဝင် ဝင်ရောက်နေထိုင်သူ ၁၁.၂ သန်းကိုပါ ထည့်တွက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf| author = Camarota, Steven A., and Karen Jensenius| title = Homeward Bound: Recent Immigration Enforcement and the Decline in the Illegal Alien Population| month = July| year = 2008| publisher = Center for Immigration Studies| accessdate = 2008-08-06| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080809030605/http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf| archivedate = 9 August 2008}}&lt;/ref&gt; ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် လူဦးရေ ၇၆ သန်းမျှသာ ရှိသော်လည်း ၂၀ ရာစုအတွင်း အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၄ဆမျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2005pubs/06statab/pop.pdf |format=PDF|title=Statistical Abstract of the United States |publisher=[[United States Census Bureau]]}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့ ပြီးလျှင် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး အဓိက စက်မှုဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် လူဦးရေ တိုးတက်မှု အမြန်ဆုံးရှိသော တစ်ခုတည်းသောနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;PRC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|title=Executive Summary: A Population Perspective of the United States|publisher=Population Resource Center|month=May|year=2000|accessdate=2007-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604165856/http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|archivedate=4 June 2007}}&lt;/ref&gt; မွေးဖွားမှုနှုန်းမှာ လူ ၁၀၀၀ လျှင် ၁၃.၈၂ သာရှိပြီး ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှ မွေးဖွားမှုနှုန်း၏ အောက်တွင် ရှိသော်လည်း လူဦးရေ တိုးတက်မှုနှုန်းမှာ အကောင်းဘက်တွင် ရှိပြီး ၁% မျှ ရှိကာ အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံ အတော်များများထက် သိသိသာသာ ပို၍ များသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|title=Rank Order—Birth Rate|publisher=CIA|work=The World Factbook|year=2009|accessdate=2009-10-11|archivedate=10 March 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0FiNNzQ?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ် အတွင်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ ၁ သန်းခန့်အား အမြဲတမ်း နေထိုင်သူ အဆင့် သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အများစုမှာ မိသားစု ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေး ပေါ်လစီဖြင့် ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;LPR&quot;&gt;[http://www.dhs.gov/xlibrary/assets/statistics/publications/lpr_fr_2011.pdf “U.S. Legal Permanent Residents: 2011”]. [[Office of Immigration Statistics]] ''Annual Flow Report.''&lt;/ref&gt; မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အများဆုံး ပြောင်းရွှေ့လာရာ နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှစ၍ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံတို့သည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အများဆုံး လာရောက်ရာ နိုင်ငံများအဖြစ် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရှိနေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.dhs.gov/files/statistics/publications/LPR07.shtm|title=Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth: Fiscal Years 1998 to 2007 (Table 3)|publisher=U.S. Dept. of Homeland Security|accessdate=2008-09-06}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူမျိုးပေါင်းစုံ ရှိပြီး လူဦးရေ ၁ သန်းကျော်သော မျိုးနွယ်ဆက် မတူညီသော မျိုးနွယ်စု ၃၁ ခု ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;An2000&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf|title=Ancestry 2000|publisher=U.S.Census Bureau|month=June|year=2004|accessdate=2007-06-13}}&lt;/ref&gt; လူဖြူများမှာ အများဆုံး လူမျိုးဖြစ်ပြီး ဂျာမန်အမေရိကန်များ၊ အင်္ဂလိပ် အမေရိကန်များ နှင့် အိုင်းရစ်ရှ် အမေရိကန်များ ပါဝင်သဖြင့် နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေ အများဆုံးသော မျိုးနွယ်ဆက် အစုအဖွဲ့ ၄ ခုမှ ၃ ခု ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;An2000&quot;/&gt; အာဖရိကန် အမေရိကန်များမှာ နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေ အများဆုံးသော လူနည်းစုအဖွဲ့ဝင် လူမျိုးစု ဖြစ်ပြီး မျိုးနွယ်ဆက် အစုများတွင် တတိယမြောက် အများဆုံး အစုအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;An2000&quot;/&gt; အာရှ အမေရိကန်များမှာ ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးသော လူနည်းစု အဖွဲ့ဝင် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။ အာရှ အမေရိကန်များတွင် လူဦးရေ အများဆုံး လူမျိုး ၂ ခုမှာ တရုတ်-အမေရိကန် များနှင့် ဖိလစ်ပိုင်-အမေရိကန်များ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;An2000&quot;/&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ အမေရိကန် လူဦးရေတွင် ၅.၂ သန်းမှာ အင်ဒီးယန်း လူနီများနှင့် အလက်စကာ ရှေးဦးနေထိုင်သူများမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ပြီး (၂.၉ သန်းမှာ ထိုလူမျိုးစု စင်စစ်များဖြစ်သည်။) ၁.၂ သန်းသော လူဦးရေမှာ ဟာဝိုင်အီ ရှေးဦး နေထိုင်သူများနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းသားများမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။ (၀.၅ သန်းမှာ လူမျိုးစု စင်စစ် ဖြစ်သည်။)&lt;ref name=&quot;Cen2010Race&quot;&gt;{{cite web|author=Humes, Karen R., Nicholas A. Jones, and Roberto R. Ramirez|url=http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-02.pdf|title=Overview of Race and Hispanic Origin: 2010| publisher = U.S. Census Bureau| date = March 2011| accessdate = 2011-03-29}}&lt;/ref&gt;သန်းခေါင် စာရင်းအတွင်း လူဦးရေ ၁၉ သန်းကျော်ကို အခြားလူမျိုးစုများဟု ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ထိုသူများမှာ အဓိက မျိုးနွယ်စုကြီး ငါးခု အတွင်း ထည့်သွင်းရေတွက်ခြင်း မပြုနိုင်သူများ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Cen2010Race&quot;/&gt;

ဟစ်စပန်းနစ် နှင့် လာတီနို အမေရိကန်များ၏ လူဦးရေ တိုးပွားမှုမှာ အဓိက လူဦးရေ ပြောင်းလဲမှု ပင် ဖြစ်သည်။ ၅၀.၅ သန်းသော အမေရိကန်များမှာ ဟစ်စပန်းနစ် မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;Cen2010Race&quot;/&gt; သန်းခေါင်စာရင်း ဗျူရိုမှာ တူညီသော မျိုးနွယ်စု လက္ခဏာများကို ဝေမျှ ပိုင်ဆိုင် ထားကြသည်ဟု ဆိုထားသည်။ ၆၄ ရာခိုင်နှုန်းသော ဟစ်စပန်းနစ်- အမေရိကန်များမှာ မက္ကဆီကို မျိုးနွယ်ဆက်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=CB2007&gt;{{cite web | url = http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&amp;-CONTEXT=dt&amp;-mt_name=ACS_2007_1YR_G2000_B03001&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=01000US&amp;-geo_id=04000US48&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-SubjectID=15233304 | title = B03001. Hispanic or Latino Origin by Specific Origin | work = 2007 American Community Survey | publisher = U.S. Census Bureau | accessdate = 2008-09-26 | archivedate = 12 February 2020 | archiveurl = https://archive.today/20200212040125/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&amp;-CONTEXT=dt&amp;-mt_name=ACS_2007_1YR_G2000_B03001&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=01000US&amp;-geo_id=04000US48&amp;-format=&amp;-_lang=en&amp;-SubjectID=15233304 }}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်း ဟစ်စပန်းနစ် ဦးရေမှာ ၄၃% မျှ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဟစ်စပန်းနစ် မဟုတ်သော လူဦးရေမှာ ၄.၉%သာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Cen2010Summary&quot;/&gt; ထိုတိုးတက်မှု၏ အများစုမှာ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် စာရင်းအရ အမေရိကန် လူဦးရေ၏ ၁၂.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှာ နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များတွင် မွေးဖွားကြသူများ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ ၅၄%မှာ လက်တင်အမေရိကတွင် မွေးဖွားသူများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/09statab/pop.pdf|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2009| title=Tables 41 and 42—Native and Foreign-Born Populations|accessdate = 2009-10-11}}&lt;/ref&gt; မွေးဖွားမှုနှုန်းမှာလည်း အခြား သက်ဆိုင်သော အချက်တစ်ချက်ပင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ ဟစ်စပန်းနစ် အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် သူမ၏ ဘဝသက်တမ်း တလျှောက်တွင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ကလေး ၂.၄ ဦးနှုန်း မွေးဖွားလေ့ ရှိပြီး ဟစ်စပန်းနစ် မဟုတ်သော လူမည်း အမျိုးသမီးများမှာ ၁.၈ဦးနှုန်း မွေးဖွားကာ ဟစ်စပန်းနစ် မဟုတ်သော လူဖြူ အမျိုးသမီးများမှာ ၁.၈ဦးနှုန်းသာ မွေးဖွားကြသည်။ (ပြန်လည် အစားထိုးနှုန်း ၂.၁ ဦးနှုန်း၏ အောက်တွင် ရှိသည်။)&lt;ref&gt;{{cite web|author=Hamilton, Brady E., Joyce A. Martin, and Stephanie J. Ventura | url = http://www.cdc.gov/nchs/data/nvsr/nvsr60/nvsr60_02.pdf | title = Births: Preliminary Data for 2010 | work = National Vital Statistics Reports, Volume 60, Number 2 | publisher = U.S. Dept. of Health and Human Services|date=2011-11-17 | accessdate = 2012-04-16}}&lt;/ref&gt; လူနည်းစု လူမျိုးစု (သန်းခေါင်စာရင်း အဖွဲ့၏ အဆိုအရ ဟစ်စပန်းနစ် မဟုတ်သူနှင့် လူဖြူမဟုတ်သော အခြားလူမျိုးစုများ) များ၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ၃၆.၃% ရှိပြီး&lt;ref&gt;[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn123.html US Census Bureau: &quot;U.S. Census Bureau Delivers Final State 2010 Census Population Totals for Legislative Redistricting&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514153207/http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn123.html |date=14 May 2012 }} see custom table, 2nd worksheet&lt;/ref&gt; ကလေးသူငယ်များ၏ ၅၀% ခန့်မှာ အသက် ၁ နှစ်အောက်တွင် ရှိကာ&lt;ref&gt;{{cite news|author=El Nasser, Haya|url=http://www.usatoday.com/news/parenting-family/babies/story/2011-08-25/Minority-babies-almost-the-majority/50127816/1|title=Minority babies almost the majority|date=2011-08-24|work=USA TODAY|accessdate=2011-10-17|archivedate=18 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418144917/http://www.usatoday.com/news/parenting-family/babies/story/2011-08-25/Minority-babies-almost-the-majority/50127816/1}}&lt;/ref&gt; ၂၀၄၂ ခုနှစ်တွင် လူများစု လူမျိုးစု အဖြစ် ပြောင်းလဲရောက်ရှိလာနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/012496.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822044429/http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/012496.html|archivedate=22 August 2008|title=An Older and More Diverse Nation by Midcentury|publisher=U.S. Census Bureau|date=2008-08-14|accessdate=2008-09-06}}&lt;/ref&gt;

၈၂% သော အမေရိကန်များသည် မြို့ပြများနှင့် မြို့ပြများ၏ ဆင်ခြေဖုံးများတွင် နေထိုင်ကြပြီး&lt;ref name=&quot;WF&quot;/&gt; ၎င်းတို့ထဲမှ တစ်ဝက်ခန့်မှာ လူဦးရေ ၅ သောင်းကျော်သော မြို့ကြီးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-state=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-_box_head_nbr=GCT-P1&amp;-mt_name=&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=&amp;-format=US-1&amp;-_lang=en| title = United States—Urban/Rural and Inside/Outside Metropolitan Area (GCT-P1. Population, Housing Units, Area, and Density: 2000)| publisher = U.S. Census Bureau| date = 2000-04-01| accessdate = 2008-09-23| archivedate = 12 February 2020| archiveurl = https://archive.today/20200212044207/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-state=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-_box_head_nbr=GCT-P1&amp;-mt_name=&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=&amp;-format=US-1&amp;-_lang=en}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၂၈၃ ခုမျှသော မြို့များတွင် လူဦးရေ ၁ သိန်းကျော်ရှိပြီး မြို့ကြီး ၉ ခုတွင် လူဦးရေ ၁ သန်းကျော် ရှိကာ [[နယူးယောက်မြို့]]၊[[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]]၊ [[ရှီကာဂိုမြို့]] နှင့် [[ဟူစတန်မြို့]] ကဲ့သို့သော ဂလိုဘယ်လ် စီးတီး ၄မြို့တွင် လူဦးရေ ၂ သန်းကျော် ရှိသည်။&lt;ref name=PopEstBigCities&gt;{{cite web | url = http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/copy_of_2008-subcounty-population-hawaii/SUB_EST2008_01.pdf | archiveurl = https://www.webcitation.org/5lpvuJk99?url=http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/copy_of_2008-subcounty-population-hawaii/SUB_EST2008_01.pdf | archivedate = 7 December 2009 | format = PDF | title = Table 1: Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by July 1, 2008 Population: April 1, 2000 to July 1, 2008 | work = 2008 Population Estimates | publisher = U.S. Census Bureau, Population Division | date = 2009-07-01 | accessdate = 2009-10-11 }}&lt;/ref&gt; လူဦးရေ ၁ သန်း ကျော်သော မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ ၅၂ ခု ရှိသည်။&lt;ref name=PopEstMSA&gt;{{cite web | url = http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/2008_MSA_Hawaii/CBSA_EST2008_05.pdf | archiveurl = https://www.webcitation.org/5lpvuJzkG?url=http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/2008_MSA_Hawaii/CBSA_EST2008_05.pdf | archivedate = 7 December 2009 | format = PDF | title = Table 5. Estimates of Population Change for Metropolitan Statistical Areas and Rankings: July 1, 2007 to July 1, 2008 | work = 2008 Population Estimates | publisher = U.S. Census Bureau | date = 2009-03-19 | accessdate = 2009-10-11 }}&lt;/ref&gt; အလျှင်အမြန် တိုးတက်နေသော မက်ထရိုဧရိယာ ၅၀ ခုတွင် ၄၇ ခုမှာ နိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/population/cb09-45.html|title=Raleigh and Austin are Fastest-Growing Metro Areas|publisher=U.S. Census Bureau|date=2009-03-19|accessdate=2009-10-11}}&lt;/ref&gt; ဒါးလတ်စ်မြို့၊ ဟူစတန်မြို့၊ အတ္တလန္တာမြို့ နှင့် ဖီးနစ်မြို့ ၄မြို့သည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်း လူဦးရေ ၁သန်းကျော်မျှ တိုးပွားလာခဲ့သည်။&lt;ref name=PopEstMSA/&gt;
&lt;center&gt;{{အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အကြီးမားဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသများ}}&lt;/center&gt;
{{-}}
=== ဘာသာစကား ===
{|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 250px;&quot;
|- style=&quot;background:#f5f5f5;&quot;
!colspan=&quot;2&quot;|ဘာသာစကား(၂၀၁၀)&lt;ref name=Lang&gt; &quot;Language Spoken at Home by the U.S. Population, 2010&quot;, American Community Survey, U.S. Census Bureau, in ''World Almanac and Book of Facts 2012'', p. 615.&lt;/ref&gt;
|-
|[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာ|အင်္ဂလိပ်]] (''တစ်မျိုးတည်း'')||style=&quot;text-align: center;&quot;| ၂၂၉.၇ သန်း
|-
|[[စပိန်ဘာသာ|စပိန်]] (မျိုးကွဲများအပါအဝင်)||style=&quot;text-align: center;&quot;|၃၇.၀သန်း 
|-
|[[တရုတ်ဘာသာ|တရုတ်]]||style=&quot;text-align: center;&quot;|၂.၈ သန်း
|-
|[[ပြင်သစ်ဘာသာ|ပြင်သစ်]] (မျိုးကွဲများအပါအဝင်)||style=&quot;text-align: center;&quot;|၂.၁ သန်း
|-
| တာဂါးလော့||style=&quot;text-align: center;&quot;|၁.၆ သန်း
|-
|ဗီယက်နမ်||style=&quot;text-align: center;&quot;| ၁.၄ သန်း
|-
|ကိုရီးယား||style=&quot;text-align: center;&quot;| ၁.၁ သန်း
|-
|ဂျာမန်||style=&quot;text-align: center;&quot;| ၁.၁ သန်း
|}

အင်္ဂလိပ်စကား သည် လူအများသုံးကြသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာစကားဟူ၍ သတ်မှတ် မထားပေ။ သို့သော်လည်း အမေရိကန်နိုင်ငံသား အဖြစ်ပြောင်းလဲသည့် ဥပဒေတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို စံအဖြစ် သုံးသော ဘာသာစကား အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ သန်း ၂၃၀ သို့မဟုတ် လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း အသက် ၅ နှစ်နှင့် အထက်တို့သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားကို အိမ်တွင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းကြသည်။ စပိန်ဘာသာ စကားကို လူဦးရေ၏ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းက အိမ်တွင် သုံးကြပြီး ဒုတိယ ဘာသာစကားတွင် သင်ကြားမှု အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Lang/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.adfl.org/resources/enrollments.pdf| title = Foreign Language Enrollments in United States Institutions of Higher Learning| date = fall 2002| publisher = MLA| accessdate = 2006-10-16| archivedate = 3 August 2008| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080803020358/http://www.adfl.org/resources/enrollments.pdf}}&lt;/ref&gt; အချို့သော အမေရိကန် ဥပဒေပညာရှင်တို့က အင်္ဂလိပ်ကို နိုင်ငံတော် ဘာသာစကား အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ကြိုးစားမှုများ ဖြစ်ပြီး အနည်းဆုံး ပြည်နယ် ၂၈ ခုတွင် တရားဝင်ဘာသာစကား အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=ILW&gt;{{cite web |author=Feder, Jody |url= http://www.ilw.com/immigrationdaily/news/2007,0515-crs.pdf |title= English as the Official Language of the United States: Legal Background and Analysis of Legislation in the 110th Congress |date=January 25, 2007 |publisher= Ilw.com (Congressional Research Service) |accessdate= June 19, 2007}}&lt;/ref&gt; ဟာဝိုင်အီ ပြည်နယ်တွင် ဟာဝိုင်အီကျွန်းသုံး ဘာသာစကားနှင့် အင်္ဂလိပ်စကား ၂ ခုစလုံးသည် ပြည်နယ်ဥပဒေ အရ တရားဝင် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html|title=The Constitution of the State of Hawaii, Article XV, Section 4|publisher=Hawaii Legislative Reference Bureau|date=1978-11-07|accessdate=2007-06-19|archivedate=24 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724231656/http://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html}}&lt;/ref&gt;

တရားဝင် ဘာသာစကားဟူ၍ သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိသော်လည်း နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်တွင် အင်္ဂလိပ် နှင့် စပိန်ဘာသာ အသုံးပြုခြင်းကို လည်းကောင်း၊ လူဝီစီးယားနားပြည်နယ်တွင် အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ် ဘာသာစကား အသုံးပြုခြင်းကို လည်းကောင်း ဥပဒေအရ ခွင့်ပြုထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book| author =Dicker, Susan J. | title = Languages in America: A Pluralist View | url =https://archive.org/details/languagesinameri00dick |year=2003|pages=[https://archive.org/details/languagesinameri00dick/page/216 216], 220–25 | location =Clevedon, UK| publisher = Multilingual Matters|isbn=1-85359-651-5}}&lt;/ref&gt; [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]] ကဲ့သို့သော အချို့ပြည်နယ်များတွင် တရားရုံးသုံး စာရွက်စာတမ်းများ အပါအဝင် အချို့သော အစိုးရ ဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းများကို စပိန်ဘာသာ ဖြင့်လည်း ပြန်ဆို ထုတ်ဝေရန် ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=ccp&amp;group=00001-01000&amp;file=412.10-412.30|title=California Code of Civil Procedure, Section 412.20(6)|publisher=Legislative Counsel, State of California|accessdate=2007-12-17|archivedate=22 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100722010302/http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=ccp&amp;group=00001-01000&amp;file=412.10-412.30}} {{cite web|url=http://www.courtinfo.ca.gov/forms/allforms.htm|title=California Judicial Council Forms|publisher=Judicial Council, State of California|accessdate=2007-12-17}}&lt;/ref&gt; အင်္ဂလိပ်စကား မပြောသော ပြည်သူများ ရှိရာ အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများတွင် အစိုးရဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းများ (အထူးသဖြင့် မဲပေးခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော အချက်အလက်များ) ကို ထိုဒေသရှိ လူအများပြောသော ဘာသာစကားတို့ဖြင့် ပြန်ဆို ထုတ်ဝေလေ့ ရှိသည်။ အချို့သော အမေရိကန်ပိုင်း ကျွန်းများတွင် ဒေသခံဘာသာစကားကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားနှင့် အတူ အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ အမေရိကန် ဆာမိုအာ နှင့် ဂူအမ်ကျွန်း တို့တွင် ဆာမိုအန် ဘာသာစကား နှင့် ချာမော်ရိုဘာသာစကားတို့ကို အသီးသီး အသိအမှတ်ပြုထားကြသည်။ မြောက်မာရီယာနာကျွန်းများတွင် ကာရိုလီနီးယန်း နှင့် ချာမိုရို ဘာသာစကားတို့ကို အသိအမှတ် ပြုထားသည်။ ပျူရီတို ရီကိုကျွန်းတွင် တရားဝင်ဘာသာစကားမှာ စပိန်ဘာသာ ဖြစ်သည်။

=== ကိုးကွယ်မှု ===
[[File:BrunswickWhiteChurch.jpg|thumb|upright| ပရက်စ်ဘီတေးရီးယန်း ဘုရားရှိခိုးကျောင်း တစ်ခု၊ အမေရိကန် အများစုကို ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် အဖြစ် တွေ့ရသည်။]]

အမေရိကန်နိုင်ငံသည် ဘာသာတရား နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ် မနေသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ၏ ပထမအကြိမ် ပြင်ဆင်ချက်မှ ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်ကို အာမခံချက်ပေးထားပြီး ဘာသာရေး ဆိုင်ရာ အစိုးရ ဖွဲ့စည်းခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် လေ့လာချက်အရ ၅၉% သော အမေရိကန်တို့မှ ဘာသာရေးသည် သူတို့ဘဝတွင် အလွန်အရေးပါသော နေရာမှ ပါဝင် ပတ်သက်နေသည်ဟု ဖြေကြားခဲ့ပြီး အခြားသော ကြွယ်ဝချမ်းသာသော နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်မြင့်မားသော နှုန်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pewglobal.org/reports/display.php?ReportID=167|title=Among Wealthy Nations...U.S. Stands Alone in its Embrace of Religion|publisher=Pew Research Center|work=Pew Global Attitudes Project|date=2002-12-19|accessdate=2008-10-23|archive-date=22 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822083255/http://pewglobal.org/2002/12/19/among-wealthy-nations/}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ် စစ်တမ်းကောက်ယူချက် တစ်ခု အရ ၇၈.၄%သော အရွယ်ရောက်ပြီးသူတို့သည် ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် အဖြစ် ခံယူထားကြောင်း သိရပြီး&lt;ref name=&quot;Pew&quot;&gt;{{cite web|url=http://religions.pewforum.org/pdf/affiliations-all-traditions.pdf|title=Religious Composition of the U.S.| publisher=Pew Forum on Religion &amp; Public Life|work=U.S. Religious Landscape Survey|year=2007|accessdate=2008-10-23}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၀ ခုနှစ်က ၈၆.၄% နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ကျဆင်းသွားခြင်းဟု ဆိုနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;ARIS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gc.cuny.edu/CUNY_GC/media/CUNY-Graduate-Center/PDF/ARIS/ARIS-PDF-version.pdf?ext=.pdf|title=American Religious Identification Survey 2001|author=Kosmin, Barry A., Egon Mayer, and Ariela Kaysar|publisher=CUNY Graduate Center|date=2001-12-19|accessdate=2011-09-16|archivedate=16 July 2015|archiveurl=https://www.webcitation.org/6a4Q9IlrZ?url=http://www.gc.cuny.edu/CUNY_GC/media/CUNY-Graduate-Center/PDF/ARIS/ARIS-PDF-version.pdf?ext=.pdf}}&lt;/ref&gt; ပရိုတက်စတင့် ဂိုဏ်းဝင် ၅၁.၃% ရှိပြီး ရိုမန်ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင် ၂၃.၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ ထိုလေ့လာမှုမှ လူဦးရေ၏ ၂၆.၃%မှာ လူဖြူ အီဗန်ဂယ်လစ် ဝါဒီ (ပရိုတက်စတင့်ဂိုဏ်းခွဲ) များ အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း လူဦးရေအများဆုံး အယူဝါဒ အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Pew&quot;/&gt; အခြား လေ့လာမှု တစ်ခုမှ လူမျိုးစု အားလုံးတွင် အီဗန်ဂယ်လစ် ဝါဒီ ပေါင်း လူဦးရေ၏ ၃၀% မှ ၃၅% အထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uakron.edu/bliss/docs/Religious_Landscape_2004.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5lpvuMoCD?url=http://www.uakron.edu/bliss/docs/Religious_Landscape_2004.pdf|archivedate=7 December 2009|author=Green, John C|title=The American Religious Landscape and Political Attitudes: A Baseline for 2004|publisher=University of Akron Ray C. Bliss Institute of Applied Politics|accessdate=2007-06-18}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် မဟုတ်သော အခြားဘာသာဝင်များမှာ ၄.၇% ရှိပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် ၃.၃% မှ မြင့်တက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;ARIS&quot;/&gt; ခရစ်ယာန် မဟုတ်သော ဘာသာတရားများထဲမှ ကိုးကွယ်မှုများသော ဘာသာများမှာ [[ရဟူဒီဘာသာ]] (၁.၇%)၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (၀.၇%)၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] (၀.၆%)၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] (၀.၄%) နှင့် ယူနီတေးရီးယန်း ယူနီဗာဆယ် ဝါဒီ (၀.၃%) တို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Pew&quot;/&gt; ထိုစစ်တမ်းမှပင် သိရသည်မှာ ၁၆.၁% သော အမေရိကန်တို့သည် မည်သည့်ဘုရားမှ ရှိသည်ဟု မယုံကြည်သူ၊ ဘုရားမဲ့ဝါဒီ သို့မဟုတ် အရှင်းဆုံးပြောရလျှင် ဘာသာမဲ့များဟု ခံယူကြပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် ၈.၂% မှ တိုးမြင့်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Pew&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ARIS&quot;/&gt;

=== မိသားစု ပုံစံ ===

၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၁၈နှစ်နှင့် အထက် အမေရိကန်များထဲတွင် အိမ်ထောင်ရှိသူ ၅၈%၊ အိမ်ထောင်ဖက် သေဆုံးသွားသူ ၆%၊ ကွာရှင်းပြတ်စဲထားသူ ၁၀% နှင့် တစ်ခါမျှ လက်မထပ်ရသေးသူ ၂၅% ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/09statab/pop.pdf|publisher=U.S. Census Bureau|work=Statistical Abstract of the United States 2009| title=Table 55—Marital Status of the Population by Sex, Race, and Hispanic Origin: 1990 to 2007|accessdate = 2009-10-11}}&lt;/ref&gt; အမျိုးသမီး အများစုသည် အိမ်ပြင်ပတွင် အလုပ်လုပ်ကြပြီး အများစုမှာ ဘွဲ့ရရှိထားသူများ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iserp.columbia.edu/news/articles/female_college.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609151527/http://www.iserp.columbia.edu/news/articles/female_college.html |archivedate=9 June 2007 |title=Women's Advances in Education |publisher=Columbia University, Institute for Social and Economic Research and Policy |year=2006 |accessdate=2007-06-06 }}&lt;/ref&gt;

လိင်တူခြင်း လက်ထပ်ခြင်းမှာ နိုင်ငံရေး အရ အငြင်းပွားစရာ ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပြည်နယ်များတွင် လိင်တူအချင်းချင်း လက်ထပ်ခြင်း မဟုတ်သော်လည်း ဥပဒေအရ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်း နှင့် လက်မထပ်ဘဲ အတူတကွ နေထိုင်ခြင်းတို့ကို လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းအစား ခွင့်ပြုထားသည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစ၍ အချို့သော ပြည်နယ်များသည် တရားစွဲဆိုမှုများနှင့် ဥပဒေပြုမှုများကြောင့် ယောက်ျားချင်း လက်ထပ်ခြင်းကို ဥပဒေနှင့် အညီ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖက်ဒရယ် အစိုးရ နှင့် ပြည်နယ် အများစုတွင် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းကို ယောက်ျားနှင့် မိန်းမ ပေါင်းစည်းခြင်းဟုသာ သတ်မှတ်ထားခြင်းနှင့် လိင်တူချင်း လက်ထပ်ခြင်းကို တရားဝင် တားမြစ်ထားခြင်းများ ရှိသည်။ ထိုကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ လူအများစု၏ အယူအဆမှာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များက အများစုက ဆန့်ကျင်ကြသော်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် စာရင်းဇယားအရ မတင်မကျ ဖြစ်နေသော ကိစ္စအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/147662/First-Time-Majority-Americans-Favor-Legal-Gay-Marriage.aspx |title=For First Time, Majority of Americans Favor Legal Gay Marriage |publisher=Gallup.com |date= |accessdate=2011-07-10}}&lt;/ref&gt;

ဆယ်ကျော်သက်များ ကိုယ်ဝန်ရရှိမှုမှာ အမျိုးသမီး ၁၀၀၀ လျှင် ၇၉.၈ ဦးမျှ ဖြစ်ပြီး အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများတွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/graph/peo_tee_bir_rat-people-teenage-birth-rate |title=Teenage birth rate statistics&amp;nbsp;– countries compared&amp;nbsp;– NationMaster People |publisher=Nationmaster.com |date= |accessdate=2011-07-10}}&lt;/ref&gt; ယခင်က ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချမှုနှင့် ပတ်သက်သော ကိစ္စကို ပြည်နယ်အလိုက် ဆုံးဖြတ်ခွင့် ပေးထားသော်လည်း ၁၉၇၃ခုနှစ် တရားရုံးချုပ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်မှ အစပြု၍ တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထိုကိစ္စမှာ အငြင်းပွားစရာ ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်နေခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသည့်တိုင်အောင်ပင် အများပြည်သူ၏ အယူအဆမှာ အမျိုးမျိုး အစားစား ကွဲပြား နေခဲ့သည်။ ပြည်နယ်အများစုတွင် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်း အတွက် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ကြေးကို တားမြစ်ထားခြင်း၊ နှောင်းမှ ဖျက်ချခြင်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း၊ အရွယ်မရောက်သေးသူများ အတွက် မိဘအား အသိပေးရန် လိုအပ်ခြင်း နှင့် မဖျက်ချမီ အချိန်ကာလ တစ်ခု စောင့်ဆိုင်းရန် ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းတို့ ရှိသည်။ ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချမှုနှုန်းမှာ ကျဆင်းလာသော်လည်း အချိုးအစား အရ ကလေး ၁၀၀၀ လျှင် ၂၄၁ ဦး ဖျက်ချမှု ရှိနေပြီး ၁၅ နှစ်မှ ၄၄ နှစ်အတွင်း အမျိုးသမီး ၁၀၀၀ တွင် ၁၅ ဦး ဖျက်ချမှု ရှိနေသဖြင့် အခြားသော အနောက်နိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက များပြားနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss5511a1.htm|author=Strauss, Lilo T., et al.|title=Abortion Surveillance—United States, 2003|accessdate = 2007-06-17 |publisher=Centers for Disease Control, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Division of Reproductive Health|work=MMWR|date=2006-11-24}}&lt;/ref&gt;

== ယဉ်ကျေးမှု ==
[[File:Liberty-statue-from-below.jpg|right|thumb|[[လစ်ဘာတီ ရုပ်တု]] အား တကမ္ဘာလုံးမှ အမေရိကန်၏ ပြယုဂ် အဖြစ်နှင့် လွတ်လပ်မှု၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် အခွင့်အလမ်းတို့၏ ဝိဉာဏ အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| title = Statue of Liberty| work=World Heritage| publisher=UNESCO| url = http://whc.unesco.org/en/list/307| accessdate = 2011–10–20}}&lt;/ref&gt;]]

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ယဉ်ကျေးမှုမျိုးစုံသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး လူမျိုးစု၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ တန်ဖိုးထားမှု အမျိုးမျိုးအစားစားတို့ တည်ရှိရာ နိုင်ငံဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Society in Focus&quot;&gt;Thompson, William, and Joseph Hickey (2005). ''Society in Focus''. Boston: Pearson. ISBN 0-205-41365-X.&lt;/ref&gt; လူနီ များနှင့် ဟာဝိုင်အီကျွန်းသားများမှ လွဲလျှင် အခြားသော အမေရိကန် အားလုံး နှင့် ၎င်းတို့၏ ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက်များမှာ လွန်ခဲ့သော ၅ ရာစု အတွင်းက အမေရိကန်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Fiorina, Morris P., and Paul E. Peterson (2000). ''The New American Democracy''. London: Longman, p. 97. ISBN 0-321-07058-5.&lt;/ref&gt; အမေရိကန်၏ အဓိက ယဉ်ကျေးမှုမှာ ဥရောပမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတို့ ထံမှ ဆင်းသက်လာသော အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်ပြီး အာဖရိကမှ ကျွန်များ ယူဆောင်လာသည့် ယဉ်ကျေးမှု ကဲ့သို့သော အခြားယဉ်ကျေးမှုများမှ လွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Holloway, Joseph E. (2005). ''Africanisms in American Culture'', 2d ed. Bloomington: Indiana University Press, pp. 18–38. ISBN 0-253-34479-4. Johnson, Fern L. (1999). ''Speaking Culturally: Language Diversity in the United States''. Thousand Oaks, Calif., London, and New Delhi: Sage, p. 116. ISBN 0-8039-5912-5.&lt;/ref&gt; လတ်တလော အာရှမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများနှင့် အထူးသဖြင့် လက်တင်အမေရိကမှ ပြောင်းလဲလာသော သူတို့ထံမှ ယဉ်ကျေးမှုများ ထပ်မံ ရောစွက်လိုက်သဖြင့် လက်ရှိယဉ်ကျေးမှု အခြေအနေတို့ကို ဟင်းအိုးထဲတွင် ရောမွှေထားသကဲ့သို့ ရှိသော ယဉ်ကျေးမှုဟု ပုံဖော်လေ့ ရှိကြသလို ပြောင်းရွှေ့လာသူများနှင့် သူတို့၏ မျိုးဆက်များမှ ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းကြသဖြင့် အသုပ်ပန်းကန်ကဲ့သို့ တသီးတခြား ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစပ်နေသော ယဉ်ကျေးမှုဟုလည်း ပုံဖော်လေ့ ရှိကြသည်။

အမေရိကန် ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်သီးတစ်သန့် အဖြစ်ဆုံး ယဉ်ကျေးမှုဟု မှတ်ယူကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.clearlycultural.com/geert-hofstede-cultural-dimensions/individualism/|title=Individualism| publisher = Clearly Cultural|accessdate=2009-02-28}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် အိပ်မက် သို့မဟုတ် အမေရိကန်တို့သည် လူမှုအဆင့်အတန်း အမြင့်ဆုံး အထိ မြင့်တက်လာနိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းရှိသည် ဟူသည့် အယူအဆမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ချင်သူ အများစုကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည်။.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.oecd.org/dataoecd/2/7/45002641.pdf|title=A Family Affair: Intergenerational Social Mobility across OECD Countries|publisher=OECD|work=Economic Policy Reforms: Going for Growth|year=2010|accessdate=2010-09-20}} {{cite web|url=http://www.suttontrust.com/reports/IntergenerationalMobility.pdf|title=Intergenerational Mobility in Europe and North America|author=Blanden, Jo, Paul Gregg, and Stephen Malchin|publisher=Centre for Economic Performance|month=April|year=2005|accessdate=2006-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060623094610/http://www.suttontrust.com/reports/IntergenerationalMobility.pdf|archivedate=23 June 2006}}&lt;/ref&gt; အဓိက ယဉ်ကျေးမှုအရ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် အဆင့်အတန်း ခွဲခြားမှု မရှိသော လူ့အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်သော်လည်း&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gutfield |first=Amon |year=2002 |title=American Exceptionalism: The Effects of Plenty on the American Experience |publisher=Sussex Academic Press |location=Brighton and Portland |page=65 |isbn=1-903900-08-5}}&lt;/ref&gt; ပညာရှင်များက နိုင်ငံအတွင်း လူမှု အဆင့်အတန်းများ သိသိသာသာ ကွဲပြားသဖြင့် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းခြင်း၊ ဘာသာစကား နှင့် တန်ဖိုးထားမှု တို့အပေါ်တွင် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိသည် ဆိုသည့် အချက်ကို ထုတ်နှုတ်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Zweig |first=Michael |year=2004 |title=What's Class Got To Do With It, American Society in the Twenty-First Century |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=0-8014-8899-0}} {{cite web |url=http://eric.ed.gov/ERICWebPortal/Home.portal?_nfpb=true&amp;_pageLabel=RecordDetails&amp;ERICExtSearch_SearchValue_0=ED309843&amp;ERICExtSearch_SearchType_0=eric_accno&amp;objectId=0900000b800472a5 |title=Effects of Social Class and Interactive Setting on Maternal Speech |publisher=Education Resource Information Center |accessdate=2007-01-27}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်၏ လူလတ်တန်းစား နှင့် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အဆင့်အတန်း ရှိသူများမှ ခေတ်သစ် သာတူညီမျှ အမျိုးသမီးဝါဒ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝါဒ နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမျိုးမျိုးရှိသော ဝါဒ အစရှိသော ယနေ့လက်ရှိ လူမှုရေး လမ်းကြောင်းများကို အစပျိုးပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ehrenreich |first=Barbara |year=1989 |title=Fear of Falling, The Inner Life of the Middle Class |url=https://archive.org/details/fearoffallinginn00ehre |publisher=HarperCollins |location=New York |isbn=0-06-097333-1}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်တို့၏ မိမိဘာသာ ရှုမြင်မှု၊ လူမှုရေး အမြင် နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များသည် ၎င်းတို့ လုပ်ကိုင်သော အလုပ်အကိုင်နှင့် မကြုံစဖူး နီးစပ်နေလေ့ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Eichar |first=Douglas |year=1989 |title=Occupation and Class Consciousness in America |url=https://archive.org/details/occupationclassc00eich |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=0-313-26111-3}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်များ အနေနှင့် လူမှုစီးပွားရေး ဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုများကို အလွန်တန်ဖိုးထားလေ့ ရှိသော်လည်း သူလိုငါလို လူသာမန် ဖြစ်ခြင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကောင်းသည့် အချက်အဖြစ် ရှုမြင်လေ့ ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=O'Keefe |first=Kevin |year=2005 |title=The Average American |url=https://archive.org/details/averageamericant00okee |publisher=PublicAffairs |location=New York |isbn=1-58648-270-X}}&lt;/ref&gt;

=== ခေတ်စားသော မီဒီယာများ ===
[[File:PB050006.JPG|thumb|left|ဟောလိဝုဒ် ဆိုင်းဘုတ်]]
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံးသော စီးပွားဖြစ် ရုပ်ရှင်ပြသမှုကို ၁၈၉၄ ခုနှစ်က နယူးယောက်မြို့တော်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး သောမတ် အက်ဒီဆင် ၏ ကိုင်နက်တိုစကုပ် ခေါ် ရုပ်ရှင်ပြစက်ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ပထမဆုံးသော ရုပ်ရှင်ပွဲကို နယူးယောက် မြို့တော်တွင်ပင် ပြသခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ဆယ်စုနှစ်များတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် အသံထွက် ရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်မှုတွင် ရှေ့ပြေးဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းမှစ၍ အမေရိကန် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ဟောလိဝုဒ် တွင်သာ အများအားဖြင့် အခြေပြုခဲ့သည်။ ဒါရိုက်တာ ဒီ ဒဗလျူ ဂရစ်ဖစ်သည် ရုပ်ရှင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကို တီထွင်ရာတွင် အဓိက ဖြစ်ခဲ့ပြီး အော်လ်ဆန် ဝဲလ် ရိုက်ကူးသည် စီတီဇင် ကိန်း (၁၉၄၁) ဆိုသော ရုပ်ရှင်မှာ အချိန်တိုင်းအတွက် အကောင်းဆုံး ရုပ်ရှင်ဟု မကြာခဏ ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;[http://www.filmsite.org/villvoice.html ''Village Voice'': 100 Best Films of the 20th century (2001)]. Filmsite.org; [http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-long.html ''Sight and Sound'' Top Ten Poll 2002]. BFI. Retrieved on 2007-06-19.&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ ဖြစ်ကြသော ဂျွန်ဝိန်း နှင့် [[မာရီလင်မွန်ရိုး]] တို့သည် အလွန်နာမည်ကျော်ကြားသော သရုပ်ဆောင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး ထုတ်လုပ်သူနှင့် စွန့်ဦးတီထွင်သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည့် ဝေါ့သ် ဒစ်စနေး သည် ကာတွန်းကား နှင့် ရုပ်ရှင်ရောင်းဝယ်ရေး တွင် ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုသူ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟောလိဝုဒ်မှာ အဓိက ရုပ်ရုင် စတူဒီယိုများသည် စတားဝါး (၁၉၇၇) နှင့် တိုက်တန်းနစ် (၁၉၉၇) အစရှိသော စီးပွားရေး အရ အကျိုးအမြတ် အများဆုံး ရုပ်ရှင်များကို ထုတ်လုပ် ရိုက်ကူးခဲ့ကြပြီး ဟောလိဝုဒ်မှ ထွက်ရှိသော ရုပ်ရှင်များမှာ ကမ္ဘာ့ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းတွင် ယနေ့တိုင် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unesco.org/bpi/eng/unescopress/2000/00-120e.shtml |title=World Culture Report 2000 Calls for Preservation of Intangible Cultural Heritage |date=2000-11-17 |publisher=UNESCO |accessdate=2007-09-14 }} {{cite web |url=http://www1.worldbank.org/economicpolicy/globalization/thwart.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071017111347/http://worldbank.org/economicpolicy/globalization/thwart.html |archivedate=17 October 2007 |title=Summary: Does Globalization Thwart Cultural Diversity? |publisher=World Bank Group |accessdate=2007-09-14 }}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်များသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တယ်လီဗွီးရှင်း အကြည့်ဆုံးသော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/graph/med_tel_vie-media-television-viewing |title=Media Statistics &gt; Television Viewing by Country |publisher=NationMaster |accessdate=2007-06-03}}&lt;/ref&gt; တယ်လီဗွီးရှင်း ကြည့်သော အချိန်မှာ တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လျက် ရှိပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပျမ်းမျှ တစ်နေ့ ၅ နာရီနှုန်း အထိ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.emarketer.com/Article.aspx?R=1005003 |title=Broadband and Media Consumption |date=2007-06-07 |publisher=eMarketer |accessdate=2007-06-10 |archive-date=19 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719045955/http://www.emarketer.com/Article.aspx?R=1005003 }}&lt;/ref&gt; တယ်လီဗွီးရှင်း လွှင့်ထုတ်သော အဓိက ကွန်ယက် ၄ ခုစလုံးမှာ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လွှင့်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်တို့သည် ရေဒီယိုထုတ်လွှင့်မှုများကိုလည်း နားထောင်လေ့ ရှိပြီး အများအားဖြင့် စီးပွားဖြစ် ထုတ်လွှင့်မှုများကို နားထောင်လေ့ ရှိကာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် ၂ နာရီခွဲနှုန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.emarketer.com/Article.aspx?R=1004830 |title=TV Fans Spill into Web Sites |date=2007-06-07 |publisher=eMarketer |accessdate=2007-06-10 |archive-date=24 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100624071851/http://www.emarketer.com/Article.aspx?R=1004830 }}&lt;/ref&gt; ဝက်ဘ်ပေါ်တယ်များနှင့် ရှာဖွေသည့် ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များမှ လွဲလျှင် ခေတ်အစားဆုံး ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များမှာ [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]]၊ [[ယူကျု(ဘ်)]]၊ [[ဝီကီပီးဒီးယား]]၊ ဘလော့ဂါ၊ အီးဘေး နှင့် ခရိတ်ခ်လစ် (Craigslist) တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;alexa-topsitesus&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.alexa.com/topsites/countries/US |title=Top Sites in United States |year=2010 |publisher=Alexa |accessdate=2010-03-27 |archivedate=9 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160409001248/http://www.alexa.com/topsites/countries/US }}&lt;/ref&gt;

စည်းချက်ကျပြီး လှပသော စာသားများပါဝင်သည့် အာဖရိကန်-အမေရိကန် ဂီတသည် အမေရိကန် ဂီတတစ်ခုလုံး အပေါ်တွင် နက်ရှိုင်းစွာ လွှမ်းမိုးမှု ရှိပြီး ဥရောပ ရိုးရာဂီတမှ ကွဲပြားခြားနား သွားစေသည်။ ဖော့ခ် ဂီတ၏ အစိတ်အပိုင်းများမှ အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်ပြီး ယခုအခါတွင် ခေတ်ဟောင်းဂီတဟု သိရှိနေကြသည့် ဘလူး ဂီတ စသည်တို့အား တကမ္ဘာလုံးရှိ ပရိသတ်တို့ နှစ်ခြိုက်အားပေးသော ဂီတအမျိုးအစားများ အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် လူးဝစ် အမ်းစထရောင်း နှင့် ဒျု အယ်လင်တန် အစရှိသူတို့က ဂျက်ဇ်ဂီတ ကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်များအတွင်း ကျေးလက်ဂီတကို တီထွင်ခဲ့ကြပြီး ၁၉၄၀ နှစ်များတွင် ရစ်သမ်နှင့် ဘလူး သို့ R&amp;B ဂီတကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ [[ပရက်စလေ|အဲလ်ဗစ် ပရက်စလေ]] နှင့် ချပ်ခ် ဘယ်ရီတို့သည် ၁၉၅၀ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်းများ အတွင်း ရော့ခ်အင်ရိုးဂီတကို ရှေးဦးဖန်တီးခဲ့သူများတွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဘော့ပ် ဒိုင်လန်မှ ဖော့ခ် ဂီတကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရာမှ လူသိများ အထင်ရှားဆုံးသော တေးရေးဆရာ တစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဂျိမ်းစ်ဘရောင်းမှ ဖန့်ခ်ဂီတ ဖန်တီးမှုများတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့၏ လတ်တလော တီထွင်မှုများတွင် ဟစ်ဟော့ပ် ဂီတ နှင့် ဟောက်စ် ဂီတတို့ ပါဝင်သည်။ အမေရိကန် ပေါ့ပ်စတားများဖြစ်ကြသော ပရက်စလေ၊ [[မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင်]] နှင့် မက်ဒေါနား တို့သည် ကမ္ဘာကျော် အဆိုတော်များ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Biddle, Julian (2001). ''What Was Hot!: Five Decades of Pop Culture in America''. New York: Citadel, p. ix. ISBN 0-8065-2311-5.&lt;/ref&gt;

=== စာပေ၊ အတွေးအခေါ်နှင့် အနုပညာ ===
[[File:Kerouac by Palumbo.jpg|thumb|upright|၁၉၅၀ ခုနှစ်များမှ ထင်ရှားလာခဲ့သော ဘိမျိုးဆက်ဟု ခေါ်သည့် စာရေးဆရာ အုပ်စုထဲမှ ထင်ရှားသော စာရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂျက် ကီရွက်]]

၁၈ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းကာလများက အမေရိကန် အနုပညာနှင့် စာပေတို့သည် ဥရောပမှ နည်းပေး လမ်းပြမှုများကို ခံယူခဲ့ကြသည်။ နသန်နီယယ် ဟော်သွန်း၊ အက်ဒ်ဂါ အယ်လန် ပိုး နှင့် ဟင်နရီ ဒေးဗစ် သောရိုး တို့က ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် အမေရိကန် စာပေ၏ တသီးတခြား ထင်ရှားသောဟန်ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ ကြသည်။ မာ့ခ်တွန်း နှင့် ကဗျာဆရာ ဝေါ့သ် ဝှစ်တ်မန်း တို့မှာ ရာစုနှစ်၏ ဒုတိယပိုင်း တစ်ဝက်တွင် အဓိက အရေးပါသော ထင်ရှားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ အယ်မလီ ဒစ်ကင်ဆန် ကို သူမ အသက်ရှင်စဉ်ကာလက သိရှိသူ မရှိသလောက် နည်းသော်လည်း အခုအခါတွင် အမေရိကန်၏ မရှိမဖြစ် ကဗျာဆရာမ တစ်ဦး အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုလာကြသည်။&lt;ref&gt;[[Harold Bloom|Bloom, Harold]]. 1999. ''Emily Dickinson''. Broomall, PA: Chelsea House Publishers. p. 9. ISBN 0-7910-5106-4.&lt;/ref&gt; နိုင်ငံနှင့် ဆိုင်သော အတွေ့အကြုံတို့၏ အခြေခံမြင်ကွင်းများ နှင့် ဇာတ်ကောင်စရိုက်များကို အသားပေး ရေးထားသော ဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြသည့် ဟာမန်း မယ်လ်ဗေးလ် ၏ မော်ဘီဒစ်ခ် (၁၈၅၁)၊ မာ့ခ်တွန်း၏ ဟပ်ကယ်ဘယ်ရီ ဖင်န် ၏ စွန့်စားခန်းများ (၁၈၈၅)၊ အက်ဖ် စကော့ ဖစ်ဇ်ဂျာရဲလ် ၏ မဟာ ဂက်စဘီ (၁၉၂၅) အစရှိသော စာအုပ်တို့ကို အမေရိကန်၏ မဟာဝတ္ထုများ အဖြစ် ဂုဏ်ပြုခေါ်ဆိုနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Buell, Lawrence|title=The Unkillable Dream of the Great American Novel: ''Moby-Dick'' as Test Case |url=https://archive.org/details/sim_american-literary-history_spring-summer-2008_20_1-2/page/132|year= 2008|work=American Literary History|volume=20|issue=1–2|pages=132–155|doi=10.1093/alh/ajn005|journal=American Literary History|month=Spring/Summer|issn=0896-7148}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်နိုင်ငံသား ၁၂ ဦးတို့သည် စာပေဆိုင်ရာ နိုဘယ်လ်ဆုကို ရရှိခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးရရှိခဲ့သူမှာ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သော လူးဝီစ် ဂလက်ဒ် ဖြစ်သည်။ ဝီလီယမ် ဖော့သ်ကနာ နှင့် အားနတ်စ် ဟဲမင်းဝေးတို့အား မကြာခဏဆိုသလိုပင် ၂၀ ရာစု၏ လွှမ်းမိုးမှု အရှိဆုံး စာရေးဆရာများ အဖြစ် အမည်တပ် လေ့ ရှိသည်။&lt;ref&gt;Quinn, Edward (2006). ''A Dictionary of Literary and Thematic Terms''. Infobase, p. 361. ISBN 0-8160-6243-9. Seed, David (2009). ''A Companion to Twentieth-Century United States Fiction''. Chichester, West Sussex: John Wiley and Sons, p. 76. ISBN 1-4051-4691-5. Meyers, Jeffrey (1999). ''Hemingway: A Biography''. New York: Da Capo, p. 139. ISBN 0-306-80890-0.&lt;/ref&gt; အနောက်တိုင်း ကောင်ဘွိုင်စာပေများနှင့် စုံထောက်ရာဇဝတ်မှုကို အခြေခံထားသော ဝတ္ထုများမှာ အမေရိကန်မှ စတင်ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ဘိ မျိုးဆက်ဟု ခေါ်သည့် စာရေးဆရာ တစ်စုက ခေတ်သစ် စာပေ အရေးအသားများကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ထိုအုပ်စုထဲတွင် ပို့စ်မော်ဒန် စာရေးဆရာများ ဖြစ်ကြသော ဂျွန်ဘာ့တ်၊ သောမတ်စ် ပင်ချွန် နှင့် ဒွန် ဒယ်လီလို စသူတို့ ပါဝင်သည်။

သော်ရိုးနှင့် ရပ်ဖ် ဝေါ်လ်ဒို အီမာဆန် တို့ ဦးဆောင်သော အမေရိကန်တွေ့ကြုံလွန်ဝါဒီ (transcendentalists) များက ပထမဆုံး အမေရိကန် အတွေးအခေါ် ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် အပြီးတွင် ချားလ်စ် ဆန်ဒါ ပီးယားစ် မှ စတင်ပြီး ဝီလီယမ် ဂျိမ်းစ်နှင့် ဂျွန်ဒူဝီတို့က ဆက်ခံကာ လက်တွေ့ပဓာနဝါဒ (pragmatism) ကို ဦးဆောင် ထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစု အတွင်းတွင် နိုရမ် ချောင်စကီး၏ အယူဝါဒအပေါ်တွင် ဒဗလျူ ဗွီ ကွိုင်း နှင့် ရစ်ချက် ရော်တီတို့က ထပ်ဆင့်မွမ်းမံ ထားသည့် အတွေးအခေါ်များ ဖြစ်သည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ အတွေးအခေါ် ပညာ (analytic philosophy) ကို အမေရိကန် ပညာရှင်တို့၏ ရှေ့မှောက်သို့ ဆောင်ယူလာခဲ့သည်။ ဂျွန်ရောလ် နှင့် ရောဘတ် နိုဇစ်ခ် တို့က နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်ပညာကို ပြန်လည် အသက်သွင်းခဲ့သည်။

ရုပ်ပြအနုပညာများတွင် ဟတ်ဒ်ဆန်မြစ် အနုပညာကျောင်းသည် ဥရောပသားတို့၏ သဘာဝတ္တဗေဒ (naturalism ) ပေါ်တွင် မူတည် လှုပ်ရှားသည့် ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်း လှုပ်ရှားမှု တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သောမတ်စ် အီကင်၏ သရုပ်မှန် ပန်းချီများမှာ ယခုအခါတွင် အလွန်ထင်ရှားနေပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် နယူးယောက် မြို့တွင် ပြသခဲ့သည့် အာမာရီ ပြပွဲ ဟုခေါ်သည့် ဥရောပ မော်ဒန်ပန်းချီပြပွဲမှ အများအား အံ့အား သင့်သွားစေခဲ့ပြီး အမေရိကန် ပန်းချီ၏ အခင်းအကျင်းကို ပြောင်းလဲသွားစေခဲ့သည်။
&lt;ref&gt;Brown, Milton W. (1988 1963). ''The Story of the Armory Show''. New York: Abbeville. ISBN 0-89659-795-4.&lt;/ref&gt; ဂျော်ဂျီယာ အို ကိဖ်၊ မားစ်ဒန် ဟတ်တလေနှင့် အခြားသူတို့သည် အသစ်အဆန်း ပုံစံအသစ်များကို စမ်းသပ်ခဲ့ကြသည်။ အရေးပါသော အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ကြသည့် ဂျက်ဆန် ပိုးလော့ခ် နှင့် ဝီလမ် ဒီ ကွန်းနင်း တို့၏ အက်ဘ်ဆထရက် အိတ်စပရက်ရှင်နစ်ဇင် ဝါဒ၊ အန်ဒီ ဝါဟိုး နှင့် ရွိုင်း လစ်တန်ရှတိန်းတို့၏ ပေါ့ပ်အတ် စသည်တို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်ပင် အများစု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ မော်ဒန်ဝါဒနှင့် ပို့စ်မော်ဒန်ဝါဒ ရေစီးကြောင်းများက အမေရိကန် ဗိသုကာပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော ဖရန့်ခ် လွိုက် ရိုက်၊ ဖိလစ် ဂျွန်ဆင် နှင့် ဖရန့်ခ် ဂေရီ တို့အား ကျော်ကြားမှု ရရှိစေခဲ့သည်။


အမေရိကန်တွင် ပြဇာတ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက မြှင့်တင်ခဲ့သူမှာ ပြဇာတ်စီစဉ်သူ ပီ တီ ဘာနမ် ဖြစ်ပြီး ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် မက်ဟက်တန် အောက်ပိုင်းတွင် ဖျော်ဖြေရေး အဆောက်အဦးများကို စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၀ နှောင်းပိုင်းနှစ်များမှ စ၍ ဟယ်ရီဂန် နှင့် ဟတ် တို့က ထင်ရှားသော သီချင်းဖွဲ့ ဟာသပြဇာတ်များကို ထုတ်ဖော် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုတွင် ဘရော့ဒ်ဝေး၌ ခေတ်သစ် ဂီတပုံစံများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဇာတ်ရုံမှ သီချင်းများကို ရေးသားသူ အိုက်ဗင် ဘာလင်၊ ကိုးလ် ပေါ်တာ၊ စတီဖင် ဆုံဟိမ်း တို့၏ သီချင်းများမှာ ပေါ့ပ်ဂီတ၏ စံနှုန်းများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြဇာတ်ရေးဆရာ ယူဂျင်း အို နေးလ်သည် ၁၉၃၆တွင် စာပေ ဆိုင်ရာ နိုဘယ်လ်ဆုကို ရရှိခဲ့ပြီး အခြားပြဇာတ်နှင့် သက်ဆိုင်သူများထဲမှ ဆုရရှိကြသူများမှာ ပူလစ်ဇာဆု ရရှိခဲ့ကြသော တင်နက်ဆီ ဝီလီယမ်၊ အက်ဒဝပ် အယ်လ်ဘီး နှင့် အော်ဂတ်စ် ဝီလ်ဆင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ထိုအချိန်ထိုအခါက လူသိနည်းခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၀ ခုနှစ်များမှ ချားလ်စ်အိုက်ဗ်၏ ရေးသားတက်ဆက်မှုများမှာ ဂန္ထဝင်ဆိုင်ရာ ဂီတတွင် အမေရိကန် တေးရေးဆရာ တစ်ယောက်၏ ပထမဆုံး အဓိက ပါဝင်ပတ်သက်မှု ပင် ဖြစ်သည်။ စမ်းသပ်တီထွင်သူများ ဖြစ်ကြသည့် ဟင်နရီ ကိုဝဲလ် နှင့် ဂျွန်ကေ့ဂျ် တို့သည် ဂန္ထဝင်ဂီတ ဆိုင်ရာ တေးသွားများ ရေးဖွဲ့မှုအတွက် တမူထူးခြားသော အမေရိကန် နည်းလမ်းဖြင့် ချည်းကပ်မှုကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ အာရွန် ကော့ပ်လန်းနှင့် ဂျော့ရှ် ဂါ့ရှ်ဝင်တို့က ခေတ်ပေါ်ဂီတနှင့် ဂန္ထဝင်ဂီတ အရောအနှောကို ဖန်တီး ခဲ့ကြသည်။ အကဆရာများ ဖြစ်ကြသည့် အစ်ဆာဒိုရာ ဒွန်ကန် နှင့် မာသာ ဂရေဟမ် တို့သည် ခေတ်ပေါ်အကကို ကူညီ တီထွင်ခဲ့ကြပြီး ဂျော့ရှ် ဘလန်ချိုင်း နှင့် ဂျရုန်း ရော်ဘင်တို့မှာ ၂၀ ရာစု ဘဲလေး အက၏ ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုသူများ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်တို့သည် ခေတ်ပေါ် အနုပညာဖြစ်သော ဓာတ်ပုံပညာတွင် အရေးပါခဲ့သည်မှာ ကြာမြင့်လှပြီ ဖြစ်သည်။ အဓိက နာမည်ကြီး ဓာတ်ပုံဆရာများတွင် အဲဖရက် စတေးဂလစ်၊ အက်ဒဝပ် စတိုင်းချန်း နှင့် အန်ဆယ် အဒမ် စသူတို့ ပါဝင်သည်။ သတင်းစာများမှ ဟာသကာတွန်းတိုများနှင့် ရုပ်ပြစာအုပ်များမှာ အမေရိကန်တို့၏ တီထွင်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။ ရုပ်ပြများထဲတွင် ထူးခြားသော အရည်အသွေးရှိသည်ဟု စံတင်ထိုက်သည့် မဟာ သူရဲကောင်း စူပါမင်းမှာ အမေရိကန်၏ ပြယုဂ်တစ်ခုပင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book | last=Daniels | first=Les | authorlink=Les Daniels | year=1998 | title=Superman: The Complete History | page=11 | edition=1st | publisher=[[Titan Books]] | isbn=1-85286-988-7 }}&lt;/ref&gt;

=== အစားအစာ ===
အမေရိကန်၏ အဓိကအစားအစာများမှာ အခြား အနောက်နိုင်ငံများနှင့် တူညီသည်။ ဂျုံသည် အဓိက စားသုံးသည့် သီးနှံဖြစ်သည်။ လူနီများ နှင့် အစောပိုင်း ဥရောပ အခြေချ နေထိုင်သူများ စားသုံးကြသည့် ဟင်းလျာများတွင် ကြက်ဆင်သား၊ သမင်သား၊ အာလူး၊ ကန်းစွန်းဥ၊ ပြောင်းဖူး၊ မေပယ်လ်အရည် စသည့် အဆာပလာ အမျိုးမျိုးတို့ကို ထည့်သွင်း ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ဖြည်းဖြည်းချင်း ချက်ထားသော ဝက်သားနှင့် အမဲသား ဘာဘီကျူးများ၊ ကဏန်းကိတ်များ၊ အာလူးကြော် နှင့် ချော့ကလက် ချစ်ပ် ကွက်ကီး စသည်တို့မှာ အမေရိကန် အစားအစာ သီးသန့် ဖြစ်ကြသည်။ ဆိုးလ်ဖု ဟု ခေါ်ကြသော အာဖရိကကျွန်များ ချက်ပြုတ်လေ့ ရှိသော အစားအစာများမှာ တောင်ပိုင်းတွင် လူကြိုက်များပြီး အခြားသော ဒေသများမှ အာဖရိကန်-အမေရိကန်များ ကြားတွင် လည်း တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ အစားအစာ နှစ်မျိုး သုံးမျိုးကို ပေါင်းစပ်ထားသော လူဝီစီးယားနား ခရီယိုး၊ ကေဂျွန် နှင့် တက်စ်- မက်စ် စသည်တို့မှာလည်း ဆိုင်ရာ ဒေသအသီးသီး အတွင်း ထင်ရှားသည်။

အမေရိကန်၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာ အစားအစာများဟု ခေါ်နိုင်သော ပန်းသီးမုန့်၊ ကြက်ကြော်၊ ပီဇာ၊ ဟမ်ဘာဂါ နှင့် ဟော့ဒေါ့စသည်တို့မှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာသူ အမျိုးမျိုး တို့၏ ဟင်းလျာများမှ ပြောင်းလဲ ရယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အာလူးကြော်၊ ဘာရီတို နှင့် တာကို အစရှိသော မက္ကဆီကန် ဟင်းလျာများ၊ ပတ်စတာ ဟင်းလျာများတို့သည် အီတလီ ဟင်းလျာများမှ ဆင်းသက်လာပြီး အများစု စားသုံးလျက် ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;IFT&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.newswise.com/articles/what-when-and-where-americans-eat-in-2003|author=Klapthor, James N. |title=What, When, and Where Americans Eat in 2003 |publisher=Newswise/Institute of Food Technologists |date=2003-08-23|accessdate=2007-06-19}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန်များသည် ကော်ဖီကို လက်ဖက်ရည်ထက် ပို၍ ကြိုက်ကြသည်။ အမေရိကန် စားသောက်ကုန် လုပ်ငန်းရှင်၏ အရောင်းမြှင့်တင်မှုများမှ တဆင့် လိမ္မော်ရည်နှင့် နွားနို့တို့သည် နေရာတိုင်းတွင် တွေ့ရသော နံနက်စာ သောက်စရာများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Smith, Andrew F. (2004). ''The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America''. New York: Oxford University Press, pp. 131–32. ISBN 0-19-515437-1. Levenstein, Harvey (2003). ''Revolution at the Table: The Transformation of the American Diet''. Berkeley, Los Angeles, and London: University of California Press, pp. 154–55. ISBN 0-520-23439-1.&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော အမေရိကန်တို့၏ အမြန်အစားအစာ လုပ်ငန်းသည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ကားပေါ်မှ မဆင်းဘဲ ဝယ်ယူနိုင်သော စနစ်ကို စတင် ခဲ့သည်။ အမြန်အစားအစာများကို စားသုံးကြခြင်းသည် ကျန်းမာရေး အတွက် စိုးရိမ်စရာ တစ်ခု ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ နှင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အမေရိကန်တို့၏ ကယ်လိုရီ စားသုံးမှုမှာ ၂၄% မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;IFT&quot; /&gt; အမြန်အစားအစာ ဆိုင်များတွင် မကြာခဏ စားသုံးခြင်းသည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ အရာရှိများက &quot;အမေရိကန်တို့၏ အဝလွန်နှုန်း ပျံနှံ့ခြင်း&quot;ဟု ခေါ်သော ကျန်းမာရေး ပြဿနာတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပွားစေသည်။&lt;ref&gt;Boslaugh, Sarah (2010). &quot;Obesity Epidemic&quot;, in ''Culture Wars: An Encyclopedia of Issues, Viewpoints, and Voices'', ed. Roger Chapman. Armonk, N.Y.: M. E. Sharpe, pp. 413–14. ISBN 978-0-7656-1761-3.&lt;/ref&gt; အလွန်ပင် ချိုလှသော အအေးများမှ အမေရိကန်တွင် လူကြိုက်များပြီး သကြားပါသော ဖျော်ရည်များသည် အမေရိကန်တို့အတွက် ကယ်လိုရီ စားသုံးမှု၏ ၉% နှုန်းခန့်မျှ နှင့် သက်ဆိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity |publisher=American Heart Association |year=2005 |work=[[Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology]] |url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329 |accessdate=2007-06-09 }} {{cite web |title=Let's Eat Out: Americans Weigh Taste, Convenience, and Nutrition |publisher=U.S. Dept. of Agriculture |url=http://www.ers.usda.gov/publications/eib19/eib19_reportsummary.pdf |accessdate=2007-06-09 |archivedate=7 December 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5lpvum1lU?url=http://www.ers.usda.gov/publications/eib19/eib19_reportsummary.pdf }}&lt;/ref&gt;

=== အားကစား ===
[[File:Shea Smith-edit1.jpg|thumb| အမေရိကန် ဘောလုံး ကစားပွဲတွင် ဘောလုံးကိုသယ်ပြေးလာသော နောက်တန်းလူ တစ်ဦး]]
၁၉ရာစု နှောင်းပိုင်းမှ အစပြု၍ ဘေ့စ်ဘောလ်ကို အမျိုးသား အားကစားနည်း တစ်ရပ်အဖြစ် မှတ်ယူခဲ့သည်။ သို့သော် အချို့သော ဆန်းစစ်ချက်များအရ အမေရိကန် ဘောလုံးသည် ကြည့်ရှုသူ အများဆုံး အားကစားနည်း တစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Krane, David K.|title=Professional Football Widens Its Lead Over Baseball as Nation's Favorite Sport|url=http://www.harrisinteractive.com/Insights/HarrisVault8482.aspx?PID=337|publisher=Harris Interactive|date=2002-10-30|accessdate=2007-09-14|archivedate=9 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100709111448/http://www.harrisinteractive.com/Insights/HarrisVault8482.aspx?PID=337}} Maccambridge, Michael (2004). ''America's Game: The Epic Story of How Pro Football Captured a Nation''. New York: Random House. ISBN 0-375-50454-0.&lt;/ref&gt; ဘတ်စကက်ဘောနှင့် ရေခဲပြင် ဟော်ကီကစားနည်းတို့သည် အသင်းလိုက် အားကစားနည်းများတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက် အားကစားနည်းများ အဖြစ် ပါဝင်သည်။ ကောလိပ်ကျောင်းများ အတွင်း ယှဉ်ပြိုင်ကစားကြသော အမေရိကန် ဘောလုံး နှင့် ဘတ်စကက်ဘော တို့သည် ပရိသတ် အများအပြားကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည်။ လက်ဝှေ့နှင့် မြင်းပြိုင်ပွဲတို့မှာ လူအများဆုံး ကြည့်ရှုကြသည့် တစ်ဦးချင်း ကစားနည်းများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |author=Cowen, Tyler, and Kevin Grier |title=What Would the End of Football Look Like??url=http://www.grantland.com/story/_/id/7559458/cte-concussion-crisis-economic-look-end-football|publisher=Grantland/ESPN|date=2012-02-09|accessdate=2012-02-12}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ဂေါက်သီးကစားခြင်းနှင့် ကားပြိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ထိုကစားနည်းများ မှေးမှိန်လာခဲ့သည်။ ဘောလုံးကစားခြင်းကို လူငယ်များနှင့် အပျော်တမ်း အဆင့်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကစားကြသည်။ တင်းနစ်နှင့် အခြား ပြင်ပတွင် ကစားရသော ကစားနည်း အချို့မှာလည်း လူကြိုက်များသည်။

အမေရိကန်တွင် ကစားနည်း အများစုမှာ ဥရောပကစားနည်းများမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘော်လီဘော ကစားခြင်း၊ ဘုတ်စကိတ် စီးခြင်း၊ နှင်းလျှောစီးခြင်း နှင့် ချီးယားလိဒင်း တို့မှာ အမေရိကန်တို့၏ တီထွင်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘတ်စကတ်ဘောကို ကနေဒါနိုင်ငံဖွား ဂျိမ်းစ် နိုက်စမစ်က မက်ဆာချူးဆက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။ လာခရော့စ်နှင့် ရေလွှာစီးခြင်းတို့မှာ အမေရိကန် ရှေးဦးနေထိုင်သူနှင့် ဟာဝိုင်အီ ကျွန်းသားထံမှ အနောက်တိုင်းသားများ ဆက်ခံရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အိုလံပစ် ကစားပွဲတော် ၈ ခုကို အမေရိကန်တွင် ကျင်းပခဲ့ဖူးသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတော်တွင် ဆုတံဆိပ် ၂,၃၀၁ ခု ရရှိခဲ့ဖူးပြီး အခြားတိုင်းပြည် အားလုံးထက်များသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=All-Time Medal Standings, 1896–2004 | publisher = Information Please|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115108.html | accessdate=2007-06-14}} {{cite web|title=Distribution of Medals—2008 Summer Games| publisher = Fact Monster|url=http://www.factmonster.com/sports/olympics/2008/distribution-medals-summer-games.html| accessdate=2008-09-02}}&lt;/ref&gt; ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ်ကစားပွဲတွင်မူ ၂၅၃ ခု ရရှိခဲ့ပြီး ဒုတိယမြောက် အများဆုံး ရရှိသော နိုင်ငံ ဖြစ်ကာ နော်ဝေနောက်မှ လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=All-Time Medal Standings, 1924–2006|publisher=Information Please|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115207.html|accessdate=2007-06-14}} {{cite web|title=Olympic Medals|publisher=Vancouver Organizing Committee|url=http://www.vancouver2010.com/olympic-medals/|accessdate=2010-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101225190920/http://www.vancouver2010.com/olympic-medals/|archivedate=25 December 2010}} Norway is first.&lt;/ref&gt;

=== အတိုင်းအတာစနစ် ===
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ရိုးရာတိုင်းတာမှုများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး ၎င်းတို့တွင် ယခင်က ဗြိတိသျှ အင်ပီယီရယ်လ် အတိုင်းအတာများ ဖြစ်ကြသော မိုင်၊ ကိုက် နှင့် ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် စသည်တို့ ပါသည်။ အမေရိကန်၏ ထူးခြားသော အတိုင်းအတာများမှာ ဂါလန် နှင့် ပိုင့် စသော ထုထည် အတိုင်းအတာများ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတကာ အတိုင်းအတာ စံနှုန်း သတ်မှတ်ချက်ကို မလိုက်နာသော နိုင်ငံ ၃ နိုင်ငံ တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ]] တို့နှင့် အတူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း သိပ္ပံ၊ ဆေးပညာ နှင့် အခြားသော စက်မှုဆိုင်ရာ နယ်ပယ်များတွင် မက်ထရစ်စနစ်ကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုလာကြပြီ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-g.html|title=Appendix G: Weights and Measures|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=|accessdate=2010-04-01|archivedate=6 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406124728/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-g.html}}&lt;/ref&gt;

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==

== ရည်ညွှန်းချက်များ ==
{{reflist|2}}


[[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]
[[ကဏ္ဍ:မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[Category:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:အင်အားကြီး နိုင်ငံများ]]</text>
      <sha1>mtda4hibq8grm7pp3n5jsqqvudjwm0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မွန်လူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2641</id>
    <revision>
      <id>1059408</id>
      <parentid>1057968</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DNA M122</username>
        <id>149261</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1059408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49723" sha1="4ganrsx8o9kmvcs2spx3i6nuzythr5i" xml:space="preserve">'''မွန်လူမျိုး (တလိုင်း) များ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း တလင်္ဂနမှသည် ခမာ၊ ထိုင်း ဒွါရာဝတီကို ဖြတ်ကျော်ကာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည့် သမိုင်းအမှန်တရား'''

ကိုလိုနီခေတ် သမိုင်းဆရာအချို့က ကျုပ်တို့ မြန်မာ (ဗမာ) တွေရဲ့ ဇာစ်မြစ်ကို ဖြတ်တောက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ကြသလိုပဲ မွန်လူမျိုးတွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကိုလည်း ဝေဝါးအောင် လုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ သမိုင်းကို မျက်မှောက်ပြုပြီး စနစ်တကျ လေ့လာကြည့်ရင် မွန်လူမျိုးတွေဟာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းကနေ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး ကျုပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းဒေသတွေဆီ ဘယ်လို ရောက်ရှိလာခဲ့လဲဆိုတာ အခိုင်အမာ တွေ့ရှိနိုင်ပါတယ်။

မွန်လူမျိုးများ၏ ခေတ်အဆက်ဆက် သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာပုံကို အဆင့် ၄ ဆင့်ဖြင့် အတိအကျ ဖော်ထုတ်တင်ပြလိုက်ပါသည်။

'''၁။ တလင်္ဂန (Talingana) မှ မြစ်ဖျားခံခြင်း'''

မွန်လူမျိုးတွေကို ရှေးယခင်က &quot;တလိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကြခြင်းမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းရှိ '''တလင်္ဂန (Talingana)''' ဒေသမှ စတင်အခြေခံခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုဒေသမှ သွေးသား၊ ဘာသာစကားနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းများသည် အရှေ့ဘက် အရှေ့တောင်အာရှဘက်သို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်း စီးဆင်းလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

'''၂။ ခမာ (Khmer) နယ်မြေသို့ ရောက်ရှိခြင်း'''

တလင်္ဂနဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ '''ခမာ (Khmer)''' နန်းစိုက်ရာ ကမ္ဘောဇဒေသတစ်ဝိုက်သို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုဒေသတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းစပ်ပြီး အခြေခံအဆောက်အအုံများကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

'''၃။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီ (Dvaravati) တွင် မွန်မြို့ပြနိုင်ငံ ထူထောင်ခြင်း'''

ခမာနယ်မြေမှတစ်ဆင့် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် '''ဒွါရာဝတီ (Dvaravati)''' ဟူသော ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် မွန်မြို့ပြနိုင်ငံတော်ကြီးကို တည်ထောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုဒေသတွင် မွန်တို့၏ စာပေ၊ အနုပညာနှင့် သာသနာရေးသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

'''４။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်းနှင့် မြစေတီကျောက်စာ သက်သေ'''

ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီတွင် အင်ပါယာပြိုကွဲပြီးနောက် မွန်လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းရင်း '''မြန်မာနိုင်ငံ''' အောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သထုံနှင့် ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) ဒေသများသို့ နောက်ဆုံးတွင် ရောက်ရှိအခြေချလာခဲ့ကြပါတယ်။

၎င်းတို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပျူခေါ်မြန်မာ (ဗမာ) တို့က အခြေစိုက်နေထိုင်ပြီးသား ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ မြန်မာလူမျိုးဘုရင်က ဦးစီးရေးထိုးခဲ့သည့် ကမ္ဘာကျော် '''မြစေတီကျောက်စာ''' တွင် ပါဠိစာ (ပါဠိလူမျိုးမရှိ၍ ဘုရင်က ရေးသည်)၊ ပျူစာ (ပျူသည် မြန်မာဖြစ်၍ ဘုရင်က ရေးသည်) တို့အပြင် '''မွန်စာ''' ကိုပါ ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့ခြင်းမှာ ထိုအချိန်တွင် ဒွါရာဝတီဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိနေထိုင်နေသော မွန်လူမျိုးများ ရှိနေသည့်အတွက် ၎င်းတို့ဖတ်ရှုနိုင်ရန် ထည့်သွင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ထို့ကြောင့် မွန်လူမျိုးများသည် နိုင်ငံသားအရ &quot;မြန်မာနိုင်ငံသား&quot; ဖြစ်သော်လည်း၊ လူမျိုးစု ဇာစ်မြစ်အရ တလင်္ဂန၊ ခမာ၊ ထိုင်းဒွါရာဝတီတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ကိုယ်ပိုင်သမိုင်းထုထည်ရှိသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

== အမည်ရင်းမြစ် ==

မွန်လူမျိုးတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည်များအပြင် အိမ်နီးချင်း လူမျိုးများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများ၏ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းကိုလည်း အမျိုးမျိုး ခံခဲ့ရသည်။မွန်တို့သည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်ရာတွင် မွန်ဘာသာဖြင့် &quot;မန်&quot; ဟု သုံးစွဲကြသည်။ ဤအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒ သုတေသီများအကြား ယူဆချက် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် &quot;မန်&quot; သို့မဟုတ် &quot;မန္န&quot; ဟု ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး၊ ခေတ်သစ် မွန်ဘာသာစကားတွင် &quot;မွန်&quot; ဟု အသံထွက်ပါသည်။&lt;ref name=&quot;Shorto&quot;&gt;Shorto, H.L. (1971). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

ရှေးခေတ် ဗမာလူမျိုး တို့ နှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် စာအုပ်များတွင် မွန်တို့ကို &quot;တလိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တိလိင်္ဂန (Telangana) သို့မဟုတ် တလိင်္က (Talinga/Kalinga) ဒေသမှ လာရောက်အခြေချခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ နှင့်အတူယှဉ်တွဲတွေ့ရခြင်း ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ (ဥပမာ- G.H. Luce) က ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤအမည်သည် နှိမ့်ချသော အဓိပ္ပာယ် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆကြသဖြင့် ခေတ်သစ်တွင် သုံးစွဲခြင်း မရှိတော့ပါ။ &quot;မွန်&quot; ဟုပင် တရားဝင် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Luce&quot;&gt;Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.&lt;/ref&gt;

အာရပ်နှင့် ပါရှား ကုန်သည်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်တို့၏ ဒေသနှင့် လူမျိုးကို &quot;ရာမည&quot; (Rahma, Ramanya သို့မဟုတ် Rāmaññadesa - ရာမညဒေသ) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် ရှေးဟောင်း မွန်ဝေါဟာရ &quot;ရမေည်&quot; (Rmen / Rmeñ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;South&quot;&gt;South, Ashley. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Shekel''. Routledge, p. 52.&lt;/ref&gt;ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများ (ဥပမာ- မြဇေတီကျောက်စာ မွန်ဘာသာမူ) တွင် မွန်လူမျိုးတို့ကို &quot;ရမေည်&quot; (Rmen) ဟု ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤသည်မှာ &quot;မွန်&quot; ဟူသော ဝေါဟာရ၏ ရှေးဟောင်း ပုံစံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bauer&quot;&gt;Bauer, Christian. (1984). &quot;A Guide to Mon Studies&quot;. ''Working Papers'', Monash University.&lt;/ref&gt;သီရိလင်္ကာ သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်သော မဟာဝံသ (Mahavamsa) ကျောက်စာများတွင် မွန်တို့၏ တိုင်းပြည်ကို &quot;ရာမဏ္ဍဒေသ&quot; (Ramannadesa) ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။တရုတ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများကို &quot;မင်&quot; သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်း လူရိုင်းများအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ခေါ်ဝေါ်မှုအချို့ ရှိသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

J

== သမိုင်း ==

ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။

ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။

မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော &quot;ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်&quot; (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် &quot;ဝါရီရူဓမ္မသတ်&quot; ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ &quot;ကလျာဏီကျောက်စာများ&quot; မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။

ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး &quot;အလောင်းမင်းတရား&quot; ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;ဦးချစ်သိန်း၊ &quot;မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်&quot;၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။&lt;/ref&gt;ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}&lt;/ref&gt;
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ &quot;မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ&quot; (၂၀၁၈)။&lt;/ref&gt; အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;နိုင်ဘရှင်၊ &quot;မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု&quot;၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ
*[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ
*[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း
*[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ -  [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင်
*[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး
*[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း 
* [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}&lt;/ref&gt;
* [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]]  (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင်
* [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း
* အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] -  ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ
*[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း
*[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော်
*[[ဗညားဒလ]] -  ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင်
*မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား 
*[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ
*[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ

*ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး
*[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]]  - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ
*[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ
*[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]]
* ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်)
* [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] -  [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅
*[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်
*[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို
*[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
*[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ
*[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ
*ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင်
*[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်
*ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ
*[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်
*[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး
*[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ
*[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော်
*မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}&lt;/ref&gt;
*ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ
*ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ်

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈
ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ
ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ 
ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>4ganrsx8o9kmvcs2spx3i6nuzythr5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059409</id>
      <parentid>1059408</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DNA M122</username>
        <id>149261</id>
      </contributor>
      <comment>/* မွန်အလံများ */</comment>
      <origin>1059409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49034" sha1="md0ssjpccdp0uw0xvw67k4101ld8jri" xml:space="preserve">'''မွန်လူမျိုး (တလိုင်း) များ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း တလင်္ဂနမှသည် ခမာ၊ ထိုင်း ဒွါရာဝတီကို ဖြတ်ကျော်ကာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည့် သမိုင်းအမှန်တရား'''

ကိုလိုနီခေတ် သမိုင်းဆရာအချို့က ကျုပ်တို့ မြန်မာ (ဗမာ) တွေရဲ့ ဇာစ်မြစ်ကို ဖြတ်တောက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ကြသလိုပဲ မွန်လူမျိုးတွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကိုလည်း ဝေဝါးအောင် လုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ သမိုင်းကို မျက်မှောက်ပြုပြီး စနစ်တကျ လေ့လာကြည့်ရင် မွန်လူမျိုးတွေဟာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းကနေ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး ကျုပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းဒေသတွေဆီ ဘယ်လို ရောက်ရှိလာခဲ့လဲဆိုတာ အခိုင်အမာ တွေ့ရှိနိုင်ပါတယ်။

မွန်လူမျိုးများ၏ ခေတ်အဆက်ဆက် သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာပုံကို အဆင့် ၄ ဆင့်ဖြင့် အတိအကျ ဖော်ထုတ်တင်ပြလိုက်ပါသည်။

'''၁။ တလင်္ဂန (Talingana) မှ မြစ်ဖျားခံခြင်း'''

မွန်လူမျိုးတွေကို ရှေးယခင်က &quot;တလိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကြခြင်းမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းရှိ '''တလင်္ဂန (Talingana)''' ဒေသမှ စတင်အခြေခံခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုဒေသမှ သွေးသား၊ ဘာသာစကားနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းများသည် အရှေ့ဘက် အရှေ့တောင်အာရှဘက်သို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်း စီးဆင်းလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

'''၂။ ခမာ (Khmer) နယ်မြေသို့ ရောက်ရှိခြင်း'''

တလင်္ဂနဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ '''ခမာ (Khmer)''' နန်းစိုက်ရာ ကမ္ဘောဇဒေသတစ်ဝိုက်သို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုဒေသတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းစပ်ပြီး အခြေခံအဆောက်အအုံများကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

'''၃။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီ (Dvaravati) တွင် မွန်မြို့ပြနိုင်ငံ ထူထောင်ခြင်း'''

ခမာနယ်မြေမှတစ်ဆင့် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် '''ဒွါရာဝတီ (Dvaravati)''' ဟူသော ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် မွန်မြို့ပြနိုင်ငံတော်ကြီးကို တည်ထောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုဒေသတွင် မွန်တို့၏ စာပေ၊ အနုပညာနှင့် သာသနာရေးသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

'''４။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်းနှင့် မြစေတီကျောက်စာ သက်သေ'''

ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီတွင် အင်ပါယာပြိုကွဲပြီးနောက် မွန်လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းရင်း '''မြန်မာနိုင်ငံ''' အောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သထုံနှင့် ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) ဒေသများသို့ နောက်ဆုံးတွင် ရောက်ရှိအခြေချလာခဲ့ကြပါတယ်။

၎င်းတို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပျူခေါ်မြန်မာ (ဗမာ) တို့က အခြေစိုက်နေထိုင်ပြီးသား ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ မြန်မာလူမျိုးဘုရင်က ဦးစီးရေးထိုးခဲ့သည့် ကမ္ဘာကျော် '''မြစေတီကျောက်စာ''' တွင် ပါဠိစာ (ပါဠိလူမျိုးမရှိ၍ ဘုရင်က ရေးသည်)၊ ပျူစာ (ပျူသည် မြန်မာဖြစ်၍ ဘုရင်က ရေးသည်) တို့အပြင် '''မွန်စာ''' ကိုပါ ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့ခြင်းမှာ ထိုအချိန်တွင် ဒွါရာဝတီဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိနေထိုင်နေသော မွန်လူမျိုးများ ရှိနေသည့်အတွက် ၎င်းတို့ဖတ်ရှုနိုင်ရန် ထည့်သွင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ထို့ကြောင့် မွန်လူမျိုးများသည် နိုင်ငံသားအရ &quot;မြန်မာနိုင်ငံသား&quot; ဖြစ်သော်လည်း၊ လူမျိုးစု ဇာစ်မြစ်အရ တလင်္ဂန၊ ခမာ၊ ထိုင်းဒွါရာဝတီတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ကိုယ်ပိုင်သမိုင်းထုထည်ရှိသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

== အမည်ရင်းမြစ် ==

မွန်လူမျိုးတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည်များအပြင် အိမ်နီးချင်း လူမျိုးများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများ၏ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းကိုလည်း အမျိုးမျိုး ခံခဲ့ရသည်။မွန်တို့သည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်ရာတွင် မွန်ဘာသာဖြင့် &quot;မန်&quot; ဟု သုံးစွဲကြသည်။ ဤအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒ သုတေသီများအကြား ယူဆချက် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် &quot;မန်&quot; သို့မဟုတ် &quot;မန္န&quot; ဟု ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး၊ ခေတ်သစ် မွန်ဘာသာစကားတွင် &quot;မွန်&quot; ဟု အသံထွက်ပါသည်။&lt;ref name=&quot;Shorto&quot;&gt;Shorto, H.L. (1971). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

ရှေးခေတ် ဗမာလူမျိုး တို့ နှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် စာအုပ်များတွင် မွန်တို့ကို &quot;တလိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တိလိင်္ဂန (Telangana) သို့မဟုတ် တလိင်္က (Talinga/Kalinga) ဒေသမှ လာရောက်အခြေချခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ နှင့်အတူယှဉ်တွဲတွေ့ရခြင်း ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ (ဥပမာ- G.H. Luce) က ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤအမည်သည် နှိမ့်ချသော အဓိပ္ပာယ် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆကြသဖြင့် ခေတ်သစ်တွင် သုံးစွဲခြင်း မရှိတော့ပါ။ &quot;မွန်&quot; ဟုပင် တရားဝင် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Luce&quot;&gt;Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.&lt;/ref&gt;

အာရပ်နှင့် ပါရှား ကုန်သည်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်တို့၏ ဒေသနှင့် လူမျိုးကို &quot;ရာမည&quot; (Rahma, Ramanya သို့မဟုတ် Rāmaññadesa - ရာမညဒေသ) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် ရှေးဟောင်း မွန်ဝေါဟာရ &quot;ရမေည်&quot; (Rmen / Rmeñ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;South&quot;&gt;South, Ashley. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Shekel''. Routledge, p. 52.&lt;/ref&gt;ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများ (ဥပမာ- မြဇေတီကျောက်စာ မွန်ဘာသာမူ) တွင် မွန်လူမျိုးတို့ကို &quot;ရမေည်&quot; (Rmen) ဟု ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤသည်မှာ &quot;မွန်&quot; ဟူသော ဝေါဟာရ၏ ရှေးဟောင်း ပုံစံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bauer&quot;&gt;Bauer, Christian. (1984). &quot;A Guide to Mon Studies&quot;. ''Working Papers'', Monash University.&lt;/ref&gt;သီရိလင်္ကာ သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်သော မဟာဝံသ (Mahavamsa) ကျောက်စာများတွင် မွန်တို့၏ တိုင်းပြည်ကို &quot;ရာမဏ္ဍဒေသ&quot; (Ramannadesa) ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။တရုတ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများကို &quot;မင်&quot; သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်း လူရိုင်းများအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ခေါ်ဝေါ်မှုအချို့ ရှိသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

J

== သမိုင်း ==

ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။

ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။

မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော &quot;ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်&quot; (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် &quot;ဝါရီရူဓမ္မသတ်&quot; ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ &quot;ကလျာဏီကျောက်စာများ&quot; မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။

ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး &quot;အလောင်းမင်းတရား&quot; ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;ဦးချစ်သိန်း၊ &quot;မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်&quot;၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။&lt;/ref&gt;ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}&lt;/ref&gt;
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ &quot;မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ&quot; (၂၀၁၈)။&lt;/ref&gt; အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;နိုင်ဘရှင်၊ &quot;မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု&quot;၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ
*[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ
*[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း
*[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ -  [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင်
*[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး
*[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း 
* [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}&lt;/ref&gt;
* [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]]  (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင်
* [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း
* အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] -  ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ
*[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း
*[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော်
*[[ဗညားဒလ]] -  ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင်
*မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား 
*[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ
*[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ

*ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး
*[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]]  - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ
*[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ
*[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]]
* ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်)
* [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] -  [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅
*[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်
*[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို
*[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
*[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ
*[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ
*ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင်
*[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်
*ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ
*[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်
*[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး
*[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ
*[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော်
*မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}&lt;/ref&gt;
*ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ
*ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ်

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>md0ssjpccdp0uw0xvw67k4101ld8jri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059410</id>
      <parentid>1059409</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DNA M122</username>
        <id>149261</id>
      </contributor>
      <comment>/* ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ */</comment>
      <origin>1059410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39414" sha1="btz6o2demwlluo49aazltnp69yn04mr" xml:space="preserve">'''မွန်လူမျိုး (တလိုင်း) များ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း တလင်္ဂနမှသည် ခမာ၊ ထိုင်း ဒွါရာဝတီကို ဖြတ်ကျော်ကာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည့် သမိုင်းအမှန်တရား'''

ကိုလိုနီခေတ် သမိုင်းဆရာအချို့က ကျုပ်တို့ မြန်မာ (ဗမာ) တွေရဲ့ ဇာစ်မြစ်ကို ဖြတ်တောက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ကြသလိုပဲ မွန်လူမျိုးတွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကိုလည်း ဝေဝါးအောင် လုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ သမိုင်းကို မျက်မှောက်ပြုပြီး စနစ်တကျ လေ့လာကြည့်ရင် မွန်လူမျိုးတွေဟာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းကနေ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး ကျုပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းဒေသတွေဆီ ဘယ်လို ရောက်ရှိလာခဲ့လဲဆိုတာ အခိုင်အမာ တွေ့ရှိနိုင်ပါတယ်။

မွန်လူမျိုးများ၏ ခေတ်အဆက်ဆက် သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာပုံကို အဆင့် ၄ ဆင့်ဖြင့် အတိအကျ ဖော်ထုတ်တင်ပြလိုက်ပါသည်။

'''၁။ တလင်္ဂန (Talingana) မှ မြစ်ဖျားခံခြင်း'''

မွန်လူမျိုးတွေကို ရှေးယခင်က &quot;တလိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကြခြင်းမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းရှိ '''တလင်္ဂန (Talingana)''' ဒေသမှ စတင်အခြေခံခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုဒေသမှ သွေးသား၊ ဘာသာစကားနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းများသည် အရှေ့ဘက် အရှေ့တောင်အာရှဘက်သို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်း စီးဆင်းလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

'''၂။ ခမာ (Khmer) နယ်မြေသို့ ရောက်ရှိခြင်း'''

တလင်္ဂနဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ '''ခမာ (Khmer)''' နန်းစိုက်ရာ ကမ္ဘောဇဒေသတစ်ဝိုက်သို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုဒေသတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းစပ်ပြီး အခြေခံအဆောက်အအုံများကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

'''၃။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီ (Dvaravati) တွင် မွန်မြို့ပြနိုင်ငံ ထူထောင်ခြင်း'''

ခမာနယ်မြေမှတစ်ဆင့် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် '''ဒွါရာဝတီ (Dvaravati)''' ဟူသော ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် မွန်မြို့ပြနိုင်ငံတော်ကြီးကို တည်ထောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုဒေသတွင် မွန်တို့၏ စာပေ၊ အနုပညာနှင့် သာသနာရေးသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

'''４။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်းနှင့် မြစေတီကျောက်စာ သက်သေ'''

ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီတွင် အင်ပါယာပြိုကွဲပြီးနောက် မွန်လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းရင်း '''မြန်မာနိုင်ငံ''' အောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သထုံနှင့် ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) ဒေသများသို့ နောက်ဆုံးတွင် ရောက်ရှိအခြေချလာခဲ့ကြပါတယ်။

၎င်းတို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပျူခေါ်မြန်မာ (ဗမာ) တို့က အခြေစိုက်နေထိုင်ပြီးသား ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ မြန်မာလူမျိုးဘုရင်က ဦးစီးရေးထိုးခဲ့သည့် ကမ္ဘာကျော် '''မြစေတီကျောက်စာ''' တွင် ပါဠိစာ (ပါဠိလူမျိုးမရှိ၍ ဘုရင်က ရေးသည်)၊ ပျူစာ (ပျူသည် မြန်မာဖြစ်၍ ဘုရင်က ရေးသည်) တို့အပြင် '''မွန်စာ''' ကိုပါ ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့ခြင်းမှာ ထိုအချိန်တွင် ဒွါရာဝတီဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိနေထိုင်နေသော မွန်လူမျိုးများ ရှိနေသည့်အတွက် ၎င်းတို့ဖတ်ရှုနိုင်ရန် ထည့်သွင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ထို့ကြောင့် မွန်လူမျိုးများသည် နိုင်ငံသားအရ &quot;မြန်မာနိုင်ငံသား&quot; ဖြစ်သော်လည်း၊ လူမျိုးစု ဇာစ်မြစ်အရ တလင်္ဂန၊ ခမာ၊ ထိုင်းဒွါရာဝတီတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ကိုယ်ပိုင်သမိုင်းထုထည်ရှိသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

== အမည်ရင်းမြစ် ==

မွန်လူမျိုးတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည်များအပြင် အိမ်နီးချင်း လူမျိုးများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများ၏ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းကိုလည်း အမျိုးမျိုး ခံခဲ့ရသည်။မွန်တို့သည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်ရာတွင် မွန်ဘာသာဖြင့် &quot;မန်&quot; ဟု သုံးစွဲကြသည်။ ဤအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒ သုတေသီများအကြား ယူဆချက် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် &quot;မန်&quot; သို့မဟုတ် &quot;မန္န&quot; ဟု ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး၊ ခေတ်သစ် မွန်ဘာသာစကားတွင် &quot;မွန်&quot; ဟု အသံထွက်ပါသည်။&lt;ref name=&quot;Shorto&quot;&gt;Shorto, H.L. (1971). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

ရှေးခေတ် ဗမာလူမျိုး တို့ နှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် စာအုပ်များတွင် မွန်တို့ကို &quot;တလိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တိလိင်္ဂန (Telangana) သို့မဟုတ် တလိင်္က (Talinga/Kalinga) ဒေသမှ လာရောက်အခြေချခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ နှင့်အတူယှဉ်တွဲတွေ့ရခြင်း ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ (ဥပမာ- G.H. Luce) က ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤအမည်သည် နှိမ့်ချသော အဓိပ္ပာယ် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆကြသဖြင့် ခေတ်သစ်တွင် သုံးစွဲခြင်း မရှိတော့ပါ။ &quot;မွန်&quot; ဟုပင် တရားဝင် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Luce&quot;&gt;Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.&lt;/ref&gt;

အာရပ်နှင့် ပါရှား ကုန်သည်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်တို့၏ ဒေသနှင့် လူမျိုးကို &quot;ရာမည&quot; (Rahma, Ramanya သို့မဟုတ် Rāmaññadesa - ရာမညဒေသ) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် ရှေးဟောင်း မွန်ဝေါဟာရ &quot;ရမေည်&quot; (Rmen / Rmeñ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;South&quot;&gt;South, Ashley. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Shekel''. Routledge, p. 52.&lt;/ref&gt;ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများ (ဥပမာ- မြဇေတီကျောက်စာ မွန်ဘာသာမူ) တွင် မွန်လူမျိုးတို့ကို &quot;ရမေည်&quot; (Rmen) ဟု ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤသည်မှာ &quot;မွန်&quot; ဟူသော ဝေါဟာရ၏ ရှေးဟောင်း ပုံစံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bauer&quot;&gt;Bauer, Christian. (1984). &quot;A Guide to Mon Studies&quot;. ''Working Papers'', Monash University.&lt;/ref&gt;သီရိလင်္ကာ သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်သော မဟာဝံသ (Mahavamsa) ကျောက်စာများတွင် မွန်တို့၏ တိုင်းပြည်ကို &quot;ရာမဏ္ဍဒေသ&quot; (Ramannadesa) ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။တရုတ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများကို &quot;မင်&quot; သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်း လူရိုင်းများအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ခေါ်ဝေါ်မှုအချို့ ရှိသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

J

== သမိုင်း ==

ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။

ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။

မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော &quot;ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်&quot; (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် &quot;ဝါရီရူဓမ္မသတ်&quot; ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ &quot;ကလျာဏီကျောက်စာများ&quot; မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။

ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး &quot;အလောင်းမင်းတရား&quot; ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;ဦးချစ်သိန်း၊ &quot;မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်&quot;၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။&lt;/ref&gt;ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}&lt;/ref&gt;
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ &quot;မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ&quot; (၂၀၁၈)။&lt;/ref&gt; အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;နိုင်ဘရှင်၊ &quot;မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု&quot;၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>btz6o2demwlluo49aazltnp69yn04mr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059411</id>
      <parentid>1059410</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P. ĐĂNG</username>
        <id>100059</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Undid edits by [[Special:Contribs/DNA M122|DNA M122]] ([[User talk:DNA M122|talk]]) to last version by ~2026-54673-69</comment>
      <origin>1059411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57494" sha1="hmo87q9zijd4fl99sxw7pujvv9ytvlq" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်လူမျိုး''' ({{lang-mnw|ဂကူမန်}}၊ {{lang-en|Mon people}}) သည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားနွယ်ဝင် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်အခြေချနေထိုင်သူများထဲမှ တစ်စုဖြစ်ကြပြီး အနည်းဆုံး အေဒီ ၆ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း (ရာမညဒေသ) နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် မြို့ပြနိုင်ငံတော်များဖြင့် ထူထောင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite web |title=Mon |url=https://www.britannica.com/topic/Mon-people |publisher=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coedes&quot;&gt;Coedès, George (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. University of Hawaii Press. pp. 76–77.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာစဉ်ကတည်းက စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံ၍ [[သထုံပြည်|သထုံ]] (သုဝဏ္ဏဘူမိ)၊ [[ဒွါရဝတီ|ဒွါရာဝတီ]] နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် အင်ပါယာနှင့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။မွန်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ပါဠိစာပေ၊ အိန္ဒိယမှဆင်းသက် အက္ခရာများနှင့် ဗိသုကာယဉ်ကျေးမှုများ ပြန့်ပွားရာတွင် အရေးကြီးဆုံးသော ပေါင်းကူးတံတားအဖြစ် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;britannica&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Southworth&quot;&gt;Southworth, William A. (2018). &quot;The Mon-Khmer Contribution to Southeast Asian Civilisation&quot;. ''Journal of Southeast Asian Studies'', 49(2), 210–215.&lt;/ref&gt; 

၁၄ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း တည်ထောင်ခဲ့သော ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံတော်သည် မွန်တို့၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်ပြီး ရာဇာဓိရာဇ်၊ ရှင်စောပု၊ ဓမ္မစေတီတို့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မင်းမြတ်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Old Burma – Early Pagan |year=1969 |publisher=J.J. Augustin}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. pp. 130–135.&lt;/ref&gt; သို့သော် ၁၈ ရာစုတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ အလောင်းဘုရား၏ စစ်ပွဲအောင်မြင်မှုများကြောင့် မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီနောက်ဆုံးနိုင်ငံတော် ပျက်စီးသွားခဲ့ရပြီးနောက်၊ မွန်လူမျိုး အမြောက်အမြားသည် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ အစုအဝေးလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;britannica&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hall&quot;&gt;Hall, D.G.E. (1981). ''A History of South-East Asia''. Macmillan. pp. 462–465.&lt;/ref&gt; ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့တွင် အဓိကပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး မိမိတို့၏ ထူးခြားလှပသော ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ ဘာသာစကားနှင့် စာပေတို့ကို စနစ်တကျ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။

== အမည်ရင်းမြစ် ==

မွန်လူမျိုးတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည်များအပြင် အိမ်နီးချင်း လူမျိုးများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများ၏ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းကိုလည်း အမျိုးမျိုး ခံခဲ့ရသည်။မွန်တို့သည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်ရာတွင် မွန်ဘာသာဖြင့် &quot;မန်&quot; ဟု သုံးစွဲကြသည်။ ဤအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒ သုတေသီများအကြား ယူဆချက် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် &quot;မန်&quot; သို့မဟုတ် &quot;မန္န&quot; ဟု ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး၊ ခေတ်သစ် မွန်ဘာသာစကားတွင် &quot;မွန်&quot; ဟု အသံထွက်ပါသည်။&lt;ref name=&quot;Shorto&quot;&gt;Shorto, H.L. (1971). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

ရှေးခေတ် ဗမာလူမျိုး တို့ နှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် စာအုပ်များတွင် မွန်တို့ကို &quot;တလိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တိလိင်္ဂန (Telangana) သို့မဟုတ် တလိင်္က (Talinga/Kalinga) ဒေသမှ လာရောက်အခြေချခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ နှင့်အတူယှဉ်တွဲတွေ့ရခြင်း ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ (ဥပမာ- G.H. Luce) က ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤအမည်သည် နှိမ့်ချသော အဓိပ္ပာယ် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆကြသဖြင့် ခေတ်သစ်တွင် သုံးစွဲခြင်း မရှိတော့ပါ။ &quot;မွန်&quot; ဟုပင် တရားဝင် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Luce&quot;&gt;Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.&lt;/ref&gt;

အာရပ်နှင့် ပါရှား ကုန်သည်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်တို့၏ ဒေသနှင့် လူမျိုးကို &quot;ရာမည&quot; (Rahma, Ramanya သို့မဟုတ် Rāmaññadesa - ရာမညဒေသ) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် ရှေးဟောင်း မွန်ဝေါဟာရ &quot;ရမေည်&quot; (Rmen / Rmeñ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;South&quot;&gt;South, Ashley. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Shekel''. Routledge, p. 52.&lt;/ref&gt;ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများ (ဥပမာ- မြဇေတီကျောက်စာ မွန်ဘာသာမူ) တွင် မွန်လူမျိုးတို့ကို &quot;ရမေည်&quot; (Rmen) ဟု ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤသည်မှာ &quot;မွန်&quot; ဟူသော ဝေါဟာရ၏ ရှေးဟောင်း ပုံစံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bauer&quot;&gt;Bauer, Christian. (1984). &quot;A Guide to Mon Studies&quot;. ''Working Papers'', Monash University.&lt;/ref&gt;သီရိလင်္ကာ သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်သော မဟာဝံသ (Mahavamsa) ကျောက်စာများတွင် မွန်တို့၏ တိုင်းပြည်ကို &quot;ရာမဏ္ဍဒေသ&quot; (Ramannadesa) ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။တရုတ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများကို &quot;မင်&quot; သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်း လူရိုင်းများအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ခေါ်ဝေါ်မှုအချို့ ရှိသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;Lipson, M., et al. (2018). &quot;Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.&lt;/ref&gt;

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Srithawong2015&quot;&gt;Srithawong, S., et al. (2015). &quot;Genetic history of Isan people in northeastern Thailand&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.&lt;/ref&gt;

အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;McColl, H., et al. (2018). &quot;The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

== သမိုင်း ==

ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။

ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။

မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော &quot;ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်&quot; (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် &quot;ဝါရီရူဓမ္မသတ်&quot; ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ &quot;ကလျာဏီကျောက်စာများ&quot; မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။

ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး &quot;အလောင်းမင်းတရား&quot; ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;ဦးချစ်သိန်း၊ &quot;မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်&quot;၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။&lt;/ref&gt;ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}&lt;/ref&gt;
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ &quot;မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ&quot; (၂၀၁၈)။&lt;/ref&gt; အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;နိုင်ဘရှင်၊ &quot;မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု&quot;၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။
မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Daniels, Peter T. &amp; Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ
*[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ
*[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း
*[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ -  [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင်
*[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး
*[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း 
* [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}&lt;/ref&gt;
* [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]]  (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင်
* [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း
* အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] -  ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ
*[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း
*[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော်
*[[ဗညားဒလ]] -  ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင်
*မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား 
*[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ
*[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ

*ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး
*[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]]  - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ
*[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ
*[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]]
* ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်)
* [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] -  [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅
*[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်
*[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို
*[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
*[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ
*[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ
*ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင်
*[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်
*ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ
*[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်
*[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး
*[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ
*[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော်
*မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}&lt;/ref&gt;
*ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ
*ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ်

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈
ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ
ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ 
ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>hmo87q9zijd4fl99sxw7pujvv9ytvlq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059412</id>
      <parentid>1059411</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DNA M122</username>
        <id>149261</id>
      </contributor>
      <comment>/* အမည်ရင်းမြစ် */</comment>
      <origin>1059412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52682" sha1="775n163r8x0p8v3lh1o0d6ci9i7crb0" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်လူမျိုး''' ({{lang-mnw|ဂကူမန်}}၊ {{lang-en|Mon people}}) သည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားနွယ်ဝင် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်အခြေချနေထိုင်သူများထဲမှ တစ်စုဖြစ်ကြပြီး အနည်းဆုံး အေဒီ ၆ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း (ရာမညဒေသ) နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် မြို့ပြနိုင်ငံတော်များဖြင့် ထူထောင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite web |title=Mon |url=https://www.britannica.com/topic/Mon-people |publisher=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coedes&quot;&gt;Coedès, George (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. University of Hawaii Press. pp. 76–77.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာစဉ်ကတည်းက စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံ၍ [[သထုံပြည်|သထုံ]] (သုဝဏ္ဏဘူမိ)၊ [[ဒွါရဝတီ|ဒွါရာဝတီ]] နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် အင်ပါယာနှင့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။မွန်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ပါဠိစာပေ၊ အိန္ဒိယမှဆင်းသက် အက္ခရာများနှင့် ဗိသုကာယဉ်ကျေးမှုများ ပြန့်ပွားရာတွင် အရေးကြီးဆုံးသော ပေါင်းကူးတံတားအဖြစ် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;britannica&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Southworth&quot;&gt;Southworth, William A. (2018). &quot;The Mon-Khmer Contribution to Southeast Asian Civilisation&quot;. ''Journal of Southeast Asian Studies'', 49(2), 210–215.&lt;/ref&gt; 

၁၄ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း တည်ထောင်ခဲ့သော ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံတော်သည် မွန်တို့၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်ပြီး ရာဇာဓိရာဇ်၊ ရှင်စောပု၊ ဓမ္မစေတီတို့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မင်းမြတ်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Old Burma – Early Pagan |year=1969 |publisher=J.J. Augustin}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. pp. 130–135.&lt;/ref&gt; သို့သော် ၁၈ ရာစုတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ အလောင်းဘုရား၏ စစ်ပွဲအောင်မြင်မှုများကြောင့် မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီနောက်ဆုံးနိုင်ငံတော် ပျက်စီးသွားခဲ့ရပြီးနောက်၊ မွန်လူမျိုး အမြောက်အမြားသည် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ အစုအဝေးလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;britannica&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hall&quot;&gt;Hall, D.G.E. (1981). ''A History of South-East Asia''. Macmillan. pp. 462–465.&lt;/ref&gt; ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့တွင် အဓိကပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး မိမိတို့၏ ထူးခြားလှပသော ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ ဘာသာစကားနှင့် စာပေတို့ကို စနစ်တကျ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။

== အမည်ရင်းမြစ် ==

တလင်္ဂနမှခမာ ခမာမှဒွါရဝတီ ဒွါရဝတီမှမြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်ခိုလုံ

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;Lipson, M., et al. (2018). &quot;Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.&lt;/ref&gt;

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Srithawong2015&quot;&gt;Srithawong, S., et al. (2015). &quot;Genetic history of Isan people in northeastern Thailand&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.&lt;/ref&gt;

အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;McColl, H., et al. (2018). &quot;The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

== သမိုင်း ==

ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။

ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။

မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော &quot;ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်&quot; (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် &quot;ဝါရီရူဓမ္မသတ်&quot; ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ &quot;ကလျာဏီကျောက်စာများ&quot; မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။

ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး &quot;အလောင်းမင်းတရား&quot; ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;ဦးချစ်သိန်း၊ &quot;မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်&quot;၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။&lt;/ref&gt;ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}&lt;/ref&gt;
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ &quot;မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ&quot; (၂၀၁၈)။&lt;/ref&gt; အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;နိုင်ဘရှင်၊ &quot;မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု&quot;၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။
မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Daniels, Peter T. &amp; Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ
*[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ
*[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း
*[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ -  [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင်
*[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး
*[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း 
* [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}&lt;/ref&gt;
* [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]]  (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင်
* [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း
* အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] -  ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ
*[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း
*[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော်
*[[ဗညားဒလ]] -  ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင်
*မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား 
*[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ
*[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ

*ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး
*[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]]  - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ
*[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ
*[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]]
*မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]]
* ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်)
* [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] -  [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅
*[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်
*[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို
*[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
*[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ
*[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ
*ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင်
*[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်
*ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ
*[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်
*[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး
*[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ
*[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော်
*မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}&lt;/ref&gt;
*ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ
*ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
*Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ်

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈
ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ
ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ 
ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>775n163r8x0p8v3lh1o0d6ci9i7crb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059413</id>
      <parentid>1059412</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55953-79</username>
        <id>149705</id>
      </contributor>
      <origin>1059413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43323" sha1="gvgdkw23ohh4chxtwm8uc55uk36fpr0" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်လူမျိုး''' ({{lang-mnw|ဂကူမန်}}၊ {{lang-en|Mon people}}) သည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားနွယ်ဝင် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်အခြေချနေထိုင်သူများထဲမှ တစ်စုဖြစ်ကြပြီး အနည်းဆုံး အေဒီ ၆ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း (ရာမညဒေသ) နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် မြို့ပြနိုင်ငံတော်များဖြင့် ထူထောင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite web |title=Mon |url=https://www.britannica.com/topic/Mon-people |publisher=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coedes&quot;&gt;Coedès, George (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. University of Hawaii Press. pp. 76–77.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာစဉ်ကတည်းက စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံ၍ [[သထုံပြည်|သထုံ]] (သုဝဏ္ဏဘူမိ)၊ [[ဒွါရဝတီ|ဒွါရာဝတီ]] နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် အင်ပါယာနှင့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။မွန်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ပါဠိစာပေ၊ အိန္ဒိယမှဆင်းသက် အက္ခရာများနှင့် ဗိသုကာယဉ်ကျေးမှုများ ပြန့်ပွားရာတွင် အရေးကြီးဆုံးသော ပေါင်းကူးတံတားအဖြစ် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;britannica&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Southworth&quot;&gt;Southworth, William A. (2018). &quot;The Mon-Khmer Contribution to Southeast Asian Civilisation&quot;. ''Journal of Southeast Asian Studies'', 49(2), 210–215.&lt;/ref&gt; 

၁၄ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း တည်ထောင်ခဲ့သော ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံတော်သည် မွန်တို့၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်ပြီး ရာဇာဓိရာဇ်၊ ရှင်စောပု၊ ဓမ္မစေတီတို့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မင်းမြတ်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Old Burma – Early Pagan |year=1969 |publisher=J.J. Augustin}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. pp. 130–135.&lt;/ref&gt; သို့သော် ၁၈ ရာစုတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ အလောင်းဘုရား၏ စစ်ပွဲအောင်မြင်မှုများကြောင့် မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီနောက်ဆုံးနိုင်ငံတော် ပျက်စီးသွားခဲ့ရပြီးနောက်၊ မွန်လူမျိုး အမြောက်အမြားသည် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ အစုအဝေးလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;britannica&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hall&quot;&gt;Hall, D.G.E. (1981). ''A History of South-East Asia''. Macmillan. pp. 462–465.&lt;/ref&gt; ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့တွင် အဓိကပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး မိမိတို့၏ ထူးခြားလှပသော ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ ဘာသာစကားနှင့် စာပေတို့ကို စနစ်တကျ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။

== အမည်ရင်းမြစ် ==

တလင်္ဂနမှခမာ ခမာမှဒွါရဝတီ ဒွါရဝတီမှမြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်ခိုလုံ

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;Lipson, M., et al. (2018). &quot;Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.&lt;/ref&gt;

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Srithawong2015&quot;&gt;Srithawong, S., et al. (2015). &quot;Genetic history of Isan people in northeastern Thailand&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.&lt;/ref&gt;

အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;McColl, H., et al. (2018). &quot;The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

== သမိုင်း ==

ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။

ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။

မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော &quot;ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်&quot; (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် &quot;ဝါရီရူဓမ္မသတ်&quot; ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ &quot;ကလျာဏီကျောက်စာများ&quot; မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။

ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။

သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး &quot;အလောင်းမင်းတရား&quot; ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;ဦးချစ်သိန်း၊ &quot;မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်&quot;၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။&lt;/ref&gt;ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}&lt;/ref&gt;
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ &quot;မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ&quot; (၂၀၁၈)။&lt;/ref&gt; အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;နိုင်ဘရှင်၊ &quot;မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု&quot;၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။
မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Daniels, Peter T. &amp; Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈
ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ
ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ 
ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>gvgdkw23ohh4chxtwm8uc55uk36fpr0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059414</id>
      <parentid>1059413</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55953-79</username>
        <id>149705</id>
      </contributor>
      <origin>1059414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27952" sha1="9uciw1k7gwzjqiv11wot06k25brromx" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်လူမျိုး''' ({{lang-mnw|ဂကူမန်}}၊ {{lang-en|Mon people}}) သည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားနွယ်ဝင် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်အခြေချနေထိုင်သူများထဲမှ တစ်စုဖြစ်ကြပြီး အနည်းဆုံး အေဒီ ၆ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း (ရာမညဒေသ) နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် မြို့ပြနိုင်ငံတော်များဖြင့် ထူထောင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite web |title=Mon |url=https://www.britannica.com/topic/Mon-people |publisher=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coedes&quot;&gt;Coedès, George (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. University of Hawaii Press. pp. 76–77.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာစဉ်ကတည်းက စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံ၍ [[သထုံပြည်|သထုံ]] (သုဝဏ္ဏဘူမိ)၊ [[ဒွါရဝတီ|ဒွါရာဝတီ]] နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် အင်ပါယာနှင့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။မွန်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ပါဠိစာပေ၊ အိန္ဒိယမှဆင်းသက် အက္ခရာများနှင့် ဗိသုကာယဉ်ကျေးမှုများ ပြန့်ပွားရာတွင် အရေးကြီးဆုံးသော ပေါင်းကူးတံတားအဖြစ် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;britannica&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Southworth&quot;&gt;Southworth, William A. (2018). &quot;The Mon-Khmer Contribution to Southeast Asian Civilisation&quot;. ''Journal of Southeast Asian Studies'', 49(2), 210–215.&lt;/ref&gt; 

၁၄ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း တည်ထောင်ခဲ့သော ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံတော်သည် မွန်တို့၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်ပြီး ရာဇာဓိရာဇ်၊ ရှင်စောပု၊ ဓမ္မစေတီတို့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မင်းမြတ်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Old Burma – Early Pagan |year=1969 |publisher=J.J. Augustin}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. pp. 130–135.&lt;/ref&gt; သို့သော် ၁၈ ရာစုတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ အလောင်းဘုရား၏ စစ်ပွဲအောင်မြင်မှုများကြောင့် မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီနောက်ဆုံးနိုင်ငံတော် ပျက်စီးသွားခဲ့ရပြီးနောက်၊ မွန်လူမျိုး အမြောက်အမြားသည် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ အစုအဝေးလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;britannica&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hall&quot;&gt;Hall, D.G.E. (1981). ''A History of South-East Asia''. Macmillan. pp. 462–465.&lt;/ref&gt; ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့တွင် အဓိကပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး မိမိတို့၏ ထူးခြားလှပသော ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ ဘာသာစကားနှင့် စာပေတို့ကို စနစ်တကျ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။

== အမည်ရင်းမြစ် ==

တလင်္ဂနမှခမာ ခမာမှဒွါရဝတီ ဒွါရဝတီမှမြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်ခိုလုံ

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;Lipson, M., et al. (2018). &quot;Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.&lt;/ref&gt;

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Srithawong2015&quot;&gt;Srithawong, S., et al. (2015). &quot;Genetic history of Isan people in northeastern Thailand&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.&lt;/ref&gt;

အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;McColl, H., et al. (2018). &quot;The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

== သမိုင်း ==
မြန်မာ့သမိုင်ကိုကူးယူခိုးချသည်

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;ဦးချစ်သိန်း၊ &quot;မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်&quot;၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။&lt;/ref&gt;ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}&lt;/ref&gt;
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ &quot;မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ&quot; (၂၀၁၈)။&lt;/ref&gt; အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;နိုင်ဘရှင်၊ &quot;မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု&quot;၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။
မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Daniels, Peter T. &amp; Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈
ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ
ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ 
ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>9uciw1k7gwzjqiv11wot06k25brromx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059416</id>
      <parentid>1059414</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55953-79</username>
        <id>149705</id>
      </contributor>
      <origin>1059416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21846" sha1="8bue24y6v27tt9iyoj4j3k872d6gsf0" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်လူမျိုး'''

== အမည်ရင်းမြစ် ==

တလင်္ဂနမှခမာ ခမာမှဒွါရဝတီ ဒွါရဝတီမှမြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်ခိုလုံ

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;Lipson, M., et al. (2018). &quot;Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.&lt;/ref&gt;

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Srithawong2015&quot;&gt;Srithawong, S., et al. (2015). &quot;Genetic history of Isan people in northeastern Thailand&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.&lt;/ref&gt;

အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;McColl, H., et al. (2018). &quot;The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

== သမိုင်း ==
မြန်မာ့သမိုင်ကိုကူးယူခိုးချသည်

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;ဦးချစ်သိန်း၊ &quot;မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်&quot;၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။&lt;/ref&gt;ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}&lt;/ref&gt;
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ &quot;မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ&quot; (၂၀၁၈)။&lt;/ref&gt; အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;နိုင်ဘရှင်၊ &quot;မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု&quot;၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။
မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Daniels, Peter T. &amp; Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈
ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ
ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ 
ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>8bue24y6v27tt9iyoj4j3k872d6gsf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059417</id>
      <parentid>1059416</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55953-79</username>
        <id>149705</id>
      </contributor>
      <origin>1059417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21881" sha1="m5crk3thxxfa99q161jaikwczz6tlxc" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်(သို့)တလိုင်းလူမျိုး'''

== အမည်ရင်းမြစ် ==

တလင်္ဂနမှခမာ ခမာမှဒွါရဝတီ ဒွါရဝတီမှမြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်ခိုလုံ

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;Lipson, M., et al. (2018). &quot;Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.&lt;/ref&gt;

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Srithawong2015&quot;&gt;Srithawong, S., et al. (2015). &quot;Genetic history of Isan people in northeastern Thailand&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.&lt;/ref&gt;

အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;McColl, H., et al. (2018). &quot;The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

== သမိုင်း ==
မြန်မာ့သမိုင်ကိုကူးယူခိုးချသည်

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;ဦးချစ်သိန်း၊ &quot;မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်&quot;၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။&lt;/ref&gt;ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}&lt;/ref&gt;
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ &quot;မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ&quot; (၂၀၁၈)။&lt;/ref&gt; အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;နိုင်ဘရှင်၊ &quot;မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု&quot;၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။
မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Daniels, Peter T. &amp; Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈
ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ
ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ 
ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>m5crk3thxxfa99q161jaikwczz6tlxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059418</id>
      <parentid>1059417</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55953-79</username>
        <id>149705</id>
      </contributor>
      <origin>1059418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20952" sha1="pak7yiywin0ebhnz56ir4dfylb07qgk" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်(သို့)တလိုင်းလူမျိုး'''

== အမည်ရင်းမြစ် ==

တလင်္ဂနမှခမာ ခမာမှဒွါရဝတီ ဒွါရဝတီမှမြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်ခိုလုံ

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်တလိုင်းလူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;Lipson, M., et al. (2018). &quot;Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.&lt;/ref&gt;

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Srithawong2015&quot;&gt;Srithawong, S., et al. (2015). &quot;Genetic history of Isan people in northeastern Thailand&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.&lt;/ref&gt;

အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;McColl, H., et al. (2018). &quot;The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
မြန်မာ့သမိုင်ကိုကူးယူခိုးချသည်

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;ဦးချစ်သိန်း၊ &quot;မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်&quot;၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။&lt;/ref&gt;ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}&lt;/ref&gt;
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ &quot;မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ&quot; (၂၀၁၈)။&lt;/ref&gt; အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;နိုင်ဘရှင်၊ &quot;မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု&quot;၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။
မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Daniels, Peter T. &amp; Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈
ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ
ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ 
ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>pak7yiywin0ebhnz56ir4dfylb07qgk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059419</id>
      <parentid>1059418</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55953-79</username>
        <id>149705</id>
      </contributor>
      <origin>1059419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15744" sha1="jxfmljmanwx83rlk5t1rjfb13du6081" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်(သို့)တလိုင်းလူမျိုး'''

== အမည်ရင်းမြစ် ==

တလင်္ဂနမှခမာ ခမာမှဒွါရဝတီ ဒွါရဝတီမှမြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်ခိုလုံ

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်တလိုင်းလူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;Lipson, M., et al. (2018). &quot;Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.&lt;/ref&gt;

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Srithawong2015&quot;&gt;Srithawong, S., et al. (2015). &quot;Genetic history of Isan people in northeastern Thailand&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.&lt;/ref&gt;

အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;McColl, H., et al. (2018). &quot;The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
မြန်မာ့သမိုင်ကိုကူးယူခိုးချသည်

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

မြန်မာလူမျိုးတို့၏ဝတ်စုံကူးယူဝတ်ဆင်သည်

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။
မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Daniels, Peter T. &amp; Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈
ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ
ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ 
ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>jxfmljmanwx83rlk5t1rjfb13du6081</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059420</id>
      <parentid>1059419</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55953-79</username>
        <id>149705</id>
      </contributor>
      <origin>1059420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13425" sha1="00zs46etttlg6plz6uw56n0zmyj1vvl" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်(သို့)တလိုင်းလူမျိုး'''

== အမည်ရင်းမြစ် ==

တလင်္ဂနမှခမာ ခမာမှဒွါရဝတီ ဒွါရဝတီမှမြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်ခိုလုံ

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်တလိုင်းလူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;Lipson, M., et al. (2018). &quot;Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.&lt;/ref&gt;

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Srithawong2015&quot;&gt;Srithawong, S., et al. (2015). &quot;Genetic history of Isan people in northeastern Thailand&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.&lt;/ref&gt;

အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;McColl, H., et al. (2018). &quot;The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
မြန်မာ့သမိုင်ကိုကူးယူခိုးချသည်

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

မြန်မာလူမျိုးတို့၏ဝတ်စုံကူးယူဝတ်ဆင်သည်

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈
ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ
ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ 
ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>00zs46etttlg6plz6uw56n0zmyj1vvl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059421</id>
      <parentid>1059420</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55953-79</username>
        <id>149705</id>
      </contributor>
      <origin>1059421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12996" sha1="dcylnir1hta6vlktzao1wcxnvubtj4x" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်(သို့)တလိုင်းလူမျိုး'''

== အမည်ရင်းမြစ် ==

တလင်္ဂနမှခမာ ခမာမှဒွါရဝတီ ဒွါရဝတီမှမြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်ခိုလုံ

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်တလိုင်းလူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot; /&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;Lipson, M., et al. (2018). &quot;Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.&lt;/ref&gt;

ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Srithawong2015&quot;&gt;Srithawong, S., et al. (2015). &quot;Genetic history of Isan people in northeastern Thailand&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.&lt;/ref&gt;

အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;McColl, H., et al. (2018). &quot;The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
မြန်မာ့သမိုင်ကိုကူးယူခိုးချသည်

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

မြန်မာလူမျိုးတို့၏ဝတ်စုံကူးယူဝတ်ဆင်သည်

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>dcylnir1hta6vlktzao1wcxnvubtj4x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059422</id>
      <parentid>1059421</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DNA M122</username>
        <id>149261</id>
      </contributor>
      <comment>/* မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ */</comment>
      <origin>1059422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9299" sha1="kruo7gu8e7ymjmaynbm507h5c0vdn2i" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်(သို့)တလိုင်းလူမျိုး'''

== အမည်ရင်းမြစ် ==

တလင်္ဂနမှခမာ ခမာမှဒွါရဝတီ ဒွါရဝတီမှမြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်ခိုလုံ

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်တလိုင်းလူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်

မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;Lipson, M., et al. (2018). &quot;Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history&quot;. ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
မြန်မာ့သမိုင်ကိုကူးယူခိုးချသည်

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

မြန်မာလူမျိုးတို့၏ဝတ်စုံကူးယူဝတ်ဆင်သည်

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>kruo7gu8e7ymjmaynbm507h5c0vdn2i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059423</id>
      <parentid>1059422</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DNA M122</username>
        <id>149261</id>
      </contributor>
      <comment>/* မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ */</comment>
      <origin>1059423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8405" sha1="qmd49n13wefhxlznei7728uvqkzsa77" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်(သို့)တလိုင်းလူမျိုး'''

== အမည်ရင်းမြစ် ==

တလင်္ဂနမှခမာ ခမာမှဒွါရဝတီ ဒွါရဝတီမှမြန်မာနိုင်ငံသို့ဝင်ရောက်ခိုလုံ

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်တလိုင်းလူမျိုးများ သည်မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ 

== သမိုင်း ==
မြန်မာ့သမိုင်ကိုကူးယူခိုးချသည်

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

မြန်မာလူမျိုးတို့၏ဝတ်စုံကူးယူဝတ်ဆင်သည်

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>qmd49n13wefhxlznei7728uvqkzsa77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059424</id>
      <parentid>1059423</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DNA M122</username>
        <id>149261</id>
      </contributor>
      <comment>/* အမည်ရင်းမြစ်နှင့်မျိုးရိုးဗီဇ */</comment>
      <origin>1059424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16003" sha1="i6iv94pby5btnedrmq3gho8r7ugnb9s" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်(သို့)တလိုင်းလူမျိုး'''

== အမည်ရင်းမြစ် ==

'''မွန်လူမျိုး (တလိုင်း) များ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း တလင်္ဂနမှသည် ခမာ၊ ထိုင်း ဒွါရာဝတီကို ဖြတ်ကျော်ကာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည့် သမိုင်းအမှန်တရား'''

ကိုလိုနီခေတ် သမိုင်းဆရာအချို့က ကျုပ်တို့ မြန်မာ (ဗမာ) တွေရဲ့ ဇာစ်မြစ်ကို ဖြတ်တောက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ကြသလိုပဲ မွန်လူမျိုးတွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကိုလည်း ဝေဝါးအောင် လုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ သမိုင်းကို မျက်မှောက်ပြုပြီး စနစ်တကျ လေ့လာကြည့်ရင် မွန်လူမျိုးတွေဟာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းကနေ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းကို ဖြတ်သန်းပြီး ကျုပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းဒေသတွေဆီ ဘယ်လို ရောက်ရှိလာခဲ့လဲဆိုတာ အခိုင်အမာ တွေ့ရှိနိုင်ပါတယ်။

မွန်လူမျိုးများ၏ ခေတ်အဆက်ဆက် သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာပုံကို အဆင့် ၄ ဆင့်ဖြင့် အတိအကျ ဖော်ထုတ်တင်ပြလိုက်ပါသည်။

'''၁။ တလင်္ဂန (Talingana) မှ မြစ်ဖျားခံခြင်း'''

မွန်လူမျိုးတွေကို ရှေးယခင်က &quot;တလိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကြခြင်းမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းရှိ '''တလင်္ဂန (Talingana)''' ဒေသမှ စတင်အခြေခံခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုဒေသမှ သွေးသား၊ ဘာသာစကားနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းများသည် အရှေ့ဘက် အရှေ့တောင်အာရှဘက်သို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်း စီးဆင်းလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

'''၂။ ခမာ (Khmer) နယ်မြေသို့ ရောက်ရှိခြင်း'''

တလင်္ဂနဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ '''ခမာ (Khmer)''' နန်းစိုက်ရာ ကမ္ဘောဇဒေသတစ်ဝိုက်သို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုဒေသတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းစပ်ပြီး အခြေခံအဆောက်အအုံများကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

'''၃။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီ (Dvaravati) တွင် မွန်မြို့ပြနိုင်ငံ ထူထောင်ခြင်း'''

ခမာနယ်မြေမှတစ်ဆင့် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် '''ဒွါရာဝတီ (Dvaravati)''' ဟူသော ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် မွန်မြို့ပြနိုင်ငံတော်ကြီးကို တည်ထောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုဒေသတွင် မွန်တို့၏ စာပေ၊ အနုပညာနှင့် သာသနာရေးသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

'''４။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်းနှင့် မြစေတီကျောက်စာ သက်သေ'''

ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီတွင် အင်ပါယာပြိုကွဲပြီးနောက် မွန်လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းရင်း '''မြန်မာနိုင်ငံ''' အောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သထုံနှင့် ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) ဒေသများသို့ နောက်ဆုံးတွင် ရောက်ရှိအခြေချလာခဲ့ကြပါတယ်။

၎င်းတို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပျူခေါ်မြန်မာ (ဗမာ) တို့က အခြေစိုက်နေထိုင်ပြီးသား ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ မြန်မာလူမျိုးဘုရင်က ဦးစီးရေးထိုးခဲ့သည့် ကမ္ဘာကျော် '''မြစေတီကျောက်စာ''' တွင် ပါဠိစာ (ပါဠိလူမျိုးမရှိ၍ ဘုရင်က ရေးသည်)၊ ပျူစာ (ပျူသည် မြန်မာဖြစ်၍ ဘုရင်က ရေးသည်) တို့အပြင် '''မွန်စာ''' ကိုပါ ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့ခြင်းမှာ ထိုအချိန်တွင် ဒွါရာဝတီဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိနေထိုင်နေသော မွန်လူမျိုးများ ရှိနေသည့်အတွက် ၎င်းတို့ဖတ်ရှုနိုင်ရန် ထည့်သွင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ထို့ကြောင့် မွန်လူမျိုးများသည် နိုင်ငံသားအရ &quot;မြန်မာနိုင်ငံသား&quot; ဖြစ်သော်လည်း၊ လူမျိုးစု ဇာစ်မြစ်အရ တလင်္ဂန၊ ခမာ၊ ထိုင်းဒွါရာဝတီတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ကိုယ်ပိုင်သမိုင်းထုထည်ရှိသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်တလိုင်းလူမျိုးများ သည်မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ 

== သမိုင်း ==
မြန်မာ့သမိုင်ကိုကူးယူခိုးချသည်

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

မြန်မာလူမျိုးတို့၏ဝတ်စုံကူးယူဝတ်ဆင်သည်

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>i6iv94pby5btnedrmq3gho8r7ugnb9s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059426</id>
      <parentid>1059424</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DNA M122</username>
        <id>149261</id>
      </contributor>
      <comment>/* အမည်ရင်းမြစ် */</comment>
      <origin>1059426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14440" sha1="4ntrlxmwmr3ach4yutzn4cdp057pnom" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်လူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်(သို့)တလိုင်းလူမျိုး'''

== အမည်ရင်းမြစ် ==

'''မွန်လူမျိုး (တလိုင်း) များ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း တလင်္ဂနမှသည် ခမာ၊ ထိုင်း ဒွါရာဝတီကို ဖြတ်ကျော်ကာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်'''

'''၁။ တလင်္ဂန (Talingana) မှ မြစ်ဖျားခံခြင်း'''

မွန်လူမျိုးတွေကို ရှေးယခင်က &quot;တလိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကြခြင်းမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းရှိ '''တလင်္ဂန (Talingana)''' ဒေသမှ စတင်အခြေခံခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုဒေသမှ သွေးသား၊ ဘာသာစကားနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းများသည် အရှေ့ဘက် အရှေ့တောင်အာရှဘက်သို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်း စီးဆင်းလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

'''၂။ ခမာ (Khmer) နယ်မြေသို့ ရောက်ရှိခြင်း'''

တလင်္ဂနဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ '''ခမာ (Khmer)''' နန်းစိုက်ရာ ကမ္ဘောဇဒေသတစ်ဝိုက်သို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုဒေသတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းစပ်ပြီး အခြေခံအဆောက်အအုံများကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

'''၃။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီ (Dvaravati) တွင် မွန်မြို့ပြနိုင်ငံ ထူထောင်ခြင်း'''

ခမာနယ်မြေမှတစ်ဆင့် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် '''ဒွါရာဝတီ (Dvaravati)''' ဟူသော ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် မွန်မြို့ပြနိုင်ငံတော်ကြီးကို တည်ထောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုဒေသတွင် မွန်တို့၏ စာပေ၊ အနုပညာနှင့် သာသနာရေးသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

'''４။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်းနှင့် မြစေတီကျောက်စာ သက်သေ'''

ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီတွင် အင်ပါယာပြိုကွဲပြီးနောက် မွန်လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းရင်း '''မြန်မာနိုင်ငံ''' အောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သထုံနှင့် ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) ဒေသများသို့ နောက်ဆုံးတွင် ရောက်ရှိအခြေချလာခဲ့ကြပါတယ်။

၎င်းတို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပျူခေါ်မြန်မာ (ဗမာ) တို့က အခြေစိုက်နေထိုင်ပြီးသား ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ မြန်မာလူမျိုးဘုရင်က ဦးစီးရေးထိုးခဲ့သည့် ကမ္ဘာကျော် '''မြစေတီကျောက်စာ''' တွင် ပါဠိစာ (ပါဠိလူမျိုးမရှိ၍ ဘုရင်က ရေးသည်)၊ ပျူစာ (ပျူသည် မြန်မာဖြစ်၍ ဘုရင်က ရေးသည်) တို့အပြင် '''မွန်စာ''' ကိုပါ ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့ခြင်းမှာ ထိုအချိန်တွင် ဒွါရာဝတီဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိနေထိုင်နေသော မွန်လူမျိုးများ ရှိနေသည့်အတွက် ၎င်းတို့ဖတ်ရှုနိုင်ရန် ထည့်သွင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ထို့ကြောင့် မွန်လူမျိုးများသည် နိုင်ငံသားအရ &quot;မြန်မာနိုင်ငံသား&quot; ဖြစ်သော်လည်း၊ လူမျိုးစု ဇာစ်မြစ်အရ တလင်္ဂန၊ ခမာ၊ ထိုင်းဒွါရာဝတီတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ကိုယ်ပိုင်သမိုင်းထုထည်ရှိသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်တလိုင်းလူမျိုးများ သည်မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ 

== သမိုင်း ==
မြန်မာ့သမိုင်ကိုကူးယူခိုးချသည်

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

မြန်မာလူမျိုးတို့၏ဝတ်စုံကူးယူဝတ်ဆင်သည်

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>4ntrlxmwmr3ach4yutzn4cdp057pnom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059427</id>
      <parentid>1059426</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DNA M122</username>
        <id>149261</id>
      </contributor>
      <comment>/* အမည်ရင်းမြစ် */</comment>
      <origin>1059427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14300" sha1="c6q05wppxpgn74t5pkhig6flzvfwzsp" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group             = Mon people
| native_name       = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}&lt;br&gt;{{native name|my|မွန်တလိုင်းလူမျိုး}}
| native_name_lang  = mnw
| image             = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG
| image_caption     = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့)
| flag              = Flag of Mon State (2018).svg
| flag_caption      = မွန်ပြည်နယ်အလံ
| pop               = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း
| region1           = {{flag|Myanmar}}
| pop1              = ၂ သန်းခန့် &lt;ref name=&quot;MyanmarCensus&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region2           = {{flag|Thailand}}
| pop2              = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| region3           = {{flag|Laos}}
| pop3              = ၉,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region4           = {{flag|United States}}
| pop4              = ၈,၀၀၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| region5           = {{flag|Canada}}
| pop5              = ၆၅၀ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| rels              = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| langs             = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
| related           = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ &lt;ref name=&quot;MonPeopleWiki&quot;/&gt;
}}

'''မွန်(သို့)တလိုင်းလူမျိုး'''

== အမည်ရင်းမြစ် ==

'''မွန်လူမျိုး (တလိုင်း) များ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း တလင်္ဂနမှသည် ခမာ၊ ထိုင်း ဒွါရာဝတီကို ဖြတ်ကျော်ကာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သည်'''

'''၁။ တလင်္ဂန (Talingana) မှ မြစ်ဖျားခံခြင်း'''

မွန်လူမျိုးတွေကို ရှေးယခင်က &quot;တလိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကြခြင်းမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းရှိ '''တလင်္ဂန (Talingana)''' ဒေသမှ စတင်အခြေခံခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုဒေသမှ သွေးသား၊ ဘာသာစကားနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းများသည် အရှေ့ဘက် အရှေ့တောင်အာရှဘက်သို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်း စီးဆင်းလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

'''၂။ ခမာ (Khmer) နယ်မြေသို့ ရောက်ရှိခြင်း'''

တလင်္ဂနဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော မွန်-ခမာ (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ '''ခမာ (Khmer)''' နန်းစိုက်ရာ ကမ္ဘောဇဒေသတစ်ဝိုက်သို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုဒေသတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းစပ်ပြီး အခြေခံအဆောက်အအုံများကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။

'''၃။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီ (Dvaravati) တွင် မွန်မြို့ပြနိုင်ငံ ထူထောင်ခြင်း'''

ခမာနယ်မြေမှတစ်ဆင့် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် '''ဒွါရာဝတီ (Dvaravati)''' ဟူသော ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် မွန်မြို့ပြနိုင်ငံတော်ကြီးကို တည်ထောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ထိုဒေသတွင် မွန်တို့၏ စာပေ၊ အနုပညာနှင့် သာသနာရေးသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

'''４။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်းနှင့် မြစေတီကျောက်စာ သက်သေ'''

ထိုင်းနိုင်ငံ ဒွါရာဝတီတွင် အင်ပါယာပြိုကွဲပြီးနောက် မွန်လူမျိုးများသည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းရင်း '''မြန်မာနိုင်ငံ''' အောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ သထုံနှင့် ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) ဒေသများသို့ နောက်ဆုံးတွင် ရောက်ရှိအခြေချလာခဲ့ကြပါတယ်။

၎င်းတို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပျူခေါ်မြန်မာ (ဗမာ) တို့က အခြေစိုက်နေထိုင်ပြီးသား ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ မြန်မာလူမျိုးဘုရင်က ဦးစီးရေးထိုးခဲ့သည့် ကမ္ဘာကျော် '''မြစေတီကျောက်စာ''' တွင် ပါဠိစာ (ပါဠိလူမျိုးမရှိ၍ ဘုရင်က ရေးသည်)၊ ပျူစာ (ပျူသည် မြန်မာဖြစ်၍ ဘုရင်က ရေးသည်) တို့အပြင် '''မွန်စာ''' ကိုပါ ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့ခြင်းမှာ ထိုအချိန်တွင် ဒွါရာဝတီဘက်မှ ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိနေထိုင်နေသော မွန်လူမျိုးများ ရှိနေသည့်အတွက် ၎င်းတို့ဖတ်ရှုနိုင်ရန် ထည့်သွင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ထို့ကြောင့် မွန်လူမျိုးများသည် နိုင်ငံသားအရ &quot;မြန်မာနိုင်ငံသား&quot; ဖြစ်သော်လည်း၊ လူမျိုးစု ဇာစ်မြစ်အရ တလင်္ဂန၊ ခမာ၊ ထိုင်းဒွါရာဝတီတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ကိုယ်ပိုင်သမိုင်းထုထည်ရှိသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ ==

မွန်တလိုင်းလူမျိုးများ သည်မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2014&quot;&gt;Zhang, X., et al. (2014). &quot;Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity&quot;. ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.&lt;/ref&gt;မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.&lt;/ref&gt;

မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ 

== သမိုင်း ==
မြန်မာ့သမိုင်းအားကူးယူသည်

== ရိုးရာဝတ်စုံ ==

မြန်မာလူမျိုးတို့၏ဝတ်စုံကူးယူဝတ်ဆင်သည်

== ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ==

မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။

=== တူရိယာ ===
မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ==
*ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော)

== မွန်အလံများ ==
({{mnw|အလာံဂကူမန်}})
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ
ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


==မှတ်စု==
{{Notelist}}


{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>c6q05wppxpgn74t5pkhig6flzvfwzsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တောင်ကြီးမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3134</id>
    <revision>
      <id>1059391</id>
      <parentid>1059225</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55426-13</username>
        <id>149616</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ မှန်ကန်သော ဒေသခံဘာသာစကား ကို ဖျက်ထားခြင်းအား မူလအတိုင်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခြင်း။⁠</comment>
      <origin>1059391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61584" sha1="qv50ziafoxy9myhdof8nrpn8pewo8m2" xml:space="preserve">{{Infobox မြို့
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  ----------------&gt;|  = 
| official_name = တောင်ကြီးမြို့
| other_name = Taunggyi
| native_name = {{blk|ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ}} &lt;small&gt;([[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]])&lt;/small&gt;&lt;br/&gt; {{shn|ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး}} &lt;small&gt;([[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]])&lt;/small&gt;
| settlement_type = ပြည်နယ်မြို့တော်
| motto = &lt;!-- images and maps  -----------&gt;
| image_skyline = {{multiple image|total_width=270px|perrow=1/2/2/1|border=infobox
| image1 = Shwe Bone Pwint Pagoda, Taunggyi,Shan.jpg
| alt1   = 
| image2 = Celebration above us.jpg
| alt2   = 
| image3 = စူဠာမုနိဆုတောင်းပြည့်မြတ်စွာဘုရား.jpg
| alt3   = 
| image4 = Houses on the hills of Kan Gyi Quarter, Taunggyi, Myanmar.jpg
| alt4   = 
| image5 =  Old cherry blossom tree near Shan State Buddhist University, Taunggyi.jpg
| alt5   = 
| image6 = Sulamuni Pagoda against the backdrop of Taunggyi Crag, Shan State, Myanmar.jpg
| alt6   = 
}}
| imagesize = 
| image_caption = &lt;small&gt; အထက်မှစ၍: ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားနှင့်တောင်ကြီးမြို့မြင်ကွင်း၊ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ဖွင့်ပွဲည၊ စူဠာမုနိလောကချမ်းသာစေတီတော်၊ ကန်ကြီးရပ်ကွက်၊ ရှမ်းပြည်နယ် ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်အနီးရှိ သက်တမ်းရင့် ချယ်ရီပင်ကြီး ဝေဆာစွာ ပွင့်ဖူးနေပုံ၊ တောင်ကြီးမြို့။ &lt;/small&gt;
| image_flag = 
| flag_size = 
| image_seal = 
| seal_size = 
| image_shield = 
| shield_size = 
| image_blank_emblem = 
| blank_emblem_type = 
| blank_emblem_size = 
| image_map = 
| mapsize = 
| map_caption = 
| image_map1 = 
| mapsize1 = 
| map_caption1 = 
| image_dot_map = 
| dot_mapsize = 
| dot_map_caption = 
| dot_x = 
| dot_y = 
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ&lt;!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --&gt;
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = တောင်ကြီးမြို့၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ
| pushpin_mapsize = 250
&lt;!-- Location ------------------&gt;| coordinates_region = MM မြန်မာနိုင်ငံ
| subdivision_type = နိုင်ငံ
| subdivision_name = {{flag|Myanmar}} 
| subdivision_type1 = ပြည်နယ်
| subdivision_name1 = {{flag|Shan State}}
| subdivision_type2 = ခရိုင်
| subdivision_name2 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]]
| subdivision_type3 = မြို့နယ်
| subdivision_name3 = [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]
| subdivision_type4 = 
| subdivision_name4 = &lt;!-- Politics -----------------&gt;
| government_footnotes = 
| government_type = 
| leader_title = 
| leader_name = 
| leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
| leader_name1 = 
| leader_title2 = 
| leader_name2 = 
| leader_title3 = 
| leader_name3 = 
| leader_title4 = 
| leader_name4 = 
| established_title = တည်ထောင်ခြင်း
| established_date = ၁၈၉၄
| established_title2 = &lt;!-- Incorporated (town) --&gt;
| established_date2 = 
| established_title3 = &lt;!-- Incorporated (city) --&gt;
| established_date3 = &lt;!-- Area    ---------------------&gt;
| area_magnitude = 
| unit_pref = Imperial &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = &lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
| area_land_km2 = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
| area_water_km2 = 
| area_total_sq_mi = 
| area_land_sq_mi = 
| area_water_sq_mi = 
| area_water_percent = 
| area_urban_km2 = 
| area_urban_sq_mi = 
| area_metro_km2 = 
| area_metro_sq_mi = 
| area_blank1_title = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank1_sq_mi = &lt;!-- Population   -----------------------&gt;
| population_as_of = ၂၀၂၄
| population_footnotes = 
| population_note = 
| population_total = ၂၅၈,၄၂၀&lt;ref name=&quot;Census2024&quot;&gt;{{cite web |title=Taunggyi (Township, Myanmar) - Population Statistics, Charts, Map |publisher=Myanmar Department of Population / CityPopulation |url=https://www.citypopulation.de/en/myanmar/mun/admin/shan/130101__taunggyi/ |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 
| population_density_sq_mi = 
| population_metro = 
| population_density_metro_km2 = 
| population_density_metro_sq_mi = 
| population_urban = 
| population_density_urban_km2 = 
| population_density_urban_sq_mi = 
| population_blank1_title = လူမျိုးများ (၂၀၁၄)
| population_blank1 = 
{{plainlist|
* ၃၈% [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]
* ၂၈% [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]
* ၂၀% [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]
* ၅% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]
* ၄% [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]
* ၅% အခြား ([[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊[[ဗမာအိန္ဒိယလူမျိုး|အိန္ဒိယ]] နှင့် [[မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ|ဂေါ်ရခါး]])
}}&lt;ref name=&quot;GADTaunggyi&quot;&gt;{{cite web |title=တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန (Department of Population) |url=https://www.dop.gov.mm/en/publication/taunggyi-township-report |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
| population_blank2_title = ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (၂၀၁၄)
| population_blank2 = 
{{plainlist|
* ၈၅.၅% [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
* ၇.၈% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]
* ၄.၂% [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]]
* ၂.၃% [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]]
* ၀.၂% [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] နှင့် အခြား
}}&lt;ref name=&quot;CensusReligion&quot;&gt;{{cite web |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Religion |publisher=Ministry of Labour, Immigration and Population |url=https://myanmar.unfpa.org/en/publications/2014-pop-census |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
| population_density_blank1_km2 = 
| population_density_blank1_sq_mi = &lt;!-- General information  ---------------&gt;
| timezone = 
| utc_offset = 
| timezone_DST = 
| utc_offset_DST = 
| latd = 20
| latm = 47
| lats = 
| latNS = N
| longd = 97
| longm = 02
| longs = 
| longEW = E
| elevation_m = ၁၄၀၀
| elevation_ft = ၄၇၁၂ 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;| postal_code_type = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
| postal_code = 
| area_code = ၀၈၁&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.myanmars.net/myanmar/telephone-area-codes.htm |accessdate=19 July 2010 |archivedate=15 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615013401/http://www.myanmars.net/myanmar/telephone-area-codes.htm }}&lt;/ref&gt;
| blank_name = 
| blank_info = 
| blank1_name = 
| blank1_info = 
| website = 
| footnotes = 
}}

'''တောင်ကြီးမြို့''' ({{lang-blk|ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ}}၊ {{lang-shn|ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရုံးစိုက်ရာ အဓိကမြို့တော် ဖြစ်သည်။ တောင်ခြေလွင်ပြင်တွင် တည်ရှိခြင်းမဟုတ်ဘဲ [[ရှမ်းရိုးမ|ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်]]၏ အထက် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၄,၇၁၂ ပေ (၁,၄၃၆ မီတာ) အမြင့်တွင် တည်ရှိနေသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ချိုင့်ဝှမ်းလွင်ပြင်များနှင့် တောင်တန်းကြီးများ၏ အလှအပများကို အပေါ်စီးမှ စီးမိုးမြင်တွေ့နိုင်ပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး သန့်ရှင်းလတ်ဆတ်သော တောင်ပေါ်လေကို ရှူရှိုက်နိုင်သဖြင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော တောင်စခန်းမြို့တစ်မြို့အဖြစ်လည်း ထင်ရှားပေသည်။&lt;ref name=&quot;climatedata&quot;&gt;{{cite web |title=Climate of Taunggyi |url=https://en.climate-data.org/asia/myanmar/shan-state/taunggyi-3652/ |publisher=Climate-Data.org |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;

တောင်ကြီးမြို့သည် အေးမြသာယာသော တောင်စခန်းမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ရုံသာမက ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ အချက်အချာကျသော ဗဟိုချက်မမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံ) ဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် မဟာဗျူဟာမြောက် လမ်းမကြီးများပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ဒေသတွင်း ကုန်စည်စီးဆင်းမှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အရေးပါဆုံး မြို့တစ်မြို့အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;TaunggyiOverview&quot;&gt;{{cite web |title=Taunggyi General Information |publisher=Shan State Government Office |url=https://www.shanstate.gov.mm |access-date=2026-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913204118/https://www.shanstate.gov.mm/ |archive-date=13 September 2022 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ထို့ပြင် ပြည်နယ်အစိုးရ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ခေတ်မီအဆင့်မြင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ၊ တက္ကသိုလ်များနှင့် အထူးကုဆေးရုံကြီးများ စုစည်းရာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစည်ကားဆုံးသော မြို့ပြအချက်အချာလည်း ဖြစ်ပေသည်။&lt;ref name=&quot;CherryTaunggyi&quot;&gt;{{cite web |title=Flora and Natural Beauty of Taunggyi |publisher=Ministry of Natural Resources and Environmental Conservation |url=https://www.nrec.gov.mm |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== တောင်ကြီးမြို့သမိုင်း ==
ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီက တောင်ကြီးမြို့နေရာသည် တဲအိမ်အနည်းငယ်သာရှိသည့် ပအိုဝ်းရွာငယ်လေး တစ်ရွာသာ ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ရွာအမည်ကို ပအိုဝ်းဘာသာဖြင့် ဒုံတောင်တီ (ဒုံ - ရွာ၊ တောင်တီ - တည်ပင်ပေါက်ရာ) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် တွမ်တီး ဟု ခေါ်ဆိုပြီး တည်ပင် (သို့မဟုတ်) ကတည်ပင် ပေါက်ရာရွာ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။&lt;ref name=&quot;history1&quot;&gt;ယုဝတီမာလာသိန်း၊ &quot;မဟာပါသာဏမုံတဝဂူ ဆောင်းပါး&quot;၊ ယုဝတီဂျာနယ်၊၊&lt;/ref&gt; နောင်တွင် မြန်မာအသံဖြင့် တောင်ကြီး ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုရွာနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ပင်လုံရွာ၊ ရှမ်းရွာ၊ မွန်ခြိန်ရွာ (မိန်မြိန်ရွာ) နှင့် ဝါးပြားရွာများသာ ရှိခဲ့ပြီး ရေကန် လေးကန်နှင့် အင်းကြီးတစ်အင်း ရှိခဲ့သည်။ရှမ်းလူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ပင်မမြို့တော်များမှာ လင်းခေး၊ မိုင်းပွန်၊ သီပေါ၊ သိန္နီ၊ ကျိုင်းတုံ စသည့် နန်းမြို့တော်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ တောင်ကြီးမြို့သည်မူ မူလက ပအိုဝ်းရွာလေးတစ်ရွာသာ ဖြစ်ခဲ့ကာ ဗြိတိသျှတို့က မြို့တော်အဖြစ် အကွက်ချ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;Saimong Mangrai, Sao, ''The Shan States and the British Annexation'', Cornell University Southeast Asia Program, 1965.&lt;/ref&gt;

[[File:Taunggyi Scape.jpg|thumb|တောင်ကြီးမြို့]]

၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့ အထက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်သို့ တက်လာကာ ပထမဦးစွာ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ မိုင်းသောက်ကျေးရွာတွင် စတင်ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် မိုင်းသောက်ဒေသသည် ငှက်ဖျားရောဂါ ထူထပ်ခြင်း၊ ပထဝီအနေအထားနှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အခက်အခဲများကြောင့် ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ရုံးကန်နားများကို ယခုတောင်ကြီးမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;history2&quot;&gt;တောင်ကြီးမြို့ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၊၊&lt;/ref&gt; ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ Sir J. George Scott ၏ စာရင်းဇယားများအရ ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ပူပြင်းသော ညောင်ရွှေ အုပ်ချုပ်ရေးစခန်းအစား အေးမြသော တောင်ကြီးဒေသသို့ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ စခန်းပြောင်းရွှေ့ရန် ကွင်းဆင်းစစ်ဆေးခဲ့စဉ်က ထိုနေရာတွင် ပအိုဝ်း မိသားစု အိမ်ခြေ ၁၆ အိမ်ခန့်သာရှိသော ပအိုဝ်းရွာငယ် ကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ &lt;ref&gt;Scott, J. George, ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States'', 1900.&lt;/ref&gt; အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် တောင်ကြီးမြို့ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၃ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၉၀ ပြည့်နှစ်) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသော်လည်း၊ အချို့သော သက်ကြီးရွယ်အိုများ၏ အဆိုအရ ၁၂၅၁ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၈၉) တွင် စတင်တည်သည်ဟုလည်း ဝိဝါဒ ရှိသည်။ တောင်ကြီးမြို့ကို မြို့ကွက်ပုံစံ စနစ်တကျ ရေးဆွဲ၍ လမ်းမကြီး လမ်းငယ်များ ဖောက်လုပ်ကာ တပ်မြေဌာနကဲ့သို့ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် တောင်ကြီးမြို့၌ အိမ်ခြေ ၁,၀၀၀ ခန့် ရှိလာခဲ့သည်။

တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်လာသကဲ့သို့ စစ်ရေးအရလည်း ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့များ၏ အဓိကစခန်းနှင့် ရိက္ခာပံ့ပိုးရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြို့၏ ရပ်ကွက်များကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ဈေးပိုင်းရပ်သည် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည့် ဇရပ်ဒကာ ဦးချုံနှင့် ပဉ္စင်းဘဖြူတို့က တည်ခဲ့သည်။ကူညီကုန်းရပ် (ယခင် ကူလီကုန်း)သည် အင်းလေးဒေသမှ စော်ဘွားနှင့် မတည့်၍ ပြောင်းရွှေ့လာသော အင်းသားလမ်းအလုပ်သမား (ကူလီ) များကို အခြေချစေကာ ဘုရားဒါယကာ ညွန့်နှင့် ဒါယကာ ကျော်တို့က တည်ခဲ့သည်။ညောင်ပင်သာရပ် (ယခင် ထာခယ်ရွာ)သည် ဆရာစန္တက တည်ခဲ့သည်။ နဂါးပတ်ကျောင်းဝန်းကျင်သည် မောင်ဖာဝမ်က တည်ခဲ့သည်။ယခု မြို့မဈေးကြီး တည်ရှိရာနေရာသည် ယခင်က ဦးကြီးခမ်းလော်ရွာ နေရာဟောင်း ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းများပေါ်တွင် မိရဲ၊ သထုံ၊ ဝိန်ယ အစရှိသော ပအိုဝ်းရွာများ ရှိခဲ့ပြီး ဝိန်ယ မှာ ပအိုဝ်းဘာသာဖြင့် မြို့ဟောင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ၎င်းနေရာသည် တောင်ကြီးမြို့၏ မူလအစ မြို့ဟောင်းနေရာ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

တောင်ကြီးမြို့ဦးအစပိုင်းတွင် ကန်ဦးကျောင်း၊ မင်းကျောင်း၊ ကုန်းသာကျောင်း၊ နဂါးပတ်ကျောင်းနှင့် ပထမတောင်ကျောင်းကြီးများသာ ရှိခဲ့သည်။ မင်းကျောင်း၏ ပထမဆုံး ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှာ မဲနယ်တောင်တန်း၊ လုံဒါရွာမှ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မြို့၏အရှေ့ဘက် တောင်ထိပ်တွင် စေတီတော်တစ်ဆူနှင့် ထူးခြားသော ကျောက်ဆောင်ကြီးများ ရှိသောကြောင့် ဒေသခံများ အမြဲမပြတ် သွားရောက်ဖူးမြော် လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။

== ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု ==

တောင်ကြီးမြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပျမ်းမျှ ၄,၇၁၂ ပေ (၁,၄၃၆ မီတာ) မြင့်သော ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် ၏ အနောက်ဘက်အစွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပထဝီဝင်သတ်မှတ်ချက်အရ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀ ဒီဂရီ ၄၇ မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇ ဒီဂရီ ၀၂ မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် သည် ထူးခြားပြီး အခြားသော မြေပြန့်လွင်ပြင်မြို့များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းကြီးများ၏ ကုန်းမြင့်ကမ္ဘားနံရံ ပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်ဖြန့်ကျက်တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bender1983&quot;&gt;Bender, F. (1983). ''Geology of Burma''. Gebrüder Borntraeger. p. 112. ISBN 978-3-443-11001-7.&lt;/ref&gt;

[[File:Taunggyi cityscape seen from Nyaungshwe plain.jpg|thumb| ညောင်ရွှေလွင်ပြင်မှ လှမ်းမြင်ရသော တောင်ကြီးမြို့တည်နေပုံ]]

ဘူမိဗေဒဖွဲ့စည်းပုံအရ တောင်ကြီးမြို့ပြ တည်ရှိရာ ကုန်းမြင့်ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် လှုပ်ရှားမှုအရှိဆုံး သက်တမ်းရင့် ပြတ်ရွှေ့ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွှေ့ ၏ ဘူမိရုပ်သွင် လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Bertrand, G., &amp; Rangin, C. (2003). ''Tectonics of the Western Margin of the Shan Plateau (Myanmar)''. Journal of Asian Earth Sciences, 21(9), 951-967.&lt;/ref&gt; ဤပြတ်ရွှေ့ကြီးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘားနံရံ၏ အနောက်ဘက်အောက်ခြေတွင် စိမ်းစိုလှပသော ညောင်ရွှေလွင်ပြင် (Nyaungshwe Valley) နှင့် [[အင်းလေးကန်]] တည်ရှိပြီး၊အရှေ့ဘက်မျက်နှာစာတွင် အမြင့်ပေ ၅,၀၀၀ ကျော်ရှိပြီး ထုံးကျောက် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မတ်စောက်သည့် ကျောက်ဆောင်ထောက် တောင်ကုန်းကြီး သို့မဟုတ် တောင်ချွန်းကြီး သည် မြို့ပြတစ်ခုလုံးကို မေးတင်စီးမိုးထားသည်။ အနောက်ဘက်တွင်မူ နိမ့်ဆင်းသွားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့်အတူ ကလောကုန်းမြင့်ဒေသ၊ ဆီဆိုင်တောင်ကြားလမ်းများနှင့် ချိတ်ဆက်လျက်ရှိသည်။ ဤကဲ့သို့ ကုန်းမြင့်ထိပ်ဖျားတွင် တိုက်ရိုက်တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သာယာအေးမြသော ကုန်းမြင့်သမပိုင်းရာသီဥတု ကို ရရှိစေကာ၊ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ &quot;တိမ်လွှာမေးတင် မြို့တော်&quot; အဖြစ် ရုပ်လုံးပေါ်လွင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Scott1901&quot;&gt;Scott, J. G. (1901). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing. Part 2, Vol. 3, p. 245.&lt;/ref&gt;

တောင်ကြီးမြို့၏ မြို့ပြဗိသုကာဒီဇိုင်းသည် သဘာဝအနိမ့်အမြင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အကွက်ချထားသည့် လှေကားထစ်ပုံစံ ကုန်းမြင့်အဆင့်ဆင့်မြို့ပြစနစ် (Terraced Urban Grid System) ကို အသုံးပြုထားသည်။ မြို့ပြ၏ ပင်မဝင်ရိုးစွန်းဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်းမကြီးသည် တောင်တန်း၏ အနိမ့်အမြင့် Contour Line များအတိုင်း မြောက်မှတောင်သို့ ရှည်လျားစွာ ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ယင်းလမ်းမကြီးများကို အရှေ့နှင့်အနောက် ချိတ်ဆက်ပေးသော လမ်းသွယ် များမှာမူ မတ်စောက်သော တောင်စောင်းအတက်အဆင်း (Steep Slopes) များအဖြစ် တည်ရှိနေသဖြင့် မြို့ပြကို အကွက်ချစနစ်ကျနစေသည်။မြေပြန့်ဧရိယာ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ကုန်းမြင့်မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ခေတ်မီဗိသုကာနည်းပညာများဖြစ်သော ခိုင်ခံ့သည့် Structural Retaining Walls နှင့် Foundation Engineering များကို အသုံးပြုကာ တောင်စောင်းများတွင် ခေတ်မီအထပ်မြင့် လူနေအဆောက်အအုံများနှင့် စီးပွားရေးအဆောက်အအုံများကို စုစည်းတည်ဆောက်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;DHSHD2024&quot;&gt;Department of Urban and Housing Development (DUHD). (2024). ''Taunggyi Urban Development Vision and Spatial Framework''. Ministry of Construction. pp. 12–15.&lt;/ref&gt;မြို့ပြဗဟိုချက်များတွင် သဘာဝအစိမ်းရောင်နယ်မြေ (Green Spaces) များဖြစ်သည့် မြကန်သာပန်းခြံ နှင့် စဝ်စံထွန်းပန်းခြံကဲ့သို့သော နေရာများကို ထိန်းသိမ်းထားရှိသည့်အပြင်၊ တောင်ပေါ်မှ ထွက်ရှိသော &quot;ဂူနီရေထွက်&quot; ကဲ့သို့သော သဘာဝကုန်းမြင့်ရေထွက်မျက်နှာစာ (Natural Spring Frontage) များကို မြို့ပြရေပေးဝေရေးစနစ်နှင့် အပန်းဖြေကဏ္ဍတို့တွင် ခေတ်မီစွာ ပေါင်းစပ်အဆင့်မြှင့်တင်ထားသည်။

တောင်ကြီးမြို့၏ ဤကဲ့သို့သော ခေတ်မီတောင်ပေါ်မြို့ပြရုပ်သွင်၊ ပထဝီဝင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သည့် မြို့ကွက်ဒီဇိုင်းတို့ကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ စံပြဗိသုကာလက်ရာအဆန်းပြားဆုံးနှင့် သန့်ရှင်းစိမ်းစိုသော ကုန်းမြင့်အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;ShanMasterPlan&quot;&gt;Shan State Government. (2023). ''Shan State Spatial Development Master Plan (2020-2040)''. Regional Planning Sector. pp. 78–81.&lt;/ref&gt;

မြင့်မားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကြောင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သာယာအေးမြသော ရာသီဥတုရှိပြီး မုတ်သုံရာသီဥတု၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် မေလမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း မိုးရွာသွန်းမှု များပြားလေ့ရှိသည်။ နွေရာသီ (ဧပြီလ နှင့် မေလ) သည် အပူဆုံးကာလဖြစ်သော်လည်း ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ဝန်းကျင်သာရှိပြီး၊ ဆောင်းရာသီ (နိုဝင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလ) တွင်မူ မြောက်ပိုင်းမှအေးများကြောင့် အပူချိန်သည် ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ သိသိသာသာ အေးစိမ့်ဆင်းသက်သွားလေ့ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;MyanmarMet&quot;&gt;မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန (မြန်မာနိုင်ငံ)။ (၂၀၂၄)။ ''တောင်ကြီးမြို့၏ နှစ်အလိုက် မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတုအချက်အလက်များ''။&lt;/ref&gt;

{{Weather box
|location = တောင်ကြီးမြို့ (ပျမ်းမျှဒေတာများ)
|metric first = yes
|single line = yes
|Jan high C = 22.1
|Feb high C = 24.5
|Mar high C = 27.2
|Apr high C = 28.5
|May high C = 26.8
|Jun high C = 24.8
|Jul high C = 24.1
|Aug high C = 23.9
|Sep high C = 24.5
|Oct high C = 24.4
|Nov high C = 23.1
|Dec high C = 21.4
|year high C = 24.6

|Jan mean C = 14.5
|Feb mean C = 16.8
|Mar mean C = 19.8
|Apr mean C = 21.9
|May mean C = 21.5
|Jun mean C = 20.4
|Jul mean C = 19.9
|Aug mean C = 19.7
|Sep mean C = 19.9
|Oct mean C = 19.4
|Nov mean C = 17.2
|Dec mean C = 14.7
|year mean C = 18.8

|Jan low C = 7.0
|Feb low C = 9.1
|Mar low C = 12.4
|Apr low C = 15.3
|May low C = 16.2
|Jun low C = 16.0
|Jul low C = 15.8
|Aug low C = 15.6
|Sep low C = 15.4
|Oct low C = 14.5
|Nov low C = 11.3
|Dec low C = 8.1
|year low C = 13.1

|Jan rain mm = 4
|Feb rain mm = 6
|Mar rain mm = 12
|Apr rain mm = 45
|May rain mm = 170
|Jun rain mm = 210
|Jul rain mm = 230
|Aug rain mm = 270
|Sep rain mm = 220
|Oct rain mm = 160
|Nov rain mm = 50
|Dec rain mm = 10
|year rain mm = 1387
|source = NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration)&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;&gt;&quot;Taunggyi Climate Normals&quot;. National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved May 2026.&lt;/ref&gt;
}}

== အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် မြို့ပြရပ်ကွက်များ ==
တောင်ကြီးမြို့ပြ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အတွင်းရှိ ဒေသန္တရစီမံခန့်ခွဲမှုလုပ်ငန်းများကို ပိုမိုထိရောက်စေရန်အတွက် တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနနှင့် မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီတို့မှ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များကို စနစ်တကျ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ လက်ရှိတွင် တရားဝင် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက် (၂၂) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;GADTaunggyi2026&quot;&gt;တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန. (၂၀၂၆). ''တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လထုတ်)''. ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး. စာ-၁၂–၁၅.&lt;/ref&gt; 

=== မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များ ===
မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန၏ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်အရ တောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ တောင်ကြီးမြို့ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့စည်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;dop2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.dop.gov.mm |title=ရှမ်းပြည်နယ်၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ် အစီရင်ခံစာ၊ သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ (၃-ခ) |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန |accessdate=2026-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200000000000/http://www.dop.gov.mm |archive-date=2020-01-01}}&lt;/ref&gt;
# ညောင်ဖြူစခန်းရပ်ကွက်
# မင်္ဂလာဦးရပ်ကွက်
# ပြည်တော်သာရပ်ကွက်
# ရတနာသီရိရပ်ကွက်
# ညောင်ရွှေဟော်ကုန်းရပ်ကွက်
# ရေအေးကွင်းရပ်ကွက်
# ကန်အောက်ရပ်ကွက်
# ချမ်းမြသာစည်ရပ်ကွက်
# ဈေးပိုင်းရပ်ကွက်
# ရွှေတောင်ရပ်ကွက်
# ကန်ရှေ့ရပ်ကွက်
# လမ်းမတော်ရပ်ကွက်
# ဟော်ကုန်းရပ်ကွက်
# စိန်ပန်းရပ်ကွက်
# ကန်သာရပ်ကွက်
# မြို့မရပ်ကွက်
# သစ်တောရပ်ကွက်
# ချမ်းသာရပ်ကွက်
# ကျောင်းကြီးစုရပ်ကွက်
# စဝ်စံထွန်းရပ်ကွက်
# ဘုရားဖြူရပ်ကွက်
# ကံကြီးရပ်ကွက်
# အေးသာယာ (မြို့သစ်အဖြစ် သီးသန့်ခွဲထုတ်ထားသော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးအရ တောင်ကြီးမြို့နယ်ခွဲ၏ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်စာရင်းအောက်တွင် ထည့်သွင်းရေတွက်လေ့ရှိပါသည်)

== လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ==

တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အချက်အချာကျသော လမ်းဆုံလမ်းခွတွင် တည်ရှိပြီး ကုန်းလမ်းနှင့် လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေးအတွက် အဓိက တံခါးပေါက်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊

တောင်ကြီးမြို့၏ အဓိက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ကားလမ်းဖြစ်သည်၊၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]မှ ၄၀၅ မိုင် (၆၅၂ ကီလိုမီတာ) ခန့်နှင့် [[မန္တလေးမြို့]]မှ ၁၆၄ မိုင် (၂၆၄ ကီလိုမီတာ) ခန့် ကွာဝေးသည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့သည် အမှတ် (၄) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ မြို့နယ်များသာမက ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ([[ကျိုင်းတုံမြို့]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့]]) နှင့် ကယားပြည်နယ် ([[လွိုင်ကော်မြို့]]) တို့သို့ ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် ဗဟိုချက်မ ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref name=&quot;roadref&quot;&gt;{{cite web |title=Distance from Yangon to Taunggyi |url=https://www.distancefromto.net/distance-from-yangon-to-taunggyi |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;

တောင်ကြီးမြို့ကို ဖြတ်သန်းသော ရထားလမ်းကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်၊၊ လက်ရှိတွင် တောင်ကြီးမှ ဆီဆိုင်၊ ဆိုက်ခေါင် သို့ ပြေးဆွဲသော ရထားခရီးစဉ်များ ရှိသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်လာမှုကြောင့် တောင်ကြီးဈေးနေ့များတွင်သာ အဓိကထား ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်၊၊&lt;ref name=&quot;railref&quot;&gt;{{cite news |title=Taunggyi-Saikhaung railway operations |publisher=Global New Light of Myanmar |date=2018-10-24 |url=https://www.gnlm.com.mm/ |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံ အခြားဒေသများသို့ ရထားဖြင့် သွားရောက်လိုသော ခရီးသည်များသည် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၁၂ မိုင်အကွာရှိ [[ရွှေညောင်မြို့]] ရထားဘူတာသို့ သွားရောက်စီးနင်းရသည်၊၊

တောင်ကြီးမြို့အတွက် အနီးဆုံး လေဆိပ်မှာ ၂၄ မိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသော [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]] ဖြစ်သည်၊၊ ဟဲဟိုးလေဆိပ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ အဓိက လေကြောင်းဝင်ပေါက်ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် အခြားမြို့ကြီးများသို့ နေ့စဉ် ပျံသန်းမှုများ ရှိသည်၊၊&lt;ref name=&quot;airportref&quot;&gt;{{cite web |title=Heho Airport Information |url=https://www.world-airport-codes.com/myanmar/heho-2856.html |access-date=2026-05-10 }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;

== ယဉ်ကျေးမှု ==
[[File:Balloon festival - panoramio (1).jpg|thumb|တောင်ကြီး တန်ဆောင်တိုင်]]
[[File:Kwan Yin Si Hpaya Kyaung, Taunggyi.JPG|thumb|ကွမ်ရင်စီဘုရားကျောင်း]]
တောင်ကြီးမြို့သည် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] နှင့် [[မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ|ဂေါ်ရခါး]] အစရှိသည့် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ စုပေါင်းနေထိုင်ရာ မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ယဉ်ကျေးမှုပုံစံ အစုံအလင်ကို တစ်နေရာတည်းတွင် မြင်တွေ့နိုင်သော ယဉ်ကျေးမှုစုံလင်ရာ ဗဟိုချက် တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊

တောင်ကြီးမြို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ယဉ်ကျေးမှုအမှတ်အသားမှာ နှစ်စဉ် [[တန်ဆောင်မုန်းလ]]တွင် ကျင်းပသည့် [[တောင်ကြီး တန်ဆောင်တိုင် မီးပုံးပျံပွဲတော်|တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်]] ဖြစ်သည်၊၊ ဤပွဲတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များအကြားတွင်ပါ အလွန်ကျော်ကြားသည်၊၊ ညလွှတ်မီးကြီး (ညမီးပုံပျံ) များတွင် မီးရှူးမီးပန်းများဖြင့် အလှဆင်လွှတ်တင်ခြင်းနှင့် နေ့လွှတ်အရုပ်မီးပုံပျံများကို ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်လွှတ်တင်ခြင်းတို့မှာ တောင်ကြီးမြို့၏ ထူးခြားသော လက်မှုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမှတ်အသား ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref name=&quot;festref&quot;&gt;{{cite news |title=Taunggyi Fire Balloon Festival |url=https://www.mmtimes.com/ |publisher=Myanmar Times |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;

[[File:ကထိန်ပွဲ 2.jpg|thumb|ကထိန်ပွဲ]]

တောင်ကြီးမြို့၏ ကထိန်ပွဲတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများနှင့်မတူဘဲ ထူးခြားစည်ကားလှသည်၊၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်မှ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့အထိ ကထိန်ကာလအတွင်း မြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက်အသီးသီးနှင့် ရုံးဌာနများမှ ကထိန်အလှူလှည့်လည်ပွဲများကို နေ့စဉ်ရက်ဆက် ကျင်းပကြသည်၊၊ အထူးသဖြင့် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်းပိုင်းတွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော &quot;အရုဏ်တော်လှည့်ပွဲ&quot; သည် တောင်ကြီးမြို့၏ ဝိသေသတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ အလှူရှင်များသည် အရုဏ်မတက်မီ အစောပိုင်းအချိန်များတွင် မြို့တွင်း၌ တူရိယာအစုံအလင်၊ အကအလှများဖြင့် စီတန်းလှည့်လည်၍ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတိုက်များသို့ သွားရောက်လှူဒါန်းကြသည်၊၊ အေးမြသော တောင်ပေါ်မြို့ညချမ်းတွင် ဆင်နွှဲကြသည့် ဤကထိန်ပွဲသည် တောင်ကြီးမြို့၏ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်မှုကို ပေါ်လွင်စေသော ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref name=&quot;kathina&quot;&gt;{{cite news |title=Traditional Kathina Festivals in Taunggyi |url=https://www.gnlm.com.mm/ |publisher=Global New Light of Myanmar |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
ရှမ်းပြည်နယ်၏ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်သော ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုကို တောင်ကြီးမြို့တွင် ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်၊၊ တောင်ကြီးဈေးနေ့များတွင် ပတ်ဝန်းကျင်ကျေးရွာများမှ တိုင်းရင်းသားများ မိမိတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်၍ ဒေသထွက်ကုန်များ လာရောက်ရောင်းချကြသည်၊၊ မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးလာသော်လည်း ဤဈေးနေ့ယဉ်ကျေးမှုမှာ ဒေသခံတို့၏ လူမှုစီးပွားဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေးတွင် အရေးပါမြဲ ဖြစ်သည်၊၊

[[File:Ngar Htamin Nel.jpg|thumb|ငါးထမင်းနယ်]]

တောင်ကြီးမြို့သည် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံတို့၏ ရိုးရာအစားအစာများ စုစည်းရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်၊၊ [[ရှမ်းခေါက်ဆွဲ]]၊ [[တို့ဟူးနွေး]]၊ ဟင်းထုပ်၊ [[ငါးထမင်းနယ်]] နှင့် ပအိုဝ်းရိုးရာ အစားအစာများသည် တောင်ကြီးမြို့၏ အစားအစာယဉ်ကျေးမှုကို ပိုမိုကြွယ်ဝစေသည်၊၊ ထို့ပြင် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့ကဲ့သို့သော တိုင်းရင်းသားရိုးရာနေ့များတွင် ဒေသခံတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အကအလှများကို ခမ်းနားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်၊၊

တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသော [[ရှမ်းပြည်နယ်ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်]]တွင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံများ၊ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ စော်ဘွားများအသုံးပြုခဲ့သည့် အဆောင်အယောင်များနှင့် သမိုင်းဝင်ပစ္စည်းများကို ခင်းကျင်းပြသထားသဖြင့် ဒေသ၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တစ်နေရာတည်းတွင် လေ့လာနိုင်သည်၊၊&lt;ref name=&quot;museumref&quot;&gt;{{cite web |title=Shan State Cultural Museum |url=https://www.tourism.gov.mm/ |publisher=Ministry of Hotels and Tourism |access-date=2026-05-10 |archive-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430021552/https://tourism.gov.mm/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
=== လည်ပတ်စရာများ ===
တောင်ကြီးမြို့နှင့် မနီးမဝေးတွင် တည်ရှိသော [[အင်းလေးကန်]]သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး ကုန်းတွင်းရေအိုင်ကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော် [[အင်းသားလူမျိုး]]တို့၏ ထူးခြားသော ရေပေါ်နေထိုင်မှု ဘဝဓလေ့များကြောင့် ထင်ရှားသည်၊၊ ဤဒေသသည် သဘာဝအလှအပနှင့် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစပ်နေသော ခရီးသွားဆွဲဆောင်မှု အချက်အချာဒေသ ဖြစ်သည်၊၊

အင်းလေးဒေသ၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဆွဲဆောင်မှုမှာ နှစ်စဉ် [[တော်သလင်းလ]]တွင် ကျင်းပသည့် [[ဖောင်တော်ဦးဘုရား]]ပွဲတော် ဖြစ်သည်၊၊ တန်ခိုးကြီး ရုပ်ပွားတော်မြတ် (၄) ဆူကို ဒေသတွင်း ကျေးရွာများသို့ ဖောင်တော်ဖြင့် လှည့်လည်အပူဇော်ခံသည့် ပွဲတော်မှာ အလွန်စည်ကားလှသည်၊၊ ထိုပွဲတော်တွင် အင်းသားတို့၏ ထူးခြားသော &quot;ခြေဖြင့်လှေလှော်ခြင်း&quot; အတတ်ပညာကို အသုံးပြု၍ ကျင်းပသော လှေလှော်ပြိုင်ပွဲများသည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များကို အဓိကဆွဲဆောင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုပြကွက်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref name=&quot;inlefest&quot;&gt;{{cite web |title=Inle Lake Phaung Daw Oo Pagoda Festival |url=https://www.tourism.gov.mm/ |publisher=Ministry of Hotels and Tourism |access-date=2026-05-10 |archive-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430021552/https://tourism.gov.mm/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

တောင်ကြီးမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် တည်ရှိသော [[မွေတော်ကက္ကူဘုရား]]တန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အံ့ဖွယ်ယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ ၁၆ ရာစုလက်ရာ စေတီပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် တစ်နေရာတည်းတွင် စုဝေးတည်ရှိနေမှုမှာ ဗိသုကာပညာရပ်အရ အလွန်ပင် ခမ်းနားလှသည်၊၊ နှစ်စဉ် [[တပေါင်းလ]]တွင် ကျင်းပသည့် ကက္ကူဘုရားပွဲသည် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများကို လေ့လာနိုင်သော အကောင်းဆုံးအချိန် ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref name=&quot;kakku&quot;&gt;{{cite news |title=The Ancient Pagodas of Kakku |publisher=Myanmar Insider |url=https://www.myanmarinsider.com/ |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;

အင်းလေးဒေသနှင့် မနီးမဝေးရှိ [[ပင်းတယမြို့]]ရှိ [[ပင်းတယဂူ]]သည်လည်း ခရီးသွားများ မဖြစ်မနေ သွားရောက်လေ့လာသင့်သည့် နေရာဖြစ်သည်၊၊ သဘာဝထုံးကျောက်ဂူအတွင်း ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ၈,၀၀၀ ကျော် ကိန်းဝပ်စံပယ်နေမှုမှာ အလွန်ပင် ကြည်ညိုဖွယ်ကောင်းသည်၊၊ ထို့ပြင် ပင်းတယဒေသ၏ ထင်ရှားသော ရှမ်းရိုးရာစက္ကူနှင့် ရှမ်းထီးလုပ်ငန်းများသည်လည်း ဒေသတွင်း ယဉ်ကျေးမှုလက်ရာများအဖြစ် ထင်ရှားသည်၊၊

ခရီးသွားများအတွက် အနားယူအပန်းဖြေနိုင်သော ရေပူစမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အင်းလေးကန်၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အလှကို ခံစားရင်း ဒေသခံတို့၏ လူမှုဘဝကိုပါ လေ့လာနိုင်သော နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊

{{Panorama
| image    = File:Taung Gyi Pano from Shwe Phone Pwint2.jpg
| height   = 150
| alt      = ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားတောင်ပေါ်မှမြင်ရသော တောင်ကြီးမြို့ မြင်ကွင်း
| caption  = &lt;center&gt;ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားတောင်ပေါ်မှမြင်ရသော တောင်ကြီးမြို့ မြင်ကွင်း&lt;/center&gt;
}}

== ပညာရေး ==

=== အခြေခံပညာ ===
တောင်ကြီးမြို့တွင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၁၂ ကျောင်း ရှိသည်။ 

=== အဆင့်မြင့်ပညာ ===

* [[တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်]]
* [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]]
* [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]]
* [[ဆေးတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]]
*အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံ(တောင်ကြီး)

== ကျန်းမာရေး ==

=== အစိုးရဆေးရုံများ ===

* စဝ်စံထွန်း အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး
* တောင်ကြီး မိခင်နှင့်ကလေးဆေးရုံ 
*တောင်ကြီး တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 |accessdate=1 January 2019 |archivedate=1 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190101100918/https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 }}&lt;/ref&gt;
* အဆုတ်ရောဂါကုဆေးရုံ

== အားကစား ==
[[တောင်ကြီး အားကစားကွင်း]]သည် ဘက်စုံသုံးအားကစားကွင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ အဆိုပါ အားကစားကွင်းသည် [[ကမ္ဘောဇ ဘောလုံးအသင်း|ရှမ်းယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း]]၏ အိမ်ကွင်းလည်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါဘောလုံးအသင်းသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ် မြန်မာပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲတွင်လည်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကစားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]]စတင် ကျင်းပစဉ်ကတည်းကပင် ပါဝင်ခဲ့သော အသင်းတစ်သင်းဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုသော အသင်းလည်းဖြစ်သည်။ 

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
File:Taunggyi night.jpg|ညမြင်ကွင်း
ဖိုင်:St. Josephs Cathedral Taunggyi.jpeg|St. Josephs ဝတ်ပြုကျောင်းကြီး
ဖိုင်:Shwe Bone Pwint Pagoda, Taunggyi,Shan.jpg|၂၀၁၈ ခုနှစ် တောင်ကြီးမြို့
ဖိုင်:Sikh Taunggyi.JPG|Sikh ဝတ်ပြုကျောင်းကြီး
ဖိုင်:University of Medicine, Taunggyi-2.jpg|[[ဆေးတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]]
ဖိုင်:TU Taunggyi.jpg|[[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]]
ဖိုင်:Sulamani Pagoda - Taunggyi.jpg|စူဠာမုဏိလောကချမ်းသာစေတီတော်
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==

&lt;references/&gt;
* မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)။
* မြန်မာပြည်ဖွားဂေါ်ရခါး၊   ရေး-မေမြို့ချစ်ဆွေ၊   ၂၀၀၀ ခုနစ်ထုတ်
&lt;br /&gt;
{{ရှမ်းပြည်နယ်}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>qv50ziafoxy9myhdof8nrpn8pewo8m2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059392</id>
      <parentid>1059391</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55426-13</username>
        <id>149616</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1059392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62070" sha1="2fcsuma6e394uqfymq6vq24qj0ir91k" xml:space="preserve">{{Infobox မြို့
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  ----------------&gt;|  = 
| official_name = တောင်ကြီးမြို့
| other_name = Taunggyi
| native_name = {{blk|ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ}} &lt;small&gt;([[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]])&lt;/small&gt;&lt;br/&gt; {{shn|ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး}} &lt;small&gt;([[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]])&lt;/small&gt;
| settlement_type = ပြည်နယ်မြို့တော်
| motto = &lt;!-- images and maps  -----------&gt;
| image_skyline = {{multiple image|total_width=270px|perrow=1/2/2/1|border=infobox
| image1 = Shwe Bone Pwint Pagoda, Taunggyi,Shan.jpg
| alt1   = 
| image2 = Celebration above us.jpg
| alt2   = 
| image3 = စူဠာမုနိဆုတောင်းပြည့်မြတ်စွာဘုရား.jpg
| alt3   = 
| image4 = Houses on the hills of Kan Gyi Quarter, Taunggyi, Myanmar.jpg
| alt4   = 
| image5 =  Old cherry blossom tree near Shan State Buddhist University, Taunggyi.jpg
| alt5   = 
| image6 = Sulamuni Pagoda against the backdrop of Taunggyi Crag, Shan State, Myanmar.jpg
| alt6   = 
}}
| imagesize = 
| image_caption = &lt;small&gt; အထက်မှစ၍: ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားနှင့်တောင်ကြီးမြို့မြင်ကွင်း၊ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ဖွင့်ပွဲည၊ စူဠာမုနိလောကချမ်းသာစေတီတော်၊ ကန်ကြီးရပ်ကွက်၊ ရှမ်းပြည်နယ် ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်အနီးရှိ သက်တမ်းရင့် ချယ်ရီပင်ကြီး ဝေဆာစွာ ပွင့်ဖူးနေပုံ၊ တောင်ကြီးမြို့။ &lt;/small&gt;
| image_flag = 
| flag_size = 
| image_seal = 
| seal_size = 
| image_shield = 
| shield_size = 
| image_blank_emblem = 
| blank_emblem_type = 
| blank_emblem_size = 
| image_map = 
| mapsize = 
| map_caption = 
| image_map1 = 
| mapsize1 = 
| map_caption1 = 
| image_dot_map = 
| dot_mapsize = 
| dot_map_caption = 
| dot_x = 
| dot_y = 
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ&lt;!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --&gt;
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = တောင်ကြီးမြို့၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ
| pushpin_mapsize = 250
&lt;!-- Location ------------------&gt;| coordinates_region = MM မြန်မာနိုင်ငံ
| subdivision_type = နိုင်ငံ
| subdivision_name = {{flag|Myanmar}} 
| subdivision_type1 = ပြည်နယ်
| subdivision_name1 = {{flag|Shan State}}
| subdivision_type2 = ခရိုင်
| subdivision_name2 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]]
| subdivision_type3 = မြို့နယ်
| subdivision_name3 = [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]
| subdivision_type4 = 
| subdivision_name4 = &lt;!-- Politics -----------------&gt;
| government_footnotes = 
| government_type = 
| leader_title = 
| leader_name = 
| leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
| leader_name1 = 
| leader_title2 = 
| leader_name2 = 
| leader_title3 = 
| leader_name3 = 
| leader_title4 = 
| leader_name4 = 

| established_title = တည်ထောင်ခြင်း
| established_date = ၁၈၉၄&lt;ref name=&quot;Scott1900&quot;&gt;{{cite book |author=Scott, J. G. and Hardiman, J. P. |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States, Part I, Vol. I |year=1900 |publisher=Superintendent, Government Printing, Burma |pages=560-565}}&lt;/ref&gt;
| established_title2 = &lt;!-- Incorporated (town) --&gt;
| established_date2 = 
| established_title3 = &lt;!-- Incorporated (city) --&gt;
| established_date3 = &lt;!-- Area    ---------------------&gt;
| area_magnitude = 
| unit_pref = Imperial &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = &lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
| area_land_km2 = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
| area_water_km2 = 
| area_total_sq_mi = 
| area_land_sq_mi = 
| area_water_sq_mi = 
| area_water_percent = 
| area_urban_km2 = 
| area_urban_sq_mi = 
| area_metro_km2 = 
| area_metro_sq_mi = 
| area_blank1_title = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank1_sq_mi = &lt;!-- Population   -----------------------&gt;
| population_as_of = ၂၀၂၄
| population_footnotes = 
| population_note = 
| population_total = ၂၅၈,၄၂၀&lt;ref name=&quot;Census2024&quot;&gt;{{cite web |title=Taunggyi (Township, Myanmar) - Population Statistics, Charts, Map |publisher=Myanmar Department of Population / CityPopulation |url=https://www.citypopulation.de/en/myanmar/mun/admin/shan/130101__taunggyi/ |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 
| population_density_sq_mi = 
| population_metro = 
| population_density_metro_km2 = 
| population_density_metro_sq_mi = 
| population_urban = 
| population_density_urban_km2 = 
| population_density_urban_sq_mi = 
| population_blank1_title = လူမျိုးများ (၂၀၁၄)
| population_blank1 = 
{{plainlist|
* ၃၈% [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]
* ၂၈% [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]
* ၂၀% [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]
* ၅% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]
* ၄% [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]
* ၅% အခြား ([[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊[[ဗမာအိန္ဒိယလူမျိုး|အိန္ဒိယ]] နှင့် [[မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ|ဂေါ်ရခါး]])
}}&lt;ref name=&quot;GADTaunggyi&quot;&gt;{{cite web |title=တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန (Department of Population) |url=https://www.dop.gov.mm/en/publication/taunggyi-township-report |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
| population_blank2_title = ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (၂၀၁၄)
| population_blank2 = 
{{plainlist|
* ၈၅.၅% [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
* ၇.၈% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]
* ၄.၂% [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]]
* ၂.၃% [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]]
* ၀.၂% [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] နှင့် အခြား
}}&lt;ref name=&quot;CensusReligion&quot;&gt;{{cite web |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Religion |publisher=Ministry of Labour, Immigration and Population |url=https://myanmar.unfpa.org/en/publications/2014-pop-census |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
| population_density_blank1_km2 = 
| population_density_blank1_sq_mi = &lt;!-- General information  ---------------&gt;

| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset = +၆:၃၀
| timezone_DST = 
| utc_offset_DST = 
| latd = 20
| latm = 47
| lats = 
| latNS = N
| longd = 97
| longm = 02
| longs = 
| longEW = E
| elevation_m = ၁၄၀၀&lt;ref name=&quot;TaunggyiCensus2014&quot;&gt;{{cite web |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Taunggyi Township Report |publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population |url=https://www.dop.gov.mm |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;
| elevation_ft = ၄၇၁၂ 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;| postal_code_type = 
| area_code = ၀၈၁&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.myanmars.net/myanmar/telephone-area-codes.htm |accessdate=19 July 2010 |archivedate=15 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615013401/http://www.myanmars.net/myanmar/telephone-area-codes.htm }}&lt;/ref&gt;
| blank_name = 
| blank_info = 
| blank1_name = 
| blank1_info = 
| website = 
| footnotes = 
}}

'''တောင်ကြီးမြို့''' ({{lang-blk|ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ}}၊ {{lang-shn|ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရုံးစိုက်ရာ အဓိကမြို့တော် ဖြစ်သည်။ တောင်ခြေလွင်ပြင်တွင် တည်ရှိခြင်းမဟုတ်ဘဲ [[ရှမ်းရိုးမ|ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်]]၏ အထက် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၄,၇၁၂ ပေ (၁,၄၃၆ မီတာ) အမြင့်တွင် တည်ရှိနေသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ချိုင့်ဝှမ်းလွင်ပြင်များနှင့် တောင်တန်းကြီးများ၏ အလှအပများကို အပေါ်စီးမှ စီးမိုးမြင်တွေ့နိုင်ပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး သန့်ရှင်းလတ်ဆတ်သော တောင်ပေါ်လေကို ရှူရှိုက်နိုင်သဖြင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော တောင်စခန်းမြို့တစ်မြို့အဖြစ်လည်း ထင်ရှားပေသည်။&lt;ref name=&quot;climatedata&quot;&gt;{{cite web |title=Climate of Taunggyi |url=https://en.climate-data.org/asia/myanmar/shan-state/taunggyi-3652/ |publisher=Climate-Data.org |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;

တောင်ကြီးမြို့သည် အေးမြသာယာသော တောင်စခန်းမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ရုံသာမက ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ အချက်အချာကျသော ဗဟိုချက်မမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံ) ဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် မဟာဗျူဟာမြောက် လမ်းမကြီးများပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ဒေသတွင်း ကုန်စည်စီးဆင်းမှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အရေးပါဆုံး မြို့တစ်မြို့အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;TaunggyiOverview&quot;&gt;{{cite web |title=Taunggyi General Information |publisher=Shan State Government Office |url=https://www.shanstate.gov.mm |access-date=2026-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913204118/https://www.shanstate.gov.mm/ |archive-date=13 September 2022 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ထို့ပြင် ပြည်နယ်အစိုးရ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ခေတ်မီအဆင့်မြင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ၊ တက္ကသိုလ်များနှင့် အထူးကုဆေးရုံကြီးများ စုစည်းရာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစည်ကားဆုံးသော မြို့ပြအချက်အချာလည်း ဖြစ်ပေသည်။&lt;ref name=&quot;CherryTaunggyi&quot;&gt;{{cite web |title=Flora and Natural Beauty of Taunggyi |publisher=Ministry of Natural Resources and Environmental Conservation |url=https://www.nrec.gov.mm |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== တောင်ကြီးမြို့သမိုင်း ==
ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီက တောင်ကြီးမြို့နေရာသည် တဲအိမ်အနည်းငယ်သာရှိသည့် ပအိုဝ်းရွာငယ်လေး တစ်ရွာသာ ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ရွာအမည်ကို ပအိုဝ်းဘာသာဖြင့် ဒုံတောင်တီ (ဒုံ - ရွာ၊ တောင်တီ - တည်ပင်ပေါက်ရာ) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် တွမ်တီး ဟု ခေါ်ဆိုပြီး တည်ပင် (သို့မဟုတ်) ကတည်ပင် ပေါက်ရာရွာ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။&lt;ref name=&quot;history1&quot;&gt;ယုဝတီမာလာသိန်း၊ &quot;မဟာပါသာဏမုံတဝဂူ ဆောင်းပါး&quot;၊ ယုဝတီဂျာနယ်၊၊&lt;/ref&gt; နောင်တွင် မြန်မာအသံဖြင့် တောင်ကြီး ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုရွာနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ပင်လုံရွာ၊ ရှမ်းရွာ၊ မွန်ခြိန်ရွာ (မိန်မြိန်ရွာ) နှင့် ဝါးပြားရွာများသာ ရှိခဲ့ပြီး ရေကန် လေးကန်နှင့် အင်းကြီးတစ်အင်း ရှိခဲ့သည်။ရှမ်းလူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ပင်မမြို့တော်များမှာ လင်းခေး၊ မိုင်းပွန်၊ သီပေါ၊ သိန္နီ၊ ကျိုင်းတုံ စသည့် နန်းမြို့တော်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ တောင်ကြီးမြို့သည်မူ မူလက ပအိုဝ်းရွာလေးတစ်ရွာသာ ဖြစ်ခဲ့ကာ ဗြိတိသျှတို့က မြို့တော်အဖြစ် အကွက်ချ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;Saimong Mangrai, Sao, ''The Shan States and the British Annexation'', Cornell University Southeast Asia Program, 1965.&lt;/ref&gt;

[[File:Taunggyi Scape.jpg|thumb|တောင်ကြီးမြို့]]

၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့ အထက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်သို့ တက်လာကာ ပထမဦးစွာ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ မိုင်းသောက်ကျေးရွာတွင် စတင်ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် မိုင်းသောက်ဒေသသည် ငှက်ဖျားရောဂါ ထူထပ်ခြင်း၊ ပထဝီအနေအထားနှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အခက်အခဲများကြောင့် ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ရုံးကန်နားများကို ယခုတောင်ကြီးမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;history2&quot;&gt;တောင်ကြီးမြို့ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၊၊&lt;/ref&gt; ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ Sir J. George Scott ၏ စာရင်းဇယားများအရ ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ပူပြင်းသော ညောင်ရွှေ အုပ်ချုပ်ရေးစခန်းအစား အေးမြသော တောင်ကြီးဒေသသို့ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ စခန်းပြောင်းရွှေ့ရန် ကွင်းဆင်းစစ်ဆေးခဲ့စဉ်က ထိုနေရာတွင် ပအိုဝ်း မိသားစု အိမ်ခြေ ၁၆ အိမ်ခန့်သာရှိသော ပအိုဝ်းရွာငယ် ကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ &lt;ref&gt;Scott, J. George, ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States'', 1900.&lt;/ref&gt; အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် တောင်ကြီးမြို့ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၃ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၉၀ ပြည့်နှစ်) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသော်လည်း၊ အချို့သော သက်ကြီးရွယ်အိုများ၏ အဆိုအရ ၁၂၅၁ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၈၉) တွင် စတင်တည်သည်ဟုလည်း ဝိဝါဒ ရှိသည်။ တောင်ကြီးမြို့ကို မြို့ကွက်ပုံစံ စနစ်တကျ ရေးဆွဲ၍ လမ်းမကြီး လမ်းငယ်များ ဖောက်လုပ်ကာ တပ်မြေဌာနကဲ့သို့ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် တောင်ကြီးမြို့၌ အိမ်ခြေ ၁,၀၀၀ ခန့် ရှိလာခဲ့သည်။

တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်လာသကဲ့သို့ စစ်ရေးအရလည်း ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့များ၏ အဓိကစခန်းနှင့် ရိက္ခာပံ့ပိုးရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြို့၏ ရပ်ကွက်များကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ဈေးပိုင်းရပ်သည် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည့် ဇရပ်ဒကာ ဦးချုံနှင့် ပဉ္စင်းဘဖြူတို့က တည်ခဲ့သည်။ကူညီကုန်းရပ် (ယခင် ကူလီကုန်း)သည် အင်းလေးဒေသမှ စော်ဘွားနှင့် မတည့်၍ ပြောင်းရွှေ့လာသော အင်းသားလမ်းအလုပ်သမား (ကူလီ) များကို အခြေချစေကာ ဘုရားဒါယကာ ညွန့်နှင့် ဒါယကာ ကျော်တို့က တည်ခဲ့သည်။ညောင်ပင်သာရပ် (ယခင် ထာခယ်ရွာ)သည် ဆရာစန္တက တည်ခဲ့သည်။ နဂါးပတ်ကျောင်းဝန်းကျင်သည် မောင်ဖာဝမ်က တည်ခဲ့သည်။ယခု မြို့မဈေးကြီး တည်ရှိရာနေရာသည် ယခင်က ဦးကြီးခမ်းလော်ရွာ နေရာဟောင်း ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းများပေါ်တွင် မိရဲ၊ သထုံ၊ ဝိန်ယ အစရှိသော ပအိုဝ်းရွာများ ရှိခဲ့ပြီး ဝိန်ယ မှာ ပအိုဝ်းဘာသာဖြင့် မြို့ဟောင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ၎င်းနေရာသည် တောင်ကြီးမြို့၏ မူလအစ မြို့ဟောင်းနေရာ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။

တောင်ကြီးမြို့ဦးအစပိုင်းတွင် ကန်ဦးကျောင်း၊ မင်းကျောင်း၊ ကုန်းသာကျောင်း၊ နဂါးပတ်ကျောင်းနှင့် ပထမတောင်ကျောင်းကြီးများသာ ရှိခဲ့သည်။ မင်းကျောင်း၏ ပထမဆုံး ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှာ မဲနယ်တောင်တန်း၊ လုံဒါရွာမှ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မြို့၏အရှေ့ဘက် တောင်ထိပ်တွင် စေတီတော်တစ်ဆူနှင့် ထူးခြားသော ကျောက်ဆောင်ကြီးများ ရှိသောကြောင့် ဒေသခံများ အမြဲမပြတ် သွားရောက်ဖူးမြော် လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။

== ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု ==

တောင်ကြီးမြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပျမ်းမျှ ၄,၇၁၂ ပေ (၁,၄၃၆ မီတာ) မြင့်သော ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် ၏ အနောက်ဘက်အစွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပထဝီဝင်သတ်မှတ်ချက်အရ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀ ဒီဂရီ ၄၇ မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇ ဒီဂရီ ၀၂ မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် သည် ထူးခြားပြီး အခြားသော မြေပြန့်လွင်ပြင်မြို့များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းကြီးများ၏ ကုန်းမြင့်ကမ္ဘားနံရံ ပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်ဖြန့်ကျက်တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bender1983&quot;&gt;Bender, F. (1983). ''Geology of Burma''. Gebrüder Borntraeger. p. 112. ISBN 978-3-443-11001-7.&lt;/ref&gt;

[[File:Taunggyi cityscape seen from Nyaungshwe plain.jpg|thumb| ညောင်ရွှေလွင်ပြင်မှ လှမ်းမြင်ရသော တောင်ကြီးမြို့တည်နေပုံ]]

ဘူမိဗေဒဖွဲ့စည်းပုံအရ တောင်ကြီးမြို့ပြ တည်ရှိရာ ကုန်းမြင့်ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် လှုပ်ရှားမှုအရှိဆုံး သက်တမ်းရင့် ပြတ်ရွှေ့ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွှေ့ ၏ ဘူမိရုပ်သွင် လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Bertrand, G., &amp; Rangin, C. (2003). ''Tectonics of the Western Margin of the Shan Plateau (Myanmar)''. Journal of Asian Earth Sciences, 21(9), 951-967.&lt;/ref&gt; ဤပြတ်ရွှေ့ကြီးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘားနံရံ၏ အနောက်ဘက်အောက်ခြေတွင် စိမ်းစိုလှပသော ညောင်ရွှေလွင်ပြင် (Nyaungshwe Valley) နှင့် [[အင်းလေးကန်]] တည်ရှိပြီး၊အရှေ့ဘက်မျက်နှာစာတွင် အမြင့်ပေ ၅,၀၀၀ ကျော်ရှိပြီး ထုံးကျောက် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မတ်စောက်သည့် ကျောက်ဆောင်ထောက် တောင်ကုန်းကြီး သို့မဟုတ် တောင်ချွန်းကြီး သည် မြို့ပြတစ်ခုလုံးကို မေးတင်စီးမိုးထားသည်။ အနောက်ဘက်တွင်မူ နိမ့်ဆင်းသွားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့်အတူ ကလောကုန်းမြင့်ဒေသ၊ ဆီဆိုင်တောင်ကြားလမ်းများနှင့် ချိတ်ဆက်လျက်ရှိသည်။ ဤကဲ့သို့ ကုန်းမြင့်ထိပ်ဖျားတွင် တိုက်ရိုက်တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သာယာအေးမြသော ကုန်းမြင့်သမပိုင်းရာသီဥတု ကို ရရှိစေကာ၊ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ &quot;တိမ်လွှာမေးတင် မြို့တော်&quot; အဖြစ် ရုပ်လုံးပေါ်လွင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Scott1901&quot;&gt;Scott, J. G. (1901). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing. Part 2, Vol. 3, p. 245.&lt;/ref&gt;

တောင်ကြီးမြို့၏ မြို့ပြဗိသုကာဒီဇိုင်းသည် သဘာဝအနိမ့်အမြင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အကွက်ချထားသည့် လှေကားထစ်ပုံစံ ကုန်းမြင့်အဆင့်ဆင့်မြို့ပြစနစ် (Terraced Urban Grid System) ကို အသုံးပြုထားသည်။ မြို့ပြ၏ ပင်မဝင်ရိုးစွန်းဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်းမကြီးသည် တောင်တန်း၏ အနိမ့်အမြင့် Contour Line များအတိုင်း မြောက်မှတောင်သို့ ရှည်လျားစွာ ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ယင်းလမ်းမကြီးများကို အရှေ့နှင့်အနောက် ချိတ်ဆက်ပေးသော လမ်းသွယ် များမှာမူ မတ်စောက်သော တောင်စောင်းအတက်အဆင်း (Steep Slopes) များအဖြစ် တည်ရှိနေသဖြင့် မြို့ပြကို အကွက်ချစနစ်ကျနစေသည်။မြေပြန့်ဧရိယာ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ကုန်းမြင့်မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ခေတ်မီဗိသုကာနည်းပညာများဖြစ်သော ခိုင်ခံ့သည့် Structural Retaining Walls နှင့် Foundation Engineering များကို အသုံးပြုကာ တောင်စောင်းများတွင် ခေတ်မီအထပ်မြင့် လူနေအဆောက်အအုံများနှင့် စီးပွားရေးအဆောက်အအုံများကို စုစည်းတည်ဆောက်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;DHSHD2024&quot;&gt;Department of Urban and Housing Development (DUHD). (2024). ''Taunggyi Urban Development Vision and Spatial Framework''. Ministry of Construction. pp. 12–15.&lt;/ref&gt;မြို့ပြဗဟိုချက်များတွင် သဘာဝအစိမ်းရောင်နယ်မြေ (Green Spaces) များဖြစ်သည့် မြကန်သာပန်းခြံ နှင့် စဝ်စံထွန်းပန်းခြံကဲ့သို့သော နေရာများကို ထိန်းသိမ်းထားရှိသည့်အပြင်၊ တောင်ပေါ်မှ ထွက်ရှိသော &quot;ဂူနီရေထွက်&quot; ကဲ့သို့သော သဘာဝကုန်းမြင့်ရေထွက်မျက်နှာစာ (Natural Spring Frontage) များကို မြို့ပြရေပေးဝေရေးစနစ်နှင့် အပန်းဖြေကဏ္ဍတို့တွင် ခေတ်မီစွာ ပေါင်းစပ်အဆင့်မြှင့်တင်ထားသည်။

တောင်ကြီးမြို့၏ ဤကဲ့သို့သော ခေတ်မီတောင်ပေါ်မြို့ပြရုပ်သွင်၊ ပထဝီဝင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သည့် မြို့ကွက်ဒီဇိုင်းတို့ကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ စံပြဗိသုကာလက်ရာအဆန်းပြားဆုံးနှင့် သန့်ရှင်းစိမ်းစိုသော ကုန်းမြင့်အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;ShanMasterPlan&quot;&gt;Shan State Government. (2023). ''Shan State Spatial Development Master Plan (2020-2040)''. Regional Planning Sector. pp. 78–81.&lt;/ref&gt;

မြင့်မားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကြောင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သာယာအေးမြသော ရာသီဥတုရှိပြီး မုတ်သုံရာသီဥတု၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် မေလမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း မိုးရွာသွန်းမှု များပြားလေ့ရှိသည်။ နွေရာသီ (ဧပြီလ နှင့် မေလ) သည် အပူဆုံးကာလဖြစ်သော်လည်း ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ဝန်းကျင်သာရှိပြီး၊ ဆောင်းရာသီ (နိုဝင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလ) တွင်မူ မြောက်ပိုင်းမှအေးများကြောင့် အပူချိန်သည် ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ သိသိသာသာ အေးစိမ့်ဆင်းသက်သွားလေ့ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;MyanmarMet&quot;&gt;မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန (မြန်မာနိုင်ငံ)။ (၂၀၂၄)။ ''တောင်ကြီးမြို့၏ နှစ်အလိုက် မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတုအချက်အလက်များ''။&lt;/ref&gt;

{{Weather box
|location = တောင်ကြီးမြို့ (ပျမ်းမျှဒေတာများ)
|metric first = yes
|single line = yes
|Jan high C = 22.1
|Feb high C = 24.5
|Mar high C = 27.2
|Apr high C = 28.5
|May high C = 26.8
|Jun high C = 24.8
|Jul high C = 24.1
|Aug high C = 23.9
|Sep high C = 24.5
|Oct high C = 24.4
|Nov high C = 23.1
|Dec high C = 21.4
|year high C = 24.6

|Jan mean C = 14.5
|Feb mean C = 16.8
|Mar mean C = 19.8
|Apr mean C = 21.9
|May mean C = 21.5
|Jun mean C = 20.4
|Jul mean C = 19.9
|Aug mean C = 19.7
|Sep mean C = 19.9
|Oct mean C = 19.4
|Nov mean C = 17.2
|Dec mean C = 14.7
|year mean C = 18.8

|Jan low C = 7.0
|Feb low C = 9.1
|Mar low C = 12.4
|Apr low C = 15.3
|May low C = 16.2
|Jun low C = 16.0
|Jul low C = 15.8
|Aug low C = 15.6
|Sep low C = 15.4
|Oct low C = 14.5
|Nov low C = 11.3
|Dec low C = 8.1
|year low C = 13.1

|Jan rain mm = 4
|Feb rain mm = 6
|Mar rain mm = 12
|Apr rain mm = 45
|May rain mm = 170
|Jun rain mm = 210
|Jul rain mm = 230
|Aug rain mm = 270
|Sep rain mm = 220
|Oct rain mm = 160
|Nov rain mm = 50
|Dec rain mm = 10
|year rain mm = 1387
|source = NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration)&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;&gt;&quot;Taunggyi Climate Normals&quot;. National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved May 2026.&lt;/ref&gt;
}}

== အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် မြို့ပြရပ်ကွက်များ ==
တောင်ကြီးမြို့ပြ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အတွင်းရှိ ဒေသန္တရစီမံခန့်ခွဲမှုလုပ်ငန်းများကို ပိုမိုထိရောက်စေရန်အတွက် တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနနှင့် မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီတို့မှ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များကို စနစ်တကျ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ လက်ရှိတွင် တရားဝင် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက် (၂၂) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;GADTaunggyi2026&quot;&gt;တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန. (၂၀၂၆). ''တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လထုတ်)''. ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး. စာ-၁၂–၁၅.&lt;/ref&gt; 

=== မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များ ===
မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန၏ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်အရ တောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ တောင်ကြီးမြို့ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့စည်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;dop2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.dop.gov.mm |title=ရှမ်းပြည်နယ်၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ် အစီရင်ခံစာ၊ သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ (၃-ခ) |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန |accessdate=2026-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200000000000/http://www.dop.gov.mm |archive-date=2020-01-01}}&lt;/ref&gt;
# ညောင်ဖြူစခန်းရပ်ကွက်
# မင်္ဂလာဦးရပ်ကွက်
# ပြည်တော်သာရပ်ကွက်
# ရတနာသီရိရပ်ကွက်
# ညောင်ရွှေဟော်ကုန်းရပ်ကွက်
# ရေအေးကွင်းရပ်ကွက်
# ကန်အောက်ရပ်ကွက်
# ချမ်းမြသာစည်ရပ်ကွက်
# ဈေးပိုင်းရပ်ကွက်
# ရွှေတောင်ရပ်ကွက်
# ကန်ရှေ့ရပ်ကွက်
# လမ်းမတော်ရပ်ကွက်
# ဟော်ကုန်းရပ်ကွက်
# စိန်ပန်းရပ်ကွက်
# ကန်သာရပ်ကွက်
# မြို့မရပ်ကွက်
# သစ်တောရပ်ကွက်
# ချမ်းသာရပ်ကွက်
# ကျောင်းကြီးစုရပ်ကွက်
# စဝ်စံထွန်းရပ်ကွက်
# ဘုရားဖြူရပ်ကွက်
# ကံကြီးရပ်ကွက်
# အေးသာယာ (မြို့သစ်အဖြစ် သီးသန့်ခွဲထုတ်ထားသော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးအရ တောင်ကြီးမြို့နယ်ခွဲ၏ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်စာရင်းအောက်တွင် ထည့်သွင်းရေတွက်လေ့ရှိပါသည်)

== လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ==

တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အချက်အချာကျသော လမ်းဆုံလမ်းခွတွင် တည်ရှိပြီး ကုန်းလမ်းနှင့် လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေးအတွက် အဓိက တံခါးပေါက်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊

တောင်ကြီးမြို့၏ အဓိက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ကားလမ်းဖြစ်သည်၊၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]မှ ၄၀၅ မိုင် (၆၅၂ ကီလိုမီတာ) ခန့်နှင့် [[မန္တလေးမြို့]]မှ ၁၆၄ မိုင် (၂၆၄ ကီလိုမီတာ) ခန့် ကွာဝေးသည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့သည် အမှတ် (၄) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ မြို့နယ်များသာမက ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ([[ကျိုင်းတုံမြို့]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့]]) နှင့် ကယားပြည်နယ် ([[လွိုင်ကော်မြို့]]) တို့သို့ ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် ဗဟိုချက်မ ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref name=&quot;roadref&quot;&gt;{{cite web |title=Distance from Yangon to Taunggyi |url=https://www.distancefromto.net/distance-from-yangon-to-taunggyi |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;

တောင်ကြီးမြို့ကို ဖြတ်သန်းသော ရထားလမ်းကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်၊၊ လက်ရှိတွင် တောင်ကြီးမှ ဆီဆိုင်၊ ဆိုက်ခေါင် သို့ ပြေးဆွဲသော ရထားခရီးစဉ်များ ရှိသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်လာမှုကြောင့် တောင်ကြီးဈေးနေ့များတွင်သာ အဓိကထား ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်၊၊&lt;ref name=&quot;railref&quot;&gt;{{cite news |title=Taunggyi-Saikhaung railway operations |publisher=Global New Light of Myanmar |date=2018-10-24 |url=https://www.gnlm.com.mm/ |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံ အခြားဒေသများသို့ ရထားဖြင့် သွားရောက်လိုသော ခရီးသည်များသည် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၁၂ မိုင်အကွာရှိ [[ရွှေညောင်မြို့]] ရထားဘူတာသို့ သွားရောက်စီးနင်းရသည်၊၊

တောင်ကြီးမြို့အတွက် အနီးဆုံး လေဆိပ်မှာ ၂၄ မိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသော [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]] ဖြစ်သည်၊၊ ဟဲဟိုးလေဆိပ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ အဓိက လေကြောင်းဝင်ပေါက်ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် အခြားမြို့ကြီးများသို့ နေ့စဉ် ပျံသန်းမှုများ ရှိသည်၊၊&lt;ref name=&quot;airportref&quot;&gt;{{cite web |title=Heho Airport Information |url=https://www.world-airport-codes.com/myanmar/heho-2856.html |access-date=2026-05-10 }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;

== ယဉ်ကျေးမှု ==
[[File:Balloon festival - panoramio (1).jpg|thumb|တောင်ကြီး တန်ဆောင်တိုင်]]
[[File:Kwan Yin Si Hpaya Kyaung, Taunggyi.JPG|thumb|ကွမ်ရင်စီဘုရားကျောင်း]]
တောင်ကြီးမြို့သည် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] နှင့် [[မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ|ဂေါ်ရခါး]] အစရှိသည့် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ စုပေါင်းနေထိုင်ရာ မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ယဉ်ကျေးမှုပုံစံ အစုံအလင်ကို တစ်နေရာတည်းတွင် မြင်တွေ့နိုင်သော ယဉ်ကျေးမှုစုံလင်ရာ ဗဟိုချက် တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊

တောင်ကြီးမြို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ယဉ်ကျေးမှုအမှတ်အသားမှာ နှစ်စဉ် [[တန်ဆောင်မုန်းလ]]တွင် ကျင်းပသည့် [[တောင်ကြီး တန်ဆောင်တိုင် မီးပုံးပျံပွဲတော်|တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်]] ဖြစ်သည်၊၊ ဤပွဲတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များအကြားတွင်ပါ အလွန်ကျော်ကြားသည်၊၊ ညလွှတ်မီးကြီး (ညမီးပုံပျံ) များတွင် မီးရှူးမီးပန်းများဖြင့် အလှဆင်လွှတ်တင်ခြင်းနှင့် နေ့လွှတ်အရုပ်မီးပုံပျံများကို ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်လွှတ်တင်ခြင်းတို့မှာ တောင်ကြီးမြို့၏ ထူးခြားသော လက်မှုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမှတ်အသား ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref name=&quot;festref&quot;&gt;{{cite news |title=Taunggyi Fire Balloon Festival |url=https://www.mmtimes.com/ |publisher=Myanmar Times |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;

[[File:ကထိန်ပွဲ 2.jpg|thumb|ကထိန်ပွဲ]]

တောင်ကြီးမြို့၏ ကထိန်ပွဲတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများနှင့်မတူဘဲ ထူးခြားစည်ကားလှသည်၊၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်မှ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့အထိ ကထိန်ကာလအတွင်း မြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက်အသီးသီးနှင့် ရုံးဌာနများမှ ကထိန်အလှူလှည့်လည်ပွဲများကို နေ့စဉ်ရက်ဆက် ကျင်းပကြသည်၊၊ အထူးသဖြင့် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်းပိုင်းတွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော &quot;အရုဏ်တော်လှည့်ပွဲ&quot; သည် တောင်ကြီးမြို့၏ ဝိသေသတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ အလှူရှင်များသည် အရုဏ်မတက်မီ အစောပိုင်းအချိန်များတွင် မြို့တွင်း၌ တူရိယာအစုံအလင်၊ အကအလှများဖြင့် စီတန်းလှည့်လည်၍ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတိုက်များသို့ သွားရောက်လှူဒါန်းကြသည်၊၊ အေးမြသော တောင်ပေါ်မြို့ညချမ်းတွင် ဆင်နွှဲကြသည့် ဤကထိန်ပွဲသည် တောင်ကြီးမြို့၏ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်မှုကို ပေါ်လွင်စေသော ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref name=&quot;kathina&quot;&gt;{{cite news |title=Traditional Kathina Festivals in Taunggyi |url=https://www.gnlm.com.mm/ |publisher=Global New Light of Myanmar |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;
ရှမ်းပြည်နယ်၏ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်သော ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုကို တောင်ကြီးမြို့တွင် ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်၊၊ တောင်ကြီးဈေးနေ့များတွင် ပတ်ဝန်းကျင်ကျေးရွာများမှ တိုင်းရင်းသားများ မိမိတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်၍ ဒေသထွက်ကုန်များ လာရောက်ရောင်းချကြသည်၊၊ မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးလာသော်လည်း ဤဈေးနေ့ယဉ်ကျေးမှုမှာ ဒေသခံတို့၏ လူမှုစီးပွားဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေးတွင် အရေးပါမြဲ ဖြစ်သည်၊၊

[[File:Ngar Htamin Nel.jpg|thumb|ငါးထမင်းနယ်]]

တောင်ကြီးမြို့သည် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံတို့၏ ရိုးရာအစားအစာများ စုစည်းရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်၊၊ [[ရှမ်းခေါက်ဆွဲ]]၊ [[တို့ဟူးနွေး]]၊ ဟင်းထုပ်၊ [[ငါးထမင်းနယ်]] နှင့် ပအိုဝ်းရိုးရာ အစားအစာများသည် တောင်ကြီးမြို့၏ အစားအစာယဉ်ကျေးမှုကို ပိုမိုကြွယ်ဝစေသည်၊၊ ထို့ပြင် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့ကဲ့သို့သော တိုင်းရင်းသားရိုးရာနေ့များတွင် ဒေသခံတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အကအလှများကို ခမ်းနားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်၊၊

တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသော [[ရှမ်းပြည်နယ်ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်]]တွင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံများ၊ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ စော်ဘွားများအသုံးပြုခဲ့သည့် အဆောင်အယောင်များနှင့် သမိုင်းဝင်ပစ္စည်းများကို ခင်းကျင်းပြသထားသဖြင့် ဒေသ၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တစ်နေရာတည်းတွင် လေ့လာနိုင်သည်၊၊&lt;ref name=&quot;museumref&quot;&gt;{{cite web |title=Shan State Cultural Museum |url=https://www.tourism.gov.mm/ |publisher=Ministry of Hotels and Tourism |access-date=2026-05-10 |archive-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430021552/https://tourism.gov.mm/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
=== လည်ပတ်စရာများ ===
တောင်ကြီးမြို့နှင့် မနီးမဝေးတွင် တည်ရှိသော [[အင်းလေးကန်]]သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး ကုန်းတွင်းရေအိုင်ကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော် [[အင်းသားလူမျိုး]]တို့၏ ထူးခြားသော ရေပေါ်နေထိုင်မှု ဘဝဓလေ့များကြောင့် ထင်ရှားသည်၊၊ ဤဒေသသည် သဘာဝအလှအပနှင့် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစပ်နေသော ခရီးသွားဆွဲဆောင်မှု အချက်အချာဒေသ ဖြစ်သည်၊၊

အင်းလေးဒေသ၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဆွဲဆောင်မှုမှာ နှစ်စဉ် [[တော်သလင်းလ]]တွင် ကျင်းပသည့် [[ဖောင်တော်ဦးဘုရား]]ပွဲတော် ဖြစ်သည်၊၊ တန်ခိုးကြီး ရုပ်ပွားတော်မြတ် (၄) ဆူကို ဒေသတွင်း ကျေးရွာများသို့ ဖောင်တော်ဖြင့် လှည့်လည်အပူဇော်ခံသည့် ပွဲတော်မှာ အလွန်စည်ကားလှသည်၊၊ ထိုပွဲတော်တွင် အင်းသားတို့၏ ထူးခြားသော &quot;ခြေဖြင့်လှေလှော်ခြင်း&quot; အတတ်ပညာကို အသုံးပြု၍ ကျင်းပသော လှေလှော်ပြိုင်ပွဲများသည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များကို အဓိကဆွဲဆောင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုပြကွက်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref name=&quot;inlefest&quot;&gt;{{cite web |title=Inle Lake Phaung Daw Oo Pagoda Festival |url=https://www.tourism.gov.mm/ |publisher=Ministry of Hotels and Tourism |access-date=2026-05-10 |archive-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430021552/https://tourism.gov.mm/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

တောင်ကြီးမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် တည်ရှိသော [[မွေတော်ကက္ကူဘုရား]]တန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အံ့ဖွယ်ယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ ၁၆ ရာစုလက်ရာ စေတီပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် တစ်နေရာတည်းတွင် စုဝေးတည်ရှိနေမှုမှာ ဗိသုကာပညာရပ်အရ အလွန်ပင် ခမ်းနားလှသည်၊၊ နှစ်စဉ် [[တပေါင်းလ]]တွင် ကျင်းပသည့် ကက္ကူဘုရားပွဲသည် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများကို လေ့လာနိုင်သော အကောင်းဆုံးအချိန် ဖြစ်သည်၊၊&lt;ref name=&quot;kakku&quot;&gt;{{cite news |title=The Ancient Pagodas of Kakku |publisher=Myanmar Insider |url=https://www.myanmarinsider.com/ |access-date=2026-05-10}}&lt;/ref&gt;

အင်းလေးဒေသနှင့် မနီးမဝေးရှိ [[ပင်းတယမြို့]]ရှိ [[ပင်းတယဂူ]]သည်လည်း ခရီးသွားများ မဖြစ်မနေ သွားရောက်လေ့လာသင့်သည့် နေရာဖြစ်သည်၊၊ သဘာဝထုံးကျောက်ဂူအတွင်း ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ၈,၀၀၀ ကျော် ကိန်းဝပ်စံပယ်နေမှုမှာ အလွန်ပင် ကြည်ညိုဖွယ်ကောင်းသည်၊၊ ထို့ပြင် ပင်းတယဒေသ၏ ထင်ရှားသော ရှမ်းရိုးရာစက္ကူနှင့် ရှမ်းထီးလုပ်ငန်းများသည်လည်း ဒေသတွင်း ယဉ်ကျေးမှုလက်ရာများအဖြစ် ထင်ရှားသည်၊၊

ခရီးသွားများအတွက် အနားယူအပန်းဖြေနိုင်သော ရေပူစမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အင်းလေးကန်၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အလှကို ခံစားရင်း ဒေသခံတို့၏ လူမှုဘဝကိုပါ လေ့လာနိုင်သော နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊

{{Panorama
| image    = File:Taung Gyi Pano from Shwe Phone Pwint2.jpg
| height   = 150
| alt      = ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားတောင်ပေါ်မှမြင်ရသော တောင်ကြီးမြို့ မြင်ကွင်း
| caption  = &lt;center&gt;ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားတောင်ပေါ်မှမြင်ရသော တောင်ကြီးမြို့ မြင်ကွင်း&lt;/center&gt;
}}

== ပညာရေး ==

=== အခြေခံပညာ ===
တောင်ကြီးမြို့တွင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၁၂ ကျောင်း ရှိသည်။ 

=== အဆင့်မြင့်ပညာ ===

* [[တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်]]
* [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]]
* [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]]
* [[ဆေးတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]]
*အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံ(တောင်ကြီး)

== ကျန်းမာရေး ==

=== အစိုးရဆေးရုံများ ===

* စဝ်စံထွန်း အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး
* တောင်ကြီး မိခင်နှင့်ကလေးဆေးရုံ 
*တောင်ကြီး တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 |accessdate=1 January 2019 |archivedate=1 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190101100918/https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 }}&lt;/ref&gt;
* အဆုတ်ရောဂါကုဆေးရုံ

== အားကစား ==
[[တောင်ကြီး အားကစားကွင်း]]သည် ဘက်စုံသုံးအားကစားကွင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ အဆိုပါ အားကစားကွင်းသည် [[ကမ္ဘောဇ ဘောလုံးအသင်း|ရှမ်းယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း]]၏ အိမ်ကွင်းလည်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါဘောလုံးအသင်းသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ် မြန်မာပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲတွင်လည်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကစားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]]စတင် ကျင်းပစဉ်ကတည်းကပင် ပါဝင်ခဲ့သော အသင်းတစ်သင်းဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုသော အသင်းလည်းဖြစ်သည်။ 

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
File:Taunggyi night.jpg|ညမြင်ကွင်း
ဖိုင်:St. Josephs Cathedral Taunggyi.jpeg|St. Josephs ဝတ်ပြုကျောင်းကြီး
ဖိုင်:Shwe Bone Pwint Pagoda, Taunggyi,Shan.jpg|၂၀၁၈ ခုနှစ် တောင်ကြီးမြို့
ဖိုင်:Sikh Taunggyi.JPG|Sikh ဝတ်ပြုကျောင်းကြီး
ဖိုင်:University of Medicine, Taunggyi-2.jpg|[[ဆေးတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]]
ဖိုင်:TU Taunggyi.jpg|[[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]]
ဖိုင်:Sulamani Pagoda - Taunggyi.jpg|စူဠာမုဏိလောကချမ်းသာစေတီတော်
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==

&lt;references/&gt;
* မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)။
* မြန်မာပြည်ဖွားဂေါ်ရခါး၊   ရေး-မေမြို့ချစ်ဆွေ၊   ၂၀၀၀ ခုနစ်ထုတ်
&lt;br /&gt;
{{ရှမ်းပြည်နယ်}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>2fcsuma6e394uqfymq6vq24qj0ir91k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အင်းလေးကန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3612</id>
    <revision>
      <id>1059429</id>
      <parentid>1037392</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T11:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55426-13</username>
        <id>149616</id>
      </contributor>
      <origin>1059429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31163" sha1="80nvdkit2ywnwqbdiozry5ocm5etrx1" xml:space="preserve">'''အင်းလေးကန်''' ({{lang-shn|ၼွင်ဢင်းလေး}})သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးသော သဘာဝ[[ကန်]]ဖြစ်ပြီး [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၏ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပျမ်းမျှ မီတာ ၉၀၀ (၂,၉၀၀ ပေ) ခန့်မြင့်သော ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ထက်တွင် တည်ရှိသဖြင့် &quot;တောင်ပေါ်က နတ်ကန်&quot; ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသော ပြိုင်ပြိုင်သွယ်တန်းနေသည့် တောင်တန်းကြီးနှစ်ခုကြားရှိ ညောင်ရွှေချိုင့်ဝှမ်း၏ အနက်ရှိုင်းဆုံးအပိုင်း၌ လှပစွာ အခြေတည်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;InleEco&quot;&gt;Butkus, V. (2015). ''Ecology and Sustainability of Inle Lake''.&lt;/ref&gt;

{{Infobox body of water
 | name = အင်းလေးကန်
 | native_name = {{lang-shn|ၼွင်ဢင်းလေး}}(နောင်အင်းလေး)
 | image = Inle Lake (Myanmar).jpg
 | caption = ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်မှ အင်းလေးကန်၏ မြင်ကွင်း
 | image_bathymetry = 
 | caption_bathymetry = 
 | location = [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
 | coords = {{coord|20|33|N|96|55|E|region:MM_type:waterbody|display=inline,title}}
 | type = [[Polymictic lake]] (Tectonic origin)
 | inflow = နမ့်လတ်ချောင်း
 | outflow = [[ဘီလူးချောင်း]]
 | catchment = {{convert|3700|km2|abbr=on}}
 | basin_countries = {{flag|Myanmar}}
 | length = {{convert|18|km|abbr=on}}
 | width = {{convert|5|km|abbr=on}}
 | area = {{convert|116|km2|abbr=on}}
 | depth = {{convert|1.5|m|abbr=on}} (ခြောက်သွေ့ရာသီ)
 | max-depth = {{convert|3.7|m|abbr=on}}
 | volume = 
 | residence_time = 
 | shore = 
 | elevation = {{convert|880|m|abbr=on}}
 | islands = ကျွန်းမျောများ (Floating islands)
 | cities = [[ညောင်ရွှေမြို့]]
}}

အင်းလေးကန်သည် ရှမ်းတောင်တန်းကြီးများ၏ ရင်ခွင်အလယ်တွင် ခွက်ဝင်နေသော သဘာဝရေလှောင်ကန်ကြီး ဖြစ်သည်။ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်|မိုးညှင်းခရိုင်]]ရှိ [[အင်းတော်ကြီး]]ကန်ပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးမားဆုံးသော ကန်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၈၈၀ မီတာ (၂,၉၀၀ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသဖြင့် အေးမြသော ရာသီဥတုနှင့် ကြည်လင်သော ရေပြင်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ကန်အတွင်းသို့ နမ့်လတ်ချောင်းနှင့် အခြားသော စမ်းချောင်းငယ်များစွာ စီးဝင်ပြီး၊ [[ဘီလူးချောင်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ (လောပိတ)|ဘီလူးချောင်း]]မှတစ်ဆင့် [[လောပိတ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ (၁) နှင့် (၂)|လောပိတ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ]]အတွက် အဓိကကျသော ရေအရင်းအမြစ်ကို ပံ့ပိုးပေးထားသည်။ အင်းလေးကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အခြားမည်သည့်နေရာ၌မျှ မရှိသော ရေနေသတ္တဝါနှင့် အပင်မျိုးစိတ်ပေါင်းများစွာ တည်ရှိရာ နေရာဖြစ်သဖြင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် [[ယူနက်စကို]] (UNESCO) ၏ လူသားနှင့် ဇီဝအဝန်းအဝိုင်း နယ်မြေ (Man and the Biosphere Reserve) အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;UNESCO. (2015). ''Inle Lake Biosphere Reserve, Myanmar''.&lt;/ref&gt;

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုဘဝ ==
အင်းလေးရေပြင်ပေါ်တွင် ရွာကြီး၊ ရွာငယ်များစွာကို ရေပေါ်အိမ်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားကြသည်။ ၎င်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော [[အင်းသားလူမျိုး]]တို့သည် ကမ္ဘာကျော် &quot;ခြေထောက်ဖြင့် လှေလှော်ခြင်း&quot; (Leg-rowing) အတတ်ပညာဖြင့် ငါးဖမ်းခြင်းနှင့် ရေပေါ်စိုက်ခင်း (Floating Gardens) လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။

အင်းလေးဒေသ၏ အထင်ကရအဖြစ်ဆုံး နေရာမှာ နန်ဟူးရွာရှိ [[ဖောင်တော်ဦးဘုရား (အင်းလေး)|ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] ဖြစ်ပြီး နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်သော ဖောင်တော်ဦးဘုရား ဒေသစာရီကြွချီပွဲမှာ ပြည်တွင်းပြည်ပခရီးသွားများ စိတ်ဝင်စားမှု အမြင့်ဆုံးပွဲတော် ဖြစ်သည်။

== အင်းလေးကန်၏ ပထဝီဝင်ဖြစ်တည်မှုသမိုင်း ==

အင်းလေးကန်သည် ဘူမိဗေဒသဘောတရားအရ တက်တိုးနစ် (Tectonic origin) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရှေးဟောင်းကန်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်]]၏ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိကာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၅ သန်းခန့် (Pliocene-Pleistocene epoch) ကတည်းက ဖြစ်တည်ခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;InleOrigin&quot;&gt;Su, Y. &amp; Jassby, A. (2000). ''The Inle Lake Ecosystem: Physical and Chemical Environment''.&lt;/ref&gt; အင်းလေးကန်၏ ဖြစ်တည်ပုံမှာ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် သွယ်တန်းနေသော ပြတ်ရွေ့ကြော (Fault lines) များအကြား မြေနိမ့်ဆင်းသွားရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော &quot;Graben&quot; ခေါ် ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;GeologyMM&quot;&gt;Bender, F. (1983). ''Geology of Burma''. Gebrüder Borntraeger.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် အင်းလေးကန် တည်ရှိရာ ဒေသသည် ထုံးကျောက် (Limestone) များပြားသော ကာ့စ် (Karst) မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ဖြစ်သောကြောင့် ထုံးကျောက်များ ရေတိုက်စားခြင်းနှင့် မြေအောက်လှိုဏ်ဂူများ ပြိုကျခြင်းတို့က ကန်၏ အနက်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်ကို နှစ်သန်းပေါင်းများစွာအတွင်း ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ သုတေသနပြုချက်များအရ ရှေးယခင်က ယခုထက် များစွာကြီးမားသော &quot;ရှေးဦးအင်းလေးကန်ကြီး&quot; ရှိခဲ့ဖူးပြီး၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် နုန်းမြေအနည်ထိုင်မှုများကြောင့် ယနေ့ မြင်တွေ့ရသော အရွယ်အစားသို့ တဖြည်းဖြည်း ကျုံ့ဝင်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;IID2012&quot;&gt;Inle Lake Conservation and Rehabilitation Project (2012). ''Technical Report on Geological Evolution''.&lt;/ref&gt;

ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ထူးခြားချက်များအနေဖြင့် အင်းလေးကန်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၈၈၀ မီတာ (၂,၉၀၀ ပေ) ခန့်တွင် တည်ရှိသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ မြင့်မားသော ကုန်းမြင့်ကန် (Highland Lake) များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ခန့်မှန်းခြေ ၄၄.၉ စတုရန်းမိုင် (၁၁၆ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ခန့်ရှိပြီး တောင်နှင့်မြောက် အလျား ကိုးမိုင်ခန့်ရှည်လျားကာ အရှေ့နှင့်အနောက် အကျယ်ဆုံးနေရာ၌ သုံးမိုင်ခွဲခန့် ရှိသည်။ ခြောက်သွေ့သော နွေရာသီတွင် ရေအနက် ၇ ပေ (၂.၁ မီတာ) ခန့်နှင့် ရေနက်သောနေရာများ၌ ၁၂ ပေ (၃.၇ မီတာ) ခန့် ရှိပြီး၊ မိုးရာသီတွင် ရေမျက်နှာပြင်သည် ၅ ပေ (၁.၅ မီတာ) ခန့် မြင့်တက်လာလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် ကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သော ချောင်းပေါင်း ၃၀ ကျော်မှ နှစ်စဉ် နုန်းနှင့် သဲအမြောက်အမြား သယ်ဆောင်လာသဖြင့် ကန်၏ အနက်မှာ တဖြည်းဖြည်း တိမ်ကောလာလျက်ရှိသည်။ အင်းလေးကန်သည် Polymictic lake အမျိုးအစားဖြစ်သဖြင့် ရေအပူချိန်မှာ အနက်အလိုက် အလွှာလိုက်ကွဲပြားခြင်းမရှိဘဲ ရေထုတစ်ခုလုံး မကြာခဏ ရောနှောလှုပ်ရှားနေသည့် သဘာဝရှိပြီး ကန်၏ ရေများသည် တောင်ဘက်စွန်မှ [[ဘီလူးချောင်း]] (နမ်ပီလူး) အဖြစ် စီးထွက်သွားသည်။&lt;ref name=&quot;Limnology&quot;&gt;Akaishi, F. et al. (2006). ''Surface water quality and limnological characteristics of Inle Lake, Myanmar''.&lt;/ref&gt;

သို့သော်လည်း လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကြောင့် ကန်၏ ဧရိယာမှာ လျင်မြန်စွာ ကျုံ့ဝင်လာနေပြီး၊ ၁၉၃၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ တိုင်းတာချက်များအရ ကန်၏ အိတ်ပွင့်ရေပြင်ဧရိယာမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းလာနေသည့် ဘူမိရုပ်သွင်ပြောင်းလဲမှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။&lt;ref name=&quot;Sidle2007&quot;&gt;Sidle, R.C. et al. (2007). ''Erosion and sedimentation in Inle Lake''. Environmental Management.&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
အေဒီ ၁၀၄၄ က [[ပုဂံ]]တွင် မြန်မာ့နန်းရိုးစခဲ့သော ပထမမြို့တည်နန်းတည်ဘုရင် [[အနော်ရထာ]]၏ မြစ်တော်ကြီး ဘုရင်[[အလောင်းစည်သူ]]သည် တိုင်းပြည်တနံတလျား ခရီးသွားခဲ့သည်တွင် ထားဝယ် သားတို့လည်း နောက်တော်ပါးကပါကြဆို၏။ ထားဝယ်ဆိုသည်က အောက်မြန်မာနိုင်ငံကမ်းရိုးတန်းဒေသသား တိုင်းရင်းသားတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အင်းလေးကန်အရောက် ထားဝယ်သားတို့အား ထိုအရပ်၌ အခြေချနေထိုင်ကြဖို့ အရပ်တစ်ခု သတ်မှတ်ပြုပေးတော်မူခဲ့သည်။ အနေအထားက ထားဝယ်သားတို့ ယခင်သူတို့နေထိုင်ကြီးပြင်းခဲ့ရာ (တနင်္သာရီ) ကမ်းရိုးတန်းအရပ်နှင့် ရေမြေအနေအထားများစွာတူသည်ဟု ထင်ဖွယ်ရာရှိသည်။

ဘုရင်အလောင်းစည်သူ ဖောင်တော်ကျောက်ချရာ အင်းလေးကန်မဟာတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ၅ ဆူနှင့် ဖောင်တော်ဦးစေတီတည်တော်မူခဲ့သည်။ ယင်းဆင်းထုတော်တို့မှာ မာလာယုကျွန်းစွယ်သို့ ဘုရင်မင်းမြတ် ဖောင်စင်္ကြာအရောက်တွင် ရရှိယူဆောင်ခဲ့ရာမှ ယင်းနယ်သစ်ဖွင့်ထားဝယ်သားတို့ ကိုးကွယ်ဖို့ပေးသနားခဲ့သည်ဆို၏။

ယနေ့ယခုတိုင်အောင်ပင် အင်းရေပြင်မြေပြင်အနက်၌ ကျွန်းတုံးကျွန်းသားအထပ်ထပ် မြင်နိုင်သေးသောနေရာကား ဘုရင်မင်းမြတ်၏ နန်းတော်စိုက်ရာ ဖြစ်ပုံရသည်ဟု ယနေ့ယခုတိုင် နေထိုင်လျက် ရှိနေကြသည့် ထားဝယ်သား သို့မဟုတ် အင်းသားတို့က ယုံကြည်ကြသည်။

နန်းပန်မြို့မှ တစ်မိုင်ခန့်အဝေး၌လည်း ခွဲခြမ်း မွေတော် သည်တော်နှင့် မွေတော်တဆူ အခြားအခြေစိုက်နေထိုင်ကြသူများ ကိုးကွယ်ကြဖို့ စိုက်ထူ လှူတော်မူခဲ့သေးသည်။ အင်းသားတို့ကိုယ်၌က သူတို့အချင်းချင်း ဘုံပြောပုံဆိုပုံအသံအမူမှအစ တူကြ၍ အင်းသားတို့က သူတို့မှာ ထားဝယ်သားတို့၏ ဘိုးဘွားဘီဘင်ဟု ဆိုချင်ကြသည်။ နောက်ထပ် အငြင်းပွားသည့် ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုက အင်းသားတို့ကိုယ်၌ ယုံကြည်ကြသည်မှာ ရှေးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ ပုဂံအစမှ သူတို့ဘိုးဘွားဘီဘင်အစဉ်လိုက် အင်းလေးဖက်သို့ ဆင်းသက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ ဘုရင်အလောင်းစည်သူ မရောက်မှီကတည်းကဖြစ်သည်ဟု ဆို၏။ ဘုရင်ရောက်အလာ အင်းသားတို့ကိုယ်၌က ဖောင်စင်္ကြာအတွက် ရေတပ်မတော်သားအဖြစ် အမှုထမ်းလိုပါကြောင်း ဆန္ဒအလျောက်တင်လျှောက်ရာမှ သူတို့ကိုမြန်မာတံခွန် တောင်စွန်ရောက်အောင် လိုက်ပါလာပြီး ဘုရင်ကသနား၍ အခြေကျနေကြဖို့ ဒေသတစ်ရပ် ဖွင့်ခဲ့ရာ၊ ထိုမှနောင် ယခုတိုင်အောင် ထားဝယ်အမည်နှင့် တည်စဲရှိ၏။ ယနေ့တိုင်အောင် ဖော်ပြပါအသိရခက်သည့် ဒဏ္ဍာရီ ၂ ပုဒ်ကြောင့် ထားဝယ်နှင့် အင်းသားမည်သည်ကစကြောင်း မည်သူမှ ဆင်ခြေပေး မှတ်ချက်ပြု စောဒနာခြင်း မပြုကြတော့ချေ။

== လူမျိုး ==
အင်းလေးကန်ကိုခြံ၍ တည်သည့်နယ်ချင်းစပ် ၄ မြို့နယ် ကန်ရေပြင်အပါအဝင် ကျေးရွာတို့၌နေကြသူပေါင်းမှာ ၇ သောင်းဟု ခန့်မှန်းသည်။ [[အင်းသားလူမျိုး]]၊ ရှမ်း၊ ပအိုဝ်(တောင်သူ)၊ ဓနု စသည့် လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။ မြေပြင်စိုက်ပျိုးအလှစိုက်ခင်းနှင့် အပင်အလှဆင်ခြင်း အင်းလေးရေပြင်အထက် ကျွန်းမျောပြု၍ ဥယျာဉ်ဈေးကွက် ထူထောင်ခြင်းနှင့် မျိုးရိုးစဉ်လာ တံငါ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း လုပ်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။=

==ထင်ရှားသော ဘုရားပွဲများ==
ဖောင်တော်ဦးစံကျောင်းတော်၌ သီတင်းကျွတ်လဆန်း(၁)ရက်၊ နံနက် (၄:၀၀) နာရီခန့်တွင် ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားပြုလုပ်ပြီး နံနက် (၇:၀၀) နာရီ မှာစတင်က စံကျောင်းတော်ရှိ ဘုရားငါးဆူအနက် လေးဆူအား ဟင်္သာဖောင်ဖြင့် [[ကျေးပေါခုံရွာ]]သို့ ရာပေါင်းများစွာသော လှေလှော်သမားများက ခြေထောက်တစ်ဖက်တည်းဖြစ် လှော်ခတ်ကာ ([[အင်းသားလူမျိုး]] ရိုးရာလှေလှော်ခတ်နည်း) ချိတ်ယူပင့်ဆောင်လာခဲ့သည်။ [[အင်းတိန်ရွာ]]တွင် သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၂)ရက် မှ (၃)ရက် နေ့အထိ ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲများ ကျင်းပကြသည်။ သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၄)ရက်တွင် [[ရွာမရွာ]]၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း(၅)ရက်တွင် [[ငါးဖယ်ချောင်းရွာ]]၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၆)ရက် တွင် [[ကြေးစားကုန်းရွာ]] နှင့် [[ပွဲစားကုန်းရွာ]] စသဖြင့် အင်းလေးကန်အနီးရှိရွာအသီးသီးတွင် ဗုဒ္ဓပူဇနိယကျင်းပကြသည်။ ညောင်ရွှေမြို့သို့ကြွချီလာပြီးနောက် သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၇)ရက်မှ (၉)ရက်​နေ့အထိ စံကျောင်းတော်တွင် ကိန်းဝပ်က ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲကျင်းပကြသည်။

ထိုနောက် ညောင်ရွှေမြို့စံကျောင်းတော်မှ နံနက်(၇:၀၀)နာရီခန့်တွင် [[နန်းသဲရွာ]]သို့ဆက်လက်ကြွချီကာ သီတင်းကျွတ်လဆန်း(၁၁)ရက်တွင် [[သလဲဦးရွာ]]၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း(၁၂)ရက်တွင် [[ဓကလာရွာ]] နှင့် [[ဇရပ်ကြီးရွာ]]၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း(၁၃)ရက်တွင် အလိုတော်ပေါက်နှင့် [[နန်းပန်ရွာ]]၊ ထိုနောက် [[မကျီးဆိပ်ရွာ]]သို့လည်းကောင်း [[ကျိင်းခမ်းရွာ]]သို့လည်းကောင်း သီတင်းကျွတ်လဆန်း(၁၄)ရက်နေ့တွင် ကြွချီကာ ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲများကျင်းပကြသည်။ သီတင်းကျွတ်လပြည်နေ့ ရောက်သော်အခါ [[မိုင်းပျိုးရွာ]]၊ သီတင်းကျွတ်လဆုတ်(၁)ရက်နေ့တွင် [[နောင်တောရွာ]]၊ သီတင်းကျွတ်လဆုတ်(၂)ရက်နေ့တွင် [[အင်းပေါခုံရွာ]] နှင့် [[ရေးသာရွာ]]သို့  ကြွချီကာဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲများ ကျင်းပကြသည်။ သီတင်းကျွတ်လဆုတ်(၃)ရက်၊ နံနက်(၈)နာရီတွင် ဖောင်တော်ဦး စံကျောင်းတော်ကြီးသို့ရောက်ရှိလာသည် နှင့်အတူ ကျောင်းတော်ဝင်ပွဲအား စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ကျေးပေါခုန်ကျေးရွာအုပ်စု သမိုင်းဝင် အင်းတိန်ဘုရား ပွဲတော်သည် အစည်ကားဆုံးသော ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။

== စီးပွားရေး ==
[[File:InleEelTrap1.jpg|thumb|200px|အင်းလေးကန်ရှိ [[ငါးရှဉ့်]]ဖမ်းလုပ်ငန်း]]
အင်းလေးနယ်တဝိုက် ကုန်သွယ်ထိုက်သည့်အရာတို့က လက်လုပ်ကုန်စည်အဖြစ်များ၍ လက်နက်တန်ဆာ၊ ကိရိယာပစ္စည်း ထွင်းထုထားသည့် အလှဆင်ဝတ္တုအဝတ်အထည်နှင့် ဖက်လိပ်ခေါ် ဆေးလိပ်တို့မှာ ဒေသသုံးသက်သက်လည်းရှိ ဒေသအပနှင့်လည်း ကူးလူးဖို့ပါရှိသည်။ ယင်းတို့အနက် အတော်များများ အလားတူတို့ကို မြန်မာပြည်အရပ်ရပ်၌လည်း ဝယ်၍ရနိုင်သည်။ နေ့စဉ် အရောင်းအဝယ်မှာ ဒေသဈေးတွင် တွင်ကျယ်စွာလုပ်နိုင်၏။ သို့သော် ပျံကျဈေးဖြစ်၍ ဈေးနေရာပြောင်းသည်ကို အစဉ်အလာသမားတို့အတွက် အခက်အခဲရှိသိကြပါ၏။ ထို့ကြောင့် ပဉ္စမဈေးနေ့တိုင်း နောက်တဈေး မည်သည့်နေရာမှာဆိုသည်ကို လှည့်လည်စဉ်ထားကာ ရေးဆွဲလိုက်နာကြပါ၏။ ဈေးနေ့ကျလျှင်ဖြင့် လှေငယ်ကိုယ်စီဖြင့် ရေပေါ်ဈေးအဖြစ် ကျန် ၄ ရက်ထက်ပိုမိုများပြားသည့် ပမာဏကို ခရီးသွားဧည့်သည်တို့အတွက် ရောင်းကြဝယ်ကြသည်။ အင်းလေးကန်သည် ရှေးရိုးစဉ်လာယက္ကန်းလုပ်ငန်းအတွက်လည်း ကျော်ကြားပါသည်။ ရှမ်းလွယ်အိတ်ခေါ် ပခုံးလွယ်အိတ်မှာ မြန်မာအများနေ့စဉ်သုံး၍ ဤဒေသတွင်အထွက်များပါသည်။ ပိုးထည်ယက်ခြင်းကလည်း အများကြိုက် အရေးပါလက်မှုစက်မှုပညာလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်၍ အင်းလေးနယ်အတွင်းသာမက နိုင်ငံတနံတလျား လူသိများကြသည်။ ယင်းအရပ်ကုန်ထွက်တို့က လက်ရာကသန့် အဆင့်ကမြင့် လက်နှင့်ယက်လျှင်ပိုလှသည့်အဆင်၊ အင်းလေးဆင်ဟုလည်း ခေါ်ကြ။ ကျားမ မဟူသူသူငါငါတိုင်း ရင်တန်ဆာအဖြစ် ဆင်မြန်းကြသည်။ ယခုဆိုလျှင် ပြည်တွင်းဧည့်သည်နှင့် နိုင်ငံခြားဧည့်သည်တို့က အလှပစ္စည်း ပဏ္ဏာပစ္စည်းလို အသီးသီးဝယ်သွားလေ့ရှိကြသည်။

== ထင်ရှားသောနေရာများ ==
* [[ဖောင်တော်ဦးဘုရား (အင်းလေး)|ဖောင်တော်ဦးဘုရား]]
* [[အင်းလေးရွာမ|ရွာမ ရေပေါ်ဈေး]]
* [[ငါးဖယ်ချောင်းကျောင်းတိုက်]] (ကြောင်ခုန်ကျောင်း ဟုလူသိများသည်။)
* [[ရွှေအင်းတိန် ဘုရား]]

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
File:Inle Lake, Bamboo houses, Myanmar.jpg
File:Inle Lake,Floating Garden.JPG
File:Blethrow Inle3.JPG
File:Hpaung Daw U Pagoda.jpg|ဖောင်တော်ဦးဘုရား
File:Hpaung Daw U Pagoda Buddhas.jpg|ဖောင်တော်ဦးဘုရား
File:Inle Lake, Plants, Flowers, Myanmar.jpg
File:Blethrow Inle2.JPG
File:Blethrow Inle1.JPG
File:Inlay Festival Standing Rowing.jpg
File:Alotawpauk Pagoda Inlay.jpg|အလိုတော်ပေါက်ဘုရား
File:Inlay Boat Station.jpg|အင်းလေး လှေဆိပ်
File:Inle Lake, Buddhist stupas, Myanmar.jpg
&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{commonscat|Inle Lake}}
* Interesting Photos [http://www.terragalleria.com/theravada/myanmar/inle/inle.html]
* [http://www.myanmar-info.de/inle-see/ images from Inle Lake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929114801/http://www.myanmar-info.de/inle-see/ |date=29 September 2007 }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=Xr_xXDovx-U Trip to Burma] YouTube
* [http://www.youtube.com/watch?v=oAPVSpHwiEc&amp;mode=related&amp;search= Inle Lake] YouTube
* [http://www.mrtv3.net.mm/pages/cotinlay.html The Cotton Weaving Industry of Inle inc. video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071006184747/http://www.mrtv3.net.mm/pages/cotinlay.html |date=6 October 2007 }}
* [http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=8465 Where Even Dead Flowers are Doomed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319040455/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=8465 |date=19 March 2008 }} Kyi Wai, ''The Irrawaddy'', September 1, 2007
* [http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=8466 Poisoned Waters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080309030433/http://irrawaddy.org/article.php?art_id=8466 |date=9 March 2008 }} Kyi Wai, &quot;The Irrawaddy&quot;, September 1, 2007


{{ရှမ်းပြည်နယ်}}

[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]]</text>
      <sha1>80nvdkit2ywnwqbdiozry5ocm5etrx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မေတ္တသုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4811</id>
    <revision>
      <id>1059400</id>
      <parentid>1053265</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T04:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55951-78</username>
        <id>149694</id>
      </contributor>
      <origin>1059400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40946" sha1="b3gkq6li2xcuvksjkj4ty65r8vwirbk" xml:space="preserve">{{ပိဋကတ်သုံးပုံ}}
မေတ္တသုတ် + [[မေတ္တာသုတ်]]သည် စုစုပေါင်း (၉)သုတ် ရှိပါသည်။

'''မေတ္တသုတ်''' ကို ခုဒ္ဒကနိကာယ် ခုဒ္ဒကပါဌ  အပိုင်း ၉ တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Khuddaka-Pali-2007&quot;&gt;{{cite book
|last=သာသနာရေးဦးစီးဌာန
|date=၂၀၀၇
|title=ဆဋ္ဌသင်္ဂီ တိပိဋကံ၊ သုတ္တန္တပိဋကေ ခုဒ္ဒကနိကာယေ၊ ခုဒ္ဒကပါဌ ဓမ္မပဒ ဥဒါန ဣတိဝုတ္တက သုတ္တနိပါတ ပါဠိ
|page=စာ ၁၀-၁၁}}&lt;/ref&gt;

အခါတစ်ပါး၌ ရဟန်းငါးရာတို့သည် မြတ်စွာဘုရား အထံတော်၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို သင်ယူပြီး ဟိမဝန္တာနှင့် တစ်စပ်တည်း တည်နေသော တောအုပ်ကြီးတစ်ခုထဲသို့ ဝင်ရောက်၍ သစ်တစ်ပင်ရင်း ဝါးတစ်ပင်အောက်၌ တရားအားထုတ်ကာ သီတင်းသုံး နေထိုင်ကြလေသည်။

ထိုရဟန်းတော်တို့၏ သီလတန်ခိုးကြောင့် သစ်ပင်များပေါ်ရှိနတ်များမှာ သစ်ပင်များပေါ်၌ မနေဝံ့ကြတော့ဘဲ ကလေးများကို လက်ဆွဲကာ လှည့်လည်သွားလာ နေထိုင်ကြရရှာကုန်၏။ ရဟန်းများ တစ်နေ့ ပြန်နိုးနိုးနှင့် စောင့်နေခဲ့ကြကုန်၏၊ အတော်ကြာသောအခါ “ရဟန်းများ ပြန်ကြတော့မည် မဟုတ်”ဟု သိကြ၍ ရဟန်းများ မနေဝံ့အောင် ညဉ့်အခါ၌ ကြောက်မက်ဖွယ် အဆင်း အသံများကို ပြကာ ခြောက်လှန့်ကြလေတော့သည်။ ထိုအခါ ရဟန်းများ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ကြကာ ရောဂါ အမျိုးမျိုး ရရှိကြတော့သည်။ စိတ်ချောက်ချား၍ အေးချမ်းသာယာမှု တည်ကြည်ငြိမ်သက်မှုကို လုံးဝ မရရှိကြတော့ကုန်။ သို့ဖြစ်၍ “ငါတို့ဤအရပ်မှာ မနေသင့် ဟု ဆုံးဖြတ်ကြကာ မြတ်စွာဘုရားအထံတော်သို့ ပြန်သွားခဲ့ကြလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားအထံတော်သို့ ရောက်သောအခါ အကြောင်းစုံကို လျှောက်ထားကြ၏။ မြတ်စွာဘုရားက ထိုရဟန်းတို့ကို မေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်ကို သင်ပေးတော်မူ၍ ထိုတောအုပ်သို့ပင် ပြန်သွားကြရန် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့လေသည်။ 

ရဟန်းများလည်း ထိုတောအုပ်သို့ ပြန်သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရား သင်ပေးညွှန်ကြားတော်မူလိုက်သည့် အတိုင်း မေတ္တသုတ်ကို ရွတ်ဆိုလျက် မေတ္တာဘာဝနာကို ပွားများကြရာ နတ်အများက ချစ်မြတ်နိုးကြလျက် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်များပင် ပြုလုပ်ကြ စောင့်ရှောက်ကြ လေသည်။ ထိုအခါ ထိုရဟန်းတော်များ မေတ္တသုတ်ကို ရွတ်ဆိုပွားများကြ၍ ဝိပဿနာတရားကိုပါ ပွားများ အားထုတ်ကြသောအခါ ဝါတွင်းမှာပင် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြလေသည်။&lt;ref&gt;ပရိတ်တော်အဓိပ္ပါယ် ကြည်ညိုဖွယ် (အရှင်သာသနဝရ)&lt;/ref&gt;

==မေတ္တသုတ် (ပါဠိ)==
&lt;poem&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ပါဠိတော် !! မြန်မာအသံထွက် 
|-
|၁။ ယဿာနုဘာဝတော ယက္ခာ၊
နေဝ ဒဿေန္တိ ဘီသနံ။
ယဉှိ စေဝါ နုယုဉ္ဇန္တော၊ 
ရတ္တိန္ဒိဝ မတန္ဒိတော။&lt;ref name=&quot;PaYateGyi-11&quot;&gt;{{cite book |last=မဏိဇောတ |title=ပရိတ်ကြီး ၁၁-သုတ် အသံထွက်ရွတ်ဖတ်နည်းနှင့် မြန်မာပြန် |date=၂၀၀၀-ခုနှစ်၊မေလ |publisher=ဓမ္မခေါင်းလောင်းစာပေ |location=ရန်ကုန်မြို့ |edition=ပထမအကြိမ် |page=စာ ၆၁ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BuddhaBathaKaung&quot;&gt;{{cite book |last=သာသနာတော်ထွန်းကား ပြန့်ပွားရေး ဦးစီးဌာန |date=၂၀၁၅ |title=ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက် |page=စာ ၂၇၄-၂၇၇}}&lt;/ref&gt;{{efn|name=fn1}}
||၁။ ယတ်သာ နုဘာဝ-တော ယက်ခါ၊
နေဝ ဒတ်သင်တိ ဘီသနံ။ 
ယင်ညှိ စေဝါ- နုယုန်ဇန်တော၊ 
ရတ်တိန်ဒိဝ-မ တန်ဒိတော။ 
|-
|၂။ သုခံ သုပတိ သုတ္တော စ၊
ပါပံ ကိဉ္စိ န ပဿတိ။
ဧဝမာဒိ ဂုဏူပေတံ။
ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။&lt;ref name=&quot;PaYateGyi-11&quot;/&gt;
||၂။ သုခံ သုပတိ သုတ်တော စ၊ 
ပါပံ ကိန်စိ န ပတ်သတိ။ 
အေ၀မာဒိဂုဏူပေတံ၊ 
ပရိတ်တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ 
|-
|၃။ ကရဏီယ မတ္ထကုသလေန၊
ယန္တ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ။
သက္ကော ဥဇူ စ သုဟုဇူ စ၊
သုဝစော စဿ မုဒု အနတိမာနီ။&lt;ref name=&quot;Khuddaka-Pali-2007&quot;/&gt;
||၃။ ကရဏီယ-မတ်ထ-ကုသလေန၊ 
ယန်တ-သန်တံ ပဒံ အဘိသမစ်စ။
သက်ကော ဥဇူ စ သုဟုဇူ စ၊ 
သုဝစော စတ်သ မုဒု အနတိမာနီ။ 
|-
|၄။ သန္တုဿကော စ သုဘရော စ၊
အပ္ပကိစ္စော စ သလ္လဟုကဝုတ္တိ။
သန္တိန္ဒြိယော စ နိပကော စ၊
အပ္ပဂဗ္ဘော ကုလေသွ န နုဂိဒ္ဓေါ။&lt;ref name=&quot;Khuddaka-Pali-2007&quot;/&gt;
||၄။ သန်တုတ်သကော စ သုဘရော စ၊ 
အပ်ပ-ကိတ်စော စ သန်လဟုက-ဝုတ်တိ။ 
သန်တိန်ဒရိယော စ နိပကော စ၊
အပ် ပဂတ်ဗော ကုလေသွ နနုဂိတ်ဓော။ 
|-
|၅။ န စ ခုဒ္ဒ မာစရေ ကိဉ္စိ၊
ယေန ဝိညူ ပရေ ဥပ ဝဒေယျုံ။
သုခိနောဝ ခေမိနော ဟောန္တု၊
သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။&lt;ref name=&quot;Khuddaka-Pali-2007&quot;/&gt;
||၅။ န-စ-ခုတ်ဒ-မာစရေ ကိန်စိ၊ 
ယေန ဝိန်ညူ ပရေ အုပ-ဝဒေယုံ။ 
သုခိနောဝ ခေမိနော ဟွန်တု၊ 
သပ်ဗ-သတ်တာ ဘဝန်တု သုခိတတ်တာ။ 
|-
|၆။ ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ၊
တသာ ဝါ ထာဝရာဝ နဝသေသာ။
ဒီဃာ ဝါ ယေဝ မဟန္တာ၊
မဇ္ဈိမာ ရဿကာ အဏုကထူလာ။&lt;ref name=&quot;Khuddaka-Pali-2007&quot;/&gt;
||၆။ ယေ ကေစိ ပါဏ-ဘူတတ်ထိ၊ 
တသာ ဝါ ထာဝရာဝ-နဝသေသာ။ 
ဒီဃာ ဝါ ယေဝ မဟန်တာ၊
မစ်ဈိမာ ရတ်သကာ အဏုက-ထူလာ။ 
|-
|၇။ ဒိဋ္ဌာ ဝါ ယေဝ အဒိဋ္ဌာ၊
ယေဝ ဒူရေ ဝသန္တိ အဝိဒူရေ။
ဘူတာဝ သမ္ဘဝေသီဝ၊
သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။&lt;ref name=&quot;Khuddaka-Pali-2007&quot;/&gt;
||၇။ ဒိတ်ထာ ဝါ ယေ၀ အ-ဒိတ်ထာ၊ 
ယေ ဝ ဒူရေ ဝသန်တိ အ-ဝိဒူရေ။ 
ဘူတာ ဝ သမ်ဘဝေသီ ဝ၊
သတ်ဗ-သတ်တာ ဘဝန်တု သုခိတတ်တာ။
|-
|၈။ န ပရော ပရံ နိကုဗ္ဗေထ၊
နာတိမညေထ ကတ္ထစိ န ကဉ္စိ။
ဗျာရောသနာ ပဋိဃသည၊
နာညမညဿ ဒုက္ခ မိစ္ဆေယျ။&lt;ref name=&quot;Khuddaka-Pali-2007&quot;/&gt;
||၈။ န ပရော ပရံ နိကုပ်ဗေထ၊ 
နာတိ မင်ညေထ ကတ်ထ-စိ န ကင်စိ။ 
ဗျာရောသနာ ပတိဃသင်ည၊ 
နင်ည မင်ညတ်သ ဒုတ်ခ မိတ်ဆေယ။ 
|-
|၉။ မာတာ ယထာ နိယံပုတ္တ၊
မာယုသာ ဧကပုတ္တ မနုရက္ခေ။
ဧဝမ္ပိ သဗ္ဗဘူတေသု၊
မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။&lt;ref name=&quot;Khuddaka-Pali-2007&quot;/&gt;
||၉။ မာတာ ယထာ နိယံ ပုတ်တ၊ 
မာယုသာ အေက ပုတ်တ မနုရက်ခေ။ 
အေဝမ်ပိ သပ်ဗ-ဘူတေသု၊ 
မာနသံ ဘာဝယေ အ-ပရိမာဏံ။ 
|-
|၁၀။ မေတ္တဉ္စ သဗ္ဗလောကသ္မိံ၊
မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။
ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယဉ္စ၊
အသမ္ဗာဓံ အဝေရ မသပတ္တံ။&lt;ref name=&quot;Khuddaka-Pali-2007&quot;/&gt;
||၁၀။ မစ်တင်စ သပ်ဗ-လောကတ်သမိန်၊ 
မာနသံ ဘာဝယေ အ-ပရိမာဏံ။ 
အုတ်ဓံ အဓော စ တိရိယင်စ၊ 
အ-သမ်ဗာဓံ အ-ဝေရ မ-သပတ်တံ။ 
|-
|၁၁။ တိဋ္ဌံ စရံ နိသိန္နော ဝ၊
သယာနော ယာဝတာဿ ဝိတမိဒ္ဓေါ။
ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျ၊
ဗြဟ္မ မေတံ ဝိဟာရ မိဓ မာဟု။&lt;ref name=&quot;Khuddaka-Pali-2007&quot;/&gt;
||၁၁။ တိတ်ထံ စရံ နိသိန်နော ဝ၊
သယာနော ယာဝတတ်သ ဝိတ မိတ်ဓော။ 
အေတံ သတိန် အဓိတ်ထေယ၊
ဗြန်မ မေတံ ဝိဟာရ-မိဓ-မာဟု။
|-
|၁၂။ ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနုပဂ္ဂမ္မ၊
သီလဝါ ဒဿနေန သမ္ပန္နော။
ကာမေသု ဝိနယ ဂေဓံ၊
န ဟိ ဇာတုဂ္ဂဗ္ဘသေယျ ပုန ရေတိ။&lt;ref name=&quot;Khuddaka-Pali-2007&quot;/&gt;{{efn|name=fn2}}
||၁၂။ ဒိတ်ထိန် စ အနုပက်ဂမ်မ၊
သီလ-ဝါ ဒတ်သနေန သမ်ပန်နော။
ကာမေသု ဝိနေယ ဂေဓံ၊
န ဟိ ဇာတုတ်-ဂတ်ဘ သေယ ပုန ရေတိ။
|-
|မေတ္တသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
||မစ်တ-သုတ်တံ နိတ်ထိတံ။
|}&lt;/poem&gt;
===မှတ်စု===
{{notelist|refs=
{{efn|name=fn1|(&quot;ယဉှိ&quot; ကို &quot;ယင်ညှိ&quot; ဟုဖတ်ပါ။)&lt;ref name=&quot;PaYateGyi-11&quot;/&gt;}}
{{efn|name=fn2|&quot;ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတစ်ယောက်&quot;စာအုပ်တွင် &quot;ပုန ရေတိ&quot;ဟု သုံးထားသည်။}}
}}

==မေတ္တသုတ် ရွတ်ဖတ်ရခြင်း အကျိုး&lt;ref name=&quot;BuddhaBathaKaung&quot;/&gt;==
မေတ္တသုတ်ကို အမြဲမပြတ် ရွတ်ဖတ်လေ့ရှိသူတို့မှာ 
*[[ဘီလူး]][[သရဲ]]စသော မကောင်းဆိုးဝါးတို့၏ အခြောက်အလှန့်မခံရခြင်း၊ 
*[[အနာရောဂါ]]ကင်းခြင်း၊ 
*အိပ်မက်ဆိုး နိမိတ်ဆိုး အတိတ်ဆိုးများ မတွေ့ကြုံရခြင်း၊ 
*ချမ်းသာစွာ အိပ်ရခြင်း၊ နိုးရခြင်း၊ 
*[[လူ]][[နတ်]]အများချစ်ခင်ခြင်း၊ 
*အဆိပ်လက်နက် မစူးရှခြင်း၊ 
*ရူးသွပ်သော ဝေဒနာကင်းခြင်းမှစ၍ [[ဗြဟ္မာ့ဘုံ]] ရောက်သည်အထိ အကျိုးပေးနိုင်စွမ်းရှိလေသည်။

==မေတ္တသုတ် မြန်မာပြန်&lt;ref name=&quot;BuddhaBathaKaung&quot;/&gt;==
၁။ မေတ္တသုတ်ပရိတ်တော်၏ တန်ခိုးရှိန်စော်အာနုဘော်ကြောင့် ဘီလူးကြမ်းတို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ်သော အဆင်း အသံ အစရှိသော အာရုံတို့ကို မပြဝံ့ မခြောက်ဝံ့ကြလေကုန်၊ မေတ္တာသုတ်ပရိတ်တော်ကို ညဉ့်အခါ၌လည်းကောင်း၊ နေ့အခါ၌လည်းကောင်း၊ မပျင်းမရိ လုံ့လပြု၍ ရွတ်ဖတ်သောသူသည်

၂။ ချမ်းသာစွာအိပ်ရ၏။ အိပ်သော်လည်း မကောင်းသော အိပ်မက်ကို တစိုးတစိမျှ မမြင်မက်၊  ဤသို့ အစရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံသော မေတ္တာသုတ်ပရိတ်တော်ကို အို - သူတော်ကောင်းတို့ ငါတို့ ရွတ်ဖတ်ကြပါကုန်စို့။  

၃။ လောကီ လောကုတ္တရာအကျိုးစီးပွား၌ လိမ္မာသောသူသည် ငြိမ်သက်အေးချမ်းသော နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၍ ဤဆိုလတ္တံ့သောသူတော်ကောင်းနည်းလမ်းကို ကျင့်ကြံအားထုတ် ပြုလုပ်အပ်၏။ကိုယ်နှင့်အသက်တို့ကို မငဲ့ကွက် မညှာတာ ပြုလုပ်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ရာ၏။

# ကိုယ်နှုတ်နှစ်ပါး ရိုးသားဖြောင့်မတ်ရာ၏။
# စိတ်သဘောထား ကောင်းစွာ ဖြောင့်မတ်ရာ၏။
# ဆိုဆုံးမလွယ်ရာ၏။
# နူးညံ့သိမ်မွေ့ရာ၏။
# သူတစ်ပါးအပေါ် ထောင်လွှားသော မာန်မာနမရှိရာ။
# ရောင့်ရဲလွယ်ရာ၏။
# မွေးမြူလွယ်ရာ၏။
# နည်းပါးသော အမှုကိစ္စရှိရာ၏။
# ပေါ့ပါးသော အသက်မွေးခြင်း ရှိရာ၏။
# ငြိမ်သက်သော ဣန္ဒြေရှိရာ၏။
# အရာရာ၌ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ရဲရင့်သော ဉာဏ်ပညာရှိရာ၏။
# ကိုယ်နှုတ်နှလုံးသုံးပါးလုံး ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းမှု မရှိရာ။
# ဒါယကာတို့၌ တွယ်တာမက်မော

၁၄။လွန်ကဲထောင်လွှားသော မာန်မာနမရှိရာ။သိမ်ငယ်ညှိုးလျသော လွန်ကဲသည့် အားငယ်စိတ်လည်းမရှိရာ။

၁၅။ ပညာရှိတို့ ကဲ့ရဲ့ ရှိုတ်ချအပ်သော မကောင်းမှု့ကို အနည်းငယ်မျှ

၆။ အကြွင်လုပ်းမရှိ အလုံးစုံ ထွက်သွက်ဝင်သက်ရှိသော သတ္တဝါ၊ ထင်ရှားရှိသော သတ္တဝါ၊ ထိတ်လန့်တတ်သော သတ္တဝါ၊ တည်ကြည်ငြိမ်သက်သော သတ္တဝါ၊ ရှည်သော သတ္တဝါ၊ တိုသော သတ္တဝါ၊ ပုကွသော သတ္တဝါ၊ မတိုမရှည်သော သတ္တဝါ၊ ကြီးသော သတ္တဝါ၊ ငယ်သော သတ္တဝါ၊ မကြီးမငယ်သော သတ္တဝါ၊ ဆူသော သတ္တဝါ၊ ကြုံ့သောသတ္တဝါ၊ မဆူမကြုံ့သော သတ္တဝါ။

၇။ မျက်စိဖြင့်မြင်ကောင်းသော သတ္တဝါ၊ မျက်စိဖြင့် မမြင်ကောင်းသော သတ္တဝါ၊ အဝေး၌နေသော သတ္တဝါ၊ အနီး၌နေသော သတ္တဝါ၊ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ပြီးသော သတ္တဝါ၊ ဖြစ်ဆဲတည်နေသော သတ္တဝါ၊ ဤအလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့သည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာခြင်း ရှိကြပါစေကုန်သတည်း။ 

၈။ တစ်ယောက်သောသူက တစ်ယောက်သောသူကို အမျက်မထွက်ပါစေလင့်၊ တစုံတခုသော အမှုကိစ္စ၌ တစ်ယောက်သောသူက တစ်ယောက်သောသူကို ညှဉ်းဆဲချုပ်ချယ်သော ကာယကံ ဝစီ
ကံဖြင့်လည်းကောင်း၊ခိုက်ရန်မျက်ပွား အငြိုးထားသော စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အနည်းငယ်မျှသော်မှ မထီမဲ့မြင် မအောက်မေ့ပါစေလင့်၊ အချင်းချင်း၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကို အလိုမရှိပါစေလင့်။

၉။ အမိသည် မိမိရင်သွေးဖြစ်သော တစ်ဦးတည်းသော သားငယ်ကို အသက်အတွက်ကြောင့် အဖန်တလဲလဲစောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ ဤနည်းအတူသာလျှင် ခပ်သိမ်းသောသတ္တဝါတို့၌ အတိုင်းအရှည်မရှိသော မေတ္တာစိတ်ကို ပွားစေရာ၏။ 

၁၀။ ကာမဘဝတည်းဟူသော အောက်လောက၌လည်းကောင်း၊ ရူပဘဝတည်းဟူသော အလယ်လောက၌လည်းကောင်း၊ အရူပဘဝတည်းဟူသော အထက်လောက၌လည်းကောင်း၊ ဤလောကသုံးပါးတို့၌ ပိုင်းခြားလွတ်ကင်း ကျဉ်းမြောင်းခြင်းလည်းမရှိ ကိုယ်တွင်းဘေးရန်လည်းမရှိ အပဘေးရန်လည်းမရှိ အတိုင်းမသိ ချစ်ခင်မြတ်နိုးသော မေတ္တာစိတ်ကိုလည်း ပွားစေရာ၏။ 

၁၁။ ရပ်နေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ သွားနေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုင်နေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ လှဲလျောင်းနေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ မအိပ်မငိုက်သမျှ ကာလပတ်လုံး သာသနာတော်ကြီး၌ မေတ္တာစိတ်နှင့်ယှဉ်၍ နေထိုင်ခြင်းကို &quot;မြတ်သောနေထိုင်ခြင်း&quot; ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားတို့ ဟောတော်မူကုန်၏။

၁၂။ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းအားထုတ် ပြုလုပ်သောသူသည် အမြင်ဖောက်ပြန် မိစ္ဆာဉာဏ်သို့ မကပ်မရောက်သောကြောင့် လောကုတ္တရာသီလ ရှိသည်ဖြစ်၍ မဂ်ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံပြီးလျှင် ဝတ္ထုကာမ ကိလေသာကာမတို့၌ တပ်မက်မောခြင်းကင်းသောကြောင့် နောက်တစ်ဖန် အမိဝမ်းတွင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသို့ ဧကန်မရောက်တော့ပြီ။      ။

==မေတ္တာသုတ်တော်လာ မေတ္တာပွားနည်း (၁၁) နည်း==
၁။ လုံးစုံများစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။&lt;br /&gt;
ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။

၂။ ကြောက်တတ်မကြောက်တတ်၊ နှစ်ရပ်များစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။&lt;br /&gt;
ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။

၃။ မြင်အပ်မမြင်အပ်၊ နှစ်ရပ်များစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။&lt;br /&gt;
ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။

၄။ ဝေးနေ နီးနေ၊ နှစ်ထွေများစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။&lt;br /&gt;
ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။

၅။ ဘဝဇာတ်ဆုံး၊ မဆုံးများစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။&lt;br /&gt;
ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။

၆။ ရှည်တို အလတ်၊ သုံးရပ်ခန္ဓာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။&lt;br /&gt;
ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။

၇။ ကြီး ငယ် အလတ်၊ သုံးရပ်ခန္ဓာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။&lt;br /&gt;
ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။

၈။ ဆူကြုံအလတ်၊ သုံးရပ်ခန္ဓာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။
ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။

၉။ လူအချင်းချင်း၊ လှည့်ပတ်ခြင်း၊ ကင်းရှင်းကြပါစေ။ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။ ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။

၁၀။ အထင်သေးခြင်း၊ အချင်းချင်း၊ ကင်းရှင်းကြပါစေ။ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။ ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။

၁၁။ ဆင်းရဲလိုခြင်း၊ အချင်းချင်း၊ ကင်းရှင်းကြပါစေ။&lt;ref&gt;ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု သင်ခန်းစာ&lt;/ref&gt; ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။ ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။

== အနက်အဓိပ္ပာယ်များ ==

=== မေတ္တသုတ်အနက်(ဗုဒ္ဓဘာသာအခြေခံ(လက်စွဲ) မိဘမေတ္တာဆယ်စောင်တွဲ‌)&lt;ref&gt;{{Cite book |year=2025 |title=ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံ (လက်စွဲ) မိဘမေတ္တာဆယ်စောင်တွဲ |publisher=မိဘမေတ္တာ စာပေ |publication-date=2025 |pages=192-196 |language=my}}&lt;/ref&gt; ===

# ယဿ၊ အကြင်မေတ္တသုတ်၏။ အာနုဘာဝတော၊ အာနုဘော်ကြောင့်။ ယက္ခာ၊ ဘီလူးတို့သည်။ (ဝါ) ဘုမ္မစိုးနတ်တို့သည်။ ဘီသနံ၊ ကြောက်မက်ဖွယ်သော အဆင်းကို။ နေဝဒဿေန္တိ၊ မမြငံ့ကုန်။ ယမှိစေ၀= ယံဟိစဧဝ၊ အကြင်မေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်၌သာလျှင်။ ရတ္တိ'၊ ညဉ့်၌ လည်းကောင်း။ ဒိဝံ၊ နေ့၌လည်းကောင်း။ အတန္ဒိတော၊ မပျင်းမရိသည်ဖြစ်၍၊ အနုယုဉ္ဇန္တော၊ လုံ့လပြုသောသူသည်။
# သုခံ၊ ချမ်းသာစွာ။ သုပတိ၊ အိပ်ရ၏။ သုတ္တောစ၊ အိပ် ပျော်သော်လည်း။ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော။ ပါပံ၊ မကောင်းသော အိပ်မက်ကို။ နပဿတိ၊ မမြင်မက်။ ဧဝမာဒိဂုဏူပေတံ၊ ဤသို့ အစရှိသော ကျေးဇူးနှင့်ပြည့်စုံသော။ တံပရိတ္တံ၊ ထိုမေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်ကို။ ဟေ၊ အို သူတော်ကောင်းတို့။ မယံ၊ ငါတို့သည်။ ဘဏာမ၊ ရွတ်ကြကုန်အံ့။
# သန္တံ ၊ ငြိမ်သက်စွာသော။ ယံ ပဒံ၊ အကြင်နိဗ္ဗာန်သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ တံ ပဒံ၊ ထိုနိဗ္ဗာန်သို့။ အဘိသမေစ္စ အာရုံပြုသော အားဖြင့်ကပ်၍။ (ဝါ) လောကီဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်၍။ အတ္ထကုသလေန၊ အစီးအပွား၌ လိမ္မာသောသူသည်၊ ကရဏီယံ၊ ပြုအပ်၏။ သက္ကောစ၊ ပြုခြင်းငှာ တတ်အားသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ဥဇုစ၊ ဖြောင့် မတ်သည်လည်း၊ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သုဟုဇုစ၊ ကောင်းစွာ ဖြောင့်မတ် သည်လည်း၊ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သုဝစောစ၊ ပညာရှိတို့ ဆိုလွယ် သည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ မုဒု စ၊ နူးညံ့သည်လည်း၊ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အနတိမာနိစ၊ မာန်မရှိသည်လည်း။ အဿ ဖြစ်ရာ၏။
# သန္တုဿကောစ၊ ရောင့်ရဲလွယ်သည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သုဘရောစ၊ မွေးမြူလွယ်သည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အပ္ပကိစ္စောစ၊ နည်းသောကိစ္စရှိသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သလ္လဟုက ဝုတ္တိစ၊ ပေါ့သောအသက်မွေးခြင်းရှိသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ သန္တိန္ဒြိယောစ၊ ငြိမ်သက်သော ဣန္ဒြေရှိသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ နိပကောစ၊ ရင့်သော ပညာရှိသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ အပ္ပဂဗ္ဘာစ၊ မကြမ်းတမ်းသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ကုလေသု၊ ဒါယကာတို့၌။ အနနုဂိဒ္ဓေါစ၊ မမက်မောသည် လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။
# ယေန၊ အကြင်မကောင်းသော အမှုဖြင့်။ ဝိညူ၊ ပညာရှိကုန်သော။ ပရေ၊ တစ်ပါးသောသူတို့သည်။ ဥပဝဒေယျုံ၊ ကဲ့ရဲ့ကုန်၏။ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော။ တံ၊ ထိုပညာရှိတို့သည် ကဲ့ရဲ့အံ့သော အမှုကို။ ခုဒ္ဒမ္ပိ၊ အနည်းငယ်မျှသော်လည်း။ န စ အာစရေ၊ မကျင့်ရာ။ သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။ သတ္တာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။ သုခိနော ဝါ၊ ချမ်းသာခြင်းရှိကုန်သည်လည်းကောင်း။ ခေမိနော ဝါ၊ ဘေးမရှိကုန်သည်လည်းကောင်း။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်စေကုန်သတည်း။  သုခိတတ္တာ၊ ချမ်းသာသော ကိုယ်, စိတ်ရှိကုန်သည်လည်း။ ဘဝန္တု၊ ဖြစ်စေကုန်သတည်း။
# အနဝသေသာ၊ အကြွင်းမရှိကုန်သော။ ယေကေစိ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။ ပါဏဘူတာဝါ၊ ထွက်သက်ဝင်သက်ရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ တသာဝါ၊ ထိတ်လန့်တတ်သော ပုထုဇဉ်, သေက္ခသတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ထာဝရာဝါ၊ တည်ကြည်ငြိမ်သက်သော ရဟန္တာသတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ဒီဃာ၊ ရှည်ကုန်သော။ ယေသတ္တာဝါ၊ အကြင်သတ္တဝါတို့သည်လည်း ကောင်း။ မဟန္တာဝါ၊ ကြီးသောသတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ မဇ္ဈိမာဝါ၊ မတို, မရှည်, မကြီး, မငယ်သော သတ္တဝါတို့သည် လည်းကောင်း။ အဏုက ထူလာဝါ၊ ကြုံသောသတ္တဝါ, ဆူသော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။
# ဒိဋ္ဌာ၊ မြင်အပ်ကုန်သော။ ယေသတ္တာဝါ၊ အကြင် သတ္တဝါ တို့သည်လည်းကောင်း။ အဒိဋ္ဌာ၊ မမြင်အပ်ကုန်သော။ ယေသတ္တာဝါ၊ အကြင်သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ဒူရေ၊ အဝေး၌။ ဝသန္တိ၊ နေကုန်၏။ တေသတ္တာဝါ၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ အဝိဒူရေ၊ မနီးမဝေးသော အရပ်၌။ ဝသန္တိ၊ နေကုန်၏။ တေသတ္တာဝါ၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ ဘူတာဝါ၊ ဖြစ်ပြီးသော သတ္တဝါ တို့သည်လည်းကောင်း။ သမ္ဘဝေသီဝါ၊ နောင်ဖြစ်လတ္တံ့သော သတ္တဝါ တို့ သည်လည်းကောင်း။ (တနည်းကား) သမ္ဘဝေ၊ သုက်၌။ သီဝါ၊ ကိန်းသော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း။ အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။ သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။ သတ္တာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။ သုခိတတ္တာ၊ ချမ်းသာသော ကိုယ်, စိတ် ရှိကုန်သည်။ ဟောန္တု၊ ဖြစ်စေကုန်သတည်း၊
# ပရော၊ သူတစ်ပါးသည်။ ပရံ၊ သူတစ်ပါးကို။ န နိကုဗ္ဗေထ၊ အမျက်မထွက်ရာ။ ကတ္ထစိ၊ တစ်စုံတစ်ခသော အမှု၌။ နံ၊ ထိုသူတစ်ပါးကို။ ဗျာရောသနာ = ဗျာရောသနာ၊ ချုပ်ချယ်သော စကားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပဋိဃသညာ = ပဋိဃ သညာယ၊ အမျက် ထွက်သော အမှတ်ဖြင့်လည်းကောင်း။ ကိဉ္စိ၊ တစိုးတစိမျှ။ နာတိမညေထ၊ မထီမဲ့မြင် မအောက်မေ့ရာ။ အညမညဿ၊ အချင်းချင်း၏။ ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲကို။ နဣစ္ဆေယျ၊ အလိုမရှိရာ။
# မာတာ၊ အမိသည်။ နိယံပုတ္တံ၊ မိမိကိုမှီ၍ဖြစ်သော။ ဧကပုတ္တံ၊ တစ်ယောက်တည်းသောသားကို။ အာယုသာ၊ အသက် ကြောင့်။ အနုရက္ခေ ယထာ၊ အဖန်တလဲလဲ စောင့်သကဲ့သို့။ ဧဝမ္ပိ၊ ထို့အတူလျှင်။ သဗ္ဗဘူတေသု၊ ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့၌။ အပရိမာဏံ၊ အတိုင်းမသိသော။ မာနသံ၊ မေတ္တာစိတ်ကို။ ဘာဝယေ၊ ပွားစေရာ၏။
# ဥဒ္ဓံစ၊ အထက်၌လည်းကောင်း။ အဓောစ၊ အောက်၌ လည်းကောင်း။ တိရိယဉ္စ၊ ဖီလာ၌ လည်းကောင်း။ သဗ္ဗလောကသ္မိံ၊ ခပ်သိမ်းသော လောက၌။ အသဗ္ဗာဓံ၊ ကျဉ်းမြောင်းခြင်းလည်း မရှိထသော။ အဝေရံ၊ အတွင်းရန်လည်း မရှိထသော။ အသပတ္တံ၊ အပရန်လည်း မရှိထသော။ အပမာဏံ၊ အတိုင်းမသိသော။ မာနသံ၊ မြတ်နိုးခြင်းတည်းဟူသော။ မေတ္တဉ္စ၊ မေတ္တာစိတ်ကိုလည်း။ ဘာဝယေ၊ ပွားစေရာ၏။
# ယာဝတော၊ အကြင်မျှလောက်။ ဝိတမိဒ္ဓေါ၊ ကင်းသော ငိုက်မျဉ်းခြင်းရှိသည်။ အဿ၊ဖြစ်ရာ၏။ တာဝတာ၊ ထိုမျှလောက်။ တိဋ္ဌံဝါ၊ ရပ်လျက်သော်လည်းကောင်း။ စရံဝါ၊ သွားလျက်သော် လည်းကောင်း။ နိသိန္နော ဝါ၊ ထိုင်လျက်သော်လည်းကောင်း။ သယာနော ဝါ၊ လျောင်းလျက်သော်လည်းကောင်း။ ဧတံ သတိံ၊ ထိုမေတ္တာစိတ်နှင့် ယှဉ်သောသတိကို။ အဓိဋ္ဌေယျ၊ အမြဲဆောက် တည်ရာ၏။ ဧတံ ဝိဟာရံ၊ ထိုမေတ္တာစိတ်နှင့်ယှဉ်၍နေခြင်းကို။ ဗြဟ္မ၊ မြတ်သော။ ဝိဟာရံ၊ နေခြင်းဟူ၍။ ဣဓ၊ ဤ သာသနာတော်၌။ အာဟု၊ ဆိုကုန်ပြီ။
# ဒိဋ္ဌိဉ္စ၊ မှားသောအယူသို့လည်း။ အနုပဂ္ဂမ္မ၊ မကပ်မူ၍။ သီလဝါ၊ သီတင်းရှိသည်ဖြစ်၍။ ဒဿနေန၊ မဂ်ပညာနှင့်။ သမ္ပန္နော၊ ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၏။ ကာမေသု၊ ဝတ္ထုကာမ ကိလေသာကာမတို့၌။ ဂေဓံ၊ တပ်ခြင်းကို။ ဝိနေယျ၊ ပယ်ဖျောက်ရာ၏။ သော၊ထိုသူသည်။ ဂဗ္ဘသေယျံ၊ အမိဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသို့။ ပုန၊ တဖန်။ ဇာတု၊ အကယ်မလွဲသဖြင့်။ န ဟိ ဧတိ၊ မရောက်။

မေတ္တသုတ္တံ၊ မေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်သည်။ 

နိဋ္ဌိတံ၊ ပြီးပြီ။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
[https://my.wikisource.org/wiki/မေတ္တာပို့ခြင်း မေတ္တာပို့ခြင်း]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:မ}}

[[Category:ပရိတ်ကြီး]]
[[Category:အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်]]
[[Category:ခုဒ္ဒကနိကာယ်]]</text>
      <sha1>b3gkq6li2xcuvksjkj4ty65r8vwirbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဦးသာထွန်း၊ ဦး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6255</id>
    <revision>
      <id>1059393</id>
      <parentid>1020488</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10945" sha1="2zuzmsewgijrdg7g0t0pqxfpwt1b53r" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ဦးဦးသာထွန်း|birth_date=၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၉၁၇|birth_place=မြောက်ဦးမြို့၊ ရခိုင်ပြည်နယ်|death_date={{death date and age|df=yes|1990|8|14|1917|11|23}}|occupation=သုတေသီ၊ နိုင်ငံရေးသမား|years_active=၁၉၅၅-၁၉၉၀|death_place=စစ်တွေမြို့၊ ရခိုင်ပြည်နယ်|ethnicity=ရခိုင်လူမျိုး|image=Uta2htun.jpeg}}

'''ဦးဦးသာထွန်း''' (၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၉၁၇ - ၁၄ ဩဂုတ် ၁၉၉၀) သည် ရခိုင်သမိုင်းနှင့် နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[မြောက်ဦးမြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဖခင် ဦးကောင်းစံရွှီနှင့် မိခင် ဒေါ်အောင်ကြွဇံတို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် ဖခင်ကွယ်လွန်ခဲ့သောကြောင့် နဝမတန်းမှ ကျောင်းထွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် အဘိုးဖြစ်သူနှင့် အခြားပညာရှင်များထံမှ ပါဠိ၊ သက္ကတ၊ သမိုင်း၊ ဗေဒင်နှင့် ရှေးဟောင်းပညာရပ်များကို သင်ယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/interview/detail/64daeaf214a0016357aeac10|title=ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်တဲ့ ၇ခိုင်-မြန်မာ ပဏ္ဍိတ်ဆရာကြီး ဦးဦးသာထွန်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ခိုင်မော်ကွန်း၊ ရခိုင်သမိုင်းသုတေသီနှင့် အင်တာဗျူး|publisher=Narinjara|accessdate=12 August 2025}}&lt;/ref&gt;

== ပညာရှင်ဘဝ ==
ဦးဦးသာထွန်းသည် ၁၉၅၀ မှ ၁၉၅၅ ခုနှစ်အထိ မူလတန်းပြဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အထိ မြောက်ဦးမြို့ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနခွဲတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၇ မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်အထိ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဝေသာလီမြို့ဟောင်းတူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ယခုလက်ရှိ မြောက်ဦးရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်ကို စုဆောင်းတည်ဆောက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ သမိုင်း၊ စာပေ၊ ကျောက်စာများနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို ထိန်းသိမ်းဖော်ထုတ်ခဲ့သည့် ပညာရှင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။

သူသည် အောက်ပါစာပေနှင့် သုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ရေးသားပြုစုခဲ့သည်-

* '''ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သော စာပေများ-'''
** မြောက်ဦးမြို့ ဘုရားသမိုင်း (၁၉၄၀)
** ဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စေတီ ဘုရားသမိုင်းကျမ်း ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ချက် (၁၉၅၂-၁၉၅၃)
** ရက္ခိုင် အမျိုးသမီး သူရဲကောင်း အတ္ထုပတ္တိ (၁၉၅၃-၁၉၅၄)
** ရက္ခိုင် ရာဇဝင် သင်္သေပကျမ်း (၁၉၅၄-၁၉၅၅)
** မဂ္ဂဇင်းနှင့် ဂျာနယ်များတွင် ရေးသားခဲ့သော ဆောင်းပါးများ-
** ဓညဝတီ မဂ္ဂဇင်း၊ ရခိုင်တန်ဆောင် မဂ္ဂဇင်း၊ မန္တလေး ပြည်သူ့ဂျာနယ်၊ ရန်ကုန် မဂ္ဂဇင်းနှင့် အခြားစာစောင်များတွင် ဦးဦးသာထွန်း၊ ဦးသူရိယ စသည့် ကလောင်အမည်များဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။

* '''နိုင်ငံခြားပညာရှင်များကို ကူညီခဲ့မှုများ-'''
** သုတေသီ Pamela Gutman ၏ &quot;Ancient Arakan&quot; ကျမ်း
** ပါမောက္ခ Bernot ၏ ရခိုင်ပုံပြင် &quot;လိပ်ကန်ဖာမ&quot; နှင့် &quot;ကျီးဖြူရွာ&quot; စာတမ်းများ
** ပါမောက္ခ John O'Kailfor ၏ &quot;စေတီအဆောက်အအုံနှင့် နန်းအဆောက်အအုံ&quot; စာတမ်း
** ပါမောက္ခ Ono Toreru ၏ ရခိုင်စကားပြော လေယူလေသိမ်း အသံထွက်ပုံ စာတမ်းများ
**

== နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ==
၁၉၈၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပါတီနိုင်ငံရေးများ ပေါ်ပေါက်လာချိန်တွင် ဦးဦးသာထွန်းသည် နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် Arakan League for Democracy (ALD) [[ရခိုင်ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ|ရခိုင်ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]ကို နာယကအဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအတွက် ALD ၏ စည်းရုံးရေးခရီးစဉ်များတွင် တရားဟောပြောမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ နိုင်ငံရေးခံယူချက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံကို စစ်မှန်သော ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် တည်ထောင်ရန်နှင့် တိုင်းရင်းသားများ တန်းတူအခွင့်အရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် ရရှိရန်ဖြစ်သည်။

[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀|၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ALD ပါတီအတွက် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ စည်းရုံးရေးခရီးစဉ်တစ်ခုဖြစ်သော မင်းပြားမြို့နယ်၊ ပြားချောင်းကျေးရွာတွင် တရားဟောအပြီးနောက်ပိုင်း [[စစ်တွေမြို့]]၌ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အရေးပေါ်စီမံမှုအက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၅(ည) ဖြင့် စစ်တွေအကျဉ်းထောင်တွင် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
ဦးဦးသာထွန်းသည် အကျဉ်းကျခံနေစဉ် ၅ လအကြာ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ထောင်တွင်း၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သေဆုံးရခြင်းအကြောင်းရင်းမှာ ဦးနှောက်သွေးကြောပြတ်ရောဂါ (Cerebral Haemorrhage) ကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သူ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ဇာတိမြောက်ဦးမြို့သို့ ပြန်လည်သယ်ဆောင်လာခဲ့ပြီး သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီးဘုရားအနီးတွင် မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%B8/othartung.html?fbclid=IwY2xjawMKabFleHRuA2FlbQIxMABicmlkETExdG9wdmN2VnNIZDlWN2JUAR6kUVYQt4JzHLaC53KjLnHrrnspwe8gxzkxiBfoFQDh-EGPkqBVZ0WJLolwhw_aem_VC6UB6_IwuJdAmrg7VUESw|title=ဆရာကြီး ဦးဦးသာထွန်း၏ နိုင်ငံရေးခြေရာ|accessdate=12 August 2025|publisher=Development Media Group}} {{Dead link|date=October 2026 }}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[Category:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]]
[[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]]
[[Category:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၉၀ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၁၇ မွေးဖွားသူများ]]</text>
      <sha1>2zuzmsewgijrdg7g0t0pqxfpwt1b53r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16889</id>
    <revision>
      <id>1059292</id>
      <parentid>1025525</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55864-18</username>
        <id>149674</id>
      </contributor>
      <origin>1059292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25957" sha1="gggg8x7co5vxp4lz5xy4hz4sni37cpi" xml:space="preserve">{{Infobox Government agency
|agency_name     = နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန
| nativename      =
| nativename_a    = 
| nativename_r    = 
|seal            = President-office.png
|seal_width      = 
|seal_caption    = 
|formed          =  &lt;!--{{start date and years ago|}}--&gt;
|picture=
|picture_caption =ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး
|preceding1      = 
|agency_type     = ဝန်ကြီးဌာန
|jurisdiction    = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|headquarters    = 
*သမ္မတရုံး - [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]]၊ [[နေပြည်တော်]]
*ဝန်ကြီးဌာန - ရုံးအမှတ် (၁၈)၊ ​နေပြည်​တော်&lt;ref name=mt&gt;{{cite news|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2018/11/26/175703.html|title=စစ်ဘက် အရာရှိဟောင်း ဦးမင်းသူ အစိုးရအဖွဲ့ရုံး ဝန်ကြီး ဖြစ်လာရန်ရှိ}}&lt;/ref&gt;
|coordinates     = 
|employees       = 
|budget          = 
|minister1_name     = ဦး[[တင်အောင်စန်း]]
|child1_agency   =
|child2_agency   =
|child3_agency   = 
|child4_agency   = 
|website         = {{url|http://www.president-office.gov.mm/}}
|minister2_name=ဦး[[ကိုကိုလှိုင်]]|minister2_pfo=|minister3_name=ဦး[[မောင်မောင်တင့်]]|minister4_name=ဦး[[ထွန်းအုံ]]}}

'''နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန''' ({{lang-en|Ministry of Office of the President of the Republic of the Union of Myanmar}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ဝန်ကြီးဌာနများ]]တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] ၏ တာဝန်များထမ်း‌ ဆောင်သည့်ရုံးဖြစ်သည် ။ [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]လက်ထက်တွင် [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]နှင့် &quot;နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန&quot; ဆိုပြီး နှစ်ခု ထားရှိသည်။ 

လက်ရှိ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးသည် ဦး[[တင်အောင်စန်း]] ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယဝန်ကြီးမှာ ဦးထင်ကျော်သူ ဖြစ်သည်။ 

==သမိုင်းကြောင်း==

=== ဦးသိန်းစိန်လက်ထက် ===
စစ်အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးမှ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်ရေးသို့ကူးပြောင်းရာ ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။နိုင်ငံတော်ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ ဆောင်ရွက်ရန်၊ [[၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ]]ကို လက်ခံကျင်းပရန်နှင့် ၂၀၁၄[[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]ကို လက်ခံကျင်းပရန်အတွက် ၂၀၁၂ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ၄ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာနကို ဝန်ကြီးဌာန၆ခုအထိတိုးချဲ့ခဲ့သည်။
&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.irrawaddy.org/burma/four-new-ministries-created-in-presidents-office.html|title=Four New Ministries Created in President’s Office|last=Nyein Nyein|date=4 September 2012|work=The Irrawaddy|accessdate=}}&lt;/ref&gt;၂၀၁၃ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ၉ရက်နေ့တွင် သမ္မတဦးသိန်းစိန်က ထိုစဉ်က
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနဒုတိယဝန်ကြီး [[ရဲထွဋ် (ပြန်ကြားရေး)|ဦးရဲထွဋ်]]ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ပထမဆုံးသော ပြောရေးဆိုခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.irrawaddy.org/latest-news/burma-presidents-office-appoints-first-spokesperson.html|title=Burma President’s Office Appoints First Spokesperson|date=9 January 2013|work=The Irrawaddy|accessdate=}}&lt;/ref&gt;ထို့နောက်တွင် သမ္မတရုံးညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦးဇော်ဌေးက ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

==== သမ္မတအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်များ (၂၀၁၁-၂၀၁၆) ====
သမ္မတဦးသိန်းစိန်လက်ထက်တွင် စီးပွားရေး၊ သာသနာရေး၊ ဥပဒေ၊ ပညာရေးဆိုင်ရာသမ္မတအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်များ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သမ္မတအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်၉ဦး&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.cntv.cn/20110504/105112.shtml|title=Myanmar president pledges to work for best of nation with advisory board|date=5 April 2011|work=CCTV|accessdate=|archivedate=7 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707144909/http://english.cntv.cn/20110504/105112.shtml}}&lt;/ref&gt;ကို ၂၀၁၁ခုနှစ် ဧပြီ၁၉ရက်နေ့တွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;n-2&quot;&gt;{{cite web|url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:xczPEMr7_iYJ:www.myanmarpresidentoffice.info/en/%3Fq%3Dbriefing-room/news/2013/08/08/id-2522+&amp;cd=2&amp;hl=en&amp;ct=clnk≷=us|title=Notification No. 53/2013|date=7 August 2013|work=Republic of the Union of Myanmar President Office |accessdate=}}&lt;/ref&gt;၂၀၁၄ခုနှစ် ဇွန်လ၁၈ရက်နေ့တွင် [[မြင့်မောင်|ဦးမြင့်မောင်]]နှင့် ဦးစိန်ဝင်းအောင်ကို သာသနာရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးအဖြစ် ထပ်မံခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.hrw.org/news/2014/07/09/burma-clash-church-state-and-society|title=Burma: the Clash of Church, State, and Society|last=Mathieson|first=David Scott|date=9 July 2014|work=Human Rights Watch|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nn-2&quot;&gt;{{cite web|url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:6cINW7zS-QQJ:www.myanmarpresidentoffice.info/en/%3Fq%3Dbriefing-room/news/2014/06/19/id-3807+&amp;cd=3&amp;hl=en&amp;ct=clnk≷=us|title=Notification (No. 40/2014)|date=18 June 2014|work=Republic of the Union of Myanmar Union Government |accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.irrawaddy.org/burma/burmese-president-appoints-new-advisors.html|title=Burmese President Appoints New Religious Advisors|last=Kyaw Hsu Mon|date=19 June 2014|work=The Irrawaddy|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ခုနှစ်အထိ သမ္မတအကြံပေးအချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
* နိုင်ငံရေး: [[ကိုကိုလှိုင်|ဦးကိုကိုလှိုင်]]&lt;ref name=&quot;altsean&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.altsean.org/Research/Regime%20Watch/Executive/AdvisoryBoard.php|title=Advisory Board|date=9 September 2013|work=Alternative Asean Network on Burma|accessdate=|archivedate=5 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141205214820/http://www.altsean.org/Research/Regime%20Watch/Executive/AdvisoryBoard.php}}&lt;/ref&gt;
* စီးပွားရေး: [[မြင့်၊ ဦး (ဒေါက်တာ)|ဦးမြင့်]]&lt;ref name=&quot;altsean&quot; /&gt;
* ဥပဒေ: ဦးစစ်အေး&lt;ref name=&quot;altsean&quot; /&gt;
* သာသနာရေး: [[မြင့်မောင်|ဦးမြင့်မောင်]]&lt;ref name=&quot;nn-2&quot; /&gt;
* ပညာရေး: [[ရင်ရင်နွယ်|ဒေါ်ရင်ရင်နွယ်]]&lt;ref name=&quot;nn-2&quot; /&gt;
သမ္မတဦးထင်ကျော်လက်ထက်တွင် ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုတည်းအဖြစ်လျှော့ချခဲ့ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ဝန်ကြီးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် တပ်မတော်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက်]] သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာနတွင် ဝန်ကြီးခန့်အပ်ထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ အာဏာသိမ်းပြီး ၃ နှစ်ခန့်အကြာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန]] ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃) ဦးကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/50224|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|date=၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;

=== ဦးညိုစောအစိုးရ ===
၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက် တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေး နှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]က ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အား ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာနကိုပါ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဝန်ကြီး (၄) ဦးအထိ ထားရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}&lt;/ref&gt; သို့သော် ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးထင်ကျော်သူတစ်ဦးကိုသာ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၃)တွင် ခန့်အပ်ထားသည်။ 

* '''နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၁):''' ဦးတင်အောင်စန်း
* '''နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၂):''' ဦးကိုကိုလှိုင်
* '''နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၃):''' ဦးမောင်မောင်တင့်
* '''နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန (၄):''' ဦးထွန်းအုံ

=== ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ===
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်တွင် သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်၌ [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]နှင့် &quot;နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန&quot; ဆိုပြီး နှစ်ခု ထားရှိသည်။ ဤဝန်ကြီးဌာနကို ဦး[[တင်အောင်စန်း]]ကို ဦးဆောင်စေခဲ့သည်။ ပြီးနောက် ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးး[[ထင်ကျော်သူ]]က ခန့်အပ်ခဲ့သည်။

==ဖွဲ့စည်းပုံ==
*ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံးအဖွဲ့
*သမ္မတဦးစီးရုံး
*ဒုတိယသမ္မတ (၁) ဦးစီးရုံး
*ဒုတိယသမ္မတ (၂) ဦးစီးရုံး
*နိုင်ငံရေးနှင့်လုံခြုံရေးဌာနကြီး
*စီးပွားရေးရာဌာနကြီး
*လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဌာနကြီး
*စီမံရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဌာနကြီး
*အိမ်တော်များဌာနကြီး
*လုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ဌာနကြီး
*သုတေသန၊ သတင်းပြန်ကြားရေးနှင့် တိုင်ကြားစာများဌာနကြီး&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mnp.gov.mm/ministry-of-president-office|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန|last=|first=|author2=|date=|publisher=National Web Portal|accessdate=|archivedate=2 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402135422/http://mnp.gov.mm/ministry-of-president-office}}&lt;/ref&gt;
== ဌာနချုပ် ==
[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]]ရုံးထိုင်သည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးကို [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]]တွင် ထားရှိထားသည်။ထိုရုံးကို တာဝန်ခံသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာနအား နေပြည်တော်ရှိ ရုံးအမှတ် (၁၈)တွင် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာန]]နှင့် တွဲ၍ ဖွင့်လှစ်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;mt&quot;/&gt;၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်]]အနီးတွင် ဝန်ကြီးရုံးအသစ် တည်ဆောက်လျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thevoicejournal.com/archives/19560|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာနရုံး တည်ဆောက်ရန် ကျပ်ရှစ်ဘီလီယံကျော် ဘတ်ဂျက်တောင်း|accessdate=14 May 2021|archivedate=14 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210514084017/https://thevoicejournal.com/archives/19560}}&lt;/ref&gt;ရုံးအမှတ် (၁၈)သည် ယခင် [[နအဖ]]အစိုးရလက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီရုံးနှင့် ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးဝန်ကြီးဌာနတို့ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ရုံးအဆောက်အဦးဖြစ်သည်။

== ဝန်ကြီးဌာနအကြီးအမှူးများ ==

=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%; border:1px #AAAAFF solid&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | №
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;80&quot; | ပုံ
! rowspan=&quot;2&quot; | အမည်&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(မွေးဖွား-ကွယ်လွန်)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;3&quot; | ရာထူးသက်တမ်း
! rowspan=&quot;2&quot; | နိုင်ငံရေးပါတီ
! rowspan=&quot;2&quot; |နိုင်ငံတော်သမ္မတ
! rowspan=&quot;2&quot; | ဒုတိယဝန်ကြီး
|-
!တာဝန်စတင်
!တာဝန်ပြီးဆုံး
!ရက်ပေါင်း
|- style=&quot;background:#EEEEEE&quot;
| style=&quot;background:#006B31; color:white&quot; | '''၁'''
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; | '''[[သိန်းညွန့် (ဝန်ကြီး)|ဦးသိန်းညွန့်]]'''
| align=&quot;center&quot; |  ၃၀ မတ် ၂၀၁၁
| align=&quot;center&quot; | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆
| {{age in days|2011|3|30|2016|3|30}}
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot; | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]
| rowspan=&quot;6&quot; | [[ဦးသိန်းစိန်]]
| rowspan=&quot;6&quot; | -
|- style=&quot;background:#EEEEEE&quot;
| style=&quot;background:#006B31; color:white&quot; | '''၂'''
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; | '''[[စိုးမောင်|ဦးစိုးမောင်]]'''
| align=&quot;center&quot; | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁
| align=&quot;center&quot; | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆
| {{age in days|2011|3|30|2016|3|30}}
|- style=&quot;background:#EEEEEE&quot;
| style=&quot;background:#006B31; color:white&quot; | '''၃'''
| align=&quot;center&quot; |[[File:Soe Thein.jpg|80px]]
| align=&quot;center&quot; | [[စိုးသိန်း|ဦးစိုးသိန်း]]
| align=&quot;center&quot; | ၂၇  ဩဂုတ် ၂၀၁၂
| align=&quot;center&quot; | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆
| {{age in days|2012|8|27|2016|3|30}}
|- style=&quot;background:#EEEEEE&quot;
| style=&quot;background:#006B31; color:white&quot; | '''၄'''
| align=&quot;center&quot; |[[File:Aung Min Minister.jpg|80px]]
| align=&quot;center&quot; | '''[[အောင်မင်း|ဦးအောင်မင်း]]'''
| align=&quot;center&quot; | ၂၇  ဩဂုတ် ၂၀၁၂
| align=&quot;center&quot; | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆
| {{age in days|2012|8|27|2016|3|30}}
|- style=&quot;background:#EEEEEE&quot;
| style=&quot;background:#006B31; color:white&quot; | '''၅'''
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; | '''[[လှထွန်း|ဦးလှထွန်း]]'''
| align=&quot;center&quot; | ၂၇  ဩဂုတ် ၂၀၁၂
| align=&quot;center&quot; | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆
| {{age in days|2012|8|27|2016|3|30}}
|- style=&quot;background:#EEEEEE&quot;
| style=&quot;background:#006B31; color:white&quot; | '''၆'''
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; | '''[[တင်နိုင်သိန်း|ဦးတင်နိုင်သိန်း]]'''
| align=&quot;center&quot; | ၂၇  ဩဂုတ် ၂၀၁၂
| align=&quot;center&quot; | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆
| {{age in days|2012|8|27|2016|3|30}}
|-
! colspan=&quot;9&quot; |'''ဦးထင်ကျော်နှင့် ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရလက်ထက်'''
|- style=&quot;background:#EEEEEE&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:{{အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်/meta/color}}; color:white&quot; | ၇
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |[[File:Aung San Suu Kyi on 4 November 2019 face detail, from- Moon, Duterte, Ardern and Aung San Suu Kyi at 14th East Asia Summit (cropped).jpg|80px]]
| rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]'''
| align=&quot;center&quot; | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆
| align=&quot;center&quot; | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| {{age in days|2016|3|30|2021|2|1}}
| align=&quot;center&quot; | [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]]
|
*[[ဦးထင်ကျော်]]
*[[ဦးဝင်းမြင့်]]
| [[မင်းသူ (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းသူ]]
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;left&quot; | {{small| နိုင်ငံ​တော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ရာထူးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရာထူးများပါတွဲဖက်ထမ်း​ဆောင်}}
|-
! colspan=&quot;9&quot; |[[ဦးညိုစောအစိုးရ|'''ဦးညိုစောကက်ဘီနက်အဖွဲ့''']]
|-
| style=&quot;background:#006B31; color:white&quot; | ၈
| align=&quot;center&quot; |[[ဖိုင်:Admiral Tin Aung San (cropped).jpg|frameless|100x100px]]
! align=&quot;center&quot; |ဦး[[တင်အောင်စန်း]]
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၅
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}}
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |[[တပ်မတော်]]
| rowspan=&quot;4&quot; align=&quot;left&quot; |[[မင်းအောင်လှိုင်]]
ယာယီသမ္မတ (တာဝန်)
| align=&quot;left&quot; | -
|-
| style=&quot;background:#006B31; color:white&quot; |၉
| align=&quot;center&quot; |[[ဖိုင်:Ko Ko Hlaing.jpg|frameless|108x108px]]
! align=&quot;center&quot; |ဦး[[ကိုကိုလှိုင်]]
| align=&quot;left&quot; | -
|-
| style=&quot;background:#006B31; color:white&quot; |၁၀
| align=&quot;center&quot; |
! align=&quot;center&quot; |[[မောင်မောင်တင့်|ဦးမောင်မောင်တင့်]]
|ဦးထင်ကျော်သူ
|-
| style=&quot;background:#006B31; color:white&quot; |၁၁
| align=&quot;center&quot; |
! align=&quot;center&quot; |ဦး[[ထွန်းအုံ]]
| align=&quot;left&quot; | -
|-
! colspan=&quot;9&quot; |[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]
|-
|'''၁၂'''
| align=&quot;center&quot; |[[ဖိုင်:Admiral Tin Aung San (cropped).jpg|frameless|100x100px]]
| align=&quot;center&quot; |'''ဦး[[တင်အောင်စန်း]]'''
| align=&quot;left&quot; |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၅
| align=&quot;left&quot; |''ယနေ့အထိ''
| align=&quot;left&quot; |{{Age in years and days|2026|4|10}}
| align=&quot;center&quot; |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]
| align=&quot;left&quot; |ဦးမင်းအောင်လှိုင်
| align=&quot;left&quot; |ဦးထင်ကျော်သူ
|}

=== ဒုတိယဝန်ကြီးများ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;border:0;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]
|-
!စဉ်
!အမည်
!တာဝန်စတင်
!တာဝန်ပြီးဆုံး
!ရက်​ပေါင်း
!ဝန်ကြီး
|-
|၁။
|ဦး[[ထင်ကျော်သူ]]
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81613|access-date=2026-04-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;
|''ယနေ့အထိ''
|{{Age in years and days|2026|4|10}}
|ဦးတင်အောင်စန်း
|}

== စစ်ပြိုင်အစိုးရ ==
၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်တွင် စစ်ကောင်စီအစိုးရ၏ စစ်ပြိုင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သော လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[CRPH|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]] (CRPH) က [[လွင်ကိုလတ်၊ ဦး|ဦးလွင်ကိုလတ်]]အား ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရန် ခေတ္တပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;voaburmese&quot;&gt;https://burmese.voanews.com/a/crph-acting-union-minister/5798240.html?nocache=1&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}}
{{မြန်မာနိုင်ငံ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]]</text>
      <sha1>gggg8x7co5vxp4lz5xy4hz4sni37cpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆိုးလ်မြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23162</id>
    <revision>
      <id>1059261</id>
      <parentid>1058976</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaday Han Thaw</username>
        <id>122086</id>
      </contributor>
      <origin>1059261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14326" sha1="7r0r32goihhw841w5bvvbn9cshsg7us" xml:space="preserve">'''ဆိုးလ်အထူးမြို့'''({{lang-ko|서울특별시・서울特別市}} {{ဘာသာပြန်|ဆောအူလ်အထူးမြို့}}; {{small|{{lang-en|Seoul Metropolitan City}}}})သည် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတော်]]၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု・အမျိုးသားရေး・နိုင်ငံရေး・စီးပွားရေး အချက်အချာကျသော ဒေသအဖြစ် [[ဂယောင်းဂီတိုင်း]]နှင့် [[အင်ချောန်မြို့|အင်ချောန်မြို့ကြီး]]အထိ လွှမ်းခြုံထားသော ဆိုးလ်မြို့တော်ဧရိယာ (Sudokwon) ၏ ဗဟိုဝင်ရိုးလည်း ဖြစ်သည်။ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော အထူးမြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရပြီး [[ဟန်မြစ်]] (Han River) သည် မြို့တော်ကို အလယ်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။

{{Infobox Korean administrative division status|
|အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသအမည်=ဆိုးလ်အထူးမြို့
|native_name={{lang|ko|서울특별시&lt;br/&gt;서울特別市}}
|ပုံ= {{multiple image
|border      = infobox
|total_width = 290
|image_style = border:1;
|perrow      = 1/3/3/2
|image1      =　Seoul (175734251).jpeg
|image2      = Gyeongbok Palace, Seoul.12.jpg
|image3      = Yeouido.png
|image4      = Teheran Street, Gangnamgu, Seoul.jpg
|image5      = Samsung headquarters.jpg
|image6      = 경복궁 광화문 (cropped).jpg
|image7      = Myeongdong Crowd at Christmas, Seoul.jpg
|image8      =
|image9      = Lotte World Tower and Namsan Tower in Seoul.jpg
}}
|caption=ဆိုးလ်မြို့၏ ကျက်သရေဆောင်များ
|တည်နေရာပုံ=[[File:South Korea-Seoul.svg|250px|ဆိုးလ်အထူးမြို့၏ တည်နေရာ]]
|မြေပုံပုံ=[[File:Map Seoul-teukbyeolsi ja.png|250px|ဆိုးလ်အထူးမြို့၏ မြေပုံ]]
|ပုံ2=[[File:Flag of Seoul.svg|130px|border]]　[[File:Seal of Seoul, South Korea.svg|100px]]
|caption2=အလံ　／　လိုဂို
|ရောမအက္ခရာ=Seoul-Teukbyeolsi
|ရောမအက္ခရာmr=Sŏul-T'ŭkpyŏlsi
|ဟန်ဂုလ်=서울특별시
|ဟန်ဂျာ=서울特別市
|အမျိုးအစား=အထူးမြို့
|အင်္ဂလိပ်=Seoul Metropolitan City
|စာရင်းအင်းနှစ်=၂၀၂၄
|ဧရိယာ=၆၀၅.၂၁
|လူဦးရေ=၉,၃၃၁,၈၂၈
|လူဦးရေကိုးကား=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=주민등록 인구통계 - 행정안전부 |url=https://jumin.mois.go.kr/ |website=[[အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး ဝန်ကြီးဌာန (တောင်ကိုရီးယား)|행정안전부]] |access-date=2025-01-08}}&lt;/ref&gt;
|အိမ်ထောင်စု=၄,၄၆၉,၄၁၇
|လူဦးရေသိပ်သည်းဆ=၁၅,၄၁၉
|အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအမည်=မြို့နယ်
|အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအရေအတွက်=၂၅ မြို့နယ် (ဂူ)
|ISO_3166-2=KR-11
|နယ်မြေကုဒ်=11
|သစ်ပင်=ဂင်ကို
|ပန်း=''Forsythia''
|ငှက်=''Pica serica''
|အုပ်ချုပ်သူ=မြို့တော်ဝန်
|အုပ်ချုပ်သူအမည်=အို ဆဲ-ဟုန်း
|URL=https://www.seoul.go.kr/
}}

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဆိုးလ်မြို့နေရာတွင် လူတို့ အဓိက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၂ ထောင်ကျော်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၁၈ ခုနှစ်တွင် [[ဘက်ကျယ်|ဘက်ကျယ်ပြည်]]၏ မြို့တော် [[ဝီရီဆောင်း]] (Wiryeseong) အဖြစ် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဂိုဂူလျော]]နှင့် [[ရှီလာ]] မင်းဆက်များ လက်ထက်တွင် ဗျူဟာမြောက် အရေးပါသော နယ်မြေဖြစ်ခဲ့ပြီး [[ဂျိုဆောန်]]မင်းဆက် (၁၃၉၂-၁၉၁၀) လက်ထက်တွင် '''ဟန်ဆောင်း''' (Hanseong) သို့မဟုတ် '''ဟန်ယံ''' (Hanyang) အမည်ဖြင့် နိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် တရားဝင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ 

ဂျပန် ကိုလိုနီခေတ် (၁၉၁၀-၁၉၄၅) တွင် '''ဂယောင်းဆောင်း''' (Keijo) ဟု အမည်ပြောင်းလဲခံခဲ့ရပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ကိုရီးယား လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း|လွတ်လပ်ရေး]] ရရှိပြီးနောက်ပိုင်းမှစ၍ &quot;ဆိုးလ်&quot; ဟု အမည်တွင်ခဲ့ကာ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် တောင်ကိုရီးယား Republic ၏ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀-၁၉၅၃ ကိုရီးယားစစ်ပွဲအတွင်း မြို့တော်မှာ အပြင်းအထန် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် &quot;ဟန်မြစ်ပေါ်က အံ့ဖွယ်&quot; (Miracle on the Han River) ဟု တင်စားရလောက်အောင် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကာ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စီးပွားရေးမြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု ==
ဆိုးလ်မြို့သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် အနောက်ပိုင်း အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး [[ပုကတ်ဆန်တောင်]] (Bukhan Mountain) အပါအဝင် တောင်တန်းငယ်များဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ 

ရာသီဥတုမှာ အတ္တလန်တိတ် တိုက်ကြီးဆန်သော စိုစွတ်သော ရာသီဥတု (Köppen: Dwa) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး နွေရာသီတွင် ပူပြင်းစိုစွတ်ကာ မုတ်သုံမိုး ရွာသွန်းပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် ဆိုက်ဘေးရီးယား လေဖိအားဒဏ်ကြောင့် အလွန်အမင်း အေးမြကာ နှင်းကျလေ့ရှိသည်။

== အုပ်ချုပ်ရေး ပိုင်းခွဲများ ==
ဆိုးလ်အထူးမြို့ကို [[မြို့နယ် (တောင်ကိုရီးယား)|မြို့နယ်]] (구 - Gu) [[၂၅]] ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ မြို့နယ်တစ်ခုချင်းစီကို ထပ်မံ၍ ရပ်ကွက် ([[ရပ်ကွက် (တောင်ကိုရီးယား)|동]] - Dong) များအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ထင်ရှားသော မြို့နယ်အချို့မှာ —
* '''ဂံနမ်မြို့နယ် (Gangnam-gu):''' စီးပွားရေး၊ ခေတ်မီဖက်ရှင်နှင့် နည်းပညာ အထွတ်အထိပ် ရောက်ရာ ဒေသ။
* '''ဂျွံနိုမြို့နယ် (Jongno-gu) နှင့် ဆုန်အူမြို့နယ် (Jung-gu):''' နန်းတော်ဟောင်းများနှင့် ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ တည်ရှိရာ မြို့တော်၏ သမိုင်းဝင် ဗဟိုချက်။
* '''မာဖိုမြို့နယ် (Mapo-gu):''' တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် လူငယ်ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာ စုဝေးရာ နေရာ။

== စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ==
ဆိုးလ်မြို့သည် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီးပွားရေး မြို့တော်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ [[ဆမ်ဆောင်း]] (Samsung)၊ [[ဟျောန်ဒယ်]] (Hyundai)၊ [[အယ်လ်ဂျီ]] (LG) နှင့် [[အယ်လ်အီး]] (SK) ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာကျော် ကုမ္ပဏီကြီးများ၏ ရုံးချုပ်များသည် ဤမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဆိုးလ်မြို့တော်ဧရိယာတစ်ခုတည်းသည်ပင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း දင်းပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှု (GDP) ၏ ထက်ဝက်နီးပါးကို ဖန်တီးပေးလျက်ရှိသည်။

== ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး ==
* '''မြေအောက်ရထားလမ်း (Seoul Subway):''' ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံးနှင့် အစည်ကားဆုံး မီးရထားကွန်ရက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြို့တွင်းနှင့် ဂယောင်းဂီတိုင်း၊ အင်ချောန်မြို့များကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။
* '''လေဆာဉ်းများ:''' ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးလေဆာဉ်းများစာရင်းဝင် [[အင်ချောန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] (Incheon International Airport) နှင့် [[ဂင်ပို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] (Gimpo International Airport) တို့နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်သွယ်ထားသည်။

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အထင်ကရနေရာများ ==
* '''[[ဂယောင်းဘို့ဂ် နန်းတော်]] (Gyeongbokgung Palace):''' ဂျိုဆောန်မင်းဆက်၏ အကြီးဆုံးနှင့် အဓိကအကျဆုံး နန်းတော်ကြီး။
* '''အဲန် ဆိုးလ် တာဝါ (N Seoul Tower):''' နမ်ဆန်တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး မြို့တော်အလှကို ၃၆၀ ဒီဂရီ ရှုစားနိုင်သည့် အထင်ကရ ရုပ်သံတာဝါ။
* '''လော့ ဝေါလ် တာဝါ (Lotte World Tower):''' တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးနှင့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး တာဝါတိုက်များထဲမှ တစ်ခု။
* '''ဒယ်ဟံနို (Daehangno) နှင့် ဟုံးဒယ် (Hongdae):''' ဖျော်ဖြေရေး၊ ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်၊ K-Pop လမ်းပေါ် ဖျော်ဖြေမှုများနှင့် လူငယ်များ စုဝေးရာ နေရာများ။

== ကိုးကားများ ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{Wiktionary|ဆိုးလ်}}
{{Wiktionary|ဆောအူလ်}}
{{Wikivoyage|en:Seoul|ဆိုးလ်{{Link language|en}}}}

* [https://www.seoul.go.kr/ main/index.jsp ဆိုးလ်အထူးမြို့ တရားဝင် ဝဘ်ဆိုက်] {{ko icon}}{{en icon}}{{zh icon}}
* [https://japanese.seoul.go.kr/ ဆိုးလ်အထူးမြို့ (ဂျပန်ဘာသာ)] {{ja icon}}
* [https://japanese.visitseoul.net/index ဆိုးလ်မြို့တော် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဝဘ်ဆိုက်] {{ja icon}}{{ko icon}}{{en icon}}{{zh icon}}

{{ဒေသအလိုက် အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ}}

[[Category:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆိုးလ်မြို့]]</text>
      <sha1>7r0r32goihhw841w5bvvbn9cshsg7us</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059262</id>
      <parentid>1059261</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaday Han Thaw</username>
        <id>122086</id>
      </contributor>
      <origin>1059262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14326" sha1="l871za5tcaisrct2sjq94lvgsfy6erb" xml:space="preserve">'''ဆိုးလ်အထူးမြို့'''({{lang-ko|서울특별시・서울特別市}} {{ဘာသာပြန်|ဆောအူလ်အထူးမြို့}}; {{small|{{lang-en|Seoul Metropolitan City}}}})သည် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတော်]]၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု・အမျိုးသားရေး・နိုင်ငံရေး・စီးပွားရေး အချက်အချာကျသော ဒေသအဖြစ် [[ဂယောင်းဂီတိုင်း]]နှင့် [[အင်ချောန်မြို့|အင်ချောန်မြို့ကြီး]]အထိ လွှမ်းခြုံထားသော ဆိုးလ်မြို့တော်ဧရိယာ (Sudokwon) ၏ ဗဟိုဝင်ရိုးလည်း ဖြစ်သည်။ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော အထူးမြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရပြီး [[ဟန်မြစ်]] (Han River) သည် မြို့တော်ကို အလယ်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။

{{Infobox Korean administrative division status|
|အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသအမည်=ဆိုးလ်အထူးမြို့
|native_name={{lang|ko|서울특별시&lt;br/&gt;서울特別市}}
|ပုံ= {{multiple image
|border      = infobox
|total_width = 290
|image_style = border:1;
|perrow      = 1/3/3/2
|image1      =　Seoul (175734251).jpeg
|image2      = Gyeongbok Palace, Seoul.12.jpg
|image3      = Yeouido.png
|image4      = Teheran Street, Gangnamgu, Seoul.jpg
|image5      = Samsung headquarters.jpg
|image6      = 경복궁 광화문 (cropped).jpg
|image7      = Myeongdong Crowd at Christmas, Seoul.jpg
|image8      =
|image9      = Lotte World Tower and Namsan Tower in Seoul.jpg
}}
|caption=ဆိုးလ်မြို့၏ ကျက်သရေဆောင်များ
|တည်နေရာပုံ=[[File:South Korea-Seoul.svg|250px|ဆိုးလ်အထူးမြို့၏ တည်နေရာ]]
|မြေပုံပုံ=[[File:Map Seoul-teukbyeolsi ja.png|250px|ဆိုးလ်အထူးမြို့၏ မြေပုံ]]
|ပုံ2=[[File:Flag of Seoul.svg|130px|border]]　[[File:Seal of Seoul, South Korea.svg|100px]]
|caption2=အလံ　／　လိုဂို
|ရောမအက္ခရာ=Seoul-Teukbyeolsi
|ရောမအက္ခရာmr=Sŏul-T'ŭkpyŏlsi
|ဟန်ဂုလ်=서울특별시
|ဟန်ဂျာ=서울特別市
|အမျိုးအစား=အထူးမြို့
|အင်္ဂလိပ်=Seoul Metropolitan City
|စာရင်းအင်းနှစ်=၂၀၂၄
|ဧရိယာ=၆၀၅.၂၁
|လူဦးရေ=၉,၃၃၁,၈၂၈
|လူဦးရေကိုးကား=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=주민등록 인구통계 - 행정안전부 |url=https://jumin.mois.go.kr/ |website=[[အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး ဝန်ကြီးဌာန (တောင်ကိုရီးယား)|행정안전부]] |access-date=2025-01-08}}&lt;/ref&gt;
|အိမ်ထောင်စု=၄,၄၆၉,၄၁၇
|လူဦးရေသိပ်သည်းဆ=၁၅,၄၁၉
|အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအမည်=မြို့နယ်
|အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအရေအတွက်=၂၅ မြို့နယ် (ဂူ)
|ISO_3166-2=KR-11
|နယ်မြေကုဒ်=11
|သစ်ပင်=ဂင်ကို
|ပန်း=''Forsythia''
|ငှက်=''Pica serica''
|အုပ်ချုပ်သူ=မြို့တော်ဝန်
|အုပ်ချုပ်သူအမည်=အို ဆဲ-ဟုန်း
|URL=https://www.seoul.go.kr/
}}

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဆိုးလ်မြို့နေရာတွင် လူတို့ အဓိက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၂ ထောင်ကျော်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၁၈ ခုနှစ်တွင် [[ဘက်ကျယ်|ဘက်ကျယ်ပြည်]]၏ မြို့တော် [[ဝီရီဆောင်း]] (Wiryeseong) အဖြစ် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဂိုဂူလျော]]နှင့် [[ရှီလာ]] မင်းဆက်များ လက်ထက်တွင် ဗျူဟာမြောက် အရေးပါသော နယ်မြေဖြစ်ခဲ့ပြီး [[ဂျိုဆောန်]]မင်းဆက် (၁၃၉၂-၁၉၁၀) လက်ထက်တွင် '''ဟန်ဆောင်း''' (Hanseong) သို့မဟုတ် '''ဟန်ယံ''' (Hanyang) အမည်ဖြင့် နိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် တရားဝင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ 

ဂျပန် ကိုလိုနီခေတ် (၁၉၁၀-၁၉၄၅) တွင် '''ဂယောင်းဆောင်း''' (Keijo) ဟု အမည်ပြောင်းလဲခံခဲ့ရပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ကိုရီးယား လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း|လွတ်လပ်ရေး]] ရရှိပြီးနောက်ပိုင်းမှစ၍ &quot;ဆိုးလ်&quot; ဟု အမည်တွင်ခဲ့ကာ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် တောင်ကိုရီးယား Republic ၏ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀-၁၉၅၃ ကိုရီးယားစစ်ပွဲအတွင်း မြို့တော်မှာ အပြင်းအထန် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် &quot;ဟန်မြစ်ပေါ်က အံ့ဖွယ်&quot; (Miracle on the Han River) ဟု တင်စားရလောက်အောင် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကာ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စီးပွားရေးမြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု ==
ဆိုးလ်မြို့သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် အနောက်ပိုင်း အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး [[ဘူ့ဂ်ဟန်တောင်]] (Bukhan Mountain) အပါအဝင် တောင်တန်းငယ်များဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ 

ရာသီဥတုမှာ အတ္တလန်တိတ် တိုက်ကြီးဆန်သော စိုစွတ်သော ရာသီဥတု (Köppen: Dwa) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး နွေရာသီတွင် ပူပြင်းစိုစွတ်ကာ မုတ်သုံမိုး ရွာသွန်းပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် ဆိုက်ဘေးရီးယား လေဖိအားဒဏ်ကြောင့် အလွန်အမင်း အေးမြကာ နှင်းကျလေ့ရှိသည်။

== အုပ်ချုပ်ရေး ပိုင်းခွဲများ ==
ဆိုးလ်အထူးမြို့ကို [[မြို့နယ် (တောင်ကိုရီးယား)|မြို့နယ်]] (구 - Gu) [[၂၅]] ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ မြို့နယ်တစ်ခုချင်းစီကို ထပ်မံ၍ ရပ်ကွက် ([[ရပ်ကွက် (တောင်ကိုရီးယား)|동]] - Dong) များအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ထင်ရှားသော မြို့နယ်အချို့မှာ —
* '''ဂံနမ်မြို့နယ် (Gangnam-gu):''' စီးပွားရေး၊ ခေတ်မီဖက်ရှင်နှင့် နည်းပညာ အထွတ်အထိပ် ရောက်ရာ ဒေသ။
* '''ဂျွံနိုမြို့နယ် (Jongno-gu) နှင့် ဆုန်အူမြို့နယ် (Jung-gu):''' နန်းတော်ဟောင်းများနှင့် ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ တည်ရှိရာ မြို့တော်၏ သမိုင်းဝင် ဗဟိုချက်။
* '''မာဖိုမြို့နယ် (Mapo-gu):''' တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် လူငယ်ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာ စုဝေးရာ နေရာ။

== စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ==
ဆိုးလ်မြို့သည် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီးပွားရေး မြို့တော်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ [[ဆမ်ဆောင်း]] (Samsung)၊ [[ဟျောန်ဒယ်]] (Hyundai)၊ [[အယ်လ်ဂျီ]] (LG) နှင့် [[အယ်လ်အီး]] (SK) ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာကျော် ကုမ္ပဏီကြီးများ၏ ရုံးချုပ်များသည် ဤမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဆိုးလ်မြို့တော်ဧရိယာတစ်ခုတည်းသည်ပင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း දင်းပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှု (GDP) ၏ ထက်ဝက်နီးပါးကို ဖန်တီးပေးလျက်ရှိသည်။

== ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး ==
* '''မြေအောက်ရထားလမ်း (Seoul Subway):''' ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံးနှင့် အစည်ကားဆုံး မီးရထားကွန်ရက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြို့တွင်းနှင့် ဂယောင်းဂီတိုင်း၊ အင်ချောန်မြို့များကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။
* '''လေဆာဉ်းများ:''' ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးလေဆာဉ်းများစာရင်းဝင် [[အင်ချောန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] (Incheon International Airport) နှင့် [[ဂင်ပို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] (Gimpo International Airport) တို့နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်သွယ်ထားသည်။

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အထင်ကရနေရာများ ==
* '''[[ဂယောင်းဘို့ဂ် နန်းတော်]] (Gyeongbokgung Palace):''' ဂျိုဆောန်မင်းဆက်၏ အကြီးဆုံးနှင့် အဓိကအကျဆုံး နန်းတော်ကြီး။
* '''အဲန် ဆိုးလ် တာဝါ (N Seoul Tower):''' နမ်ဆန်တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး မြို့တော်အလှကို ၃၆၀ ဒီဂရီ ရှုစားနိုင်သည့် အထင်ကရ ရုပ်သံတာဝါ။
* '''လော့ ဝေါလ် တာဝါ (Lotte World Tower):''' တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးနှင့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး တာဝါတိုက်များထဲမှ တစ်ခု။
* '''ဒယ်ဟံနို (Daehangno) နှင့် ဟုံးဒယ် (Hongdae):''' ဖျော်ဖြေရေး၊ ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်၊ K-Pop လမ်းပေါ် ဖျော်ဖြေမှုများနှင့် လူငယ်များ စုဝေးရာ နေရာများ။

== ကိုးကားများ ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{Wiktionary|ဆိုးလ်}}
{{Wiktionary|ဆောအူလ်}}
{{Wikivoyage|en:Seoul|ဆိုးလ်{{Link language|en}}}}

* [https://www.seoul.go.kr/ main/index.jsp ဆိုးလ်အထူးမြို့ တရားဝင် ဝဘ်ဆိုက်] {{ko icon}}{{en icon}}{{zh icon}}
* [https://japanese.seoul.go.kr/ ဆိုးလ်အထူးမြို့ (ဂျပန်ဘာသာ)] {{ja icon}}
* [https://japanese.visitseoul.net/index ဆိုးလ်မြို့တော် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဝဘ်ဆိုက်] {{ja icon}}{{ko icon}}{{en icon}}{{zh icon}}

{{ဒေသအလိုက် အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ}}

[[Category:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆိုးလ်မြို့]]</text>
      <sha1>l871za5tcaisrct2sjq94lvgsfy6erb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059263</id>
      <parentid>1059262</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaday Han Thaw</username>
        <id>122086</id>
      </contributor>
      <comment>/* စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး */</comment>
      <origin>1059263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14375" sha1="dcno66mxu4q6exbgqm6kc736ol1g5t0" xml:space="preserve">'''ဆိုးလ်အထူးမြို့'''({{lang-ko|서울특별시・서울特別市}} {{ဘာသာပြန်|ဆောအူလ်အထူးမြို့}}; {{small|{{lang-en|Seoul Metropolitan City}}}})သည် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတော်]]၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု・အမျိုးသားရေး・နိုင်ငံရေး・စီးပွားရေး အချက်အချာကျသော ဒေသအဖြစ် [[ဂယောင်းဂီတိုင်း]]နှင့် [[အင်ချောန်မြို့|အင်ချောန်မြို့ကြီး]]အထိ လွှမ်းခြုံထားသော ဆိုးလ်မြို့တော်ဧရိယာ (Sudokwon) ၏ ဗဟိုဝင်ရိုးလည်း ဖြစ်သည်။ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော အထူးမြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရပြီး [[ဟန်မြစ်]] (Han River) သည် မြို့တော်ကို အလယ်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။

{{Infobox Korean administrative division status|
|အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသအမည်=ဆိုးလ်အထူးမြို့
|native_name={{lang|ko|서울특별시&lt;br/&gt;서울特別市}}
|ပုံ= {{multiple image
|border      = infobox
|total_width = 290
|image_style = border:1;
|perrow      = 1/3/3/2
|image1      =　Seoul (175734251).jpeg
|image2      = Gyeongbok Palace, Seoul.12.jpg
|image3      = Yeouido.png
|image4      = Teheran Street, Gangnamgu, Seoul.jpg
|image5      = Samsung headquarters.jpg
|image6      = 경복궁 광화문 (cropped).jpg
|image7      = Myeongdong Crowd at Christmas, Seoul.jpg
|image8      =
|image9      = Lotte World Tower and Namsan Tower in Seoul.jpg
}}
|caption=ဆိုးလ်မြို့၏ ကျက်သရေဆောင်များ
|တည်နေရာပုံ=[[File:South Korea-Seoul.svg|250px|ဆိုးလ်အထူးမြို့၏ တည်နေရာ]]
|မြေပုံပုံ=[[File:Map Seoul-teukbyeolsi ja.png|250px|ဆိုးလ်အထူးမြို့၏ မြေပုံ]]
|ပုံ2=[[File:Flag of Seoul.svg|130px|border]]　[[File:Seal of Seoul, South Korea.svg|100px]]
|caption2=အလံ　／　လိုဂို
|ရောမအက္ခရာ=Seoul-Teukbyeolsi
|ရောမအက္ခရာmr=Sŏul-T'ŭkpyŏlsi
|ဟန်ဂုလ်=서울특별시
|ဟန်ဂျာ=서울特別市
|အမျိုးအစား=အထူးမြို့
|အင်္ဂလိပ်=Seoul Metropolitan City
|စာရင်းအင်းနှစ်=၂၀၂၄
|ဧရိယာ=၆၀၅.၂၁
|လူဦးရေ=၉,၃၃၁,၈၂၈
|လူဦးရေကိုးကား=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=주민등록 인구통계 - 행정안전부 |url=https://jumin.mois.go.kr/ |website=[[အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး ဝန်ကြီးဌာန (တောင်ကိုရီးယား)|행정안전부]] |access-date=2025-01-08}}&lt;/ref&gt;
|အိမ်ထောင်စု=၄,၄၆၉,၄၁၇
|လူဦးရေသိပ်သည်းဆ=၁၅,၄၁၉
|အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအမည်=မြို့နယ်
|အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအရေအတွက်=၂၅ မြို့နယ် (ဂူ)
|ISO_3166-2=KR-11
|နယ်မြေကုဒ်=11
|သစ်ပင်=ဂင်ကို
|ပန်း=''Forsythia''
|ငှက်=''Pica serica''
|အုပ်ချုပ်သူ=မြို့တော်ဝန်
|အုပ်ချုပ်သူအမည်=အို ဆဲ-ဟုန်း
|URL=https://www.seoul.go.kr/
}}

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဆိုးလ်မြို့နေရာတွင် လူတို့ အဓိက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၂ ထောင်ကျော်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၁၈ ခုနှစ်တွင် [[ဘက်ကျယ်|ဘက်ကျယ်ပြည်]]၏ မြို့တော် [[ဝီရီဆောင်း]] (Wiryeseong) အဖြစ် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဂိုဂူလျော]]နှင့် [[ရှီလာ]] မင်းဆက်များ လက်ထက်တွင် ဗျူဟာမြောက် အရေးပါသော နယ်မြေဖြစ်ခဲ့ပြီး [[ဂျိုဆောန်]]မင်းဆက် (၁၃၉၂-၁၉၁၀) လက်ထက်တွင် '''ဟန်ဆောင်း''' (Hanseong) သို့မဟုတ် '''ဟန်ယံ''' (Hanyang) အမည်ဖြင့် နိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် တရားဝင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ 

ဂျပန် ကိုလိုနီခေတ် (၁၉၁၀-၁၉၄၅) တွင် '''ဂယောင်းဆောင်း''' (Keijo) ဟု အမည်ပြောင်းလဲခံခဲ့ရပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ကိုရီးယား လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း|လွတ်လပ်ရေး]] ရရှိပြီးနောက်ပိုင်းမှစ၍ &quot;ဆိုးလ်&quot; ဟု အမည်တွင်ခဲ့ကာ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် တောင်ကိုရီးယား Republic ၏ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀-၁၉၅၃ ကိုရီးယားစစ်ပွဲအတွင်း မြို့တော်မှာ အပြင်းအထန် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် &quot;ဟန်မြစ်ပေါ်က အံ့ဖွယ်&quot; (Miracle on the Han River) ဟု တင်စားရလောက်အောင် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကာ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စီးပွားရေးမြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု ==
ဆိုးလ်မြို့သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် အနောက်ပိုင်း အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး [[ဘူ့ဂ်ဟန်တောင်]] (Bukhan Mountain) အပါအဝင် တောင်တန်းငယ်များဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ 

ရာသီဥတုမှာ အတ္တလန်တိတ် တိုက်ကြီးဆန်သော စိုစွတ်သော ရာသီဥတု (Köppen: Dwa) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး နွေရာသီတွင် ပူပြင်းစိုစွတ်ကာ မုတ်သုံမိုး ရွာသွန်းပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် ဆိုက်ဘေးရီးယား လေဖိအားဒဏ်ကြောင့် အလွန်အမင်း အေးမြကာ နှင်းကျလေ့ရှိသည်။

== အုပ်ချုပ်ရေး ပိုင်းခွဲများ ==
ဆိုးလ်အထူးမြို့ကို [[မြို့နယ် (တောင်ကိုရီးယား)|မြို့နယ်]] (구 - Gu) [[၂၅]] ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ မြို့နယ်တစ်ခုချင်းစီကို ထပ်မံ၍ ရပ်ကွက် ([[ရပ်ကွက် (တောင်ကိုရီးယား)|동]] - Dong) များအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ထင်ရှားသော မြို့နယ်အချို့မှာ —
* '''ဂံနမ်မြို့နယ် (Gangnam-gu):''' စီးပွားရေး၊ ခေတ်မီဖက်ရှင်နှင့် နည်းပညာ အထွတ်အထိပ် ရောက်ရာ ဒေသ။
* '''ဂျွံနိုမြို့နယ် (Jongno-gu) နှင့် ဆုန်အူမြို့နယ် (Jung-gu):''' နန်းတော်ဟောင်းများနှင့် ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ တည်ရှိရာ မြို့တော်၏ သမိုင်းဝင် ဗဟိုချက်။
* '''မာဖိုမြို့နယ် (Mapo-gu):''' တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် လူငယ်ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာ စုဝေးရာ နေရာ။

== စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ==
ဆိုးလ်မြို့သည် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီးပွားရေး မြို့တော်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ [[ဆမ်ဆောင်း]] (Samsung)၊ [[ဟျောန်ဒယ် မော်တာကုမ္ပဏီ|ဟျောန်ဒယ်]] (Hyundai)၊ [[အယ်လ်ဂျီ]] (LG) နှင့် [[အက်စ်ကေ]] (SK) ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာကျော် ကုမ္ပဏီကြီးများ၏ ရုံးချုပ်များသည် ဤမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဆိုးလ်မြို့တော်ဧရိယာတစ်ခုတည်းသည်ပင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (GDP) ၏ ထက်ဝက်နီးပါးကို ဖန်တီးပေးလျက်ရှိသည်။

== ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး ==
* '''မြေအောက်ရထားလမ်း (Seoul Subway):''' ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံးနှင့် အစည်ကားဆုံး မီးရထားကွန်ရက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြို့တွင်းနှင့် ဂယောင်းဂီတိုင်း၊ အင်ချောန်မြို့များကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။
* '''လေဆာဉ်းများ:''' ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးလေဆာဉ်းများစာရင်းဝင် [[အင်ချောန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] (Incheon International Airport) နှင့် [[ဂင်ပို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] (Gimpo International Airport) တို့နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်သွယ်ထားသည်။

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အထင်ကရနေရာများ ==
* '''[[ဂယောင်းဘို့ဂ် နန်းတော်]] (Gyeongbokgung Palace):''' ဂျိုဆောန်မင်းဆက်၏ အကြီးဆုံးနှင့် အဓိကအကျဆုံး နန်းတော်ကြီး။
* '''အဲန် ဆိုးလ် တာဝါ (N Seoul Tower):''' နမ်ဆန်တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး မြို့တော်အလှကို ၃၆၀ ဒီဂရီ ရှုစားနိုင်သည့် အထင်ကရ ရုပ်သံတာဝါ။
* '''လော့ ဝေါလ် တာဝါ (Lotte World Tower):''' တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးနှင့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး တာဝါတိုက်များထဲမှ တစ်ခု။
* '''ဒယ်ဟံနို (Daehangno) နှင့် ဟုံးဒယ် (Hongdae):''' ဖျော်ဖြေရေး၊ ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်၊ K-Pop လမ်းပေါ် ဖျော်ဖြေမှုများနှင့် လူငယ်များ စုဝေးရာ နေရာများ။

== ကိုးကားများ ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{Wiktionary|ဆိုးလ်}}
{{Wiktionary|ဆောအူလ်}}
{{Wikivoyage|en:Seoul|ဆိုးလ်{{Link language|en}}}}

* [https://www.seoul.go.kr/ main/index.jsp ဆိုးလ်အထူးမြို့ တရားဝင် ဝဘ်ဆိုက်] {{ko icon}}{{en icon}}{{zh icon}}
* [https://japanese.seoul.go.kr/ ဆိုးလ်အထူးမြို့ (ဂျပန်ဘာသာ)] {{ja icon}}
* [https://japanese.visitseoul.net/index ဆိုးလ်မြို့တော် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဝဘ်ဆိုက်] {{ja icon}}{{ko icon}}{{en icon}}{{zh icon}}

{{ဒေသအလိုက် အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ}}

[[Category:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆိုးလ်မြို့]]</text>
      <sha1>dcno66mxu4q6exbgqm6kc736ol1g5t0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059264</id>
      <parentid>1059263</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaday Han Thaw</username>
        <id>122086</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး */</comment>
      <origin>1059264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14399" sha1="pbqr5e5qn7zq6zqb5uu7k8pqf7sxgdg" xml:space="preserve">'''ဆိုးလ်အထူးမြို့'''({{lang-ko|서울특별시・서울特別市}} {{ဘာသာပြန်|ဆောအူလ်အထူးမြို့}}; {{small|{{lang-en|Seoul Metropolitan City}}}})သည် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတော်]]၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု・အမျိုးသားရေး・နိုင်ငံရေး・စီးပွားရေး အချက်အချာကျသော ဒေသအဖြစ် [[ဂယောင်းဂီတိုင်း]]နှင့် [[အင်ချောန်မြို့|အင်ချောန်မြို့ကြီး]]အထိ လွှမ်းခြုံထားသော ဆိုးလ်မြို့တော်ဧရိယာ (Sudokwon) ၏ ဗဟိုဝင်ရိုးလည်း ဖြစ်သည်။ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော အထူးမြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရပြီး [[ဟန်မြစ်]] (Han River) သည် မြို့တော်ကို အလယ်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။

{{Infobox Korean administrative division status|
|အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသအမည်=ဆိုးလ်အထူးမြို့
|native_name={{lang|ko|서울특별시&lt;br/&gt;서울特別市}}
|ပုံ= {{multiple image
|border      = infobox
|total_width = 290
|image_style = border:1;
|perrow      = 1/3/3/2
|image1      =　Seoul (175734251).jpeg
|image2      = Gyeongbok Palace, Seoul.12.jpg
|image3      = Yeouido.png
|image4      = Teheran Street, Gangnamgu, Seoul.jpg
|image5      = Samsung headquarters.jpg
|image6      = 경복궁 광화문 (cropped).jpg
|image7      = Myeongdong Crowd at Christmas, Seoul.jpg
|image8      =
|image9      = Lotte World Tower and Namsan Tower in Seoul.jpg
}}
|caption=ဆိုးလ်မြို့၏ ကျက်သရေဆောင်များ
|တည်နေရာပုံ=[[File:South Korea-Seoul.svg|250px|ဆိုးလ်အထူးမြို့၏ တည်နေရာ]]
|မြေပုံပုံ=[[File:Map Seoul-teukbyeolsi ja.png|250px|ဆိုးလ်အထူးမြို့၏ မြေပုံ]]
|ပုံ2=[[File:Flag of Seoul.svg|130px|border]]　[[File:Seal of Seoul, South Korea.svg|100px]]
|caption2=အလံ　／　လိုဂို
|ရောမအက္ခရာ=Seoul-Teukbyeolsi
|ရောမအက္ခရာmr=Sŏul-T'ŭkpyŏlsi
|ဟန်ဂုလ်=서울특별시
|ဟန်ဂျာ=서울特別市
|အမျိုးအစား=အထူးမြို့
|အင်္ဂလိပ်=Seoul Metropolitan City
|စာရင်းအင်းနှစ်=၂၀၂၄
|ဧရိယာ=၆၀၅.၂၁
|လူဦးရေ=၉,၃၃၁,၈၂၈
|လူဦးရေကိုးကား=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=주민등록 인구통계 - 행정안전부 |url=https://jumin.mois.go.kr/ |website=[[အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး ဝန်ကြီးဌာန (တောင်ကိုရီးယား)|행정안전부]] |access-date=2025-01-08}}&lt;/ref&gt;
|အိမ်ထောင်စု=၄,၄၆၉,၄၁၇
|လူဦးရေသိပ်သည်းဆ=၁၅,၄၁၉
|အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအမည်=မြို့နယ်
|အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအရေအတွက်=၂၅ မြို့နယ် (ဂူ)
|ISO_3166-2=KR-11
|နယ်မြေကုဒ်=11
|သစ်ပင်=ဂင်ကို
|ပန်း=''Forsythia''
|ငှက်=''Pica serica''
|အုပ်ချုပ်သူ=မြို့တော်ဝန်
|အုပ်ချုပ်သူအမည်=အို ဆဲ-ဟုန်း
|URL=https://www.seoul.go.kr/
}}

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဆိုးလ်မြို့နေရာတွင် လူတို့ အဓိက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၂ ထောင်ကျော်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၁၈ ခုနှစ်တွင် [[ဘက်ကျယ်|ဘက်ကျယ်ပြည်]]၏ မြို့တော် [[ဝီရီဆောင်း]] (Wiryeseong) အဖြစ် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဂိုဂူလျော]]နှင့် [[ရှီလာ]] မင်းဆက်များ လက်ထက်တွင် ဗျူဟာမြောက် အရေးပါသော နယ်မြေဖြစ်ခဲ့ပြီး [[ဂျိုဆောန်]]မင်းဆက် (၁၃၉၂-၁၉၁၀) လက်ထက်တွင် '''ဟန်ဆောင်း''' (Hanseong) သို့မဟုတ် '''ဟန်ယံ''' (Hanyang) အမည်ဖြင့် နိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် တရားဝင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ 

ဂျပန် ကိုလိုနီခေတ် (၁၉၁၀-၁၉၄၅) တွင် '''ဂယောင်းဆောင်း''' (Keijo) ဟု အမည်ပြောင်းလဲခံခဲ့ရပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ကိုရီးယား လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း|လွတ်လပ်ရေး]] ရရှိပြီးနောက်ပိုင်းမှစ၍ &quot;ဆိုးလ်&quot; ဟု အမည်တွင်ခဲ့ကာ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် တောင်ကိုရီးယား Republic ၏ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀-၁၉၅၃ ကိုရီးယားစစ်ပွဲအတွင်း မြို့တော်မှာ အပြင်းအထန် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် &quot;ဟန်မြစ်ပေါ်က အံ့ဖွယ်&quot; (Miracle on the Han River) ဟု တင်စားရလောက်အောင် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကာ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စီးပွားရေးမြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု ==
ဆိုးလ်မြို့သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် အနောက်ပိုင်း အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး [[ဘူ့ဂ်ဟန်တောင်]] (Bukhan Mountain) အပါအဝင် တောင်တန်းငယ်များဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ 

ရာသီဥတုမှာ အတ္တလန်တိတ် တိုက်ကြီးဆန်သော စိုစွတ်သော ရာသီဥတု (Köppen: Dwa) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး နွေရာသီတွင် ပူပြင်းစိုစွတ်ကာ မုတ်သုံမိုး ရွာသွန်းပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် ဆိုက်ဘေးရီးယား လေဖိအားဒဏ်ကြောင့် အလွန်အမင်း အေးမြကာ နှင်းကျလေ့ရှိသည်။

== အုပ်ချုပ်ရေး ပိုင်းခွဲများ ==
ဆိုးလ်အထူးမြို့ကို [[မြို့နယ် (တောင်ကိုရီးယား)|မြို့နယ်]] (구 - Gu) [[၂၅]] ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ မြို့နယ်တစ်ခုချင်းစီကို ထပ်မံ၍ ရပ်ကွက် ([[ရပ်ကွက် (တောင်ကိုရီးယား)|동]] - Dong) များအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ထင်ရှားသော မြို့နယ်အချို့မှာ —
* '''ဂံနမ်မြို့နယ် (Gangnam-gu):''' စီးပွားရေး၊ ခေတ်မီဖက်ရှင်နှင့် နည်းပညာ အထွတ်အထိပ် ရောက်ရာ ဒေသ။
* '''ဂျွံနိုမြို့နယ် (Jongno-gu) နှင့် ဆုန်အူမြို့နယ် (Jung-gu):''' နန်းတော်ဟောင်းများနှင့် ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ တည်ရှိရာ မြို့တော်၏ သမိုင်းဝင် ဗဟိုချက်။
* '''မာဖိုမြို့နယ် (Mapo-gu):''' တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် လူငယ်ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာ စုဝေးရာ နေရာ။

== စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ==
ဆိုးလ်မြို့သည် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီးပွားရေး မြို့တော်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ [[ဆမ်ဆောင်း]] (Samsung)၊ [[ဟျောန်ဒယ် မော်တာကုမ္ပဏီ|ဟျောန်ဒယ်]] (Hyundai)၊ [[အယ်လ်ဂျီ]] (LG) နှင့် [[အက်စ်ကေ]] (SK) ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာကျော် ကုမ္ပဏီကြီးများ၏ ရုံးချုပ်များသည် ဤမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဆိုးလ်မြို့တော်ဧရိယာတစ်ခုတည်းသည်ပင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (GDP) ၏ ထက်ဝက်နီးပါးကို ဖန်တီးပေးလျက်ရှိသည်။

== ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး ==
* '''မြေအောက်ရထားလမ်း (Seoul Subway):''' ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံးနှင့် အစည်ကားဆုံး မီးရထားကွန်ရက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြို့တွင်းနှင့် ဂယောင်းဂီတိုင်း၊ အင်ချောန်မြို့များကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။
* '''လေယာဉ်ကွင်းများ:''' ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးလေယာဉ်ကွင်းများစာရင်းဝင် [[အင်ချောန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] (Incheon International Airport) နှင့် [[ဂင်ပို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] (Gimpo International Airport) တို့နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်သွယ်ထားသည်။

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အထင်ကရနေရာများ ==
* '''[[ဂယောင်းဘို့ဂ် နန်းတော်]] (Gyeongbokgung Palace):''' ဂျိုဆောန်မင်းဆက်၏ အကြီးဆုံးနှင့် အဓိကအကျဆုံး နန်းတော်ကြီး။
* '''အဲန် ဆိုးလ် တာဝါ (N Seoul Tower):''' နမ်ဆန်တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး မြို့တော်အလှကို ၃၆၀ ဒီဂရီ ရှုစားနိုင်သည့် အထင်ကရ ရုပ်သံတာဝါ။
* '''လော့ ဝေါလ် တာဝါ (Lotte World Tower):''' တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးနှင့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး တာဝါတိုက်များထဲမှ တစ်ခု။
* '''ဒယ်ဟံနို (Daehangno) နှင့် ဟုံးဒယ် (Hongdae):''' ဖျော်ဖြေရေး၊ ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်၊ K-Pop လမ်းပေါ် ဖျော်ဖြေမှုများနှင့် လူငယ်များ စုဝေးရာ နေရာများ။

== ကိုးကားများ ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{Wiktionary|ဆိုးလ်}}
{{Wiktionary|ဆောအူလ်}}
{{Wikivoyage|en:Seoul|ဆိုးလ်{{Link language|en}}}}

* [https://www.seoul.go.kr/ main/index.jsp ဆိုးလ်အထူးမြို့ တရားဝင် ဝဘ်ဆိုက်] {{ko icon}}{{en icon}}{{zh icon}}
* [https://japanese.seoul.go.kr/ ဆိုးလ်အထူးမြို့ (ဂျပန်ဘာသာ)] {{ja icon}}
* [https://japanese.visitseoul.net/index ဆိုးလ်မြို့တော် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဝဘ်ဆိုက်] {{ja icon}}{{ko icon}}{{en icon}}{{zh icon}}

{{ဒေသအလိုက် အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ}}

[[Category:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆိုးလ်မြို့]]</text>
      <sha1>pbqr5e5qn7zq6zqb5uu7k8pqf7sxgdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059265</id>
      <parentid>1059264</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaday Han Thaw</username>
        <id>122086</id>
      </contributor>
      <origin>1059265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14399" sha1="jmdpb7asvf4zhcjeci3igjqqmk6s82p" xml:space="preserve">'''ဆိုးလ်အထူးမြို့'''({{lang-ko|서울특별시・서울特別市}} {{ဘာသာပြန်|ဆောအူလ်အထူးမြို့}}; {{small|{{lang-en|Seoul Metropolitan City}}}})သည် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတော်]]၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု・အမျိုးသားရေး・နိုင်ငံရေး・စီးပွားရေး အချက်အချာကျသော ဒေသအဖြစ် [[ဂယောင်းဂီတိုင်း]]နှင့် [[အင်ချောန်မြို့|အင်ချောန်မြို့ကြီး]]အထိ လွှမ်းခြုံထားသော ဆိုးလ်မြို့တော်ဧရိယာ (Sudokwon) ၏ ဗဟိုဝင်ရိုးလည်း ဖြစ်သည်။ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော အထူးမြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရပြီး [[ဟန်မြစ်]] (Han River) သည် မြို့တော်ကို အလယ်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။

{{Infobox Korean administrative division status|
|အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသအမည်=ဆိုးလ်အထူးမြို့
|native_name={{lang|ko|서울특별시&lt;br/&gt;서울特別市}}
|ပုံ= {{multiple image
|border      = infobox
|total_width = 290
|image_style = border:1;
|perrow      = 1/3/3/2
|image1      =　Seoul (175734251).jpeg
|image2      = Gyeongbok Palace, Seoul.12.jpg
|image3      = Yeouido.png
|image4      = Teheran Street, Gangnamgu, Seoul.jpg
|image5      = Samsung headquarters.jpg
|image6      = 경복궁 광화문 (cropped).jpg
|image7      = Myeongdong Crowd at Christmas, Seoul.jpg
|image8      =
|image9      = Lotte World Tower and Namsan Tower in Seoul.jpg
}}
|caption=ဆိုးလ်မြို့၏ ကျက်သရေဆောင်များ
|တည်နေရာပုံ=[[File:South Korea-Seoul.svg|250px|ဆိုးလ်အထူးမြို့၏ တည်နေရာ]]
|မြေပုံပုံ=[[File:Map Seoul-teukbyeolsi ja.png|250px|ဆိုးလ်အထူးမြို့၏ မြေပုံ]]
|ပုံ2=[[File:Flag of Seoul.svg|130px|border]]　[[File:Seal of Seoul, South Korea.svg|100px]]
|caption2=အလံ　／　လိုဂို
|ရောမအက္ခရာ=Seoul-Teukbyeolsi
|ရောမအက္ခရာmr=Sŏul-T'ŭkpyŏlsi
|ဟန်ဂုလ်=서울특별시
|ဟန်ဂျာ=서울特別市
|အမျိုးအစား=အထူးမြို့
|အင်္ဂလိပ်=Seoul Metropolitan City
|စာရင်းအင်းနှစ်=၂၀၂၄
|ဧရိယာ=၆၀၅.၂၁
|လူဦးရေ=၉,၃၃၁,၈၂၈
|လူဦးရေကိုးကား=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=주민등록 인구통계 - 행정안전부 |url=https://jumin.mois.go.kr/ |website=[[အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး ဝန်ကြီးဌာန (တောင်ကိုရီးယား)|행정안전부]] |access-date=2025-01-08}}&lt;/ref&gt;
|အိမ်ထောင်စု=၄,၄၆၉,၄၁၇
|လူဦးရေသိပ်သည်းဆ=၁၅,၄၁၉
|အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအမည်=မြို့နယ်
|အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအရေအတွက်=၂၅ မြို့နယ် (ဂူ)
|ISO_3166-2=KR-11
|နယ်မြေကုဒ်=11
|သစ်ပင်=ဂင်ကို
|ပန်း=''Forsythia''
|ငှက်=''Pica serica''
|အုပ်ချုပ်သူ=မြို့တော်ဝန်
|အုပ်ချုပ်သူအမည်=အို ဆဲ-ဟုန်း
|URL=https://www.seoul.go.kr/
}}

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဆိုးလ်မြို့နေရာတွင် လူတို့ အဓိက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၂ ထောင်ကျော်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၁၈ ခုနှစ်တွင် [[ဘက်ကျယ်|ဘက်ကျယ်ပြည်]]၏ မြို့တော် [[ဝီရီဆောင်း]] (Wiryeseong) အဖြစ် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဂိုဂူလျော]]နှင့် [[ရှီလာ]] မင်းဆက်များ လက်ထက်တွင် ဗျူဟာမြောက် အရေးပါသော နယ်မြေဖြစ်ခဲ့ပြီး [[ဂျိုဆောန်]]မင်းဆက် (၁၃၉၂-၁၉၁၀) လက်ထက်တွင် '''ဟန်ဆောင်း''' (Hanseong) သို့မဟုတ် '''ဟန်ယံ''' (Hanyang) အမည်ဖြင့် နိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် တရားဝင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ 

ဂျပန် ကိုလိုနီခေတ် (၁၉၁၀-၁၉၄၅) တွင် '''ဂယောင်းဆောင်း''' (Keijo) ဟု အမည်ပြောင်းလဲခံခဲ့ရပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ကိုရီးယား လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း|လွတ်လပ်ရေး]] ရရှိပြီးနောက်ပိုင်းမှစ၍ &quot;ဆိုးလ်&quot; ဟု အမည်တွင်ခဲ့ကာ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် တောင်ကိုရီးယား Republic ၏ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀-၁၉၅၃ ကိုရီးယားစစ်ပွဲအတွင်း မြို့တော်မှာ အပြင်းအထန် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် &quot;ဟန်မြစ်ပေါ်က အံ့ဖွယ်&quot; (Miracle on the Han River) ဟု တင်စားရလောက်အောင် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကာ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စီးပွားရေးမြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု ==
ဆိုးလ်မြို့သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် အနောက်ပိုင်း အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး [[ဘူ့ဂ်ဟန်တောင်]] (Bukhan Mountain) အပါအဝင် တောင်တန်းငယ်များဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ 

ရာသီဥတုမှာ အတ္တလန်တိတ် တိုက်ကြီးဆန်သော စိုစွတ်သော ရာသီဥတု (Köppen: Dwa) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး နွေရာသီတွင် ပူပြင်းစိုစွတ်ကာ မုတ်သုံမိုး ရွာသွန်းပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် ဆိုက်ဘေးရီးယား လေဖိအားဒဏ်ကြောင့် အလွန်အမင်း အေးမြကာ နှင်းကျလေ့ရှိသည်။

== အုပ်ချုပ်ရေး ပိုင်းခွဲများ ==
ဆိုးလ်အထူးမြို့ကို [[မြို့နယ် (တောင်ကိုရီးယား)|မြို့နယ်]] (구 - Gu) [[၂၅]] ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ မြို့နယ်တစ်ခုချင်းစီကို ထပ်မံ၍ ရပ်ကွက် ([[ရပ်ကွက် (တောင်ကိုရီးယား)|동]] - Dong) များအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ထင်ရှားသော မြို့နယ်အချို့မှာ —
* '''ဂံနမ်မြို့နယ် (Gangnam-gu):''' စီးပွားရေး၊ ခေတ်မီဖက်ရှင်နှင့် နည်းပညာ အထွတ်အထိပ် ရောက်ရာ ဒေသ။
* '''ဂျွံနိုမြို့နယ် (Jongno-gu) နှင့် ဆုန်အူမြို့နယ် (Jung-gu):''' နန်းတော်ဟောင်းများနှင့် ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ တည်ရှိရာ မြို့တော်၏ သမိုင်းဝင် ဗဟိုချက်။
* '''မာဖိုမြို့နယ် (Mapo-gu):''' တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် လူငယ်ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာ စုဝေးရာ နေရာ။

== စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ==
ဆိုးလ်မြို့သည် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီးပွားရေး မြို့တော်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ [[ဆမ်ဆောင်း]] (Samsung)၊ [[ဟျောန်ဒယ် မော်တာကုမ္ပဏီ|ဟျောန်ဒယ်]] (Hyundai)၊ [[အယ်လ်ဂျီ]] (LG) နှင့် [[အက်စ်ကေ]] (SK) ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာကျော် ကုမ္ပဏီကြီးများ၏ ရုံးချုပ်များသည် ဤမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဆိုးလ်မြို့တော်ဧရိယာတစ်ခုတည်းသည်ပင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (GDP) ၏ ထက်ဝက်နီးပါးကို ဖန်တီးပေးလျက်ရှိသည်။

== ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး ==
* '''မြေအောက်ရထားလမ်း (Seoul Subway):''' ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံးနှင့် အစည်ကားဆုံး မီးရထားကွန်ရက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြို့တွင်းနှင့် ဂယောင်းဂီတိုင်း၊ အင်ချောန်မြို့များကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။
* '''လေယာဉ်ကွင်းများ:''' ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးလေယာဉ်ကွင်းများစာရင်းဝင် [[အင်ချောန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] (Incheon International Airport) နှင့် [[ဂင်ဖို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] (Gimpo International Airport) တို့နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်သွယ်ထားသည်။

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အထင်ကရနေရာများ ==
* '''[[ဂယောင်းဘို့ဂ် နန်းတော်]] (Gyeongbokgung Palace):''' ဂျိုဆောန်မင်းဆက်၏ အကြီးဆုံးနှင့် အဓိကအကျဆုံး နန်းတော်ကြီး။
* '''အဲန် ဆိုးလ် တာဝါ (N Seoul Tower):''' နမ်ဆန်တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး မြို့တော်အလှကို ၃၆၀ ဒီဂရီ ရှုစားနိုင်သည့် အထင်ကရ ရုပ်သံတာဝါ။
* '''လော့ ဝေါလ် တာဝါ (Lotte World Tower):''' တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးနှင့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး တာဝါတိုက်များထဲမှ တစ်ခု။
* '''ဒယ်ဟံနို (Daehangno) နှင့် ဟုံးဒယ် (Hongdae):''' ဖျော်ဖြေရေး၊ ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်၊ K-Pop လမ်းပေါ် ဖျော်ဖြေမှုများနှင့် လူငယ်များ စုဝေးရာ နေရာများ။

== ကိုးကားများ ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{Wiktionary|ဆိုးလ်}}
{{Wiktionary|ဆောအူလ်}}
{{Wikivoyage|en:Seoul|ဆိုးလ်{{Link language|en}}}}

* [https://www.seoul.go.kr/ main/index.jsp ဆိုးလ်အထူးမြို့ တရားဝင် ဝဘ်ဆိုက်] {{ko icon}}{{en icon}}{{zh icon}}
* [https://japanese.seoul.go.kr/ ဆိုးလ်အထူးမြို့ (ဂျပန်ဘာသာ)] {{ja icon}}
* [https://japanese.visitseoul.net/index ဆိုးလ်မြို့တော် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဝဘ်ဆိုက်] {{ja icon}}{{ko icon}}{{en icon}}{{zh icon}}

{{ဒေသအလိုက် အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ}}

[[Category:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆိုးလ်မြို့]]</text>
      <sha1>jmdpb7asvf4zhcjeci3igjqqmk6s82p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059266</id>
      <parentid>1059265</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaday Han Thaw</username>
        <id>122086</id>
      </contributor>
      <comment>/* ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အထင်ကရနေရာများ */</comment>
      <origin>1059266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14463" sha1="m4eoy253fpchbmy6rg522nff63zub6q" xml:space="preserve">'''ဆိုးလ်အထူးမြို့'''({{lang-ko|서울특별시・서울特別市}} {{ဘာသာပြန်|ဆောအူလ်အထူးမြို့}}; {{small|{{lang-en|Seoul Metropolitan City}}}})သည် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတော်]]၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု・အမျိုးသားရေး・နိုင်ငံရေး・စီးပွားရေး အချက်အချာကျသော ဒေသအဖြစ် [[ဂယောင်းဂီတိုင်း]]နှင့် [[အင်ချောန်မြို့|အင်ချောန်မြို့ကြီး]]အထိ လွှမ်းခြုံထားသော ဆိုးလ်မြို့တော်ဧရိယာ (Sudokwon) ၏ ဗဟိုဝင်ရိုးလည်း ဖြစ်သည်။ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော အထူးမြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရပြီး [[ဟန်မြစ်]] (Han River) သည် မြို့တော်ကို အလယ်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။

{{Infobox Korean administrative division status|
|အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသအမည်=ဆိုးလ်အထူးမြို့
|native_name={{lang|ko|서울특별시&lt;br/&gt;서울特別市}}
|ပုံ= {{multiple image
|border      = infobox
|total_width = 290
|image_style = border:1;
|perrow      = 1/3/3/2
|image1      =　Seoul (175734251).jpeg
|image2      = Gyeongbok Palace, Seoul.12.jpg
|image3      = Yeouido.png
|image4      = Teheran Street, Gangnamgu, Seoul.jpg
|image5      = Samsung headquarters.jpg
|image6      = 경복궁 광화문 (cropped).jpg
|image7      = Myeongdong Crowd at Christmas, Seoul.jpg
|image8      =
|image9      = Lotte World Tower and Namsan Tower in Seoul.jpg
}}
|caption=ဆိုးလ်မြို့၏ ကျက်သရေဆောင်များ
|တည်နေရာပုံ=[[File:South Korea-Seoul.svg|250px|ဆိုးလ်အထူးမြို့၏ တည်နေရာ]]
|မြေပုံပုံ=[[File:Map Seoul-teukbyeolsi ja.png|250px|ဆိုးလ်အထူးမြို့၏ မြေပုံ]]
|ပုံ2=[[File:Flag of Seoul.svg|130px|border]]　[[File:Seal of Seoul, South Korea.svg|100px]]
|caption2=အလံ　／　လိုဂို
|ရောမအက္ခရာ=Seoul-Teukbyeolsi
|ရောမအက္ခရာmr=Sŏul-T'ŭkpyŏlsi
|ဟန်ဂုလ်=서울특별시
|ဟန်ဂျာ=서울特別市
|အမျိုးအစား=အထူးမြို့
|အင်္ဂလိပ်=Seoul Metropolitan City
|စာရင်းအင်းနှစ်=၂၀၂၄
|ဧရိယာ=၆၀၅.၂၁
|လူဦးရေ=၉,၃၃၁,၈၂၈
|လူဦးရေကိုးကား=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=주민등록 인구통계 - 행정안전부 |url=https://jumin.mois.go.kr/ |website=[[အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး ဝန်ကြီးဌာန (တောင်ကိုရီးယား)|행정안전부]] |access-date=2025-01-08}}&lt;/ref&gt;
|အိမ်ထောင်စု=၄,၄၆၉,၄၁၇
|လူဦးရေသိပ်သည်းဆ=၁၅,၄၁၉
|အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအမည်=မြို့နယ်
|အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲအရေအတွက်=၂၅ မြို့နယ် (ဂူ)
|ISO_3166-2=KR-11
|နယ်မြေကုဒ်=11
|သစ်ပင်=ဂင်ကို
|ပန်း=''Forsythia''
|ငှက်=''Pica serica''
|အုပ်ချုပ်သူ=မြို့တော်ဝန်
|အုပ်ချုပ်သူအမည်=အို ဆဲ-ဟုန်း
|URL=https://www.seoul.go.kr/
}}

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဆိုးလ်မြို့နေရာတွင် လူတို့ အဓိက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၂ ထောင်ကျော်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၁၈ ခုနှစ်တွင် [[ဘက်ကျယ်|ဘက်ကျယ်ပြည်]]၏ မြို့တော် [[ဝီရီဆောင်း]] (Wiryeseong) အဖြစ် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ဂိုဂူလျော]]နှင့် [[ရှီလာ]] မင်းဆက်များ လက်ထက်တွင် ဗျူဟာမြောက် အရေးပါသော နယ်မြေဖြစ်ခဲ့ပြီး [[ဂျိုဆောန်]]မင်းဆက် (၁၃၉၂-၁၉၁၀) လက်ထက်တွင် '''ဟန်ဆောင်း''' (Hanseong) သို့မဟုတ် '''ဟန်ယံ''' (Hanyang) အမည်ဖြင့် နိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် တရားဝင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ 

ဂျပန် ကိုလိုနီခေတ် (၁၉၁၀-၁၉၄၅) တွင် '''ဂယောင်းဆောင်း''' (Keijo) ဟု အမည်ပြောင်းလဲခံခဲ့ရပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ် [[ကိုရီးယား လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း|လွတ်လပ်ရေး]] ရရှိပြီးနောက်ပိုင်းမှစ၍ &quot;ဆိုးလ်&quot; ဟု အမည်တွင်ခဲ့ကာ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် တောင်ကိုရီးယား Republic ၏ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀-၁၉၅၃ ကိုရီးယားစစ်ပွဲအတွင်း မြို့တော်မှာ အပြင်းအထန် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသော်လည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် &quot;ဟန်မြစ်ပေါ်က အံ့ဖွယ်&quot; (Miracle on the Han River) ဟု တင်စားရလောက်အောင် လျင်မြန်စွာ ပြန်လည် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကာ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း စီးပွားရေးမြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု ==
ဆိုးလ်မြို့သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် အနောက်ပိုင်း အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး [[ဘူ့ဂ်ဟန်တောင်]] (Bukhan Mountain) အပါအဝင် တောင်တန်းငယ်များဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ 

ရာသီဥတုမှာ အတ္တလန်တိတ် တိုက်ကြီးဆန်သော စိုစွတ်သော ရာသီဥတု (Köppen: Dwa) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး နွေရာသီတွင် ပူပြင်းစိုစွတ်ကာ မုတ်သုံမိုး ရွာသွန်းပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် ဆိုက်ဘေးရီးယား လေဖိအားဒဏ်ကြောင့် အလွန်အမင်း အေးမြကာ နှင်းကျလေ့ရှိသည်။

== အုပ်ချုပ်ရေး ပိုင်းခွဲများ ==
ဆိုးလ်အထူးမြို့ကို [[မြို့နယ် (တောင်ကိုရီးယား)|မြို့နယ်]] (구 - Gu) [[၂၅]] ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ မြို့နယ်တစ်ခုချင်းစီကို ထပ်မံ၍ ရပ်ကွက် ([[ရပ်ကွက် (တောင်ကိုရီးယား)|동]] - Dong) များအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ထင်ရှားသော မြို့နယ်အချို့မှာ —
* '''ဂံနမ်မြို့နယ် (Gangnam-gu):''' စီးပွားရေး၊ ခေတ်မီဖက်ရှင်နှင့် နည်းပညာ အထွတ်အထိပ် ရောက်ရာ ဒေသ။
* '''ဂျွံနိုမြို့နယ် (Jongno-gu) နှင့် ဆုန်အူမြို့နယ် (Jung-gu):''' နန်းတော်ဟောင်းများနှင့် ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ တည်ရှိရာ မြို့တော်၏ သမိုင်းဝင် ဗဟိုချက်။
* '''မာဖိုမြို့နယ် (Mapo-gu):''' တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် လူငယ်ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာ စုဝေးရာ နေရာ။

== စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ==
ဆိုးလ်မြို့သည် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီးပွားရေး မြို့တော်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ [[ဆမ်ဆောင်း]] (Samsung)၊ [[ဟျောန်ဒယ် မော်တာကုမ္ပဏီ|ဟျောန်ဒယ်]] (Hyundai)၊ [[အယ်လ်ဂျီ]] (LG) နှင့် [[အက်စ်ကေ]] (SK) ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာကျော် ကုမ္ပဏီကြီးများ၏ ရုံးချုပ်များသည် ဤမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ဆိုးလ်မြို့တော်ဧရိယာတစ်ခုတည်းသည်ပင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (GDP) ၏ ထက်ဝက်နီးပါးကို ဖန်တီးပေးလျက်ရှိသည်။

== ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး ==
* '''မြေအောက်ရထားလမ်း (Seoul Subway):''' ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံးနှင့် အစည်ကားဆုံး မီးရထားကွန်ရက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြို့တွင်းနှင့် ဂယောင်းဂီတိုင်း၊ အင်ချောန်မြို့များကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။
* '''လေယာဉ်ကွင်းများ:''' ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးလေယာဉ်ကွင်းများစာရင်းဝင် [[အင်ချောန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] (Incheon International Airport) နှင့် [[ဂင်ဖို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] (Gimpo International Airport) တို့နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်သွယ်ထားသည်။

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အထင်ကရနေရာများ ==
* '''[[ဂယောင်းဘို့ဂ်နန်းတော်|ဂယောင်းဘို့ဂ် နန်းတော်]] (Gyeongbokgung Palace):''' ဂျိုဆောန်မင်းဆက်၏ အကြီးဆုံးနှင့် အဓိကအကျဆုံး နန်းတော်ကြီး။
* '''အဲန် ဆိုးလ် တာဝါ (N Seoul Tower):''' နမ်ဆန်တောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး မြို့တော်အလှကို ၃၆၀ ဒီဂရီ ရှုစားနိုင်သည့် အထင်ကရ ရုပ်သံတာဝါ။
* '''လော့ ဝေါလ် တာဝါ (Lotte World Tower):''' တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးနှင့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး တာဝါတိုက်များထဲမှ တစ်ခု။
* '''ဒယ်ဟံနို (Daehangno) နှင့် ဟုံးဒယ် (Hongdae):''' ဖျော်ဖြေရေး၊ ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်၊ K-Pop လမ်းပေါ် ဖျော်ဖြေမှုများနှင့် လူငယ်များ စုဝေးရာ နေရာများ။

== ကိုးကားများ ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{Wiktionary|ဆိုးလ်}}
{{Wiktionary|ဆောအူလ်}}
{{Wikivoyage|en:Seoul|ဆိုးလ်{{Link language|en}}}}

* [https://www.seoul.go.kr/ main/index.jsp ဆိုးလ်အထူးမြို့ တရားဝင် ဝဘ်ဆိုက်] {{ko icon}}{{en icon}}{{zh icon}}
* [https://japanese.seoul.go.kr/ ဆိုးလ်အထူးမြို့ (ဂျပန်ဘာသာ)] {{ja icon}}
* [https://japanese.visitseoul.net/index ဆိုးလ်မြို့တော် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဝဘ်ဆိုက်] {{ja icon}}{{ko icon}}{{en icon}}{{zh icon}}

{{ဒေသအလိုက် အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ}}

[[Category:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆိုးလ်မြို့]]</text>
      <sha1>m4eoy253fpchbmy6rg522nff63zub6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံရှိ သဘာဝ ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51759</id>
    <revision>
      <id>1059279</id>
      <parentid>1021774</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38802" sha1="0ic6lge7u71vypkypgif264ty3osnhk" xml:space="preserve">ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ရေရှည်တည်တံ့ရေးအတွက် မြန်မာနိုင်ငံသည် အခြားကမ္ဘာ့နိုင်ငံများနည်းတူ သဘာဝနယ်မြေများအား သတ်မှတ်တည်ထောင်လျက် ရှိသည်။ ပထမဦးဆုံး သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေအဖြစ် [[တောင်ကြီး ငှက်ဘေးမဲ့တော]]အား ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရနှင့် [[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ်]] (UNDP) တို့ ပူးပေါင်းပြီး သဘာဝဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး နှင့် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ စီမံကိန်း (Nature Conservation National Park Project - NCNPP) ကို စတင်ခဲ့ပြီး ခေတ်သစ် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေးအား စတင်ခဲ့သည်။ NCNPP အတွင်း [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]အောက်တွင် သဘာဝဝန်းကျင်နှင့် သားငှက်တိရစ္ဆာန်ထိန်းသိမ်းရေးဌာနအား ဖွဲ့စည်းပြီး သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ စီမံအုပ်ချုပ်မှု နှင့် ဇီဝမျိုးစုံ မျိုးကွဲ ထိန်းသိမ်းခြင်းကို တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်စေခဲ့သည်။

မြန်မာ့သစ်တောမူဝါဒ (၁၉၉၅) တွင် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများအား နိုင်ငံဧရိယာ၏ ၅% ဖြစ်စေရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရေးဆွဲခဲ့သော အမျိုးသားသစ်တောကဏ္ဍ နှစ်(၃၀) ပင်မ စီမံကိန်း (၂၀၀၁-၀၂ - ၂၀၃၀-၃၁) တွင် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများအား နိုင်ငံဧရိယာ၏ ၁၀% ဖြစ်စေရန် တိုးချဲ့သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် နိုင်ငံဧရိယာ၏ ၅.၇၅% ရှိပြီး မြောက်မြားလှသော ဂေဟစနစ်များကို ကိုယ်စားပြုသည့် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ (၃၉) ခုအား တည်ထောင်ပြီးဖြစ်ကာ မြန်မာ့သစ်တောမူဝါဒပါ ရည်မှန်းချက်အား ပြည့်မီပြီးဖြစ်သည်။

၁၉၉၆ ခုနှစ်အထိ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများမှာ နိုင်ငံဧရိယာ၏ ၁% အောက်တွင် သာရှိပြီး အရွယ်အစားအားဖြင့် ၀.၄၇ မှ ၂၁၅၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများအား မျိုးစိတ်ကိုသာ ထိန်းသိမ်း ကာကွယ်ခြင်းထက် ဂေဟစနစ်များကိုပါ ထိန်းသိမ်းခြင်းအတွက် တည်ထောင်လာပြီး အရွယ်အစား ကြီးမားသော သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ ပါဝင်လာသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများသည် မြောက်ဘက်ပိုင်း အယ်လပိုင်းသစ်တော များမှ တောင်ဘက်ပိုင်း ဒီရေတော နှင့် အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများအထိ ကိုယ်စားပြုသည်။ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ (၃၉) ခုအနက် (၇) ခုမှာ [[အာဆီယံ အမွေအနှစ်ဥယျာဉ်]] စာရင်းတွင် ပါဝင်ပြီး နိုင်ငံအလိုက် အရေအတွက်အားဖြင့် အများဆုံးဖြစ်သည်။ အာဆီယံ အမွေအနှစ်ဥယျာဉ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသော သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေများ မှာ [[ခါကာဘိုရာဇီ အမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ [[အင်းတော်ကြီး တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]၊ [[အလောင်းတော်ကဿပ အမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ [[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]]၊ [[နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ [[မိန်းမလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] နှင့် [[လန်ပိကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]]တို့ ဖြစ်သည်။

[[မိုးယွန်းကြီးအင်း ဘေးမဲ့တော]]အား ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရေးပါသော ငှက်မျိုးစိတ်များ ကျက်စားနေမူကြောင့် Ramsar Site အဖြစ် ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစ၍ သတ်မှတ်ထားသည်။ နိုင်ငံဧရိယာ၏ ၁.၀၉% ရှိသော နေရာ (၇) ခုအား သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေအဖြစ် တည်ထောင်ရန် အဆိုပြုကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ထားပြီး အတည်ပြုဖွဲ့စည်းနိုင်ရေး ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ထိုကြောင့် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ (၄၅) ခု၊ နိုင်ငံဧရိယာ၏ ၆.၈၄% ရှိလာမည်ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားသစ်တောကဏ္ဍ နှစ် (၃၀) ပင်မစီမံကိန်းပါ ရည်မှန်း ချက်ပြည့်မီရန် နောက်ထပ် ၃.၁၆% ကျန်ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် အီမောဘွန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်အားလည်း သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေအဖြစ် တည်ထောင်ရန် စီစဉ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fdmoecaf.gov.mm/content/%E1%80%9E%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8|title=သဘာဝနယ်မြေများ|publisher=[[သစ်တောဦးစီးဌာန]]|accessdate=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅|archivedate=11 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150511075325/http://www.fdmoecaf.gov.mm/content/%E1%80%9E%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8}}&lt;/ref&gt;

== အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့၏ သဘာဝနယ်မြေ အမျိုးအစား သတ်မှတ်ချက် ==
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာသဘာဝအရင်းအမြစ်များထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ International Union for the Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN) သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ပြီး ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျီနီဗာမြို့တွင် အခြေစိုက်ရုံးဖွင့် လှစ်ထားသည်။ သဘာဝအရင်းအမြစ်များအပေါ် စနစ်တကျ ရေရှည်တည်တံ့ရေး ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်သည့် အဖွဲ့အစည်းကြီးလည်းဖြစ်သည်။ IUCN၏ လုပ်ငန်းအဖွဲ့ခွဲတစ်ခုဖြစ်သည့် ကမ္ဘာ့သဘာဝ နယ်မြေများ ထိန်းသိမ်းရေးကော်မရှင်(World Commission on Proected Areas- WCPA) သည် IUCN Protected Area System Category အဖြစ် သဘာဝနယ်မြေအမျိုးအစားများကို အောက်ပါအတိုင်း အတန်းအစား (၆) ခု ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားပါသည်-

# (၁) I a – Strict Nature Reserve – တားမြစ်သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ၊ I b – wilderness Area – တောရိုင်းနယ်မြေ၊
# (၂) II –National Park- အမျိုးသားဥယျာဉ်၊
# (၃) III – Natural Monument – သဘာဝအထိမ်းအမှတ်နယ်မြေ၊
# (၄ ) IV – Habitat/ Species Management Area – နေရင်းဒေသ သို့မဟုတ် မျိုးစိတ်များ စီမံအုပ်ချုပ်မှုနယ်မြေ၊
# (၅) V – Protected Landsacpe/Seascape – ကာကွယ်ထားသည့် နယ်မြေ သို့မဟုတ် ကာကွယ်ထားသည့် ပင်လယ်ပြင်ဒေသ၊
# (၆) VI– Management Resource Protected Area စီမံအုပ်ချုပ်မှုဖြင့်သယံဇာတကာကွယ်ထားသည့်နယ်မြေ၊

== မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ သတ်မှတ်ခြင်း ==
ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲနှင့် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေ(၂၀၁၈)အရ သတ်မှတ်ထုတ်ပြန်ကြေညာထားသော သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်‌မြေ အမျိုးအစားများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါသည်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ {{!}} Forest Department |url=https://forestdepartment.gov.mm/content/%E1%80%9E%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8 |access-date=2026-03-24 |website=forestdepartment.gov.mm |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307114832/https://www.forestdepartment.gov.mm/content/%E1%80%9E%E1%80%98%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8 |archive-date=7 March 2026 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;-

* (၁) သိပ္ပံကြိုးဝိုင်း၊
* ( ၂) အမျိုးသားဥယျာဉ်၊
* (၃) အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်၊
* (၄) သဘာဝကြိုးဝိုင်း၊
* (၅) တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော၊
* (၆) ဘူမိရုပ်သွင်ထူးခြားသည့်နယ်မြေ၊
* (၇) ဒေသခံအစုအဖွဲ့ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ။

== တည်ထောင်ပြီး သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ ==
{{Incomplete list}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!စဉ်!!အမည်!!တည်ထောင်သည့်ခုနှစ်!!ဧရိယာ&lt;br /&gt;(စတုရန်းကီလိုမီတာ)!!တည်နေရာ
|-
|၁ ||[[တောင်ကြီး ငှက်ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၂၀ ||၁၆.၀၆ ||[[ရှမ်းပြည်နယ်]]
|-
|၂ ||[[ပိတောင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၂၇/၂၀၀၆ ||၁၂၂.၀၇ ||[[ကချင်ပြည်နယ်]]
|-
|၃ ||[[ရွှေဥဒေါင်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၂၇ ||၅၈.၀၄ ||[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
| ||ရွှေဥဒေါင်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော ||၁၉၂၇ ||၁၁၇.၉၇||[[ရှမ်းပြည်နယ်]]
|-
|၄ ||[[ပြင်ဦးလွင် ငှက်ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၂၇ ||၁၂၇.၂၅ ||[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၅ ||[[မော့စ်ကော့ကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၂၇ ||၄၉.၁၈ ||[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၆ ||[[ကဟီးလူ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၂၈ ||၁၆၀.၅၅ ||[[ကရင်ပြည်နယ်]]
|-
|၇ ||[[မူလာရစ် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၃၅ ||၁၃၈.၅၄ ||[[ကရင်ပြည်နယ်]]
|-
|၈ ||[[ဝက်သည်းကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော|ဝက်သည်းကန် ငှက်ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၃၉ ||၄.၄၀ ||[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၉ ||[[ရွှေစက်တော် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၄၀ ||၄၆၄.၂၈ ||[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၁၀ ||[[ချပ်သင်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၄၁ ||၂၆၉.၃၆ ||[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၁၁ ||[[ကေလာသ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၄၂/ ၂၀၀၂ ||၂၃.၉၃ ||[[မွန်ပြည်နယ်]]
|-
|၁၂ ||[[သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၇၀ ||၀.၈၈ ||[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၁၃ ||[[မင်းဝံတောင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၇၁ ||၂၀၅.၈၈ ||[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၁၄ ||[[ထမံသီ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၇၄ ||၂၁၅၀.၇၃ ||[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၁၅ ||[[အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၈၅/ ၂၀၀၁ ||၆၄၀.၉၁ ||[[ရှမ်းပြည်နယ်]]
|-
|၁၆ ||[[မိုးယွန်းကြီးအင်း ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၈၈ ||၁၀၃.၆ ||[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၁၇ ||[[လှော်ကားသဘာဝဥယျာဉ်]] ||၁၉၈၉ ||၆. ၂၄ ||[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၁၈ ||[[အလောင်းတော်ကဿပ အမျိုးသားဥယျာဉ်]] ||၁၉၈၉ ||၁၄၀၂.၄၉ ||[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၁၉ ||[[ပုပ္ပါးတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်]] ||၁၉၈၉ ||၁၂၈.၅၄ ||[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၂၀ ||[[မိန်းမလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၉၃ ||၁၃၆.၇၀ ||[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၂၁ ||[[လောကနန္ဒာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၁၉၉၅ ||၀.၄၇ ||[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၂၂ ||[[လန်ပိကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] ||၁၉၉၆ ||၂၀၄.၈၄ ||[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၂၃ ||[[လွိုင်မွေ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ]] ||၁၉၉၆ ||၄၂.၈၄ ||[[ရှမ်းပြည်နယ်]]
|-
|၂၄ ||[[ပါစာ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ]] ||၁၉၉၆ ||၇၇.၀၃ ||[[ရှမ်းပြည်နယ်]]
|-
|၂၅ ||[[ခါကာဘိုရာဇီ အမျိုးသားဥယျာဉ်]] ||၁၉၉၈ ||၃၈၁၂.၄၆ ||[[ကချင်ပြည်နယ်]]
|-
|၂၆ ||[[ကျိုက်ထီးရိုး တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၂၀၀၁ ||၁၅၆. ၂၃ ||[[မွန်ပြည်နယ်]]
|-
|၂၇ ||[[မင်းစုံတောင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၂၀၀၁ ||၂၂.၆၁ ||[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၂၈ ||[[ရခိုင်ရိုးမ ဆင်ဘေးမဲ့တော]] ||၂၀၀၂ ||၁၇၅၅.၇၀ ||[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
|-
|၂၉ ||[[ပန်းလောင်နှင့် ပြဒါးလင်းဂူ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၂၀၀၂ ||၃၃၃.၈၀ ||[[ရှမ်းပြည်နယ်]]
|-
|၃၀ ||[[ဖုန်ကန်ရာဇီ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၂၀၀၃ ||၂၇၀၃.၉၅ ||[[ကချင်ပြည်နယ်]]
|-
|၃၁ ||[[အင်းတော်ကြီး တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၂၀၀၃ ||၈၁၄.၉၉ ||[[ကချင်ပြည်နယ်]]
|-
|၃၂ ||[[ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၂၀၀၄ ||၆၃၇၁.၃၇ ||[[ကချင်ပြည်နယ်]]
|-
|၃၃ ||[[ဘွမ်ဖာဘွမ် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၂၀၀၄ ||၁၈၅၄.၄၃ ||[[ကချင်ပြည်နယ်]]
|-
|၃၄ ||[[တနင်္သာရီ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ]] ||၂၀၀၅ ||၁၆၉၉.၉၉ ||[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၃၅ ||[[နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်]] ||၂၀၁၀ ||၇၁၃.၅၄ ||[[ချင်းပြည်နယ်]]
|-
|၃၆ ||ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း တောရိုင်း တိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော (တိုးချဲ့) ||၂၀၁၀ ||၄၃၃၃.၀၅ ||[[ကချင်ပြည်နယ်]]
|-
| ||ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း တောရိုင်း တိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော (တိုးချဲ့) ||၂၀၁၀ ||၆၆၆၉. ၂၂ ||[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|}
&lt;ref name=fd2&gt;{{cite web|url=http://www.fdmoecaf.gov.mm/content/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD-%E1%80%87%E1%80%AE%E1%80%9D%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%B6-%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF|title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဇီဝမျိုးစုံ မျိုးကွဲများကြွယ်ဝမှု|publisher=[[သစ်တောဦးစီးဌာန]]|accessdate=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅|archivedate=23 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023192207/http://www.fdmoecaf.gov.mm/content/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AD-%E1%80%87%E1%80%AE%E1%80%9D%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%B6-%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF}}&lt;/ref&gt;

== အဆိုပြုသဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ ==
{{Incomplete list}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!စဉ်!!အမည်!!တည်ထောင်သည့်ခုနှစ်!!ဧရိယာ&lt;br /&gt;(စတုရန်းကီလိုမီတာ)!!တည်နေရာ
|-
|၁ ||[[ကျောက်ပန်းတောင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၂၀၀၁ ||၁၃၂.၆၅ ||[[ချင်းပြည်နယ်]]
|-
|၂ ||[[မဟာမြိုင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၂၀၀၂ ||၁၁၈၀.၃၉ ||[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၃ ||[[တနင်္သာရီ အမျိုးသားဥယျာဉ်]] ||၂၀၀၂ ||၂၅၈၉.၉၉ ||[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၄ ||[[လေညာ အမျိုးသားဥယျာဉ်]] ||၂၀၀၂ ||၁၇၆၆.၃၇ ||[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၅ ||လေညာအမျိုးသားဥယျာဉ်(တိုးချဲ့) ||၂၀၀၄ ||၁၃၉၈.၅၉ ||[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၆ ||[[ရှင်ပင်ကြက်သောက် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော]] ||၂၀၀၆ ||၇၁.၉၀ ||[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၇ ||[[ဗောဓိတစ်ထောင် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ]] ||၂၀၀၈ ||၇၂.၅၂ ||[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
|-
|၈ ||[[မြောက်ဇာမရီ ဆင်ထိန်းသိမ်းရေး သဘာဝနယ်မြေ]] ||၂၀၁၂ ||၉၈၃.၂၁၃ ||[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
|}
&lt;ref name=fd2/&gt;

== မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ==
ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ဆိုသည်မှာ ကုန်းမြေ၊ လေထု၊ ပင်လယ် နှင့် အခြားသော ရေပြင်ဆိုင်ရာ ဂေဟစနစ်များအပါအဝင် အရင်းအမြစ်များအားလုံးရှိ သက်ရှိသတ္တဝါများ ကွဲပြားခြားနား စွာ တည်ရှိမှု နှင့် ၎င်းတို့ပါဝင်သည့် ဂေဟစနစ်အမျိုးမျိုး ကွဲပြားတည်ရှိမှုပင် ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံသည် ပထဝီအနေအထားအရ ကွဲပြားခြားနားသော ဒေသကြီး (၃) ခု ဖြစ်သည့် မြောက်ဘက်တွင် ဟိမဝန္တာဒေသ၊ အရှေ့ဘက်တွင် အင်ဒိုချိုင်းနားဒေသ နှင့် တောင်ဘက် တွင် [[မလေး ကျွန်းဆွယ်]]ဒေသတို့အကြားတည်ရှိသည်။ ၎င်းကဲ့သို့ ဒေသကြီး (၃)ခု နှင့် ဆက်စပ်တည်ရှိသည့်အပြင် နိုင်ငံတွင်းရှိ ကွဲပြားခြားနားသော မိုးရေချိန်၊ မြေမျက်နှာ သွင်ပြင်အနေအထား နှင့် ပေါများသော မြစ်ချောင်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမျိုးအစား စုံလင်လှသော သဘာဝသစ်တောများကို ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိစေသည်။

ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအား [[အာရှ]] နှင့် ပစိဖိတ်ဒေသတွင် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ အကြွယ်ဝဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သတ်မှတ်ထားပြီး သဘာဝတောအမျိုးအစား အများအပြားအား အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရသည်။

အမျိုးအစားစုံလင်လှသော မြန်မာ့သစ်တောများတွင် [[ကျား]]၊ [[ဆင်]]၊ [[ကျားသစ်]]၊ [[ပြောင်]]၊ [[စိုင်]] အပါအဝင် [[နို့တိုက်သတ္တဝါ]] (၂၅၂) မျိုး၊ [[မိကျောင်း]]၊ [[စပါးကြီးမြွေ]] အပါအဝင် [[တွားသွားသတ္တဝါ]] (၂၉၃)မျိုး၊ ငှက်မျိုးစိတ် (၁၀၅၆) မျိုး၊ ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါ (၁၃၉) မျိုး၊ ရေချို နှင့် ရေငံငါးမျိုးစိတ် (၇၇၅)မျိုး နှင့် ဝါး၊ ကြိမ်၊ သစ်ခွ နှင့် ဆေးဘက်ဝင်အပင် အပါအဝင် မျိုးစိတ်ပေါင်း (၁၁၈၂၀) ကျော်တို့အား မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဒေသရင်းမျိုးစိတ် (Endemic Species) များကို ပိုင်ဆိုင် လျက်ရှိပြီး ၎င်းဒေသရင်းမျိုးစိတ်များတွင် နို့တိုက်သတ္တဝါ (၁) မျိုး၊ တွားသွားသတ္တဝါ (၂၂) မျိုး၊ ကုန်းနေရေနေမျိုးစိတ် (၆) မျိုး၊ ငှက်မျိုးစိတ် (၆) မျိုး နှင့် အပင် မျိုးစိတ် (၈) မျိုး တို့ပါဝင်သည်။
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fdmoecaf.gov.mm/node/9646|title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ|publisher=[[သစ်တောဦးစီးဌာန]]|accessdate=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305002822/http://www.fdmoecaf.gov.mm/node/9646}}&lt;/ref&gt;

== အဓိကအရေးပါသော ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ တည်ရှိနယ်မြေများ ==
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် သက်ဆိုင်ရာ ဆက်စပ်အဖွဲ့အစည်းများ၊ ပုဂ္ဂိုလ်များ နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း၊ ကျွမ်းကျင်သူပညာရှင်များ၏ အကြံဉာဏ်များကို တောင်းခံခြင်း နှင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေထားသည့် ဆောင်းပါးစာတမ်းများအား သုံးသပ်ခြင်းတို့ဖြင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ တည်ရှိနယ်မြေများ ဆန်းစစ်ဖော်ထုတ်ခြင်းကို ၂၀၀၂-၃ ခုနှစ်တွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် Key biodiversity areas - KBA  ၇၆ ခုရှိကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။

သားငှက်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့(WCS)မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် သက်ဆိုင်ရာ ဆက်စပ်အဖွဲ့အစည်းများ၊ ပုဂ္ဂိုလ်များ နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်း၍ KBA များအား လေ့လာဆန်းစစ်ခဲ့ရာ နောက်ထပ် KBA ၇၄ ခု ဆန်းစစ်ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး အပြီးသတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၃၂ ခုရှိကြောင်း ဖော်ထုတ်သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ KBA ၁၃၂ ခုအနက် ၃၅ ခုမှာ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများအဖြစ် တည်ထောင်ထားရှိပြီး ၆ ခုမှာ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများအဖြစ် တည်ထောင်ရန် အဆိုပြုထားသည်။
&lt;ref name=fd1&gt;{{cite web|url=http://www.fdmoecaf.gov.mm/node/9643|title=အဓိကအရေးပါသော ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ တည်ရှိနယ်မြေများ|publisher=[[သစ်တောဦးစီးဌာန]]|accessdate=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305001413/http://www.fdmoecaf.gov.mm/node/9643}}&lt;/ref&gt;

== ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာများ ==
ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ရေရှည်ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရန်အတွက် ဆက်စပ်နေသော နယ်မြေ ဧရိယာများပါဝင်သည့် ထိန်းသိမ်းရေးဆက်စပ်ဧရိယာ(Conservation corridors)များ လိုအပ်သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော လေ့လာဆန်းစစ်မှုအရ Corridor ၁၅ ခုရှိပြီး သားငှက် ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ (WCS) မှ လေ့လာသုံးသပ်မှုအရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် Corridor ၁၄ ခုရှိကြောင်း ပြင်ဆင်သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=fd1/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!စဉ်!!အမည်!!အမျိုးအစား!!ဧရိယာ&lt;br /&gt;(စတုရန်းကီလိုမီတာ)
|-
|၁ ||ချင်းတောင်တန်း ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ ||ကုန်းတွင်းပိုင်း ||၃၆,၂၇၂
|-
|၂ ||ပဲခူးရိုးမ ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ ||ကုန်းတွင်းပိုင်း ||၁၆,၁၄၃
|-
|၃ ||အနောက်ရှမ်းရိုးမ ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ||ကုန်းတွင်းပိုင်း ||၂၇,၇၄၂
|-
|၄ ||အထက်ချင်းတွင်း ရေဝေရေလဲ ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ||ကုန်းတွင်းပိုင်း ||၅၀,၁၅၆
|-
|၅ ||အောက်ချင်းတွင်း ရေဝေရေလဲ ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ||ကုန်းတွင်းပိုင်း ||၄၀,၀၈၇
|-
|၆ ||တနင်္သာရီဒေသ ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ||ကုန်းတွင်းပိုင်း ||၄၂,၈၈၀
|-
|၇ ||ရခိုင်ရိုးမ ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ||ကုန်းတွင်းပိုင်း ||၄၇,၉၁၄
|-
|၈ ||အထက်ဧရာဝတီ ရေဝေရေလဲ ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ||ကုန်းတွင်းပိုင်း ||၁၀၁,၃၉၄
|-
|၉ ||[[သံလွင်မြစ်]] ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ||မြစ် ||၇,၆၉၂
|-
|၁၀||[[ချင်းတွင်းမြစ်]] ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ||မြစ် ||၅,၂၉၉
|-
|၁၁ ||[[ဧရာဝတီမြစ်]] ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ||မြစ် ||၁၉,၇၉၈
|-
|၁၂ ||[[စစ်တောင်းမြစ်]] ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ||မြစ် ||၃,၀၄၈
|-
|၁၃ ||တနင်္သာရီ အဏ္ဏဝါ ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ||အဏ္ဏဝါ ||၅၈,၆၀၆
|-
|၁၄ ||ရခိုင် အဏ္ဏဝါ ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ||အဏ္ဏဝါ ||၄၀,၆၉၈
|}
&lt;ref name=bio&gt;{{cite web|url=http://myanmarbiodiversity.org/coordies_sites.php?lang=mm|title=ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာ Conservation Corridor|publisher=Myanmar Biodiversity|accessdate=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅}}{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;

== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==
* [[ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲနှင့် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးအသင်း]]

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [http://www.moecaf.gov.mm ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031064801/http://www.moecaf.gov.mm/ |date=31 October 2014 }}
* [http://www.fdmoecaf.gov.mm သစ်တောဦးစီးဌာန] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023181345/http://www.fdmoecaf.gov.mm/ |date=23 October 2014 }}
* [http://myanmarbiodiversity.org Myanmar Biodiversity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218010015/http://myanmarbiodiversity.org/ |date=18 December 2014 }}
* [http://www.banca-env.org ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲနှင့် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးအသင်း]
* [http://www.wcs.org သားငှက်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့]


{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ သဘာဝ ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေများ‎}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘေးမဲ့တောများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဥယျာဉ်များ]]</text>
      <sha1>0ic6lge7u71vypkypgif264ty3osnhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြိတ်ကျွန်းစု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52609</id>
    <revision>
      <id>1059287</id>
      <parentid>1032810</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15681" sha1="enn5elgwjpw9djvuq7anvffoxyt9z1h" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = မြိတ်ကျွန်းစု
| official_name           = Mergui Archipelago
| native_name             = Lgong Moken
| other_name              = ပသျှူးကျွန်းစု
| settlement_type         = [[ကျွန်းစု]] (Archipelago)
| image_skyline           = MerguiArchipelagoMap.png
| imagesize               = 260px
| image_caption           = မြိတ်ကျွန်းစု တည်နေရာပြမြေပုံ
| image_map               = 
| map_caption             = 
| subdivision_type        = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
| subdivision_name        = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1       = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_name1       = [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]
| seat_type               = အဓိကကျွန်းကြီးများ
| seat                    = [[ကတန်ကျွန်း]]၊ [[လန်ပိကျွန်း]]၊ [[ဇဒတ်ကြီးကျွန်း]]၊ [[ပြင်စဘုကျွန်း]]၊ [[မလိကျွန်း]]
| area_total_km2          = 3500
| blank_name              = ကျွန်းအရေအတွက်
| blank_info              = ၈၀၀ ကျော်ခန့်
| coordinates             = {{coord|12|00|N|98|00|E|region:MM_type:isle|display=inline,title}}
}}

'''မြိတ်ကျွန်းစု''' ({{langx|en|Mergui Archipelago}} သို့မဟုတ် ''Myeik Archipelago'') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တောင်ဘက်စွန်း [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] ကမ်းရိုးတန်းအလွန်တွင် တည်ရှိသည်။ အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးရှိသော သဘာဝကျွန်းပေါင်း ၈၀၀ ကျော်ခန့်ဖြင့် စုဖွဲ့ထားပြီး [[မလေးကျွန်းဆွယ်]]၏ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေဘက်ရှိ [[ကပ္ပလီပင်လယ်]] (Andaman Sea) အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့တွင် ''ပသျှူးကျွန်းစု'' ဟုလည်း လူသိများသည်။

== ပထဝီဝင် ==
[[File:Smart Island.jpg|thumb|250px|မြိတ်ကျွန်းစုရှိ ပါလောပါတက်ကျွန်း (Smart Island) ၏ သဘာဝကမ်းခြေအလှ]]
[[ကတန်ကျွန်း]]သည် မြိတ်ကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ပြီး စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၇၀ ခန့် ကျယ်ဝန်းကာ ‌မြိတ်မြို့၏ အနောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |author=တင်နိုင်တိုး |title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန် |publisher=မဇ္ဈိမစာပေ |page=၃၇၇ |date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt; ဒုတိယအကြီးဆုံးကျွန်းမှာ ကက်သရင်ကျွန်း ဖြစ်ကာ၊ တစ်ကျွန်းလုံး ထူထပ်သော အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းနေပြီး ကမ်းစပ်တစ်လျှောက်တွင် [[လမုတော]]များ ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်လျက်ရှိသည်။ 

မြိတ်ကျွန်းစုအတွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော ကျွန်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -
* [[ကတန်ကျွန်း]] (King Island) — ကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးကျွန်း။
* [[မလိကျွန်း]] (Mali Kyun) — မြိတ်ကျွန်းစု၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးကျွန်း။
* [[ခရစ္စတီးကျွန်း]] (Christie Island) — မြိတ်ကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးကျွန်း။
* [[လန်ပိကျွန်း]] (Lampi Island) — သဘာဝအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ် တည်ရှိရာကျွန်း။
* [[ပြင်စဘုကျွန်း]] (Princsep Island)
* [[အော်ရိယိုကျွန်း]] (Auriol Island)
* [[ဘန်တင့်ကျွန်း]] (Bentinck Island)
* [[ဒေါင်းကျွန်း]] (Ross Island)
* [[ကွမ်းသီးကျွန်း]] (Kabosa Island)
* [[ကံမော်ကျွန်း]] (Kanmaw Kyun)
* [[လမင်းကျွန်း]] (Lamin Island)
* [[လက်စွပ်အော်ကျွန်း]] (Domel Island)
* [[ငွေကျွန်း]] (Money Island)
* [[စပိုင်ကျွန်း]] (Sabi Island)
* [[စခန်းသစ်ကျွန်း]] (Sellore Island)
* [[တနင်္သာရီကျွန်း]] (Tenasserim Island)
* [[သူဌေးကျွန်း]] (Thahtay Kyun) — အပန်းဖြေဟိုတယ်နှင့် ကာစီနိုလုပ်ငန်းများရှိရာကျွန်း။
* [[သံကျွန်း]] (Davis Island)
* [[သရောသဟန်ကြီးကျွန်း]] (Elphinstone Island)
* [[ဇဒတ်ကြီးကျွန်း]] (Saint Matthew's Island)

== ကျွန်းစု၏ တည်နေပုံနှင့် သဘာဝအလှအပများ ==
မြိတ်ကျွန်းစုသည် လူသားတို့၏ ဖျက်ဆီးမှုဒဏ်မှ ကင်းလွတ်နေသေးပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလှပဆုံးနှင့် သဘာဝအတိုင်း အပျက်စီးမရှိဆုံး ကျန်ရစ်နေသည့် &quot;နောက်ဆုံးသော ပရဒိသုဘုံ&quot; (The Last Paradise on Earth) ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခံထားရသည်။ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နှင့် ကပ္ပလီပင်လယ်အလှတို့ ဆုံစည်းရာ ကမ်းရိုးတန်းအလွန်တွင် ကျွန်းကြီးကျွန်းငယ်များ သန်းကြွယ်စိမ်းမြကဲ့သို့ တည်ရှိနေကြသည်။

=== ထူးခြားဆန်းပြားသော ပထဝီဝင် တည်နေပုံ ===
ကျွန်းစုအတွင်းရှိ ကျွန်းများသည် သမီးကညာဆန်လှသော သဲသောင်ပြင်ဖြူဖြူများ၊ ရှေးဟောင်း မိုးသစ်တောကြီးများနှင့် ထုံးကျောက်တောင်ကုန်းကြီးများ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းအချို့တွင် ပင်လယ်ရေတိုက်စားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် သဘာဝလိုဏ်ဂူကြီးများ၊ ကျောက်ဆောင် ကတုတ်ကျင်းများနှင့် ရေအောက်ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများ ရှိကြရာ စွန့်စားသွားလာလိုသူ ခရီးသွားများအတွက် အထူးဆွဲဆောင်မှုရှိသော ပထဝီဝင်အနေအထား ဖြစ်သည်။

=== ကြည်လင်စိမ်းမြသော ရေအောက်ကမ္ဘာနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများ ===
မြိတ်ကျွန်းစု၏ အဓိက အသက်ရှူရပ်စရာ အလှတရားမှာ မိုင်ပေါင်းများစွာအထိ ရေအောက်ခြေကို ကောင်းကင်ယံကဲ့သို့ ထိုးဖောက်မြင်ရလောက်အောင် ကြည်လင်ပြာလဲ့နေသည့် ပင်လယ်ရေပြင်ပင် ဖြစ်သည်။ ရေအောက်ကမ္ဘာတွင် တောက်ပစုံလင်လှသော သန္တာကျောက်တန်းစိုက်ခင်းကြီးများ၊ ဝေလငါးမန်း၊ လင်းပိုင်၊ ရေလိပ်ကြီးများနှင့် ဆန်းပြားသော ရေနက်ပိုင်း ရေနေသတ္တဝါများ ရှင်သန်ကျက်စားနေသဖြင့် ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ ရေငုပ်ခြင်း (Scuba Diving &amp; Snorkeling) ဝါသနာရှင်များအတွက် အိပ်မက်နိုင်ငံတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

=== အမွှာပင်လယ်အော်နှင့် အပန်းဖြေကမ်းခြေအလှများ ===
ဤကျွန်းစုတွင် ထူးခြားထင်ရှားလှသော အလှတရားတစ်ခုမှာ ကျွန်းတစ်ခုတည်းတွင် ပင်လယ်အော်နှစ်ခု ဝဲယာရံခတ်ထားသည့် ပါလောပါတက်ကျွန်း (Smart Island) ကဲ့သို့သော အမွှာကမ်းခြေများ တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ ဘေးဘက်တစ်ချက်တွင် လှိုင်းလေငြိမ်သက်ပြီး အုန်းတောများ ဝန်းရံနေသည့် ရေပြာကမ်းခြေရှိသကဲ့သို့၊ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ လှိုင်းလုံးကြီးများ ရိုက်ခတ်နေသည့် ကျောက်စရစ်ခဲ ကမ်းခြေမျိုးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထူးခြားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်။

=== ပင်လယ်ပျော် ဆလုံလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ===
သဘာဝတရား၏ အလှအပများအပြင် ပင်လယ်ပြင်ကို အိမ်အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး လှေလှော်ရွက်တိုက် နေထိုင်တတ်ကြသည့် ကမ္ဘာ့နောက်ဆုံးသော ပင်လယ်ပျော် လူမျိုးစု (Sea Gypsies) ဟု ခေါ်သည့် &quot;ဆလုံလူမျိုး&quot; (မော်ကင်း) တို့၏ ရိုးရာဓလေ့နှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပုံစံများကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ မြင်တွေ့နိုင်ခြင်းက မြိတ်ကျွန်းစုသို့ လာရောက်ရသည့် ထူးခြားသော လူမှုယဉ်ကျေးမှု ဆွဲဆောင်မှု (Cultural Tourism) တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။

== ဂေဟစနစ် ==
မြိတ်ကျွန်းစုသည် ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ သန္တာကျောက်တန်းများနှင့် အဏ္ဏဝါဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ပေါကြွယ်ဝရာ နယ်မြေဖြစ်သည်။ သို့သော် လက်ရှိတွင် ALDFG (Abandoned, Lost or otherwise Discarded Fishing Gear) ဟု ခေါ်ဝေါ်သော စွန့်ပစ် သို့မဟုတ် ပျောက်ဆုံးငါးဖမ်းပိုက်များနှင့် ကြိုးများကြောင့် မြိတ်ကျွန်းစုရှိ ရေအောက်နေရာ ၈၇ ခုခန့်တွင် ဂေဟစနစ် ပျက်စီးစပြုနေပြီ ဖြစ်သည်။ ယင်းအရာများသည် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်အဆင့်ရှိ သန္တာကျောက်တန်းများနှင့် ရေအောက်ကျောက်ဆောင်များပေါ်သို့ ကျရောက်ရစ်ပတ်မိသဖြင့် ရှားပါးရေနေသတ္တဝါများ သေဆုံးခြင်းနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများ အရောင်ချွတ်ပျက်သုဉ်းခြင်း (Coral Bleaching) ကို ဖြစ်စေလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=7 Days News Journal |page=27 |date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၁၉ |volume=19 |issue=22}}&lt;/ref&gt;

== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==
* [[ဆလုံလူမျိုး]] (ပဒေါင်း/မော်ကင်း)
* [[မြိတ်မြို့]]
* [[လန်ပိကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]]

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [https://web.archive.org/web/20190430222953/https://www.burmaboating.com/blog/2013/10/7/book-on-the-mergui-archipelago-and-the-moken-people-reading-recommendations Reading list of books on the Mergui Archipelago and the Moken people]
* [https://gom.onemapmyanmar.info/myeikvoyages/ Helfer in the Islands - a web-app based on the journal of Dr. Johann W. Helfer in the Mergui Archipelago, 1838-40] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210928134407/https://gom.onemapmyanmar.info/myeikvoyages/ |date=28 September 2021 }}
* [http://www.andamanclub.com/ အက်ဒမန်ကလပ် (သူဌေးကျွန်း)]

{{တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး}}

[[Category:မြိတ်ကျွန်းစု]]
[[Category:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ ကျွန်းများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]]
[[Category:ကပ္ပလီပင်လယ်ရှိ ကျွန်းစုများ]]</text>
      <sha1>enn5elgwjpw9djvuq7anvffoxyt9z1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52723</id>
    <revision>
      <id>1059425</id>
      <parentid>766425</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T08:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55884-16</username>
        <id>149706</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1059425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6768" sha1="f3t11ey1sh80xw23w1nzl3sq0nul4c9" xml:space="preserve">{{Infobox University
|name = စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်
|image = 
|caption = 
|logo = 
|logo_size = 
|motto =
|former_names=
|established = {{start date and age|df=yes|27|6|2000}}
|location = [[စစ်ကိုင်းမြို့]] &lt;br&gt; [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
|coor = 
|type = အများဆိုင်
|staff =
|principle = 
|students =
|undergrad =
|postgrad =
|city=
|website = {{URL|http://suoe.moe.edu.mm}}
}}
'''စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်'''သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပညာရေးတက္ကသိုလ်နှစ်ခုမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ [[စစ်ကိုင်းမြို့]] ပတ္တမြားရပ်ကွက်  စစ်ကိုင်းစက်မှုဇုန်အနီးတွင်တည်ရှိသည်။

စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ပညာရေးဘာသာများဖြစ်ကြသော ပညာရေးစိတ်ပညာ (Educational Psychology)၊ ပညာရေးသဘောတရား (Educational Theory) နှင့် သင်ပြနည်း(Methodology) ဟူသော ဘာသာရပ် ၃ မျိုးကို အဓိကထားပြီး သင်ကြားပို့ချသည်။ လာရောက်သင်ကြားသော ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ ဆရာ၊ဆရာမလောင်းတို့ နေထိုင်ရန်အတွက် ကျောင်းဝင်းအတွင်း၌ အဆောင်များကို တည်ဆောက်ထားသည်။ 

== သမိုင်းကြောင်း ==
၁၉၉၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးပညာရေးတက္ကသိုလ်အဖြစ် [[မန္တလေးမြို့]]၌ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်အဖြစ် စစ်ကိုင်းမြို့၊ ပတ္တမြားရပ်ကွက် သို့  ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ကွင်းအမှတ် ၇၈၄ အကျယ်အဝန်း၁၃၂.၇၁ ဧကကျယ်ဝန်းသည်။  စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ် (မန္တလေးဌာနခွဲ) ကို  ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ ထားရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်၏ အင်္ဂလိပ်အမည်ကို Institute မှ University သို့ ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရွှေမင်းဝံအလယ်တန်းကျောင်းကို စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ် လေ့ကျင့်ရေးအထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် တွဲဖက်သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://suoe.moe.edu.mm/?page_id=8|title=Background History|accessdate=၂၃ ဇွန် ၂၀၁၉|archivedate=23 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190623161837/http://suoe.moe.edu.mm/?page_id=8}}&lt;/ref&gt;

== ပေးအပ်သော ဘွဲ့များ ==
စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် အောက်ပါဘွဲ့အမျိုးအစားများကို ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://suoe.moe.edu.mm/?page_id=1379|title=Degrees Conferred|accessdate=၂၃ ဇွန် ၂၀၁၉|archivedate=23 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190623161749/http://suoe.moe.edu.mm/?page_id=1379}}&lt;/ref&gt;
{| class=wikitable
!စဉ် !!ဘွဲ့ !!စာသင်နှစ်
|-
| ၁ || ပညာရေးဘွဲ့&lt;br/&gt; B.Ed (Bachelor of Education) || ၅ နှစ်
|-
| ၂ || ပညာရေးဘွဲ့ - EC ပေါင်းကူး&lt;br/&gt; B.Ed (Bachelor of Education) || ၃ နှစ်
|-
| ၃ || ပညာရေးဘွဲ့ (စာပေးစာယူ)&lt;br/&gt; B.Ed (Bachelor of Education)  || ၂ နှစ်
|-
| ၄ || မဟာပညာရေးဘွဲ့&lt;br/&gt; M.Ed (Master of Education)|| ၂ နှစ်
|-
| ၅ || မဟာဒဿနပညာရေးဘွဲ့&lt;br/&gt; M.Phil (Master of Philosophy in Education) || ၂ နှစ်
|-
| ၆ || မာလ်တီမီဒီယာအတတ်ပညာ ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ&lt;br/&gt; PGDMA (Postgraduate Diploma in Multimedia Arts)  || ၁၀ လ
|-
|၇ || ပါရဂူဘွဲ့ &lt;br/&gt; PhD (Doctor of Philosophy) || ၅ နှစ်
|}

== ကျောင်းသားအမျိုးအစားများ==
စစ်ကိုင်းပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် ကျောင်းသားအမျိုးစား ၅ မျိုး တက်ရောက်ပညာသင်ယူနေပါသည်။
# တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင် ၍တိုက်ရိုက်တက်ရောက်သောကျောင်းသား
# ပညာရေးကောလိပ်များမှ အဆင့်မီ၍တက်ရောက်ခွင့်ရသောကျောင်းသား
# မဟာပညာရေးဘွဲ့ကျောင်းသား‌ေကျာင်းသူများ
#PHD ‌ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများ 
#Dip.ed‌ေကျာင်းသား‌ေကျာင်းသူများဖြစ်သည်

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]]
[[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]]
[[Category:စစ်ကိုင်းမြို့]]


{{Myanmar-university-stub}}</text>
      <sha1>f3t11ey1sh80xw23w1nzl3sq0nul4c9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58264</id>
    <revision>
      <id>1059299</id>
      <parentid>947858</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12793" sha1="g062f77ayvz6z9m3s1xg7wo181y9w28" xml:space="preserve">{{Infobox political party
|name = ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ
|lang1 = အင်္ဂလိပ်
|name_lang1 = Arakan National Party(ANP)
|lang2 = 
|name_lang2 = 
|logo = 
|president = ဦးသာထွန်းလှ
|leader1_title = 
|leader1_name = 
|leader2_title = 
|leader2_name = 
|founded = {{start date and age|df=yes|2014|3|6}}
|dissolved = 
|headquarters = [[စစ်တွေမြို့]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|website = 
|membership_year = 
|membership = 
|ideology = [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်လူမျိုး အခွင့်အရေး]] နှင့်&lt;br/&gt;[[ကွန်ဆာဗေးတစ် ဝါဒ]]
|national = 
|colors = 
|seats1_title = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ
|seats1 = {{Composition bar|၁၀|၂၂၄|hex=#EB1D27}}
|seats2_title = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ
|seats2 = {{Composition bar|၁၃|၄၄၀|hex=#EB1D27}}
|seats3_title = [[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ
|seats3 = {{Composition bar|၂၂|၄၇|hex=#EB1D27}}
|seats4_title = [[တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီး]]များ
|seats4 = {{Composition bar|၁|၂၉|hex=#EB1D27}}
|symbol =
|colorcode = #EB1D27
|flag =
|country = မြန်မာနိုင်ငံ
}}

'''ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ''' ({{lang-en|Rakhine National Party}};  သို့မဟုတ် '''Arakan National Party''') သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပါတီနှစ်ခု ပူးပေါင်းပြီး ပေါ်ပေါက်လာသော ရခိုင်ပြည်နယ်အခြေပြု [[နိုင်ငံရေးပါတီ]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ရခိုင်လူမျိုးများ ကိုယ်စားပြု ပါတီဖြစ်သည်။ 

ပါတီ၏ နိုင်ငံရေး သဘောတရားမှာ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်လူမျိုး အခွင့်အရေး]] နှင့်  [[ကွန်ဆာဗေးတစ် ဝါဒ]] ဖြစ်သည်။ ပါတီ၏ နိုင်ငံရေးရပ်တည်ချက်မှာ လက်ယာ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-myanmar-election-rohingya/rising-rakhine-party-looming-threat-to-myanmars-muslim-minority-idUSKCN0RV5RO20151001&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.rnz.co.nz/national/programmes/insight/audio/201792668/insight-myanmar-a-democracy-under-construction&lt;/ref&gt; 

ပါတီကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]] ထံတွင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.moi.gov.mm/Moi:Eg/announcement/7/03/2014/id-1159 |title=Rakhine National Party allowed as political party &amp;#124; Ministry Of Information |publisher=Moi.gov.mm |date=2014-03-06 |accessdate=2014-04-14 |archivedate=15 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140415231404/http://www.moi.gov.mm/Moi%3AEg/announcement/7/03/2014/id-1159 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.moi.gov.mm/Moi:Eg/announcement/7/03/2014/id-1160 |title=Formation of Rakhine National Party approved &amp;#124; Ministry Of Information |publisher=Moi.gov.mm |date= |accessdate=2014-04-14 |archivedate=15 April 2014 |archiveurl=https://archive.today/20140415030437/http://www.moi.gov.mm/Moi:Eg/announcement/7/03/2014/id-1160 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;irrawaddy1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.irrawaddy.org/burma/arakanese-political-parties-merge-form-anp.html |title=Arakanese Political Parties Merge to Form ANP |publisher=Irrawaddy.org |date= |accessdate=2014-04-14}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]က ရခိုင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဂွမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် (၂) မှ ရွေးကောက်ခံ ပြည်နယ်အမတ် ဦးညီပုကို [[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်]]တွင် အဆိုပြုတင်သွင်းလိုက်သည့်အတွက် လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဒုဥက္ကဋ္ဌမှလွဲ၍ ကျန်ရခိုင်အမျိုးသားပါတီမှ လွှတ်တော်အမတ်အားလုံး လွှတ်တော်ကို သပိတ်မှောက်ကာ လွှတ်တော် မပြီးခင် ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;dvb&quot;&gt;{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/141409|title=ရခိုင်အမျိုးသားပါတီအမတ်များ လွှတ်တော်ကို သပိတ်မှောက်ထွက်ခွာ|work=[[ဒီမိုကရက်တစ် မြန်မာ့အသံ]]|date=၂၈ မတ် ၂၀၁၆|accessdate=၂၈ မတ် ၂၀၁၆}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေး ပါတီ]] နှင့် [[ရခိုင်ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်]] တို့သည် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ အမည်ဖြင့် သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last=Naw Say Phaw Waa|title=Rakhine parties formalise merger|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/7194-rakhine-parties-formalise-merger.html|accessdate=22 June 2013|newspaper=The Myanmar Times|date=21 June 2013}}&lt;/ref&gt;
၂၀၁၃ မေလမှ စတင်ခဲ့သည့် ပါတီနှစ်ခု ပေါင်းစည်းရေးသည် ရှစ်လကျော်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;irrawaddy1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bnionline.net/index.php/news/narinjara/16835-arakan-national-party-receives-official-recognition.html |title=Arakan National Party receives official recognition |publisher=Bnionline.net |date=2014-03-19 |accessdate=2014-04-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Mya |first=Nang |url=http://www.dvb.no/news/newly-formed-rakhine-national-party-appoints-leadership-burma-myanmar/33197 |title=Newly formed Rakhine National Party appoints leadership &amp;#124; DVB Multimedia Group |publisher=Dvb.no |date=2013-10-08 |accessdate=2014-04-14 |archivedate=25 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131025204442/http://www.dvb.no/news/newly-formed-rakhine-national-party-appoints-leadership-burma-myanmar/33197 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dvb.no/interview/arakan-alliance-burma-myanmar/38244 |title=Arakan alliance &amp;#124; DVB Multimedia Group |publisher=Dvb.no |date=2014-03-09 |accessdate=2014-04-14 |archivedate=15 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140415091815/http://www.dvb.no/interview/arakan-alliance-burma-myanmar/38244 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bnionline.net/index.php/news/narinjara/16854-sittwe-to-host-arakan-national-partys-important-meeting.html |title=Sittwe to host Arakan National Party’s important meeting |publisher=Bnionline.net |date=2014-03-24 |accessdate=2014-04-14}}&lt;/ref&gt;

== ပါတီမှတ်ပုံတင်ခြင်း ==

=== ၂၀၂၄ ===
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]က ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ (ANP) ၏ ပါတီဆက်လက်တည်ထောင်မှတ်ပုံတင်ခွင့် လျှောက်ထားချက်ကို [[နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေ|နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေ]]ပုဒ်မ ၇ ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် မညီညွတ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် ငြင်းပယ်လိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/58264|title=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် သတင်းထုတ်ပြန်ချက်|accessdate=2025-7-1|publisher=Ministry of Information|date=07/02/2024}}&lt;/ref&gt;

ပယ်ချရခြင်းအကြောင်းရင်း အသေးစိတ်ကို တရားဝင် ဖော်ပြထားခြင်းမရှိသော်လည်း၊ ANP ဘက်မှ ဦးခိုင်ပြည်စိုးကမူ ၎င်းတို့ပါတီသည် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် ကင်းရှင်းပြီး မှတ်ပုံတင်လျှောက်ထားသူ ၂၅ ဦးလုံး ပုဒ်မ ၇ နှင့် ငြိစွန်းမှုမရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/rakhine-politic-anp-party-arakan-national-party-/7682683.html|title=ANP ပါတီမှတ်ပုံတင်ခွင့် စစ်ကောင်စီပယ်ဖျက်|accessdate=2025-7-1|publisher=VOA Burmese|date=၀၃ ဇူလိုင်၊ ၂၀၂၄}}&lt;/ref&gt;

သို့သော်လည်း ANP ကို မှတ်ပုံတင်ခွင့်မှ ပယ်ချထားသော်လည်း တရားဝင် ဖျက်သိမ်းကြောင်း ကြေညာခြင်းမရှိသေးသည့်အတွက် ANP မှာ ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ပါတီ၏ နိုင်ငံရေးမူဝါဒ ဦးဆောင်ကော်မတီအဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းအောင်ကျော်က အတည်ပြု ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://westernnewsmm.com/news/10566/|title=စစ်ကောင်စီက ပယ်ချထားသော်လည်း ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ ANP ဆက်လက် တည်ရှိနေဆဲ|accessdate=2025-7-2|publisher=Western News|date=၉ ဧပြီ ၂၀၂၅|archive-date=1 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250501220951/https://westernnewsmm.com/news/10566/}}&lt;/ref&gt;

== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==

* [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ|ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ]]

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

https://web.archive.org/web/20200926143743/https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8/rka.html

==ပြင်ပလင့်ခ်များ==
* {{Facebook|ArakanNationalPartyOfficial}}
{{မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီ}}
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ် အခြေစိုက် နိုင်ငံရေးပါတီများ]]</text>
      <sha1>g062f77ayvz6z9m3s1xg7wo181y9w28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခလယ် - တံခွန်တိုင် တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84097</id>
    <revision>
      <id>1059384</id>
      <parentid>1058783</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T00:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Template</comment>
      <origin>1059384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7870" sha1="nt7vgehsz7016mtyx2xe055v4l2xllq" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ခလယ်–တံခွန်တိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| location   = [[ခလယ်]]၊ [[တံခွန်တိုင်ရွာ၊ ကရင်ပြည်နယ်|တံခွန်တိုင်ရွာ]]၊ [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| country    = မြန်မာနိုင်ငံ
| coordinates = {{coord|16.074886|97.902827|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| emergency  = ရှိ
| Affiliation= 
| beds       = ၁၆
| Founded    = ၁၉၆၇
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}


''' ခလယ်-တံခွန်တိုင်တိုက်နယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံ''' သည် [[ခလယ်]]၊ [[တံခွန်တိုင်ရွာ၊ ကရင်ပြည်နယ်|တံခွန်တိုင်ရွာ]]၊ [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ခလယ် - တံခွန်တိုင်တိုက်နယ် ပြည်သူ့ဆေးရုံသည် ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ အဓိကကျသော တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ရုံဖြစ်သည်။ ဆေးရုံဝန်းမှာ ၂ ဧကရှိပြီး ခုတင် ၁၆ ဆံ့ ဆေးရုံဖြစ်သည်။ ဆေးရုံတွင် အတွင်းလူနာများအတွက် ဆေးကုသဆောင် ၁ဆောင်၊ ခွဲစိတ်ကုသဆောင် ၁ဆောင်၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာနှင့် အရိုးရောဂါကုသဆောင် ၁ဆောင်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kayinstate.gov.mm/sites/default/files/05%20Kyar%20Inn%20Seik%20Kyi%20Township%20Data.pdf|title=ကြာအင်းဆိပ်ကြီး မြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာ ...|date=မေ ၂၀၁၇|accessdate=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၈|archivedate=11 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180311140825/http://www.kayinstate.gov.mm/sites/default/files/05%20Kyar%20Inn%20Seik%20Kyi%20Township%20Data.pdf}}&lt;/ref&gt;


ခလယ်-တံခွန်တိုင်တိုက်နယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံသည် အခြားပြည်သူ့ဆေးရုံများကဲ့သို့ပင် အခြေခံ အထောက်အပံ့များနှင့် ပစ္စည်းကိရိယာများစွာ လစ်ဟင်းလျက်ရှိသည်။

== သမိုင်းကြောင်း== 
၁၉၆၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ကျေးလက်ကျန်းမာရေးအဆင့်မှ ခလယ်တံခွန်တိုင်တိုက်နယ် ပြည်သူ့ဆေးရုံအဆင့်သို့ လက်ရှိတိုက်နယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံတည်ရှိရာနေရာတွင် ပြောင်းရွေ့တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကရင်ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာစောလှထွန်းနှင့် ဒေါက်တာဦးစံအောင် (လက်ထောက်ညွန်ကြားရေးမှူး)တို့က ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် တိုက်နယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။

(၁၆) ခုတင်ဆံ့ တိုးချဲ့ ဆောင်သစ်ကို ဖေဖော်ဝါရီ ၁ဝ ရက် ၂၀၁၅ နေ့ရက်တွင် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သညိ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://moigovnews.blogspot.com/2015/02/blog-post_384.html|title=ပြည်ထောင်စုနေ့ ဂုဏ်ပြု (၁၆) ခုတင်ဆံ့ ဆေးရုံသစ်ဖွင့်|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၅|accessdate=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၈}}&lt;/ref&gt;

== ကုသဆောင်များ== 
ခလယ်-တံခွန်တိုင် တိုက်နယ်ဆေးရုံတွင် အထူးရောဂါကုသဆောင် ၁ဆောင်နှင့် ရောဂါရှာဖွေဆောင် ၁ ဆောင်တို့ ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဗဟိုအမျိုးသားသွေးလှူဘဏ်၊ စားဖိုခန်းနှင့် အဝတ်လျှော်ခန်း တို့လည်း ရှိသည်။

==အစဉ်အဆက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဆရာဝန်များ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! စဉ်
! အမည်
! တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့်ကာလ
|-
| ၁
| ဒေါက်တာဦးစိုးမြင့်
| ၁၉၆၉-၁၉၇၂
|-
| ၂
| ဒေါက်တာနိုင်ချစ်လုံး
| ၁၉၇၂-၁၉၇၅
|-
| ၃
| ဒေါက်တာဟန်စိန်ဝင်း
| ၁၉၇၅-၁၉၇၇
|-
| ၄
| ဒေါက်တာရွှေဝင်း
| ၁၉၇၇-၆လ
|-
| ၅
| ဒေါက်တာမန်းဖေလှစိန်
| ၁၉၇၇-၁၉၇၉
|-
| ၆
| ဒေါက်တာဦးမောင်မောင်ကျော်
| ၁၉၇၉-၆လ
|-
| ၇
| ဒေါက်တာဦးဉာဏ်ထွန်း
| ၁၉၇၉–၁၉၈၂
|-
| ၈
| ဒေါက်တာမင်းမြတ်သွင်
| ၁၉၈၂-၁၉၈၄
|-
| ၉
| ဒေါက်တာစောမျိုးမြင့်ဦး
| ၁၉၈၄-၁၉၈၆
|-
| ၁၀
| ဒေါက်တာလွင်ဦး
| ၁၉၈၆-၁၉၈၇
|-
| 
| 
| ၁၉၈၇-၁၉၈၈ နောက်ပိုင်းဆရာဝန်မလာပါ
|-
| ၁၁
| ဒေါက်တာမွန်သိန်းချစ်
| ၁၉၉၇-၁လ
|-
| ၁၂
| ဒေါက်တာအောင်သူဇင်
| ၂၀၀၁-၂၀၀၃
|-
| ၁၃
| ဒေါက်တာကျော်ဆန်းလင်း
| ၂၀၀၃-၂၀၀၄
|-
| ၁၄
| ဒေါက်တာဉာဏ်လင်းအောင်
| ၂၀၀၅-၂၀၀၆
|-
| ၁၅
| ဒေါက်တာခင်စိုး
| ၂၀၀၆-၂၀၀၇
|-
| ၁၆
| ဒေါက်တာစည်သူအေး
| ၂၀၀၇-၂၀၁၇
|-
| ၁၇
| ဒေါက်တာဟန်ကိုဝင်း
| ၂၀၁၇-ယနေ့ထိ
|-
| ၁၈
| ?
| ?
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

* စာသားပါ အချက်အလက်တချို့ကို မာန်နာဲသော(ဝင်းရော်) ၏ စာမူများမှ ကောက်နူတ် မှီငြမ်းထားသည်။


[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]
[[Category:ကရင်ပြည်နယ်]]

{{Myanmar-struct-stub}}</text>
      <sha1>nt7vgehsz7016mtyx2xe055v4l2xllq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94311</id>
    <revision>
      <id>1059402</id>
      <parentid>890507</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T05:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55780-68</username>
        <id>149695</id>
      </contributor>
      <comment>ဉက္ကဌ အမည်အသစ်ပြောင်းလဲခြင်း</comment>
      <origin>1059402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20722" sha1="28glyc1kpeoaajn2ndrfdu0zdfr9ty7" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name             =မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက် &lt;br&gt;
{{small|Myanma Economic Holdings Public Company Limited}}
| native_name      =
| logo             =
| caption          =
| type             =
| traded_as        =
| fate             =
| predecessor      =
| successor        =
| foundation       = {{Start date|df=yes|1990|4|27}} {{small|(မှတ်ပုံတင်သည့်နေ့)}}
| founder          = [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]
| defunct          = &lt;!-- {{End date|df=yes|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| location_city    = [[ရန်ကုန်မြို့]]
| location_country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| locations        =
| area_served      =
| key_people       =
| industry         = 
| products         =
| production       =
| services         =
| revenue          =
| operating_income =
| net_income       =
| aum              = &lt;!-- Only used with financial services companies --&gt;
| assets           =
| equity           =
| owner            = တပ်မတော်သားများ (၆၀%)&lt;br /&gt;ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန (၄၀%)
| num_employees    =
| parent           =
| divisions        =
| subsid           = [[မြဝတီဘဏ်လီမိတက်|မြဝတီဘဏ်]]&lt;br /&gt;မြဝတီခရီးသွားလုပ်ငန်း&lt;br /&gt;မြဝတီအင်တာပရိုက်စ်
| homepage         = &lt;!-- {{URL|examplesite.com}} --&gt;
| footnotes        =
| intl             =
|company_name=|1nameblank1=မှတ်ပုံတင်နံပါတ်|1namedata1=156387282}}
'''မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်''' ({{lang-en|MYANMA ECONOMIC HOLDINGS PUBLIC COMPANY LIMITED}}; အတိုကောက်၊ '''''ဦးပိုင်''''') သည် မြန်မာ့[[တပ်မတော်]]ပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/248515|title=မြန်မာစီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီလီမိတက်က HSL Group ကုမ္ပဏီထံမှ ဒေါ်လာ ၂၁ သန်းကျော် ရယူလိုကြောင်း လျှောက်ထား တရားစွဲဆို|work=Eleven Media Group|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၂၀ မေ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ထည်ထောင်ခဲ့ရာ ယခုအချိန်၌ လုပ်ငန်းကြီးငယ် (၅၀) ခန့်ဖြင့် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ ကနဦးတွင် အထူးကုမ္ပဏီအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဦးပိုင်နှင့် လက်ခွဲလုပ်ငန်း (၂၈) ခုကို အများပိုင်ကုမ္ပဏီအဖြစ် စာရင်းပြောင်းပြီးဖြစ်သည်။ယခင်အမည်မှာ မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်လီမီတက် ဖြစ်သည်။

== နောက်ခံသမိုင်း ==
၁၉၅၀ အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်သားများအတွက် စားသုံးကုန်များ အဖိုးနှုန်းချိုသာစွာရောင်းချနိုင်ရန် DSI (Defence Services Institute) ကို တည်ထောင်သည်။ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် လုပ်ငန်းများတိုးချဲ့ရာ ၁၉၅၀ နှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး စီးပွားရေးလုပ်ငန်း ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ် အထူးကုမ္ပဏီဥပဒေအရ ကုန်သွယ်ရေးအခွင့်ထူးများလည်း ရရှိသည်။ ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ သင်္ဘောလုပ်ငန်း၊ ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းများအား လည်ပတ်သည်။

အချို့မှာ နိုင်ငံရေးအစီအစဉ်များ၏ ရှေ့ပြေးလုပ်ငန်းများဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြဝတီပုံနှိပ်လုပ်ငန်းမှ မြဝတီစာစောင်ကို ထုတ်ဝေရာမှ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဖြန့်ချိသော မြဝတီမဂ္ဂဇင်းမှာမူ တပ်မတော်၏ စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေးလက်နက်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဂါဒီးယန်း (Guardian) သတင်းစာနှင့် ဂါဒီးယန်း မဂ္ဂဇင်းတို့ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့ရာ တပ်မတော်အားထောက်ခံသည့် စီးပွားရေးအခြေပြုစာနယ်ဇင်းများ ဖြစ်ခဲ့သည်။

၁၉၆၀ အစောပိုင်းတွင် လုပ်ငန်းအများစုကို အသစ်ဖွဲ့စည်းသော မြန်မာ့စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှုကော်ပိုရေးရှင်း (Burma Economic Development Corporation) (အတိုခေါ် ဘီအီးဒီစီ) အောက်သို့ ထားရှိလိုက်သည်။ ၎င်းကော်ပိုရေးရှင်းကို ထိထိရောက်ရောက်စီမံခဲ့ရာ သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်လုပ်ငန်း၊ [[အင်းဝဘဏ်လီမိတက်|အင်းဝဘဏ်]]၊ အင်းဝ စာအုပ်တိုက်မှသည် ဘီအီးအရက်ဆိုင်များအထိ ပါဝင်ခဲ့သည်။

လုပ်ငန်းများမှာလည်း အာဏာနှင့်ပေါင်းစပ်သည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖြစ်လေရာ အခွင့်ထူးများ ခံစားရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တပ်မတော်အရာရှိများ၏လစာကို အင်းဝဘဏ်မှသာ ထုတ်ယူစေခြင်း၊ စပါးစက်နှင့် စပါးများကို အုပ်ဝယ်၍ ပြည်ပပို့ခွင့် ရခြင်း၊ သွင်းကုန်လိုင်စင်များ အလွယ်တကူတောင်းနိုင်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] တက်လာရာ မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်အောက်တွင် ဘီအီးဒီစီပိုင် လုပ်ငန်းအားလုံး ပြည်သူပိုင်ဖြစ်သွားသည်။ ပြည်သူပိုင်သိမ်းချိန်၌ ဘီအီးဒီစီအောက်တွင် လုပ်ငန်း (၄၂) ခုရှိပြီး ဒီအက်စ်အိုင် အောက်တွင် လုပ်ငန်း (၅) ခု ရှိသည်။

=== စတင်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ===
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၉) ရက်တွင် [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]] အစိုးရ၊ ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက် (The Union of Myanmar Economic Holdings Limited) ကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်၊ အထူးကုမ္ပဏီအက်ဥပဒေအရ ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြော်ငြာစာအမှတ် ၇/၉၀ ဖြင့် ကြေညာသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ အာဏာလွှဲယူပြီးနောက် တပ်မတော်မှတည်ထောင်သည့် ပထမဆုံး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ ဖရစ်ဝါနာ၊ ဒေဝူး (Daewoo) တို့နှင့် ဖက်စပ်လုပ်ကာ စတင်ခဲ့သည်။

== ကနဦး ရင်းနှီးမှုပမာဏ ==
ကနဦးအရင်းမှာ ကျပ် ကုဋေတစ်ထောင် ဖြစ်သည်။ ထိုပမာဏကို ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက (၄၀) ရာခိုင်နှုန်း၊ တပ်မတော်သားများက (၆၀) ရာခိုင်နှုန်း ထည့်ဝင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြော်ငြာစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့များကို အင်အားကိုလိုက်၍ တပ်ကြီး သိန်း (၅၀၀)၊ တပ်လတ် သိန်း (၃၀၀)၊ တပ်ငယ် သိန်း (၂၀၀) အစုရှယ်ယာ ဝယ်ယူရန် သတ်မှတ်ထားသည်။

== ဖွဲ့စည်းပုံ ==
ဘုတ်အဖွဲ့ဝင် (၁၀) ဦးဖြင့် ခန့်ခွဲသည်။ တာဝန်ယူခဲ့သော ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးတို့မှာ -
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ခုနှစ်
!ဥက္ကဋ္ဌ
!ဦးဆောင် ညွှန်ကြားရေးမှူး
|-
|၁၉၉၀ - ၁၉၉၆
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးညွန့် 
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ဒေးဗစ် အေဘယ်
|-
|၁၉၉၆ - ၁၉၉၈
|ဗိုလ်ချုပ် သန်းဦး 
|ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းလှိုင် 
|-
|၁၉၉၈ - ၂၀၀၂
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းမြင့်
|
|-
|၂၀၀၂ - ၂၀၁၀
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အေး]]
|
|-
|၂၀၁၀ - ?
|ဗိုလ်ချုပ် ခင်ဇော်ဦး   
|ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းသန်း
|-
|၂၀၁၈ - ၂၀၂၆
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး[[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဆန်းဦး]]  &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/46976|title=မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သောကုမ္ပဏီလီမိတက် (၃၄)ကြိမ်မြောက်အရပ်ရပ်ဆိုင်ရာ နှစ်ပတ်လည် အထွေထွေအစည်းအဝေးကျင်းပ|work=|access-date=၃ ဇွန် ၂၀၂၄|date=၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ }}&lt;/ref&gt;  
|
|-
|၂၀၂၆- လက်ရှိ
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဇော်ဟိန်း
|
|}

== လုပ်ငန်းများ ==
ဦးပိုင်နှင့် တွဲဖက်လုပ်ကိုင်သည့် လုပ်ငန်းများကို အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်သည်။

* ဦးပိုင်က အပြည့်အဝပိုင်သည့် လုပ်ငန်း
* ဦးပိုင်နှင့် ဖက်စပ်ပိုင်သည့် လုပ်ငန်း
* ဦးပိုင်၏ လုပ်ငန်းခွဲများ
* ဦးပိုင်နှင့် တွဲဖက်လုပ်ကိုင်သည့် လုပ်ငန်း
* ဦးပိုင်နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော (ဝါ) ဦးပိုင်မှ ငွေကြေးထောက်ပံ့ထားသော လုပ်ငန်း

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|'''ခုနှစ်'''
|'''အပြည့်ပိုင်'''
|'''ဖက်စပ်ပိုင်'''
|'''လုပ်ငန်းခွဲ'''
|'''တွဲဖက်'''
|'''ချိတ်ဆက်'''
|-
|၁၉၉၉-၂၀၀၀
|၁၅
|
|၁၈
|၇
|
|-
|၂၀၀၁-၂၀၀၂
|၁၆
|
|၂၁
|၁၁
|
|-
|၂၀၀၃-၂၀၀၄
|၁၇
|
|၁၁
|၈
|
|-
|၂၀၀၆-၂၀၀၇
|၃၅
|
|၁၉
|၇
|
|}

== အစုရှယ်ယာအမျိုးအစားများ ==
က-အဆင့် နှင့် ခ-အဆင့် ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားထားသည် -

* က-အဆင့်           သိန်း (၁၀၀) နှင့်အထက် ထည့်ဝင်သူများ၊ တပ်ရင်း၊ တပ်ဆွယ်များ။
* ခ-အဆင့်             သိန်း (၁၀၀) အောက် ထည့်ဝင်သူများ

== နှစ်အလိုက် အမြတ်ငွေ ခွဲဝေမှုများ ==
ဘဏ္ဍာရေးအနှစ် အစုရှယ်ယာရှင်များအား အမြတ်ငွေ ခွဲပေးမှုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
| rowspan=&quot;2&quot; |'''နှစ်'''
| rowspan=&quot;2&quot; |'''အမြတ်ငွေ'''

'''(သန်း)'''
| colspan=&quot;2&quot; |'''က-အဆင့် ရှယ်ယာရှင်'''
| colspan=&quot;2&quot; |'''ခ-အဆင့် ရှယ်ယာရှင်'''
|-
|'''အမြတ် ရာခိုင်နှုန်း'''
|'''ကျပ် (သန်း)'''
|'''အမြတ် ရာခိုင်နှုန်း'''
|'''ကျပ် (သန်း)'''
|-
|၁၉၉၀-၁၉၉၁
|၀.၆၁
|
|
|
|
|-
|၁၉၉၁-၁၉၉၂
|၆.၆၇
|၁၀
|၄
|၁၀
|၂.၁၂
|-
|၁၉၉၂-၁၉၉၃
|၅.၅၉
|၄၀
|၂.၄၇
|၁၀
|၃.၆၂
|-
|၁၉၉၃-၁၉၉၄
|၂၅.၁၂
|၄၀
|၅.၄၇
|၁၅
|၇.၅၈
|-
|၁၉၉၄-၁၉၉၅
|၅၂.၈၉
|၄၀
|၁၀.၁၁
|၁၅
|၁၉.၆၆
|-
|၁၉၉၅-၁၉၉၆
|၂၁၈.၆၂
|၁၂.၅
|၄၁.၂၅
|၃၀
|၁၀၇.၉
|-
|၁၉၉၆-၁၉၉၇
|၇၃၃.၁၇
|၃၀
|၉၉
|၃၀
|၃၁၆.၆၇
|-
|၁၉၉၇-၁၉၉၈
|၁၂၂၅.၈၃
|၃၀
|၆၄
|၃၀
|၆၅၀.၈၃
|-
|၁၉၉၈-၁၉၉၉
|၁၁၈၄.၁၉
|၃၀
|၂၈
|၃၀
|၉၄၉.၄
|-
|၁၉၉၉-၂၀၀၀
|၂၆၃၄.၈၆
|၁၂.၅
|၄၁.၂၅
|၃၀
|၁၄၂၉.၆၅
|-
|၂၀၀၀-၂၀၀၁
|၃၄၃၃.၁၇
|၁၂.၅
|၄၁.၂၅
|၃၀
|၂၁၃၃.၆၉
|-
|၂၀၀၁-၂၀၀၂
|၃၂၅၄.၁၈
|၁၂.၅
|၄၁.၂၅
|၃၀
|၂၈၈၉.၃၅
|-
|၂၀၀၂-၂၀၀၃
|၄၄၉၂.၄၁
|၁၂.၅
|၄၁.၂၅
|၃၀
|၃၉၆၀.၄၈
|-
|၂၀၀၃-၂၀၀၄
|၆၉၅၉.၁၆
|၁၂.၅
|၄၁.၂၅
|၃၀
|၅၀၄၀.၅
|-
|၂၀၀၄-၂၀၀၅
|၈၉၄၃.၉၇
|၁၂.၅
|၄၁.၂၅
|၃၀
|၇၂၂၆.၅၄
|-
|၂၀၀၅-၂၀၀၆
|၉၉၈၁.၁၂
|၁၂.၅
|၁၄၂.၂၉
|၃၀
|၈၈၃၇.၉၇
|-
|၂၀၀၆-၂၀၀၇
|၁၂၀၀၀.၇၀
|၁၂.၅
|၁၄၂.၂၉
|၃၀
|၁၀၂၆၈.၆၅
|-
|၂၀၀၇-၂၀၀၈
|၁၉၃၆၄.၅၈
|၁၂.၅
|၁၄၂.၂၉
|၃၀
|၁၂၁၆၉.၅၉
|-
|၂၀၀၈-၂၀၀၉
|၂၀၄၄၉.၇၄
|၁၂.၅
|၁၄၂.၂၉
|၃၀
|၁၃၈၆၃.၈၇
|-
|၂၀၀၉-၂၀၁၀
|၂၁၇၀၀.၇၅
|၁၂.၅
|၁၄၂.၂၉
|၃၀
|၁၆၁၆၈.၆၁
|-
|၂၀၁၀-၂၀၁၁
|၄၈၂၃၅.၃၂
|၁၂.၅
|၁၄၂.၂၉
|၃၀
|၂၀၄၂၃.၁
|-
|၂၀၁၁-၂၀၁၂
|၈၁၁၃.၄၆
|၁၂.၅
|၁၄၂.၂၉
|၃၀
|၂၃၁၄၀.၁၅
|}

== လက်ပံတောင်းတောင် အရေးအခင်း ==

== အများပိုင်ကုမ္ပဏီသို့ ကူးပြောင်းခြင်း ==
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အထူးကုမ္ပဏီအဖြစ်မှ ဦးပိုင်နှင့် အောက်ပါလုပ်ငန်း (၂၈) ခုကို မြန်မာနိုင်ငံကုမ္ပဏီများဥပေဒနှင့်အညီ ပြောင်းလဲလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.elevenmyanmar.com/business/8055 |accessdate=25 August 2018 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827011921/http://elevenmyanmar.com/business/8055 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.irrawaddy.com/news/burma/military-linked-umehl-transitions-into-public-company.html&lt;/ref&gt;

* မြဝတီကုန်သွယ်ရေး
* အဓိပတိ စိုက်ပျိုးကုန် ကုန်သွယ်ရေး
* မြဝတီဘဏ်
* မြန်မာဘရူဝါရီ
* မြန်မာ အင်ပီရီရယ် ကျောက်စိမ်း ကုမ္ပဏီ
* ငွေပင်လယ် မွေးမြူရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်း
* မြန်မာ ပတ္တမြား လုပ်ငန်းစု
* ရွှေဂန္ဓမာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေး
* မဏိဘောဂ
* ဗန္ဓုလ ပို့ဆောင်ရေး
* မြန်မာ့မြေယာနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး
* လမ်းပြည် ရေကြောင်း
* နဝဒေး ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း
* မြန်မာ ကြယ်ငါးပွင့် သင်္ဘော
* စိုက်ပျိုးရေးဝန်ဆောင်မှု ကုမ္ပဏီ
* အောင်သစ္စာဦး
* မြဝတီ ခရီးသွားပို့ဆောင်ရေး
* အီဂါ အိမ်သုတ်ဆေးထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်း
* မြန်မာ ရော်ဘာသား ကုမ္ပဏီ
* ဟံသာဝတီ ဂေါက်ကွင်းနှင့် မြို့ပြအဖွဲ့ ကုမ္ပဏီ
* Myanmar Innoline
* ဗာဂျီးနီးယားဆေးရွက်ကြီး
* Myanmar Posco Steek
* Myanmar Wise-Pacific Apparel Yangon
* Myanmar Inno Int’l
* The First Locomotive
* ဆင်မင်း ဘိလပ်မြေနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းစု
* ရမ္မာ ကားထုတ်လုပ်ရောင်းချရေး

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


[[Category:တပ်မတော်]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကုမ္ပဏီများ]]</text>
      <sha1>28glyc1kpeoaajn2ndrfdu0zdfr9ty7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သက္ကမဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96231</id>
    <revision>
      <id>1059352</id>
      <parentid>787078</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7638" sha1="beyliu572er3jdpywrdu904tadlljrz" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=သက္ကမ
|altname=Changmha, ဒိုင်းနက်
|nativename={{lang|ccp|𑄌𑄋𑄴𑄟𑄳𑄦 𑄞𑄌𑄴}}
|image=Chakma script rangamattye 20.png
|imagecaption= 
|states=[[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ မြန်မာနိုင်ငံ
|region=[[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ]]၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ [[အာရန်နာချယ်ဒေသပြည်နယ်]]၊ [[တြိပူရပြည်နယ်]]
|ethnicity=[[သက္ကမလူမျိုး|သက္ကမ]]၊ [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]
|speakers={{sigfig|326,000|2}} ဘင်္ဂလား
|date=၂၀၀၇
|ref=e18
|speakers2=မြန်မာနိုင်ငံ
|familycolor=အင်ဒို-ဥရောပ
|fam2=[[အင်ဒို-အီရန်နီးယန်း ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-အီရန်နီးယန်း]]
|fam3=[[အင်ဒို-အာရိယာန် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-အာရိယာန်]]
|fam4=[[အရှေ့ပိုင်း အင်ဒို-အာရိယာန် ဘာသာစကားများ|အရှေ့ပိုင်း]]
|script=[[သက္ကမအက္ခရာ]]၊ [[ဘင်္ဂါလီအက္ခရာ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/ccp|title=Chakma|publisher=Ethnologue|accessdate=12 March 2018}}&lt;/ref&gt;
|ietf = {{wikidata|property|references|P305}}
|iso2 = {{wikidata|property|references|P219}}
|iso3 = {{wikidata|property|references|P220}}
|glotto={{wikidata|property|P1394}}
|glottorefname=Chakma
|lingua = {{wikidata|property|references|P1396}}
}}
'''သက္ကမဘာသာစကား''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɑː|k|m|ə|}}; autonym: {{lang|ccp|𑄌𑄋𑄴𑄟𑄳𑄦 𑄞𑄌𑄴}}) [[သက္ကမလူမျိုး]] နှင့် [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး]] များ ပြောဆိုသည့် [[အင်ဒို-အာရိယာန်]] ဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းနှင့် အနီးစပ်သော ထင်ရှားသည့် ဘာသာစကားများမှာ [[အာသံဘာသာစကား]]၊  Hajong ဘာသာစကား၊ [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား]]၊ [[စစ်တကောင်းဘာသာစကား]]၊ မဏိပူရ၏ Bishnupriya Manipuri ဘာသာစကား၊ Tanchangya ဘာသာစကား နှင့် Sylheti ဘာသာစကားတို့ ဖြစ်သည်။  သက္ကမဘာသာစကားကို [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] အရှေ့တောင်ပိုင်း၊ စစ်တကောင်း ကုန်းမြင့်ဒေသတွင်နေထိုင်သည့် လူဦးရေ ၃၁၀ ၀၀၀ ခန့်ကလည်းကောင်း၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]] နိုင်ငံ၊ [[အာသံပြည်နယ်|အာသံနယ်]]နှင့် တြိပူရနယ်တွင် လူဦးရေ ၃၀၀၀၀၀ ခန့်ကလည်းကောင်း၊ မီဇိုရမ်နယ်တွင် လူဦးရေ ၄၀၀၀၀  ကျော်ခန့်ကလည်းကောင်း ပြောဆိုသုံးစွဲကြသည်။ သက္ကမဘာသာစကားကို ရေးသားရန်အတွက် [[သက္ကမအက္ခရာ]] ကို အသုံးပြုသည်။ သို့သော် သက္ကမဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများမှာ နည်းပါးသည်။

သက္ကမလူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်သည့် အိန္ဒိယနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နှစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက္ကမဘာသာစကားကို တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိပါ။

၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ သက္ကမဘာသာစကားဖြင့် ထုတ်လွှင့်သော ရေဒီယိုနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်များ မရှိပါ။ သို့သော် အင်တာနက် လူမှုမီဒီယာများနှင့် YouTube တို့တွင် အသုံးပြုမှုများ ရှိသည်။

== မှတ်စု ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{incubator|code=ccp}}
{{Commonscat-inline|Chakma language}}
*[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ccp Ethnologue report]
*[http://uni.hilledu.com/download-ribenguni/ Unicode Font for the language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115054019/https://hilledu.com/ |date=15 January 2020 }}
*[http://hilledu.com Chakma Script] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115054019/https://hilledu.com/ |date=15 January 2020 }}
*[http://hillbd.com Chakma Bangla Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502011713/http://hillbd.com/ |date=2 May 2013 }}
*[https://languagetools-153419.appspot.com/ccp/ Chakma Prototype Keyboard]
*[https://languagetools-153419.appspot.com/ccp/convertUI/ Chakma Unicode Converter]
*[https://languagetools-153419.appspot.com/ccp/downloads/ Available Chakma Unicode Font]
*{{Cite web
| title = Chakma alphabet, pronunciation and language
| work = Omniglot
| accessdate = 2 September 2012
| url = http://www.omniglot.com/writing/chakma.htm
}}
* {{cite book |last=Nawaz |first=Ali |year=2012 |chapter=Tribal Languages |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Tribal_Languages |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103212108/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Tribal_Languages |archive-date=3 November 2021 |access-date=6 June 2019 |url-status=dead}}
*{{Cite news
| title = Honour for writers
| work = The Telegraph – Calcutta (Kolkata)
| accessdate = 2 September 2012
| date = 7 January 2009
| url = http://www.telegraphindia.com/1090108/jsp/jharkhand/story_10359861.jsp
| archivedate = 16 January 2009
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090116020652/http://www.telegraphindia.com/1090108/jsp/jharkhand/story_10359861.jsp
}}


{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}}
{{ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}}
{{အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}}


[[Category:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>beyliu572er3jdpywrdu904tadlljrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လုံခြုံရေး ကင်မရာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111093</id>
    <revision>
      <id>1059323</id>
      <parentid>467440</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9967" sha1="r2ikb5tyrrvhu0d1q4elcj1kyzjxsky" xml:space="preserve">[[File:Three Surveillance cameras.jpg|thumb| အဆောက်အဦး၏ ထောင့်ရှိ လုံခြုံရေး ကင်မရာ]]
[[File:Dome CCTV cameras.JPG|thumb|စီစီတီဗွီ ကင်မရာအလုံးများ]]
[[File:CCTV dome camera subway Rotterdam.jpg|thumb|ဘူတာရုံတွင် တပ်ဆင်ထားသည့် ကင်မရာအလုံး]]
'''လုံခြုံရေး ကင်မရာ''' (Closed-circuit television သို့ CCTV) ကို ဗွီဒီယိုဖြင့် ထောက်လှမ်းခြင်း (video surveillance) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး &lt;ref&gt;{{cite book|editor1-last=Kumar|editor1-first=Vikas|editor2-last=Svensson|editor2-first=Jakob|title=Promoting Social Change and Democracy Through Information Technology|date=2015|publisher=IGI Global|isbn=9781466685031|page=75|url=https://books.google.com/books?id=jkdLCgAAQBAJ&amp;lpg=PA75&amp;pg=PA75#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Dempsey|first1=John S.|title=Introduction to private security|date=2008|publisher=Thomson Wadsworth|location=Belmont, CA|isbn=9780534558734|page=78|url=https://books.google.com/books?id=qQo7oDMSVXgC&amp;lpg=PA78&amp;pg=PA78#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; ဗွီဒီယို ကင်မရာကို အသုံးပြုပြီး ဆစ်ဂနယ်လှိုင်းများကို တစ်နေရာသို့ ပို့လွှတ်၍ မော်နီတာ ဖန်သားပြင်များပေါ်တွင် ပြသခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ကွာခြားသည့် အချက်မှာ ဆစ်ဂနယ်လှိုင်များကို မည်သူမဆို ဖမ်းယူကြည့်ရှုနိုင်မှု မရှိခြင်း ဖြစ်ပြီး ဆစ်ဂနယ်လှိုင်းများကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့၊ တစ်နေရာမှ နေရာအများသို့ သို့မဟုတ် နေရာအားလုံး ပတ်လည်ချိတ်ဆက်ခြင်းကို ဝိုင်ယာကြိုးများ ပေါ်မှ သို့မဟုတ် ကြိုးမဲ့စနစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ဗွီဒီယိုကင်မရာ အားလုံးသည် ထိုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် အကျုံးဝင်သော်လည်း ထိုစကားလုံးကို ဘဏ်များ၊ စတိုးဆိုင်များ နှင့် လုံခြုံရေး လိုအပ်သော အခြားနေရာများကို စောင့်ကြည့်ထောက်လှမ်းခြင်း ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသော ကင်မရာများကိုသာ အများအားဖြင့် ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။ 

လုံခြုံရေး ကင်မရာများကို အသုံးပြုပြီး အများပြည်သူအား စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒေသအများစုတွင် အသုံးပြုနေကြသော်လည်း ကိုယ်ပေါ်တွင် တပ်ဆင်ထားသော ကင်မရာများကို စောင့်ကြည်ကြည့်ရှုသည့် ကင်မရာ အဖြစ်စတင် အသုံးပြုလာကြပြီး အထူးသဖြင့် တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေး လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုကြကာ ကင်မရာသည် ရဲအရာရှိ၏ ရင်ဘတ်တွင် သို့မဟုတ် ခေါင်းပေါ်တွင် တပ်ဆင်လေ့ ရှိကြသည်။ &lt;ref name=Hung&gt;{{cite web|last1=Hung, Esq.; Babin, MD; PhD.; Coberly, PhD.|first1=Vivian; Steven; Jacqueline|title=A Market Survey on Body Worn Camera Technologies|url=https://www.ncjrs.gov/pdffiles1/nij/grants/250381.pdf|website=The Department of Justice's National Institute of Justice|publisher=Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory|access-date=25 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190117203533/https://www.ncjrs.gov/pdffiles1/nij/grants/250381.pdf|archive-date=17 January 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ဗွီဒီယို ဖြင့် စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းသည် အများပြည်သူနှင့်ဆိုင်သော နေရာတွင် သုံးခြင်းဖြစ်သော်လည်း တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းဆိုင်ရာ ကိုယ်ရေးအချက်အလက် လုံခြုံမှုနှင့် ပတ်သက်၍ သိသာသော အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပွားစေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=What's wrong with public video surveillance?|url=https://www.aclu.org/other/whats-wrong-public-video-surveillance|publisher=ACLU|accessdate=5 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Surveillance Cameras and the Right to Privacy|url=http://www.cbsnews.com/news/surveillance-cameras-and-the-right-to-privacy/|accessdate=5 January 2017|work=CBS News|date=13 August 2010}}&lt;/ref&gt;

စက်ရုံများတွင်မူ လုံခြုံရေးကင်မရာများကို အသုံးပြု၍ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများကို ဗဟိုထိန်းချုပ်ရေးအခန်းမှ စောင့်ကြည့်လေ့ ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်သည် လူသားများ အလုပ်လုပ်ရန် မသင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်ဖြစ်နေသော အခါတွင် ဖြစ်သည်။ လုံခြုံရေးကင်မရာများသည် အချိန်တိုင်းတွင် စောင့်ကြည့်လည်ပတ်နေလေ့ ရှိသကဲ့သို့ အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကိုသာ စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အဆင့်မြင့် လုံခြုံရေးကင်မရာစနစ်များတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ် ဗွီဒီယို ရီကော့ဒါ (DVR) များကို အသုံးပြု၍ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသည့်တိုင်အောင် မှတ်တမ်းများကို သိမ်းဆည်းထားနိုင်သည် သည့် အပြင် ရုပ်သံကွာလတီ နှင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းများကို လိုအပ်သလို ချိန်ညှိနိုင်ရုံမျှသာမက အပိုလုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းများဖြစ်သော ရွေ့လျားမှုကို စောင့်ကြည့်ခြင်း နှင့် အီးမေးလ်ဖြင့် သတိပေးခြင်းများပါ ပါဝင်သည်။ လတ်တလော အချိန်များတွင် နေရာအနှံ့အပြားတွင် တပ်ဆင်ထားသည် အိုင်ပီကွန်ယက်စနစ်သုံး ကင်မရာများဖြင့် မဂ္ဂါပစ်ဆယ် အထိ ရုပ်ပုံ ကွာလတီ ကောင်းမွန်သော ပုံများကို ဖမ်းယူ၍ ကွန်ယက်ဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားသော သိုလှောင်သိမ်းဆည်းမှု စနစ်များသို့ တိုက်ရိုက် သိမ်းဆည်းနိုင်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက ကင်မရာတွင်း ပါရှိသော ဖလက်ရှ်မင်မိုရီကို အသုံးပြု၍ ကင်မရာတစ်လုံးတည်း သီးသန့် ရိုက်ကူး သိမ်းဆည်းနိုင်သည်။

၂၀၁၆ ခုနှစ် စာရင်းအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုသည့် လုံခြုံရေး ကင်မရာပေါင်း သန်း ၃၅၀ မျှ ရှိပြီး ၆၅% မှာ အာရှတွင် တပ်ဆင်အသုံးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လုံခြုံရေးကင်မရာများ တိုးပွားလာခြင်းသည် လတ်တလောတွင် နှေးကွေးလာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;SDM2016&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sdmmag.com/articles/92407-rise-of-surveillance-camera-installed-base-slows|title=Rise of Surveillance Camera Installed Base Slows|date=5 May 2016|accessdate=5 January 2017}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}


[[Category:လုံခြုံရေး နည်းပညာ]]</text>
      <sha1>r2ikb5tyrrvhu0d1q4elcj1kyzjxsky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှေးဟောင်းမြိုလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133971</id>
    <revision>
      <id>1059315</id>
      <parentid>1045277</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158168" sha1="f7sbxxswnj0p8v7dyr0fbuaici3yria" xml:space="preserve">{{expert needed}}
{{အငြင်းပွားဖွယ်}}
{{Infobox ethnic group|group=Mro|native_name=မြိုလူမျိုး|flag={{flag|Myanmar}}, {{flag|Bangladesh}},{{flag|India}}|flag_caption=|image=File:Mro men from Bandarban.jpg|image_caption=မြိုအမျိုးသားတီးဝိုင်းပုံ|caption=မြိုလူမျိုး|total=၁၂၀,၀၀၀|total1=|population=၁၂၀,၀၀၀|popplace=မြန်မာ၊ ဘဂ်လားဒေရှ့်|regions=|languages=[[မြိုလူမျိုးဘာသာစကား| မြိုဘာသာစကား ]] [ဒေသိယစကား မရူ ၊ မြုံ၊ မြုန်၊ တောင်မရူ၊ တောင်မြို၊ မြူ၊ မြိုစာ၊ မြူစာ၊ မရူဆာ]|religions=[[နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု]] 

[[ကရာမာ ဘာသာ]]

[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဒဘာသာ]]

[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]|related_groups=[[ချင်းလူမျိုး ]]|total_year=၂၀၂၀|region1=[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]|region2=[[စစ်တကောင်းခရိုင်]] ၊ [[ဘင်ဒါန်ဘင်]]|region3=[[ချင်းပြည်နယ်]] ၊ [[ချင်းလက်ဝ]]|region4=[[အိန္ဒိယ]] ၊[[ဘဂ်ါဒေသ]]|region5=[[မီဇိုရမ်းပြည်နယ်]] ၊ [[လောင်ကလာမ်]]}}
[[တိဗက်-မြန်မာ|တိဗက်- မြန်မာ]] အစုမှ ချ[[င်း]]အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သော တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများအနက် [[ရှေးဟောင်းမြိုလူမျိုး]]တို့သည် စစ်တွေခရိုင် ဘူးသီးတောင် ဒေသနှင့် ယခင် ရခိုင်တောင်တန်းဒေသ၊ ယခု ချင်းဝိသေသတိုင်း ပီးချောင်း၊ မီးချောင်း တလျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် အရှေ့ပါကစ္စတန် ပြည်၊ [[စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသ|စစ်တကောင်း တောင်တန်း]]၊ ဗိုလ်မင်းထောင် တောင်တန်းနယ် အစွန်အဖျားတွင်လည်း မြိုလူမျုတို့ နေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းကောင် စာရင်းအရ မြိုလူမျိုးတို့၏ ဦးရေမှာ ၁၃,၇၆၆ ခန့်ရှိသည်။ မြိုလူမျိုးတို့သည် မြို့ကြီးပြကြီးနှင့်မနီး၊ တောတောင် ချောင်းမြောင်း ထူထပ်သော အရပ် များတွင် ရှေးဓလေ့အတိုင်း တောင်ယာပဲခင်း လုပ်ကိုင်စားသောက်လျက် ရှိကြသည်။ ယောက်ျားတို့မှာ အနံ တဝါးလောက် အပြာရောင် အဝတ် ရှည် ကို ခါးတောင်ကျိုက်၍ ဝတ်ကြပြီးလျှင်၊ မိန်းမများမှာ အင်္ကျီဝတ်ကြရိုး ထုံးစံမရှိဘဲ၊ နက်ပြာရောင် အဝတ်စ အနံတထွာလောက်ကို ဒူးဆစ်အထိ ဆီး စပ်အောက် ရှော၍ ပတ်ရစ်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ထိုအဝတ်စ ခါးတွင် မြဲနေစေရန် ပုတီးစေ့လုံးကြီးများ သီထားသော ကြိုးများဖြင့် ရစ်ပတ်စည်း နှောင် ၍သော်လည်း ထားတတ်၏။ သို့မဟုတ် ကြေးနီခွေများကိုသော်လည်း စွပ်ထားတတ်၏။ ရိုးသားစွာ နေထိုင်လေ့ရှိသည်။ လူအိုလူမင်းများကို လုပ်ကို င် ကျွေးမွေးမည့် သားသမီးမရှိလျှင် ကာလသားများသည် စု၍ အပိုသက်သက် တောင်ယာလုပ်ပြီးလျှင် ဝမ်းစာထည့်ပေးကြ၏။ ခေါင်းကိုက်၊ ဝမ်းနာ၊ ဖျားနာခြင်းမှစ၍ နတ်ဖမ်းစားသည်ဟု အယူရှိပြီးလျှင် ကျွဲနွားဝက်တို့ကို သတ်၍ နတ်တင်လေ့ရှိသည်။ တောင်ပေါ် ယာခင်းတွင် မျိုးကြဲခါနီး၌ ကြက် ကို အကောင်များစွာ သတ်၍၊ ကြက်သွေးဖြင့် ယာခင်းကို ပက်ဖျန်းကာ ယာခင်းကောင်းစေရန်လည်း နတ်တင်လေ့ရှိသည်။ မြိုလူမျိုးတို့သည် တချိန် က ရခိုင်ပြည်တွင် မင်းဧကရာဇ်များအဖြစ် နန်းတက်၍ “မြို” မင်းဆက် နှစ်ဆက်ကိုပင် တည်ထောင်ခဲ့ဘူးလေသည်။ ထိုသို့ [[မြိုမင်းဆက်]] နန်းတက် ခဲ့သည်မှာ သက္ကရာဇ် ၁၃၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၆ ခုနှစ်အထိ ၂၅ နှစ်ခန့် ကြာခဲ့လေသည်။ဤသို့မြိုမင်းဆက်နှစ်ဆက်ထူထောင်ခဲ့ဖူသော မြိုလူမျိုးတို့မှာ ယခု အခါ မထင်မရှားသော လူမျိုးအနေဖြင့် တည်ရှိကာ၊ အခြား မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းဘွားတို့ကပင် မြိုလူမျိုးတို့အကြောင်းကို မသိရှိကြပေ။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၉) အပိုင်း (ခ) စာ-၄၂၅-၄၂၆။&lt;/ref&gt;ဤ ဆောင်းပါးတွင်ဖော်ပြသည့်မြိုလူမျိုးများဆိုရာတွင် ရခိုင်လူမျိုးတို့က မြို(mro) ဟုလည်းကောင်း၊ မီဇိုးချင်းတို့က မီရီယား (Miria) ဟုလည်းကောင်း၊ ခူမီးချင်းတို့က လောင်ဟူး(Lawnghu) ဟုလည်းကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ်မှခမီတို့က ဒါက်(Dak) ဟုခေါ်ဆို သောလူမျိုးများဖြစ်သည်။ ဘင်္ဂလီတို့က မူရုန်,မြုံ(Murung) ဟုလည်းကောင်းခေါ်ဆိုပြီး ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မရူ၊ မရူစား (Mru, Mrucha) အဖြစ်ခေါ်ကာ စာပေရေး သားရာတွင်လည်း မြို နှင့် [[မြူလူမျိုး|မြူ]] (Mro and Mru) နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့်အသုံးပြုရေးသားသည့် လူမျိုးများကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ချင်းပြည်နယ်မီးချောင်းနှင့် ရခိုင်ပြည် နယ်အတွင်းမှ အခြားလူမျိုးများနှင့်ကွဲပြား စွာ သိနိုင်ပေသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ် လူဦးရေနှင့်အိမ်ထောင်စုသန်ခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရာ၌ ကုတ်နံပါတ်တွင် (၇၀၆) အဖြစ်ဖော်ပြထားသော မြိုတိုင်း ရင်းသားလူမျိုးစုဖြစ်သည်။

== ပထဝီနယ်မြေ ==

မြို တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဆိုသည်မှာ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း နေထိုင်သည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု များဖြစ်သည့် [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]၊ မြို(မရူ)၊ သက် ဟုဆိုခါ လူမျိုးစု ၇ စုတွင်ပါ ရှိသည်။ ယခုအခါတွင် [[မောင်တောခရိုင်]]၊ [[မေယုတောင်တန်း]]၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်]]၊ စိုင်းဒင်([[စိုင်းတင် ရေတံခွန်|စိုင်းဒင်ရေတံခွန်]])ချောင်းဖျား အထက်ပိုင်းတွင်အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။[[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]] ၊စမ်းပတီးချောင်းတစ်လျှောက်၊ [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]] နှင့် [[ချင်းပြည်နယ်]] ချင်းလက်ဝတွင် အနည်းငယ် ပျံ့ နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ နေထိုင်ရာဒေသ ပျံ့နှံ့ သွားပုံ ကို သမိုင်း၊ နုတ်ရာဇဝင် မှတ်တမ်းများအရ ဤသို့ ဆိုသည် လွန်ခဲ့ သောနှစ်ပေါင်းထောင်ကျော်ခန့်က[[မဇ္ဈိမဒေသ]]တစ်နေရာတွင် ကုသဝတီပြည်ရှိလေသည် ။ ထိုပြည်တွင် ဝါရဓမ္မတူအမည်ရှိ ဘုရင်အုပ်ချုပ်စိုးစံလေ၏။ အခြားမင်းသားတစ်ပါးသည် ဝါရဓမ္မတူမင်းအား စစ်သည်ဗိုလ်ပါများစွာဖြင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လေရာ အရေးနိမ့်ပြီး မင်းညီမင်းသားဆွေတော်မျိုးတော်အပေါင်းတို့ ကစဥ့်ကရဲပြိုကွဲ၍ အသက်ဘေးမှ လွတ်မြောက်ရန်ခြေဦးတည်ရာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ကြရသည်။ ကုသဝတီပြည့်ရှင် ဘုရင် ဝါ ရဓမ္မတူ၏ သားတော် ခွာဇုပုတိမင်းသားသည် အပေါင်းအဖော်နောက်လိုက် တစ်သောင်းခန့်နှင့် အာသမ်နယ်ဘက် တွင် အချိန်အတော်ကြာရပ်နား၍ မိမိတို့၏ ဘဝတစ်သက်သာအတွက် အခြေစိုက် နေ ထိုင်ရန် စီစဉ်ကြသည်ဟု ဆို၏။ သို့ရာတွင် အာသမ်ဘုရင်သည် ခွာဇုပုတိမင်းသားခြောက်လ၊ တစ်နှစ်စသည်ဖြင့်လောက်သာ ခေတ္တ ခိုလှုံရန် ခွင့်ပြုသည်။ အမြဲ တမ်းအခြေစိုက်နေထိုင်ရန် ခွင့်မပြုပေ။ ထို့ကြောင့်ခွာဇုပတိတို့အုပ်စုသည် အာသမ်နယ်ဘက်မှ ကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဘက်သို့ တရွေ့ရွေ့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည်။ ထိုတစ်သောင်းခန့်သော လူအုပ်စုသည် အရှည်ကြာမြင့်စွာစခန်းချနေထိုင်မည့်နေရာတွင် တစ်စုတစ်စည်းတည်းနေထိုင်ကြကာ အကာအရံ ခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ပြုလုပ်နေထိုင်ကြသည်။ ထိုခုနှစ်ထပ်သော ခြံဝိုင်း၊ ခြံစည်းရိုးများမှာ ဝါးလုံးကြီးများဖြင့် ထူထပ်စွာ ဆောက်လုပ်ထားသော ခံတပ်ကြီး သဖွယ်ခိုင်လုံသည့် အကာအရံတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု [[သမိုင်း]]ကဆိုသည်။  ခြံစည်းရိုးထိုးကြပုံမှာ အမြင့်(၈)တောင် ရှိပြီး အပေါ်ထက်မှာ အချွန်၊ ဝါးခြမ်းပြား အစိတ်ကို အဖျား၊အရင်း အချွန်ထားကာ၊အချွန် သည်အပြင်ဘက် ဟ ပြီး ခြံစည်းရိုးဝိုင်းကြီးကို ကာရံထိုးပါသည်။ ထိုခေတ်ကာလသည် တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေရကား ဘုရင်စနစ် သူရဲကောင်းစနစ် ကျင်းသုံးကာ တစ်ပါးနှင့် တစ်ပါး တိုင်းပြည် နေရာလုနေကြသည် ဟုမှတ်ယူနိုင်သည်။ တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး စစ်တိုက်သည်ကို မြိုဘာသာစကားဖြင့်(ဟိယာရို့)ဟုခေါ်ပါသည်။ မြိုလူမျိုးကို စစ်လာတိုက်သည့် စစ်အမည်မှာ (Hὓm Pok Hie-ဟုန်မ် ပေါက်ဟိယာ၊ Maih Bown Hie-မာမ် ဘင်န်ဟိယာ) ဟူ၍ဖြစ်သည်။ မြိုလူမျိုးတို့၏ စစ်အမည်သည် (Hoi Kong Hie-ဟွေခေါင်ဟိယာ)ဟုခေါ်သည်။ (Hὓm Pok Hie –ဟုန်မ်ပေါက်ဟိယာ) စစ်ရန် ကြောင့် မြို လူမျိုးသူရဲကောင်း ဖြစ်သည့် (ထင်းလောင်း-ဟိယာရန့်) သည်အသတ်ခံခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ရှိသမျှသော လူတို့မှာ ထိုခြံစည်းရိုးဝိုင်းတွင်သာ နေကြရ၍ ဝင်ပေါက်တစ်ပေါက် နှင့် ထွက် ပေါက်တစ်ပေါက်သာရှိလေသည်။ ဤခြံစည်းရိုးဝိုင်းကြီးထဲတွင် နေကြသောသူများအနက် မိမိသဘောအလျောက်ဘုရင်မှတစ်ပါး မည်သူမျှ ထွက်၍ သီးခြားရပ်ရွာအိုးအိမ်တည်ဆောက်၍ မနေကြရဘဲ၊ ခြံဝိုင်းကြီးထဲမှာပင် အချိန်အကန့်အသတ်မရှိ နေကြရပေသည်။ ထိုသို့ ခြံဝိုင်းကြီးထဲတွင် နေထိုင်ကြရသော သူများကို ယင်းတို့ဘာသာစကားဖြင့် မရုပ်နေဘရီးကအဲဒတ်ဟုခေါ်ကြသည်။ သို့သော် ဤ တစ်သောင်းမျှသော လူစုလူဝေးကြီးတစ်ခုလုံး၏ စားသောက်သွားလာနေထိုင်မှု ကိစ္စ မှာ အလွန်ကြီးကျယ်သောကြောင့် စစ်ပြေးချိန်မှတစ်ပါး အမြဲတမ်းတစ်သမတ်တည်း တစ်သောင်း လုံးစုဝေး၍ နေထိုင်ရေးမှာ မလွယ်ကူတော့ပေ ။ အုပ်ချုပ်သူဘုရင်အနေဖြင့်လည်း ထိုသူတို့၏ ရိက္ခာဖုံလုံရေးတာဝန်ကိုယူရသည်မှာမသေးငယ်လှပေ။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်သည် မိမိအုပ်စုကြီးအားကစ္ဆပနဒီ မြစ်ဖျား အရပ်ရှိ စိမ်းလန်းစိုပြည်၍ အသီးအနံ ဖြစ်ထွန်းမည့်နေရာ ဒေသအသီးသီးသို့ ခြံဝိုင်းကြီးမှ ခွဲထွက်စေပြီး နေရာသီးခြားပြုကာ နေထိုင်ခွင့်ပေးလေသည်။ ဘုရင်၏ အမိန့်တော်အရခြံစည်းရိုးအတွင်းမှ သီး ခြားအုပ်စုခွဲအဖြစ် နေထိုင်ရန်ထွက်လာသူကို မရူ မရုပ်ဟူသော အခေါ်မှ မရို ဟု ပြောင်းလဲ လာခဲ့ပေသည်။ ''မရို'' ဟူသော အသုံးအနှုန်းမျသည် ယခုအခါ တွင် မြို ဟူ၍ ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ မြို တို့သည် ဥဒလင်း၊ မီးချောင်း၊ကလပ်ချောင်း၊ စသည့် ဒေသများတွင် အုပ်စုခွဲကာ နေထိုင်ကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် မြို သို့မဟုတ် ခြံစည်းရိုးအတွင်းမှ လူသားများသည် အာသမ်နယ်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ရခိုပြည်နယ်၊ ကဇ္ဈပနဒီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ၌ အထင်အရှားရှိနေပြီး ဖြစ်ကြောင်း ပါးစပ်ရာဇဝင် များအရလေ့လာ သိရှိရပေသည်။။ အနောက်မဇ္ဈိမမှ စစ် ဘေးဒဏ်ကြောင့် မြို တို့သည် [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း|ဟိမဝန္တာ]]တောင်ခြေများကို ဖြတ်ကျော်လျက် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်ဟု ရှေးဘိုးဘေး၊ ဘီဘင်တို့၏ နှုတ်ဆင့်ကမ်းစကားအရလည်းကောင်း၊ မြို ဘာသာ စကား၊ တေးလင်္ကာပုံပြင်၊ ဝတ္ထုအရလည်းကောင်း သိရသည်။ တိဗက်မှတစ်ဆင့် အာသံ၊ မဏိပူရသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြပြီး နောက်တစ်ဖန် ယင်း [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]]မှ တစ်ဆင့် ခြေဦးတည့်ရာသွားကြပြန်ရာ ယခု ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ပလက်ဝမြို့၊ အရှေ့ဘက် (၁၀) မိုင်ကျော်ခန့်အကွာ မြို ဘာသာစကားဖြင့် ကိမ္မာ ခေါ်ဆိုသည့် [[ကျောက်ပန်းတောင်]]နှင့် နီလာပန်းတောင်သို့ ရောက်ရှိ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ ကြ သည်။ တဖန် ၁၄ ရာစု နှင့် ၁၇ရာစုကြားကာလတွင် မြို လူမျိုးများကို ခူမီး လူမျိုးတို့က တိုက်ခိုက်၍ လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှု လည်းကောင်း စစ်တကောင်းတောင်တန်း ‌‌‌‌‌ဒေသ ဘန်ဒရာဘင်([[Bandarban]] )၊ အိန္ဒိယနယ်စပ် ဘဂ်ါ (Bengal ) နှင့် အရှေ့ ပါကီစတန် အထိ ပျံ့ နှံ့ ရောက်ရှိသည်။ ယခုတိုင် ၎င်း နေရာများတွင်နေထိုင်ကြသည်။ အချို့ တို့သည်  ပီချောင်း၊ မီးချောင်း၊ [[ကုလားတန်မြစ်|ကုလာတန်မြစ်]]ကြော မှ  ယင်းမှတစ်ဆင့် အချို့သည် [[ကစ္ဆပနဒီ]](ကုလားတန်မြစ်)၏ အထက်အောက်နှင့် လေးမြို့မြစ်တစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့စွာ ဆင်းသက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးလူကြီး သူမတို့၏ ပြောစကားအရ မြို သည် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ရန်မှလည်းကောင်း၊ ဟိယာဟုခေါ်သော စစ်ရန်မှလည်းကောင်း ကာကွယ်ရန် ခြံစည်းရိုးခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ကာရံလျက် နေထိုင်ကြသည်ဟုဆိုသည်။ ယင်းသို့ ခြံစည်းရိုးခုနှစ်ထပ်ဖြင့် ကျားရဲ တိရစ္ဆာန်တို့၏ ဘေးရန်မှ ကာကွယ်နေထိုင်ခြင်းကို ရှေးပညာရှိများက [[မြိုဘာသာစကား|မြို ဘာသာစကား]]၊ ခြံစည်းရိုး အခေါ်အဝေါ် မြို ကို အခြေပြုပြီး ခြံစည်းရိုးအတွင်းနေထိုင်လူ(လူမျိုး) မြိုလူမျိုးဟု သမိုင်းမှတ် တမ်း များ တင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;.မယ်ယုတောင်စွယ်ကြားမှ သွေးချင်းမောင်မယ်များ(သျှင်ထွေးယဉ်)&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;

== သမိုင်း ==
မြိုးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ' ရခိုင်ဒေသသို့စတင်အခြေချမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ရခိုင်သမိုင်းများတွင် လည်းခြေ ရာကောက်ယူနိုင်သည်။ ကစၦပန ဒီမြစ် ဝှမ်းဒေသသို့ ရခိုင်လူမျိုးများ မြောက်ဘက်မှ ဝင် ရောက်လာရာ မြိုတို့သည် အဆိုပါဒေသတွင်ရှိနှင့်နေပြီးဖြစ်ကြောင်း၊ပထမဓညဝတီကို တည် ထောင်ကာ ရခိုင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သော သူရဲကောင်း မရယုမင်း သည် &quot;မြို&quot;အကြီး အကဲတစ်ဦး ၏သမီး မပိန်နှင့် လက်ထပ်ထိမ်း မြား ခဲ့ကြောင်း၊ ထို့နောက် &quot;မြို&quot;လူမျိုးတို့နှင့် ပူးပေါင်းကာ ထိုစဉ်က ကစၦပနဒီ မြစ်ဝှမ်းတစ်ဝိုက် မင်းမှုဆိုး သွမ်းနေကြသော ဘီလူးများကို တိုက် ခိုက် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ရခိုင် သမိုင်းများက ဆိုသည်။&lt;ref&gt;ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း(ပထမတွဲ)(စာ ၉၃-၉၆)(စာ ၁၂၂-၁၃၅).&lt;/ref&gt; ထိုအ ကြောင်းကို အဒူမင်းညို၏ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၆) တွင် 'မာရယုလျှင်၊ ဘဖြူမြိုထီး၊ သင်းကြီးအောင်လာ၊ သည်းချာဒေဝီ၊ သမီးဘီနှင့် ယှဉ်မှီတကွ' ဟူ၍ စပ် ဆိုထားသည် ရခိုင်မဟာမုနိဘုရားသမိုင်းစာအုပ်တွင် 'မာရယုသည် စွမ်း ရည်သတ္တိနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ မြိုလူမျိုးခေါင်းဆောင်ရအောင်လာ၏ သမီးနှင့်လက် ထပ်သည်' ဟုဖော်ပြထားသည် ။&lt;ref&gt;History of Burma ,1883,pg,43,45&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;ဤ အဖြစ်အပျက်ကို နှောင်း ပိုင်းသုတေသီတို့က ခရစ်နှစ်အဖြစ် နန်းစဉ် နန်းဆက် သမိုင်းပြု၍ ဖော်ပြရာ ဘီစီ-၃၃၂၅ သည် မာရယု၏ နန်းတက်နှစ်ပင်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ရခိုင် သမိုင်းဦး ကာလကပင် ရခိုင် ပြည်နယ်၌ &quot;မြို&quot;တိုင်းရင်းသားတို့ရှိနှင့်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယေဘုယျ မှတ်ချက် ယူနိုင်သည်။ မြိုတို့သည် ရခိုင်နှင့်အတူ တကွ နေထိုင်လာခဲ့ကြရာ ဝေသာလီခေတ်ကုန်ခါနီးတွင် မြို လူမျိုးသုံး ဦးဘုရင် ဖြစ်လာ ခဲ့သော သမိုင်းကြောင်းသည် ရခိုင်ရာဇဝင်တွင် ထင်ရှားခဲ့ပါ သည။ ဝေသာလီကျောက် လှေကားခေတ်တွင် စူဠစန္ဒားမင်းနတ်ရွာစံပြီးနောက် မင်းဆက်ပြတ်ခဲ့ရာ စန္ဒာဒေဝီမိဘုရားသည် ဘုရင်ကြီးမှာ ခဲ့အတိုင်း မိမိလက်စွပ်ဖြင့်တန်သူကို ရှာဖွေခဲ့ရာ မတွေ့ရ၍ချောင်းဖျား၊မြောင်းဖျား၊တောတောင်အနှံ့အပြားရှာ ဖွေစေသည်။ ထိုအခါအဆင်း၊ခွန်အား၊စွမ်း အားဖြင့်ပြည့်စုံသောမြိုလူမျိုးသုံးဦးဖြစ်သည့် အမြတူ၊ အမြကူ၊ပဲဖြူ တို့နှင့် လက်စွပ်တန်သည်ဖြစ်၍ဝေသာလီမြိ့တော်သို့ခေါ်ယူခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Mro-cha''-A hub for Mru Indigenous people promoting the'' Mru ''Retaning their Ethnicity,pg,24''&lt;/ref&gt;ယင်း နောက်အစ်ကိုကြီး အမြကူကို အိမ်ရှေ့အရာအပ်နှင်းကာ သားဖြစ်သူပဲဖြူကို မြောက်ဦးမြို့အားစားစေသည်။ ထိုအကြောင်းကို ရခိုင်မင်း သမီး ဧချင်းအပိုဒ်(၁၄)တွင် 'မြိုတွင် ထင်ရှား၊ သင်းကြီးသားလျှင်၊ ရည်သွားလုံးရပ်၊ စည်းကြပ်ကျစ်ကြော၊ ချောမောဆင်းရောင်၊ ညီနောင်သားဘ သုံးယောက်ရ၍၊ အစတည်တုံ၊ အမြတူနှင့်၊ တူစုံသားမောင်၊ထီးနန်းဆောင်၍ နောင်တလစ်မှု၊ သားပဲဖြူနှင့်၊ ရိပ်ဖြူဆောင်းချုပ်၊ ပြည်ရွာအုပ်လျက်' ဟုမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။[၆] ပဲဖြူမင်း မြောက်ဦးမြို့တည်၍နေစဉ် မြောက်ဘက်မှ မွန်ဂိုလီယံများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်၍ပျက်စီးသည်ကို 'တုံလှုပ်မစွမ်း၊ ခဲ့ယိုယွင်းတွင် ရှမ်းလိမ်းဘုန်းရှင်၊ သိုခင်ဘွားကြီး၊ တောင်ရိုးစီး၍ဖျက်ဆီးလေသော၊ တို့ရွာတစ်ကြိမ်၊ မင်းမဲ့တိမ်သည်' ဟူ၍ ရခိုင် မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၁၄)၌ပင်ဖော်ပြထားသည်။ ရခိုင်ဘုရင်ကောလိယမင်း၏သားတော်ဿရာဇာလက်ထက်တွင်ပျောက်ဆုံးနေသော မဟာ မြတ်မုနိရုပ်ပွားတော်ကြီးအား အမတ်ကြီးလကျၤာကို ဆုလာဘ်ပေး၍ ရှာဖွေစေသည်။ နောက်ဆုံးတွင်ချောင်းဖျား၊ မြောင်းဖျား၊ တောနားတောင်နားတွင် နေထိုင်စားသောက်ကြသော မြိုလူမျိုးရ ဟောင်လာနှင့် အပေါင်လာညီအစ်ကို နှစ်ဦး၏ အကူအညီ လမ်း ညွန်မှုဖြင့် [[မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)|မဟာမြတ်မုနိ]] ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ချောင်းဖျားငယ်တစ်ခုတွင် လည်တော်တိုင် မြေဖုံး၍ တွေ့ရသည် ဟုဆိုသည်။&lt;ref&gt;ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း(ပဌတွဲ)၊၁၃၁၆-ခုနှစ်၊စာမျက်နှာ-၁၃၁။&lt;/ref&gt; ယင်းအကြောင်းကို ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်းအပိုဒ်(၁၉)တွင် 'ကောလိယမင်း၊ အ ရင်းသည်းခြာ၊ ဿရာလျှင်၊ မဟာမုနိ၊ ရှိသည့်အကြောင်း၊ ပေါင်လောင်မြို့ထီး၊ သင်းကြီးညွန်ပြ'ဟူ၍ ဖော်ပြထားသည်။ သို့ဖြစ်၍ ရခိုင်သမိုင်းများ၏ အဆိုအရ တစ်နည်းနည်းဖြင့် ရခိုင်ဒေသသို့ ရောက် ရှိခဲ့မည် ဖြစ်သော &quot;မြို&quot;တိုင်းရင်းသားများသည် ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်း ကစ္ဆပနဒီ နှင့် လေးမြို့မြစ် ဝှမ်းသို့ တစ်သုတ် ပြီးတစ်သုတ် အခြေချခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထိုကစ္စပနဒီနှင့်လေးမြို့မြစ်ဝှမ်းသို့ အခြေချလာပုံနှင့်ပတ်သက်၍ ဤသို့ဆိုသည် BC-၃၃၀၀ ကျော်က အဆိုပါ မြိုလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယတောင် တန်းအရပ်ဒေသနှင့်တရုတ်ပြည် ယူနန်အရပ်ဒေသတွင်နေထိုင်ခဲ့လေ၏။ ထိုအရပ်ဒေသမှ တစ်ဆင့် ကစ္စပနဒီ (မြိုဘာသာခေါ်ယာမ်မာစေ) လေးမြို့မြစ် နှင့်ကုလာတန်မြစ် ဝှမ်းပီချောင်း၊ မီးချောင်း အရပ်ဒေသ၌အခြေချ လာရာထိုအရပ်၌ပင်ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများနှင့် ရင်းနှီးစွာနေထိုင်ရင်း ရခိုင် မင်းဆက်သုံးဆက်မျှ အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။&quot; ၁၉၄၃၊ စစ်အတွင်းကမြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက ဆင်းလား မြို့တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံလက်စွဲစာအုပ်တွင် ချင်းအမျိုးအနွယ်ဝင် 'မြို'တိုင်းရင်းသားတို့ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပုံနှင့်ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြခဲ့ပသည်။ တိဗက်-မြန်မာ မျိုးနွယ်အုပ်စုသည် သုံးစုခွဲ၍ လမ်းကြောင်းဖြင့်တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာခဲ့ရာ ဧရာဝတီ မြစ်ဖျား ခံရာ အရပ်ဒေသများမှဖြတ်ကျော်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနေရာမှချင်းအမျိုးသား တို့သည် အနောက်ဘက် တောင်တန်းများသို့ တက်ခဲ့ကြလေသည်။ ဆင်းသက်လာသောသုံးစု အနက်အများစုတွင် မြန်မာနှင့် ရှေး မြန်မာများပါဝင်သည်။ တောင်ဘက်သို့ဆက်၍ ဆင်းသက်လာရင်း လမ်း တစ်လျှောက်တွင် အချို့က အတည်တကျစွဲမြဲနေထိုင်ရစ်ကြရာ မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းနေ မျိုးနွယ်စုများဖြစ်သွားကြသည်။ ရခိုင် ရိုးမတောင်တန်းများ၌ နေကြသော ချင်း၊ ဒိုင်းနက်၊ မြို၊ တောင်သား၊ ခမီးတို့သည်လည်း တိဗက်မြန်မာအုပ်စုဝင်များဖြစ်ကြသည်။ ချင်း၊ ကချင်နှင့် မျိုးနွယ်ချင်းဆက်စပ်သော နာဂတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက် တောင်တန်းများ၊ ဟူးကောင်းတောင်ကြားနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်အနောက်ဘက်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်ဟုရေးသားထားသည်။ ထို့အပြင် ရခိုင်ရာဇဝင်ကျမ်းများဖြစ်ကြသည့် ရခိုင်မဟာရာ ဇဝင်တော်ကြီး ဓညဝတီရာဇဝင်သစ် မရယုနှင့် ဗေဒါရှင်းတမ်း စသည့်ကျမ်းကန်များတွင်လည်းကောင်း၊တချို့သောစာအုပ်စာပေများတွင်လည်းကောင်း၊ မြိုလူမျိုးကိုရေးသားကြရာတွင်[[မြိုဟူသောဝေါဟာရ]] အပြင် မြိုဟူ၍လည်းကောင်း မြုန်&quot;ဟူ၍လည်းကောင်း &quot;မြို့&quot;ဟူ၍လည်းကောင်း မှုကွဲစာလုံးပေါင်းဖြင့်ရေးသားထားသည်။ မြို၊ မြုန်၊ မြုမ်၊ မြူ၊ မြို့ဟူသော အရေးအသားသည် &quot;မြို&quot;လူမျိုးတစ်မျိုးကိုပင်ရေးသားထားဟုမှတ်ယူနိုင်သည်။ အိန္ဒိယလူမျိုးများက မြိုလူမျိုးများကို &quot;မြုံဂျာ&quot;ဟုခေါ်ဝေါ်နေကြသည်။ မှုလ &quot;မြူ&quot; &quot;မရု&quot;စကားလုံးကို ရခိုင် တိုင်းရင်းသားတို့က &quot;မြို&quot; ဟုခေါ်ပြီး ဗမာတိုင်းရင်းသား တို့ကမှု &quot;မြို&quot;ကို &quot;မျို&quot;အသံထွက်သည်။&lt;ref&gt;Morternal Morbidity and Mortality among Indigenous People in Bangladesh: A study of the Mru Community, pg,18,32&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt; မြို လူမျိုးကို တစ်ခြားတိုင်းသားများက သူ့လျာသံနှင့်မည်သို့ပင်ခေါ်စေကာမှု မိမိကိုယ်ကို &quot;မြူ&quot;&quot;မရု&quot;ဟု ယနေ့တိုင်ခေါ်ဝေါ် ကြသည်။ မြိုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများမှာ မှုလ &quot;မြူ&quot;နာမည် &lt;ref&gt;A Politics of Nudity: Photographs of the‘Naked Mru’ of BangladeshWILLEM VAN SCHENDEL&lt;nowiki/&gt;https://pure.uva.nl/ws/files/3501618/153275_201292.pdf&lt;/ref&gt;ရှိသလို ရခိုင်လူမျိုး၊ [[ဗမာလူမျိုး]] စသည့်တိုင်းရင်းတို့မှာလည်း&quot;Burma ဘာမာ&quot;ဟုတွေ့ရပြီး၊ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတို့မှာလည်း&quot;Arakan အာရကန်&quot;ဟုတွေ့ရသည်။ မြိုတိုင်းရင်းသားတို့သည် မိမိကိုယ်ကိုယ် &quot;မြူ&quot;ဟူ၍အပြင် &quot;မြိုစာ Mro-cha&quot;ဟူ၍၊ မရိုစာ Mo-roo-sa ဟူ၍လည်းခေါ်ပါသည်။ &lt;ref&gt;Francis Buchanan in Southeast Bengal (1798) ,P.65.&lt;/ref&gt;&quot;မြူ&quot;အသုံးနုန်း သည် အများဆိုင် 'နာမ်'ကိုလည်းသုံးပါသည်&quot;မြိုစာ&quot;အသုံးနုန်းသည်မိမိကိုယ် ကိုယ်စားပြုပါသည်။ ထို့အပြင် &quot;မရိုစာ Mro-cha&quot;ဟူ၍လည်းကောင်း၊ &quot;မရုစာ Mru- chaဟူ၍ လည်းကောင်းခေါ်ဆို သည်။ [[လူသား|လူ]]၊ [[လူသား]]ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဘာသာစကား ==
မြိုတိုင်းရင်းသား လူမျိုးများသည် ယခင် ယခင် ကဆိုလျှင် နတ်ဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဘုရား (သုံး)ပါး ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကြောင်း THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOL. II PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon, စာမျက်နှာ -၄၂၅ တွင် ဤသို့ ဖော်ပြသည် &quot;They have Three gods , Too-ra-ee, the the father, Tsoon-toon, the nat of the hills and Oo-rengs, the nat of the streams&quot; by (Sir, Arthur Phayre)&quot; ယင်းတို့မှာ ဘုရား သုံးပါး ရှိသည် ထူရိုင်းဘုရား -Too-ra-ee , ဆုန်တောမ်း နတ်-Tsoon-toon,နှင့် အော်နှာမ့်နတ် - Oo-rengs ဟူ၍ ဖော်ပြထားသည်။ မြိုတို့ ဘာသာစကားဖြင့်  စက်ြာဝဌာ တစ်ခုလုံးကို အုပ်စိုးသော ဘုရား ကို &quot;ထူရိုင်း&quot;(သို့)&quot;ထိုရိုင်း&quot; ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ တောင် စောင့်နတ် ကို ကား &quot; &quot;ဆုန်တောင်မ့်&quot; (သို့) &quot;ဆုန်နှာမ့်&quot; ဟုခေါ်၍  ချောင်းစောင့်နတ်  ကိုမူ &quot;အော်နှာမ့်&quot; ဟုခေါ်ဆိုသည်။   &quot;ထူရိုင်း &quot;ဘုရားသည် ဘုရားတကာတို့ထက် ကြီးမားသည် ကောင်းကင်ဘုံမှာ နေသည်ဟု ယုံ ကြည်ကြသည်။ &quot;ဆုန်တောမ်း&quot; (သို့) &quot;ဆုန်နှာမ့်&quot; နတ်ဘုရားသည် ကုန်းမြေကို အုပ်စိုး၍ ကုန်းမြေရှိသမျှအရပ်ရပ်တွင် ရှိသည်ဟု ယုံကြည်သည်။ &quot;အော်နှာမ့်&quot; နတ် ဘုရားသည် [[မြစ်]]၊ချောင်း၊ [[အင်း(အိုင်)|အင်းအိုင်]]၊ ပင်လယ်သမုတ္တရာ တို့ကို အုပ်စိုး၍ ရေရှိသော အရပ်ရပ်တွင် ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တဖန် ၁-၁၁-၁၉၇၀-ခုနှစ် ထုတ် ရှုဒေါင့်ဂျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅) တွင်ပါရှိသော ဆောင်းပါး တွင်လည်း  မြိုတို့ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအကြောင်းကို &quot; လောကတခုလုံး၌ ရှိသော စုန်းနတ်များကို အုပ်ချုပ်သည့် &quot;ထိုရိုင်း&quot; အမည်ရှိနတ်မင်းကြီးသည် ကောင်းကင်ဘုံတွင်နေသည်&quot; ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။  ပြီးနောက် မှ ဗုဒ္ဒဘာသာ ​ထွန်းကားလားလာပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဒဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်လာကြသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ် မှ မြို တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဘာသာ ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု ကို လေ့ လာကြည့်သော်

[[နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု]]

[[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဒဘာသာ]]

[[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]

[[မြိုကရာမာ ဘာသာ]]

[[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူဘာသာ-]] စသည်တို့ကို နေရာဒေသ အပေါ် မှုတည်ပြီး ကိုးကွယ် ယုံကြည်ပါသည်။ ဗုဒ္ဒဘာသာ သာသနာ ရောက်သည့်ဒေသတွင် ဗုဒ္ဒဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ ခရစ်ယာန် ဘာသာ သာသနာထိုးဖောက်သည့်ဒေသတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကြသည်။ ကရာမာ ဘာသာ ပေါ်ပေါက်လာချိန်မှာ ကရာမာ ဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကြည်ကြသည်။ ဟိန္ဒူ ဒေသတွင် နေ ထိုင်သူများသည် ဟိန္ဒူဘာသာ ကို ကိုး ကွယ် ယုံကြည်ကြသည်။ ဘယ်ဘာသာ ရပ်မှမရာက်သည့်တောတောင် အရပ်ဒေသ တွင်ကား စုန်း၊နတ်ဘာသာ ကို ကိုးကွယ် ယုံကြသည်။ ဟိန္ဒူဘာသာ ကိုး ကွယ် ယုံ ကြည် သူများသည် အိန္ဒိယ အရပ်ဒေသ တွင်နေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ လောကတစ်ခုလုံး၌ရှိသော စုန်း၊နတ်များ ကို အုပ်ချုပ်သည့် &quot;ထိုရိုင်း&quot;အမည်ရှိ နတ်မင်းကြီး (ဘုရား)သည် ကောင်းကင် ဘုံတွင် နေသည်။ ၎င်းနတ်မင်းကြီး (ဘုရား)သည် ၎င်းတို့အား ကောင်းကျိုး၊ဆိုးကျိုးကို ပေးစွန်းနိုင်သည်ဟူ၍ ယုံကြ်ကြသည်။&lt;ref&gt;ရှုဒေါင့်ၐျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅)&lt;/ref&gt; [[မြိုလူမျိုးဘာသာစကား]]တို့တွင် နေရာ ဒေသ နှင့် လိုက်၍ ဘာသာ စကား အ နည်းငယ် ကွဲပြားမှု ရှိပြီး ၎င်းကို (၆)အုပ်စု အနေဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ရိုင်းမာ၊ နောက်ဆာ၊ဒိုမ်ရောင်၊ နောက်ကော့၊ ဆုန်မာနှင့် တင်ဆာ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မျိုးနွယ်စုကြားတွင် နောက်ဆာစကား သည် တင်ဆာ စကားနှင့်အများဆုးံတူညီသည် အပြော များဆုံး ဖြစ်သည်။ မြို တို့တွင် ကြာမာကိုယ်ပိုင်စာပေ ရှိသည်။ လာတင်အက္ခရာနှင့်ဆင်တူသည် သည်။ မြိုလူမျိုး တို့၏ ဘာသာစကားနှင့် ရိုးရာ ဓလေ့တို့သည် တောင်ပိုင်း ချင်း များနှင့် ပိုမို တူညီမှုများသည်။

== မြိုလူမျိုးတို့ဘာသာစကားဆက်နွယ်မှု ==
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် LSDO အသင်းမှ ဘာသာဗေဒစစ်တမ်းအဖြစ် စကားလုံးများအားကောက်ယူကာ နှိုင်းယှဉ်ခြင်းကိုပြုလုပ်ခဲ့လေ သည်။ ထို့အပြင်မြိုဘာသာစကားအတွင်းမှ ဒေသိယဘာသာစကား(၆) မျိုး ခန့်ကိုလေ့လာကာ အခြားချင်းဘာသာစကားများ နှင့်နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းအားပြုလုပ်လေသည်။ မြို၏ဘာသာဗေဒကုတ်နံပါတ်မှာ ISO 639-3 mro ဖြစ်လေသည်။ ပညာရှင်များက Mo-roo- sa စကား ဟူ၍လည်းကောင်း&lt;ref&gt;Francis Buchanan in Southeast Bengal,1798 . Edited by Willem Van Schendel, 1992. p.65,67..&lt;/ref&gt;၊Mro စကားဟူ၍လည်းကောင်း၊Mru  စကားဟူ၍လည်းကောင်း&lt;ref&gt;Ethnology of India .,R.G.Latham, 1997, P,88..&lt;/ref&gt;G.H.Luce,1986-Phases of Pre-Pagan Burma Languages and History( Volume.II)မှာ Mru Words မြိုဘာသာစကားဝေါဟာရ  ၊Toung Mru စကားဟူ၍လည်းကောင်း အရေးအသားခြားနားစွာ ဖော်ပြကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ LDSO မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် Mrusa (Buthidaung), Mrusa (Ponnagyun), Mrusa(Maungdaw), Mrusa(Dowpreng-bgldsh-Tauk Para), Mrusa (Sungma-bgldsh-Tuktong Para), Mrusa (Anok-bgldsh-Noa Para) ဟု ကောက်ခံခြင်းပြုကြလေသည်။ ထိုဒေသိယ ဘာသာစကားများ အကြားတွင် တူညီ/ကွဲခြားမှု ၈၁%-၉၅% အကြားရှိသည်ဆိုလေသည်။ မြိုနှင့် ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ Anu(Tuikinalong), [[ေခါင်ဇိုချင်း|ခေါင်ဇိုချင်း]]Hkongso (Lakinwa) ISO 639-3 anl တို့အကြားတွင် ၆၄%-၇၃% အတွင်းတူညီလေသည်။ ယနေ့ ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ချင်းပြည်နယ် အတွင်းရှိ ခမီအုပ်စုဝင်ဘာသာ စကား (ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက Ethnologue Language of the World မှတ်တမ်း အရ Mro-Khimi ဟုမှတ်တမ်း တင်ထားပြီး ဘာသာစကားကုတ်နံပါတ်မှာ ISO 639-3 cmr ဖြစ်သည်)များဖြစ်သည့် (Areong, Wakung,Likhy,Xena, Xangtau, Rengsa, Khenlak, Sangtha) ဒေသိယ ဘာသာစကားများနှင့် ၁၃%  တူညီမှုရှိသည်။ဤ Mro-Khami သည် ခမီ၊ခူမီး အုပ်စုဝင်များအဖြစ် ပညာရှင်များက ထည့်သွင်းသတ်မှတ်သည်။ မြို,မြူ လူမျိုး ဘာသာစကား၊ ခူမီး (ISO 639-3 cnk) တို့နှင့် ၂၂%-၄၂% အထိတူညီပြန်သည်။ လက်၊ အိမ်၊ဆင်၊ ရေ၊ လေ၊လေး၊ခေါင်း၊ ကျောက် စသည့် ဝေါဟာရ စကားလုံး သည် ချင်း၊ မြို၊ ခမွီး( ခမီ၊ ခူမီး)၊ သက် တို့ ဘာသာ စကား ဆင်တူကြောင့် (Dr.E. Forchhammer, 1882) သူ၏ မှတ်တမ်း Notes on the Languages and Dialects spoken in British Burma ,PP,9 တွင်ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;Notes on the Early History ,The Geography,The Languages &amp; Dialects, The Brahman &amp; Sanskrit Literature, of British Burma, ( Em.Forchhammer,Ph.D,1883-85).&lt;/ref&gt;အခြားချင်း မျိုးနွယ်များနှင့်လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင်ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်ချင်း အနွယ်ဝင်များအကြားကိုယ်နှိုက်တွင် မြောက်ပိုင်းနှင့်အလယ်ပိုင်းချင်းမျိုးနွယ်စုများထက် ဘာသာစကား ကွာခြားချက်ရာခိုင်နှုန်း မြင့်မားသည်။ (Chin Dialects Lexical Result, 2011,LSDO) အသုံးအနှုန်းများမှာ LSDO ၏အရေးအသားကိုသာတိုက်ရိုက် ဖော်ပြပါသည်။

== မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း ==
မြိုလူမျိုးတို့တွင် မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း(၁၀၀)ကျော်ခန့်ရှိသည်ဟူ၍ အဆိုရှိကြသည်။ သို့သော် ယခုအခါ မြိုအမျိုးကွဲပေါင်း (၅၇) မျိုးခန့်သာ ရှာဖွေတွေ့ရှိရကြေား၊ ယင်းအထဲတွင်လည်း အမှန်တကယ် အား ဖြင့်ရှိနေသော မြိုမျိုးကွဲမှာ (၃၀) ဖြစ်ကြောင်းအဆိုရှိကြသည်  ဟု ရှုဒေါင့်ဂျာနယ် (စာမျက်နှာ-၃၅) တွင်ဖော်ပြထားသည်။ ၁၈၇၉-ခုနှစ်က British Burma Gazetteer စာအုပ် (စာမျက်နှာ-၄၂၅ ) တွင်  Fifteen clans of Mro named -မြို မျိုးကွဲပေါင်း (၁၅) မျိုးတွေ့ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;British Burma Gazetteer Vol.ll in 1879 , P. 425&lt;/ref&gt; ဤစာအုပ်တွင်ဖော် ပြချက်သည် ခမီ သို့မဟုတ် ခူမီး တို့မျိုးကွဲများနှင့် မှားဖော်ပြခြင်းဖြစ်နိုင်ပါသည် အကြောင်းမှာ ပါမော က္ခ‌ဒေါက်တာ Lorenz.G. Loffler ၏ သုတေသနပြု စာအုပ်ကြီးဖြစ်သော &quot; Ethnographic- Notes on the Mru and Khumi of the Chittagong and Arakan Hill Tracts. A Contribution to our knowledge of South and Southeast Asian Indigenous Peolples, mainly based  on filed research in the  Southern Chittagong Hill tracts.&lt;ref&gt;L.G. Loffler. 2012.Ethnographic- Notes on the Mru and Khumi of the Chittagong and Arakan Hill Tracts. A Contribution to our knowledge of South and Southeast Asian Indigenous Peolples, mainly based  on filed research in the  Southern Chittagong Hill tracts.&lt;/ref&gt; မှာ မြိုလူမျိုးကွဲပေါင်း ၁၀၀ ကျော် အထိဖော်ပြထားကြောင်းဖြစ်ပါသည်။ စာအုပ် စာပေများတွင်   ဖော်ပြရေးသားချက်များသည် သုတေသနပြုသူများ၊ သမိုင်းဆရာတို့က လက်လှမ်းမီ သည်အထိသာ ရေးသားပြုစုကြသည်ကြောင့် အကြောင်းအရာအမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေါလာ ခြင်းဖြစ်ပေမည်။ မိမိ ကိုယ်၌ပင် ယခုတိုင်တိတိကျကျ ဖော်ပြရန်မလွယ်ကူပေ။ မြိုလူမျိုးသည် လူဦး‌ရေနည်းသလောက် မျိုးကွဲများပြားသည်။ ယခုအခါ မိမိလက်လှမ်းမှီသမျှလေ့လာရာတွင် မြိုမျိုးကွဲများ (၈၃) မျိုးကိုသာ ရှာဖွေလေ့လာ တွေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ-၁။ ပလောင်ဒို ၂။ တင်မ်တူ ၃။ ဆွေ၄။ ဆာမ်လာမ်၅။ ပြန့်စာ ၆။ ဆင်ကာလ်စာ ၇။ ဘွေမာ ၈။ သရိကလောင် ၉။ ခွာ ၁၀။ အာလှာမ် ၁၁။ ဒန် ၁၂။ ကုံမ့်စာ ၁၃။ ဒိန်တင့် ၁၄။ ဘွေတိန် ၁၅။ မာလှာမ်မာ ၁၆။ နိုနှာမ် ၁၇။ နိုလှာမ် ၁၈။ ကုမ့်စာ ၁၉။ ပေးနှာမ့် ၂၀။ ပြန်မ်ဆင် ၂၁။ ခိုင်စာ ၂၂။ ဆင်ရိုးစာ ၂၃။ ကြောင်ဝေ့စာ ၂၄။ ပေါင့်စာ ၂၅။ ငါ့မာ ၂၆ ။ ဟန်းလာ့ ၂၇။ ယောမ့်ရဲ့ ၂၈။ ပက်တိယာ ၂၉။ ဆင်ပြော့စာ ၃၀။ လန်းပြွေစာ ၃၁။ ရွေ့စာ ၃၂။ မရာစာ ၃၃။ ဖလောင် ၃၄။ တာမ်ဆင် ၃၅။ ရဟစာ့ ၃၆။ တိန်မ်ကမ် ၃၇။ မင့်စာနှာမ် ၃၈။ နာမ့်သရှိန်း ၃၉။ နာမ့်ဆစာ ၄၀ ။ ဟွာမာ ၄၁။ ပုလ်စာမ့် ၄၂။ ရုံမ်ထူတင့် ၄၃။ ပေါင်မိတင့် ၄၄။ မေ့မတင့် ၄၅။ ရန့်လိပ်ဖ်စာ ၄၆။ ခုံမ်စာ ၄၇။ ရန်မိတ်စာ ၄၈။ လင့်စားတင့် ၄၉။ တောင်န် တင့် ၅၀။ ယာမ့်မာတင့် သို့မဟုတ် ယာမ်မာဆောင်အိုင်မ်းတင့် ၅၁။ တာမ်ဆာ ၅၂။ ရိုမ်စာ ၅၃။လိင်မ် ကန့်စာ ၅၄။ ရပေါစာ ၅၅။ ရုံမ်ထူ ၅၆။ ငါ့ရွာ့ ၅၇။ နာမ့်ဖန်ဒန် ၅၈။ အွေထနိ့ဒန် ၅၉။ စတုဒန် ၆၀။ ရောင့်ဒိမ့် ၆၁။ ဒက်ဒိမ့် ၆၂။ နှာမ်ဒေါင့်မ် ၆၃။ ပလက်ဆင် ၆၄။ ဝင့်ကို ၆၅။ ဒန်ပရာမ့်နှာမ့် ၆၆။ ကွိုင်စင့်မ် ၆၇။ ရန်စာ ၆၈။ အောမ်စာမ့် ၆၉။ ဆာရမ်စာ ၇၀။ စတု ၇၁။ တိန်စာ ၇၂။ ရန်တိန်စာ ၇၃။ နှာမ်ဒင်စာ ၇၄။ ပက်ဆရွမာ ၇၅။ ကြောင်ထော်စာ ၇၆။ တိန်မာ ၇၇။ မရာမ် ၇၈။ ပေါင်မိ ၇၉။ တောင်ဝ ၈၀။ စီတုန့်မာ ၈၁။  ရန့်ဖာလ်စာ ၈၂။ ပေါ်ကြောင်စာ ၈၃။ ကွီဆန့်စာ  တို့ ကို လက်တလောလေ့လာတွေ့ရှိထားပါသည်။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+မြိုကရာမာစာပေအက္ခရာ  |     မြိုအက္ခရာ | မြိုရောမအက္ခရာ  |  မြန်မာအက္ခရာ
|𖩡
|𖩐𖩍𖩖𖩒𖩝𖩁 𖩅𖩖𖩑𖩁
|1
|Pawng down
|၁
|ပလောင်ဒို
|-
|𖩢
|𖩀𖩆𖩎 𖩀𖩑
|2
|Tamtu
|၂
|တာမ်တူ
|-
!𖩣
!𖩔𖩑𖩊
!3
!Sui
!၃
!ဆွေ
|-
!𖩤
!𖩔𖩆𖩎 𖩍𖩘𖩎
!4
!Sam Lem
!၄
!ဆာမ်လာမ်
|-
!𖩥
!𖩐𖩓𖩘𖩏 𖩋𖩖
!5
!Pren cha
!၅
!ပြန့်စာ
|-
!𖩦
!𖩔𖩆𖩁 𖩌𖩆𖩓 𖩋𖩖
!6
!Sankar cha
!၆
!ဆင်ကာလ်စာ
|-
!𖩧
!𖩄𖩒𖩊 𖩎𖩆
!7
!Bawi ma
!၇
!ဘွေမာ
|-
!𖩨
!𖩉𖩘𖩓 𖩌𖩍𖩒𖩁
!8
!Helklawng
!၈
!ဟြိကလောင်
|-
!𖩩
!𖩈𖩒𖩗
!9
!Khuai
!၉
!ကွဇ်
|-
|𖩡𖩠
|𖩆 𖩒𖩆𖩗
|10
|Alaou
|၁၀
|အလှာမ်
|-
|𖩡𖩡
|𖩅𖩆𖩁
|11
|Den
|၁၁
|ဒန်
|-
|𖩡𖩢
|𖩈𖩖𖩎 𖩋𖩖
|12
|Küm cha
|၁၂
|ခုမ်စာ
|-
|𖩡𖩣
|𖩅𖩊𖩁 𖩀𖩆𖩁
|13
|Ding tang
|၁၃
|ဒိန်တင့်
|-
|𖩡𖩤
|𖩄𖩒𖩊 𖩀𖩊𖩁
|14
|Bawi tin
|၁၄
|ဘွေတိန်
|-
|𖩡𖩥
|𖩎𖩒𖩆𖩗 𖩎𖩆
|15
|Ma laua ma
|၁၅
|မလှာမ်မာ
|-
|𖩢𖩦
|𖩏𖩑𖩁 𖩏𖩆𖩗
|16
|Nowng nau
|၁၆
|နို့နှာမ်း
|-
|𖩢𖩧
|𖩏𖩖𖩁 𖩍𖩆𖩊
|17
|Nowng lai
|၁၇
|နို့လှာမ်
|-
|𖩢𖩨
|𖩌𖩑𖩎 𖩋𖩖
|18
|Kumcha
|၁၈
|ကုမ့်စာ
|-
|𖩡𖩩
|𖩐𖩘 𖩏𖩆𖩗
|19
|Pe nau
|၁၉
|ပေ့နှာမ့်
|-
|𖩢𖩠
|𖩐𖩓𖩘𖩎 𖩔𖩆𖩁
|20
|Phren sang
|၂၀
|ပြန်မ်ဆင်
|-
|𖩢𖩡
|𖩈𖩘𖩁 𖩋𖩖
|21
|Khin cha
|၂၁
|ခိုင်စာ
|-
|𖩢𖩢
|𖩔𖩆𖩁 𖩓𖩑𖩖 𖩋𖩖
|22
|Sang rü cha
|၂၂
|ဆင်ရို့စာ
|-
|𖩢𖩣
|𖩌𖩓𖩝𖩁  𖩗𖩖𖩊 𖩋𖩖
|23
|Krawng uai cha
|၂၃
|ကြောင်ဝေ့စာ
|-
|𖩢𖩤
|𖩐𖩒𖩏 𖩋𖩖
|24
|Pawn cha
|၂၄
|ပေါင့်စာ
|-
|𖩢𖩥
|𖩁𖩆 𖩎𖩖
|25
|Nga ma
|၂၅
|င မာ
|-
|𖩢𖩦
|𖩉𖩘𖩁 𖩍𖩆
|26
|Hlen la
|၂၆
|ဟန်းလာ့
|-
|𖩢𖩧
|𖩂𖩝𖩎 𖩓𖩘
|27
|Jawm re
|၂၇
|ယောင့်မ်ရဲ
|-
|𖩢𖩨
|𖩐𖩆𖩌 𖩀𖩘𖩂
|28
|Pak tai
|၂၈
|ပက်တိယာ
|-
|𖩢𖩩
|𖩔𖩆𖩁 𖩆𖩓𖩖 𖩋𖩖
|29
|Sang phro cha
|၂၉
|ဆင်ပြောစာ
|-
|𖩣𖩠
|𖩒𖩘𖩁 𖩐𖩓𖩊 𖩋𖩖
|30
|Hleng phrui cha
|၃၀
|လိုင်းပြွေစာ
|-
|𖩣𖩡
|𖩓𖩑𖩊 𖩋𖩖
|31
|Rui cha
|၃၁
|ရွေ့စာ
|-
|𖩣𖩢
|𖩎𖩓𖩆𖩏 𖩋𖩖
|32
|Mara cha
|၃၂
|မရာစာ
|-
|𖩣𖩣
|𖩇𖩖 𖩍𖩒𖩁
|33
|Pha lawng
|၃၃
|ဖလောင်
|-
|𖩣𖩤
|𖩀𖩒𖩊 𖩔𖩆𖩁
|34
|Tai sang
|၃၄
|တာမ်ဆင်
|-
|𖩣𖩥
|𖩓𖩆 𖩉𖩆 𖩋𖩖
|35
|Ra ha cha
|၃၅
|ရဟစာ
|-
|𖩣𖩦
|𖩀𖩊𖩁 𖩌𖩘𖩁 
|36
|Tim khen
|၃၆
|တိမ်ကန်
|-
|𖩣𖩧
|𖩎𖩆𖩁 𖩋𖩖 𖩏𖩆𖩗
|37
|Mang cha nau
|၃၇
|မင့်စာနှာမ်
|-
|𖩣𖩨
|𖩏𖩆𖩎 𖩀𖩆 𖩔𖩊𖩁
|38
|Nam ta sheng
|၃၈
|နှင့်မ်သရှိန့်
|-
|𖩣𖩩
|𖩏𖩆𖩎 𖩔𖩆 𖩋𖩆
|39
|Nam sa cha
|၃၉
|နှင့်မ်ဆစာ
|-
|𖩤𖩠
|𖩉𖩒𖩗 𖩎𖩆
|40
|Hua ma
|၄၀
|ဟွာမာ
|-
|𖩤𖩡
|𖩐𖩑𖩓 𖩋𖩘𖩏
|41
|Pur chan
|၄၁
|ပုလ်စာမ့်
|-
|𖩤𖩢
|𖩓𖩖𖩎 𖩕𖩑 𖩀𖩆𖩁
|42
|Rüm thu tang
|၄၂
|ရုံမ်ထူတင့်
|-
|𖩤𖩣
|𖩐𖩒𖩁 𖩎𖩊 𖩀𖩆𖩁
|43
|Phawn mi tang
|၄၃
|ပေါင်မိတင့်
|-
|𖩤𖩤
|𖩎𖩘 𖩎𖩆 𖩀𖩆𖩁
|44
|May ma tang
|၄၄
|မေ့မာတင့်
|-
|𖩤𖩥
|𖩓𖩆𖩁 𖩒𖩊𖩐 𖩋𖩖
|45
|Ren lip cha
|၄၅
|ရန်လပ်ဖ်စာ
|-
|𖩤𖩦
|𖩈𖩖𖩎 𖩋𖩖
|46
|Kowm cha
|၄၆
|ခင်မ်စာ
|-
|𖩤𖩧
|𖩓𖩘𖩁 𖩎𖩊𖩅 𖩋𖩖
|47
|Ren mit cha
|၄၇
|ရန်မိတ်စာ
|-
|𖩤𖩨
|𖩍𖩆𖩁 𖩋𖩆 𖩀𖩆𖩁
|48
|Lang chah tang
|၄၈
|လင်းစားတင့်
|-
|𖩤𖩩
|𖩀𖩒𖩏 𖩀𖩆𖩁
|49
|Tawn tang
|၄၉
|တောင်မ်တင့်
|-
|𖩥𖩠
|𖩂𖩆𖩎 𖩎𖩖 𖩀𖩆𖩁
|50
|Yam ma tang
|၅၀
|ယာမ့်မာတင့်
|-
|𖩥𖩡
|𖩀𖩆𖩎 𖩔𖩆
|51
|Tam sa
|၅၁
|တာမ်ဆာ
|-
|𖩥𖩢
|𖩓𖩖𖩁 𖩋𖩖
|52
|Rown cha
|၅၂
|ရိုမ့်စာ
|-
|𖩥𖩣
|𖩒𖩊𖩎 𖩌𖩘𖩏 𖩋𖩖
|53
|Lim ken cha
|၅၃
|လိမ်ကန့်စာ
|-
|𖩥𖩤
|𖩓𖩆 𖩐𖩒 𖩋𖩖
|54
|Ra paw cha
|၅၄
|ရပေါစာ
|-
|𖩥𖩥
|𖩓𖩖𖩎 𖩕𖩑 
|55
|Rüm thu
|၅၅
|ရုံမ့်ထူ
|-
|𖩥𖩦
|𖩁𖩆 𖩓𖩆𖩗
|56
|Nga rua
|၅၆
|ငရွာ
|-
|𖩥𖩧
|𖩏𖩆𖩎 𖩇𖩘𖩏 𖩅𖩘𖩁
|57
|Nam fan den
|၅၇
|နှင့်မ်ဖန်ဒန်
|-
|𖩥𖩨
|𖩑𖩊 𖩕𖩝𖩏 𖩅𖩘𖩁
|58
|Uih tawn den
|၅၈
|အွေထွန်းဒန်
|-
|𖩥𖩩
|𖩔𖩆 𖩀𖩑 𖩅𖩘𖩁
|59
|Stu den
|၅၉
|စတုဒန်
|-
|𖩦𖩠
|𖩓𖩝𖩁 𖩅𖩊𖩎
|60
|Rawng dim
|၆၀
|‌ရောင့်ဒိမ်
|-
|𖩦𖩡
|𖩅𖩆𖩌 𖩅𖩊𖩎
|61
|Dak dim
|၆၁
|ဒက်ဒိမ်
|-
|𖩦𖩢
|𖩏𖩆𖩎 𖩅𖩖𖩁
|62
|Nam down
|၆၂
|နှင့်မ်ဒေါင်
|-
|𖩦𖩣
|𖩐𖩒𖩆𖩌 𖩔𖩆𖩁
|63
|Plap sang
|၆၃
|ပလက်ဆင်
|-
|𖩦𖩤
|𖩗𖩆𖩁 𖩌𖩖
|64
|Win kaw
|၆၄
|ဝင့်ကို
|-
|𖩦𖩥
|𖩅𖩘𖩁 𖩐𖩓𖩆𖩎 𖩏𖩆𖩗
|65
|Den pram nau
|၆၅
|ဒန်ပရာမ့်နှင့်မ်
|-
|𖩦𖩦
|𖩌𖩜 𖩋𖩘𖩏
|66
|Kuai chen
|၆၆
|ကွာမ်စင့်
|-
|𖩦𖩧
|𖩓𖩖𖩁 𖩋𖩖
|67
|Rown cha
|၆၇
|ရိုမ်စာ
|-
|𖩦𖩨
|𖩒𖩎 𖩋𖩘𖩎
|68
|Om chem
|၆၈
|အောမ်စာမ့်
|-
|𖩦𖩩
|𖩔𖩓𖩘𖩁 𖩋𖩖
|69
|Saren cha
|၆၉
|ဆာရမ်စာ
|-
|𖩧𖩠
|𖩔𖩆 𖩀𖩑
|70
|Stu
|၇၀
|စတု
|-
|𖩧𖩡
|𖩀𖩊𖩁 𖩋𖩖
|71
|Tin cha
|၇၁
|တိန်စာ
|-
|𖩧𖩢
|𖩓𖩘𖩁 𖩀𖩊𖩁 𖩋𖩖
|72
|Ren tin cha
|၇၂
|ရန်တိန်စာ
|-
|𖩧𖩣
|𖩏𖩆𖩎 𖩅𖩖𖩁 𖩋𖩖
|73
|Nam down cha
|၇၃
|နှာမ်ဒင်စာ
|-
|𖩧𖩤
|𖩐𖩆𖩌 𖩔𖩆 𖩓𖩆𖩗 𖩎𖩖
|74
|Pak sa rawu ma
|၇၄
|ပက်ဆရွမာ
|-
|𖩧𖩥
|𖩌𖩓𖩝𖩁 𖩋𖩝 𖩋𖩖
|75
|Krawng taw cha
|၇၅
|‌ကြောင်ထော်စာ
|-
|𖩧𖩦
|𖩀𖩊𖩁 𖩎𖩆𖩁
|76
|Theng ma
|၇၆
|တိန်မာ
|-
|𖩧𖩧
|𖩎𖩓𖩆𖩏
|77
|Mran
|၇၇
|မရာမ်
|-
|𖩧𖩨
|𖩐𖩒𖩁 𖩎𖩊
|78
|Pawng mi
|၇၈
|ပေါင်မိ
|-
|𖩧𖩩
|𖩀𖩒𖩁 𖩗𖩆
|79
|Tawn wa
|၇၉
|‌တောင်ဝ
|-
|𖩨𖩠
|𖩔𖩊 𖩀𖩑𖩁 𖩎𖩖
|80
|Situng ma
|၈၀
|စီတုန့်မာ
|-
|𖩨𖩡
|𖩓𖩘𖩁 𖩇𖩖𖩓 𖩋𖩖
|81
|Reng fowr cha
|၈၁
|ရန့်ဖာလ်စာ
|-
|𖩨𖩢
|𖩐𖩒 𖩌𖩓𖩝𖩁 𖩋𖩖
|82
|Paw krawng cha
|၈၂
|‌ပေါ်ကြောင်စာ
|-
|𖩨𖩣
|𖩌𖩑𖩊 𖩔𖩘𖩁 𖩋𖩖
|83
|Kui Chen cha
|၈၃
|ကွီဆန့်စာ
|}
ဤသို့ မျိုးကွဲများပြားသည်အလျောက် ခရီးသွားသည့်အခါမှာ ကျေးရွာတစ်ရွာ သို့ ဝင်လျှင် ၎င်းရွာတွင် မိမိအမျိုး ရှိမရှိကို မေးမြန်းရသည် အမျိုးတူ ရှိပါက ၎င်းအိမ်တွင်တည့်ခိုလေ့ရှိသည် အိမ်ရှင် တို့က လည်း မိမိအမျိုးရောက်လာသော ဧသည်အား ပျုငှာ စွာ ဧည်းဝတ်ပြုရသည်။ အမျိုးမရှိပါက ကျေးရွာ လူကြီးအိမ်တွင် တည့်ခိုလေ့ရှိသည်။ ချစ်စရာဓလေ့မှာ ကျေးရွာတစ်ရွာတွင် ရောက်လာ သော ဧသည် သည်  မိမိအမျိုး မဟုတ်သော်လည်း အိမ်နီးချင်း များက ဟင်းပွဲ တစ်ပွဲ နှင့် ထမင်းပုကန်တစ်ခု ဧည်းသည်တည့်ခိုသည့် အိမ်သို့ ပေးပို့ လေ့ရှိကြသည်။ ထို့အပြင် ဧသည် အိပ်ရန် ရိုးရာခြုံထည်စောင် လည်း ပို့လေ့ရှိကြသည်။

== ဘာသာ သာသနာ နှင့် စာပေ ==

မြိုလူမျိုးတို့၏  Krama-ကရာမာ ဘာသာ သာသနာ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း သည် ဘင်္ဂလားဒေရ် ့စစ်တကောင်းခရိုင်၊ခမောင်းဖြူကျေးရွာ၌ နေထိုင်သော ဦးမာန်ဆိန်း (Man Chien )၏ ဇနီးဒေါ် (Arue Tun Te) သည် တောထဲသို့ ထင်းခွေသွားရာ အတောင်ပံပါသော ကောင်းကင်တမန်တော်တစ်ပါးကို မြင်ခဲ့ပြီး မကြာမီအချိန်တွင်းမှာ ပဋ္ဋိသနေ​္ဒစွဲနေသည်။ Arue Tun Te သည် ကိုးလလွယ် ဆယ် လမွေး ပြီး သားယောက်ျားကိုဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုသားကို Manley မန်လေ ဟုအမည်ပေးလေ၏။ Manley Mro-မန်လေမြို သည် ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် သူများနှင့်မတူသည့် အတွေ့အခေါ်၊ အ မြော် အမြင်ရှိသူ တစ်ယောက်ဖြစ်သည် သာမက ဉာဏ်ရည် ထက်မြတ်သူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးသည် သူတို့၏ သားဖြစ်သူ &quot;မန်လေ ကို ပညာတတ်ကြီးဖြစ်ချင်သော ကြောင့် ဘင်္ဂလား ဒေရ့်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းပြည်နယ်၊ (Slogute or I cha school ria) အမည်ရှိကျောင်းတော်၌ ပညာသင်ယူရန်စေလွတ်ခဲ့သည် မန်လေ သည်ဉာဏ်ပညာထက် မြတ်သူ တစ်ယောက်ဖြစ်သော်လည်း အလွန်ပျင်းရိ သော သူငယ်တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ သူ၏ဆရာ/မများသင်ပေးသော ကျောင်းစာကိုစိတ်မဝင်စားဘဲ တောထဲကို သာ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း သွားတတ်ပြီး တစ်နေ့တွင် စာသင်ခန့်ထဲ၌ အိပ်ပျော်နေစဉ် အိပ်မက်ထဲ တွင် ကောင်းကင်တမန် ဟုခေါ်သော Krama Mu Mang သည် ကမ်ဘာပေါ်တွင် မရှိသည့် စာပေ တစ်မျိုးကို မန်လေမြို အားပေးလိုက်သည်။ အိပ်ရာမှ နိုးလာသည်နှင့် ထိုစာပေ ကို ရေးလေသည်။ ထို စာပေ ၏အမည်မှာ မြို စာပေတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး (၃၁) လုံးဗျဉ်းအက္ခရာ ရှိ၍ (၃၁) ဗျဉ်းအက္ခရာသည် လူ့ဘုံ၊ နဂါးဘုံ၊ နတ်ဘုံ၊ ဗြဟ္မာဘုံ စသည့် ဘုံအဆင့်ဆင့်မှ တစ်ခုစီ ယူလာ၍ ဗျဉ်းအက္ခရာ (၃၁) လုံးကို ကောင်းကင်တမန်က မန်လေးမြိုအား (မြို ကရာမာ)စာပေနှင့် အတူ (မြို ကရာမာဘာသာ တရား )လည်း စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ထိုစာပေ ကို ရရှိသည်နှင့် မန်လေသည်သူ၏နဂို ဉာဏ်ရည်ထက် ပညာကြွယ်ဝလာသည်။ သူ၏ဆရာ ကစာတစ်ကြောင်း သင်ပေးလျှင် နှစ်ကြောင်း ပိုရသည်။ ဥပမာ- သူ၏ဆရာသည် သူ့ကိုစာမသင်ပေးခင်ကတည်းက ရှေ့မှာ သင်ယူရမည့် သင်ခန်းစာများကို ကြိုသင် သိရှိနေပြီဖြစ်သည်။
ထိုကဲ့သို့ပညာထက်မြက်ပြီး မကြုံစဖူးသော အရာများကို ကြုံတွေ့နေရသည့် ကျောင်းဆရာသည် အံ့ဩ ပြီး ''မန်လေး''ကို ကျောင်းထုတ် လိုက်လေသည်။ ထိုကျောင်းကနေ ထွက်ပြီး မွေးရက်မြေ ကိုပြန်လာသည်။ သူ၏ဇတိမြေရပ်ဒေသသို့ ရောက်လာသည်နှင့် သူမွေးဖွားခဲ့သော အိမ်နေရာ၌ ဘုရားကျောင်း ဆောက်လုပ်ရန် မိဘ နှစ်ပါး ထံတောင်းဆိုခဲ့သည်။ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်၌ သူများမမြင်ဖူးသောစာပေ များ၊ အတွေ့အခေါ်အပြောအဆိုများနှင့် ပြည့်စုံသည့်''မန်လေး''ကိုအရူးဟုခေါ်ခဲ့ကြသည်။ တစ်နေ့မှာသူ၏ မိခင်ကသူ့ကိုနောက် ကျောပို့ရန်ငြင်းဆိုရာ အတိတ်ဘဝဟောင်းက သူသည်ဂဏန်းဖြစ်ခဲ့ဖူးသည့်အကြောင်းကိုဖွင့်ပြောလိုက်လေသည်။ ဤသို့ပင် သူသည် ကြီးပြင်းလာပြီး တောနက်ကြီးထဲတွင် တရားထိုင်လျက်နေလေ၏။ ရက်၊ လ၊ အတော်ကြာ သူတရားထိုင်နေစဉ် ဗိုက်ဆာလာသောအခါ ကျားကြီးတစ်ကောင်က ပန်းတစ်ပွင့် ကိုးလာဆက်သလိုက်သည်။ ထိုပန်းပွင့်၏ အမွှေးအနံ့ကြောင်း ဗိုက်မဆာတော့ပေ။ ''မန်လေး'' သည် တရားထိုင်သည့်အချိန်ကြာမြင့်နေပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ခရီး ထွက်ရန် တရား ထိုင်ရာမှ ထွက်ခွာပြီး (Spark) ဟုခေါ်သော ချောင်းကိုရေဖြတ်ကူးနေစဉ် ကောင်းကင်တမန်တော်က သူ၏ လက် နှစ်ဖက်ကိုကိုင်ကာ ကူညီလိုက်သည်။ ''မန်လေး'' ကိုပန်းဆက်သလိုက်သည့်ကျားကြီးကလည်းတစ်ဖက်ကိုင်းထိကူပြီးဘေးအန္တရာယ်များကိုကာကွယ်ပေးရန်စောင့်ရှောက်လိုက်ပါခဲ့ပါ။ သည် [[ကီမိုတောင်]] ဘက်သို့ ခရီးသွားလိုသည်ဖြစ် ၍ တော၊တောင်ကို ဖြတ်ကာ ချင်းပြည်နယ်၊ [[ပလက်ဝမြို့]]နယ် အုန်းသီးဝရွာ သို့ ရောက်ခဲ့ဖူးသည်ဟုသိရသည်။
ထို့နောက် ပလက်ဝမြို့နယ် ဆမီးကျေးရွာ၌နေ ထိုင်သော မြိုလူမျိုး Aman  ဆိုသူတစ်ဦးနှင့် တွေ့ဆုံ စကားပြော ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို ''Aman'' အမန် ဆိုသော လူသည် ပုဏားကျွန်းမြို့နယ် [[အထက်မြတ်လှဲရွာ|အထက်မြတ်လှဲ]]ရွာ ၌ ယနေ့(၂၀၁၃) နှစ်ထိ အသက်ရှင်လျက် ရှိသည်။ ''အမန်း'' ကို ''မန်လေး'' ကဘိသိတ်တန်ခိုး ပေးရန် နှင့် (ကရာမာ) သာသနာပြုဆရာ လုပ်ရန် တိုက်တွန်းသည်။ သူသည် အရက်သေစာအနည်းငယ်သောက်စားသောကြောင့် သူ၏ ဆန္ဒကိုငြင်းဆိုလိုက် သည်။
သို့သော်လည်း မန်လေး သည် သူပထမဆုံးတွေ့ ဆုံခဲ့သောအမန်းကို သူ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအတွက် တောဆေး ပညာနှင့် ကောင်းစားဘို့ရန် ဘိသိတ်ပေးလိုက်သည်။ ပထမ ဆုံး နှင့် နောက်ဆုံး တွေ့ဆုံ ခဲ့သည့် အမန်း ၏နုတ်ထွက်ဆိုချက်သည် သူသည် အရပ်အမြင့် ၆ ပေရှိပြီး မန်လေး သည် အရပ် ၅ ပေကျော်သာရှိသည်။ သို့သော်လည်း ပြိုင်တူ ရပ်လျှင် မန်လေးကအရပ်ပိုရှည် သည်ဟု ဆိုသည်။
မန်လေး သည် နောင်လာလတ္တံတွင် ပွင့် တော်မူမည့် အရိမေတေ္တယျ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ယင်းတို့၏ ဘုရားရှင် အစစ်အမှန် ဖြစ်မည်ဟုဆိုသည်။ ထို အဆိုအရ အရိမတ္တေ ယျမြတ်စွာဘုရားအား မြိုတို့ ဖူးမြော်နိုင်ရန် အလို့ ငှာ (Krama ကရာမာ ဘာသာအားယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြရန် ရည်ရွယ်၍ သိကြားမင်း က မန်လေး ဆိုသူ ပုဂိုလ်တစ်ဦးအား တမန်တော်အဖြစ်စေ လွှတ်ခဲ့သည်''။''&lt;ref&gt;12.	Mro-A Typeface for Mro A Chittagong Hill Tract Language Script&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morphosyntactic Analysis of Mro Language&lt;/ref&gt;

== မြိုစာပေ ==

[[မြိုအက္ခရာ]] စာပေသည် ၁၉၈၀ခုနှစ် တွင် တမန်တော် မန်လေးမြို က တီထွင်ပေးခဲ့သည်။ ထိုစာပေကို တစ်ဟုန်ထိုး သင်ကြားကာ ဖတ်စာအုပ် အတန်း(၃) တန်းထိ ထုတ်ဝေထားရှိသည်။ ထို မြို စာပေ သည် တိုင်းရင်းသားစာပေတွင်ပါဝင်သည်သာမက ကမ္ဘာ့စာပေတွင် [[UNESCO]] [[ယူနက်စကို|ယူနစ်စကို]] မှ ၂၀၁၀ခုနှစ် ဇွန်လတွင်မြေ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]ပေါ်၌ မပေါ် မရှိသည့် မြိုစာပေကို အသိအမှတ်ပြုထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;JTC1/SC2/WG2 N3589R
L2/09-097R
2009-10-27&lt;/ref&gt;မြိုစာ ပေ ပျောက်ဆုံးခြင်းနှင့် ပြန်လည် ရရှိခြင်းအကြောင်းပုံပြင်သမိုင်းသည် မြိုလူမျိုးရိုးရာနွားထိုးပွဲနှင့်လည်းဆက်နွယ်မှုရှိသည်။ လွန်လေပြီးသောနှစ်ပေါင်းထောင်ချီများစွာကလူမျိုးအသီး သီးစာပေ များကို ထာ ဝရဘုရားသခင်ထံသို့သွားရောက်ယူ သည့်အခါမြိုလူမျိုးများက သွားမယူခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ထာဝရဘုရားသခင်သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ရှိသော လူမျိုးအသီးသီးတို့၏ စာပေကို ပေးပြီး မြို လူမျိုး များကို ကားမ ပေးရသည်မှာ မကောင်း ဟုဆိုကာ ထာဝရဘုရား(Thu rai ထူရိုင်း )သည် မြို စာပေကို ငှက်ပျိုးရွက် ပေါ်တွင် ရေးပြီး မြို လူမျိုးစုများအတွက် [[နွား]]ကိုပေးပို့ခိုင်းရာ၊ နွားက ဗိုက်ဆာပြီး ၎င်း ငှက်ပျိုးရွက် ကိုစားလိုက်သည်။ မြိုလူမျိုး များထံသို့ ၎င်း [[စာပေ]] မရောက်သည် အတွက် ထိုနွားကို ထာဝရဘုရားက စစ်ဆေးရာ ဗိုက်ဆာ၍ စားလိုက်ကြောာင်းဝန် ခံလိုက်သည်။ ထိုနွားကို ထာဝရ ဘုရားသည် သင်‌ ဘောသဖန်းပင်ရင်း၌ချဉ်နှောင်ကာ၊ခြေထောက်ဖြင့် ကန်ချလိုက်သည့် အခါ နွားမှာအပေါ်သွားတန်းကျိုးသွားသည်။ ထို့ကြောင့်နွားမျိုးနွယ်မှာ ယနေ့ထိတိုင် အောင် အပေါ် သွားမ ရှိချေ။ ပြီးနောက် သဘ်ော့ သဖန်းပင်သည် လည်း ဖြောင့်ဖြောင့် မတ်မတ် မရှိဘဲ သဘော်သဖန်းပင် တိုင်း ယိုင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ထို မြိုစာပေ ကို စားလိုက်သည့် နွားမျိုးနွယ် များကို မြို လူမျိုးစုများက သေဒဏ်ပေးသည့် အနေဖြင့် ရိုးရာ ပွဲတော် ကျင်းပ သည့်အ ခါ ရွာလည်ခေါင်၌ နွားကို ချည်ပြီး ဝါးလုံး များဖြင့် ပန်းဖော်ထားသော ယဇ်ပလ္လင်ဆောက်လုပ်ကြသည်။ ထိုယဇ်ပလ္လင် ဘေးနား၌ ချဉ်နှောင်ထားသည့် နွားကို ဝိုင်းကာပတ်ကာကကြသည်။ ထိုကဲ့သို့လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် ရိုးရာ ဓလေ့ ဖြစ်လာသည်။ ထိုနွား၏ လျာကိုလည်း ဓားဖြင့်ဖြတ်ကာ ဘုရားသခင်ထံသို့ ပူဇော်ပြ သသည်။ နွားကိုလည်း ရိုးရာလှံဖြင့်နံဘေးကို ထိုး သတ်ကြသည်။ ထို ကြောင်းကို H.Yamada က အခုလိုပဲ ပြန်လည်ဖော်ပြထားသည် &quot;ဘုရားသခင်သည် လောကကိုဖန်ဆင်းတော်မူသောအခါ လူမျိုးတိုင်းအတွက် နေထိုင်ကျင့်ကြံရန် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို သွန်သင်ရန် နွားတစ်ကောင်ကို စေလွှတ်တော်မူသည်။ နွားမသည် ပထမဦးစွာ ဘင်္ဂါလီများထံသို့သွား၍ အခြားအရာများအပြင် တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ပေါင်းသင်ရမည်၊ သုံးကြိမ် ရိတ်သိမ်းရမည်ဟူသော အချက်အပါအဝင် အရာအားလုံးကို ပြောပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် နွားမသည် မရူလူမျိုးများအတွက် စာရွက်စာတမ်းကို ပါးစပ်ဖြင့်ကိုက်၍ တောင်ပေါ်သို့တက်သွားသည်။ သို့သော် မွန်းတည့်ချိန်နီးလာသောအခါ ပူပြင်းလာကာ နွားမသည် ဆာလောင်မွတ်သိပ်လာပြီး ပါးစပ်အတွင်း၌ လျှာကိုလှုပ်ရှားမိသည်။ မကြာမီ စာရွက်စာတမ်းကို မျိုချမိသွားသည်။ နွားမသည် နောက်ဆုံးတွင် မရူလူမျိုးများထံရောက်ရှိလာသောအခါ တစ်နှစ်လျှင် သုံးကြိမ် ပေါင်းသင်ရမည်၊ တစ်ကြိမ်သာ ရိတ်သိမ်းရမည်ဟု ပြောပြခဲ့သည်။ ဤညွှန်ကြားချက်များကို မကျေနပ်သော မရူလူမျိုးများသည် ဘုရားသခင်ထံသို့သွား၍ တိုင်ကြားခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်သည် နွားမကိုခေါ်တော်မူပြီး နွားမသည် အမှန်တကယ် စာရွက်ကို မျိုချမိပြီး မှားယွင်းသောသတင်းကိုသာ ပြောပြခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်သည် ဤအရာကိုကြားသောအခါ အလွန်အမျက်ထွက်တော်မူပြီး နွားမ၏ပါးစပ်ကို ရိုက်တော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့တိုင် နွားများ၏ အပေါ်ရှေ့သွားများ ပျောက်နေခြင်းဖြစ်သည်။  ထို့နောက် ဘုရားသခင်သည် မရူလူမျိုးများအား နွားမကို တိုင်တစ်တိုင်နှင့်ချည်၍ ပတ်ကခုန်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် သတ်ရန် အမိန့်ပေးတော်မူသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့အား မှားယွင်းသောသတင်းကို ပြောပြခဲ့သော လျှာကို ဖြတ်ယူကာ တိုင်တွင် ရိုက်ထားရန် ညွှန်ကြားတော်မူသည်။ နွားတစ်ကောင်၏ တတိယအစာအိမ်အတွင်း၌ မရူတို့သည် ဘုရားသခင်က သူတို့အတွက် ရည်ရွယ်ထားသော ကျမ်းစာကိုတွေ့ရှိနိုင်မည်။ သို့ရာတွင်ဘုရားသခင်က ဤ အချက်မှလွဲ၍ စည်းမျဉ်းနှင့်ပတ်သက်၍ အခြားဘာမျှ ပြုလုပ်ပေးနိုင်ခြင်းမရှိတော့ပေ&quot;&lt;ref&gt;H. Yamada. 2019. NEGATIVE ORIGIN OF A CULTURAL TRAIT?

MYTHS OF THE LOSS OF LITERACY, P, 47-48.&lt;/ref&gt; ဟု ဖော်ပြထားပါသည်။  ခုအချိန် မှာ တမန်တော် ဟုခေါ်သော &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Manley Mro မန်လေးမြို အားဖြင့် မိမိ၏ လူမျိုးစာပေကို ထာဝရ ဘုရားထံမှ ပြန်လည် ရယူ ရရှိနေပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ထိုနွားမျိုးနွယ်များကို သေ ဒဏ်မပေးသင့်ကြောင့် ပြောကြားခဲ့သည်။

== အမျိုးသားဝတ်စားဆင်ယင်မှု ==

မြို အမျိုးသားများသည် သျှောင်းထုံး ကိုးသေသပ်ကျနစွာ ထုံးကြသည်။ သျှောင်ထုံး တွင် ဘီးစိုက်ထားလည်းရှိသည်။ အိမ်ထောင်ကျပြီး သားများသည် ဘီးစိုက်ခြင်းအစား ဦးခေါင်းတွင် နှစ်ကိုက်မျှရှည် သော အဝတ်ဖြူစကို[[ခေါင်းပေါင်း]]အဖြစ်ပေါင်းကြသည်။ သျှောင်ထုံးတွင် ဆံထိုးများလည်း ထိုးစိုက်လည်းရှိသည်။ နားတွင် လူပျိုများက ပန်းပွင့်အနီ၊ ချည်ပိုးအနီကိုများသောအားဖြင့် (နပက်)ကွင်းတွင် တပ်ဆင်ဆွဲလေ့ရှိကြသည်။ အိမ်ထောင်ရှင် ယောက်ျားများကမူ နားကွင်းပြားရိုးရိုးကိုပင် ဆွဲကြသည်။ မျက်မှာပြင်ပေါ်တွင်လည်းကောင်း၊ နဖူးပေါ်တွင်လည်းကောင်း ဆေးအနီရောင်ဖြင့် အကွက်အ ကွင်း များ ပြုလုပ်၍လည်း ခြယ်သတတ်ကြသည်။ လက်ကောက်၊လက်ကြပ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး သန္ဓာစေ့ ပုတီးများကို လည်ဆွဲအဖြစ် တန်ဆာဆင်ကြသည်။ မြိုလူမျိုးများသည် ရှေးရှေးကခန္မာ ကိုယ် အ ထက်ပိုင်းတွင်အဝတ်မဲ့နေလေ့ရှိကြသည်။ ခါးအောက်ပိုင်းတွင်အနံတစ်ကိုက်ကျော်မျှရှည်သော အဝတ်စကို ခါးတောင်းကျိုက်လျက် ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အစွန်းနှစ်ဖက်ကိုရှေ့တစ်စ နောက် တစ်စချကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။&lt;ref&gt;ရှုဒေါင့်ၐျာနယ် စာမျက်နှာ (၃၅)&lt;/ref&gt;ယခုအခါတွင်မြန်မာအမျိုးသားများကဲ့သို့ပင် ရှပ်အကျ်ီ နှင့်လုံချည်ကို ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ သက်ကြီးရွယ်အိုများသည် လက်နှစ်ဖက်မပါသော ပခုံးတစ်ဆက် တည်း ဂျပ်ခုတ်တိုက် ပုံအကျ်ီ တို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲများမှာ သာမန်အရပ်သားထက်အနည်းငယ်အဖိုးတန်သော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။

== အမျိုးသမီးဝတ်စားဆင်ယင်မှု ==

မြို အမျိုးသမီး တို့သည် နောက်တွဲဆံထုံး ကို ထုံးဖွဲကြသည်။ ခေါင်းနောက်တည့်တည့်၌ ဘီးကို စိုက်ထိုးလေ့ရှိသည်။  ဆံညှပ်၊ ဆံထိုးများဖြင့်လည်း တန်ဆာဆင်လေ့ရှိသည်။ အိမ်ထောင် ရှိသူအမျိုးသမီးများသည် ဦးခေါင်း တွင် အရှည်တစ်ကိုက်ခန့်ရှိသော အဝတ်စ  ကို ခေါင်းတွင် ရစ်ပတ်ပြီး နောက် ဘက်ဆံထုံး၏အောက်၌ ချည်နှောင်ထားလေ့ရှိကြသည်။ နားတွင်ကား ခေါင်းပွ အဝကျယ် နားတောင်း ကို ဆင် မြန်းလေ့ရှိသည်။ လက်ကောက်၊ လက်ကြပ်၊ လက်စွပ်၊ ခြေချင်း၊ တို့ကိုလည်း ဝတ်ဆင်ကြသည်။ လည်ပင်းတွင်လည်း သန္တာစေ့ပုတီး၊ ဒင်္ဂါးပုတီး နှင့် ပုတ်စေ့ ပုတီးတို့ကို လည်း ဆွဲလေ့ရှိကြသည်။ ရှေးရှေးက မြို အမျိုး သမီးများသည် ကိုယ်ခန္ခာ အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်မဲ့နေလည်းရှိသည်။ ခါး အောက်ပိုင်းတွင်မှု အနံတစ်တောင်၊ အလျားနှစ်ကိုက်ခန့် ရှိသော ဂျပ်ခုတ်ထည် အနက်ရောင်ကို ချက်အောက်တွင်ပတ်၍ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အစွန်း နှစ်ဖက်ကို ဘယ်ဘက်ပေါင်ပေါ်တွင် အောက်ဘက်၌ နှစ်လက်မခန့် ကွဲစေလျက် ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ဤသို့ပြုလုပ် ထားရခြင်းမှာ ထိုင်ရာ၊သွားရာ၌ လွယ်ကူစေရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ဝတ်ဆင်သည့်အခါ ရှေးဦးစွာ ခါးတွင် ကြိုးတစ်ချောင်း ချည်နှောင်ထားရသည်။ ပြီးမှ အဝတ်ကို အထဲသို့ ထိုး သွင်းကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အပေါ်တွင်မှ သန္တာစေ့ခါးပတ်ကြိုးများကိုဝတ်ဆင်ကြသည်။  ပွဲလမ်းသဘင်နှင့် ဈေးဝယ်သွားသည့်အခါမျိုးတွင် ဣန္ဒြေ လုံစေရန် အနံတစ်တောင်၊အလျားနှစ်ကိုက်ခန့်ရှိသော အဝတ်ကို ဆင်မြန်းကြသည်။ အနံဘက်မှ အစနှစ်စကို ဘယ်ဘက်လက်မှ လက်က တော့ ထိုးကာ လက်ယာဘက်ပခုံပေါ်တွင် စု၍ချည်နှောင်ထားလေ့ရှိသလို ရှေ့ဘက်ထိချပြီး ချိတ်နှင့်ထိုး၍ လည်း ဝတ်ဆင်လ့ရှိကြသည်။ ရခိုင်ပြည်တွင် ဘုရင်အဖြစ်ကိုပင် ရောက်ခဲ့သော်လည်း မြုံ လူမျိုးတို့သည် ခေတ်အလိုက်ပြောင်းလဲလာသော လူ့ယဉ်ကျေးမှုများကို ထွေပိုက်လိုဟန် မရှိပါ။ ယင်းအကြောင်းကို ပန်းတံမောင်နှင့် သံတွဲသူဘွဲ့ အဲး&quot; မှ မြုံ (မြို)တို့၏ သဘာဝ အသွယ်သွယ်ကို ဖော်ပြ ချက်များတွင် တစ်နေရာ၌ ထဘီတိုလောင်း၊ မြို ဘာသာမှာ၊ ဝါးနားတောင်း၊ မြိုမဘာသာ၊ ဖုန်းဆိုးတောင်မှာ၊ဝါးကောက်လားရေ၊ ကျပ်ကြိုးသုံးပင်၊ လွန် သုံးပင်၊ ဇင်ချောင်းမြောက်ကို၊ လှေကားတင်ရေ၊ ထုပ်လုပ်ကေလုံး၊ မြိုမရိုမှာ၊ ရင်မဖုံးလေဟု ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;ရိုးမခေါ်သံ မောင်စံဖော်(စာ၁၂-၁၅)(စာ ၁၆-၁၉).&lt;/ref&gt;ယခုအခါ 'မြို'အမျိုးသမီးများသည် သာမန်အချိန်၌ မြန်မာအမျိုးသမီးများကဲ့သို့ပင် ဝတ်ဆင်လာကြပြီ ပွဲလမ်းသဘင်ရှိမှသာ ထိုဝတ်စုံကို အပေါ်မှထပ်၍ ဝတ်ကာ ရိုးရာဝတ်စုံအနေဖြင့် ဝတ်ဆင်ကြသည်။

== ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲ ==
‘ မြို’လူ မျိုးတို့၏ ဓလေ့ထုံးစံအရ လက်ထပ်မင်္ဂလာကိစ္စတွင် အဓိကတာဝန်ရှိသူ မှာ ယောက်ျားလေး ဘက်မှ ဖခင်ဖြစ်သည်။
ဖခင်မရှိပါက ဖခင်၏ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီက လက်ထပ်ခွင့်ပေးနိုင်သည်။ လူငယ်ချင်း ချစ်ကြိုက်၍ မင်္ဂလာပြုခြင်းရှိသလို မိဘများက သင့်လျှော်သည့် အိမ် ထောင်ဘက်ကို ရွေးချယ်ပေးသည့်ဓလေ့ရှိသည်။’’ မြို လူမျိုးဓလေ့ မှာ လူပျို နှင့် အပျို လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်၍ ရပေ မည့် အိမ်ထောင်ဘက် က်ို လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်၍ မရပေ။ မြိုမျိုးကွဲပေါင်း (၇၀) ကျော် လေ့လာသိရှိရပြီး ထိုအနက်မှ ယူသင့်သည့် မျိုးရိုး၊မယူသင့်သည့် မျိုးရိုး နှင့် သစ္စာဘက် ဟူ၍ ရှိလေ၏။ အမျိုး အချင်းချင်းယူ၍မရ၊သစ္စာဘက်ယူ၍မရ၊မယူရသည့်အမျိုးကိုမိဘကသော်လည်းကောင်း၊ဆွေမျိုးများကသော်လည်းကောင်း တားမြစ်သည်။ မိန့်ကလေး နှင့် ယောက်ျားလေး ချစ်ကြိုက်တော့မည် ဆိုလျှင် ရှေးဦးစွာ ယူသင့်သည့် မျိုးရိုး ဟုတ်၊မဟုတ်သည်ကို စုံစမ်းရသည်။ အကယ်၍ အမျိုးအချင်းချင်း ယူမိပါက ရွာမှနှင်ထုတ်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးဂုဏ်ကို သစ္စာဖောက်သည့် အတွက်အမျိုးမှ ပယ် ရှား ခြင်းခံ ရသည်။ သစ္စာဖက် ဆိုလျှင် လုံးဝ လက်ထပ်ခွင့် ကို တားမြစ်ထားသည် လိမ်ညာခြင်းမပြုရ ငွေရေးကြေးရေး ကိစ္စမှာလည်း အတိုးတောင်းခြင်းမပြုရ၊ အကယ်၍ လိမ်ညာခြင်းပြု မိသည်ဘ၊ ချေးငွေ အတိုး တောင်းမိသည် ဆိုလျှင် အမင်္ဂလာ အမျိုးအပေါ်၊ မိသားစုအပေါ် ကျရောက်စေသည် ဟု အယူရှိကြသည်။ ယူသင့်သည့် မျိုးရိုး ကို မင်္ဂလာဆောင် ပြုလျှင် ယောက်ျားလေးဘက်မှ (အသွင်းဖိုး)ကို ပေးရသည် ထိုအသွင်းဖိုးကို ‘’မိန့်ကလေးမိဘတို့ ဘက်က မိမိ၏ သမီးအတွက် မင်္ဂလာကြေး(အသွင်းဖိုး) နှင့် မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ ကုန်ကျစရိတ်ကို သတ်မှတ်ကြသည်။ ယောက်ျားလေး ဘက်မှ တတ်နိုင်မည့် ကြေးငွေပမာဏ ကို တင်ပြကာ အပြန်အလှန် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းကြသည်။ မင်္ဂလာကြေးအနေဖြင့် ငွေဒင်္ဂါးအရေအတွက် ဖြင့် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂျော့ဘုရင် တံဆိပ်ခေါင်းပါ သောငွေဒင်္ဂါးပြား ၃၀၀၊ ၅၀၀ စသည်ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ငွေဒင်္ဂါး ပြားလက်ဝယ်မရှိပါက အခြားရှိသော အိမ်များတွင် သွားရောက်ဝယ်ယူကြရသည်။ ထိုကဲ့သို့ သွားရောက် ဝယ်ယူသည့်တိုင် မရရှိပါ က အဆိုပါ ငွေဒင်္ဂါး အပြား ၃၀၀၊ ၅၀၀ နှင့ ညီသော ငွေကြေးပမာဏ ကို ပေးကြရသည်။ &lt;ref&gt;THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOZi. II

PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon,p, 425.&lt;/ref&gt;ထို့အပြင် မိန့်ကလေး မိဘများအတွက် တောင်ယာလုပ်ကိုင်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ဓားရှည် ၅ လက်၊လှံ ၇စင်းတို့ကိုပါ ပေးကြရသည်။ မြိုတို့ ဓလ့ထုံးတမ်း အရ လက်ထပ် မင်္ဂလာ ပြုလုပ်ချိန်မှစ၍ မင်္ဂလာတစ်သက်တွင် ပွဲ (၃) ကြိမ် ပြုလုပ်ရသည် ထိုပွဲတိုင်း၌ (ယု)ခေါ်သည့် ရိုးရာ[[ခေါင်ရည်]] မပါ မဖြစ် ခေါရည်တည်ထားရသည်။ လက်ထပ် ပြီဆိုသည်နှင့် ပွဲသုံးကြိမ် (ဝှပ်လိုင်မ်)၊ (မင်တင်) နှင့် (ဘုတ်အက်) ဟူ၍ ကျင်းပရသည်။ ထိုပွဲ (၃) ကြိမ် ပြုလုပ်ရာမှာ (အသွင်းဖိုး) ပေးရသလို ဟင်းပွဲ ဖလှယ် မိတ်ဆုံထမင်းစားကြသည်။ ယောက်ျားလေး အမျိုးဘက် မှ ကြက်ကို စုဆောင်းရပြီး မိန့်ကလေး အမျိုးဆွေမျိုး ရောက်ရှိလာသည့် ဧည့်သည် များအားလုံလောက်သည် အထိ ကြက်ကို သတ်ရသည်။ အလားတူမိန့်ကလေး အမျိုးဘက် ကလည်း ဝက် ကို ကြိုမွေး ထားပြီး ငါးဆုပ်ပြည့်သည့် ဝက်ထီးကို ယောက်ျားလေးအမျိုး မှ ရောက်ရှိလာသည့် ဧည့်သည် များအား လုံလောက်သည် အထိ ကျွေးမွေးဧည့်ခံရသည်။ အကယ်၍ ဧည့်သည်များ၍ ဟင်းမလုံ လောက်ပါက ဝက်တစ်ကောင်နောက်ထပ် သတ်ရသည်။ ထို ပွဲတွင်မိန့်ကလေးအမျိုးဧည့်သည်များစားရန်အတွက် ယောက်ျားလေး အမျိုးဘက် မှ ပါလာသော ကြက်ကို ယောက်ျားလေး အမျိုးက ကြက် ကောင် ကို ဖျက်ပြီး ချက်ပေးရသည့် ဓ လေ့နှင့် ၎င်းပွဲကိုကျင်းပရသည်။ သို့သော် ၎င်းပွဲတွင်လုံးဝဟင်း မြည်းစမ်းခြင်း မပြုပေ။ ထို့အပြင် ကြက်တစ်ေကောင်ကို အခေါင်းစုံ မစုံ၊ ခြေစုံ မစုံ၊ အတောင်ပံ စုံ မ စုံ၊ခြေသည်းခုတ် မခုတ်သတိထားရသည် အကယ်၍ မိန့်ကလေးအမျိုးဧည့်သည် များ စားသည့် အခါ တွင် ကြက်တစ်ကောင် တွင် တစ်ခုခု မစုံ တွေ့ရှိပါ က လျော်ကြေးငွေ ပေးရသည်။ ယင်း လျော် ကြေး မှာ အရက် သို့မဟုတ် ခေါင်ရည်သို့မဟုတ် [[ဓား]] သို့မဟုတ် လှံ စသည်ဖြင့် လျော်ကြေးပေးရသည်။ ယောက်ျားအမျိုး ဧည့်သည်များ စားရန်အတွက် မိန့်ကလေးအမျိုးဘက်မှ ဝက်ကောင်ကို ဖျက်ပြီး ချက်ပေးရသည် သို့သော် အလားတူ ၎င်းပွဲတွင် လုံးဝဟင်းမြည်းစမ် ခြင်းကိုကခွင့်မပြုပေ။ မိန့်ကလေး မိဘ နှင့် မောင် တို့ကို ကားအခြောက် သတ်ထားသော [[တောကြက်]]၊[[တောဝက်]]၊ [[ရှဉ့်|ရှဥ့်]] သားခြောက် တစ်မျိုးမျိုးကို ချက်ပြီး ဟင်းပွဲပြင်ပေးရသည်။ ထိုနေရာ၌ပင် ‘’ယင်းတို့နှစ်ဦးသည် အဆိုပါ ဟင်းကိုမစားမီ စေ့စပ်လမ်းစဉ်အခါက ညှိနှိုင်းထားသည့် ဓား၊ လှံ တို့ကို တောင်းဆိုကြသည်။ သတို့သားဘက်မှ ဖခင်ဖြစ်သူက စကောတစ်ချပ်ထဲတွင် အဆိုပါ ဓားနှင့်လှံ၊မင်္ဂလာကြေး ကို ထည့်ကာ ပေးရသည်။ ထိုကဲ့သို့ ဓားနှင့်လှံကို လက်ခံရယူပြီးသည့်အခါမှသာလျှင်’’ ပြင်ဆင်ထားသည့် ဟင်း နှင့် (ယု)ခေါင်ရည် ကို သောက်စားကြလေသည်။ ပြီးနောက်’’ဆွေမျိုးဧည့်ပရိသတ်များ၏ရှေ့မှောက်တွင် သတို့သမီး ဖခင်ဖြစ်သူက သတို့သားကို နှစ်ကိုက်မျှရှည်သော အဝတ်ဖြူ တစ်စဖြင့် ခေါင်းပေါင်းပေးလိုက်ခြင်း အား ဖြင့် သားမက်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလေသည်။’’လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲ သည် အနောက်ဘက် မောင်တောနှင့်ဘင်္ဂလားဒေရ့်ဘက် က အများအားဖြင့် မင်္ဂလာပွဲ ကျင်းပပုံ တူသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ဘူးသီး တောင် ဘက် က( ရိုင်မာ)၊ ပုဏားကျွန်း(တင်ဆာ) နှင့် ကျောက်တော် ယိုးချောင်းဖျား(နောက်ကော)ဘက်က တူညီသည်ကိုတွေ့သည် အများအားဖြင့် မောင်တောဘက်နှင့် ဘင်္ဂလား ဘက် လက်ထပ် မင်္ဂ လာကျင်းပပြုလုပ်ပုံသည် ပို ကြီးကျယ်သည်ဟု ဆိုလို့ရသည်။

[[ဖိုင်:Mro indigenous 'Plung' (Flute), ChimBuk, BandarBan © Biplob Rahman-6.jpg|thumb|255x255px|မြိုလူမျိုးတို့၏ တေးမှုတ်တုရိယာပုံ]]

== ရိုးရာဘူးခါးပလွေ (ပလုံ) ==
[[မြိုရိုးရာ]] တုရိယာနှင့်တေးအလင်္ကာ  တွင် `ပလုံ` ခေါ် ဘူးခါးပလွေ သည် မပါမပြီး ဖြစ်သည်။ ဘူးခါးသီးရှိ လည်ပင်းဘက်ကို လေမှုတ် ရန် ပြုလုပ် ထားပြီး အိုးဘက်၌ မူ လေ ထုတ်ဝါး ပြွန်များကို စိုက်ထားသည်။ ဝါးပြွန်တို့သည် တူရိယာ အတိုအရှည် ကို လိုက်၍ ကွဲပြားသည်။'' ''ပလုံကို ပြုလုပ် ရာတွင် အကြီးအငယ် အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ပလုံစင်မလောင်၊ ပလုံ မာလောင်၊ ကက်မာလောင်၊ ဒီးဒူ၊ ရီနာပလုံ၊ ကန့်ငေ၊ ပလုံကလင်စ၊ ပလုံ ရိုလ် စသည်ဖြင့် ရှိသည်။ မြို လူမျိုးတို့သည် မိမိ ရိုးရာ အက ကို ခုံမင်တတ်သူများဖြစ်ပြီး ရိုးရာနွားထိုးပွဲကို ချမ်းသာသော သူမိသားစု က ကျင်းပ လေ့ရှိသည်။ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် ပွဲ ကို ဆင်ရုမ်ကောမ် တွေကောကောမ် ပါမ် ဟူ၍ နာမည်ရှိလေသည်။ ထိုပွဲကို ကျင်းပ နိုင်သူသည် သူဌေး စာရင်းဝင်သူများဟု မှတ်ယူလေသည်။ ရိုးရာတုရိယာ များကို လူပျို၊မင်းကျွန်များက တီးမှုတ်ပြီး မိန်းမပျိုးလေးများက ဝိုင်းဖွဲ၍ လည်း ကောင်း၊ မျက်နှာချင်းဆိုင်၍လည်းကောင်း က ကြသည်။ ဝိုင်းဖွဲကရာတွင် ဘယ်တစ်ခေါက် ညာတစ်ခေါက် ယိမ်းထိုး၍ ကကြသည်။ မျက်နှာ ချင်းဆိုင်အက တွင် နောက်ဆုတ် ရှေ့တိုး၍ ကကြသည်။ ထိုသို့က ရာတွင် ခြေလှမ်းဆုတ်နည်း၊ တက်နည်း ကို လိုက်၍ ပလိုင်ချိုင် အက၊ ချာချတ် အက၊ ဒါန်ကရန်အက၊ ဂိုလတာတိန်အက စသည်ဖြင့် လေးရှိလေသည်။''

== ရိုးရာနွားထိုးပွဲ ==

'မြို'တို့တွင် ရိုးရာနွားထိုးပွဲကို ငွေကြေးတတ်နိုင်သူရွာသားတစ်ဦးဦးက ဦးဆောင်ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ မိသားစုဝင်များ အဖျားအနာကာကွယ်ရန် အတွက်လည်းကောင်း၊ အိပ်မက်အရလည်းကောင်း၊ စီးပွားရေအရငွေကြေးချောင်လည်၍ အလှုပေးလိုသောကြောင့်လည်းကောင်း ကျင်းပကြ သည်။ ယင်းနွားထိုးပွဲတွင်သောက်သုံးရန် ခေါင်ရည်ကို ကြိုတင်စုဆောင်းထားကြသည်။ ယခုအခါခေါင် ရည်အစား အချိုရည်ကို အသုံးပြုကြသည်။ အိပ်ရှေ့ကွပ်ပျစ်ကို ခိုင်ခန့် အောင်ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပြီးကွပ်ပျစ်၏ထောင့်လေးထောင့်တွင် ပန်းပွားပါသော ဝါးတိုင်များကို တစ်ထောင့်လျှင် တစ်တိုင် ကျစီစိုက်ထူထားသည်။ တိုင်အဖျားသည် လေးခြမ်းကွဲပုံစံဖြစ်သည်။ နွားထိုးပွဲပြုလုပ်မည့်ရွာကွက်လပ်၌ နွားခြံကိုပြုလုပ်ရသည်။ နွားခြံမှာ တြိဂံပုံစံ ဖြစ်သည်။ ထိပ်အဖျားသည် အရှေ့ဘက်သို့မျက်နှာ မူရသည်။ နွားခြံထိပ်တွင် တိုင်တစ်တိုင်စိုက်ထူပြီး သစ်ရွက်သစ်ခက်များဖြင့် အလှဆင်ပေးထား လေ့ရှိကြသည်။ နွားခြံတွင်အနားတစ်ဖက်၌ ပန်းဖွားပါသောဝါးတိုင်လေးတိုင်စိုက်ရ၏။ ယဇ်ကောင် နွားကို သွင်းပြီးနောက် ဝါးတိုင်တစ်တိုင်ကို ထပ်မံ စိုက်ရသည်။ တစ်ဖန်နွားခြံရှိဝါးတိုင်များကိုတန်းသုံးတန်းစီဖြင့် ခိုင်ခန့်အောင်လုပ်ကြသည်။ အချို့မြိုရွာများတွင် နွားခြံဟူ၍မထားပေ။ နွားကိုချည် နှောင်မည့်ဝါးတိုင်အား ၁၄ပေခန့်မြင့်အောင်စိုက်ထူရသည် ရွာရှိလူပျို အပျိုတို့က ပျော်ပျော်ပါးပါးကခုန်မြူးထူးကာ တောင်ကျ ချောင်းမှ သွား ရောက်ယူလာသည့် ကျောက်ကို အလှုရှင်အား ပေးကြ သည်။ အဆိုပါကျောက်ကို 'နတ်ကျောက်'ဟုယူဆကြသည်။ နတ်ကျောက်ကို သယ်ဆောင် လာသူများအား အရှင်က ဝက်ဖြင့်ကျွေးမွေးဧည့်ခံသည်။ နတ်‌ကျေက်ကိုယူခြင်း၊စိုက်ထူခြင်းတို့အတွက် နတ်ဆရာလိုအပ်ပါသည်။ နတ်ဆရာ မရှိ သောရွာများတွင် ဤပွဲကိုမလုပ်ကြေချ။ နွားထိုးပွဲမလုပ်မီတစ်ရက်အလိုတွင် အလှူရှင်က မိမိဖိတ်ကြားလိုသော ေကျးရွာများကို ဖိတ်ကြားထားသည်။ ဖိတ် ကြားခံရသည့်ကျေးရွာများမှ အလှူပွဲသို့တက် ရောက်လာမည့်အပျိုလူပျိုများကို လူပျိုခေါင်းက ဦးစီးထိန်းသိမ်းကပွဲစတင်မည့်ည ေနတွင်အ ေရာက်လာကြရေပသည်။ ပွဲကျင်းပသည့် အခါနွား ကိုဝိုင်းပတ်၍ကကြသည်။ အပျိများက ကကြပြီး လူမျိုတို့က တူရိယာများကို တီးမှုတ်ကြ၏။ ပထမဆုံးကရေသာ နတ်ပူေဇာ်အဖွဲ့ ကခုန် နေစဉ် အလှူရှင်မိသားစုက ခေါင်ရည် သို့မဟုတ် အချိုရည် ကိုငုံပြီး နွားကိုပက်ဖျန်းရသည်။ ကခုန် သောအဖွဲ့ကို အိမ်ရှင်က ဝက်တစ် ကောင်သတ်ကာ ထမင်းေကျွးရသည်။ တစ်ဖွဲ့က တစ်ဖွဲ့နားဖြင့် ကလိုက်ကြသည်မှာ ညလုံးပေါက်ပင်ဖြစ်သည်။ နောက် တစ်နေ့ နံနက်တွင်  နတ်ပူဇော်သည့် အကအဖွဲ့သည် ယဇ် ကောင်နွားကို ၁၂ပတ်တိတိဝိုင်းဖွဲ့ကခုန်ကြသည် နတ်ဆရာက အမိန့်ေပးလိုက်သည့်အခါ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးကနွားကို တစ်ချက်တည်း ဖြင့်ထိုးကာ ပူဇော်လိုက်ရသည်။ ေနာက်တစ်ဦးက နွား၏လျှာကို သူ၏သွားဖြင့်ကိုက်ဖြတ်ပစ်လိုက်ရသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ရခြင်းမှာ 'မြို' လူမျိုးတို့၏ စာကို နွားကစားပစ်သဖြင့်ဒဏ်ခတ်ခြင်း ဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်။ နွားထိုးသူနှင့်နွားလျှာဖြတ်သူကို အရှင်က ခေါင်း ပေါင်းစတစ်စနှင့် အချိုရှည်တစ်ပုလင်းလက်ဆေင်ပေးလေ့ရှိသည်။ ထို့နောက်နွားသေကိုအလှူရှင်၏အိမ်ကွပ်ပျစ်၌အမဲဖျက်ကြကာ ဝိုင်းချက်ကြသည်။ ဤအေတာအတွင်းကခုန်မှုများကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ကြပြန်သည်။ ထမင်းဟင်းကျက်သည့်အခါ အခြးရွာမှဧည့်သည်များအား အရင် ေကျွးေမွးဧည့်ခံရသည်။ ပြီးေနာက်မှ ရွာသားများစားေသာက်ကြသည်။ နံနက်စာစားပြီးနောက် ထပ်မံ ကခုန်ကြပြန်သည်။ ညနေပိုင်းတွင်းအခြားရွာမှဧည့်သည်များထွက်ခွာသွားကြေသာ်လည်း ရွာသားများကမူ ေနာက်ဆုံးေလးညတိုင်တိုင်ကခုန်လျက်ကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;မေယုတောင်စွယ်ကြားမှသွေးချင်းမောင်မယ်များ(သျှင်ထွေးယဉ်) စာမျက်နှာ-၈၄-၈၆&lt;/ref&gt; 

== ကျေးရွာ နှင့် အိုးအိမ်တည်ဆောက်ပုံဓလေ့ ==
[[ဖိုင်:Mru man builds bamboo house.jpg|thumb|266x266px|မြိုလူမျိုးနေအိမ်တည်ဆောက်ပုံ]]
မြိုတိုင်းရင်းသား တို့သည် တောတောင်ကိုနှစ်သက် သူများဖြစ်ကြသည် တောတောင်များကိုငါတို့ ကျေနပ်စွာ အုပ်စိုးမည် လွတ်လွတ်လပ်လပ် နေထိုင်စားသောက်မည်ဟု ခံယူထားကြပြီး တောတောင်များကို အုပ်စိုးသည့် တောင်မင်းဟု ဆိုရမှာပါ။ ကျေးရွာတည်ဆောက်ရတောမည်ဆိုလျှင် တောင်ယာ စို်က်ပျိုးရန်၊ အမဲလိုက် အသားငါး ဖမ်းရန်၊ ရေ၊ သီးနှံ ဆွတ်ခူးစုဆောင်းရန် နှင့် အေးချမ်းသာ ယာမှု ရှိသည့် အရပ် ကို စလေ့လာရ သည်။ ပြီးနောက် မြို တို့၏ ရိုးရာ ဓလေ့အရ ကျေးရွာ ကိုတည်ထောင်ရန် မြေနေရာ ကို စနစ်တကျရွေးချယ်လေ့ရှိသည်။ ရွေးချယ် ကြပုံမှာရွာ တည်ထောင်လိုသည့် မြေကွက်တွင် ဆန်စေ့ သို့မဟုတ် ငရုတ်ကောင်းစေ့ ကို မြှပ်နှံပြီး မြေနေရာကောင်း၊မကောင်းသိရှိနိုင်ရန် မြေစောင့်နတ်ကို တိုင်တည်၍ ဆုတောင်းရသည်။ နောက်တစ်နေ့ နံနက် တွင် မြှပ်နှံထားသည့် ဆန်စေ့၊ [[ငရုတ်ကောင်းပင်|ငရုတ်ကောင်း]]စေ့ များကို တူးဖော်ကြည့်ကြသည်။ မကျိုးမပဲ့ အကောင်းအတိုင်း ရှိပါက မြေကွက်တွင် ရွာတည်ထောင်ရန် သင့်သည်ဟု ယူဆကာ ကျေးရွောတည်ထောင်ကြသည်။ အကယ်၍ မြှပ်နှံထားသည့် ဆန်စေ့ သို့မဟုတ် ငရုတ်ကောင်းစေ့ များကျိုးပဲ့နေပါက ထိုနေရာတွင် ကျေးရွာတည်ထောင်ရန်မသင့်ဟု နတ်က ညွန်ပြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ခံယူကြ သည်။ ပြီးနောက် ရွာတည်မည့် မျိုးနွယ်အကြီးအကဲ သို့မဟုတ် ကျေးရွာလူကြီးခေါင်းဆောင်က အိပ်မက်ခြင်းအားဖြင့်လည်း ရွေးချယ်ကြသည်။ [[အိပ်စက်ခြင်း|အိပ်မက်]] တွင် ငါး၊ရေကြည် ပြင်၊ မြင်မက်က ကောင်း၏။ ထိုနေရာ တွင် ရွာတည်ကောင်း၏ စီးပွားဖြစ်ထွန်းမည်၊ ငွေရေးကြေးရေး အဆင်ပြေ မည်ယူဆကြသလို ပန်းနီ၊ မြွေ၊မီး၊မိုး မြင် မက်ပါက လူသေများမည်၊ ပြဿနာများမည် စီးပွားဖြစ်ထွန်းမှုနည်းပါးနည်ဟု ယူဆကြလေ သည်။ &lt;ref&gt;THE BRITISH BURMA GAZETTEER IN TWO VOLUMES. VOZi. II PRINTED AT THE GOVERNMENT PRESS. 1879: Rangoon,p, 425.&lt;/ref&gt;
အိုးအိမ် တည်ဆောက်ရာမှာလည်း ရိုးရာဓလေ့ အိမ်သစ်တည်ဆောက်ရာမှာလည်း မိမိ အိမ်တည်ဆောက်လိုသည့် မြေကွက် ၌ ဝါးခြမ်းတိုများဖြင့် စိုက်ပြီး မြေစောင့်နတ် ကို ကြက်ကလေး အဖြူ၊ကြက်နီ ဖြင့် ပူဇော်ပသ တိုင်တည်၍ အိမ်ဆောက်လုပ်ရန်ကောင်း မကောင်း ကို အိပ်မက်တောင်းကာ ဆုတောင်းရသည်။ ထိုည၌ အိပ်မက်ကောင်းမြင်မက်ပါက ထိုနေရာတွင် အိမ်တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ကြသည်။ အိပ်မက်တွင် မီး၊ မိုး၊ ပန်းနီ၊လေယဉ် မြင်မက်ပါ က လုံးဝ အိမ်တည်ဆောက်ရန်မကောင်းဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။ ကောက်ယူသည့် အနက်က မီး မြင်မက်က ပြဿနာများမည်၊ မိုးမြင်မက် က၊ မျက်ရည်ကျမည်၊ ပန်းနီမြင်မက် က အစိမ်းသေ၊ လေယဉ်မြင်မက်က လူသေအလောင်း …စသည့် အနက်ကို ကောက်ယူကာ မကောင်းဟု မှတ်ယူကြသည်။
ရိုးရာအိမ်ကို သစ်ဝါးကို အခြေခံ ကာ တည်ဆောက်ကြသည်။ သို့သော် များသောအားဖြင့် ဝါးဖြင့် ခြေတံရှည်အိမ်များ ကို တည်ဆောက်ကြသည်။ &lt;ref&gt;https://www.researchgate.net/publication/226498628_Housing_pattern_and_food_habit_of_theMro-tribe_community_in_Bangladesh_A_forest_dependence_perspective  မြိုလူမျိုးတို့ ရိုးရာအိမ်တည်ဆောက်ပုံအကြောင်းတရား။&lt;/ref&gt;အိမ်မဆောက်မီ လိုအပ်သော ဝါး၊သစ်များ၊နှီး များကို စုဆောင်းပြင်ဆင်ထားရသည်။ အိမ်တည်ဆောက်ရာတွင် ခေါင်တိုင်ကို မင်္ဂလာ တိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ ဦးစွာစိုက်ထူလေ့ရှိသည် တိုင်ကို အိမ်ရှင်ဖြစ်သူ ကိုယ်တိုင်စိုက်ထူရသည်။ ပြီးနောက် မြိုတိုင်းရင်းသားရိုးရာအိမ်များသည် အရှေ့ဘက်တည့်တည့် မျက်နှာမူလေ့မရှိပေ။ အလျားလိုက် ရှေ့ဖက်နေထွက်ရာဖက်မှအနည်းငယ်စောင့်ကာ ဆောက်လေ့ရှိသည်။ အမိုးအကာ နှင့် လိုအပ်သည့် အခင်းတို့သည် ဝါးလုံး၊ ဝါးရွက်နှင့် သက် ကယ် များကို အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်ဆောက်လုပ်ရာတွင် `အိမ်မ`နှင်`့ မောင်းကာ` ဟူ၍ ရှိသည် အိမ်မကို (ကိမ်-Kim ) အိမ်မကို(ကိမ်မာ-Kimma) အိမ်ဖိုကို(ကိမ်တောမ်-Kimtom) ဆောက်လုပ် ပြီး စီးပါက မောင်းကာ ကိုရှေ့တစ်ဆောင် နောက်တစ်ဆောင် တွဲ ဆောက်လေ့ရှိသည်။ အနောက်ဘက် အဆောင်ငယ်သည် အိမ်တွင်း အသုံးပြု မည့် ပစ္စည်းများ တိုထားရာနေရာ၊ ရှေ့ဖက်အဆောင် ငယ်သည် ဧည့်သည် ခန်း အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အိမ်မ သည် မိသားစု အိပ်ခန်း ရိုးရာ တန်ဖို့ထားရသည့် ပစ္စည်းများ ထားရသည် အတွက် အပြင်လူ ဝင်လေ့မရှိ။ အိမ်ခေါင်သည် ခေါင်ချိုး ဖြစ်သည် ဘယ်ဘက်ထောင့် နားမှာ ရေစင်ရှိပြီး ညာဘက်ထောင့်တွင်အိုးခွက် ပန်းကန်၊ဟင်းသီးဟင်းရွက်ထားရာစင်၊ အိမ်မ ထောင့်တွင် မီးဖို ရှိသည် မီးဖိုသည် စနေနေ့လုပ်လေ့မရှိပေ အကြောင်းမှာ စနေ သည် မီးဖြစ်သည်ဟု ယူ ဆထားသည်။။ မီးဖို လုပ်သည့် အခါတွင် မြေသားကို ပလှိုင်းတောင်းဖြင့် စုံ ဂဏန်းမဖြစ်ရ မြေအရေအတွက် မ ဂဏန်းဖြင့်သယ်ရသည် မီးဖိုလုပ်ရာ၌ မရယ်ရ ရယ်မိရင် မီးဖို အက်ကွဲတတ်သည်ဟု ယူ ဆကြသည်။ မီးဖိုတန်း ပေါ်၌ ကျပ်စင်တစ်ခုရှိပြီး ရေဘူးခွန်ထည့်ထားပြီး ကြာရှည်ခံရန်နှင့်အနှံကောင်းစေရန် ဖြစ်သည်။ အိမ်တစ်အိမ်တွင် ဓားကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် လူ ဘယ်နှစ်ယောက်ရှိသလဲ သိနိုင်သည်။ အိမ်တွင်လူ မရှိပါ က လှေကား ကိုမှောက်လှန်ထားခြင်း၊ဝါးထရံကာထားခြင်း ပြုလုပ်ထားလေ့ရှိသည်။ မြိုတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာအိမ်ဆောက် လုပ်ပုံတွင် ထူးခြားချက်မှာ မိဘများ အသက် အရွယ်ကြီးရင့်လာလျှင် ကွပ်ပျစ်နှင့် တစ်ဆက်တည်းတွင် မိဘဆောင်ကိုတွဲ၍ ဆောက်လုပ်ပေးလေ့ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအဆောင်လေးမှာနှစ်လောက်စာနေ လောက်ရုံအခန်းငယ်ကလေးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Housing pattern and food habit of the Mro-tribe community in Bangladesh: A forest dependence perspective &lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;

== တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း ==
မြိုတိုင်းရင်းသားများသည် အဓိက စီးပွား ရေးလုပ်ငန်းသည် [[တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး]] ဖြစ်သည်။ တောင်ယာလုပ်ငန်းသည် တောင်ပေါ်နေတိုင်းရင်းသားများ၏ အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။ တောင်ယာလုပ်တော့မည် ဆိုလျှင် ဦးစွာ မိသားစု လူဦးရေကိုကြည့်ရသည် မိသားစုများ နေလျှင် များသလို အကျယ် ချဲ့ခုတ်ထွင်းရသည်။ မိသားစုနည်းလျှင်နည်းသလို ခုတ်လေ့ရှိသည်။ ထိုကြောင့် မိသား စုများလျှင် မိသားစုနဲ့လုံလောက်သည့် ယာခင်း ကို စုံစမ်းလေ့လာရသည်။ သို့သော် အခေါင်း သုံး လုံးရှိသည့် ယာခင်းသည် နတ်ဆိုးအိမ်၊ တောင်ယာလုပ်လျှင်သေမည်ဆိုကာ ရှောင်လေ့ရှိသည်။ မိမိလုပ် ကိုင်မည့် ယာခင်းကို စုံစမ်းပြီးလျှင် ထိုတောင်ယာကို လုပ်ကိုင်ရန်အတွက် ဝါးပင် ငါး ပင်မှ ဆယ်ပင် လောက်မျှခုတ်ထားကာ အိပ်မက်ယူရသည်။ အိပ်မက်တွင် ရေပြင်၊ ငါး၊ မြင်မက်က ကောင်း၏၊ မီး၊မိုး၊ သွေးမြင်မက်က မကောင်း ဟုအနက်ကောက်ကာ အိပ်မက်ရယူရသည်။ အိပ်မက်ကောင်း၍ စခုတ်တော့မည်ဆိုလျှင် ဦးစွာ ဓားသွေးကျောက်ပြားကိုယာခင်းတွင် သွားထားရသည် ထိုနေ့တွင် ဝါးဆစ် တစ် ပိုင်းကို ပိုင်းဖြတ်ကာ ရေပြည့်ရသည်။ ရေပြည့်သည့် အခါ၌ ရေမြှုပ်ကို ကြည့်ပြီး ပေါက်ပင်များမည် မများမည်ကို ခန့်မှန်းရသည်။ ထိုဝါးဆစ်ပြည့်သည့်ရေပုလင်းကို ဓား သွေးကျောက်ပြားပေါ်ထားပြီး အ လယ်တည့်တည့်ခွဲဖြတ်ကာ မျောက်ပိုင်းလှန်နေပါက နမိတ်ကောင်း သီးနှံထွက်တိုးကောင်းမည်ဟု နောက်ဆုံးယာခင်းခုတ်ပြီးသည့်နေ့ တွင် ပြုလုပ်ရသည်။ ထို့အပြင် တောင်စောင့်နတ်၊ ချောင်းစောင့်နတ် အရပ်လေးမျက်နှာ ရှိနတ်များအတွက် ယာခင်းကိုမီးရှိုးသည်အချိန်တွင် ထွက်ပြေးလွတ်နိုင်ရန် တုတ်ချောင်းလေးချောင်းကို ပစ်ပေးထားရသည်။ တစ်နှစ် တစ် နှစ် တောင်ယာကို ဇန်နာဝါရီလ နှင့် ဖေဖော် ဝါရီလ လောက်မှ စတင်ခုတ်လဲပြီး တောင်ယာ တစ်ခင်းကို နှစ်လကြာခန့် ခုတ်ထွင်းပြီး မတ်လ တွင်မီးရှိုးရသည်။ ဧပြီ လတွင်ကောက် ပဲသီးနှံများကို စတင်စိုက်ပျိုးရသည်။ ယာခင်း တွင်မည်သည့် ပျိုးပင်၊မျိုးစေ့ မချခင် ကြက်၊ ခွေး၊ ဆိတ် တို့ဖြင့် ယာခင်းကို သွေးပူဇော်ရသည်။ တောင်ယာလုပ်ငန်းမစတင်ခင် တစ်ရွာလုံး ပေါင်း ကြက်၊ ဝက်၊ ဆိတ် တို့ ဖြင့် ကပ်ဘေးဆိုးကျိုး ရွာသူ၊ ရွာသားများအပေါ် မ ဆိုက်ရောက်စေရန် နှင့် သီးနှံထွက် တိုးစေရန် ရွာခင်းပွဲကို ကျင်းပလ့းရှိသည်။ ထိုအချိန်အတွင်း ရွာထဲတွင် ရွာသူ ရွာသားများသည် အလုပ် လည်းမလုပ်ရ အပြင်လည်း မထွက်ရ သလို မည်သည့် ဧည့် သည်ကိုမှ အဝင်မခံပါ။ ဝင်မိပါက ထိုအခင်းပွဲတွင် ကုန်ကျစရိတ်ကိုပေးလျော်သည့်အပြင် အခင်းချိုးဖောက်မှု ဒဏ်ကျေးလည်း အကန့် သတ်မရှိ ပေးလျော်ရသည်။

== ရွာခင်းဓလေ့ ==
မြိုလူမျိုးဓလေ့ထုံးတမ်းအရ တစ်နှစ်တွင် ရွာခင်းပွဲ နှစ်ကြိမ်ကျင်းပ လေ့ရှိသည် တောင်ယာမီးရှုးပြီးသည့် အချိန်၌ မည်သည့် မျိုးစေး ယာခင်းတွင်မဝင်ခင် တစ်ခါ၊ မျိုးပင်များ ဖူးပွင့်ခါစ တစ်ခါ နှစ်ကြိမ် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ကျေးရွာ အဖျားနှာများ၍ သော်လည်းကောင်း၊ လူနှစ်ဦးအထက် ဆက်သက်၍ သေဆုံးသော်လည်းကောင်း ရွာခင်းပွဲ လုပ်ရသည်။ ထိုအခင်း ပွဲသည် ပုံမှန် ခင်းရိုးမ ဟုတ် ဘဲ ကုလားမမျောက် သို့မဟုတ် ကဒိုးကဒါ နှစ်ကောင်ကို တောထဲမှာ မရရအောင်ဖမ်းရသည်။ ရပြီဆိုပါက ထိုအကောင်ကို အရည်ခွံခွာ၍၎င်းအရီခွံအား ဖြင့်လေးလက်နက်ကိုင်သည့် လူပုံကိုဆင်၍ ရွာ၏ အဝင်ဝ တွင်တစ်ခု ထွက်ပေါက်တွင် တစ်ခု အဝတ်ဆိုးဖြင့် လေးလက်နက်ကိုင်သည့် အရုပ်ပုံကို ချိတ်ဆွဲ ကာထားရသည်။ ထို့အပြင် အဝင်ဝ နှင့် ထွက်ပေါက်တွင် ဝါးခြမ်းစိတ်ချွန် နှင့် ကြိမ်ဆူး ဖြင့် စည်းရိုး ကိုထိုးပြီး ကာရသည်။ ညနေ မှောင်စတွင် ကျောက်စ ရိုက်များ နှင့် ဆန်ကို ရောပြီးနတ်ဆိုးမောင်းထုတ်သည့် ကာထာ ခုနှစ်ခါ ရွက်ဆိုကာ ဆုံခေါက်ပြီး ၎င်း ကာထာဖြင့်ရွက်ဆိုထား သည့်ကျောက်စရိုက် နှင့်ဆန်ကို အိမ်အောက် ရွာပြင်နေရာအနှံ့ကျဲ့မောင်းရသည် နတ်ဆိုးရှိ မရှိ ကို ထွက်ပေါက်တိုင်း ချည်မျှင်ပင်၇ ပင်ပတ်ထိုးထားသည်ကိုကြည့်ရသည်။ အကယ်၍ နတ်ဆိုးထွက် ပါက ထိုချည်မျှင်ကြိုးဖြတ် ကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဒီကထွက်သည်ဟု မှတ်ယူပါသည်။ ထိုအတွင်း အပြင်ဧည့်သည် ကိုလုံးဝ ဝင်ခွင့်မပြု သလိုရွာသားများလည်းရွာအပြင်ထွက်ခွင့်မပြု ။ (၇) ရက် တစ် ပတ်ပြုလုပ်ရသည် သို့သော် ရွာသားများကမူ တစ်ရက်မှ နှစ်ရက်ထိသာ တိတ်တိတ်ဆိတ်ပြုလုပ်ပြီး သုံးရက်မြောက်တွင် အပြင်ထွက်နိုင်သည် အပြင်ဧည့်သည် ကိုမှု (၇) ရက် အဝင်မပြုပါ။ ထိုအခင်း ကို( ခင်မ်ဆုံ ) နတ်ဆိုးမောင်း ထုတ်သည်ဟုခေါ်ပါသည်။&lt;ref&gt;THE,HILL TRACTS OF CHLTTAGONGAND THE

DWELLERS THEREIN;BY GAPT, T. H , LEWIN, 1869. P-94&lt;/ref&gt;

== စားယှာမ်ခင် ==
(စားယှာမ်ခင်) သည် ကောက်ပဲသီးနှံများ ဖူးပွင့်စအချိန်တွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ထိုအခင်းသည် အသီးအနှံများ အထွက်ကောင်းနိုင်ရန် နှင့် တောတိရိစာ္ဆန် များမပျက်စီးရန် ဖြစ်သည်။ အခင်းပြုလုပ် ပုံမှာ ကောက်ညှင်းအနက်တစ်ဗူးကို ရေစိမ်ထားရသည် ထိုကောက်ညှင်းမည်းနက်ရည်ကို ဝါးတစ်ဆစ်တွင်အပြည့်ထည့်ကာ ကြက် နှင့်အတူ ယာခင်းကို သွား၍ ယာခင်းပတ်ပတ်လည်ဖြန့်ရသည်။ ယာခင်း ပတ်ပတ်လည်ဖြန့်ပြီးပါက ယာခင်းတွင် စိုက်ပျိုးထားသည့် [[စပါးလင်|စပါးပင်]] တစ်မျိုးမှ တစ်ပင်၊ ကောက်ပဲသီးနှံများ  တစ်မျိုးမှ တစ်ပင်စီစုဆောင်းရသည် ၎င်းပစ္စည်းတစ်မျိုးစီသည် ပိန်းရွက်ပေါ် ပုံထားပြီး ကြက် သွေးဖြင့်ပူဇော်ရသည်။ ယာခင်းတွင် ပူဇော်ပြီးပါက (တောင်ယာမှကျောက်ဖရုံညွန်းခူးလာပြီးထိုကြက်ကောင်ကို ကျောက်ဖရုံညွန်းနဲ့ချက်စားရသည်မှာအလွန်ပင်မြိန်သည့် ဟင်းပွဲ တစ်ခွက်ဖြစ်သည်)။ တစ် ဖန်ရွာအလယ်တွင်ယဇ်ပူဇော်ရန်ပလ္လင်ဆောက်သည်။၎င်းစင်ပေါ်တွင်တစ်ရွာလုံးကောက်ပဲသီးနှံအမျိုးအစားအသီးသီးကိုကြက်တစ်ကောင်စီနှင့်အတူယူဆောင်လာကြ၏။ တစ်ရွာလုံး၏ကောက်ပျိုးပင်စုံပြီဆိုပါက ဓလေ့ရိုးရာ သိနားလည်သူ သက်ကြီးသူတစ်ဦးမှ ဆုမွန်ကောင်း တောင်းပြီး ၎င်း ကောက်ပျိုးပင်များအား ကြက်သွေးဖြင့်ပူဇော်ပသပြီးပြီဆိုလျှင် မိမိကြက် ကောင်ကိုလာယူကြသည်။ ထိုပွဲအခင်းသည် သုံး ရက်ကြာသာပြုလုပ်ကျင်းပသည်။ ထိုအခင်းအတွင်းလည်းအပြင်ဧည့်သည်ကိုကျေးရွာအတွင်း ဝင်ခွင့်မပြု၊ ဝင်မိပါက ကြက်အကောင် တစ်ရာ နှင့် ဝက် ငါးဆုပ် တစ်ကောင် ပေးလျော်ရသည်။ ထို အခင်း တွင်ရိုးရာ [[ကောက်ညှင်း]] မှုန့်ဖက်ထုပ်ကို အိမ်တိုင်းပြုလုပ်ကြသည်။ သုံးရက်လွန်မှသာ အခင်းပြီးမြောက်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
== ဈာပန အခမ်းအနား ==

မြိုထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ရွာတစ်ရွာတွင် လူတစ်ဦးသေဆုံးလျှင် တစ်ရွာလုံးအလုပ် မသွားကြ ဘဲ အသုဘအ ခမ်းအနား တွင်ပါဝင်ရသည်။ အသုဘသည် တစ်ရက်မှ သုံးရက် ထားရသည် အကယ်၍ ရွာ သူကြီး၊ တစ်ရွာ၌ အကြီးအကဲ သေဆုံးနေလျှင် ရပ်ဝေးက ဆွေမျိုးများ အသုဘသို့လာ တွေ့နိုင်ရန် သုံးရက် ထားရသည်။ သာမန်လူဆိုလျှင် တစ်ရက် သာထားရသည်။ ထို အသုဘ ညများတွင်း ညတိုင်း လူပျို၊ အပျို၊ မင်းကျွန် များက ရိုးရာ စောင် နှင့် တုရိယာ ပလုံ တို့ဖြင့် သီချင်းကျူးဧကြရင်း စောင့်လေ့ရှိသည်။ မြို ထုံးတမ်းအရ လူတစ်ဦးက အကြောင်း အမျိုးမျိုးကြောင့်ရွာ၏အပြင်၌ သေဆုံးနေလျှင် ကျေးရွာ ထဲတွင် လုံးဝ ဝင်သွင်းလေ့မရှိ၊ ထို့အပြင် ကြိုးဆွဲချသေဆုံး သူများကို သချၤိုင့်တွင် မြေမြှုပ်ထားလေ့မရှိ ။&lt;ref&gt;British Burma Gazetteer .Vol.ll in 1879 ,P,425, 68.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Captain .G. Rigby, History of Operations in Notherns in Arakan and Yawdwin Chin Hills , Rangoon, 1897,P.80&lt;/ref&gt;၇ ရက်မပြည့်သေးသည့် နို့စို့ကလေး သေဆုံးလျှင်လည်း သချ်ိုင့် တွင် မြှုပ် လေ့မရှိ။
အကယ်၍ သေဆုံးသူကို မီးသင်္ဂြိုဟ်မည်ဆိုလျှင် ကျေးရွာတွင် အိမ်တိုင်း ထင်းတစ်ချောင်း ကျ ပါဝင်ထည့်ပေးလေ့ရှိသည်။ လူတစ်ဦးသေ ဆုံးတိုင်း ခွေးတစ်ကောင်သတ် ပေးလေ့ရှိသည်။ အကြောင်းမှာ ခွေးသည် ဝိညာဉ် သွားလိုသည့်နေရာ ကို လမ်းပြပေး ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;G,Hughes &lt;nowiki&gt;'' Hill Tracts of Arakan ,''&lt;/nowiki&gt; Rangoon ,1881, P, 23&lt;/ref&gt;ယင်းအသုဘ အခမ်းအနားတွင် ပါသော သူများအတွက် အိမ်ရှင်မှ ဝက်တစ်ကောင် သတ်ရသည်။ ထို ကြောင့်ပင် မြို တိုင်းရင်းသား တို့၏ အိမ်တိုင်း ကြက်၊ ဝက်၊ ခွေး ကမရှိမဖြစ် မွေးမြူရသည်။ ထို့ပြင် အသုဘ အခမ်းအနားကို သွားကြသည့် သူများအိမ် ပြန်လာလျှင် အိမ်ပေါ် မတက်ခင် မီးဖိုက ပြာကို လှေကားရင်း မှာထားရသည့်အပြင် ခြေ၊လက်မှာ ပြာမုန့် ဖြင့် ဆေးကြောလေ့ရှိသည်။ ဘာကြောင့် မီးဖိုပြာမုန့် ဖြင့် အသုဘပြန်လာသည့်အခါ တွင် ဆေးကြောရသလဲ ဆိုလျှင် ရိုးရာ ပုံပြင်အရ ရှေးရှေး က မြို လူမျိုးသည် သေဆုံးသူများကို သေဆုံးသည် ဟု မဆိုပေ၊ လူတစ်ဦးသည် ခန္ဒာကိုယ်လဲ သည်ဟု သာခေါ်ပြီး ၇ ရက် တစ်ပတ်ဆိုလျှင် ပြန်လာသည် ဟု ဆိုကြသည်။ ယင်းပုံပြင်တွင် ဤသို့ ဆိုပါ သည် တစ်နေ့တွင် ဆွေးမ ၏ယောက္ခထီး က မသေဆုံးခင် ဆွေးမ ကို မှာထားသည်(၇)ရက်တစ်ပတ်ပြည့် လျှင်ပြန်လာမည်အရုပ်ဆိုးမည်ဖြစ်သည့် အတွက်ရေနွေးအိုး တည်ထားပါဟုမှာထားအပြီး သေ ဆုံးသွားသည်။ ဆွေးမသည် ယောက္ခထီးမှာထားသည် အတိုင်း (၇) ရက်ကို စောင့်နေ၍ (၇) ရက်ပြည့်ညနေပိုင်း မီးဖို မှ ထွက်လာပြီး ငါ့ဆွေး မ ငါပြန်လာပြီ ရေချိုး ပေးပါဦး လို့ ပြောလာသည်ကို ကြား သည် နှင့် လှမ်းကြည့် ရာ .ဆွေးမသည် .တစ်ခါတည်းထိပ်လန့်ပြီး ယောက္ခထီးမဟုတ်ဘူး သရဲ ဟု ဆိုကာ မီးဖိုက ပြာဖြင့် ပစ်ပေါက်လိုက်သည်။ ထိုအခါ အဖိုးအို သည် ဤသို့ မှာကြားသည် လူသားသည် သေဆုံးပြီးလျှင် ပြန်လာမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြော ပြီး ပြန်သွားလေ၏ ဟု ဆိုသည်။ ထိုအျိန်မှစ၍ ယနေ့တိုင်လူသားသည်  သေဆုံးပြီးလျှင် ပြန်မလာတော့ သည် ဟု ယူဆကြလေသည်။

== ကိုးကား ==
&lt;ref&gt;ထွန်းရွှေခိုင်(စစ်တွေကောလိပ်)၊ ရခိုင်ရှေ့ဟောင်း မြို့တော်များ၊ စာ - ၁၄၁&lt;/ref&gt;&lt;references /&gt;

=== အခြားဖတ်နိုင်သောလင်ခ့် ===
https://en.wikipedia.org/wiki/Mru_people


=== ပြင်ပလင်ခ့် ===
http://www.jmaministries.org/reaching-mru.html Reaching Mru people in Myanmar.

https://web.archive.org/web/20220516093147/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Mru,_The Banglapedia, National Encyclopedia of Bangladesh.

https://www.rufford.org/files/8744-1%20Detailed%20Final%20Report.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025085047/https://www.rufford.org/files/8744-1%20Detailed%20Final%20Report.pdf |date=25 October 2020 }} Status and impact of traditional forest fauna harvesting by the Mro tribe in the hill forests of Bangladesh: Policy implications for biodiversity conservation.{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:လူမျိုးအလိုက် ယဉ်ကျေးမှု]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်လူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>f7sbxxswnj0p8v7dyr0fbuaici3yria</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အင်းလေးရွာမ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152612</id>
    <revision>
      <id>1059431</id>
      <parentid>719663</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T11:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55426-13</username>
        <id>149616</id>
      </contributor>
      <origin>1059431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7568" sha1="7ikc4i9g1ktvla8mjbahuaj8b9kvtfj" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name = ရွာမ
| other_name = Ywama
| native_name = 
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာ
| settlement_type = [[ကျေးရွာ]]
| image_skyline = Inle-Yawnghwe.jpg
| imagesize = 300px
| image_caption = အင်းလေးရွာမကျေးရွာ၏ ရေပေါ်အိမ်များ
| subdivision_type = နိုင်ငံ
| subdivision_name = {{Flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]]
| subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}}
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]]
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]
| unit_pref = Imperial
| coordinates = {{coord|20|34|0|N|96|53|0|E|region:MM|display=inline,title}}
| elevation_ft = 2913
| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset = +6.30
}}

'''ရွာမ''' (အများအားဖြင့် '''အင်းလေးရွာမ''' ဟု သိကြသည်) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]၊ [[အင်းလေးကန်]]၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးကျသော ရေပေါ်ကျေးရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Scott1900&quot;&gt;{{cite book |author=Scott, J. G. and Hardiman, J. P. |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States, Part I, Vol. II |year=1900 |publisher=Superintendent, Government Printing, Burma |pages=500–505}}&lt;/ref&gt; ရွာသူရွာသားများသည် ကန်၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် ညောင်ရွှေမြို့သို့ လှေကို အဓိက အသုံးပြုကာ သွားလာကြသည်။

== လူမှုဘဝနှင့် တည်ဆောက်ပုံ ==
ရွာမကျေးရွာရှိ လူနေအိမ်များနှင့် အဆောက်အဦများ အားလုံးနီးပါးကို ကန်၏ မြေအောက်ကြမ်းပြင်တွင် သစ်သားနှင့် ဝါးတိုင်များ စိုက်ထူ၍ စနစ်တကျ တည်ဆောက်ထားကြသည်။ ဒေသခံများသည် လှေငယ်များဖြင့် ရေလမ်းကြောင်းအတိုင်း သွားလာကြသော်လည်း လမ်းကြားများအပေါ်တွင် ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လျှောက်လမ်းများနှင့် တံတားများလည်း ယှက်သန်းတည်ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် အင်းလေးရွာမတွင် ကုန်းလမ်းမကြီးများ မရှိဘဲ ရေလမ်းကြောင်းများဖြင့်သာ မြို့ပြကဲ့သို့ ကွန်ရက်ဖွဲ့စည်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;InleEcosystem&quot;&gt;{{cite book |author=Su, Y. &amp; Jassby, A. |title=The Inle Lake Ecosystem: Physical and Chemical Environment |year=2000 |publisher=Kluwer Academic Publishers}}&lt;/ref&gt;

== စီးပွားရေးနှင့် ရေပေါ်ဈေး ==
ရွာမသည် အင်းလေးကန်ဒေသတွင် ငါးရက်တစ်ကြိမ် လှည့်လည်စိုက်ခင်းသည့် &quot;ငါးရက်တစ်ဈေး&quot; စနစ်၏ အဓိက ဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ရွာမရေပေါ်ဈေးသည် ကန်ပေါ်တွင် လှေငယ်များဖြင့် ရောင်းဝယ်ကြသည့် ထူးခြားသော ရေပေါ်ဈေးအဖြစ် ကမ္ဘာကျော်ခဲ့သည်။ ပစ္စည်းရောင်းဝယ်သူများသည် ရိုးရာ လက်မှုအနုပညာပစ္စည်းများ၊ ငွေထည်များ၊ ရက်ကန်းထည်များနှင့် ဒေသထွက် သီးနှံများကို ခရီးသွားများနှင့် ဒေသခံများထံ ရောင်းချကြသည်။&lt;ref name=&quot;LonelyPlanet&quot;&gt;{{cite book |title=Lonely Planet Myanmar (Burma) |year=2017 |publisher=Lonely Planet |pages=210–212}}&lt;/ref&gt;

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စိုက်ပျိုးရေး ==
ရွာမကျေးရွာတွင် ထင်ရှားသော ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် စေတီပုထိုးများ တည်ရှိပြီး ပန်းထိမ်လုပ်ငန်း၊ ငွေထည်လုပ်ငန်း၊ ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၊ သစ်သားပန်းပုနှင့် ရိုးရာထီးလုပ်ငန်းများကို အဓိက စီးပွားရေးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် ကန်ရေပြင်ပေါ်တွင် ကျွန်းမျောများ ပြုလုပ်၍ ခရမ်းချဉ်သီးနှင့် အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ဝါးတိုင်များ အမှီပြုကာ စိုက်ပျိုးကြသည့် ရေပေါ်စိုက်ပျိုးရေး (Floating Gardens) စနစ်ကြောင့်လည်း ထင်ရှားသည်။

== တည်နေရာ ==
ရွာမကျေးရွာသည် ထင်ရှားသော [[ငါးဖယ်ကျောင်း]] (ကြောင်ခုန်ကျောင်း) ၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး [[ရွှေအင်းတိန် ဘုရား|ရွှေအင်းတိန်ဘုရား]] တည်ရှိရာ အင်းတိန်ကျေးရွာ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]
[[ကဏ္ဍ:အင်းလေးကန်]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]]</text>
      <sha1>7ikc4i9g1ktvla8mjbahuaj8b9kvtfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အေးနုစိန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203497</id>
    <revision>
      <id>1059389</id>
      <parentid>1053479</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14914" sha1="ocdf31004u56t1ktfvehmmh4l0cb2yh" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
 | honorific_prefix   = [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]]၊ ဒေါ်
 | name               = အေးနုစိန်
 | honorific_suffix   = 
 | image              = 
 | image_size         = 
 | image_upright      = 
 | smallimage         = &lt;!--If this is specified, &quot;image&quot; should not be.--&gt;
 | smallimage_alt     =
 | alt                = 
 | caption            = 

|office1=[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ &lt;br&gt;ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်]]
|appointer1=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ
|term_start1 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|term_end1 = 
|president1 =  [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] {{small|(ယာယီတာဝန်)}}
|leader1= စောထွန်းအောင်မြင့်၊ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်
|predecessor1 = ရာထူးစတင်
|successor1 = 
 
 |office2      = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] &lt;br&gt; ဗဟိုအကြံပေး အဖွဲ့ဝင်
 |term_start2  = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃
 |term_end2   = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
 | 1blankname2         = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]
 | 1namedata2=  ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] 

 
 | office3             = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင်
 | status3             = &lt;!--If this is specified, overrides Incumbent.--&gt;
 | term_start3         = ၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
 | term_end3           = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃
 | predecessor3        = 
 |president3 = ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}}
 |leader3      = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]
 |appointer3 = နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ
 

 | pronunciation   = 
 | birth_name      = 
 | birth_date      = {{b-da|24 March 1957}}
 | birth_place     =  [[စစ်တွေမြို့]]၊[[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
 | death_date      =  &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --&gt;
 | death_place     = 
 | death_cause     = 
 | resting_place   = 
 | resting_place_coordinates = 
 | citizenship     = 
 | nationality     =
 | party           = [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]] 
 | otherparty      = 
 | height          =  &lt;!-- &quot;X cm&quot;, &quot;X m&quot;  or &quot;X ft Y in&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
 | spouse          = 
 | partner         =  &lt;!--For those with a domestic partner and not married--&gt;
 | relations       = 
 | children        = 
 | mother          =  
 | father          =  
 | relatives       = 
 | residence       = 
 | education       = 
 | alma_mater      = 
 | occupation      = {{hlist|နိုင်ငံရေးသမား|ရှေ့နေ}}
 | profession      = 
 | known_for       = 
 | salary          = 
 | net_worth       =  &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
 | cabinet         = 
 | committees      = 
 | portfolio       = 
 | awards          =  &lt;!-- For civilian awards - appears as &quot;Awards&quot; if |mawards= is not set --&gt;
 | signature       = 
 | signature_alt   = 
 | website         = 
}}

'''ဒေါ်အေးနုစိန်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ရှေ့နေနှင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ [[ရခိုင်လူမျိုး]]တစ်ဦးဖြစ်ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Asia|first=Radio Free|date=2020-11-12|title=Rebels Call For Election in Parts of Myanmar’s Rakhine Denied Vote|url=https://www.ecoi.net/en/document/2040799.html|access-date=2021-02-04|website=RFA|language=en}}&lt;/ref&gt; [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]]၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/50488885|title=ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အေးနုစိန်နဲ့ အင်တာဗျူး |work=BBC Burmese|access-date=၁ မတ် ၂၀၂၃ |date= ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉ }}&lt;/ref&gt;၊ ဒုတိယအကြိမ် ပါတီဗဟိုညီလာခံ(၂၀၁၉ )မှတဆင့် လက်ရှိတွင် ANP ဗဟိုမူဝါဒရေးရာ ဦးဆောင်ကော်မတီဝင်&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dmgburmese.com/သတင်း/rka.html|title=ရခိုင်အမျိုးသားပါတီတွင် မူဝါဒရေးရာဦးဆောင်ကော်မတီသည် ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်မည့် အမြင့်ဆုံးအဖွဲ့ဖြစ်လာ|work=DMG|access-date=၁ မတ် ၂၀၂၃|date=၂ ဇွန် ၂၀၁၉|archive-url=https://web.archive.org/web/20230301074558/https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/rka.html|archive-date=1 March 2023|url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/06/02/193375.html|title=ANP ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌသစ် အဖြစ် ဦးသာထွန်းလှ ကို ရွေးချယ်တင်မြောက် |work=ဧရာဝတီ|access-date=၁ မတ် ၂၀၂၃ |date= ၂ ဇွန် ၂၀၁၉ }}&lt;/ref&gt; အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဖြစ်သည်။  [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ( ၁၄ / ၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၇ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/973|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-02-04|website=Tatmadaw Information Team|language=my|accessdate=16 February 2021|archivedate=7 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210307110636/http://www.dsinfo.org/node/973}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=McLaughlin|first=Timothy|date=2015-10-03|title=Rising Rakhine party looming threat to Myanmar’s Muslim minority|url=http://www.dawn.com/news/1210545|access-date=2021-02-04|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]]တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] တွင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဒေါ်အေးနုစိန်အား ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ၂၀၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်တွင် ကောင်စီဝင်တစ်ဦးအဖြစ်မှ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/243868|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း  |work=Eleven Media Group|access-date=၁ မတ် ၂၀၂၃ |date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ }}&lt;/ref&gt;

[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး]]၏ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၅ ဖြင့် ယခင်နစက ကောင်စီဝင်များနှင့် နစက ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များကို ကာလုံဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့သစ်ကို တာဝန်ပေးခံရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/29778?d=1|title=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးခြင်း|publisher=CINCDS|accessdate=2025 August 2}}&lt;/ref&gt;

== ပိတ်ဆို့အရေးယူခံရခြင်းများ ==
နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး ဥရောပသမဂ္ဂက ၂၀၂၁ ဧပြီ ၁၉ ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ၂၀၂၁ ဇွန်လ ၂ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ ဩစတြေးလျအစိုးရက ၂၀၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၅ရက်တွင်လည်းကောင်း သူမကို ဒဏ်ခတ်အရေးယူစာရင်းထဲ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mm.usembassy.gov/treasury-sanctions-senior-officials-and-family-members-connected-to-burmas-military/?_ga=2.41669862.551139295.1677632721-1213731328.1677229645|title=Treasury Sanctions Senior Officials and Family Members Connected to Burma’s Military|work=U.S. Embassy in Burma|access-date=1 March 2023|date=2 June 2021}}{{Dead link|date=September 2026 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2021:132I:FULL&amp;from=EN|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU)|work=the European Union|access-date=1 March 2023 |date=19 April 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.legislation.gov.au/Details/F2023L00076|title=Autonomous Sanctions (Designated and Declared Persons – Myanmar) Amendment Instrument 2023|work=Australian Government|access-date=1 March 2023 |date=  25 January 2023 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/04/22/240984.html|title=EU အရေးယူမှုမှ စစ်ကောင်စီ နောက်လိုက် အချို့ကင်းလွတ်နေ |work=ဧရာဝတီ|access-date=၁ မတ် ၂၀၂၃ |date= ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt;

== ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း ==
နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက သူမကို  ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် [[စည်သူဘွဲ့]] ချီးမြှင့်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://newsvsinformation.com/2022/11/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%80-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9E/|title=စစ်ကောင်စီက ချီးမြှင့်သည့် စည်သူဘွဲ့နှင့် သီရိပျံချီဘွဲ့ တို့ကို ရခိုင်မှ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးနုစိန်နှင့် ဒေါက်တာအောင်ကျော်မင်းတို့ ပါဝင်￼|work=newsvsinformation|access-date=၁ မတ် ၂၀၂၃|date=၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂|archive-date=1 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230301074559/https://newsvsinformation.com/2022/11/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%80-%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9E/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/news-95758စစ်ကောင်စီက-ချီးမြှင့်သ/|title=ရခိုင်တွင် တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေချိန် ရခိုင်လူမျိုး(၈)ဦးကို စစ်ကောင်စီက ဘွဲ့ဂုဏ်ထူးများ ချီးမြှင့်|work=BNI|access-date=၁ မတ် ၂၀၂၃ |date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}}
{{lifetime|၁၉၅၇|}}
[[Category:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]]
[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]]
[[Category:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]]


{{Myanmar-bio-stub}}</text>
      <sha1>ocdf31004u56t1ktfvehmmh4l0cb2yh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝချီရဝစ် ချီဝအာရီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204717</id>
    <revision>
      <id>1059336</id>
      <parentid>1053449</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77919" sha1="l9phf2if2exygq39urdxwkwt8nst7ta" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name            = ဝချီရဝစ် ချီဝအာရီး
| image            = BrightVC.jpg
| alt                = 
| caption            = &lt;!-- [[MOS:CAPTION]]: In a biography article no caption is necessary for a portrait of the subject pictured alone. --&gt;
| birth_name         = ကုနဠတိုရဏ ဆီဝါရီ&lt;ref name=&quot;born&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qmYyHDxehO0|title=50 Facts About Bright ล้วงลับเรื่องสุดส่วนตัวของ &quot;ไบร์ท วชิรวิชญ์&quot;|date=4 May 2020|website=GMMTV|access-date=13 May 2020|language=th}}&lt;/ref&gt;
| native_name        = {{Lang|th|วชิรวิชญ์ ชีวอารี}}
| native_name_lang   = th
| birth_date         = {{Birth date and age|1997|12|27|df=yes}}
| birth_place        = [[:en:Nakhon Pathom, Thailand|ထိုင်းနိုင်ငံ၊ နခွန်ဖထုံမ်]]
| nationality        = {{flag|Thailand}}
| education          = [[:en:Suankularb Wittayalai School|သွန်ကုလာဘ ဝိတ္တယလေ]]ကျောင်း &lt;br/&gt; [[:en:Triam Udom Suksa School|တြိအမ္မ ဥဒေါမ သုက္ကဿ]]ကျောင်း
| alma_mater         = [[:en:Bangkok University|ဘန်ကောက်တက္ကသိုလ်]]
| height             = 183 cm&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gmm-tv.com/artists/view/122/ |title=BRIGHT : Vachirawit Chivaaree ไบร์ท : วชิรวิชญ์ ชีวอารี |access-date=25 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| other_names        = Bright
| occupation         = {{Hlist| သရုပ်ဆောင်|အဆိုတော်|မော်ဒယ်|အစီအစဉ်မှူး}}
| years_active       = 2013–present
| known_for          = {{plainlist|
* Sarawat in ''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]''၊  ''[[Still 2gether]]''
}}
| agent              = &lt;!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source. --&gt;
| website            = {{URL|gmm-tv.com/artists/view/122/}}
| module             = {{Infobox musical artist
| embed      = yes 
| years_active    = 2018–present
| genre    = ထိုင်းပေါ့ပ် (T-pop)
| label    = [[ဂျီအမ်အမ် ဂရမ်မီ]]
| instrument      = {{Hlist|ပင်တိုင်အဆိုတော်|ဂစ်တာသမား}}
| associated_acts = F.HERO
}}
|signature=File: Signature of Bright Vachirawit Chivaaree.svg
}}

'''Bright (ဘရိုက်)''' ခေါ် '''ဝချီရဝစ် ချီဝအာရီး'''{{Efn|ထိုင်း: วชิรวิชญ์ ชีวอารี, အင်္ဂလိပ်: Vachirawit Chivaaree}}(၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၇ မွေး) သည် ထိုင်းနိုင်ငံသား သည် အမေရိကန်-တရုတ်နွယ်ဖွား သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်, မော်ဒယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။

BL (ဘီအာလ်) ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သော ''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' နှင့် ''[[Still 2gether]]'' တို့မှ ခေါင်းဆောင်မင်းသား ဆာရာဝပ်အဖြစ် သိကြသည်။ ၂၀၂၁ အတွင်း ထွက်ရှိလာမည့် ''[[:en:F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4Thailand]]'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် F4 ခေါင်းဆောင် Thyme (ဒိုးမျောဂျိ စုကာ့ဆ) အဖြစ် အဓိကနေရာက ပါဝင်သရုပ်ဆောင်မည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-04-21 |title=ปังแบบฉุดไม่อยู่! &quot;ไบร์ท วชิรวิชญ์&quot; มีผู้ติดตามในไอจีทะลุ 18 ล้าน สูงเป็นอันดับ 1 ในไทย |url=https://www.tnnthailand.com/news/trueinside/144388/ |access-date=2023-05-31 |website=www.tnnthailand.com/news/trueinside/144388/ |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bright Vachirawit Reflects On His Meteoric Rise|url=https://www.harpersbazaar.com.sg/video/bright-vachirawit-meteoric-rise-what-makes-him-happy/ |access-date=2023-02-10 |website=Harper's Bazaar Singapore |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး==
ဘရိုက်ကို ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ထိုင်း-အမေရိကန်နွယ်ဖွား ဖခင်နှင့် ထိုင်း-တရုတ်နွယ်ဖွား မိခင်တို့က [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[နဂရပဌမခရိုင်|နခွန်ပထုမ်ခရိုင်]]၊ နခွန်ချိုင်စီမြို့နယ်၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ ငယ်နာမည်မှာ ကွန်လာသွန် ( Kunlatorn) ဖြစ်သည်။ 

ကလေးဘဝတွင် မိဘများ ကွာရှင်းခဲ့ကြသဖြင့် မိခင်ဘက်က ဆွေမျိုးများနှင့်အတူ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့ရပြီး၊ ဝမ်းကွဲမောင်နှမများနှင့် အတူကြီးပြင်းခဲ့ရသည်။ ဂီတမျိုးရိုးရှိသူဖြစ်ပြီး၊ ဦးလေးသည် ဂီတသင်တန်း တစ်ကျောင်း ပိုင်ဆိုင်သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်မှာပင် ဂစ်တာ၊ ဘေ့စ်ဂီတာ၊ ဒရမ်စသည့် တေးဂီတတူရိယာအမျိုးမျိုးကို စတင်လေ့လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=HOTTIE ALERT: Thai-American heartthrob Bright Vachirawit|url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/150551/bright-vachirawit-a721-20200402|access-date=13 September 2020|website=PEP.ph|language=en}}&lt;/ref&gt;

Suankularb Wittayalai ကျောင်းမှ အလယ်တန်း အောင်ပြီး၊ [[:en:Triam Udom Suksa School|Triam Udom Suksa]] ကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင်မြင်သည်။ မူလက [[ဓမ္မသတ်တက္ကသိုလ်|သမ္မာဆတ်တက္ကသိုလ်]]၊ အင်ဂျင်နီယာမဟာဌာန လက်အောက်ရှိ ''Thammasat English Programme of Engineering'' (TEPE) ကို တက်ရောက်ခဲ့သော်လည်း၊ [[ဘန်ကောက်တက္ကသိုလ်]]မှ နိုင်ငံတကာ မားကတ်တင်းဘွဲ့ ရရှိရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=วชิรวิชญ์ ชีวอารี (ไบรท์) |url=https://www.nangdee.com/name/f/14724/ไบรท์-วชิรวิชญ์-ชีวอารี.html |website=nangdee.com |publisher=Nang Dee |access-date=15 March 2020 |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=9 Things You Need To Know About Bright Vachirawit |url=https://www.thaiupdate.info/bright-vachirawit-profile/ |website=thaiupdate.info |publisher=Thai Update |access-date=15 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=เลิฟเซเฮ.. อยากเซว่ารักเธอ (2016) |url=https://www.nangdee.com/title/html/4430/เลิฟเซเฮ..-อยากเซว่ารักเธอ.html |website=nangdee.com |publisher=Nang Dee |access-date=15 March 2020 |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=แซ่บฉุดหัวใจ! &quot;ไบร์ท-วชิรวิชญ์ ชีวอารี&quot; หนุ่มหล่อลูกครึ่งไทย-อเมริกัน |url=https://praew.com/people/274469.html |website=praew.com |publisher=Praew |access-date=15 March 2020 |language=th |date=16 September 2019}}&lt;/ref&gt;

==ကိုယ်ပိုင်ဘဝ==
နောက် ၂၀၂၀ မေလ နှောင်းပိုင်းတွင် &quot;Astro&quot; အမည်နှင့် ကုန်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရောင်းချခဲ့ပြီး၊&lt;ref&gt;{{cite news |title=&quot;ไบร์ท วชิรวิชญ์&quot;เปิดขายของ หาเงินช่วยสิ่งแวดล้อม |url=https://www.nationtv.tv/main/content/378778814/ |access-date=5 October 2020 |work=The Nation |date=30 May 2020 |language=th}}&lt;/ref&gt; ရရှိလာသော အကျိုးအမြတ်ကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့် သစ်တော ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် [[:en:Seub Nakhasathien#Seub Nakhasathien Foundation|ဆွပ် နခါသထီယန် ဖောင်ဒေးရှင်း]]အား ထောက်ပံ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=สมทบทุนรักษาผืนป่าใหญ่ของไทย |url=https://astro-stuffs.com/about-us/?lang=en |website=astro-stuffs.com |publisher=Astro |access-date=5 October 2020 |language=th |accessdate=8 April 2021 |archivedate=18 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201218140419/https://astro-stuffs.com/about-us/?lang=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=สมทบทุนรักษาผืนป่าใหญ่ของไทย|url=https://astro-stuffs.com/about-us/?lang=en|access-date=5 October 2020|website=astro-stuffs.com|publisher=Astro|language=th|archive-date=18 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218140419/https://astro-stuffs.com/about-us/?lang=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-06 |title=ช่วยเหลือพี่น้องชาวไทย &quot;ไบร์ท วชิรวิชญ์&quot; ร่วมแฟนคลับระดมเงินส่งให้ผู้ประสบภัย &quot;ชินลากู&quot; |url=https://www.newtv.co.th/news/61938 |access-date=2022-02-22 |website=www.newtv.co.th |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ทำดีต่อเนื่อง! ไบร์ท วชิรวิชญ์ และแฟนคลับ ส่งอาหาร-น้ำดื่ม ช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบ โควิด-19 |url=https://entertainment.trueid.net/detail/9avelE93Nd84 |access-date=2022-02-22 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}&lt;/ref&gt; 

LGBT အဖွဲ့အစည်းကို ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် လိင်တူလက်ထပ်ခြင်းကို တရားဝင်သတ်မှတ်ပေးရန် ထောက်ခံသူဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bright Vachirawit shows support for the LGBTQIA+ Community |url=https://popularbio.com/is-bright-vachirawit-a-gay-person-who-is-he-now-dating/ |website=Popular Bio |accessdate=4 July 2023 |date=30 June 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704151926/https://popularbio.com/is-bright-vachirawit-a-gay-person-who-is-he-now-dating/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bright Vachirawit supports the LGBT Community and speaks up for legalising same-sex marriage |url=https://www.discoverwalks.com/blog/bangkok/top-five-most-popular-thai-actors/ |website=Discover Walks Blog |accessdate=4 July 2023 |date=30 June 2023}}&lt;/ref&gt;

==ရိုက်ကူးမှုစာရင်း==
===ရုပ်ရှင်===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; | ခုနှစ်
! scope=&quot;col&quot; | ခေါင်းစဉ်
! scope=&quot;col&quot; | ကဏ္ဍ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | မှတ်စု
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | ကိုးကား
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2016
| ''Love Say Hey''
| Tae
| Main role
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=เลิฟ เซ เฮ ตัวอย่าง Love Say Hey Trailer |url=https://www.youtube.com/watch?v=E8E257G1Aos |via=YouTube |publisher=Movietronic |access-date=17 March 2020 |language=th |date=2 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Love Say Hey |url=https://benetonefilms.com/film/love-say-hey/ |website=benetonefilms.com |publisher=Benetone Films |access-date=31 May 2020 |accessdate=8 April 2021 |archivedate=8 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200708072947/https://benetonefilms.com/film/love-say-hey/ }}&lt;/ref&gt;
|-
!2021
| ''2gether: The Movie''
| Sarawat
| Lead Role
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2gether: The movie release |url=https://mobile.daradaily.com/news/%7B%7Bindex.url%7D%7D |access-date=2023-06-20 |website=DARADAILY.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!2023
|''[[:en:Congrats My Ex! | Congrats My Ex!]]''
|Tim
| Pelakon Utama
|style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{웹 인용|title=เบลล่า-ไบร์ท เจอกันในภาพแรกหนังรอมคอม “Congrats My Ex! ลุ้นรักป่วน ก๊วนแฟนเก่า” |url=https://entertainment.trueid.net/detail/43GpY0ZegeBL |access-date=2023-09-27 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{웹 인용|date=2023-09-27 |title=Open the first picture! 'Bright-Vachirawit' stars opposite 'Bella-Ranee' in &quot;Congrats My Ex! Exciting love story with ex-girlfriends&quot;|url=https://www.mintmagth.com/story/congrats-my-ex-first-look/|access-date=2023-09-28 |website=HITC |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
! 2024
|''Love You To Debt'' (ผ่อนรักนอกระบบ)
|Bo
| Lead Role
|style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Swami |first=Shriya |date=2022-11-22 |title=Bright Vachirawit and Yaya Urassaya set to star in spicy new movie The Interest |url=https://www.hitc.com/en-gb/2022/11/22/bright-vachirawit-and-yaya-urassaya-set-to-star-in-new-movie-the-interest/ |access-date=2022-11-28 |website=HITC |language=en-GB |archive-date=22 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122202221/https://www.hitc.com/en-gb/2022/11/22/bright-vachirawit-and-yaya-urassaya-set-to-star-in-new-movie-the-interest/ }}&lt;/ref&gt;
|}

===ရုပ်သံ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; | Role
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Notes
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
| 2013
| ''The Beginning: Story 2:&lt;br/&gt;Ep 3: Run Lovers Run ''
| Bright
| Main role
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=เปิดประวัติ ไบร์ท วชิรวิชญ์ จากดาวรุ่งสุดโด่งดังจากซีรีย์วาย สู่พระเอกซุปตาร์แห่งเอเชีย สยามนิวส์ |url=https://today.line.me/th/v2/article/vXyDzG8 |access-date=2023-05-02 |website=LINE TODAY |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014
| ''[[:th:บันทึกกรรม|Karma]]''
| Tao
| Bit Part
| &lt;ref&gt;
*{{cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ จากตัวประกอบส่งตัวเองเรียน สู่นักแสดงดาวรุ่งดังไกลทั่วเอเชีย |url=https://sudsapda5.rssing.com/chan-64110475/article3834.html |website=sudsapda5.rssing.com |access-date=30 May 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
| ''Roop Thong&lt;br/&gt;Ep:6''
| Ekkarat 
| Bit Part
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bright Vachirawit: Conoce todo sobre el actor Tailandés |url=https://elvortex.com/bright-vachirawit-conoce-todo-sobre-el-actor-tailandes/ |access-date=2023-04-24 |website=El Vortex |date=18 May 2022 |language=es-MX |archive-date=29 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429074329/https://elvortex.com/bright-vachirawit-conoce-todo-sobre-el-actor-tailandes/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 2018
| ''I Sea U''
| Peter/Peyton
| Main role
| &lt;ref&gt;
*{{cite AV media |date=26 February 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=CMEr2mz7zPc |title=I.Sea.U ฉันรักทะเล...ที่มีเธอ [ Full Episode EP. 01 Official by True4U ] |publisher=[[True4U]] |via=[[YouTube]] |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929142645/https://www.youtube.com/watch?v=CMEr2mz7zPc |archive-date=29 September 2022 |url-status=live}}
*{{cite web |title=เรื่องย่อ I SEA U ฉันรักทะเล...ที่มีเธอ |url=https://entertainment.trueid.net/synopsis/arYv22kzDJl9 |website=entertainment.trueid.net |access-date=30 May 2023 |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[:th:Love Songs Love Series|Love Songs Love Series: Rao Lae Nai]]''
| Bright
| Main role
| &lt;ref&gt;{{cite news |title=Bright talks about Love and friendship |url=https://www.bangkokpost.com/learning/entertainment/1437146/love-and-friendship |website=Bangkok Post |date=31 March 2018 |access-date=19 May 2023 |language=en |last1=Chaiyong |first1=Suwitcha }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[:it:Social Death Vote|Social Death Vote]]&lt;br/&gt;Ep:4-6''
| Day
| Supporting role
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Bright Vachirawit portrays a playboy in Social Death Vote |url=https://mobile.daradaily.com/news/72145 |website=DARADAILY.COM |access-date=30 May 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[:th:Love Songs Love Series|Love Songs Love Series: Ja Ruk Reu Ja Rai]]''
| Ter
| Main role
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-15 |title=Top 5 Bright Vachirawit Chivaaree Dramas List and TV Shows |url=https://sarankita.com/blog/3809/bright-vachirawit-chivaaree-dramas-list/ |access-date=2023-04-13 |website=Sarankita.com |language=en-US |archive-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530081539/https://sarankita.com/blog/3809/bright-vachirawit-chivaaree-dramas-list/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[:th:Love Songs Love Series|Love Songs Love Series: Gor Koey Sunya]]''
| Ken
| Supporting role
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=เรื่องย่อ Love Songs Love Series ตอน ก็เคยสัญญา ซีรีส์ช่อง GMM25 |url=https://www.online-idol.com/2018/10/13/lsls-12103/ |website=idol |access-date=30 May 2023 |language=th |date=13 October 2018 |archive-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530162323/https://www.online-idol.com/2018/10/13/lsls-12103/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[:th:ยุทธการปราบนางมาร|Yuttakarn Prab Nang Marne]]&lt;br/&gt;Ep:8''
| Tuanote
| Bit Part
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=10 ปี ในวงการ ของ &quot;ไบร์ท วชิรวิชญ์&quot; ศิลปิน ระดับ โกอินเตอร์ |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/531200 |website=คมชัดลึกออนไลน์ |access-date=30 May 2023 |language=th |date=27 September 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2019
| ''Heha Mia Navy''
| Seaman Bright
| Bit Part
| &lt;ref&gt;{{cite web |title='เพ็ชร-ฐกฤต'ประกบ'ฝ้าย-นันทนัช'ครั้งแรก!!ในละคร'เฮฮา(เมีย)นาวี' |url=https://www.naewna.com/entertain/444331 |website=naewna.com |access-date=30 May 2023 |language=th |date=1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Korn Aroon Ja Roong: Ep.14 Onwards''
| Anotai (Adult)
| Supporting role
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=เรื่องย่อ &quot;ก่อนอรุณจะรุ่ง&quot; |url=https://mgronline.com/drama/detail/9620000004658 |website=mgronline.com |access-date=30 May 2023 |language=th |date=14 January 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''My Ambulance&lt;br/&gt;Ep:1,3''
| Peng (Young)
| Guest role
| &lt;ref&gt;
*{{cite web |title=รวมหนังซีรีส์ ไบร์ท วชิรวิชญ์ สามีแห่งชาติ 2020 - Sale Here |url=https://salehere.co.th/articles/bright-vachirawit-actor-series |website=Salehere |access-date=30 May 2023 |language=th |date=8 May 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2020
| ''2gether: The Series''
|rowspan=&quot;2&quot; | Sarawat Guntithanon
| Lead role
| &lt;ref&gt;*{{cite web|date=7 February 2020|title=#คั่นกู &quot;เพราะเราคู่กัน 2gether The Series&quot; เป็นกระแส ตั้งแต่ทีเซอร์ล่าสุด คั่นกู EP1 รอดู ไบร์ทวิน #สารวัตร #ไทน์คนชิค|url=https://medhubnews.com/%E0%B8%94%E0%B8%B9%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1-64752-%E0%B8%84%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B9-%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99-2gether-the-series-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%81.html|access-date=15 March 2020|website=medhubnews.com|publisher=Med Hub News|language=th|archive-date=27 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627093530/https://medhubnews.com/%E0%B8%94%E0%B8%B9%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1-64752-%E0%B8%84%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B9-%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99-2gether-the-series-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%81.html}}
*{{Cite web |date=2020-12-27 |title=23 things about Bright Chiva-aree |url=https://manilastandard.net/showbitz/celebrity-profiles/342987/23-things-about-bright-chiva-aree.html |access-date=2023-04-13 |website=Manila Standard |language=en-US }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Still 2gether]]'' 
| Lead role
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=ตัวอย่างแรกของ เพราะเรา(ยัง)คู่กัน สานต่อปรากฏการณ์ |url=https://thestandard.co/still-2gether-the-series/ |website=THE STANDARD |access-date=5 August 2023 |language=th |date=31 July 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2021
| ''In Time with You: Thueng Ham Jai Kor Ja Rak''
| Nick
| Supporting role
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=In Time With You ～君の隣に～｜ドラマ｜テレ朝チャンネル |url=https://www.tv-asahi.co.jp/ch/contents/drama/1048/ |access-date=2023-04-11 |website=tv-asahi.co.jp |language=ja |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415214757/https://www.tv-asahi.co.jp/ch/contents/drama/1048/ }}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers]]''
| &quot;Thyme&quot; Akira Paramaanantra
| Lead role
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thai actor-singer Bright Vachirawit Chivaaree on his fave things to do in Bangkok and fashion essentials |url=https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/style-beauty/bright-vachirawit-chivaaree-thai-actor-singer-2gether-f4-thailand-boys-over-flowers-353036 |access-date=2023-04-13 |website=CNA Lifestyle |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2022
|''Astrophile''
| Kimhan
| Lead role
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-06-01 |title=Thai drama Astrophile episode 1 release time, cast ft Bright &amp; where to watch |url=https://www.hitc.com/en-gb/2022/06/01/thai-drama-astrophile-episode-1-release-time-cast-ft-bright-where-to-watch/ |access-date=2023-04-13 |website=HITC |language=en-GB |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206002643/https://www.hitc.com/en-gb/2022/06/01/thai-drama-astrophile-episode-1-release-time-cast-ft-bright-where-to-watch/ }}&lt;/ref&gt;
|-
|''Good Old Days:&lt;br/&gt;Story 4: Our Soundtrack&lt;br/&gt;Ep:8,9''
| Tong
| Lead role
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=ไบร์ท-ต้าเหนิง จับมือส่งเพลง ระหว่างทาง Ost. Good Old Days |url=https://thestandard.co/good-old-days-ost/ |website=THE STANDARD |access-date=21 May 2023 |language=th |date=13 September 2022 }}
*{{cite web |title=อินเนอร์มาเต็ม 'ไบร์ท – ต้าเหนิง' เดินทางตามฝัน ในซีรีส์ 'Good Old Days ร้านซื้อขายความทรงทำ' ตอน 'Our Soundtrack' |url=https://madan.fun/good-old-days-our-soundtrack/amp/ |website=Madan |access-date=21 May 2023 |language=th |date=26 August 2022 |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521185301/https://madan.fun/good-old-days-our-soundtrack/amp/ }}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=2|2023
|''Midnight Museum: Ep.3''
| Moth
| Guest role
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Times |first1=I. D. N. |last2=Shabira |first2=Rafifa |title=10 Potret Bright Vachirawit di Midnight Museum, Lakuin Adegan Panas! |url=https://www.idntimes.com/hype/entertainment/rafifa-shabira-1/bright-vachirawit-di-midnight-museum-lakuin-adegan-panas |access-date=2024-07-21 |website=IDN Times |language=id-Id}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Enigma: Ep.4/4''
| Tul
| Guest role
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=เซอร์ไพรส์! 'ไบร์ท วชิรวิชญ์' ปรากฏตัวในซีรีส์ 'Enigma คน มนตร์ เวท' ที่หนุ่ม 'วิน เมธวิน' แสดง |url=https://www.mintmagth.com/people/bbrightvc-winmetawin-enigma-final-ep/ |website=Mint Magazine Thailand |access-date=2023-08-05 |language=th}}&lt;/ref&gt;
|}

==တေးသရုပ်ဖော်==
===Singles===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; | Song Title
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Label
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
|2021
|&quot;Unmovable&quot; (Move ไปไหน)
|Rowspan=2|GMMTV Records
|&lt;ref&gt;References:
*{{cite AV media |date=22 June 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=PeycqmLyPNI |title=Move ไปไหน (Unmovable) - BRIGHT VACHIRAWIT BOYS DON'T CRY |publisher=GMMTV RECORDS |via=[[YouTube]] |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221027011208/https://www.youtube.com/watch?v=PeycqmLyPNI |archive-date=27 October 2022 |url-status=live}}
*{{cite web |title=ขึ้นชื่อว่าไบร์ทปังทุกผลงาน! MV MOVEไปไหน ไบร์ท วชิรวิชญ์ มาแรงสุดวันเดียวครึ่งล้าน พร้อมเทรนด์Youtube (มีคลิป) |url=https://music.trueid.net/th-en/detail/PWYl2erR1wb9 |website=music.trueid.net |access-date=21 May 2023 |language=th}}
*{{cite web |title=มูฟออนไม่ได้เลย! ไบร์ท วชิรวิชญ์ ทีเซอร์แรก MV #Moveไปไหน (Unmovable) โปรเจกต์ BOYS DON’T CRY |url=https://music.trueid.net/th-en/detail/3Oza8jzqXnNo |website=music.trueid.net |access-date=21 May 2023 |language=th}}
*{{cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ คว้า Rookie Of The Week 2 สัปดาห์ติด จากเพลง Move ไปไหน (Unmovable) |url=https://music.trueid.net/th-en/detail/6YK6LLKQlMAO |website=music.trueid.net |access-date=21 May 2023 |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022
|&quot;Lost and Found&quot;
|&lt;ref&gt;References :
*{{cite AV media |date=15 August 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=4AHacJ0sXMQ |title=Lost&amp;Found - Bright [Official Music Video] |publisher=GMMTV RECORDS |via=[[YouTube]] |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205181309/https://www.youtube.com/watch?v=4AHacJ0sXMQ |archive-date=5 February 2023 |url-status=live }}
*{{Cite web |title=YESASIA: Bright Vachirawit - Lost &amp; Found Memories Photo Set MALE STARS,Celebrity Gifts,PHOTO/POSTER - Bright Vachirawit Chivaaree, GMMTV - Other Asia Movies &amp; Videos - Free Shipping |url=https://www.yesasia.com/global/bright-vachirawit-lost-found-memories-photo-set/1116113229-0-0-0-en/info.html |access-date=2023-04-13 |website=www.yesasia.com }}
*{{Cite web |last=Idol |first=Overseas |date=2022-08-14 |title=Bright Vachirawit Siap Rilis Single Baru 'Lost and Found' |url=https://overseasidol.com/bright-vachirawit-siap-rilis-single-baru-lost-and-found/ |access-date=2023-04-27 |language=id-ID }}
*{{cite web |title=Fakta dan Terjemahan Lirik Lagu Lost and Found - Bright Vachirawit |url=https://hits.zigi.id/fakta-dan-terjemahan-lirik-lagu-lost-and-found-bright-vachirawit-11531 |website=www.zigi.id |access-date=21 May 2023 |language=id |date=15 August 2022 |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521173606/https://hits.zigi.id/fakta-dan-terjemahan-lirik-lagu-lost-and-found-bright-vachirawit-11531 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2023
|&quot;My Ecstasy&quot;&lt;br/&gt;{{small|ft. D. Gerrard}}
| rowspan=&quot;3&quot;|RISER Music
|&lt;ref&gt;References : 
*{{cite AV media |date=25 January 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SmLdBTscu20 |title=Bright - My Ecstasy ft. D GERRARD [ OFFICIAL MV ] |publisher=RISER MUSIC |via=[[YouTube]] |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201004146/https://www.youtube.com/watch?v=SmLdBTscu20 |archive-date=1 February 2023 |url-status=live }}
*{{Cite web |last=Adhya |first=Arpita |date=2023-01-25 |title=Bright Vachirawit track My Ecstasy ft Gerrard brings out his bad boy charm |url=https://www.hitc.com/en-gb/2023/01/25/bright-vachirawit-track-my-ecstasy-ft-gerrard-brings-out-his-bad-boy-charm/ |access-date=2023-04-13 |website=HITC |language=en-GB |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417202829/https://www.hitc.com/en-gb/2023/01/25/bright-vachirawit-track-my-ecstasy-ft-gerrard-brings-out-his-bad-boy-charm/ }}
*{{Cite web |date=2023-02-01 |title=&quot;ไบร์ท&quot; ส่งเพลงคลั่งรัก &quot;My Ecstasy&quot; คว้า &quot;โบว์&quot; แซ่บขยี้ใจ ได้ &quot;D GERRARD&quot; โปรดิวซ์ร่วมFeat. |url=https://www.thairath.co.th/entertain/news/2617296 |access-date=2023-04-27 |website=www.thairath.co.th |language=th }}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Saturday Night&quot; (มาดูแมวดำน้ำทำกับข้าวบ้านเรามั้ย)
|&lt;ref&gt;References : 
*{{Citation |title=Bright - มาดูแมวดำน้ำทำกับข้าวบ้านเรามั้ย (Saturday Night) [ OFFICIAL MV ] |url=https://www.youtube.com/watch?v=X9iZUtns50c |language=en |access-date=2023-03-02}}
*{{Cite web |date=2023-02-28 |title=Bright Vachirawit releases Saturday Night and fans dub him 'boyfriend material' |url=https://www.forevergeek.com/bright-vachirawit-releases-saturday-night-and-fans-dub-him-boyfriend-material/ |access-date=2023-04-13 |website=ForeverGeek |language=en}}
*{{Cite web |title=Potret Bright Vachirawit Ngedate Bareng Cewek di MV |url=https://www.idntimes.com/hype/entertainment/rafifa-shabira-1/bright-vachirawit-ngedate-bareng-cewek-di-mv-saturday-night |access-date=2023-04-27 |website=www.idntimes.com |language=id}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;I Think of You&quot; 
|&lt;ref&gt;References :
*{{cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ ถ่ายทอดอารมณ์เศร้าสะเทือนอารมณ์ผ่านซิงเกิลใหม่ I THINK OF YOU |url=https://thestandard.co/bright-i-think-of-you-new-single/ |website=THE STANDARD |access-date=2 June 2023 |language=th |date=2 June 2023 }}
*{{cite web |title=&quot;BRIGHT&quot; บอกเล่าความคิดถึงสุดเศร้า!! ผ่านเพลง &quot;I THINK OF YOU&quot; ดึง &quot;สกาย-มิ้ลค์&quot; ตอกย้ำความเสียใจใน MV |url=https://brickinfotv.com/entertainment/186741 |website=BrickinfoTV.com |access-date=1 June 2023 |language=th |date=1 June 2023 }}
*{{cite web |title='I THINK OF YOU' ซิงเกิลล่าสุดจาก 'ไบร์ท วชิรวิชญ์' |url=https://workpointtoday.com/bright-tpop/ |website=workpointTODAY |access-date=1 June 2023 |language=th |archive-date=1 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601142828/https://workpointtoday.com/bright-tpop/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

===OST===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; | Song Title
! scope=&quot;col&quot; | Artist(s)
! scope=&quot;col&quot; | Role
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Notes
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2013
| &quot;กอดไม่ได้&quot; (Kot Mai Dai)
| Bedroom Audio
| Love interest
| Official music video
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=Bedroom Audio - กอดไม่ได้ (Official MV) |url=https://www.youtube.com/watch?v=6bn533w3-M0 |website=youtube.com |publisher=CRISPY SOUND OFFICIAL |access-date=31 March 2020 |date=3 December 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;3&quot; | 2018
| &quot;ปีศาจ&quot; (Pi Sat)
| Natthawut Jenmana (Max)
| Day
| OST. ''Social Death Vote''
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=ปีศาจ OST. Social Death Vote l Max Jenmana |url=https://www.youtube.com/watch?v=MSm64HxyQ3s |website=youtube.com |publisher=Whattheduck |access-date=2 April 2020 |date=4 May 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;เอามั้ย&quot; (Ao Mai)
| Numchok Tanud-rum (Singto)&lt;br/&gt;Popetorn Soonthornyanakij (Two)
| 
| Official music video
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=สิงโต นำโชค &amp; ตู่ ภพธร - เอามั้ย [Official MV] |url=https://www.youtube.com/watch?v=vBgUFUt9X2o |website=youtube.com |publisher=Whattheduck |access-date=2 April 2020 |date=17 August 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ร้องไห้คนเดียว&quot;&lt;br/&gt;(Raung Hai Kon Diow)
| Muzu
| 
| Official music video
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=ร้องไห้คนเดียว - Muzu [Official MV] |url=https://www.youtube.com/watch?v=nrDi6mP4uZg |website=youtube.com |publisher=OfficialWhiteMusic |access-date=2 April 2020 |date=20 August 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot; | 2019
| &quot;คนเดิม&quot; (Kon Derm)
| Napassorn Phuthornjai (New)
| 
| Official music video
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=คนเดิม - นิว นภัสสร 【OFFICIAL MV】 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-CJ591j403s |website=youtube.com |publisher=musiccreamgmm |access-date=2 April 2020 |date=15 February 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;Your Story&quot;
| PAAM
| 
| Official music video
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=PAAM - แค่หน้าจอ (Your Story) 【Official Music Video】 |url=https://www.youtube.com/watch?v=OGWU9ewxriI |website=youtube.com |publisher=Wayfer Records |access-date=2 April 2020 |date=29 November 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;8&quot; | 2020
| &quot;ติดกับ&quot; (Tit Kap)
| Natthawut Jenmana (Max)
| Sarawat
| ''2gether: The Series'' Opening theme
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=ติดกับ Ost.เพราะเราคู่กัน 2gether The Series - แม็กซ์ เจนมานะ |url=https://www.youtube.com/watch?v=dQaI3VkSCi0 |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=24 March 2020 |date=18 February 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;คั่นกู&quot; (Kan Goo)
| Vachirawit Chiva-aree (Bright)
| Sarawat
| ''2gether: The Series'' Ending theme
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;kangoo&quot;&gt;{{cite web |title=คั่นกู Ost.เพราะเราคู่กัน 2gether The Series - ไบร์ท วชิรวิชญ์ |url=https://www.youtube.com/watch?v=leevExpA8ec |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=24 March 2020 |date=10 March 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ตกลงฉันคิดไปเองใช่ไหม&quot;&lt;br/&gt;(Tok Long Chan Kid Pai Eng Chai Mai)
| Vachirawit Chiva-aree (Bright)
| Sarawat
| OST. ''2gether: The Series''
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;toklong&quot;&gt;{{cite web |title=ตกลงฉันคิดไปเองใช่ไหม Ost.เพราะเราคู่กัน 2gether The Series - ไบร์ท วชิรวิชญ์ |url=https://www.youtube.com/watch?v=av2N1O0J39w |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=16 May 2020 |date=16 May 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;Thank You To My Silent Heroes&quot;
| Ada Chunhavajira&lt;br/&gt;Vachirawit Chiva-aree (Bright)&lt;br/&gt;Metawin Opas-iamkajorn (Win)
| Himself
| Special Olympics Thailand
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;thankyou&quot;&gt;{{cite web |title=Thank you my Silent Heroes #Bright #Win #Ada #TogetherSpecial |url=https://www.youtube.com/watch?v=iJ5heWUSHMs |website=youtube.com |publisher=Special Olympics Thailand |access-date=31 May 2020 |date=24 May 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ตามตะวัน&quot;&lt;br/&gt;Tam Ta Wan
| NUM Kala (ณพสิน แสงสุวรรณ)&lt;br/&gt;Add Carabao (ยืนยง โอภากุล)
| Nont
| Official music video
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Tam Ta Wan&quot;&gt;{{cite web |title=ตามตะวัน - NUM KALA x แอ๊ด คาราบาว (#MYHERO)「Official MV」 |url=https://www.youtube.com/watch?v=yklzF1PBC2U |website=youtube.com |publisher=Genierock |access-date=4 December 2020 |date=1 July 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;With A Smile&quot;
| Vachirawit Chiva-aree (Bright)
| Sarawat
| OST. ''Still 2gether'' (Philippine version)
| style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
| &quot;ยังคู่กัน&quot; (Yang Khu Kan)
| Vachirawit Chiva-aree (Bright)&lt;br/&gt;Metawin Opas-iamkajorn (Win)
| Sarawat
| OST. ''Still 2gether''
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;still2getherost&quot;&gt;{{cite news |title=วิเคราะห์เพลง 'ยังคู่กัน' ไบร์ท-วิน เพราะเรายังคู่กัน |url=https://thethaiger.com/thai/entertainment-th/songs-th/thai-songs-th/วิเคราะห์เพลง-ยังคู่กั |access-date=4 August 2020 |work=The Thaiger |date=4 August 2020 |language=th }}{{Dead link|date=April 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;คนนั้นต้องเป็นเธอ&quot; (Kon Nan Taung Pen Tur)
| Metawin Opas-iamkajorn (Win)
| Sarawat
| OST. ''Still 2gether''
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=คนนั้นต้องเป็นเธอ Ost.เพราะเรา(ยัง)คู่กัน Still 2gether - วิน เมธวิน |url=https://www.youtube.com/watch?v=v5gMMsjox6E |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=18 September 2020 |date=18 September 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot; | 2021
| &quot;Sad Movie&quot;
| Nattawut Srimhok (F.HERO)&lt;br/&gt;Vachirawit Chiva-aree (Bright)
|
| Official music video
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|title=F.HERO Ft. BRIGHT VACHIRAWIT (Prod. By NINO) - Sad Movie [Official MV] |url=https://www.youtube.com/watch?v=E_wWsU3mxRI |website=youtube.com |publisher=High Cloud Entertainment |access-date=21 February 2021 |date=13 February 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;Ten Years Later&quot;
| Metawin Opas-iamkajorn (Win)
| Sarawat
| OST. ''2gether: The Movie''
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=Ten Years Later Ost. ภาพยนตร์ เพราะเราคู่กัน The Movie - WIN METAWIN |url=https://www.youtube.com/watch?v=V-yWp2nm-n8 |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=30 March 2021 |date=30 March 2021}}&lt;/ref&gt;
|}

==တေးသံသွင်း==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; | Song Title
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Label
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;5&quot; | 2020
| &quot;คั่นกู&quot; (Kan Goo)
| GMMTV Records
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;kangoo&quot;/&gt;
|-
| &quot;ตกลงฉันคิดไปเองใช่ไหม&quot;&lt;br/&gt;(Tok Long Chan Khit Pai Eng Chai Mai)
| GMMTV Records
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;toklong&quot;/&gt;
|-
| &quot;Thank You To My Silent Heroes&quot;&lt;br/&gt;{{small|together with Metawin Opas-iamkajorn &amp; Ada Chunhavajira}}
| Special Olympics Thailand
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;thankyou&quot;/&gt;
|-
| &quot;With A Smile&quot;&lt;br/&gt;{{small|original by Eraserheads}}
| Star Music
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=2gether: The Series actor Bright to release first Filipino single this July |url=https://www.bandwagon.asia/articles/bright-vachirawit-chivaaree-2gether-the-series-first-filipino-single-dreamscape-entertainment-scrubb-star-music-2020 |website=bandwagon.asia |publisher=Bandwagon |access-date=31 July 2020 |date=28 July 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ยังคู่กัน&quot; (Yang Khu Kan)&lt;br/&gt;{{small|together with Metawin Opas-iamkajorn}}
| GMMTV Records
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;still2getherost&quot;/&gt;
|}

===အထူးအနုပညာရှင်အဖြစ်===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; | Song Title
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Label
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2021
| &quot;Sad Movie&quot; 
{{small|by F.HERO }}
| High Cloud Entertainment
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Sad Movie บทบันทึกของเหล่าคนแซดผ่านหนังเศร้า งานใหม่ของ F.HERO และ ไบร์ท วชิรวิชญ์ ที่น่าลองฟัง |url=https://thestandard.co/sad-movie-song-f-hero/ |website=thestandard.co |publisher=THE STANDARD |access-date=21 February 2021 |date=15 February 2021}}&lt;/ref&gt;
|}

==ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း==
===ဆုများ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|{{Won}}
|style=&quot;text-align: center;&quot; |35
|-
|{{Nom}}
|style=&quot;text-align: center;&quot; |46
|}
{{small|*သီးသန့်မဲပေးခြင်းကိုအခြေခံသည့်အသိအမှတ်ပြုမှုအနည်းငယ်ကို ဤနေရာတွင်ဖော်ပြထားခြင်းမရှိပါ။}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1em;&quot;| Year
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot;| Award 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:40em;&quot;| Category
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:35em;&quot;| Nominated work 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot;| Result
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1em;&quot;class=&quot;unsortable&quot;| {{Abbr|Ref.|References}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2020
| Maya Awards
|Best Couple
| rowspan=&quot;4&quot; |''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]''
| {{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 April 2020|title=กลับมาอีกครั้ง !! MAYA AWARDS 2020 [17 รางวัลมหาชน]|url=http://www.maya-channel.com/news/detail/3924|access-date=20 June 2020|website=maya-channel.com|publisher=Maya Channel|language=th|archive-date=11 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211145353/http://www.maya-channel.com/news/detail/3924}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Here is a list of winners from 'Maya Awards 2020' |url=https://www.thaiupdate.info/maya-awards-2020/ |website=Thai Update |access-date=17 May 2023 |date=21 October 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|Kazz Awards
|Kazz Magazine's Favorite
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|date=24 August 2020|title=สุดปัง! ฉลองครบรอบ 14 ปี KAZZ MAGAZINE ศิลปินขวัญใจวัยรุ่นตบเท้ารับรางวัลในงาน 'KAZZ Awards 2020'|url=https://kazz-magazine.com/8585588-2/|access-date=24 August 2020|website=kazz-magazine.com|language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2020-08-25 |title=Here is the list of winners from Kazz Awards 2020 |url=https://www.thaiupdate.info/winners-kazz-awards-2020/ |access-date=2023-06-03 |website=Thai Update |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| Line Thailand People's Choice Awards
| Best Couple
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|date=23 September 2020|title=ควงคู่ขึ้นรับรางวัล Line Thailand &quot;ไบร์ท&quot; ขอบคุณแฟนๆ ที่รักกันเสมอมา|language=th|work=NEW18|url=https://www.newtv.co.th/news/65471|access-date=23 September 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|Thairath|Thairath Best of 2020
|Best Couple
| {{won}}
|
|-
| rowspan=&quot;29&quot; |2021
|Fever Awards 2020
|Best Drama-Series Song Fever Award
|&quot;Kan Goo&quot; (คั่นกู)
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=definir |first=por |title=Fever Awards 2020: ‘2gether: The series’ ganó como Mejor serie y OST |url=https://larepublica.pe/cultura-asiatica/2021/03/09/fever-awards-2020-2gether-the-series-gano-como-mejor-serie-y-ost |access-date=2023-03-29 |website=larepublica.pe |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |title=มิน-เข้ม-หนิง” ฟีเวอร์ที่สุดแห่งปี นำทีมคนดังรวมตัวใน “FEVER Awards 2020”  WOOPMAG.COM |url=http://www.woopmag.com/?p=26360 |access-date=2023-04-01 |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
|Thailand Zocial Awards 2021
|Person of The Year - Couple of The Year
| rowspan=&quot;2&quot; |''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]''
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=pum|date=2021-04-08|title=ไวซ์ไซท์ ประกาศรางวัล Thailand Zocial Awards 2021|url=https://www.prachachat.net/ict/news-645525|access-date=2021-10-14|website=ประชาชาติธุรกิจ|language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |title=“จีเอ็มเอ็มทีวี” คว้า 3 รางวัล “THAILAND ZOCIAL AWARDS 2021” |url=http://www.woopmag.com/?p=26977 |access-date=2023-04-01 |language=th |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401195902/http://www.woopmag.com/?p=26977 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Sanook Awards 2020
|Best Couple
| {{won}}
|
|-
| Thai Song Of The Year
| &quot;Yang Khu Kan&quot; (ยังคู่กัน)
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |title= เพลงสุดฮิตแห่งปี 2020 |url=https://www.sanook.com/music/2426633/ |website=www.sanook.com/music |access-date=18 June 2023 |language=th |date=21 December 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |JOOX Thailand Music Awards 2021
|Song of The Year
|&quot;Kan Goo&quot; (คั่นกู)
| {{nom}}
| rowspan=&quot;3&quot; ; align=&quot;center&quot;  |&lt;ref&gt;{{cite web |title=JTMA 2021 มาแน่! JOOX เปิดโผผู้เข้าชิง 5 สาขาสุดเดือดประจำปีนี้ |url=https://www.sanook.com/music/2430873/ |website=www.sanook.com/music |access-date=18 June 2023 |language=th |date=23 April 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|New Artist of The Year
|
| {{nom}}
|-
|Top Social Artist of The Year
|
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Line TV Awards 2021
|LINETV Best Thai Song
|&quot;Kan Goo (คั่นกู)&quot;
| {{nom}}
|rowspan=&quot;2&quot; ; align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|last=sawinee22|title=สรุปผล LINE TV AWARDS 2021 'ไบร์ท' และ 'บิวกิ้น-พีพี' คว้ารางวัลมากที่สุด - The Bangkok Insight|url=https://www.thebangkokinsight.com/news/lifestyle/entertainment/683795/|access-date=2021-10-14|website=www.thebangkokinsight.com|language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
|LINETV Best Kiss Scene
|''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]''
| {{nom}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |12th Nataraja Awards
|Best Drama Song Award
|&quot;Kan Goo&quot; (คั่นกู)
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ภูมิใจที่สุด! ไบร์ท วชิรวิชญ์ รับมอบรางวัล เพลงละครยอดเยี่ยม นาฏราชครั้งที่ 12 |url=https://entertainment.trueid.net/detail/6wXEqVqJxQqr |access-date=2023-04-26 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title='ไบร์ท'ปลื้ม'เพลงคั่นกู'คว้ารางวัลนาฏราช |url=https://www.thaipost.net/main/detail/116402 |website=Thai Post |access-date=4 June 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Best Cast Ensemble
|''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]''
| {{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |title=รอลุ้นกัน! เปิดโผ รายชื่อผู้ผ่านเข้ารอบตัดสิน รางวัลนาฏราชครั้งที่ 12 ประจำปี 2563 |url=https://entertainment.trueid.net/detail/oJgoXv1lX57J |website=entertainment.trueid.net |access-date=8 June 2023 |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Kazz Awards 2021
|Attractive Young Man Of The Year
| rowspan=&quot;4&quot; |''[[Still 2gether]]''
| {{won}}
|rowspan=&quot;4&quot;; align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=จัดเต็ม! ฉลองครบรอบ 15 ปี 'KAZZ MAGAZINE' ศิลปินขวัญใจวัยรุ่นร่วมรับรางวัลในงาน &quot;KAZZ Awards 2021&quot; |url=https://kazz-magazine.com/142728-2/ |access-date=2023-04-30 |website=KAZZ Magazine |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kazz Award Winners|url=https://mobile.daradaily.com/news/%7B%7Bindex.url%7D%7D |access-date=2023-04-30 |website=DARADAILY.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Imaginary Couple of the Year
| {{won}}
|-
|Best Actor| Best Actor
| {{won}}
|-
|Best Scene| Best Scene
| {{won}}
|-
|Asia Artist Awards 2021
|Asia Celebrity Award for Actor
|
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=AAA특별취재단|title=와치라윗 치와아리 AAA 아시아 셀러브리티상 수상[2021 AAA]|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003009699|access-date=2021-12-02|website=n.news.naver.com|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=AAA 2021: Award winners revealed, Thai actors Bright invited to K-pop show |url=https://meaww.com/aaa-2021-popularity-award-winners-thai-actors-bright-win-2-gether-k-pop-exo-bts-blackpink-twice |website=MEAWW |access-date=11 May 2023 |date=16 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|True ID Music Awards 2021
|Best Singer of the Year
||
| {{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |title=ประกาศผลรางวัล นักร้องแห่งปี TrueID Music Award ครั้งที่ 2 ประจำปี 2021 สาขาเพลงไทย |url=https://music.trueid.net/th-th/detail/Qr2eeONVxBe4 |website=music.trueid.net |access-date=31 May 2023 |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
|T-POP Stage Awards
|Music of the week
|&quot;Sad Movie&quot;&lt;br /&gt;{{small|bersama dengan Nattawut Srimhok}} 
|{{won}} 
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |title=แฟนๆร่วมยินดีเพลง Sad Movie คว้าถ้วยในรายการ T-POP STAGE ดันแฮชแท็กขึ้นอันดับ 1 |url=https://www.thaipost.net/main/detail/96196 |website=Thai Post  อิสรภาพแห่งความคิด |access-date=31 May 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|- 
| rowspan=&quot;4&quot; |Maya Awards 2021
|Charming Boy
||
| {{nom}}
|
|-
|Best Couple
||
| {{nom}}
|
|-
|Popular Drama Soundtrack
|&quot;Yang Khu Kan&quot; (ยังคู่กัน)
| {{nom}}
|
|-
|Male Rising Star
||
| {{nom}}
|
|-
|Thairath Best of 2021
|Couple of the Year
|''[[Still 2gether]]''
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Thairath ที่สุดแห่งปี 2021|url=https://www.thairath.co.th/campaign/vote|access-date=2022-02-04|website=www.thairath.co.th|language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ฮอตเกินต้าน! &quot;ไบร์ท - วิน&quot; ติด TOP10 ผู้ชายหน้าหล่อที่สุดในโลก 2022 {{pipe}} ข่าวใส่ไข่ |url=https://www.thairath.co.th/tv/program/khao_sai_khai/690070 |access-date=2023-04-01 |website=www.thairath.co.th |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
|Rowspan=3|Central BL Awards 2021: Mexico
|Best Couple
|rowspan=3|''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]''
|{{Won}}
|Rowspan = &quot;3&quot; ; align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Central BL Awards 2021 (Mexico) Winners #centralblawards2021 #gmmtvUpdatesPh By GMMTV Updates PH Facebook |url=https://www.facebook.com/GMMTVUpdates.PH/videos/central-bl-awards-2021-mexico-winnerscentralblawards2021gmmtvupdatesph/595641711353448/ |access-date=2023-05-23 |website=www.facebook.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mister BL
|{{Won}}
|-
|Best Seme
|{{Won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Thailand Actors Award 2021: Japan
|Best Couple
|rowspan=&quot;2&quot; |2gether: The Movie
| {{won}}
|rowspan=&quot;2&quot; ; style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|title=タイ俳優♡推し♡アワード～♡を届けよう！～|url=https://www.asiadramatictv.com/award/|access-date=2022-01-12|website=タイ俳優♡推し♡アワード～♡を届けよう！～|language=ja}}&lt;/ref&gt;
|-
|Best Actor
| {{won}}
|-
|T-POP of the Year Awards 2021
|Best Rookie
|&quot;Unmovable&quot; (Move ไปไหน)
| {{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=เปิดโหวตแล้ว 'TOTY AWARDS 2021' 8 รางวัลในหมวด เพลงยอดนิยม|url=https://workpointtoday.com/toty-awards-vote-now-8-best-of/|access-date=2022-02-04|website=workpointTODAY|language=th|archive-date=1 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201091217/https://workpointtoday.com/toty-awards-vote-now-8-best-of/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|- 
| rowspan=&quot;18&quot; |2022
|rowspan=&quot;2&quot; | JOOX Thailand Music Awards 2022
|Top Social Thai Artist of the year
|
| {{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |title=เปิดลิสต์เข้าชิง”JOOX Thailand Music Awards 2022” ชวนแฟนเพลงทั่วประเทศ ร่วมโหวตพร้อมกัน 10 - 23 มีนาคมนี้ |url=https://mgronline.com/entertainment/detail/9650000022765 |website=mgronline.com |access-date=25 May 2023 |language=th |date=8 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|Collaboration Song of the Year
|&quot;Sad Movie&quot;&lt;br /&gt;{{small|bersama dengan Nattawut Srimhok}}
| {{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |title=JTMA 2022 เผยรายชื่อผู้เข้าชิงรางวัลทั้ง 12 สาขา พร้อมเปิดให้แฟนๆ ได้ร่วมโหวตตั้งแต่วันที่ 10-23 มี.ค. นี้ |url=https://thestandard.co/jtma-2022-unveiled-12-awards-nominee/ |website=THE STANDARD |access-date=25 May 2023 |language=th |date=9 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|Thailand Zocial Award 2022
|Best Entertainment Performance on Social Media: 
Actor Category
|''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' 
''Astrophile''
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Thailand Zocial Awards 2022|url=https://thailand.zocialawards.com/2022/|access-date=2022-02-22|website=thailand.zocialawards.com|archive-date=30 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220330223026/https://thailand.zocialawards.com/2022/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |title=สุดปัง!!! “ไบร์ท” คว้ารางวัลผู้ทรงอิทธิพลสาขา “Actor” บนโซเชียล จากงานประกาศรางวัล “THAILAND ZOCIAL AWARDS 2022”  WOOPMAG.COM |url=http://www.woopmag.com/?p=31149 |access-date=2023-04-01 |language=th |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401195638/http://www.woopmag.com/?p=31149 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Maya Entertain Awards
|Charming Boy
|rowspan=&quot;3&quot; |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
| {{nom}}
|rowspan=&quot;3&quot; ; align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Maya Entertain Awards 2022&quot; |url=http://www.maya-channel.com/news/detail/5664 |access-date=2022-05-26 |website=Maya Channel |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226084944/http://www.maya-channel.com/news/detail/5664 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Best Couple
| {{nom}}
|-
|Popular Male Star
| {{nom}}
|-
|SiamRath Awards 2022
|Popular Male Star
|''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' 
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Citation |title=งานประกาศรางวัล Siamrath Online Award 2022 |url=https://www.facebook.com/SiamrathOnline/videos/5417081431637971/ |language=en |access-date=2022-05-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Kazz Awards 2022
|Popular Male Teenager
|rowspan=&quot;2&quot; |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ไบร์ท-โอม-นนน นำทีมนักแสดง GMMTV กวาด 14 รางวัล &quot;Kazz Awards 2022&quot; |url=https://entertainment.trueid.net/detail/POjL04yGJnKW |access-date=2022-07-21 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
|Best Scene
{{small|(bersama dengan Tontawan Tantivejakul)}}
| {{nom}}
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |The 3rd Mani Mekhala Awards (2022)
|ดาราชายมหานิยมมหาชน 
(The Most Public Popular Male Celebrity Award)
|rowspan=&quot;2&quot;|''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
| {{won}}
|rowspan=&quot;2&quot; ; align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ และทีมนักแสดง F4 Thailand คว้ารางวัลจากเวทีมณีเมขลา 2565 ผลโหวตจากมหาชน 29 ประเทศ |url=https://m.pantip.com/topic/41596817? |website=Pantip |access-date=26 May 2023 |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
|ซุปเปอร์สตาร์เจ้าเสน่ห์ 
(Charismatic Superstar Award)
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Content Asia Awards
| rowspan=&quot;3&quot; |Best Original Song:
For Movie or An Asian TV Program
|&quot;Night Time&quot; Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
| {{nom}}
|rowspan=&quot;3&quot; ; align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2022-08-19 |title=Nine Naphat, Baifern Pimchanok, Bright Vachirawit, and more nominated for Content Asia Awards 2022 |url=https://www.thaiupdate.info/baifern-content-asia-awards-2022/ |access-date=2023-05-02 |website=Thai Update |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;One Hug&quot; Ost. ''2gether: The Movie''
| {{nom}}
|-
|&quot;Who Am I&quot; Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
| {{nom}}
|-
|The 27th Asian Television Awards (ATA)
|Best Theme Song
|&quot;Who Am I&quot; Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
| {{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/day-1/|title=Asian Television Award|access-date=2022-11-28|website=www.asiantelevisionawards.net|archive-date=26 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026085035/https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/day-1}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Asian Academy Creative Awards (AAA) 2022
|Best Theme Song or Title Theme:
National Winners
|rowspan=&quot;2&quot; |''&quot;Who Am I&quot; (Ost. [[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]])''
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2022 AAA National Winners |url=https://aaca.wpenginepowered.com/wp-content/uploads/2022/11/Full-List-of-NW22_-Categories-20.11.22.pdf |access-date=September 30, 2022 |website=Asian Academy Creative Awards}}&lt;/ref&gt;
|-
|Best Theme Song or Title Theme:
Grand Final Winners
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite tweet |author=ภาพดีทวีสุข |user=parbdee |number=1600831657723904001 |date=8 December 2022 |title=ซีรีส์ F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS จาก GMMTV ได้รับรางวัล สาขา BEST THEME SONG OR TITLE THEME รางวัลระดับเอเชีย ในงาน Asian Academy Creative Awards 2022 🏆ณ ประเทศสิงคโปร์  #F4Thailand #GMMTV #ภาพดีทวีสุข https://t.co/vBaTkPca3o |access-date=14 February 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|GQ Men of the Year Awards 2022: MOTY
|Actor of the Year
|''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
| {{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;ไบร์ท-ตู&quot; คว้ารางวัลแห่งปี จากงาน GQ Men of the Year Awards 2022 |url=https://entertainment.trueid.net/detail/Nw6GgEYJxn8q |website=entertainment.trueid.net |access-date=16 May 2023 |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite tweet |author=GQ Thailand |user=GQThailand |number=1597154813468626944 |date=28 November 2022 |title=GQ Men of the Year Awards 2022 : ACTOR OF THE YEAR |language=th |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128151409/https://twitter.com/GQThailand/status/1597154813468626944 |archive-date=28 November 2022 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;21&quot;|2023
| Sanook Awards 2022
| Actor of the Year
|''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
''Astrophile'' 
| {{Nom}}
|
|-
| Daradaily Awards 2022
| Star of the Year
|
| {{Won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=DARADAILY ที่สุดแห่งปี 2022-ดารา – นักร้องชายสุดปังขวัญใจมหาชนที่สุดแห่งปี |url=https://www.daradaily-vote.com/award/daradaily_oftheyear_2022_man_star_oftheyear |access-date=2023-04-09 |website=daradaily |archive-date=9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409143918/https://www.daradaily-vote.com/award/daradaily_oftheyear_2022_man_star_oftheyear }}&lt;/ref&gt;
|-
| Komchadluek Awards 2022
| Most Popular Actor
| ''Astrophile''
| {{Won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ปังมาก &quot;ไบร์ท&quot; ดีใจคว้ารางวัล &quot;นักแสดงชายยอดนิยม&quot;จากเวที &quot;คมชัดลึก AWARDS ครั้งที่ 19&quot; |url=http://www.starupdate.com/?p=681432 |access-date=2023-04-01 |website=StarUpdate |language=en-US |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401201135/http://www.starupdate.com/?p=681432 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-04-28 |title=เส้นทางความสำเร็จ 'ไบร์ท วชิรวิชญ์' ดังระดับโลก สร้างมูลค่าหลักล้าน |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/547804 |access-date=2023-04-28 |website=คมชัดลึกออนไลน์ |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
|Guitar Mag Awards 2023
|Star Single Hit of the Year
|&quot;Lost &amp; Found&quot;
| {{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-02-21 |title=Home - The Guitar Mag |url=https://www.theguitarmag.com/ |access-date=2023-04-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|KAZZ Awards 2023
| Men's Superstar Award
| rowspan=&quot;2&quot;|''Astrophile''
|{{Won}}
|rowspan=&quot;2&quot; ; align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |title=“GMMTV” กวาด 6 รางวัล “KAZZ Awards 2023” “ไบร์ท-เต-นนน-ฟ้า-เจมีไนน์-โฟร์ท” คว้ารางวัลที่สุดแห่งปี!!! - NEWSPLUS : สำนักข่าวนิวส์พลัส ออนไลน์ เที่ยงตรง ทุกมุมมองข่าว กระชับ ฉับไว |url=https://www.newsplus.co.th/entertainment/events/307270/ |access-date=17 May 2023 |date=17 May 2023 |archive-date=17 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517064315/https://www.newsplus.co.th/entertainment/events/307270/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=“GMMTV” กวาด 6 รางวัล “KAZZ Awards 2023” “Bright-เต-นนน-ฟ้า-เจมีไนน์-โฟร์ท” best award of the year!!! |url=https://thestarsociety.com/49795 |access-date=17 May 2023 |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608150015/https://thestarsociety.com/49795 }}&lt;/ref&gt;
|-
| Best Actor Award
|{{Nom}}
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|Maya TV Awards 2023
| Best Male Star of the Year 
| rowspan=&quot;2&quot;| ''Astrophile''
|{{nom}}
|rowspan=&quot;3&quot; ; align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web |title=MAYA TV AWARDS 2023 : Nominees |url=http://www.maya-channel.com/news/detail/8805 |website=Maya Channel |access-date=21 June 2023 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528135757/http://www.maya-channel.com/news/detail/8805 }}&lt;/ref&gt;
|-
| Charming Young Man of the Year
|{{nom}}
|-
| String Artist of the Year 
|&quot;Lost &amp; Found&quot;
|{{nom}}
|-
|Thai Update 2023
|Certificate of Appreciation:&lt;br&gt;Most Popular Thai Actor
|
|{{Won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Certificate of Appreciation Award to Bright Vachirawit |url=https://twitter.com/thaiupdate2021/status/1659585247577772039?t=ojD4nvIyC6XhiigtO3vKPw&amp;s=19 |access-date=2023-05-21 |website=Twitter |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Nine Entertainment Award 2023
|Special Award: Most Engagement on Instagram 
|
|{{Won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Here are the winners of the Nine Entertain Awards 2023 |url=https://www.thaiupdate.info/winners-nine-entertain-awards-2023/ |website=Thai Update |access-date=26 May 2023 |date=26 May 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NineEntertain ผู้เข้าชิง NINEENTERTAIN AWARDS |url=https://9entertainawards.mcot.net/awards |access-date=2023-05-25 |website=9entertainawards.mcot.net |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709203310/https://9entertainawards.mcot.net/awards }}&lt;/ref&gt;
|-
|Seoul International Drama Awards
|Outstanding Asian Star
|''[[:en:Astrophile (TV series)|Astrophile]]''
|{{nom}} 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Seoul International Drama Awards Nominees |url=http://www.seouldrama.org/eng/entry/awards.php?nationalCode=TH&amp;entryDataYear=2023 |website=www.seouldrama.org |access-date=11 July 2023 |language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
|HOWE Awards 2023 
|Popular Vote
|
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=HOWE Popular Vote Award 2023 : Nominees |url=https://shop.howemagazine.com/product/vote-hf-howe-popular-vote-award-2023/ |website=HOWE Shop |access-date=1 August 2023 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801190149/https://shop.howemagazine.com/product/vote-hf-howe-popular-vote-award-2023/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|14th Nataraja Awards
|Best Cast Ensemble 
|''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=เปิดเผยรายชื่อ ผู้เข้าชิงรางวัลนาฏราช ครั้งที่ 14 |url=https://pantip.com/topic/42195658? |website=Pantip |access-date=1 September 2023 |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
|MTV EMA Paris 2023
|Best Asian Act
|
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2023 MTV EMAs |url=https://www.mtvema.com/ |access-date=2023-10-04 |website=www.mtvema.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ejaz |first=Shumaila |date=2023-10-04 |title=Bright Vachirawit Earns a Nomination at the MTV EMAs 2023 |url=https://kpopnewswire.com/bright-vachirawit-earns-a-nomination-at-the-mtv-emas-2023/ |access-date=2023-10-04 |website=K-POP NEWSWIRE |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sending encouragement!'Bright Vachirawit' is nominated for the BEST ASIA ACT award at the MTV EMAs awards ceremony|url=
https://www.mintmagth.com/people/bbrightvc-best-asia-act-mtv-emas/|access-date=2023-10-04 |website=www.mintmagth.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|MTV Video Music Awards Japan 2023
|Best Asian Celebrity
|
|{{Won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-10-27|title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ ศิลปินไทยคนแรก คว้ารางวัลใหญ่เวทีระดับโลก MTV VMAJ 2023|url=https://www.springnews.co.th/news/entertainment/844666|website=springnews|language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=เพ้นท์|date=2023-10-28|title='ไบร์ท วชิรวิชญ์' ศิลปินไทยคนแรก คว้ารางวัลใหญ่เวทีระดับโลก|url=https://www.thaipost.net/entertainment-news/474646/|language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ตำนานบทใหม่ 'ไบร์ท วชิรวิชญ์' คนไทยคนแรก ที่คว้ารางวัล Best Asia Celebrity จากงาน MTV VMAJ 2023 {{!}} HITZ THAILAND|url=https://hitz.teroradio.com/news/66156|website=hitz.teroradio.com|language=en|access-date=4 December 2023|archive-date=24 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124190607/https://hitz.teroradio.com/news/66156}}&lt;/ref&gt;
|-
|GQ Men of the Year Awards 2023
|Thailand's Global Star
|
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nast|first=Condé|date=2023-11-27|title=「GQ MEN OF THE YEAR 2023」発表！ これが今年の受賞者だ！|url=https://www.gqjapan.jp/article/20231127-moty2023-all|website=GQ JAPAN|language=ja-JP}}&lt;/ref&gt;
|-
|33rd Seoul Music Awards
|Popular Thai Star Award
|
|{{Nom}}
|
|-
|Tatler Ball Awards 2023
|The Golden Cane Awardee
|
|{{Won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=東網|first=on cc|title=碧咸壓軸登場 木村光希低胸露腰搶Fo {{!}} on.cc 東網|url=https://today.line.me/hk/v2/article/nXmgyjg|website=LINE TODAY|language=zh-Hant}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-26|title=&quot;ไบร์ท วชิรวิชญ์&quot; กระทบไหล่ &quot;เบ็คแฮม&quot; คว้ารางวัลระดับตำนานในงาน Tatler Ball|url=https://www.nationtv.tv/news/entertainment/378936478|website=เนชั่นทีวี|language=th-TH}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Brickinfo|date=2023-11-26|title=ครั้งแรกกับงาน “Tatler Ball” ระดับภูมิภาค เฉลิมฉลองความเป็นที่สุดแห่งเอเชีย โดย “ไบร์ท วชิรวิชญ์” นักแสดง และศิลปินชาวไทยคว้ารางวัลระดับตำนาน “The Golden Cane Awards” ณ โรงแรม The Londoner Macao|url=https://brickinfotv.com/entertainment/211806|website=BrickinfoTV.com|language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
|GQ Japan: Men of the Year Awards 2023
|Best Asian Entertainer
|
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-28|title=山田裕貴、“友人”Mrs. GREEN APPLEに多忙ぶり心配され「あなたたちの曲に元気をもらっている」|url=https://news.mynavi.jp/article/20231128-2828438/|website=マイナビニュース|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nast|first=Condé|title=GQ MEN OF THE YEAR 2023|url=https://www.gqjapan.jp/moty|website=GQ JAPAN|language=ja-JP}}&lt;/ref&gt;
|-
|Central World Music Community Award 2023
|Artist Of The Year
|
|{{Nom}}
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |2024
| rowspan=&quot;2&quot; |The Guitar Mag Awards 2024
|Popular Vote 2024
|
|{{Nom}}
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-02-10 |title=Nominees Artist : The Guitar Mag Awards 2024 |url=https://www.theguitarmag.com/?p=56194 |access-date=2024-03-14 |website=The Guitar Mag |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|Star's Single Hits of The Year 2024
|
|{{Draw|2nd Place}}
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |Kazz Awards 2024
|Popular Male Artist Award
|
|{{Won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Petshoo |first=Purichaya |date=2024-05-16 |title=จัดเต็ม!! บรรยากาศฉลองครบรอบ 18 ปี 'KAZZ MAGAZINE' ดารา ศิลปินขวัญใจวัยรุ่น หลากหลายค่าย ตบเท้าเข้าร่วมแสดงความยินดี และรับรางวัลในงาน &quot;KAZZ Awards 2024&quot; {{!}} KAZZ Magazine |url=https://kazz-magazine.com/161964-2/ |access-date=2024-06-08 |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813013151/https://kazz-magazine.com/161964-2/ |archive-date=13 August 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|Popular Vote
|
|{{Nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=VOTE KM Popular Vote 2024 |url=https://kazzmarket.com/product/store/kazz-magazine/vote-km-popular-vote-2024/ |access-date=2024-06-28 |website=KAZZ MARKET |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Komchadluek Awards 2023
|Popular Male Actor
|
|{{Nom}}
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Komchadluek |url=https://awards.komchadluek.net/ |access-date=27 May 2025 |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116033420/https://awards.komchadluek.net/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Thai International Singer
|
|{{Nom}}
|-
|Popular Couple{{small|(shared with Ranee Campen)}}
|''Congrats My Ex!''
|{{Nom}}
|-
|Maya TV Awards
|Popular Vote
|
|{{nom}}
|
|-
|Asian Academy Creative Awards 2024 &lt;br/&gt;{{small|National Winner Thailand}}
|Best Leading Actor
|''Congrats My Ex!''
|{{Won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2024 Award Ceremonies |url=https://www.asianacademycreativeawards.com/award-ceremony/2024-award-ceremonies/ |access-date=2024-09-29 |website=Asian Academy Creative Awards |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;6&quot; |2025
|Komchadluek Awards
|Popular Male Actor
|''Love You To Debt''
|{{Nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ร่วมเสนอชื่อ ศิลปิน คนดังที่คุณชื่นชอบใน คมชัดลึก อวอร์ด 2025 (ครั้งที่ 21) |url=https://awards.komchadluek.net/ |access-date=2025-01-13 |website=awards.komchadluek.net |language=th |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116033420/https://awards.komchadluek.net/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Thailand BOX Office Awards
| Actor of the Year: Movie
|''Love You To Debt''
| {{Nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ ขอเป็นส่วนหนึ่ง สานสิ่งที่ดี พร้อมส่งต่อเสื้อแบรนด์ ช่วยเหลือกลุ่มเปราะบาง |url=https://www.news.in.th/view-21445.html |access-date=2025-01-13 |website=ข่าวไทย |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
|StarFocus Awards
| Top Artist
|
| {{Nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Star Focus Top Artist 2025 |url=https://www.starfocus.online/main/?sid=d6h5cg58 |access-date=2025-01-13 |website=Star Focus}}&lt;/ref&gt;
|}

===အခြားအသိအမှတ်ပြုမှုများ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1em;&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:35em;&quot; | Award
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:40em;&quot; | Category
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | Work
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | Result
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1em;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{Abbr|Ref.|References}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2020
|Korean Updates Awards
|Asian Artist of the Year
|
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-11-03 |title=KoreanUpdates Awards 2020 |url=https://koreanupdates.com/kuawards2020/ |access-date=2023-10-04 |website=KoreanUpdates.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Asian Culture Awards &lt;br /&gt;{{small |(The Republic of Peru)}}
|Best Thai Artist
|
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-06 |title=Premios Cultura Asiática 2020: conoce la lista completa de nominados a los PCA |url=https://larepublica.pe/cultura-asiatica/2020/12/30/pca-2020-como-votar-y-lista-oficial-de-nominados-de-los-premios-cultura-asiatica |access-date=2023-10-04 |website=larepublica.pe |language=es}}&lt;/ref&gt;
|-
|VoicePoints Social Media Awards
|Phenomenal Foreign BL Couple of the Year
| rowspan=&quot;4&quot;|''2gether: The Series''
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-12-21 |title=VoicePoints Social Media Awards 2020 goes international |url=https://voicepoints.org/vp-sma-2020/ |access-date=2023-10-04 |website=VoicePoints |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2021
|Rowspan=3|Central BL Awards 2021: Mexico
|Best Couple
|{{Won}}
|Rowspan=3|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Central BL Awards 2021 (Mexico) Winners #centralblawards2021 By GMMTV Updates PH |url=https://www.facebook.com/GMMTVUpdates.PH/videos/central-bl-awards-2021-mexico-winnerscentralblawards2021gmmtvupdatesph/595641711353448/ |access-date=2023-05-23 |via=Facebook |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mister BL
|{{Won}}
|-
|Best Seme/ Actor
|{{Won}}
|-
|2023
|Thai Update 2023
|Certificate of Appreciation:&lt;br&gt;Most Popular Thai Actor
|
|{{Won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Certificate of Appreciation Award to Bright Vachirawit |url=https://twitter.com/thaiupdate2021/status/1659585247577772039?t=ojD4nvIyC6XhiigtO3vKPw&amp;s=19 |access-date=2023-05-21 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2024
|Halo Ocean Awards 2024
|Most Popular Asian Artist
|
|{{Draw|Top Male}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2024 The Most Popular Asian Artist (S4) |url=https://www.haloocean.com/vote |access-date=2024-07-21 |website=Halo}}&lt;/ref&gt;
|}

== မှတ်စု ==
{{Notelist}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

==ပြင်ပလင့်ခ်များ==
* {{Instagram|bbrightvc}}
* {{Twitter|bbrightvc}}
* {{IMDb name|11456308}}

[[ကဏ္ဍ:၁၉၉၇ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:GMMTV အနုပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>l9phf2if2exygq39urdxwkwt8nst7ta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Iliya Vahidi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>242691</id>
    <revision>
      <id>1059267</id>
      <parentid>787503</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İmmortalance</username>
        <id>148610</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:An iranian gamer]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Iliya Vahidi]] သို့ İmmortalanceက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ &quot;[[Special:CentralAuth/An iranian gamer|An iranian gamer]]&quot; ကို &quot;[[Special:CentralAuth/Iliya Vahidi|Iliya Vahidi]]&quot; သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း</comment>
      <origin>787503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8537" sha1="15qd5gsaua6lzcx51at1v7fsg91h7c2" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် An iranian gamer ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၂၂:၀၀၊ ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၃ (UTC)</text>
      <sha1>15qd5gsaua6lzcx51at1v7fsg91h7c2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စတုရန်းကိန်းအုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247674</id>
    <revision>
      <id>1059347</id>
      <parentid>822871</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>expansion</comment>
      <origin>1059347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19036" sha1="ri98udgz1pptlg12j7a7znnlqcd0kvz" xml:space="preserve">[[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာ]] (linear algebra) တွင် '''စတုရန်းကိန်းအုံ''' (square matrix) ဆိုသည်မှာ အတန်း (row) နှင့် တိုင် (column) [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာများ]] (dimensions) တူညီသော [[ကိန်းအုံ]] (matrix) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံတစ်ခုသည် အစီအစဉ် (order) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော စတုရန်းကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံများအားလုံး၏ [[အစု]]သည် ကိန်းအုံပေါင်းခြင်း (matrix addition)၊ [[စကေလာ]]မြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) နှင့် [[မြှောက်လဒ်|ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်း]] (matrix multiplication) တို့အောက်တွင် အတိုင်းအတာ (dimension) &lt;math&gt;n^2&lt;/math&gt; ရှိသော [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ထပ်တူရပါသော ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိအက္ခရာသင်္ချာ]] (associative unital algebra) &lt;math&gt;\mathcal{M}_n(K)&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
[[File:Arbitrary square_matrix.gif|thumb|ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် အစုဝင်များဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;a_{11} = 9, a_{22} = 11, a_{33} = 4, a_{44} = 10&lt;/math&gt; တို့ကို ပေါ်လွင်အောင်ပြသထားသည့် အစီအစဉ် 4 ရှိ စတုရန်းကိန်းအုံတစ်ခု။]]
စတုရန်းကိန်းအုံများသည် အတိုင်းအတာ n-ရှိသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|မျဉ်းဖြောင့်အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (linear endomorphisms) ကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ [[ဗက်တာ|တိုင်ဗက်တာ]] (column vector) &lt;math&gt;\mathbf{v} \in K^n&lt;/math&gt; အဖြစ် ဖော်ပြထားသော [[ဗက်တာ]] (vector) တစ်ခု ပေးထားပါက ကိန်းအုံ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ သက်ရောက်ချက် (action) ကို [[မြှောက်လဒ်|ကိန်းအုံမြှောက်လဒ်]] (matrix product) &lt;math&gt;R\mathbf{v}&lt;/math&gt; ဖြင့် ရရှိသည်။ အတန်းဗက်တာ (row vector) &lt;math&gt;\mathbf{v}&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် သက်ဆိုင်ရာ အသွင်ပြောင်းခြင်း (transformation) ကို &lt;math&gt;\mathbf{v}R^{\mathsf{T}}&lt;/math&gt; ဖြင့် ရရှိပြီး ဤနေရာ၌ &lt;math&gt;R^{\mathsf{T}}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ ထရန်စပို့စ် (transpose) ကို ရည်ညွှန်းသည်။
== စတုရန်းကိန်းအုံများ၏ အထူးအတန်းအစားများ (Special Classes of Square Matrices) ==
&lt;math&gt;A = (a_{ij}) \in \mathcal{M}_n(K)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါစေ။
* '''ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် (Main Diagonal):''' &lt;math&gt;1 \le i \le n&lt;/math&gt; အတွက် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (entries) &lt;math&gt;a_{ii}&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် (main diagonal) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။
* '''ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံကိန်းအုံ (Diagonal Matrix):''' အကယ်၍ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပြင်ပ အစုဝင်များ (off-diagonal entries) အားလုံး သုည ဖြစ်နေပါက၊ တစ်နည်းအားဖြင့် &lt;math&gt;i \neq j&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a_{ij} = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံကိန်းအုံ (diagonal matrix) ဖြစ်သည်။
* '''တြိဂံပုံကိန်းအုံများ (Triangular Matrices):''' အကယ်၍ &lt;math&gt;i &gt; j&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a_{ij} = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် အထက် တြိဂံပုံ (upper triangular) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;i &lt; j&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a_{ij} = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အောက်ခြေ တြိဂံပုံ (lower triangular) ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အကယ်၍ &lt;math&gt;i \ge j&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a_{ij} = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် တင်းကျပ်စွာ အထက်တြိဂံပုံ (strictly upper triangular) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;i \le j&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a_{ij} = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက တင်းကျပ်စွာ အောက်ခြေတြိဂံပုံ (strictly lower triangular) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် အစုဝင်များ အားလုံး သုညနှင့် ညီမျှသော တြိဂံပုံကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။
* '''ထပ်တူရကိန်းအုံ (Identity Matrix):''' [[ထပ်တူရကိန်းအုံ]] (identity matrix) &lt;math&gt;I_n&lt;/math&gt; တွင် ခရိုနက်ကာ ဒယ်လ်တာ (Kronecker delta) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော အစုဝင်များ ပါဝင်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;(I_n)_{ij} = \delta_{ij} = \begin{cases} 1 &amp; \text{if } i = j, \\ 0 &amp; \text{if } i \neq j. \end{cases}&lt;/math&gt;
:၎င်းသည် &lt;math&gt;\mathcal{M}_n(K)&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;A I_n = I_n A = A&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေသည်။
* '''ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော ကိန်းအုံ (Invertible Matrix):''' အကယ်၍
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A A^{-1} = A^{-1} A = I_n&lt;/math&gt;
:ဖြစ်စေသည့် ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A^{-1} \in \mathcal{M}_n(K)&lt;/math&gt; တည်ရှိပါက ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကို ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ကိန်းအုံ သို့မဟုတ် ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော (non-singular) ကိန်းအုံဟု ခေါ်သည်။ အစီအစဉ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သည့် ကိန်းအုံများသည် [[ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု]] (general linear group) &lt;math&gt;\mathrm{GL}_n(K)&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ ကိန်းအုံတစ်ခုသည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော ကိန်းအုံဖြစ်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ &lt;math&gt;\det(A) \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Lang (1987), p. 140.&lt;/ref&gt;
* '''အချိုးညီနှင့် တိမ်းစောင်းအချိုးညီ ကိန်းအုံများ (Symmetric and Skew-Symmetric Matrices):''' သာဓကအားဖြင့် &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော ဝိသေသတန်ဖိုး &lt;math&gt;\operatorname{char}(K) \neq 2&lt;/math&gt; ရှိသည့် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုပေါ်၌ &lt;math&gt;A^{\mathsf{T}} = A&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် အချိုးညီ (symmetric) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A^{\mathsf{T}} = -A&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက တိမ်းစောင်းအချိုးညီ (skew-symmetric) ဖြစ်သည်။ မည်သည့် စတုရန်းကိန်းအုံကိုမဆို အချိုးညီကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် တိမ်းစောင်းအချိုးညီ ကိန်းအုံတစ်ခုတို့၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ခွဲခြမ်းပြသနိုင်သည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A = \frac{1}{2}(A + A^{\mathsf{T}}) + \frac{1}{2}(A - A^{\mathsf{T}})&lt;/math&gt;

* '''ဟာမီရှန်နှင့် တိမ်းစောင်း ဟာမီရှန် ကိန်းအုံများ (Hermitian and Skew-Hermitian Matrices):''' &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt; ပေါ်၌ &lt;math&gt;A^* = A&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် [[ဟာမီရှန် ကိန်းအုံ|ဟာမီရှန်]] (Hermitian) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A^* = -A&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက တိမ်းစောင်း ဟာမီရှန် (skew-Hermitian) ဖြစ်သည်။ ဤနေရာ၌ &lt;math&gt;A^* = \overline{A}^{\mathsf{T}}&lt;/math&gt; သည် ကွန်ဂျူဂိတ်ထရန်စပို့စ် (conjugate transpose) ဖြစ်သည်။
* '''သေချာသော ကိန်းအုံ (Definite Matrix):''' [[ကိန်းစစ်]] အချိုးညီကိန်းအုံ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် ဆက်စပ်နေသော နှစ်ထပ်ကိန်းပုံစံ (quadratic form) သည်
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\mathbf{x}^{\mathsf{T}} A \mathbf{x} &gt; 0 \quad \text{for all } \mathbf{x} \in \mathbb{R}^n \setminus \{\mathbf{0}\}&lt;/math&gt;
:ကို ပြည့်စုံစေပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် အပေါင်းကိန်းသေချာသော (positive-definite) ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။
* '''ထောင့်မှန်ကျနှင့် ယူနစ်တရီ ကိန်းအုံများ (Orthogonal and Unitary Matrices):''' ကိန်းစစ်ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;A^{\mathsf{T}}A = AA^{\mathsf{T}} = I_n&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေပြီး &lt;math&gt;A^{-1} = A^{\mathsf{T}}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် ထောင့်မှန်ကျ (orthogonal) ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ [[ကိန်းထွေး]]ကိန်းအုံ &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;U^*U = UU^* = I_n&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေပြီး &lt;math&gt;U^{-1} = U^*&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; သည် ယူနစ်တရီ (unitary) ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။
* '''ပုံမှန်ကိန်းအုံ (Normal Matrix):''' ကိန်းထွေးကိန်းအုံ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် ၎င်း၏ ကွန်ဂျူဂိတ်ထရန်စပို့စ်နှင့် အပြန်အလှန် ဖလှယ်ရပါက (commutes)
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A^* A = A A^*&lt;/math&gt;
:ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကို ပုံမှန်ကိန်းအုံ (normal matrix) ဟု ခေါ်သည်။
== အဓိက တွက်ချက်မှုများနှင့် မပြောင်းလဲသော ကိန်းများ (Core Operations and Invariants) ==
* '''ထရေ့စ် (Trace):''' &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ထရေ့စ် (trace) ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (main diagonal entries) ၏ ပေါင်းလဒ် ဖြစ်သည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{tr}(A) := \sum_{i=1}^n a_{ii}&lt;/math&gt;

:ထရေ့စ်သည် မျဉ်းဖြောင့်သဘောဆောင်ပြီး ထရန်စပို့စ်ပြုလုပ်ခြင်း (transposition) အောက်တွင် မပြောင်းလဲသည့်အပြင် &lt;math&gt;\operatorname{tr}(A^{\mathsf{T}}) = \operatorname{tr}(A)&lt;/math&gt; ဖြစ်ကာ စက်ဝန်းပုံစံ မပြောင်းလဲသော (cyclically invariant) ဂုဏ်သတ္တိလည်း ရှိသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{tr}(AB) = \operatorname{tr}(BA)&lt;/math&gt;

:ထို့ကြောင့် ထရေ့စ်သည် ဆင်တူမှု အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (similarity transformations) အောက်တွင်လည်း မပြောင်းလဲပေ: &lt;math&gt;\operatorname{tr}(P^{-1}AP) = \operatorname{tr}(A)&lt;/math&gt;
* '''အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Determinant):''' &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) ကို လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ပုံသေနည်း (Leibniz formula) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\det(A) := \sum_{\sigma \in S_n} \operatorname{sgn}(\sigma) \prod_{i=1}^n a_{i,\sigma(i)}&lt;/math&gt;

:ဤနေရာ၌ &lt;math&gt;S_n&lt;/math&gt; သည် အစုဝင် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခုပေါ်ရှိ [[ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်းအပြည့်အုပ်စု]] (symmetric group) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\operatorname{sgn}(\sigma)&lt;/math&gt; သည် ပါမြူတေးရှင်း (permutation) &lt;math&gt;\sigma&lt;/math&gt; ၏ လက္ခဏာတန်ဖိုး (signature) ဖြစ်သည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ (multiplicative) ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\det(AB) = \det(A)\det(B)&lt;/math&gt;

* '''ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများနှင့် ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာများ (Eigenvalues and Eigenvectors):''' အကယ်၍ သုညမဟုတ်သော [[ဗက်တာ]] &lt;math&gt;\mathbf{v} \in K^n&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;A\mathbf{v} = \lambda \mathbf{v}&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေပါက &lt;math&gt;\mathbf{v}&lt;/math&gt; ကို [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး]] (eigenvalue) &lt;math&gt;\lambda \in K&lt;/math&gt; နှင့် သက်ဆိုင်သော &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာ]] (eigenvector) ဟု ခေါ်သည်။ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများသည် အောက်ပါ [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ဝိသေသပိုလီနိုမီရယ်]] (characteristic polynomial) ၏ ကိန်းရင်းများ (roots) ဖြစ်ကြသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;p_A(\lambda) := \det(\lambda I_n - A) = 0&lt;/math&gt;

:ဝိသေသပိုလီနိုမီရယ်သည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာအပိတ် (algebraic closure) &lt;math&gt;\overline{K}&lt;/math&gt; အပေါ်၌ ဖြစ်စေ၊ [[ကိန်းစစ်]]ကိန်းအုံများအတွက် &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt; အပေါ်၌ ဖြစ်စေ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာအထပ်ထပ်ပါဝင်မှု (algebraic multiplicity) ဖြင့် ရေတွက်ထားသော ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ &lt;math&gt;\lambda_1, \dots, \lambda_n&lt;/math&gt; ဖြင့် အပြည့်အဝ ဆခွဲနိုင်သောအခါ အောက်ပါ ဆက်သွယ်ချက်များ ရရှိသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{tr}(A) = \sum_{i=1}^n \lambda_i, \qquad \det(A) = \prod_{i=1}^n \lambda_i&lt;/math&gt;

* '''ရောင်စဉ်သီအိုရမ် (Spectral Theorem):''' အထူးသဖြင့် [[ဟာမီရှန် ကိန်းအုံ|ဟာမီရှန်ကိန်းအုံ]] သို့မဟုတ် ကိန်းစစ် အချိုးညီကိန်းအုံ အပါအဝင် ပုံမှန်ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A \in \mathcal{M}_n(\mathbb{C})&lt;/math&gt; တိုင်းသည် ယူနစ်တရီနည်းအရ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံပြောင်းနိုင်သည် (unitarily diagonalizable)။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;U^* A U&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ ပါဝင်သော ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံကိန်းအုံ ဖြစ်စေသည့် ယူနစ်တရီကိန်းအုံ &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;Horn &amp; Johnson (2012), p. 135.&lt;/ref&gt;
== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Horn |first1=Roger A. |last2=Johnson |first2=Charles R. |title=Matrix Analysis |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |date=2012 |isbn=978-0-521-54823-6 |doi=10.1017/CBO9780511810817}}
* {{Citation |last=Lang |first=Serge |title=Linear Algebra |edition=3rd |series=Undergraduate Texts in Mathematics |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |date=1987 |isbn=978-0-387-96412-6 |doi=10.1007/978-1-4757-1949-9}}
[[ကဏ္ဍ: မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>ri98udgz1pptlg12j7a7znnlqcd0kvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059348</id>
      <parentid>1059347</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ထောင့်စက် ကိန်းအုံ]] စာမျက်နှာကို [[စတုရန်းကိန်းအုံ]] သို့ Mkant00က ရွှေ့ခဲ့သည်: more accurate and standard terminology</comment>
      <origin>1059347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19036" sha1="ri98udgz1pptlg12j7a7znnlqcd0kvz" xml:space="preserve">[[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာ]] (linear algebra) တွင် '''စတုရန်းကိန်းအုံ''' (square matrix) ဆိုသည်မှာ အတန်း (row) နှင့် တိုင် (column) [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာများ]] (dimensions) တူညီသော [[ကိန်းအုံ]] (matrix) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံတစ်ခုသည် အစီအစဉ် (order) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော စတုရန်းကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံများအားလုံး၏ [[အစု]]သည် ကိန်းအုံပေါင်းခြင်း (matrix addition)၊ [[စကေလာ]]မြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) နှင့် [[မြှောက်လဒ်|ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်း]] (matrix multiplication) တို့အောက်တွင် အတိုင်းအတာ (dimension) &lt;math&gt;n^2&lt;/math&gt; ရှိသော [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ထပ်တူရပါသော ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိအက္ခရာသင်္ချာ]] (associative unital algebra) &lt;math&gt;\mathcal{M}_n(K)&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
[[File:Arbitrary square_matrix.gif|thumb|ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် အစုဝင်များဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;a_{11} = 9, a_{22} = 11, a_{33} = 4, a_{44} = 10&lt;/math&gt; တို့ကို ပေါ်လွင်အောင်ပြသထားသည့် အစီအစဉ် 4 ရှိ စတုရန်းကိန်းအုံတစ်ခု။]]
စတုရန်းကိန်းအုံများသည် အတိုင်းအတာ n-ရှိသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|မျဉ်းဖြောင့်အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (linear endomorphisms) ကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။ [[ဗက်တာ|တိုင်ဗက်တာ]] (column vector) &lt;math&gt;\mathbf{v} \in K^n&lt;/math&gt; အဖြစ် ဖော်ပြထားသော [[ဗက်တာ]] (vector) တစ်ခု ပေးထားပါက ကိန်းအုံ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ သက်ရောက်ချက် (action) ကို [[မြှောက်လဒ်|ကိန်းအုံမြှောက်လဒ်]] (matrix product) &lt;math&gt;R\mathbf{v}&lt;/math&gt; ဖြင့် ရရှိသည်။ အတန်းဗက်တာ (row vector) &lt;math&gt;\mathbf{v}&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် သက်ဆိုင်ရာ အသွင်ပြောင်းခြင်း (transformation) ကို &lt;math&gt;\mathbf{v}R^{\mathsf{T}}&lt;/math&gt; ဖြင့် ရရှိပြီး ဤနေရာ၌ &lt;math&gt;R^{\mathsf{T}}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ ထရန်စပို့စ် (transpose) ကို ရည်ညွှန်းသည်။
== စတုရန်းကိန်းအုံများ၏ အထူးအတန်းအစားများ (Special Classes of Square Matrices) ==
&lt;math&gt;A = (a_{ij}) \in \mathcal{M}_n(K)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါစေ။
* '''ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် (Main Diagonal):''' &lt;math&gt;1 \le i \le n&lt;/math&gt; အတွက် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (entries) &lt;math&gt;a_{ii}&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် (main diagonal) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။
* '''ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံကိန်းအုံ (Diagonal Matrix):''' အကယ်၍ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပြင်ပ အစုဝင်များ (off-diagonal entries) အားလုံး သုည ဖြစ်နေပါက၊ တစ်နည်းအားဖြင့် &lt;math&gt;i \neq j&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a_{ij} = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံကိန်းအုံ (diagonal matrix) ဖြစ်သည်။
* '''တြိဂံပုံကိန်းအုံများ (Triangular Matrices):''' အကယ်၍ &lt;math&gt;i &gt; j&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a_{ij} = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် အထက် တြိဂံပုံ (upper triangular) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;i &lt; j&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a_{ij} = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက အောက်ခြေ တြိဂံပုံ (lower triangular) ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အကယ်၍ &lt;math&gt;i \ge j&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a_{ij} = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် တင်းကျပ်စွာ အထက်တြိဂံပုံ (strictly upper triangular) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;i \le j&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a_{ij} = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက တင်းကျပ်စွာ အောက်ခြေတြိဂံပုံ (strictly lower triangular) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် အစုဝင်များ အားလုံး သုညနှင့် ညီမျှသော တြိဂံပုံကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။
* '''ထပ်တူရကိန်းအုံ (Identity Matrix):''' [[ထပ်တူရကိန်းအုံ]] (identity matrix) &lt;math&gt;I_n&lt;/math&gt; တွင် ခရိုနက်ကာ ဒယ်လ်တာ (Kronecker delta) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော အစုဝင်များ ပါဝင်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;(I_n)_{ij} = \delta_{ij} = \begin{cases} 1 &amp; \text{if } i = j, \\ 0 &amp; \text{if } i \neq j. \end{cases}&lt;/math&gt;
:၎င်းသည် &lt;math&gt;\mathcal{M}_n(K)&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;A I_n = I_n A = A&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေသည်။
* '''ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော ကိန်းအုံ (Invertible Matrix):''' အကယ်၍
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A A^{-1} = A^{-1} A = I_n&lt;/math&gt;
:ဖြစ်စေသည့် ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A^{-1} \in \mathcal{M}_n(K)&lt;/math&gt; တည်ရှိပါက ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကို ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ကိန်းအုံ သို့မဟုတ် ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော (non-singular) ကိန်းအုံဟု ခေါ်သည်။ အစီအစဉ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သည့် ကိန်းအုံများသည် [[ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု]] (general linear group) &lt;math&gt;\mathrm{GL}_n(K)&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ ကိန်းအုံတစ်ခုသည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော ကိန်းအုံဖြစ်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ &lt;math&gt;\det(A) \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Lang (1987), p. 140.&lt;/ref&gt;
* '''အချိုးညီနှင့် တိမ်းစောင်းအချိုးညီ ကိန်းအုံများ (Symmetric and Skew-Symmetric Matrices):''' သာဓကအားဖြင့် &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော ဝိသေသတန်ဖိုး &lt;math&gt;\operatorname{char}(K) \neq 2&lt;/math&gt; ရှိသည့် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုပေါ်၌ &lt;math&gt;A^{\mathsf{T}} = A&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် အချိုးညီ (symmetric) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A^{\mathsf{T}} = -A&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက တိမ်းစောင်းအချိုးညီ (skew-symmetric) ဖြစ်သည်။ မည်သည့် စတုရန်းကိန်းအုံကိုမဆို အချိုးညီကိန်းအုံတစ်ခုနှင့် တိမ်းစောင်းအချိုးညီ ကိန်းအုံတစ်ခုတို့၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ခွဲခြမ်းပြသနိုင်သည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A = \frac{1}{2}(A + A^{\mathsf{T}}) + \frac{1}{2}(A - A^{\mathsf{T}})&lt;/math&gt;

* '''ဟာမီရှန်နှင့် တိမ်းစောင်း ဟာမီရှန် ကိန်းအုံများ (Hermitian and Skew-Hermitian Matrices):''' &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt; ပေါ်၌ &lt;math&gt;A^* = A&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် [[ဟာမီရှန် ကိန်းအုံ|ဟာမီရှန်]] (Hermitian) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A^* = -A&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက တိမ်းစောင်း ဟာမီရှန် (skew-Hermitian) ဖြစ်သည်။ ဤနေရာ၌ &lt;math&gt;A^* = \overline{A}^{\mathsf{T}}&lt;/math&gt; သည် ကွန်ဂျူဂိတ်ထရန်စပို့စ် (conjugate transpose) ဖြစ်သည်။
* '''သေချာသော ကိန်းအုံ (Definite Matrix):''' [[ကိန်းစစ်]] အချိုးညီကိန်းအုံ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် ဆက်စပ်နေသော နှစ်ထပ်ကိန်းပုံစံ (quadratic form) သည်
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\mathbf{x}^{\mathsf{T}} A \mathbf{x} &gt; 0 \quad \text{for all } \mathbf{x} \in \mathbb{R}^n \setminus \{\mathbf{0}\}&lt;/math&gt;
:ကို ပြည့်စုံစေပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် အပေါင်းကိန်းသေချာသော (positive-definite) ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။
* '''ထောင့်မှန်ကျနှင့် ယူနစ်တရီ ကိန်းအုံများ (Orthogonal and Unitary Matrices):''' ကိန်းစစ်ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;A^{\mathsf{T}}A = AA^{\mathsf{T}} = I_n&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေပြီး &lt;math&gt;A^{-1} = A^{\mathsf{T}}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် ထောင့်မှန်ကျ (orthogonal) ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ [[ကိန်းထွေး]]ကိန်းအုံ &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;U^*U = UU^* = I_n&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေပြီး &lt;math&gt;U^{-1} = U^*&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; သည် ယူနစ်တရီ (unitary) ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။
* '''ပုံမှန်ကိန်းအုံ (Normal Matrix):''' ကိန်းထွေးကိန်းအုံ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် ၎င်း၏ ကွန်ဂျူဂိတ်ထရန်စပို့စ်နှင့် အပြန်အလှန် ဖလှယ်ရပါက (commutes)
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;A^* A = A A^*&lt;/math&gt;
:ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကို ပုံမှန်ကိန်းအုံ (normal matrix) ဟု ခေါ်သည်။
== အဓိက တွက်ချက်မှုများနှင့် မပြောင်းလဲသော ကိန်းများ (Core Operations and Invariants) ==
* '''ထရေ့စ် (Trace):''' &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ထရေ့စ် (trace) ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (main diagonal entries) ၏ ပေါင်းလဒ် ဖြစ်သည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{tr}(A) := \sum_{i=1}^n a_{ii}&lt;/math&gt;

:ထရေ့စ်သည် မျဉ်းဖြောင့်သဘောဆောင်ပြီး ထရန်စပို့စ်ပြုလုပ်ခြင်း (transposition) အောက်တွင် မပြောင်းလဲသည့်အပြင် &lt;math&gt;\operatorname{tr}(A^{\mathsf{T}}) = \operatorname{tr}(A)&lt;/math&gt; ဖြစ်ကာ စက်ဝန်းပုံစံ မပြောင်းလဲသော (cyclically invariant) ဂုဏ်သတ္တိလည်း ရှိသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{tr}(AB) = \operatorname{tr}(BA)&lt;/math&gt;

:ထို့ကြောင့် ထရေ့စ်သည် ဆင်တူမှု အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (similarity transformations) အောက်တွင်လည်း မပြောင်းလဲပေ: &lt;math&gt;\operatorname{tr}(P^{-1}AP) = \operatorname{tr}(A)&lt;/math&gt;
* '''အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Determinant):''' &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) ကို လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ပုံသေနည်း (Leibniz formula) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\det(A) := \sum_{\sigma \in S_n} \operatorname{sgn}(\sigma) \prod_{i=1}^n a_{i,\sigma(i)}&lt;/math&gt;

:ဤနေရာ၌ &lt;math&gt;S_n&lt;/math&gt; သည် အစုဝင် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခုပေါ်ရှိ [[ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်းအပြည့်အုပ်စု]] (symmetric group) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\operatorname{sgn}(\sigma)&lt;/math&gt; သည် ပါမြူတေးရှင်း (permutation) &lt;math&gt;\sigma&lt;/math&gt; ၏ လက္ခဏာတန်ဖိုး (signature) ဖြစ်သည်။ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးသည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ (multiplicative) ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\det(AB) = \det(A)\det(B)&lt;/math&gt;

* '''ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများနှင့် ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာများ (Eigenvalues and Eigenvectors):''' အကယ်၍ သုညမဟုတ်သော [[ဗက်တာ]] &lt;math&gt;\mathbf{v} \in K^n&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;A\mathbf{v} = \lambda \mathbf{v}&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေပါက &lt;math&gt;\mathbf{v}&lt;/math&gt; ကို [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး]] (eigenvalue) &lt;math&gt;\lambda \in K&lt;/math&gt; နှင့် သက်ဆိုင်သော &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာ]] (eigenvector) ဟု ခေါ်သည်။ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများသည် အောက်ပါ [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ဝိသေသပိုလီနိုမီရယ်]] (characteristic polynomial) ၏ ကိန်းရင်းများ (roots) ဖြစ်ကြသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;p_A(\lambda) := \det(\lambda I_n - A) = 0&lt;/math&gt;

:ဝိသေသပိုလီနိုမီရယ်သည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာအပိတ် (algebraic closure) &lt;math&gt;\overline{K}&lt;/math&gt; အပေါ်၌ ဖြစ်စေ၊ [[ကိန်းစစ်]]ကိန်းအုံများအတွက် &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt; အပေါ်၌ ဖြစ်စေ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာအထပ်ထပ်ပါဝင်မှု (algebraic multiplicity) ဖြင့် ရေတွက်ထားသော ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ &lt;math&gt;\lambda_1, \dots, \lambda_n&lt;/math&gt; ဖြင့် အပြည့်အဝ ဆခွဲနိုင်သောအခါ အောက်ပါ ဆက်သွယ်ချက်များ ရရှိသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{tr}(A) = \sum_{i=1}^n \lambda_i, \qquad \det(A) = \prod_{i=1}^n \lambda_i&lt;/math&gt;

* '''ရောင်စဉ်သီအိုရမ် (Spectral Theorem):''' အထူးသဖြင့် [[ဟာမီရှန် ကိန်းအုံ|ဟာမီရှန်ကိန်းအုံ]] သို့မဟုတ် ကိန်းစစ် အချိုးညီကိန်းအုံ အပါအဝင် ပုံမှန်ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A \in \mathcal{M}_n(\mathbb{C})&lt;/math&gt; တိုင်းသည် ယူနစ်တရီနည်းအရ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံပြောင်းနိုင်သည် (unitarily diagonalizable)။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;U^* A U&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ ပါဝင်သော ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံကိန်းအုံ ဖြစ်စေသည့် ယူနစ်တရီကိန်းအုံ &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;Horn &amp; Johnson (2012), p. 135.&lt;/ref&gt;
== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Horn |first1=Roger A. |last2=Johnson |first2=Charles R. |title=Matrix Analysis |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |date=2012 |isbn=978-0-521-54823-6 |doi=10.1017/CBO9780511810817}}
* {{Citation |last=Lang |first=Serge |title=Linear Algebra |edition=3rd |series=Undergraduate Texts in Mathematics |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |date=1987 |isbn=978-0-387-96412-6 |doi=10.1007/978-1-4757-1949-9}}
[[ကဏ္ဍ: မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>ri98udgz1pptlg12j7a7znnlqcd0kvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247675</id>
    <revision>
      <id>1059341</id>
      <parentid>823063</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>expansion</comment>
      <origin>1059341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9823" sha1="2u90l6cv9nk7ophzl3afvr2jisq75de" xml:space="preserve">[[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာ]] (linear algebra) တွင် [[ကိန်းအုံ]] (matrix) တစ်ခု၏ '''ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်''' (main diagonal) ကို တစ်ခါတစ်ရံ '''အဓိကဒိုင်ယာဂွန်နယ်''' (principal diagonal)၊ '''ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်''' (primary diagonal) သို့မဟုတ် '''ရှေ့ဆောင်ဒိုင်ယာဂွန်နယ်''' (leading diagonal) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတွင် &lt;math&gt;i = j&lt;/math&gt; ဟူသော အတန်း (row) နှင့် တိုင် (column) အညွှန်းများ (indices) တူညီသည့် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (entries) &lt;math&gt;a_{i,j}&lt;/math&gt; ပါဝင်သည်။ &lt;math&gt;m \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A = (a_{i,j})&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် အစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\{a_{k,k} \mid 1 \le k \le \min(m, n)\}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;m \neq n&lt;/math&gt; ဖြစ်သော စတုရန်းမဟုတ်သည့် [[ကိန်းအုံ|ထောင့်မှန်စတုဂံပုံကိန်းအုံများ]] (non-square rectangular matrices) အတွက် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်သည် အစုဝင် &lt;math&gt;(\min(m, n), \min(m, n))&lt;/math&gt; တွင် ရပ်တန့်ပြီး ဆန့်ကျင်ဘက် [[ဂျီဩမေတြီ]]ထောင့်စွန်းအထိ ရှည်ထွက်သွားခြင်း မရှိပေ။
== ဒိုင်ယာဂွန်နယ် အကန့်များနှင့် ဆက်စပ်တည်ဆောက်ပုံများ (Diagonal Bands and Associated Structures) ==
* '''ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပြင်ပ အစုဝင်များ (Off-Diagonal Entries):''' &lt;math&gt;i \neq j&lt;/math&gt; ဖြစ်သော [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (entries) &lt;math&gt;a_{i,j}&lt;/math&gt; တို့ကို ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပြင်ပ အစုဝင်များ (off-diagonal entries) ဟု ခေါ်သည်။ [[ကိန်းအုံ|စတုရန်းကိန်းအုံ]] (square matrix) တစ်ခုသည် ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံကိန်းအုံ (diagonal matrix) ဖြစ်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပြင်ပ အစုဝင်များအားလုံး သုည ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;a_{i,j} = 0 \quad \text{for all } i \neq j&lt;/math&gt;

* '''ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အထက်ရှိမျဉ်း နှင့် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အောက်ရှိမျဉ်း (Superdiagonal and Subdiagonal):'''
** ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အထက်ရှိမျဉ်း (superdiagonal) တွင် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်၏ တိုက်ရိုက်အထက်၌ တည်ရှိသော အစုဝင်များ &lt;math&gt;a_{i, i+1}&lt;/math&gt; ပါဝင်သည်။
** ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အောက်ရှိမျဉ်း (subdiagonal) တွင် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်၏ တိုက်ရိုက်အောက်၌ တည်ရှိသော အစုဝင်များ &lt;math&gt;a_{i+1, i}&lt;/math&gt; ပါဝင်သည်။
** သုညမဟုတ်သော အစုဝင်များကို ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်၊ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အထက်ရှိမျဉ်းနှင့် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အောက်ရှိမျဉ်းတို့၌သာ ကန့်သတ်ထားသော ကိန်းအုံကို တြိဒိုင်ယာဂွန်နယ်ကိန်းအုံ (tridiagonal matrix) ဟု ခေါ်သည်။
* '''ဆန့်ကျင်ဘက်ဒိုင်ယာဂွန်နယ် (Antidiagonal):''' &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; စတုရန်းကိန်းအုံ တစ်ခုအတွက် ဆန့်ကျင်ဘက်ဒိုင်ယာဂွန်နယ် (antidiagonal) သို့မဟုတ် ကောင်တာဒိုင်ယာဂွန်နယ် (counterdiagonal) တွင် အောက်ပါ အစုဝင်များ ပါဝင်သည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\{a_{i, n+1-i} \mid 1 \le i \le n\}&lt;/math&gt;

ဆန့်ကျင်ဘက်ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံ (anti-diagonal matrix) တွင် ဆန့်ကျင်ဘက်ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ပြင်ပရှိ အစုဝင်များအားလုံးသည် သုညနှင့် ညီမျှကြသည်။
== ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် အဓိက သီအိုရမ်များ (Properties and Core Theorems) ==
* '''ထရန်စပို့စ်အောက်တွင် မပြောင်းလဲခြင်း (Transpose Invariance):''' ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် (main diagonal) သည် [[ကိန်းအုံ]] ထရန်စပို့စ်ပြုလုပ်ခြင်း (transposition) အောက်တွင် မပြောင်းလဲပေ။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{diag}(A^{\mathsf{T}}) = \operatorname{diag}(A)&lt;/math&gt;

* '''ထရေ့စ် (Trace):''' &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံ (matrix) တစ်ခုအတွက် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]၏ ပေါင်းလဒ်သည် ထရေ့စ် (trace) ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{tr}(A) = \sum_{i=1}^n a_{ii}&lt;/math&gt;

* '''တင်းကျပ်စွာ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်လွှမ်းမိုးမှု (Strict Diagonal Dominance):''' အကယ်၍ အတန်းအညွှန်း (row index) &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက်
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;|a_{ii}| &gt; \sum_{j \neq i} |a_{ij}|&lt;/math&gt;
:ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် တင်းကျပ်စွာ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်လွှမ်းမိုးမှုရှိသော (strictly diagonally dominant) ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။
* '''လီဗီ-ဒက်စ်ပလန်း သီအိုရမ် (Levy–Desplanques Theorem):''' တင်းကျပ်စွာ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်လွှမ်းမိုးမှုရှိသော မည်သည့် [[ကိန်းထွေး]]ကိန်းအုံမဆို ဆင်ဂူလာမဟုတ်ပေ၊ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\det(A) \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Horn &amp; Johnson (2012), p. 388.&lt;/ref&gt; မညီမျှခြင်းကို &lt;math&gt;\ge&lt;/math&gt; ဖြင့် အစားထိုးထားသည့် အားနည်းသော ဒိုင်ယာဂွန်နယ်လွှမ်းမိုးမှုသည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်စွမ်း (invertibility) ကို အာမခံနိုင်ခြင်း မရှိပေ။
== ကိန်းအုံ ပြသပုံများ (Matrix Displays) ==
ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် (main diagonal) [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ကို အောက်ပါ [[ကိန်းအုံ]] (matrix) ဖွဲ့စည်းမှုများတွင် ပေါ်လွင်အောင် ပြသထားသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{bmatrix} 1 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 1 &amp; 0 \\ 0 &amp; 0 &amp; 1 \end{bmatrix}, \qquad \begin{bmatrix} 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 0 &amp; 1 &amp; 0 \end{bmatrix}, \qquad \begin{bmatrix} 1 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 1 &amp; 0 \\ 0 &amp; 0 &amp; 1 \\ 0 &amp; 0 &amp; 0 \end{bmatrix}, \qquad \begin{bmatrix} 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 0 &amp; 1 &amp; 0 \\ 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1 \end{bmatrix}&lt;/math&gt;

အစီအစဉ် (order) 3 ရှိသော ဆန့်ကျင်ဘက်ဒိုင်ယာဂွန်နယ် (antidiagonal) ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{bmatrix} 0 &amp; 0 &amp; 1 \\ 0 &amp; 1 &amp; 0 \\ 1 &amp; 0 &amp; 0 \end{bmatrix}&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Horn |first1=Roger A. |last2=Johnson |first2=Charles R. |title=Matrix Analysis |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |date=2012 |isbn=978-0-521-54823-6 |doi=10.1017/CBO9780511810817}}
[[ကဏ္ဍ:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>2u90l6cv9nk7ophzl3afvr2jisq75de</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059344</id>
      <parentid>1059341</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[အူစောင်းတိုင်]] စာမျက်နှာကို [[ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်]] သို့ Mkant00က ရွှေ့ခဲ့သည်: replacing obsolete/non-standard title</comment>
      <origin>1059341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9823" sha1="2u90l6cv9nk7ophzl3afvr2jisq75de" xml:space="preserve">[[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာ]] (linear algebra) တွင် [[ကိန်းအုံ]] (matrix) တစ်ခု၏ '''ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်''' (main diagonal) ကို တစ်ခါတစ်ရံ '''အဓိကဒိုင်ယာဂွန်နယ်''' (principal diagonal)၊ '''ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်''' (primary diagonal) သို့မဟုတ် '''ရှေ့ဆောင်ဒိုင်ယာဂွန်နယ်''' (leading diagonal) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတွင် &lt;math&gt;i = j&lt;/math&gt; ဟူသော အတန်း (row) နှင့် တိုင် (column) အညွှန်းများ (indices) တူညီသည့် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (entries) &lt;math&gt;a_{i,j}&lt;/math&gt; ပါဝင်သည်။ &lt;math&gt;m \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A = (a_{i,j})&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် အစုဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\{a_{k,k} \mid 1 \le k \le \min(m, n)\}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;m \neq n&lt;/math&gt; ဖြစ်သော စတုရန်းမဟုတ်သည့် [[ကိန်းအုံ|ထောင့်မှန်စတုဂံပုံကိန်းအုံများ]] (non-square rectangular matrices) အတွက် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်သည် အစုဝင် &lt;math&gt;(\min(m, n), \min(m, n))&lt;/math&gt; တွင် ရပ်တန့်ပြီး ဆန့်ကျင်ဘက် [[ဂျီဩမေတြီ]]ထောင့်စွန်းအထိ ရှည်ထွက်သွားခြင်း မရှိပေ။
== ဒိုင်ယာဂွန်နယ် အကန့်များနှင့် ဆက်စပ်တည်ဆောက်ပုံများ (Diagonal Bands and Associated Structures) ==
* '''ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပြင်ပ အစုဝင်များ (Off-Diagonal Entries):''' &lt;math&gt;i \neq j&lt;/math&gt; ဖြစ်သော [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (entries) &lt;math&gt;a_{i,j}&lt;/math&gt; တို့ကို ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပြင်ပ အစုဝင်များ (off-diagonal entries) ဟု ခေါ်သည်။ [[ကိန်းအုံ|စတုရန်းကိန်းအုံ]] (square matrix) တစ်ခုသည် ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံကိန်းအုံ (diagonal matrix) ဖြစ်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပြင်ပ အစုဝင်များအားလုံး သုည ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;a_{i,j} = 0 \quad \text{for all } i \neq j&lt;/math&gt;

* '''ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အထက်ရှိမျဉ်း နှင့် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အောက်ရှိမျဉ်း (Superdiagonal and Subdiagonal):'''
** ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အထက်ရှိမျဉ်း (superdiagonal) တွင် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်၏ တိုက်ရိုက်အထက်၌ တည်ရှိသော အစုဝင်များ &lt;math&gt;a_{i, i+1}&lt;/math&gt; ပါဝင်သည်။
** ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အောက်ရှိမျဉ်း (subdiagonal) တွင် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်၏ တိုက်ရိုက်အောက်၌ တည်ရှိသော အစုဝင်များ &lt;math&gt;a_{i+1, i}&lt;/math&gt; ပါဝင်သည်။
** သုညမဟုတ်သော အစုဝင်များကို ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်၊ ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အထက်ရှိမျဉ်းနှင့် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်အောက်ရှိမျဉ်းတို့၌သာ ကန့်သတ်ထားသော ကိန်းအုံကို တြိဒိုင်ယာဂွန်နယ်ကိန်းအုံ (tridiagonal matrix) ဟု ခေါ်သည်။
* '''ဆန့်ကျင်ဘက်ဒိုင်ယာဂွန်နယ် (Antidiagonal):''' &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; စတုရန်းကိန်းအုံ တစ်ခုအတွက် ဆန့်ကျင်ဘက်ဒိုင်ယာဂွန်နယ် (antidiagonal) သို့မဟုတ် ကောင်တာဒိုင်ယာဂွန်နယ် (counterdiagonal) တွင် အောက်ပါ အစုဝင်များ ပါဝင်သည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\{a_{i, n+1-i} \mid 1 \le i \le n\}&lt;/math&gt;

ဆန့်ကျင်ဘက်ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ကိန်းအုံ (anti-diagonal matrix) တွင် ဆန့်ကျင်ဘက်ဒိုင်ယာဂွန်နယ် ပြင်ပရှိ အစုဝင်များအားလုံးသည် သုညနှင့် ညီမျှကြသည်။
== ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် အဓိက သီအိုရမ်များ (Properties and Core Theorems) ==
* '''ထရန်စပို့စ်အောက်တွင် မပြောင်းလဲခြင်း (Transpose Invariance):''' ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် (main diagonal) သည် [[ကိန်းအုံ]] ထရန်စပို့စ်ပြုလုပ်ခြင်း (transposition) အောက်တွင် မပြောင်းလဲပေ။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{diag}(A^{\mathsf{T}}) = \operatorname{diag}(A)&lt;/math&gt;

* '''ထရေ့စ် (Trace):''' &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံ (matrix) တစ်ခုအတွက် ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]၏ ပေါင်းလဒ်သည် ထရေ့စ် (trace) ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{tr}(A) = \sum_{i=1}^n a_{ii}&lt;/math&gt;

* '''တင်းကျပ်စွာ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်လွှမ်းမိုးမှု (Strict Diagonal Dominance):''' အကယ်၍ အတန်းအညွှန်း (row index) &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက်
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;|a_{ii}| &gt; \sum_{j \neq i} |a_{ij}|&lt;/math&gt;
:ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; ကိန်းအုံ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် တင်းကျပ်စွာ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်လွှမ်းမိုးမှုရှိသော (strictly diagonally dominant) ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။
* '''လီဗီ-ဒက်စ်ပလန်း သီအိုရမ် (Levy–Desplanques Theorem):''' တင်းကျပ်စွာ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်လွှမ်းမိုးမှုရှိသော မည်သည့် [[ကိန်းထွေး]]ကိန်းအုံမဆို ဆင်ဂူလာမဟုတ်ပေ၊ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\det(A) \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Horn &amp; Johnson (2012), p. 388.&lt;/ref&gt; မညီမျှခြင်းကို &lt;math&gt;\ge&lt;/math&gt; ဖြင့် အစားထိုးထားသည့် အားနည်းသော ဒိုင်ယာဂွန်နယ်လွှမ်းမိုးမှုသည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်စွမ်း (invertibility) ကို အာမခံနိုင်ခြင်း မရှိပေ။
== ကိန်းအုံ ပြသပုံများ (Matrix Displays) ==
ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ် (main diagonal) [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ကို အောက်ပါ [[ကိန်းအုံ]] (matrix) ဖွဲ့စည်းမှုများတွင် ပေါ်လွင်အောင် ပြသထားသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{bmatrix} 1 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 1 &amp; 0 \\ 0 &amp; 0 &amp; 1 \end{bmatrix}, \qquad \begin{bmatrix} 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 0 &amp; 1 &amp; 0 \end{bmatrix}, \qquad \begin{bmatrix} 1 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 1 &amp; 0 \\ 0 &amp; 0 &amp; 1 \\ 0 &amp; 0 &amp; 0 \end{bmatrix}, \qquad \begin{bmatrix} 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 1 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 0 &amp; 1 &amp; 0 \\ 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 1 \end{bmatrix}&lt;/math&gt;

အစီအစဉ် (order) 3 ရှိသော ဆန့်ကျင်ဘက်ဒိုင်ယာဂွန်နယ် (antidiagonal) ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{bmatrix} 0 &amp; 0 &amp; 1 \\ 0 &amp; 1 &amp; 0 \\ 1 &amp; 0 &amp; 0 \end{bmatrix}&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Horn |first1=Roger A. |last2=Johnson |first2=Charles R. |title=Matrix Analysis |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |date=2012 |isbn=978-0-521-54823-6 |doi=10.1017/CBO9780511810817}}
[[ကဏ္ဍ:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>2u90l6cv9nk7ophzl3afvr2jisq75de</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နီးစပ်မှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248052</id>
    <revision>
      <id>1059337</id>
      <parentid>823066</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>expansion</comment>
      <origin>1059337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12947" sha1="8cjaz9e7yevr6cm2i9eg69m0kn1j57t" xml:space="preserve">[[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တွင် '''နီးစပ်မှု''' (closeness) ဆိုသည်မှာ [[ရပ်ဝန်း]] (space) တစ်ခုအတွင်းရှိ [[အမှတ်|အမှတ်များ]] (points) နှင့် [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (subsets) အကြား သို့မဟုတ် အစုပိုင်းစုံတွဲများအကြား အခြေခံကျသော ဆက်သွယ်ချက် (relation) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤသဘောတရားသည် နီးကပ်မှု (proximity) ကို ပုံစံတကျ ဖြစ်စေပြီး မက်ထရစ် အကွာအဝေး (metric distance) ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) နှင့် [[ရပ်ဝန်း|တစ်ပြေးညီရပ်ဝန်းများ]] (uniform spaces) အထိ ယေဘုယျပြုပေးသည်။ အပိတ်အော်ပရေတာ (closure operator) သည် အစုပိုင်းတစ်ခုကို မူလ[[အစု]]နှင့် ၎င်းနှင့်နီးစပ်သော အမှတ်အားလုံး ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပိတ်စုပိုင်း (closed subset) တစ်ခုအဖြစ်သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။
== အကွာအဝေးရပ်ဝန်း နီးစပ်မှု (Metric Space Closeness) ==
&lt;math&gt;(X, d)&lt;/math&gt; ကို [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေးရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;d(p, A) = 0&lt;/math&gt;
ဖြစ်ပါက [[အမှတ်]] (point) &lt;math&gt;p \in X&lt;/math&gt; သည် [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;A \subseteq X&lt;/math&gt; နှင့် '''နီးစပ်သည်''' (close) ဟု သတ်မှတ်ပြီး ဤနေရာ၌ အမှတ်မှ အစုသို့ အကွာအဝေး (point-to-set distance) ကို
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;d(p, A) := \inf_{a \in A} d(p, a)&lt;/math&gt;
ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
အကယ်၍
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;d(B, A) = 0&lt;/math&gt;
ဖြစ်ပါက အစုပိုင်း &lt;math&gt;B \subseteq X&lt;/math&gt; သည် အစုပိုင်း &lt;math&gt;A \subseteq X&lt;/math&gt; နှင့် '''နီးစပ်သည်''' (close) ဟု ဆိုနိုင်ပြီး ဤနေရာ၌ အစုမှ အစုသို့ အကွာအဝေး (set-to-set distance) ကို
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;d(B, A) := \inf_{b \in B} d(b, A) = \inf_{a \in A, b \in B} d(a, b)&lt;/math&gt;
ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
== နဂိုမှန်အဆိုပြု အမှတ်မှ အစုသို့ နီးစပ်မှု (Axiomatic Point-to-Set Closeness) ==
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ကို [[အစု]] (set) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) နှင့် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (subsets) အကြား ဆက်သွယ်ချက် (relation) တစ်ခုသည် &lt;math&gt;p \in X&lt;/math&gt; တိုင်းနှင့် &lt;math&gt;A, B \subseteq X&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (axioms) ကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းကို '''နီးစပ်မှု ဆက်သွယ်ချက်''' (closeness relation) ဟု ခေါ်သည်&lt;ref&gt;Arkhangel'skii &amp; Pontryagin (1990), p. 9.&lt;/ref&gt;။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;p \in A&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
*  အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;A \neq \emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပြီး &lt;math&gt;A \subseteq B&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A \cup B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည် သို့မဟုတ် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပြီး &lt;math&gt;a \in A&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
== ကူရာတော့ဗ်စကီး အပိတ်နှင့် ထပ်တူညီမှု (Equivalence with Kuratowski Closure) ==
&lt;math&gt;(X, \tau)&lt;/math&gt; ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ပုံမှန် (canonical) နီးစပ်မှု ဆက်သွယ်ချက် (closeness relation) ကို
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;p \text{ is close to } A \iff p \in \operatorname{cl}(A) = \overline{A}&lt;/math&gt;
ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
ပြောင်းပြန်အားဖြင့် [[အစု]] (set) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုပေါ်၌ အထက်ပါ [[နဂိုမှန်အဆို]] (axioms) ငါးခုကို ပြည့်စုံစေသည့် သရုပ်မဲ့ (abstract) နီးစပ်မှု ဆက်သွယ်ချက်တစ်ခု ပေးထားပါက
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{cl}(A) := \{p \in X \mid p \text{ is close to } A\}&lt;/math&gt;
ဟူသော အော်ပရေတာ (operator) သည် ကူရာတော့ဗ်စကီး အပိတ်နဂိုမှန်အဆိုများ (Kuratowski closure axioms) ကို ပြည့်စုံစေသည်။ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ပေါ်၌ အမှတ်မှ အစုသို့ နီးစပ်မှု ဆက်သွယ်ချက်တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးခြင်းသည် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ပေါ်၌ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးခြင်းနှင့် ထပ်တူညီမှု (equivalence) ရှိသည်။
== အစုမှ အစုသို့ နီးကပ်မှု နဂိုမှန်အဆိုများ (Set-to-Set Proximity Axioms) ==
[[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (subsets) &lt;math&gt;A, B, C \subseteq X&lt;/math&gt; အကြား နီးစပ်မှု (closeness) ဆိုင်ရာ [[ဘိုင်နရီ ဆက်သွယ်ချက်|ဘိုင်နရီဆက်သွယ်ချက်]] (binary relation) တစ်ခုသည် အောက်ပါ နီးကပ်မှု [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (proximity axioms) ကို ပြည့်စုံစေသည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;A \neq \emptyset&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B \neq \emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တို့လည်း နီးစပ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပြီး &lt;math&gt;B \subseteq C&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B \cup C&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်သည် သို့မဟုတ် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်သည်။
*  အကယ်၍ &lt;math&gt;A \cap B \neq \emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်သည်။
== ထိန်းသိမ်းမှု သီအိုရမ်များနှင့် ယေဘုယျပြုချက်များ (Preservation Theorems and Generalizations) ==
* အကယ်၍ [[အမှတ်]] (point) &lt;math&gt;p \in X&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပြီး &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့သည် နီးစပ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်အဆိုမှာ မှန်ကန်မှုမရှိပေ။ [[အစုပိုင်း]] (subsets) နှစ်ခုသည် ဘုံနီးစပ်သောအမှတ် တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိဘဲနှင့်လည်း [[အင်ဖီမမ် နှင့် စူပရီမမ်|အင်ဖီမမ်]] (infimum) အကွာအဝေး သုည ဖြစ်နေနိုင်ပေသည်။ ဤသည်ကို &lt;math&gt;\mathbb{R}^2&lt;/math&gt; အတွင်း၌ x-ဝင်ရိုး (x-axis) &lt;math&gt;\{(x, 0) \mid x \in \mathbb{R}\}&lt;/math&gt; နှင့် ချဉ်းကပ်မှု (asymptotic) ဖြာထွက်ပိုင်း (branch) ဖြစ်သော &lt;math&gt;\{(x, 1/x) \mid x &gt; 0\}&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် သာဓကပြနိုင်သည်။
* အမှတ်မှ အစုသို့ နီးစပ်မှုသည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်များ]] (continuous functions) အောက်တွင် မပြောင်းလဲဘဲ တည်မြဲသည် (preserved)။ အကယ်၍ &lt;math&gt;f: X \to Y&lt;/math&gt; သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;f(p)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;f(A)&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
* အစုမှ အစုသို့ နီးစပ်မှုသည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|ညီညာစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သည့် ဖန်ရှင်များ]] (uniformly continuous functions) အောက်တွင် တည်မြဲသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;f: X \to Y&lt;/math&gt; သည် ညီညာစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (uniformly continuous) ဖန်ရှင်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;f(A)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f(B)&lt;/math&gt; တို့လည်း နီးစပ်သည်။
* [[ရပ်ဝန်း|တစ်ပြေးညီရပ်ဝန်း]] (uniform space) &lt;math&gt;(X, \Phi)&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွင်း၌ အစုပိုင်းများ &lt;math&gt;A, B \subseteq X&lt;/math&gt; တို့သည် နီးစပ်ကြရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ အနီးဝန်းကျင်ဆက်သွယ်ချက် (entourage) &lt;math&gt;U \in \Phi&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက်
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;(A \times B) \cap U \neq \emptyset&lt;/math&gt;
:ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Arkhangel'skii |first1=A. V. |last2=Pontryagin |first2=L. S. |title=General Topology I: Basic Concepts and Constructions, Dimension Theory |series=Encyclopaedia of Mathematical Sciences |volume=17 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin, Heidelberg |date=1990 |isbn=978-3-540-18178-1 |doi=10.1007/978-3-642-61265-7}}</text>
      <sha1>8cjaz9e7yevr6cm2i9eg69m0kn1j57t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059338</id>
      <parentid>1059337</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[အပိုင်းသဘော ရပ်ဝန်း]] စာမျက်နှာကို [[နီးစပ်မှု]] သို့ Mkant00က ရွှေ့ခဲ့သည်: to make sense</comment>
      <origin>1059337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12947" sha1="8cjaz9e7yevr6cm2i9eg69m0kn1j57t" xml:space="preserve">[[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တွင် '''နီးစပ်မှု''' (closeness) ဆိုသည်မှာ [[ရပ်ဝန်း]] (space) တစ်ခုအတွင်းရှိ [[အမှတ်|အမှတ်များ]] (points) နှင့် [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (subsets) အကြား သို့မဟုတ် အစုပိုင်းစုံတွဲများအကြား အခြေခံကျသော ဆက်သွယ်ချက် (relation) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤသဘောတရားသည် နီးကပ်မှု (proximity) ကို ပုံစံတကျ ဖြစ်စေပြီး မက်ထရစ် အကွာအဝေး (metric distance) ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) နှင့် [[ရပ်ဝန်း|တစ်ပြေးညီရပ်ဝန်းများ]] (uniform spaces) အထိ ယေဘုယျပြုပေးသည်။ အပိတ်အော်ပရေတာ (closure operator) သည် အစုပိုင်းတစ်ခုကို မူလ[[အစု]]နှင့် ၎င်းနှင့်နီးစပ်သော အမှတ်အားလုံး ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပိတ်စုပိုင်း (closed subset) တစ်ခုအဖြစ်သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။
== အကွာအဝေးရပ်ဝန်း နီးစပ်မှု (Metric Space Closeness) ==
&lt;math&gt;(X, d)&lt;/math&gt; ကို [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေးရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;d(p, A) = 0&lt;/math&gt;
ဖြစ်ပါက [[အမှတ်]] (point) &lt;math&gt;p \in X&lt;/math&gt; သည် [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;A \subseteq X&lt;/math&gt; နှင့် '''နီးစပ်သည်''' (close) ဟု သတ်မှတ်ပြီး ဤနေရာ၌ အမှတ်မှ အစုသို့ အကွာအဝေး (point-to-set distance) ကို
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;d(p, A) := \inf_{a \in A} d(p, a)&lt;/math&gt;
ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
အကယ်၍
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;d(B, A) = 0&lt;/math&gt;
ဖြစ်ပါက အစုပိုင်း &lt;math&gt;B \subseteq X&lt;/math&gt; သည် အစုပိုင်း &lt;math&gt;A \subseteq X&lt;/math&gt; နှင့် '''နီးစပ်သည်''' (close) ဟု ဆိုနိုင်ပြီး ဤနေရာ၌ အစုမှ အစုသို့ အကွာအဝေး (set-to-set distance) ကို
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;d(B, A) := \inf_{b \in B} d(b, A) = \inf_{a \in A, b \in B} d(a, b)&lt;/math&gt;
ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
== နဂိုမှန်အဆိုပြု အမှတ်မှ အစုသို့ နီးစပ်မှု (Axiomatic Point-to-Set Closeness) ==
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ကို [[အစု]] (set) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) နှင့် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (subsets) အကြား ဆက်သွယ်ချက် (relation) တစ်ခုသည် &lt;math&gt;p \in X&lt;/math&gt; တိုင်းနှင့် &lt;math&gt;A, B \subseteq X&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (axioms) ကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းကို '''နီးစပ်မှု ဆက်သွယ်ချက်''' (closeness relation) ဟု ခေါ်သည်&lt;ref&gt;Arkhangel'skii &amp; Pontryagin (1990), p. 9.&lt;/ref&gt;။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;p \in A&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
*  အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;A \neq \emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပြီး &lt;math&gt;A \subseteq B&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A \cup B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည် သို့မဟုတ် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပြီး &lt;math&gt;a \in A&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
== ကူရာတော့ဗ်စကီး အပိတ်နှင့် ထပ်တူညီမှု (Equivalence with Kuratowski Closure) ==
&lt;math&gt;(X, \tau)&lt;/math&gt; ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ပုံမှန် (canonical) နီးစပ်မှု ဆက်သွယ်ချက် (closeness relation) ကို
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;p \text{ is close to } A \iff p \in \operatorname{cl}(A) = \overline{A}&lt;/math&gt;
ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
ပြောင်းပြန်အားဖြင့် [[အစု]] (set) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုပေါ်၌ အထက်ပါ [[နဂိုမှန်အဆို]] (axioms) ငါးခုကို ပြည့်စုံစေသည့် သရုပ်မဲ့ (abstract) နီးစပ်မှု ဆက်သွယ်ချက်တစ်ခု ပေးထားပါက
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{cl}(A) := \{p \in X \mid p \text{ is close to } A\}&lt;/math&gt;
ဟူသော အော်ပရေတာ (operator) သည် ကူရာတော့ဗ်စကီး အပိတ်နဂိုမှန်အဆိုများ (Kuratowski closure axioms) ကို ပြည့်စုံစေသည်။ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ပေါ်၌ အမှတ်မှ အစုသို့ နီးစပ်မှု ဆက်သွယ်ချက်တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးခြင်းသည် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ပေါ်၌ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးခြင်းနှင့် ထပ်တူညီမှု (equivalence) ရှိသည်။
== အစုမှ အစုသို့ နီးကပ်မှု နဂိုမှန်အဆိုများ (Set-to-Set Proximity Axioms) ==
[[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (subsets) &lt;math&gt;A, B, C \subseteq X&lt;/math&gt; အကြား နီးစပ်မှု (closeness) ဆိုင်ရာ [[ဘိုင်နရီ ဆက်သွယ်ချက်|ဘိုင်နရီဆက်သွယ်ချက်]] (binary relation) တစ်ခုသည် အောက်ပါ နီးကပ်မှု [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (proximity axioms) ကို ပြည့်စုံစေသည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;A \neq \emptyset&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B \neq \emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တို့လည်း နီးစပ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပြီး &lt;math&gt;B \subseteq C&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B \cup C&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်သည် သို့မဟုတ် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်သည်။
*  အကယ်၍ &lt;math&gt;A \cap B \neq \emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်သည်။
== ထိန်းသိမ်းမှု သီအိုရမ်များနှင့် ယေဘုယျပြုချက်များ (Preservation Theorems and Generalizations) ==
* အကယ်၍ [[အမှတ်]] (point) &lt;math&gt;p \in X&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပြီး &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့သည် နီးစပ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်အဆိုမှာ မှန်ကန်မှုမရှိပေ။ [[အစုပိုင်း]] (subsets) နှစ်ခုသည် ဘုံနီးစပ်သောအမှတ် တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိဘဲနှင့်လည်း [[အင်ဖီမမ် နှင့် စူပရီမမ်|အင်ဖီမမ်]] (infimum) အကွာအဝေး သုည ဖြစ်နေနိုင်ပေသည်။ ဤသည်ကို &lt;math&gt;\mathbb{R}^2&lt;/math&gt; အတွင်း၌ x-ဝင်ရိုး (x-axis) &lt;math&gt;\{(x, 0) \mid x \in \mathbb{R}\}&lt;/math&gt; နှင့် ချဉ်းကပ်မှု (asymptotic) ဖြာထွက်ပိုင်း (branch) ဖြစ်သော &lt;math&gt;\{(x, 1/x) \mid x &gt; 0\}&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် သာဓကပြနိုင်သည်။
* အမှတ်မှ အစုသို့ နီးစပ်မှုသည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်များ]] (continuous functions) အောက်တွင် မပြောင်းလဲဘဲ တည်မြဲသည် (preserved)။ အကယ်၍ &lt;math&gt;f: X \to Y&lt;/math&gt; သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;f(p)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;f(A)&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
* အစုမှ အစုသို့ နီးစပ်မှုသည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|ညီညာစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သည့် ဖန်ရှင်များ]] (uniformly continuous functions) အောက်တွင် တည်မြဲသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;f: X \to Y&lt;/math&gt; သည် ညီညာစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (uniformly continuous) ဖန်ရှင်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;f(A)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f(B)&lt;/math&gt; တို့လည်း နီးစပ်သည်။
* [[ရပ်ဝန်း|တစ်ပြေးညီရပ်ဝန်း]] (uniform space) &lt;math&gt;(X, \Phi)&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွင်း၌ အစုပိုင်းများ &lt;math&gt;A, B \subseteq X&lt;/math&gt; တို့သည် နီးစပ်ကြရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ အနီးဝန်းကျင်ဆက်သွယ်ချက် (entourage) &lt;math&gt;U \in \Phi&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက်
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;(A \times B) \cap U \neq \emptyset&lt;/math&gt;
:ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Arkhangel'skii |first1=A. V. |last2=Pontryagin |first2=L. S. |title=General Topology I: Basic Concepts and Constructions, Dimension Theory |series=Encyclopaedia of Mathematical Sciences |volume=17 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin, Heidelberg |date=1990 |isbn=978-3-540-18178-1 |doi=10.1007/978-3-642-61265-7}}</text>
      <sha1>8cjaz9e7yevr6cm2i9eg69m0kn1j57t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059340</id>
      <parentid>1059338</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1059340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13007" sha1="o159f2grgwihluooglv8f25puxbskgr" xml:space="preserve">[[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တွင် '''နီးစပ်မှု''' (closeness) ဆိုသည်မှာ [[ရပ်ဝန်း]] (space) တစ်ခုအတွင်းရှိ [[အမှတ်|အမှတ်များ]] (points) နှင့် [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (subsets) အကြား သို့မဟုတ် အစုပိုင်းစုံတွဲများအကြား အခြေခံကျသော ဆက်သွယ်ချက် (relation) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤသဘောတရားသည် နီးကပ်မှု (proximity) ကို ပုံစံတကျ ဖြစ်စေပြီး မက်ထရစ် အကွာအဝေး (metric distance) ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) နှင့် [[ရပ်ဝန်း|တစ်ပြေးညီရပ်ဝန်းများ]] (uniform spaces) အထိ ယေဘုယျပြုပေးသည်။ အပိတ်အော်ပရေတာ (closure operator) သည် အစုပိုင်းတစ်ခုကို မူလ[[အစု]]နှင့် ၎င်းနှင့်နီးစပ်သော အမှတ်အားလုံး ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပိတ်စုပိုင်း (closed subset) တစ်ခုအဖြစ်သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။
== အကွာအဝေးရပ်ဝန်း နီးစပ်မှု (Metric Space Closeness) ==
&lt;math&gt;(X, d)&lt;/math&gt; ကို [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေးရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;d(p, A) = 0&lt;/math&gt;
ဖြစ်ပါက [[အမှတ်]] (point) &lt;math&gt;p \in X&lt;/math&gt; သည် [[အစုပိုင်း]] (subset) &lt;math&gt;A \subseteq X&lt;/math&gt; နှင့် '''နီးစပ်သည်''' (close) ဟု သတ်မှတ်ပြီး ဤနေရာ၌ အမှတ်မှ အစုသို့ အကွာအဝေး (point-to-set distance) ကို
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;d(p, A) := \inf_{a \in A} d(p, a)&lt;/math&gt;
ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
အကယ်၍
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;d(B, A) = 0&lt;/math&gt;
ဖြစ်ပါက အစုပိုင်း &lt;math&gt;B \subseteq X&lt;/math&gt; သည် အစုပိုင်း &lt;math&gt;A \subseteq X&lt;/math&gt; နှင့် '''နီးစပ်သည်''' (close) ဟု ဆိုနိုင်ပြီး ဤနေရာ၌ အစုမှ အစုသို့ အကွာအဝေး (set-to-set distance) ကို
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;d(B, A) := \inf_{b \in B} d(b, A) = \inf_{a \in A, b \in B} d(a, b)&lt;/math&gt;
ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
== နဂိုမှန်အဆိုပြု အမှတ်မှ အစုသို့ နီးစပ်မှု (Axiomatic Point-to-Set Closeness) ==
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ကို [[အစု]] (set) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) နှင့် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (subsets) အကြား ဆက်သွယ်ချက် (relation) တစ်ခုသည် &lt;math&gt;p \in X&lt;/math&gt; တိုင်းနှင့် &lt;math&gt;A, B \subseteq X&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (axioms) ကို ပြည့်စုံစေပါက ၎င်းကို '''နီးစပ်မှု ဆက်သွယ်ချက်''' (closeness relation) ဟု ခေါ်သည်&lt;ref&gt;Arkhangel'skii &amp; Pontryagin (1990), p. 9.&lt;/ref&gt;။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;p \in A&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
*  အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;A \neq \emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပြီး &lt;math&gt;A \subseteq B&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A \cup B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည် သို့မဟုတ် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပြီး &lt;math&gt;a \in A&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
== ကူရာတော့ဗ်စကီး အပိတ်နှင့် ထပ်တူညီမှု (Equivalence with Kuratowski Closure) ==
&lt;math&gt;(X, \tau)&lt;/math&gt; ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ပုံမှန် (canonical) နီးစပ်မှု ဆက်သွယ်ချက် (closeness relation) ကို
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;p \text{ is close to } A \iff p \in \operatorname{cl}(A) = \overline{A}&lt;/math&gt;
ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
ပြောင်းပြန်အားဖြင့် [[အစု]] (set) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုပေါ်၌ အထက်ပါ [[နဂိုမှန်အဆို]] (axioms) ငါးခုကို ပြည့်စုံစေသည့် သရုပ်မဲ့ (abstract) နီးစပ်မှု ဆက်သွယ်ချက်တစ်ခု ပေးထားပါက
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{cl}(A) := \{p \in X \mid p \text{ is close to } A\}&lt;/math&gt;
ဟူသော အော်ပရေတာ (operator) သည် ကူရာတော့ဗ်စကီး အပိတ်နဂိုမှန်အဆိုများ (Kuratowski closure axioms) ကို ပြည့်စုံစေသည်။ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ပေါ်၌ အမှတ်မှ အစုသို့ နီးစပ်မှု ဆက်သွယ်ချက်တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးခြင်းသည် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ပေါ်၌ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးခြင်းနှင့် ထပ်တူညီမှု (equivalence) ရှိသည်။
== အစုမှ အစုသို့ နီးကပ်မှု နဂိုမှန်အဆိုများ (Set-to-Set Proximity Axioms) ==
[[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (subsets) &lt;math&gt;A, B, C \subseteq X&lt;/math&gt; အကြား နီးစပ်မှု (closeness) ဆိုင်ရာ [[ဘိုင်နရီ ဆက်သွယ်ချက်|ဘိုင်နရီဆက်သွယ်ချက်]] (binary relation) တစ်ခုသည် အောက်ပါ နီးကပ်မှု [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (proximity axioms) ကို ပြည့်စုံစေသည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;A \neq \emptyset&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B \neq \emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တို့လည်း နီးစပ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပြီး &lt;math&gt;B \subseteq C&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်သည်။
* အကယ်၍ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B \cup C&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်သည် သို့မဟုတ် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;C&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်သည်။
*  အကယ်၍ &lt;math&gt;A \cap B \neq \emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်သည်။
== ထိန်းသိမ်းမှု သီအိုရမ်များနှင့် ယေဘုယျပြုချက်များ (Preservation Theorems and Generalizations) ==
* အကယ်၍ [[အမှတ်]] (point) &lt;math&gt;p \in X&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပြီး &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့သည် နီးစပ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်အဆိုမှာ မှန်ကန်မှုမရှိပေ။ [[အစုပိုင်း]] (subsets) နှစ်ခုသည် ဘုံနီးစပ်သောအမှတ် တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိဘဲနှင့်လည်း [[အင်ဖီမမ် နှင့် စူပရီမမ်|အင်ဖီမမ်]] (infimum) အကွာအဝေး သုည ဖြစ်နေနိုင်ပေသည်။ ဤသည်ကို &lt;math&gt;\mathbb{R}^2&lt;/math&gt; အတွင်း၌ x-ဝင်ရိုး (x-axis) &lt;math&gt;\{(x, 0) \mid x \in \mathbb{R}\}&lt;/math&gt; နှင့် ချဉ်းကပ်မှု (asymptotic) ဖြာထွက်ပိုင်း (branch) ဖြစ်သော &lt;math&gt;\{(x, 1/x) \mid x &gt; 0\}&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် သာဓကပြနိုင်သည်။
* အမှတ်မှ အစုသို့ နီးစပ်မှုသည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်များ]] (continuous functions) အောက်တွင် မပြောင်းလဲဘဲ တည်မြဲသည် (preserved)။ အကယ်၍ &lt;math&gt;f: X \to Y&lt;/math&gt; သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;f(p)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;f(A)&lt;/math&gt; နှင့် နီးစပ်သည်။
* အစုမှ အစုသို့ နီးစပ်မှုသည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|ညီညာစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သည့် ဖန်ရှင်များ]] (uniformly continuous functions) အောက်တွင် တည်မြဲသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;f: X \to Y&lt;/math&gt; သည် ညီညာစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (uniformly continuous) ဖန်ရှင်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တို့ နီးစပ်ပါက &lt;math&gt;f(A)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;f(B)&lt;/math&gt; တို့လည်း နီးစပ်သည်။
* [[ရပ်ဝန်း|တစ်ပြေးညီရပ်ဝန်း]] (uniform space) &lt;math&gt;(X, \Phi)&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွင်း၌ အစုပိုင်းများ &lt;math&gt;A, B \subseteq X&lt;/math&gt; တို့သည် နီးစပ်ကြရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ အနီးဝန်းကျင်ဆက်သွယ်ချက် (entourage) &lt;math&gt;U \in \Phi&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက်
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;(A \times B) \cap U \neq \emptyset&lt;/math&gt;
:ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Arkhangel'skii |first1=A. V. |last2=Pontryagin |first2=L. S. |title=General Topology I: Basic Concepts and Constructions, Dimension Theory |series=Encyclopaedia of Mathematical Sciences |volume=17 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin, Heidelberg |date=1990 |isbn=978-3-540-18178-1 |doi=10.1007/978-3-642-61265-7}}
[[ကဏ္ဍ:တိုပေါ်လော်ဂျီ]]</text>
      <sha1>o159f2grgwihluooglv8f25puxbskgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>255095</id>
    <revision>
      <id>1059398</id>
      <parentid>1027428</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1059398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41979" sha1="8ncf48lswrosq1yu2tnmluz3eu5j9mv" xml:space="preserve">{{မြန်မာ့သမိုင်း}}
'''မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး'''သည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]]၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ]]လက်အောက်မှ [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ဒီမိုကရက်တစ်နိုင်ငံ]]အဖြစ် [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|လွတ်လပ်ရေး]] ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး စစ်အုပ်ချုပ်ရေးသည် ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]]က [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်]] တိုက်ရိုက်စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို စတင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပြိုကွဲခြင်းမှ ကယ်တင်မည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]လက်အောက်တွင် ၂၆ နှစ်ကြာ [[စစ်အာဏာရှင်စနစ်]] ([[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်]]) အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း ပြည်သူများအား ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲပေးခွင့်နှင့် ဝင်ရောက်အရွေးခံခွင့်ပေးခြင်း ကဲ့သို့သော ဒီမိုကရေစီဆန်သည့် အခြေအနေအချို့ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-12990563|title=Myanmar country profile|publisher=[[BBC]]|date=3 September 2018}}&lt;/ref&gt;

လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း နှစ်ကာလအများစုတွင် [[အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ]]ဖြစ်သည့် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြင်းထန်သော တိုင်းရင်းသား ပဋိပက္ခများဖြင့် နစ်မွန်းနေခဲ့ပြီး ၎င်း၏ [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|အမျိုးမျိုးသော တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများ]]သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ကြာဆုံး ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ]]များထဲမှ တစ်ခုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေး|လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ]]ကြောင့် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အကြမ်းတမ်းဆုံး နိုင်ငံများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ်လည်း လူသိများသည်။ ဤကာလအတွင်း [[ကုလသမဂ္ဂ]]နှင့် အခြားအဖွဲ့အစည်းများစွာက နိုင်ငံအတွင်း လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ ဆက်တိုက်နှင့် စနစ်တကျ ဖြစ်ပွားနေကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=UNHR&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/burma |title=Burma |publisher=Human Rights Watch |access-date=6 July 2013}}&lt;br/&gt;{{cite web|url=http://www.amnestyusa.org/our-work/countries/asia-and-the-pacific/myanmar |title=Myanmar Human Rights |publisher=Amnesty International USA |access-date=6 July 2013}}&lt;br/&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-burma |title=World Report 2012: Burma |publisher=Human Rights Watch |access-date=6 July 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130630121229/http://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-burma |archive-date=30 June 2013 }}&lt;/ref&gt;

==နိဒါန်း==
[[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ]]တွင် အကြီးဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည့် မြန်မာနိုင်ငံသည် [[တောင်အာရှ]]နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တို့ ပေါင်းဆုံရာတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] ဟူ၍ နိုင်ငံငါးနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် [[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော အမျိုးသားတပ်မတော်၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.researchgate.net/publication/266566147|title=Institutionalising Military Rule in Burma/Myanmar: External and Internal Factors|author=Marco Bünte}}&lt;/ref&gt;

၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် [[ဂဠုန်ဦးစော]]ဦးဆောင်သော ပြိုင်ဘက်များ၏ လုပ်ကြံခြင်းကို ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် [[ဦးနု]] ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းချိန်မှစ၍ '[[တပ်မတော်]]' ဟု လူသိများသော လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များသည် လွတ်လပ်ရေးရရှိရန် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]]အောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကနဦးကာလတွင် တပ်မတော်သည် လေးစားခံရသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံကို ကာကွယ်သူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ တပ်မတော်က ၎င်းကိုယ်တိုင်သည် [[လွတ်လပ်ပြီးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ]]၏ တည်ထောင်သူ ဖြစ်သည်ဟုလည်းကောင်း၊ ပြည်တွင်းစစ်ကာလအတွင်း နိုင်ငံကို စည်းလုံးညီညွတ်စွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော အဓိကအင်အားစုဖြစ်သည်ဟုလည်းကောင်း၊ နိုင်ငံပြိုကွဲခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်ဟုလည်းကောင်း အခိုင်အမာ ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;

လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]ဖြင့် အုပ်ချုပ်သော အစိုးရတစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဦးနုကို လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်]]အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဦးနုဦးဆောင်သော အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော အရပ်သားအစိုးရသည် ပြည်တွင်းပြဿနာများ၊ တိုင်းရင်းသားပြဿနာများ၊ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ၊ စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းမှုများ နှင့် လက်နက်ကိုင် တိုင်းရင်းသားပုန်ကန်မှုများ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး နိုင်ငံ၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်]]အတွင်း ပြိုကွဲမှုတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာပြီး စစ်ဘက်အရာရှိများ၏ အာဏာသိမ်းမှုကို နှိုးဆွပေးနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ဦးနုက တပ်မတော်အား အိမ်စောင့်အစိုးရ ဖွဲ့စည်းရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;

၁၉၅၈-၆၀ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]] ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရသည် ကနဦးတွင် အရည်အချင်းပြည့်ဝသော နိုင်ငံတစ်ခု တည်ဆောက်ရန် စိတ်ဝင်စားပုံရသည်။ ၎င်းသည် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုကို လျှော့ချခဲ့ပြီး၊ အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်း ထိရောက်မှုကို တိုးတက်စေခဲ့ကာ၊ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ငယ်များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရက [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၆၀|၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပမည်]]ဟု ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;

၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ဦးနု၏ပါတီက [[အရပ်သားအစိုးရ]]တစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော် ဦးနုဦးဆောင်သော အရပ်သားအစိုးရသည် အခြေအနေကို ဖြေရှင်း၍ တိုးတက်အောင် မဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည့်အပြင် နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားစည်းလုံးမှုကိုပါ ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သောကြောင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်းမှု]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများမှာ နိုင်ငံရေးအတွင်း ပဋိပက္ခများ၊ မူဝါဒဆိုင်ရာ ကြန့်ကြာမှုများ၊ ကြီးမားသည့် လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုများစွာနှင့် စီးပွားရေးကျဆင်းမှုတို့ ရောနှောပါဝင်နေသည်။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်အစိုးရသည် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ရပ်ဆိုင်းကာ၊ မြန်မာနိုင်ငံကို အမိန့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရန် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]]ကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;

==၁၉၆၂ မှ ၂၀၁၁ ==
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အာဏာသိမ်းမှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီနည်းကျ အစိုးရပုံစံကို အဆုံးသတ်စေခဲ့ပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ တိုက်ရိုက်စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို စတင်စေခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကာလအတွင်း နိုင်ငံကို [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] (မဆလ) ဦးဆောင်သော တစ်ပါတီစနစ် ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံအဖြစ် ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ပုံဖော်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ကာလကို နေဝင်းခေတ်အဖြစ် မှတ်သားနိုင်သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ကာလကို အဆင့်နှစ်ဆင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ ပထမအဆင့်မှာ ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ တိုက်ရိုက်စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကာလဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယအဆင့်မှာ ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် အုပ်ချုပ်သော အာဏာရှင်စနစ် (Constitutional Dictatorship) ကာလဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီး၌ [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|စစ်အစိုးရ]]ကို တရားဝင် ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ အမည်ခံ အရပ်သားအစိုးရတစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

==၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆ အထိ==
{{Main|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာချက်များ}}
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]သည် နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့် နှင့် အခြားအစိုးရခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် အစိုးရကို ထိန်းချုပ်ပြီး တစ်နှစ်တာ အရေးပေါ်အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့သည်။ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် နိုင်ငံ၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌရာထူးဖြင့် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်စောင့်အစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ထပ်မံရယူခဲ့သည်။

=== အရေးပေါ်အခြေအနေ သက်တမ်းတိုးခြင်း ===
စတင်ကြေညာခဲ့သည့် တစ်နှစ်တာ အရေးပေါ်အခြေအနေအား ခြောက်လစီဖြင့် စုစုပေါင်း (၇) ကြိမ် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။ ဤသက်တမ်းတိုးခြင်းများကို ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၅ အရ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၃၁ ရက်နေ့တွင် ထိုသက်တမ်းကုန်ဆုံးခဲ့သည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ အစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ယင်းအစည်းအဝေးသို့ ယာယီသမ္မတ (တာဝန်)၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များအပြင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]အတွင်းရေးမှူး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[အောင်လင်းဒွေး]]ကဲ့သို့သော အထူးဖိတ်ကြားခံရသူများလည်း တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/73064|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂ဝ၂၅) ကျင်းပ|publisher=Ministry of Information|accessdate=2025 July 31}}&lt;/ref&gt;

အစည်းအဝေးတွင် ပုဒ်မ ၄၂၆ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအား အာဏာလွှဲအပ်သည့်အမိန့်ကို ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာပြီးနောက်၊ ပုဒ်မ ၄၂၇ (က) အရ ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးအာဏာများကို ကာလုံမှ ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

ပုဒ်မ ၄၂၇ (ခ) အရ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]အသစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပြီးနောက် အဖွဲ့အစည်းများ ဖွဲ့စည်းသည်အထိ အာဏာကို ကျင့်သုံးသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဥပဒေပြုရေးအာဏာကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးပြီး အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးအာဏာများကိုမူ သင့်လျော်သည့် အဖွဲ့အစည်းများ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဦးကို လွှဲအပ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ပုဒ်မ ၄၂၉ အရ ကာလုံသည် အမိန့်ကို ပယ်ဖျက်သည့်နေ့မှစ၍ ၆ လအတွင်း အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပပေးရမည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် လွှတ်တော်အသီးသီးအတွက် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅|ရွေးကောက်ပွဲ]]ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအတွင်း ပြုလုပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း အသိပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကာလုံသည် ရွေးကောက်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်ရန်နှင့် နိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးကဏ္ဍများ ဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်ရန် အစိုးရအဖွဲ့၊ တရားစီရင်ရေးအဖွဲ့နှင့် အခြားအဖွဲ့အစည်းများကို ဖွဲ့စည်းသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

=== အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းမှုများ ===
[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရရှိသော ကာလုံတွင် ယခင်က ရုံးအဖွဲ့မရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ အမှုဆောင်ချုပ်နှင့် တွဲဖက်အမှုဆောင်ချုပ်ဟူသော ရာထူးနှစ်ခုဖြင့် ရုံးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ ဖြင့် ကြေညာခဲ့ပါသည်။ ထို့အပြင် ကာလုံရုံး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးခင်လတ်အား ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။

အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ကိုလည်း ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်ဟောင်းများအပါအဝင် ၁၅ ဦးဖြင့် ပြန်လည်ခန့်အပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ကိုလည်း ဦးသန်းစိုး ဦးဆောင်ကာ ၁၄ ဦးဖြင့် အသစ်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။

အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ သုံးရပ်လုံးကို ကာလုံကနေ ကျင့်သုံးသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ အစိုးရဖွဲ့စည်းခြင်း၊ တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်ခြင်း၊ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဦးစီးမှူးများ ခန့်အပ်ခြင်း စသည်တို့ကို ကာလုံရုံး၏ အမိန့်များအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။

=== အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများ ===
နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ ခြောက်လသက်တမ်း ဇူလိုင် ၃၁ ရက်နေ့တွင် ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီးနောက်၊ အဆိုပါကောင်စီကို ထပ်မံသက်တမ်းတိုးမပေးဘဲ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့်အညီ အဖွဲ့အစည်းအသစ်များ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်အမှတ် ၃/၂၀၂၅ ဖြင့် &quot;ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့&quot; အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) ညိုစောကို နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|accessdate=31 July 2025|publisher=Ministry of Information}}&lt;/ref&gt;

အမိန့်အမှတ် ၄/၂၀၂၅ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်းက ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦးက အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73052|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=Ministry of Information|accessdate=2025 July 31}}&lt;/ref&gt;

ထို့အပြင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအား အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကာလုံတွင် ယခင်က ရုံးအဖွဲ့မရှိခဲ့သော်လည်း အမိန့်အမှတ် ၂/၂၀၂၅ ဖြင့် အမှုဆောင်ချုပ်နှင့် တွဲဖက်အမှုဆောင်ချုပ်ရာထူးနှစ်ခုဖြင့် ရုံးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကာလုံရုံး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးခင်လတ်အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဗဟိုအကြံပေးအဖွဲ့ကိုလည်း ယခင် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်ဟောင်းများအပါအဝင် ၁၅ ဦးဖြင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့အတူ ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ကိုလည်း ဦးသန်းစိုး ဦးဆောင်ကာ ၁၄ ဦးဖြင့် အသစ်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

=== အရေးပေါ်နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာချက်များ ===
တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ကြေညာထားသည့် အရေးပေါ်အခြေအနေကို ရုပ်သိမ်းလိုက်သော်လည်း တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်တွင်မူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာချက်များ|စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]]တို့ကို ပြန်လည်ကြေညာခဲ့သည်။

ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့် (၁/၂၀၂၅) ဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့် မြို့နယ်များတွင် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့် (၂/၂၀၂၅) ဖြင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ယင်းအမိန့်အရ အဆိုပါမြို့နယ်များ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ အပ်နှင်းလိုက်ပါသည်။ ထိုလုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့်တာဝန်များကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က မိမိကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် သင့်လျော်သည့် စစ်ဘက်အာဏာပိုင်တစ်ဦးဦးအား လွှဲအပ်ဆောင်ရွက်စေနိုင်ကြောင်းလည်း ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမိန့်သည် ထုတ်ပြန်သည့်နေ့မှစ၍ ရက်ပေါင်း ၉၀ အထိ အတည်ဖြစ်မည်ဖြစ်သည်။

== တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နောက်ပိုင်းကာလ ==

{{main|ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]မှ ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထပ်မံထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ([[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] နှင့် [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]] များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအမိန့်များအရ မြို့နယ်များ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးအာဏာများကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲအပ်ခဲ့ပြီး ရက်ပေါင်း ၉၀ အထိ အတည်ဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/82013 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/82015 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ထုတ်ပြန်ထားသည့်  ၅၈ မြို့နယ် အနက် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ မူလ အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည့် သုံးမြို့နယ်မှအပ ကျန် ၅၅ မြို့နယ်တွင် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအား အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်မှစ၍ ရက်​ပေါင်း ၉၀ ထပ်မံတိုးမြှင့်ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးကအမိန့်များ ထုတ်ပြန်သည်။ အဆိုပါထုတ်ပြန်ကြေညာချက်တွင် ဖော်ပြပါရှိသည့် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များ၏ မြို့နယ်များအနက် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး လုပ်ငန်းစဉ်များ မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ငါန်းဇွန် မြို့နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်နှင့် သီပေါမြို့နယ်တို့မှအပ ကျန်မြို့နယ်များအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် တတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ဆဋ္ဌမနေ့၏ သဘောတူညီမှုဖြင့် ယင်းအမိန့်ကို ရက်ပေါင်း (၉၀) အထိ ဆက်လက်အတည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာ​​ကြောင်း ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ်၊ ၇/၂၀၂၆ ကို နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံးက ထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ထုတ်ပြန်ထားသည့် ၅၈ မြို့နယ်အနက် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည့် သုံးမြို့နယ်မှအပ ကျန် ၅၅ မြို့နယ်တွင် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအား ရက်​ပေါင်း ၉၀ ထပ်မံတိုးမြှင့် |url=https://news-eleven.com/article/316160 |access-date=2026-10-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး|*]]</text>
      <sha1>8ncf48lswrosq1yu2tnmluz3eu5j9mv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260372</id>
    <revision>
      <id>1059430</id>
      <parentid>1059009</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T11:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaday Han Thaw</username>
        <id>122086</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြောက်ပိုင်းငါးတိုင်း */</comment>
      <origin>1059430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18759" sha1="954m1wkxc1fhb5yb71ahyc9xa0o2coj" xml:space="preserve">တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများကို ၁၉၄၈ ခုနှစ် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]စတင်ထူထောင်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ခေတ်အဆက်ဆက် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လက်ရှိအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ ပထမအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသ ၁၇ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဆိုပါ နယ်မြေဒေသများကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center; font-size:90%;&quot;
|- style=&quot;background-color:#E8CCD7; font-weight:bold; font-size:105%;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ|တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ]]
|- style=&quot;background-color:#F5E2EA; font-weight:bold;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | တိုင်းအဆင့်
|-
| style=&quot;width:25%; background-color:#FAEEF3; font-weight:bold;&quot; | အထူးမြို့
| [[ဆိုးလ်မြို့|ဆိုးလ်]]
|-
| style=&quot;background-color:#FAEEF3; font-weight:bold;&quot; | မြို့ကြီးများ
| [[ဘူဆန်မြို့|ဘူဆန်]] • [[ဒယ်ဂူမြို့|ဒယ်ဂူ]] • [[အင်ချောန်မြို့|အင်ချောန်]] • [[ဂွမ်းဂျူမြို့|ဂွမ်းဂျူ]] • [[ဒယ်ဂျောန်မြို့|ဒယ်ဂျောန်]] • [[အူလ်ဆန်မြို့|အူလ်ဆန်]]
|-
| style=&quot;background-color:#FAEEF3; font-weight:bold;&quot; | အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရမြို့
| [[ဆဲဂျွံမြို့|ဆဲဂျွံ]]
|-
| style=&quot;background-color:#FAEEF3; font-weight:bold;&quot; | တိုင်းများ
| [[ဂယောင်းဂီတိုင်း]] • [[ချုံးချောင်းမြောက်တိုင်း]] • [[ချုံးချောင်းတောင်တိုင်း]] • [[ဂျော်လာတောင်တိုင်း]] • [[ဂယောင်းဆံမြောက်တိုင်း]] • [[ဂယောင်းဆံတောင်တိုင်း]]
|-
| style=&quot;background-color:#FAEEF3; font-weight:bold;&quot; | အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းများ
| [[ဂံဝန်းတိုင်း (တောင်ကိုရီးယား)|ဂံဝန်း]] • [[ဂျော်လာမြောက်တိုင်း|ဂျောန်မြောက်]] • [[ဂျဲဂျူတိုင်း|ဂျဲဂျူ]]
|- style=&quot;background-color:#F5E2EA; font-weight:bold;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | ဒေသန္တရအဆင့်
|-
| style=&quot;background-color:#FAEEF3; font-weight:bold;&quot; | မြို့များ
| [[မြို့ (တောင်ကိုရီးယား)|မြို့]] (အထူးမြို့များ ပါဝင်သည်)
|-
| style=&quot;background-color:#FAEEF3; font-weight:bold;&quot; | ခရိုင်များ
| [[ခရိုင် (တောင်ကိုရီးယား)|ခရိုင်]]
|-
| style=&quot;background-color:#FAEEF3; font-weight:bold;&quot; | ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ မြို့နယ်များ
| [[မြို့နယ် (တောင်ကိုရီးယား)|မြို့နယ်/ခရိုင်ခွဲ]]
|- style=&quot;background-color:#F5E2EA; font-weight:bold;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | ဒေသန္တရအစိုးရ မဟုတ်သည့် မြို့နှင့် ခရိုင်များ
|-
| style=&quot;background-color:#FAEEF3; font-weight:bold;&quot; | အုပ်ချုပ်ရေးမြို့များ
| အုပ်ချုပ်ရေးမြို့
|-
| style=&quot;background-color:#FAEEF3; font-weight:bold;&quot; | အုပ်ချုပ်ရေးမြို့နယ်များ
| အုပ်ချုပ်ရေးမြို့နယ်/ခရိုင်ခွဲ
|}

တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တစ်ခုလုံးကို မိမိတို့၏ တရားဝင်ပိုင်နက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသဖြင့် လက်ရှိ [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]မှ ထိန်းချုပ်ထားသော နယ်မြေများကိုလည်း [[မြောက်ပိုင်းငါးတိုင်း]]အဖြစ် တရားဝင် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေစာရင်း၌ ထည့်သွင်းထားသည်။

== အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသ အမျိုးအစားများ ==

တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တွင် နယ်မြေဒေသများကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားထားသည်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background-color:#efefef;&quot;
! အဆင့် !! အမျိုးအစား !! အကြောင်းအရာ
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | ပထမအဆင့်
| အထူးမြို့ || မြို့တော် ဆိုးလ်မြို့တစ်မြို့တည်းသာ ပါဝင်သည်။
|-
| အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရမြို့ || အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အထူးမြို့တော်ဖြစ်သော ဆဲဂျွံမြို့ ပါဝင်သည်။
|-
| မြို့ကြီး || အဓိက မြို့ကြီး ၆ မြို့ ပါဝင်သည်။
|-
| တိုင်း || ရိုးရိုးတိုင်း ၆ တိုင်းနှင့် အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း ၃ တိုင်း၊ စုစုပေါင်း ၉ တိုင်း ပါဝင်သည်။
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ဒုတိယအဆင့်
| မြို့ || တိုင်းများ၏ လက်အောက်ခံ လူဦးရေ ၅၀,၀၀၀ အထက်ရှိသော မြို့ပြဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။
|-
| ခရိုင် || တိုင်းများ၏ လက်အောက်ခံ ကျေးလက်ဒေသ သို့မဟုတ် လူဦးရေ ကျဲပါးသော ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။
|-
| မြို့နယ်/ခရိုင်ခွဲ || အထူးမြို့နှင့် မြို့ကြီးများ၏ လက်အောက်ခံ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | တတိယနှင့် အောက်ခြေအဆင့်
| ကျေးရွာအုပ်စုကြီး || ခရိုင် သို့မဟုတ် မြို့များ၏ လက်အောက်ခံ ကျေးလက်အချက်အချာ ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။
|-
| ကျေးရွာအုပ်စု || ခရိုင် သို့မဟုတ် မြို့များ၏ လက်အောက်ခံ ကျေးလက်ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။
|-
| ရပ်ကွက် || မြို့နယ်များ၏ လက်အောက်ခံ မြို့ပြဧရိယာ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။
|-
| ကျေးရွာ || အနိမ့်ဆုံး အုပ်ချုပ်ရေးအဆင့်ဖြစ်ပြီး ကျေးရွာအုပ်စုများ၏ လက်အောက်တွင် ပါဝင်သည်။
|}

== ပထမအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ ==

[[File:Provinces of South Korea.svg|thumb|300px|တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ပထမအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများပြ မြေပုံ]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! !! အလံ !!အမည်!!ရုံးစိုက်ရာဒေသ!!ဧရိယာ(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)!!လူဦးရေ([[ဒီဇင်ဘာ]] [[၂၀၂၄]])&lt;ref&gt;{{Cite web |title=주민등록 인구통계 - 행정안전부 |url=https://jumin.mois.go.kr/ |website=[[행정안전부]] |access-date=2025-01-08}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1
|[[File:Flag of Seoul.svg|75px]]||[[ဆိုးလ်မြို့]]||အလယ်မြို့နယ်||style=&quot;text-align:right&quot;|၆၀၅.၄၀||style=&quot;text-align:right&quot;|၉,၃၃၁,၈၂၈
|-
| 2
|[[File:Flag of Busan.svg|75px]]||[[ဘူဆန်မြို့|ဘူဆန်မြို့ကြီး]]||ယောန်ဂျဲမြို့နယ်||style=&quot;text-align:right&quot;|၇၆၄.၄၃||style=&quot;text-align:right&quot;|၃,၂၆၆,၅၉၈
|-
| 3
|[[File:Flag of Daegu.svg|75px]]||[[ဒယ်ဂူမြို့|ဒယ်ဂူမြို့ကြီး]]||အလယ်မြို့နယ်||style=&quot;text-align:right&quot;|၈၈၄.၄၆||style=&quot;text-align:right&quot;|၂,၃၆၃,၆၂၉
|-
| 4
|[[File:Flag of Incheon.svg|75px]]||[[အင်ချောန်မြို့|အင်ချောန်မြို့ကြီး]]||နာမ်ဒွံမြို့နယ်||style=&quot;text-align:right&quot;|၉၉၄.၁၂||style=&quot;text-align:right&quot;|၃,၀၂၁,၀၁၀
|-
| 5
|[[File:Flag of Gwangju.svg|75px]]||[[ဂွမ်းဂျူမြို့|ဂွမ်းဂျူမြို့ကြီး]]||အနောက်မြို့နယ်||style=&quot;text-align:right&quot;|၅၀၁.၄၁||style=&quot;text-align:right&quot;|၁,၄၀၈,၄၂၂
|-
| 6
|[[File:Flag of Daejeon.svg|75px]]||[[ဒယ်ဂျောန်မြို့|ဒယ်ဂျောန်မြို့ကြီး]]||အနောက်မြို့နယ်||style=&quot;text-align:right&quot;|၅၃၉.၇၈||style=&quot;text-align:right&quot;|၁,၄၃၉,၁၅၇
|-
| 7
|[[File:Flag of Ulsan.svg|75px]]||[[အူလ်ဆန်မြို့|အူလ်ဆန်မြို့ကြီး]]||တောင်မြို့နယ်||style=&quot;text-align:right&quot;|၁,၀၅၇.၁၄||style=&quot;text-align:right&quot;|၁,၀၉၈,၀၄၉
|-
| 8
|[[File:Flag of Gyeonggi Province.svg|75px]]||[[ဂယောင်းဂီတိုင်း]]||ဆူဝန်းမြို့၊ ဂွန်းဆောန်မြို့နယ်||style=&quot;text-align:right&quot;|၁၀,၁၃၀.၈၆||style=&quot;text-align:right&quot;|၁၃,၆၉၄,၆၈၅
|-
| 9
|[[File:Flag of Gangwon State.svg|75px]]||[[ဂံဝန်းတိုင်း (တောင်ကိုရီးယား)|ဂံဝန်းအထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း]]||ချုန်းချောန်မြို့||style=&quot;text-align:right&quot;|၁၆,၆၁၃.၄၆||style=&quot;text-align:right&quot;|၁,၅၁၇,၇၆⁶
|-
|10
|[[File:Flag of North Chungcheong Province.svg|75px]]||[[ချုံးချောင်းမြောက်တိုင်း]]||ချောင်းဂျူမြို့၊ ဆံဒံမြို့နယ်||style=&quot;text-align:right&quot;|၇,၄၃၁.၄၄||style=&quot;text-align:right&quot;|၁,၅၉၁,၁၇၇
|-
|11
|[[File:Flag of South Chungcheong Province.svg|75px]]||[[ချုံးချောင်းတောင်တိုင်း]]||ဟွံဆောင်းခရိုင်||style=&quot;text-align:right&quot;|၈,၆၀၀.၅၂||style=&quot;text-align:right&quot;|၂,၁၃၆,၅၇၄
|-
|12
|[[File:Flag of Jeonbuk State, South Korea.svg|75px]]||[[ဂျော်လာမြောက်တိုင်း|ဂျောန်မြောက်အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း]]||ဂျောန်ဂျူမြို့၊ ဝါန်ဆန်းမြို့နယ်||style=&quot;text-align:right&quot;|၈,၀၅၄.၆၂||style=&quot;text-align:right&quot;|၁,၇၃၈,၆၉၀
|-
|13
|[[File:Flag of South Jeolla Province.svg|75px]]||[[ဂျော်လာတောင်တိုင်း]]||မူအန်းခရိုင်||style=&quot;text-align:right&quot;|၁၂,၀၇၃.၄၆||style=&quot;text-align:right&quot;|၁,၇၈၈,၈၁၉
|-
|14
|[[File:Flag of North Gyeongsang Province.svg|75px]]||[[ဂယောင်းဆံမြောက်တိုင်း]]||အန်းဒွံမြို့||style=&quot;text-align:right&quot;|၁၉,၀၂၅.၉၆||style=&quot;text-align:right&quot;|၂,၅၃၁,၃၈၄
|-
|15
|[[File:Flag of South Gyeongsang Province.svg|75px]]||[[ဂယောင်းဆံတောင်တိုင်း]]||ချမ်းဝန်းမြို့||style=&quot;text-align:right&quot;|၁၀,၅၂၀.၈၂||style=&quot;text-align:right&quot;|၃,၂၃၀,၁၆၁
|-
|16
|[[File:Flag of Jeju Province.svg|75px]]||[[ဂျဲဂျူတိုင်း|ဂျဲဂျူအထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း]]||ဂျဲဂျူမြို့||style=&quot;text-align:right&quot;|၁,၈၄၈.၂၇||style=&quot;text-align:right&quot;|၆၇၀,၃၆၈
|-
|17
|[[File:Flag of Sejong City.svg|75px]]||[[ဆဲဂျွံမြို့|ဆဲဂျွံအထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရမြို့]]||-||style=&quot;text-align:right&quot;|၄၆၅.၂၃||style=&quot;text-align:right&quot;|၃၉၀,၆၈၅
|-
| -
|[[File:Flag of South Korea.svg|75px]]||[[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|စုစုပေါင်း]]|| style=&quot;text-align:right&quot; |၉၉,၆၄၆.၁၆||style=&quot;text-align:right&quot;|၅၁,၂၁၇,၂၂၁
|}

== မြောက်ပိုင်း ၅ တိုင်း ==
{{Main|မြောက်ပိုင်း ၅ တိုင်း}}
တောင်ကိုရီးယား အစိုးရသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ လက်ရှိ [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]မှ ထိန်းချုပ်ထားသော နယ်မြေများကိုလည်း မိမိတို့၏ တရားဝင် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အဆိုပါ တိုင်း ၅ တိုင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြသည် —

* [[ဟမ်းဂယောင်းမြောက်တိုင်း]]
* [[ဟမ်းဂယောင်းတောင်တိုင်း]]
* [[ဖျောင်းအန်းမြောက်တိုင်း]]
* [[ဖျောင်းအန်းတောင်တိုင်း]]
* [[ဟွမ်းဟယ်တိုင်း]]

== သမိုင်းကြောင်း ==
ကိုရီးယား၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေစနစ်သည် [[ဂျိုဆောန်|ဂျိုဆောန်မင်းဆက်]]ကာလ ကတည်းက စတင်ခဲ့သော [[ကိုရီးယား၏ တိုင်း ရှစ်တိုင်း|တိုင်း ၈ တိုင်း]] စနစ်ပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် တိုင်းအချို့ကို မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ပြီးနောက် ၁၃ တိုင်း စနစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ ထူထောင်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဆိုးလ်မြို့အား အထူးမြို့အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အခြားမြို့ကြီးများကို မြို့ကြီးများအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ မကြာသေးမီ ကာလများတွင် ဆဲဂျွံအထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရမြို့ နှင့် အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းများဖြစ်ကြသော ဂျဲဂျူ၊ ဂံဝန်း၊ ဂျောန်မြောက် တို့ကို ခေတ်စနစ်နှင့်အညီ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

== အခြားကြည့်ရန် ==
* [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [https://www.mois.go.kr/ ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတော် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]

{{တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ}}

[[ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ]]</text>
      <sha1>954m1wkxc1fhb5yb71ahyc9xa0o2coj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အနောက်အာဖရိက</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267672</id>
    <revision>
      <id>1059377</id>
      <parentid>1057079</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T23:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102376" sha1="ewgycywl1e5wotjoqbxmy7q2gjj9kpu" xml:space="preserve">{{Infobox region
| name = အနောက်အာဖရိက
| native_name = West Africa
| map = West_Africa_region.png
| map_caption = အာဖရိကတိုက်အတွင်း အနောက်အာဖရိကဒေသ
| countries = [[ဘီနင်]]၊ ဘာကီနာ ဖာဆို၊ ကိပ်ဗာဒီ၊ ဂမ်ဘီယာ၊ ဂါနာ၊ ဂီနီ၊ ဂီနီ-ဘစ်ဆော၊ အိုင်ဗရီကို့စ်၊ လိုက်ဘေးရီးယား၊ မာလီ၊ မော်ရီတေးနီးယား၊ နိုင်ဂျာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဆီနီဂေါ၊ ဆီယာရာ လီယွန်း၊ တိုဂို
| population = ၄၆၃ သန်းကျော် (၂၀၂၅ ခန့်မှန်း)
| area = ၅.၁ သန်း စတုရန်းကီလိုမီတာ
| languages = ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလိပ်၊ ယိုရူဘာ၊ ဟောက်ဆာ၊ အာရဗီ၊ ဖူလာနီ စသဖြင့်
| religions = အစ္စလာမ်၊ ခရစ်ယာန်၊ ဌာနေဘာသာများ
}}

'''အနောက်အာဖရိက''' (အင်္ဂလိပ်: ''West Africa'') သည် [[အာဖရိကတိုက်]]၏ အနောက်ဘက်အကျယ်ဆုံးဒေသဖြစ်ပြီး၊ [[သမိုင်း]]ဆိုင်ရာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နှင့် ခေတ်ပြိုင်အရေးပါမှုများဖြင့် ထူးခြားသည်။ အနောက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ကျယ်ပြန့်သော [[အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် ထိစပ်နေပြီး၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဆာဟာရ သဲကန္တာရ]]နှင့် ဆက်စပ်နေသော အကူးအပြောင်းဇုန်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ဤဒေသသည် ထောင်စုနှစ်များစွာကတည်းက လူသားအပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှု၊ ကုန်သွယ်မှု နှင့် [[လူ့အဖွဲ့အစည်း]]ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတို့၏ အဓိကဗဟိုချက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆာဟာရဖြတ်ကျော် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သော အင်အားကြီးအင်ပါယာများ၏ ထွန်းကားမှုနှင့် ကျဆုံးမှု၊ အတ္တလန္တိတ်ဖြတ်ကျော် ကျွန်ကုန်သွယ်မှုတွင် အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍ၊ နှင့် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများအဖြစ် ဆက်လက်ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်နေမှုတို့ကြောင့် အနောက်အာဖရိကသည် လူသားများ၏ ခံနိုင်ရည်နှင့် လိုက်လျောညီထွေမှုကို လေ့လာရန် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။

== အနောက်အာဖရိကကို သတ်မှတ်ခြင်း ==

အနောက်အာဖရိကကို အများဆုံးလက်ခံထားသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို [[ကုလသမဂ္ဂ]]က ပေးထားပြီး၊ ၎င်းတွင် [[ဘီနင်]]၊ [[ဘာကီနာ ဖာဆို]]၊ [[ကိပ်ဗာဒီ]]၊ [[ဂမ်ဘီယာ]]၊ [[ဂါနာ]]၊ [[ဂီနီ]]၊ [[ဂီနီ-ဘစ်ဆော]]၊ [[အိုင်ဗရီကို့စ်]]၊ [[လိုက်ဘေးရီးယား]]၊ [[မာလီ]]၊ [[မော်ရီတေးနီးယား]]၊ [[နိုင်ဂျာ]]၊ [[နိုင်ဂျီးရီးယား]]၊ [[ဆီနီဂေါ]]၊ [[ဆီယာရာ လီယွန်း]] နှင့် [[တိုဂို]]ဟူ၍ နိုင်ငံ ၁၆ နိုင်ငံပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://.enwikipedia.org/wiki/West_Africa#:~:text=The%20United%20Nations%20defines%20Western,Cunha%20(United%20Kingdom%20Overseas%20Territory) |title=West Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ }}{{Dead link|date=April 2025 }}&lt;/ref&gt;။ ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]၏ ပြည်ပနယ်မြေအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသော စိန့်ဟယ်လီနာ၊ အက်ဆန်းရှင်း နှင့် ထရစ္စတန် ဒါ ကွန်ဟာတို့လည်း ပါဝင်သည်။ ဤ ၁၆ နိုင်ငံစာရင်းသည် နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများတွင် ဒေသ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော်လည်း၊ အချို့ရင်းမြစ်များက အနောက်အာဖရိက၏ တိကျသော နယ်နိမိတ်များအပေါ် အနည်းငယ်ကွဲပြားသော အမြင်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ အချို့အမျိုးအစားခွဲများတွင် နိုင်ငံ ၁၇ နိုင်ငံ ပါဝင်နိုင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://gpe.wikipedia.org/wiki/West_Africa |title=West Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ထို့ပြင်၊ အင်ဆိုက်ကလိုပီးဒီးယား ဘရီတားနီကာကဲ့သို့သော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပထဝီဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များတွင် [[ကင်မရွန်း]]၊ [[ချဒ်]]၊ အီကွေတိုရီယယ် ဂီနီ၊ [[မာလီ]]၊ မော်ရီတေးနီးယား နှင့် နိုင်ဂျာ၏ ဆာဟာရအစိတ်အပိုင်းများကိုပါ ထည့်သွင်းနိုင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/western-Africa |title=Western Africa |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ သို့သော် နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များအတွက်၊ ဤနောက်ဆုံးဖော်ပြထားသော နယ်မြေများကို အနောက်အာဖရိက၏ သမားရိုးကျ နားလည်မှုမှ ဖယ်ထုတ်လေ့ရှိသည်။

အနောက်အာဖရိကသည် အကြမ်းဖျင်း ၅.၁ သန်း စတုရန်းကီလိုမီတာ ဧရိယာကို လွှမ်းခြုံထားပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်း[[လူဦးရေ]] ၄၆၃ သန်းကျော်နှင့်အတူ နေထိုင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldometers.info/world-population/western-africa-population/ |title=Population of Western Africa (2025) |publisher=Worldometer |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဤဒေသသည် အာဖရိကတိုက်ပေါ်တွင် လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးနှင့် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာသော ဒေသများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ လူဦးရေဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းများအရ လူငယ်လူဦးရေများပြားပြီး ပျမ်းမျှအသက် ၁၈ နှစ်ခန့်ရှိကာ၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းသည် မြို့ပြဧရိယာများတွင် နေထိုင်ကြသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western &amp; Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

== အနောက်အာဖရိက၏ သမိုင်း ==

အနောက်အာဖရိက၏ [[သမိုင်း]]သည် [[လူသား]]ဖြစ်တည်မှု၏ အစောဆုံးကာလများအထိ ပြန်လည်ခြေရာခံနိုင်ပြီး၊ ဘီစီ ၇၈၀,၀၀၀ မှ ၁၂၆,၀၀၀ အထိ အာချူလီယန် ကိရိယာအသုံးပြုသည့် ရှေးဟောင်းလူသားများ ရှိနေခဲ့ကြောင်း သက်သေများက ဖော်ပြသည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot;&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_West_Africa |title=History of West Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ နောက်ပိုင်းတွင်၊ [[ကျောက်ခေတ်]] လူမျိုးအမျိုးမျိုးတို့က ဤဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ရာသီဥတုပိုမိုစိုစွတ်လာသည်နှင့်အမျှ ကျောက်ခေတ်နှောင်း လူဦးရေများက အနောက်အာဖရိကသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည်။ ထူးခြားစွာဖြင့်၊ ဟိုလိုဆင်းခေတ်ကာလတွင် မာလီနိုင်ငံ၊ အိုအန်ဂျူဂူရှိ နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို ဘာသာစကားပြောသူများသည် အနည်းဆုံး ဘီစီ ၉၄၀၀ တွင် အာဖရိကတွင် အစောဆုံး သိရှိခဲ့သော အိုးခွက်ပစ္စည်းများကို သီးခြားဖန်တီးခဲ့ကြသည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။

ဘီစီ ၂၆၃၁ ခန့်တွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် သံထည်ပညာကို ကျွမ်းကျင်စွာ သင်ယူခြင်းသည် ပိုမိုဗဟိုချက်ပြုသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rgs.org/media/0sylnyi3/westafricanempiresresource.pdf |title=West African Empires |publisher=Royal Geographical Society |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ အေဒီ အစောပိုင်းရာစုနှစ်များတွင်၊ ဒေသတွင်းအင်အားကြီးနိုင်ငံများ ထွန်းကားလာခဲ့ပြီး၊ [[အာဖရိက]]အတွင်းနှင့် ပြင်ပကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်များကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ဤသံခေတ်အင်ပါယာများသည် ဆာဟာရဖြတ်ကျော် မြောက်အာဖရိကနှင့် ကုန်သွယ်မှုတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ [[ရွှေ]]၊ အဆင့်မြင့်သံထည်ပစ္စည်းများ၊ [[ဆင်စွယ်]]တို့ကို [[ကြေးနီ]]၊ [[မြင်း]]များ၊ [[ဆား]] နှင့် အထည်အလိပ်များဖြင့် လဲလှယ်ခဲ့ကြသည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။

အထင်ရှားဆုံး အင်ပါယာများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! အင်ပါယာ
! ခန့်မှန်းကာလ
! အဓိကလက္ခဏာများ
|-
| ဂါနာအင်ပါယာ
| အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုခန့်
| ဆာဟာရဖြတ်ကျော် ရွှေနှင့် ဆားကုန်သွယ်မှုကို ထိန်းချုပ်၊ ယခု မော်ရီတေးနီးယားနှင့် မာလီတွင် တည်ရှိ&lt;ref name=&quot;EmpiresWA&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.worldhistory.org/collection/61/the-empires-of-west-africa/ |title=The Empires of West Africa |publisher=World History Encyclopedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;
|-
| မာလီအင်ပါယာ
| ၁၃ ရာစုမှ ၁၇ ရာစု
| ဂါနာ၏ ဆက်ခံသူ၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ အစ္စလာမ်ပညာရေး၊ မန်ဆာ မူဆာကဲ့သို့သော အုပ်ချုပ်သူများကြောင့် ထင်ရှားသည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;
|-
| ဆွန်ဂိုင်းအင်ပါယာ
| ၁၅ ရာစုမှ ၁၆ ရာစု
| ဂေါမြို့တွင် အခြေစိုက်၊ မာလီအင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်၊ မော်ရိုကိုကျူးကျော်မှုကြောင့် ကျဆုံးခဲ့&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;
|-
| အင်ရီနိုင်ငံတော်
| ၁၀ ရာစုမှစတင်
| ယခု နိုင်ဂျီးရီးယားရှိ အစ်ဂဘိုနိုင်ငံတော်၊ စစ်အင်အားမပါဘဲ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဩဇာကြောင့် ထင်ရှား&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;
|-
| အိုယိုအင်ပါယာ
| ၁၄ ရာစုမှစတင်
| ယခု နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဘီနင်ရှိ ယိုရူဘာနိုင်ငံတော်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;
|-
| ဘီနင်အင်ပါယာ
| ၁၅ ရာစုမှစတင်
| အနုပညာနှင့် ချဲ့ထွင်မှုကြောင့် ထင်ရှား၊ ယခု နိုင်ဂျီးရီးယားတွင် တည်ရှိ&lt;ref name=&quot;EmpiresWA&quot; /&gt;
|-
| အာရှန်တီအင်ပါယာ
| ၁၇ ရာစုမှ ၂၀ ရာစု
| ယခု ဂါနာရှိ အာကန်ပြည်နယ်များကို ပေါင်းစည်း၊ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီဖြစ်မှုကို တွန်းလှန်&lt;ref name=&quot;EmpiresWA&quot; /&gt;
|-
| ဆိုကိုတို ကာလီဖိတ်
| ၁၉ ရာစု
| နိုင်ဂျီးရီးယားမြောက်ပိုင်းရှိ ကြီးမားသော အစ္စလာမ်အင်ပါယာ၊ အုစမန် ဒန် ဖိုဒီယို တည်ထောင်&lt;ref name=&quot;EmpiresWA&quot; /&gt;
|}

ဤအင်ပါယာများနှင့် အင်ရီနိုင်ငံတော်၊ အိုယိုအင်ပါယာ၊ ဘီနင်အင်ပါယာကဲ့သို့သော အခြားထင်ရှားသော နိုင်ငံတော်များနှင့် မြို့ပြပြည်နယ်များသည် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖော်ပြမှုများ၏ ရှုပ်ထွေးသောစနစ်များကို ပြသခဲ့သည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။ ၎င်းတို့၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် အရင်းအမြစ်များနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေပြီး၊ မြို့ပြဖြစ်မှုနှင့် ရှုပ်ထွေးသော လူမှုဖွဲ့စည်းပုံများ၏ ကြီးထွားမှုကို အားပေးခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/western-Africa |title=Western Africa |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

၁၅ ရာစုတွင် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းသို့ ဥရောပသားများ ရောက်ရှိလာခြင်းသည် အနောက်အာဖရိကသမိုင်းတွင် အရေးပါသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://frontiermuseum.org/exhibit-west-africa-1700s/ |title=West Africa, 1700s |publisher=Frontier Culture Museum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ အစပိုင်းတွင် ရွှေ၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် အခြားကုန်ပစ္စည်းများကို ရှာဖွေရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ အမေရိကတိုက်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး ကမ္ဘာသစ်တွင် လုပ်သားလိုအပ်ချက် ကြီးမားလာသည်နှင့်အမျှ ဥရောပသားများ၏ စိတ်ဝင်စားမှု သိသာစွာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ အာဖရိကအတွင်းရှိ ကျွန်စနစ်များကို အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ခဲ့သော အတ္တလန္တိတ်ဖြတ်ကျော် ကျွန်ကုန်သွယ်မှုသည် အနောက်အာဖရိကသားများသန်းပေါင်းများစွာကို အတင်းအကျပ် ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့ပြီး၊ ဒေသ၏ လူဦးရေဖွဲ့စည်းပုံ၊ လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ နှင့် စီးပွားရေးလမ်းကြောင်းများကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေခဲ့သည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။ ဤရက်စက်သော ကုန်သွယ်မှုသည် ၁၈ ရာစုတွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်း၏ အတွင်းပိုင်းမှ အာဖရိကသား ၁၀ သန်းကျော်ကို ဖမ်းဆီးပို့ဆောင်ခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://frontiermuseum.org/exhibit-west-africa-1700s/ |title=West Africa, 1700s |publisher=Frontier Culture Museum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကျွန်ကုန်သွယ်မှု ဖျက်သိမ်းပြီးနောက်၊ ဥရောပနိုင်ငံများ၊ အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိန်တို့က အနောက်အာဖရိကနှင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ ပါဝင်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ကိုလိုနီခေတ်သို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။ ၁၈၈၄-၈၅ ဘာလင်ညီလာခံတွင် တရားဝင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော “အာဖရိကအတွက် အပြိုင်အဆိုင်” သည် အနောက်အာဖရိကကို ဥရောပအင်အားကြီးနိုင်ငံများကြား ခွဲဝေပိုင်ဆိုင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ [[ဗြိတိန်]]နှင့် [[ပြင်သစ်]]တို့က အထင်ရှားဆုံး ကိုလိုနီပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထူထောင်ခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wasscehistorytextbook.com/8-colonial-rule-in-west-africa/ |title=Colonial Rule in West Africa |publisher=WASSCE History Textbook |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဤကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံများသည် မတူညီသော အုပ်ချုပ်ရေးမူဝါဒများကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှတို့က ဒေသခံအာဏာပိုင်များမှတစ်ဆင့် “သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်မှု” ကို မကြာခဏအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ပြင်သစ်တို့က အာဖရိကသားများကို ပြင်သစ်ယဉ်ကျေးမှုထဲသို့ ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်သော ပေါင်းစည်းမှုနှင့် ဆက်နွှယ်မှုမူဝါဒများကို လိုက်စားခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားအုပ်ချုပ်မှု ချမှတ်ခံရသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကသားများသည် သံတမန်ရေးရာကြိုးပမ်းမှုများမှ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများအထိ လွတ်လပ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းရန် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် တွန်းလှန်ခဲ့ကြသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wasscehistorytextbook.com/8-colonial-rule-in-west-africa/ |title=Colonial Rule in West Africa |publisher=WASSCE History Textbook |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ [[ကိုလိုနီခေတ်]]အတွင်း၊ အနောက်အာဖရိက၏ အရင်းအမြစ်များဖြစ်သော [[ကိုကိုး]]နှင့် [[ကော်ဖီ]]တို့ကဲ့သို့သော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ၊ [[သစ်သား]]၊ ရွှေကဲ့သို့သော သတ္တုဓာတ်များကို အတင်းအဓမ္မလုပ်အားဖြင့် ခေါင်းပုံဖြတ်ခံခဲ့ရသည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။

၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်၊ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ပြီးဆုံးပြီးနောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရလိုသော ဆန္ဒများ တိုးပွားလာမှုကြောင့် အနောက်အာဖရိကတစ်လျှောက် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုများ အားကောင်းလာခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fletcherforum.org/home/04/15/2024/west-africa-and-the-politics-of-decolonization |title=West Africa and the Politics of Decolonization |publisher=The Fletcher Forum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဂါနာမှ ခွမ်း နခွမါကဲ့သို့သော ခေါင်းဆောင်များက ဤလှုပ်ရှားမှုများကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ လွတ်လပ်ရေးကြေညာချက်များ၏ လှိုင်းလုံးကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဆာဟာရအောက်ပိုင်း အာဖရိကရှိ ပထမဆုံး လွတ်လပ်ရေးရခဲ့သော ကိုလိုနီနိုင်ငံအဖြစ် ဂါနာဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၉၆၀ တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် နောက်ဆက်တွဲဆယ်စုနှစ်များအတွင်း အခြားနိုင်ငံများက လိုက်လျှောက်ခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Postcolonial_Africa |title=Postcolonial Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ကိုလိုနီလွန်ခေတ်တွင် နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေး၏ စိန်ခေါ်မှုများဖြစ်သည့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှု၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု နှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတို့ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/western-Africa/Decolonization-and-the-regaining-of-independence |title=Decolonization and the Regaining of Independence |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဒေသတွင် နိုင်ဂျီးရီးယား ပြည်တွင်းစစ်၊ လိုက်ဘေးရီးယားနှင့် ဆီယာရာ လီယွန်းရှိ ပြည်တွင်းစစ်များကဲ့သို့သော သိသာထင်ရှားသော ပဋိပက္ခများစွာကိုလည်း ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။ ထို့ပြင်၊ နီယိုကိုလိုနီဝါဒသဘောတရားသည် ယခင်ကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေးလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ဒေသတွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သရုပ်ဆောင်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာမှုကို မီးမောင်းထိုးပြသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fletcherforum.org/home/04/15/2024/west-africa-and-the-politics-of-decolonization |title=West Africa and the Politics of Decolonization |publisher=The Fletcher Forum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ မကြာသေးမီက၊ အနောက်အာဖရိကတွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဒေသတွင်း ဒီမိုကရေစီစုစည်းမှု အားနည်းမှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fletcherforum.org/home/04/15/2024/west-africa-and-the-politics-of-decolonization |title=West Africa and the Politics of Decolonization |publisher=The Fletcher Forum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

== ပထဝီဝင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ==

အနောက်အာဖရိကသည် ၎င်း၏ လတ္တီတွဒ်အကျယ်အဝန်းနှင့် ကုန်းမြေနှင့် သမုဒ္ဒရာအကျိုးသက်ရောက်မှုများ၏ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုကြောင့် ထူးခြားသော ရှုခင်းများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများဖြင့် လက္ခဏာဆောင်သည်။ ဤဒေသအား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဇုန်များအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ခွဲခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ ချဒ်ရေကန်အထိ အရှေ့ဘက်သို့ ဆန့်တန်သော အနောက်ဆူဒန်ဟုခေါ်သော ကျယ်ပြန့်သော တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့သော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်တစ်ခု တည်ရှိသည်&lt;ref name=&quot;BritannicaWA&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/western-Africa |title=Western Africa |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဤဧရိယာသည် မြောက်ဘက်တွင် ဆာဟာရသဲကန္တာရနှင့် တောင်ဘက်တွင် စိုစွတ်သော ဂီနီကမ်းရိုးတန်းသစ်တောများနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသော အမြင့်ပြီးမြေပြန့်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အနောက်ဆူဒန်၏ တောင်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ရှင်သန်ကြီးထွားပြီး ကုန်းတွင်းသို့ ၁၆၀ မှ ၂၄၀ ကီလိုမီတာခန့် တိုးဝင်နေသော ဂီနီကမ်းရိုးတန်း အီကွေတာသစ်တောများ ရှိသည်။ ဤဇုန်များကြားတွင် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုနှင့် ချုံပုတ်များဖြင့် လက္ခဏာဆောင်သော ဆာဟယ်လ်ဟုခေါ်သော အကူးအပြောင်းခါးပတ်တစ်ခု တည်ရှိသည်&lt;ref name=&quot;BritannicaWA&quot; /&gt;။

ဤကွဲပြားသော ရှုခင်းတွင် အဓိက ပထဝီဝင်အင်္ဂါရပ်များလည်း ပါဝင်သည်။ အာဖရိက၏ အဓိကမြစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော နိုင်ဂျာမြစ်သည် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများစွာကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး၊ ရေနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အရေးပါသော အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားသိသာထင်ရှားသော မြစ်များမှာ ဗိုလ်တာ၊ ဆီနီဂေါ နှင့် ဂမ်ဘီယာတို့ ဖြစ်သည်။ ဒေသ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း (တစ်ခါတစ်ရံ အလယ်အာဖရိက၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) တွင်ရှိသော ချဒ်ရေကန်သည် ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုကို ထမ်းဆောင်သည်။ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ကင်မရွန်းကြားရှိ အရှေ့ဘက်နယ်နိမိတ်တွင် ကင်မရွန်း ကုန်းမြင့်များ တည်ရှိသည်&lt;ref name=&quot;BritannicaWA&quot; /&gt;။ ဘီနင်နှင့် ဂါနာ၏ ကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်များမှ ဘာကီနာ ဖာဆို၏ မြေပြန့်မြင့်များ၊ ကိပ်ဗာဒီ၏ မီးတောင်ကျွန်းများအထိ ကွဲပြားသော ရှုခင်းများသည် တစ်ဦးချင်းနိုင်ငံများအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသည်။ ဂီနီနှင့် နိုင်ဂျာတွင် တောင်တန်းဒေသများ၊ ဆီနီဂေါနှင့် ဂါနာတွင် မြစ်လွင်တောင်ကြားများ ရှိပြီး၊ ဒေသ၏ ပထဝီဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှုကို ထပ်လောင်းဖော်ပြသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.studentsofhistory.com/west-african-countries-geography |title=West African Countries and Geography |publisher=Students of History |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

အနောက်အာဖရိက၏ ရာသီဥတုသည် မြောက်ဘက်ရှိ ခြောက်သွေ့သော ဆာဟာရနှင့် တောင်ဘက်ရှိ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံရသည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။ ဤအပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် မိုးရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီများကို ထင်ရှားစွာ ခွဲခြားပေးသည်။ အေးသောလများ (နိုဝင်ဘာမှ ဖေဖော်ဝါရီအထိ) အတွင်း၊ ဆာဟာရမှ ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော အပူပိုင်းကုန်းတွင်းလေထုသည် ဟာမတ္တန် လေတိုက်ခတ်မှုကို ယူဆောင်လာပြီး၊ ဒေသတစ်လျှောက် ခြောက်သွေ့ပြီး ဖုန်ထူသော အခြေအနေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/science/West-African-monsoon |title=West African Monsoon |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်၊ ပူနွေးသောလများအတွင်း၊ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ လွှမ်းမိုးမှုသည် ရာသီဥတုမိုးများကို ယူဆောင်လာပြီး၊ မိုးရေချိန် ပိုမိုမြင့်မားလာစေသည်။ ဤလေထုများ၏ တွေ့ဆုံမှတ်ဖြစ်သော အပြန်အလှန်အပူပိုင်းအနိမ့်ပိုင်းဇုန် (ITCZ) သည် မိုးရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီ၏ အချိန်နှင့် ပြင်းထန်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/science/West-African-monsoon |title=West African Monsoon |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

လတ္တီတွဒ်နှင့် မိုးရေချိန်ပုံစံများအပေါ် အခြေခံ၍၊ အနောက်အာဖရိကကို အဓိကရာသီဥတုဇုန် သုံးခုအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲနိုင်သည်။ အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိသော ဂီနီဇုန်သည် မိုးရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီ ထင်ရှားစွာကွဲပြားပြီး နှစ်စဉ်မိုးရေချိန်မြင့်မားသော စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံစားရသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://africa-housing.com/from-sahel-to-guinea-types-of-climates-in-west-africa/ |title=Discover the Types of Climate in West Africa |publisher=Jobomax Homes |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ မြောက်ဘက်သို့ ပိုမိုတည်ရှိသော ဆာဟယ်လ်ဇုန်သည် မိုးရာသီတိုတောင်းပြီး ဆာဟာရသဲကန္တာရနှင့် ဆင်တူသော တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့ရာသီဥတုဖြင့် လက္ခဏာဆောင်သည်။ ဂီနီနှင့် ဆာဟယ်လ်ဇုန်များကြားတွင် ရှိသော ဆာဗားနားဇုန်သည် တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့သော အခြေအနေများနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီ၏ ကွဲပြားသော ကြာချိန်များနှင့်အတူ စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ပြသသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://africa-housing.com/from-sahel-to-guinea-types-of-climates-in-west-africa/ |title=Discover the Types of Climate in West Africa |publisher=Jobomax Homes |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဒေသတစ်လျှောက် မိုးရေချိန်ပုံစံများသည် မြောက်ဘက်ရှိ သဲကန္တာရချုံပုတ်များမှ တောင်ဘက်ရှိ အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများသို့ မြောက်မှ တောင်သို့ မျဉ်းပြိုင်ဖြစ်သော သစ်ပင်ပန်းမန်ဇုန်များကို သိသာစွာ လွှမ်းမိုးသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/science/West-African-monsoon |title=West African Monsoon |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

အနောက်အာဖရိကသည် သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ကြွယ်ဝစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ သတ္တုဓာတ်အရင်းအမြစ်များတွင် ဂါနာနှင့် မာလီတို့တွင် အထူးသဖြင့် ရွှေသိုက်များ၊ ဆီယာရာ လီယွန်းကဲ့သို့သော နိုင်ငံများရှိ စိန်များ ပါဝင်သည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။ အခြားအရေးပါသော သတ္တုဓာတ်များမှာ သံရိုင်း၊ ဘောက်ဆိုက်၊ ယူရေနီယမ်၊ ရေနံ နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့တို့ ဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_resources_of_Africa |title=Natural Resources of Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ စိုက်ပျိုးရေးအရ၊ အနောက်အာဖရိကသည် ကိုကိုး၊ ကော်ဖီ၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ သစ်သား၊ ဆန် နှင့် ငါးတို့၏ အဓိကထုတ်လုပ်သူဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |title=West Africa |publisher=EverGreen Agriculture |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409231359/http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |archive-date=9 April 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;။ သမိုင်းအရ၊ ရွှေ၊ သံ နှင့် ဆင်စွယ်တို့သည် ဒေသ၏ ကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်များတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။

သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ပေါကြွယ်ဝသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကသည် သိသာထင်ရှားသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သစ်တောပြုန်းတီးမှုမှာ သစ်ထုတ်လုပ်မှု၊ စိုက်ပျိုးရေးချဲ့ထွင်မှု နှင့် မီးဖိုချောင်သုံးထင်းစုဆောင်းမှုတို့ကြောင့် အဓိကစိုးရိမ်စရာဖြစ်နေသည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။ ရေရှည်မတည်တံ့သော စိုက်ပျိုးရေးအလေ့အကျင့်များနှင့် ညစ်ညမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော မြေဆီလွှာပျက်စီးမှုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ပြဿနာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Environmental_issues_in_Africa |title=Environmental Issues in Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ လေထုနှင့် ရေထု ညစ်ညမ်းမှု၊ အထူးသဖြင့် နိုင်ဂျီးရီးယား၏ နိုင်ဂျာမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် ရေနံယိုဖိတ်မှု၏ ပျက်စီးစေသော သက်ရောက်မှုများသည် လူ့ကျန်းမာရေးနှင့် ဂေဟစနစ်များအပေါ် အန္တရာယ်များဖြစ်စေသည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။ ကမ်းရိုးတန်းတိုက်စားမှုသည်လည်း အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများစွာတွင် သိသာထင်ရှားသော ပြဿနာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://earth.org/environmental-issues-in-africa/ |title=5 Biggest Environmental Issues In Africa In 2024 |publisher=Earth.Org |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ထို့ပြင်၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် ဒေသအပေါ် ပြင်းထန်သော သက်ရောက်မှုများ ရှိနေပြီး၊ အပူချိန်မြင့်တက်မှု၊ ပိုမိုမကြာခဏဖြစ်ပေါ်ပြီး ပြင်းထန်သော မိုးခေါင်မှုနှင့် ရေကြီးမှုများ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်မှုတို့က အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ခြိမ်းခြောက်နေသည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။ ဤပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများသည် ဒေသ၏ ထူးခြားသော သစ်ပင်ပန်းမန်များနှင့် တိရစ္ဆာန်များ၊ အထူးသဖြင့် မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်များအပါအဝင် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲမှုဆုံးရှုံးမှုကို အထောက်အကူဖြစ်စေသည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။

== လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==

အနောက်အာဖရိကသည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာပြီး ကွဲပြားသော လူဦးရေကို လက်ခံထားသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လအထိ၊ ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၄၆၃ သန်းကျော်ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်က ၇၀ သန်းခန့်မှ သိသာစွာ တိုးတက်လာခြင်းဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldometers.info/world-population/western-africa-population/ |title=Population of Western Africa (2025) |publisher=Worldometer |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဒေသတွင် နှစ်စဉ်လူဦးရေ တိုးတက်မှုနှုန်း မြင့်မားပြီး၊ ပျမ်းမျှအသက် ၁၈ နှစ်ခန့်ရှိသော လူငယ်လူဦးရေဖွဲ့စည်းပုံကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။ လူဦးရေသိပ်သည်းမှုသည် ဒေသတစ်လျှောက် ကွဲပြားသော်လည်း၊ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် လူဦးရေထူထပ်မှု သိသာထင်ရှားသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western &amp; Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ မြို့ပြဖြစ်မှုသည်လည်း အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်နေပြီး၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော ရာခိုင်နှုန်းသည် ယခုအခါ မြို့များတွင် နေထိုင်ကြသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.migrationdataportal.org/regional-data-overview/western-africa |title=Migration Data in Western Africa |publisher=Migration Data Portal |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုသည် ပဋိပက္ခများ၊ စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများ နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ပြောင်းလဲမှုများကဲ့သို့သော အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် သိသာထင်ရှားသော လူဦးရေဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.migrationdataportal.org/regional-data-overview/western-africa |title=Migration Data in Western Africa |publisher=Migration Data Portal |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

အနောက်အာဖရိက၏ ယဉ်ကျေးမှုရှုခင်းသည် ထူးခြားစွာ ကြွယ်ဝပြီး ကွဲပြားသည်။ ၎င်းသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်း၊ ဘာသာစကား၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် အစဉ်အလာများဖြင့် ကွဲပြားသော လူမျိုးစုပေါင်းများစွာရှိမှုကြောင့် ပုံဖော်ထားသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Africa/People |title=Africa - Ethnic Groups, Cultures, Languages |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ အဓိကလူမျိုးစုများတွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် နိုင်ဂျာတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဟောက်ဆာနှင့် ဖူလာနီ၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဘီနင်တွင် သိသာထင်ရှားသော လူဦးရေရှိသည့် ယိုရူဘာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် စုစည်းနေထိုင်သော အစ်ဂဘို၊ ဂါနာနှင့် အိုင်ဗရီကို့စ်တွင် အဓိကနေထိုင်သော အာကန်၊ ဆီနီဂေါနှင့် မာလီတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့နေသော မန်ဒီလူမျိုးများ၊ ဆာဟယ်လ်တစ်လျှောက် ရှိသော သိုးထိန်းလူမျိုးစု ဖူလာနီ၊ နှင့် ဆာဟာရအနားသတ်တွင် နေထိုင်သော တူအာရက်တို့ ပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_ethnic_groups_of_Africa |title=List of Ethnic Groups of Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဤကွဲပြားသော လူမျိုးစုများအကြား ဆက်ဆံရေးနှင့် အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုများသည် ဒေသ၏ သမိုင်းကို ပုံဖော်ခဲ့ပြီး ယခုအခါလည်း ၎င်း၏ လူမှုနှင့် နိုင်ငံရေးဒိုင်းနမစ်များကို ဆက်လက်လွှမ်းမိုးနေသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rgs.org/media/0sylnyi3/westafricanempiresresource.pdf |title=West African Empires |publisher=Royal Geographical Society |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

ဤလူမျိုးစုကွဲပြားမှုသည် အနောက်အာဖရိက၏ ဘာသာစကားရှုခင်းတွင် ထင်ဟပ်နေပြီး၊ ၎င်းတွင် အာဖရိကဘာသာစကားမိသားစု သုံးမျိုးဖြစ်သည့် နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို၊ အာဖရို-အာရှီယတ် နှင့် နိုင်လို-ဆာဟာရန်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘာသာစကား ရာပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ldc.upenn.edu/sites/www.ldc.upenn.edu/files/west-african-languages-2019-update.pdf |title=West African Languages |publisher=Linguistic Data Consortium |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ အများဆုံးပြောဆိုသော ဘာသာစကားများတွင် ဒေသ၏ ကိုလိုနီသမိုင်းကြောင့် နိုင်ငံများစွာ၏ တရားဝင်ဘာသာစကားအဖြစ် ဆောင်ရွက်သော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့ ပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pulse.ng/articles/lifestyle/food-and-travel/here-are-the-most-popular-languages-spoken-in-west-africa-2024081112020040844 |title=Here are the Most Popular Languages Spoken in West Africa |publisher=Pulse Nigeria |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ အခြားထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဘီနင် နှင့် တိုဂိုတို့တွင် လူဦးရေများစွာပြောဆိုသော ယိုရူဘာ၊ မော်ရီတေးနီးယား၊ မာလီ နှင့် နိုင်ဂျာတို့တွင် ပျံ့နှံ့သော အာရဗီ၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် နိုင်ဂျာတွင် အများဆုံးပြောဆိုသော ဟောက်ဆာ၊ နှင့် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံအသီးသီးတွင် သိသာထင်ရှားသော ပြောဆိုသူများရှိသည့် ဖူလူလဒီ/ပူလာ၊ အာကန် နှင့် ဝူလော့ဖ်တို့ ပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.culturesofwestafrica.com/west-african-languages/ |title=West African Languages |publisher=Cultures of West Africa |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဌာနေဘာသာစကားများစွာသည် အဓိကအားဖြင့် ပါးစပ်ဖြင့်သာ ပြောဆိုသော်လည်း၊ မန်ဒီဘာသာစကားများအတွက် အင်ကိုစာလုံးများနှင့် လိုက်ဘေးရီးယားရှိ ဗိုင်းစာလုံးများကဲ့သို့သော အချို့ဘာသာစကားများတွင် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရေးသားမှုစနစ်များ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ldc.upenn.edu/sites/www.ldc.upenn.edu/files/west-african-languages-2019-update.pdf |title=West African Languages |publisher=Linguistic Data Consortium |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဘာသာစကားကွဲပြားမှုသည် ဒေသအတွင်း ရှုပ်ထွေးသော သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုများကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။

ဘာသာတရားသည် အနောက်အာဖရိကသားများ၏ ဘဝတွင် အခြေခံကျသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ အဓိကဘာသာတရား နှစ်ခုမှာ အစ္စလာမ်နှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် ဤဘာသာတရားတစ်ခုခုကို ကိုးကွယ်ကြသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=20r |title=Included Regions: Western Africa |publisher=World Religion |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ၉ ရာစုနှင့် ၁၀ ရာစုခန့်က ကုန်သွယ်မှုနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများမှတစ်ဆင့် အနောက်အာဖရိကသို့ ပထမဆုံးပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး၊ ဒေသ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် နိုင်ငံရေးစနစ်များထဲသို့ နက်ရှိုင်းစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Religion_in_Africa |title=Religion in Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ဥရောပစူးစမ်းရှာဖွေမှုနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း နောက်ပိုင်းတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး၊ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများစွာတွင် သိသာထင်ရှားသော နောက်လိုက်များရရှိခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Religion_in_Africa |title=Religion in Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဤအေဗရာဟမ်ဘာသာများနှင့်အတူ၊ ထူးခြားသော ယုံကြည်ချက်များနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများပါဝင်သည့် ဌာနေဘာသာတရားအမျိုးမျိုးကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးနေကြသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.setfreealliance.org/traditional-african-religions/ |title=Traditional African Religions |publisher=Set Free Alliance |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ရိုးရာယုံကြည်ချက်များကို အစ္စလာမ် သို့မဟုတ် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ရောနှောကျင့်သုံးခြင်းဖြစ်သည့် ဘာသာရောစပ်မှုသည်လည်း ဒေသတစ်လျှောက် အဖြစ်များသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Religion_in_Africa |title=Religion in Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဘာသာတရားသည် လူမှုစံနှုန်းများ၊ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးများ နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ နိုင်ငံရေးဒိုင်းနမစ်များကို နက်ရှိုင်းစွာ လွှမ်းမိုးသည်။

အနောက်အာဖရိကယဉ်ကျေးမှုသည် အစဉ်အလာ၊ အနုပညာ နှင့် ဖော်ပြမှုပုံစံများတွင် ကြွယ်ဝသည်။ ပါးစပ်ရာဇဝင်သည် အလွန်အရေးပါသော နေရာတစ်ခုရှိပြီး၊ ဂရီယော့များသည် ပုံပြင်ပြောခြင်း၊ ဂီတ နှင့် ကဗျာများမှတစ်ဆင့် သမိုင်း၊ မျိုးရိုးစဉ်ဆက် နှင့် ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးများကို ထိန်းသိမ်းသူများအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://exploringafrica.matrix.msu.edu/curriculum/unit-four/module-seventeen/module-seventeen-activity-three/ |title=Culture, Society, and Production in West Africa |publisher=Exploring Africa |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ရိုးရာဂီတနှင့် အကများသည် လူမှုဘဝတွင် အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး၊ ကိုရာ၊ ဘာလာဖွန်၊ ဂျင်ဘီ နှင့် စကားပြောဒရမ်ကဲ့သို့သော တူရိယာများကို အသုံးပြုကာ၊ ဟိုင်းလိုက်၊ ဂျူဂျူ နှင့် အမ်ဘာလက်စ်ကဲ့သို့သော ပုံစံအမျိုးမျိုးကို လွှမ်းခြုံထားသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ashkenaz.com/notes-and-rhythms/from-griots-to-mbalax |title=From Griots to Mbalax: Traditional West African Music |publisher=Ashkenaz |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ အမြင်အနုပညာများသည်လည်း ထင်ရှားပြီး၊ ဘီနင်၏ ရှုပ်ထွေးသော ကြေးထည်များ၊ ဂါနာမှ တက်ကြွသော ကန်တီအထည်၊ နှင့် အခမ်းအနားများနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် အသုံးပြုသော မျက်နှာဖုံးပုံစံအမျိုးမျိုး ပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://library.fiveable.me/key-terms/apush/west-african-culture |title=West African Culture |publisher=Fiveable |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ဈာပနအခမ်းအနားများကဲ့သို့သော ဘဝတွင် အရေးပါသော ဖြစ်ရပ်များကို အမှတ်အသားပြုသည့် ပွဲတော်များနှင့် အခမ်းအနားများသည် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်လျက်ရှိသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://socialstudieshelp.com/exploring-west-african-culture-traditions-music-art/ |title=Exploring West African Culture: Traditions, Music, Art |publisher=Social Studies Help |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် စုပေါင်းသာယာဝပြောမှုကို အလေးပေးသည့် အူဘွန်တူဒဿနသည် အနောက်အာဖရိကလူ့အဖွဲ့အစည်းများစွာတွင် အဓိကတန်ဖိုးတစ်ခုဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://socialstudieshelp.com/exploring-west-african-culture-traditions-music-art/ |title=Exploring West African Culture: Traditions, Music, Art |publisher=Social Studies Help |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ထို့ပြင်၊ အနောက်အာဖရိက၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်သည် အမေရိကတိုက်တွင် ဂျက်ဇ်၊ ဘလူးစ် နှင့် ဟစ်ဟော့ဂီတအမျိုးအစားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် သိသာထင်ရှားသော လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://library.fiveable.me/key-terms/apush/west-african-culture |title=West African Culture |publisher=Fiveable |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

== အနောက်အာဖရိက၏ စီးပွားရေး ==

အနောက်အာဖရိက၏ စီးပွားရေးသည် ရိုးရာနှင့် ခေတ်မီဆန်သော ကဏ္ဍများ ရောနှောပါဝင်ပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သဘာဝအရင်းအမြစ်များအပေါ် မှီခိုမှု သိသာထင်ရှားသည်။ စိုက်ပျိုးရေးသည် လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းကို အလုပ်အကိုင်ပေးထားပြီး၊ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ ဂျီဒီပီတွင် များစွာပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western &amp; Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ အဓိကစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များတွင် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းထုတ်လုပ်သူများဖြစ်သည့် အိုင်ဗရီကို့စ်နှင့် ဂါနာတို့မှ ကိုကိုး၊ ကော်ဖီ၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ သစ်သား၊ ဆန် နှင့် ငါးတို့ ပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |title=West Africa |publisher=EverGreen Agriculture |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409231359/http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |archive-date=9 April 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;။ ဒေသတွင် သတ္တုဓာတ်အရင်းအမြစ်များလည်း ကြွယ်ဝပြီး၊ ဂါနာနှင့် မာလီတို့မှ ရွှေသည် အဓိကပို့ကုန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အခြားအရေးပါသော သတ္တုဓာတ်များတွင် အထူးသဖြင့် နိုင်ဂျီးရီးယားမှ ရေနံစိမ်း နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့၊ အလူမီနီယမ်သတ္တုရိုင်း၊ သန့်စင်ထားသော ရေနံ၊ မန်းဂနိစ်၊ ဘောက်ဆိုက် နှင့် သံရိုင်းတို့ ပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |title=West Africa |publisher=EverGreen Agriculture |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409231359/http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |archive-date=9 April 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;။ ရေနံနှင့် ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လုပ်မှုအပြင် ရေအားလျှပ်စစ်နှင့် စိမ်းလန်းသော စွမ်းအင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အလားအလာများပါဝင်သည့် စွမ်းအင်ကဏ္ဍသည်လည်း ဒေသ၏ စီးပွားရေးအတွက် အရေးပါသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |title=West Africa |publisher=EverGreen Agriculture |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409231359/http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |archive-date=9 April 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;။ ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍသည် တိုးတက်လာနေပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ဆက်သွယ်ရေး နှင့် ဘဏ္ဍာရေးတို့တွင် အခွင့်အလမ်းများ တိုးပွားလာသည်။ အထူးသဖြင့် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဂါနာတို့တွင် ဖင်နည်းပညာ (fintech) နှင့် အီး-ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး (e-commerce) ကဲ့သို့သော နည်းပညာနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုကဏ္ဍသည် လျင်မြန်စွာ ချဲ့ထွင်လျက်ရှိပြီး၊ ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံများတွင် အဏ္ဍဝါအရင်းအမြစ်များကို အာရုံစိုက်သော အပြာရောင်စီးပွားရေးသည် ထင်ရှားလာသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ascendingafrica.org/west-africa/ |title=West Africa's Vibrant Economic Vision |publisher=Ascending Africa |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

အနောက်အာဖရိက၏ ကုန်သွယ်ရေးပုံစံများသည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးတွင် ၎င်း၏ အခန်းကဏ္ဍကို ထင်ဟပ်သည်။ အဓိကပို့ကုန်များတွင် ရွှေ၊ ရေနံစိမ်း၊ ရေနံဓာတ်ငွေ့၊ အလူမီနီယမ်သတ္တုရိုင်း၊ သန့်စင်ထားသော ရေနံ၊ ကိုကိုးစေ့ နှင့် မန်းဂနိစ်သတ္တုရိုင်းတို့ ပါဝင်သည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။ ဒေသ၏ အဓိကတင်သွင်းကုန်များတွင် ဘစ်သမတ်ရေနံချက်ဆီ၊ မော်တော်ယာဉ်များ၊ စက်ယန္တရားများ၊ သီးနှံများ၊ ပလတ်စတစ်များ၊ သံမဏိ၊ ဆေးဝါးများ နှင့် ဆန်တို့ ပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://oec.world/en/profile/international_organization/ecowas |title=ECOWAS Exports, Imports, and Trade Partners |publisher=The Observatory of Economic Complexity |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ECOWAS အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ အဓိကကုန်သွယ်ဖက်များမှာ ပို့ကုန်အတွက် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နှင့် အမေရိကန်၊ တင်သွင်းကုန်အတွက် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ စင်ကာပူ၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ် နှင့် နယ်သာလန်တို့ ဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://oec.world/en/profile/international_organization/ecowas |title=ECOWAS Exports, Imports, and Trade Partners |publisher=The Observatory of Economic Complexity |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဤကုန်သွယ်ရေးဒိုင်းနမစ်များသည် အနောက်အာဖရိကသည် ကုန်ကြမ်းများ၏ သိသာထင်ရှားသော ထောက်ပံ့သူဖြစ်ပြီး၊ ထုတ်လုပ်ထားသော ကုန်ပစ္စည်းများ၏ စားသုံးသူဖြစ်ကြောင်း မီးမောင်းထိုးပြသည်။

အနောက်အာဖရိက၏ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုသည် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း နှေးကွေးလာသော လမ်းကြောင်းကို ပြသခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပျမ်းမျှဂျီဒီပီတိုးတက်မှု ၃.၅% ရှိခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်က ၄.၀% မှ ကျဆင်းလာခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bidc-ebid.org/en/wp-content/uploads/EBID_WADO-2024_EN_final_2.pdf |title=West Africa Development Outlook 2024 |publisher=EBID |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွက် ခန့်မှန်းချက်များအရ ၃.၉% သို့ အနည်းငယ်တိုးတက်လာမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၅-၂၆ တွင် ၄.၂% သို့ ထပ်မံအရှိန်မြှင့်လာမည်ဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western &amp; Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ သို့သော်၊ ဤတိုးတက်မှုသည် ကုန်ပစ္စည်းဈေးနှုန်းအတက်အကျ၊ နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု၊ အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ပေါင်းစည်းမှု တိုးတက်မှုအပေါ် လွှမ်းမိုးခံရသည်။ ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ မလုံခြုံမှုနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ ကျယ်ပြန့်သော သက်ရောက်မှုများသည် စီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ရေရှည်တည်တံ့စေရန် သိသာထင်ရှားသော စိန်ခေါ်မှုများဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western &amp; Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ စီးပွားရေးကွာဟမှုများသည် ဒေသတစ်လျှောက် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး၊ အချို့နိုင်ငံများနှင့် ဒေသခွဲများသည် အခြားသူများထက် ပိုမိုအားကောင်းသော တိုးတက်မှုကို တွေ့ကြုံခံစားရသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://african-development.fr/en/blog/export-to-west-africa |title=West Africa: The Local Economy and its... |publisher=African Development |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

စီးပွားရေးတိုးတက်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကသည် သိသာထင်ရှားသော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ဆင်းရဲမွဲတေမှုအဆင့်များ မြင့်မားနေဆဲဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းသည် အလွန်ဆင်းရဲမွဲတေမှုတွင် နေထိုင်ကြသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western &amp; Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ လျှပ်စစ်မီး၊ ပညာရေး နှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုကဲ့သို့သော အခြေခံဝန်ဆောင်မှုများသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်သည် ဒေသတစ်လျှောက် မညီမျှဖြစ်နေသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://infrastructureafrica.opendataforafrica.org/cicdlbb/world-development-indicators?country=1000640-west-africa |title=West Africa - World Development Indicators |publisher=Open Data for Africa |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ အခြေခံအဆောက်အအုံချို့တဲ့မှု၊ အထူးသဖြင့် အသေးစားနှင့် အလတ်စားလုပ်ငန်းများအတွက် ဘဏ္ဍာရေးရရှိမှု ကန့်သတ်ချက်၊ နှင့် အကြွေးဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများသည် ထပ်ဆောင်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အဓိကအတားအဆီးများဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |title=West Africa |publisher=EverGreen Agriculture |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409231359/http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |archive-date=9 April 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် အာဖရိကဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများသည် ဒေသတွင်း ဖွံ့ဖြိုးရေးအစီအမံများကို ပံ့ပိုးရန် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် နည်းပညာအကူအညီများ ပေးအပ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western &amp; Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

== နိုင်ငံရေးရှုခင်း ==

အနောက်အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေးရှုခင်းသည် ကွဲပြားပြီး၊ ဒေသတစ်လျှောက် အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံအမျိုးမျိုး ရှိနေသည်။ သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များသည် အများဆုံးဖြစ်သော်လည်း၊ တစ်ပိုင်းသမ္မတစနစ်နှင့် ပါလီမန်သမ္မတစနစ်များလည်း တည်ရှိသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_African_Union_member_states_by_political_system |title=List of African Union Member States by Political System |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ နိုင်ငံများစွာသည် ဒီမိုကရေစီစနစ်များကို လက်ခံကျင့်သုံးထားသော်လည်း၊ ဒေသတွင် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုကာလများနှင့် အချို့နိုင်ငံများတွင် အာဏာရှင်သဘောထားများ ဆက်လက်တည်ရှိနေမှုကိုလည်း တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.brookings.edu/articles/democracy-and-reconfigured-power-in-africa/ |title=Democracy and Reconfigured Power in Africa |publisher=Brookings Institution |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ သမိုင်းအရ၊ ဘုရင်စနစ်များသည် အနောက်အာဖရိကလူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အချို့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာအခြေအနေများတွင် ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်နိုင်သည်&lt;ref name=&quot;HistoryWA&quot; /&gt;။

အနောက်အာဖရိကရှိ အဓိကဒေသဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းမှာ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ စီးပွားရေးအသိုက်အဝန်း (ECOWAS) ဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/ECOWAS |title=ECOWAS |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ECOWAS တွင် ဘီနင်၊ ဘာကီနာ ဖာဆို၊ ကိပ်ဗာဒီ၊ အိုင်ဗရီကို့စ်၊ ဂမ်ဘီယာ၊ ဂါနာ၊ ဂီနီ၊ ဂီနီ-ဘစ်ဆော၊ လိုက်ဘေးရီးယား၊ မာလီ၊ နိုင်ဂျာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဆီနီဂေါ၊ ဆီယာရာ လီယွန်း နှင့် တိုဂို စသည့် နိုင်ငံ ၁၅ နိုင်ငံ ပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ecowas.int/member-states/ |title=Member States |publisher=ECOWAS |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ECOWAS ၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ ဒေသတွင်း စီးပွားရေးပေါင်းစည်းမှု၊ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ လုံခြုံရေး နှင့် ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများကို မြှင့်တင်ရန်ဖြစ်သည်။ ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသတွင်း ပဋိပက္ခများကို ဖြေရှင်းရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ လိုက်ဘေးရီးယားနှင့် ဆီယာရာ လီယွန်းရှိ ပြည်တွင်းစစ်များအတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရေးတပ်ဖွဲ့များ စေလွှတ်ခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များ ပါဝင်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/ECOWAS#Peacekeeping |title=ECOWAS - Peacekeeping |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ထို့ပြင်၊ ECOWAS သည် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ ဒေသတွင်း လွတ်လပ်စွာ သွားလာခွင့်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးအခွန်လျှော့ချခြင်းကဲ့သို့သော မူဝါဒများကို အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ecowas.int/about-ecowas/ |title=About ECOWAS |publisher=ECOWAS |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-date=1 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401192620/https://ecowas.int/about-ecowas/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;။

အနောက်အာဖရိကသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များ၊ နှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများသည် ဒေသ၏ နိုင်ငံရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားဖြစ်စေခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/western-Africa/Decolonization-and-the-regaining-of-independence |title=Decolonization and the Regaining of Independence |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း၊ မာလီ (၂၀၂၀၊ ၂၀၂၁)၊ ဂီနီ (၂၀၂၁)၊ ဘာကီနာ ဖာဆို (၂၀၂၂)၊ နှင့် နိုင်ဂျာ (၂၀၂၃) တို့တွ Roleစစ်အာဏာသိမ်းမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်မှု၏ အားနည်းချက်များကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fletcherforum.org/home/04/15/2024/west-africa-and-the-politics-of-decolonization |title=West Africa and the Politics of Decolonization |publisher=The Fletcher Forum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဤဖြစ်ရပ်များသည် ECOWAS အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား တင်းမာမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ အချို့နိုင်ငံများကို အဖွဲ့အစည်းမှ ဆိုင်းငံ့ခံရခြင်းနှင့် စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခံရခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/24/west-african-bloc-lifts-sanctions-on-niger-keeps-other-measures-in-place |title=West African Bloc Lifts Sanctions on Niger |publisher=Al Jazeera |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ }}{{Dead link|date=March 2025 }}&lt;/ref&gt;။ ထို့ပြင်၊ ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် စစ်ရေးအရ ပြိုကွဲနေမှုများသည် ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှုကို ထိခိုက်စေသော နောက်ထပ်စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.crisisgroup.org/africa/west-africa/sahel-and-west-africa-2024-trends-watch |title=Sahel and West Africa: 2024 Trends to Watch |publisher=International Crisis Group |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများရှိသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကရှိ နိုင်ငံများစွာသည် ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်မှုကို အားဖြည့်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ဂါနာ၊ ဆီနီဂေါ နှင့် ကိပ်ဗာဒီတို့သည် ဒီမိုကရေစီအောင်မြင်မှု၏ ဥပမာများအဖြစ် မကြာခဏ ကိုးကားခံရပြီး၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲများ၊ အာဏာလွှဲပြောင်းမှု ငြိမ်းချမ်းစွာဖြစ်ပေါ်မှု နှင့် ပြည်သူ့ဆန္ဒအပေါ် အခြေခံသော အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များကို ပြသခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.brookings.edu/articles/democracy-and-reconfigured-power-in-africa/ |title=Democracy and Reconfigured Power in Africa |publisher=Brookings Institution |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ သို့သော်၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု၊ မဲဆန္ဒရှင်များကို ဖိနှိပ်မှု၊ နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအားနည်းချက်များသည် နိုင်ငံများစွာတွင် ဒီမိုကရေစီကို ဆက်လက်စိန်ခေါ်နေသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://freedomhouse.org/explore-the-map?year=2024&amp;region=West%20Africa |title=Freedom in the World 2024 - West Africa |publisher=Freedom House |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ထို့ပြင်၊ အနောက်အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေးသည် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၊ အထူးသဖြင့် ယခင်ကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံများဖြစ်သော ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိန်၊ နှင့် တရုတ်ကဲ့သို့သော ပေါ်ထွက်လာသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကိုလည်း ခံရသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fletcherforum.org/home/04/15/2024/west-africa-and-the-politics-of-decolonization |title=West Africa and the Politics of Decolonization |publisher=The Fletcher Forum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

== မကြာသေးမီက ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများ ==

မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း၊ အနောက်အာဖရိကသည် သိသာထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များနှင့် တိုးတက်မှုများကို တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။ ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ အကြမ်းဖက်မှုများ မြင့်တက်လာမှုသည် ဒေသတွင်း လုံခြုံရေးကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့ပြီး၊ ဘိုကိုဟာရမ်နှင့် အစ္စလာမ်နိုင်ငံအဖွဲ့ (ISWAP) ကဲ့သို့သော အကြမ်းဖက်အဖွဲ့များသည် နိုင်ဂျီးရီးယား၊ မာလီ၊ ဘာကီနာ ဖာဆို နှင့် နိုင်ဂျာတို့တွင် လှုပ်ရှားမှုများ တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.crisisgroup.org/africa/west-africa/sahel-and-west-africa-2024-trends-watch |title=Sahel and West Africa: 2024 Trends to Watch |publisher=International Crisis Group |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ဤအကြမ်းဖက်မှုများသည် လူသန်းပေါင်းများစွာကို အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ ဒေသတွင်း လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://reliefweb.int/report/nigeria/west-and-central-africa-weekly-regional-humanitarian-snapshot-23-29-january-2024 |title=West and Central Africa: Weekly Regional Humanitarian Snapshot |publisher=ReliefWeb |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ECOWAS နှင့် ပြင်သစ်ဦးဆောင်သော ဘက်စုံစစ်ဆင်ရေးများသည် ဤအကြမ်းဖက်မှုများကို တိုက်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ ရေရှည်အောင်မြင်မှုမှာ အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cfr.org/backgrounder/insurgency-sahel-region-africa |title=Insurgency in the Sahel Region of Africa |publisher=Council on Foreign Relations |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ }}{{Dead link|date=March 2025 }}&lt;/ref&gt;။

စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၏ လှိုင်းလုံးသည် အနောက်အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစတင်၍ မာလီ၊ ဂီနီ၊ ဘာကီနာ ဖာဆို နှင့် နိုင်ဂျာတို့တွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဤဖြစ်ရပ်များသည် စီးပွားရေးမကျေနပ်မှု၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု နှင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အစိုးရများ မအောင်မြင်မှုတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-67665402 |title=Why Have There Been So Many Coups in West Africa? |publisher=BBC |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ }}{{Dead link|date=March 2025 }}&lt;/ref&gt;။ ဤအာဏာသိမ်းမှုများသည် ဒေသတွင်း ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများ ဆုတ်ယုတ်မှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုများ တိုးပွားလာစေခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူများအကြား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ထောက်ခံမှု တိုးလာသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fletcherforum.org/home/04/15/2024/west-africa-and-the-politics-of-decolonization |title=West Africa and the Politics of Decolonization |publisher=The Fletcher Forum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ထို့ပြင်၊ အာဏာသိမ်းထားသော နိုင်ငံများသည် ပြင်သစ်နှင့် အနောက်တိုင်းဩဇာကို ဆန့်ကျင်လျက်၊ ရုရှားနှင့် တရုတ်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးကို အားကောင်းလာစေခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/17/russia-eyes-west-africa-to-expand-influence-counter-western-powers |title=Russia Eyes West Africa to Expand Influence |publisher=Al Jazeera |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ }}{{Dead link|date=March 2025 }}&lt;/ref&gt;။

စီးပွားရေးအရ၊ အနောက်အာဖရိကသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာနှင့် စိမ်းလန်းသော စွမ်းအင်ကဏ္ဍများတွင် တိုးတက်မှုများကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဂါနာတို့သည် ဖင်နည်းပညာ (fintech) နှင့် စတင်လုပ်ငန်းများ (startups) အတွက် အချက်အချာနေရာများအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ လူငယ်လူဦးရေကို စီးပွားရေးတိုးတက်မှုအတွက် အသုံးချနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ascendingafrica.org/west-africa/ |title=West Africa's Vibrant Economic Vision |publisher=Ascending Africa |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို တုံ့ပြန်ရာတွင်၊ နိုင်ငံများစွာသည် နေစွမ်းအင်နှင့် ရေအားလျှပ်စစ်ကဲ့သို့သော ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်ရင်းမြစ်များကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလျက်ရှိပြီး၊ ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.afdb.org/en/topics-and-sectors/sectors/renewable-energy |title=Renewable Energy |publisher=African Development Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ }}{{Dead link|date=March 2025 }}&lt;/ref&gt;။ သို့သော်၊ ရာသီဥတုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ၊ အထူးသဖြင့် ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ မိုးခေါင်မှုနှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ ရေကြီးမှုများသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် လူနေထိုင်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုများ ရှိနေသည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://earth.org/environmental-issues-in-africa/ |title=5 Biggest Environmental Issues In Africa In 2024 |publisher=Earth.Org |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။

ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကပ်ဘေးကြီးဖြစ်သည့် COVID-19 ၏ သက်ရောက်မှုသည် အနောက်အာဖရိက၏ ကျန်းမာရေးစနစ်များ၊ စီးပွားရေးများ နှင့် လူမှုဘဝများကို ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစ၍ ဆက်လက်ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ကပ်ရောဂါကြောင့် စီးပွားရေးကျဆင်းမှုနှင့် အလုပ်လက်မဲ့မှု တိုးလာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဒေသတွင်း နိုင်ငံများသည် ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံမှု အစီအစဉ်များနှင့် စီးပွားရေးပြန်လည်ထူထောင်ရေး အစီအမံများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/publication/africas-pulse |title=Africa’s Pulse |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308154539/https://www.worldbank.org/en/region/afr/publication/africas-pulse }}&lt;/ref&gt;။ ထို့ပြင်၊ အနောက်အာဖရိကသည် အာဖရိကတိုက်လွှမ်းခြုံသော ကုန်သွယ်ရေးဧရိယာ (AfCFTA) တွင် ပါဝင်လျက်ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးပေါင်းစည်းမှုကို မြှင့်တင်ရန် ရည်ရွယ်သည်&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://au-afcfta.org/ |title=African Continental Free Trade Area |publisher=AfCFTA |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}&lt;/ref&gt;။


== ကိုးကား ==
{{reflist|30rem}}

== ပြင်ပလင့်များ ==
* [https://www.ecowas.int/ ECOWAS တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုက်]
* [https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa ကမ္ဘာ့ဘဏ် - အနောက်အာဖရိက]

[[ကဏ္ဍ:အနောက်အာဖရိက| ]]
[[ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်၏ ဒေသများ]]</text>
      <sha1>ewgycywl1e5wotjoqbxmy7q2gjj9kpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများ၏ အခွင့်အရေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273478</id>
    <revision>
      <id>1059280</id>
      <parentid>1053445</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62945" sha1="35ovgapgmqhzm6ya8flburcjm5qgs5i" xml:space="preserve">[[File:Woman with child Burma 2.jpg|thumb|ကလေးငယ်နှင့် မြန်မာ အမျိုးသမီးတစ်ဦး]]
[[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်သော အမျိုးသမီးများသည် တန်းတူညီမျှမှုအတွက် အတားအဆီးများကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်ကြာ ကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်ပြတ်တောက်နေခဲ့ပြီးနောက်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများ|မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီး]]အခွင့်အရေး အခြေအနေနှင့်ပတ်သက်သော အယူအဆမှားများသည် အိမ်နီးချင်း [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နိုင်ငံများရှိ အမျိုးသမီးများထက် ကျားမခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို လျော့နည်းစွာ ရင်ဆိုင်ရပြီး အခွင့်အရေးပိုမိုရရှိသည်ဟူသော အယူအဆအပေါ်တွင် အခြေတည်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံက နယ်နိမိတ်များ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီးနောက် ကျားမခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းမှ စတင်မြင်တွေ့လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Reality or Rhetoric: Understanding Gender Inequality and Education in Myanmar|url=https://www.internationalaffairs.org.au/australianoutlook/reality-or-rhetoric-understanding-gender-inequality-and-education-in-myanmar/|access-date=2021-12-17|website=Australian Institute of International Affairs|language=en-US}}&lt;/ref&gt; လက်ရှိတွင် ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းအမျိုးမျိုးတို့က မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်ရန် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ခြေလှမ်းများ လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် ဤသည်မှာ အယူအဆမှားတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း လူအများအား အသိပညာပေးရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေရေးရာ မူဘောင်၊ ရိုးရာဓလေ့များနှင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုများသည် အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးများကို အကာအကွယ်ပေးထားသည်။ သို့သော်လည်း အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအခန်းကဏ္ဍဆိုင်ရာ အယူအဆများစွာသည် မြန်မာအမျိုးသမီးများအား တိုးတက်မှုရရှိခြင်းမှ ဆက်လက် တားဆီးလျက်ရှိသည်။ အစဉ်အလာအားဖြင့် မြန်မာအမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် မိမိမိသားစု၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာအတွက် တာဝန်ရှိပြီး၊ ခင်ပွန်းဖြစ်သူက အိမ်ထောင်စုအတွက် ဝင်ငွေရှာဖွေရသည်။ အမျိုးသမီးများသည် အစိုးရရာထူးများတွင် ကိုယ်စားပြုမှု နည်းပါးနေဆဲဖြစ်ပြီး၊ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်သော အမျိုးသမီးများသည် မြို့ပြဒေသများရှိ အမျိုးသမီးများထက် တိုးတက်မှုအတွက် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးစွာသာ ရင်ဆိုင်ရသည်။&lt;ref name=&quot;Culture,Travel&quot;&gt;{{cite book|title=Myanmar: Women in Culture, Business &amp; Travel|date=2010|publisher=World Trade Press|isbn=978-1-60780-147-4|location=California, USA}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုအုပ်စုဝင် အမျိုးသမီးများ၊ အထူးသဖြင့် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ဝင်မဟုတ်သူများသည် ထပ်လောင်း ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများနှင့် အခွင့်အလမ်းရရှိရေးဆိုင်ရာ အတားအဆီးများကို ရင်ဆိုင်ကြရသည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

အမျိုးသမီးများ၏ တန်းတူညီမျှမှုအတွက် အစိုးရပိုင်းဆိုင်ရာ ခြေလှမ်းများ၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများ၏ ကိုယ်စားပြုမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် ဌာနဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ ထူထောင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အထွေထွေ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးနှင့် အမျိုးသမီးကိုယ်စားပြုမှုတို့ကို ဗဟိုပြုသည့် အပြောင်းအလဲများလည်း ရှိခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်လင့်ကစား ကြီးမားသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အတားအဆီးများအပြင် ကျေးလက်နေ သို့မဟုတ် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစု အမျိုးသမီးများအတွက် အခွင့်အလမ်းရရှိမှု ကွာဟချက်များလည်း ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Culture,Travel&quot; /&gt;

== ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ အခွင့်အရေးများ ==

[[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများ|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] (ပုဒ်မ ၃၄၇) တွင် လူတိုင်းအတွက် တန်းတူအခွင့်အရေးနှင့် တန်းတူညီမျှသော တရားဥပဒေအရ အကာအကွယ်ပေးမှုကို အာမခံထားပြီး (ပုဒ်မ ၃၄၈) တွင် မည်သည့်မြန်မာနိုင်ငံသားကိုမျှ လိင်ကိုအခြေခံ၍ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းမပြုရဟု ပါရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း]] (အာဆီယံ) ၏ အမျိုးသမီးရေးရာကော်မတီတွင်သာမက ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အာဆီယံ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးသူငယ်များ၏ အခွင့်အရေး ကာကွယ်မြှင့်တင်ရေး ကော်မရှင်တွင်လည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;UN Women Asian Development Bank&quot;&gt;{{cite book|last1=Asian Development Bank, United Nations Development Programme, United Nations Population Fund, United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women|title=Gender equality and women's rights in Myanmar: A situation analysis.|date=2016|publisher=Asian Development Bank|location=Mandaluyong, Philippines|isbn=978-92-9257-341-6|url=http://www2.unwomen.org/-/media/field%20office%20eseasia/images/2016/09/myanmar-gender-situation-analysis_web-ready_15.pdf?vs=232|access-date=17 August 2025|archive-date=20 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120083353/http://www2.unwomen.org/-/media/field%20office%20eseasia/images/2016/09/myanmar-gender-situation-analysis_web-ready_15.pdf?vs=232|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[File:Myanmar Election 2020 voting with social distancing.jpg|thumb|၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ မဲရုံရှေ့မှ တန်းစီစောင့်ဆိုင်းနေသူများ]]
သို့သော်လည်း [[:en:Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women|ကုလသမဂ္ဂ အမျိုးသမီးများအား ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ပပျောက်ရေးဆိုင်ရာ ကော်မတီ]] (CEDAW ကော်မတီ) က မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြန်မာနိုင်ငံက အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးအတွက် တက်ကြွစွာ ထောက်ခံပြောဆိုနေခြင်းသည် နိုင်ငံအတွင်း ကျားမတန်းတူညီမျှမှု ရှိနေပြီဟူသော ယုံကြည်ချက်ဆီသို့ ဘာသာပြန်ဆိုသွားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် အမျိုးသမီးများကို မိခင်အဖြစ် အဓိကရည်ညွှန်းကိုးကားထားရာ၊ ၎င်းသည် အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ အခန်းကဏ္ဍမှာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု လိုအပ်သော မိခင်နှင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်သူဖြစ်သည်ဟူသော ပုံသေကားကျ အယူအဆကို အားဖြည့်ပေးနေသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Htun|first1=Mala|last2=Jensenius|first2=Francesca R.|date=April 2020|title=Political Change, Women's Rights, and Public Opinion on Gender Equality in Myanmar|url=https://link.springer.com/10.1057/s41287-020-00266-z|journal=The European Journal of Development Research|language=en|volume=32|issue=2|pages=457–481|doi=10.1057/s41287-020-00266-z|issn=0957-8811|hdl=10852/77770|s2cid=256509524 |hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; ပြည်တွင်းဥပဒေများနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ကျားမတန်းတူညီမျှမှု ရရှိရန်အတွက် လက်ရှိတွင် တိကျသောလုပ်ဆောင်ချက်များ မရှိခြင်းသည် အမျိုးသမီးများအား ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ပပျောက်ရေးဆိုင်ရာ ကော်မတီအတွက် စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်နေသည်။&lt;ref name= &quot;CEDAW&quot;&gt;{{cite web|title=Committee on the Elimination of Discrimination against Women|url=https://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/committee.htm|website=UN Women: United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women|publisher=UN Women|accessdate=21 February 2017}}&lt;/ref&gt;

== အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေးတွင် ကိုယ်စားပြုမှု ==
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများသည် ရွေးကောက်ခံရာထူးများတွင် ကိုယ်စားပြုမှု အလွန်နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ကိုယ်စားပြုမှု နည်းပါးခဲ့ပြီး၊ မကြာသေးမီက အမျိုးသမီးများ ရာထူးရရှိမှု အနည်းငယ် တိုးလာသော်လည်း၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများက အစိုးရသည် အမျိုးသမီးများ၏ ကိုယ်စားပြုမှုကို မြှင့်တင်ရန် ဆန္ဒမရှိဟု စောဒကတက်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Junta steps up efforts to promote switch to Proportional Representation in elections|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-steps-up-efforts-to-promote-switch-to-proportional-representation-in-elections|access-date=2021-11-17|website=Myanmar NOW|language=en}}&lt;/ref&gt;

[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ၌ အမျိုးသမီးကိုယ်စားပြုမှု တိုးလာခဲ့သော်လည်း အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများစွာ မျှော်လင့်ထားသလောက် မဟုတ်ခဲ့ပေ။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်၌ အမျိုးသမီးရာခိုင်နှုန်းသည် ၁၁.၃၂% သာရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင်မူ အမတ်နေရာများ၏ ၁၆.၈၃% အထိ တိုးလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Myanmar: proportion of seats held by women in national parliament 2010-2020|url=https://www.statista.com/statistics/730677/myanmar-proportion-of-seats-held-by-women-in-national-parliament/|access-date=2021-11-12|website=Statista|language=en}}&lt;/ref&gt; အမျိုးသမီးကိုယ်စားလှယ်လောင်းများအတွက် သီးသန့်လေ့ကျင့်ရေးသင်တန်းများ ပေးအပ်ရန် မည်သည့်အရင်းအမြစ်မှ အထောက်အပံ့ မရှိပေ။&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last1=Sein Latt|first1=Shwe Shwe|last2=N. B. Ninh|first2=Kim|last3=Kyaw Myint|first3=Mi Ki|last4=Lee|first4=Susan|date=April 2017|title=Women's Political Participation in Myanmar: Experiences of Women Parliamentarians 2011-2016|url=https://asiafoundation.org/wp-content/uploads/2017/05/Womens-Political-Participation-in-Myanmar-MP-Experiences_report-1.pdf|website=The Asian Foundation|access-date=17 August 2025|archive-date=17 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917164545/https://asiafoundation.org/wp-content/uploads/2017/05/Womens-Political-Participation-in-Myanmar-MP-Experiences_report-1.pdf}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း အမျိုးသမီးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးပါတီများထံမှ အလုံးစုံထောက်ခံမှုကို အများဆုံး ရရှိခဲ့ကြပြီး၊ အထူးသဖြင့် မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးဆိုင်ရာ ဘဏ္ဍာငွေထောက်ပံ့မှုနှင့် မဲဆန္ဒရှင်များထံ ချဉ်းကပ်စည်းရုံးရေးကဲ့သို့သော ကဏ္ဍများတွင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှစ၍ [[အနိုင်ရသူ အကုန်ယူစနစ်|မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ရသည့်စနစ်]]ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Myanmar Electoral System|url=https://myanmar.anfrel.org/en/media-toolkit/myanmar-electoral-system|access-date=2021-11-17|website=Myanmar ANFREL|language=en|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117055028/https://myanmar.anfrel.org/en/media-toolkit/myanmar-electoral-system}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် အမျိုးသမီးကိုယ်စားပြုမှု တိုးလာခြင်းသည် မျှော်လင့်ထားသည်ထက် နည်းပါးသည်ဟု အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများစွာက ယူဆခဲ့ပြီးနောက်၊ လှုပ်ရှားသူများသည် [[အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်]]ကို ကျင့်သုံးရန် တောင်းဆိုလျက်ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

အမျိုးသမီးများသည် ဒေသန္တရအစိုးရများတွင်လည်း ကိုယ်စားပြုမှု အလွန်နည်းပါးသည်။ ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီက ရပ်ကွက်/ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများတွင် အမျိုးသမီးများသည် ၁% ထက်နည်းပါးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=October 2020|title=Gender and Political Participation in Myanmar|url=https://www.emref.org/sites/emref.org/files/publication-docs/gender_and_political_in_myanmarenglish_online.pdf|journal=Enlightened Myanmar Research Foundation (EMReF)}}&lt;/ref&gt; ရပ်ကွက်နှင့် ကျေးရွာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးများတွင် အမျိုးသမီးများ တက်ရောက်မှုအားကောင်းသော်လည်း၊ အစည်းအဝေးများ တက်ရောက်သည့်အခါတွင် အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းဆောင်မှုရာထူးရယူရန် သို့မဟုတ် ထင်မြင်ချက်ပေးရန်ပင် ဖြစ်နိုင်ခြေနည်းပါးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Minoletti|first1=Paul|url=https://www.researchgate.net/publication/344329923|title=Gender and Local Politics in Myanmar: Women's and Men's Participation in Ward, Village Tract and Village Decision Making|last2=Ring|first2=Pausa|last3=Bjarnegård|first3=Elin|date=2020-09-20|location=ResearchGate}}&lt;/ref&gt;

==ပညာရေး==

[[File:Local school Hsipaw.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[သီပေါမြို့]]ရှိ ဒေသခံကျောင်းတစ်ကျောင်းမှ ကလေးသူငယ်များ]]

အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးများအတွက် တန်းတူညီမျှသော ပညာသင်ကြားခွင့်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများ|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]က အာမခံထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ်သည် ယခင်စစ်အစိုးရလက်ထက်က နှစ်ပေါင်းများစွာ ပညာရေးကို ဦးစားပေးမှု နည်းပါးခဲ့ပြီးနောက် ပညာရေးကို ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အတွင်း အစိုးရ၏ ပညာရေးမူဝါဒများကို အားပေးမှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပညာသင်ကြားသော မိန်းကလေးဦးရေ တိုးလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေးစနစ်တွင် အမျိုးသားများထက် အမျိုးသမီးဦးရေ ပိုများသည်&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; အရွယ်ရောက်ပြီး အမျိုးသမီးများ၏ စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ ၈၆% ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားများအတွက်မူ ၉၀% ကျော် ရှိသည်။ ပညာရေးအဆင့်အားလုံးတွင် ပူးတွဲသင်ကြားရေးစနစ်ဖြစ်သည်။ တိုးတက်မှုများရှိသော်လည်း အမျိုးသမီးများအား ၎င်းတို့၏ ပညာရေးအောင်မြင်မှုများကို အသုံးချခြင်းမှ တားဆီးထားသော ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အတားအဆီးများ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်ဒေသများ၏ ပညာရေးစွမ်းဆောင်ရည်အကြား အလွန်အမင်း ကွာဟချက်များ ရှိနေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရှမ်းပြည်နယ်ဒေသသည် အမျိုးသမီးစာတတ်မြောက်နှုန်း ၅၉.၄% ဖြင့် အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အမျိုးသမီးများ အဆင့်မြင့်ပညာသင်ကြားမှု အချိုးအစား တိုးလာသော်လည်း ဤအရေအတွက်သည် အလုပ်သမားအင်အားစုတွင် အမျိုးသားများက အချိုးအစားပိုများနေသည့် အမျိုးသမီးများ၏ အနာဂတ်အလုပ်အကိုင် အခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီမှုမရှိပေ။ ထို့ထက်အမျိုးသမီးများသည် အဆင့်မြင့်ပညာတတ်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချသည့် အဆင့်မြင့်ရာထူးများတွင် နေရာယူနိုင်ခြင်း မရှိကြသေးပေ။

==ကျန်းမာရေး==

၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအမျိုးသမီးများ၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၆၉.၉ နှစ် ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွေးကင်းစကလေး အရှင်မွေးဖွားမှု ၁၀၀,၀၀၀ တွင် မိခင်သေဆုံးမှု ၂၀၀ ရှိသောကြောင့် မိခင်သေဆုံးနှုန်း မြင့်မားသော်လည်း၊ ၁၉၉၀ ခုနှစ်က မွေးဖွားမှု ၁၀၀,၀၀၀ တွင် သေဆုံးမှု ၅၂၀ ရှိခဲ့ရာမှ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အစိုးရ၏ ၂၀၀၆-၂၀၁၁ ခုနှစ် အမျိုးသားကျန်းမာရေးစီမံကိန်းအရ မိခင်သေဆုံးမှု၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများမှာ မီးဖွားပြီး သွေးသွန်ခြင်း၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင် သွေးဆိပ်တက်ခြင်းနှင့် ဘေးမကင်းသော [[ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်း]]များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်ကြသည်။ မိခင်သေဆုံးမှုအများစုသည် နေအိမ်တွင် ဖြစ်ပွားကြပြီး၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မီးဖွားစဉ် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ကြုံတွေ့ရသည့် အမျိုးသမီးများအနက် ၃၈% သာ ဆေးရုံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခြင်းခံခဲ့ရပြီး ၂၄% သာ ဆေးရုံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကျန် ၁၄% မှာ လွှဲပြောင်းပေးမှု နောက်ကျခြင်း သို့မဟုတ် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နောက်ကျခြင်းတို့ကြောင့် လမ်းခရီးတွင် သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;UN Women Asian Development Bank&quot; /&gt;

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်းသည် တရားမဝင်သော်လည်း၊ မိခင်သေဆုံးမှုအားလုံး၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု အစီရင်ခံထားသည်။ အိမ်ထောင်ရှင်အမျိုးသမီးများအကြား [[သားဆက်ခြားနည်းများ|သားဆက်ခြားနည်းလမ်း]] လိုအပ်သော်လည်း မရရှိမှုမှာ ၂၀% ရှိသည်။ နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် လိင်ပညာပေးမှု နည်းပါးခြင်းသည် ဆယ်ကျော်သက် မျိုးအောင်နှုန်းကို ၁၆.၉% အထိ မြင့်မားစေသည်။&lt;ref name = &quot;UN Wom&quot;&gt;{{cite web|title=Myanmar|url=https://asiapacific.unwomen.org/en/focus-areas/cedaw-human-rights/myanmar|website=UN Women Asia and the Pacific|publisher=UN Women|accessdate=21 February 2017}}&lt;/ref&gt;

မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမျိုးသမီးများ၏ လိင်မှုဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ယဉ်ကျေးမှုအရ ရှောင်ကြဉ်ရသည့်အရာများ ရှိနေခြင်းသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အမျိုးသမီးများအကြား လိင်မှုဆိုင်ရာနှင့် [[မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေး]]နှင့် အခွင့်အရေးများအကြောင်း ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောဆိုဆွေးနွေးခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အကယ်၍ အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် လက်မထပ်မီ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှု ကြုံတွေ့ခဲ့ရပါက၊ လက်ထပ်ပြီးသည့်အခါတွင် အိမ်ထောင်ရေးအတွင်း လိင်ဆက်ဆံမှုအပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်ခွင့် အနည်းငယ်သာ ရှိတတ်သည်။ ထို့အပြင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုဖြစ်စဉ်များကို တိုင်ကြားခဲ့သည့် အမျိုးသမီးအများစုသည် လူမှုရေး သို့မဟုတ် စီးပွားရေးအရ အားနည်းသော အခြေအနေများအောက်တွင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ အမျိုးသားများက ၎င်းတို့၏ ဇနီးများ၏ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟူသော စိတ်သဘောထားကို မီးမောင်းထိုးပြလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Spain Miedema|first1=Stephanie|last2=Shwe|first2=San|last3=There Kyaw|first3=Aye|title=Social Inequalities, Empowerment, and Women's Transitions into Abusive Marriages: a case study from Myanmar|date= August 4, 2016|publisher=GENDER &amp; SOCIETY|edition=Vol 30 No. 4}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများအနက် ၆၉,၄၈၉ ဦးမှာ HIV ရောဂါပိုး ကူးစက်ခံထားရသည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ၎င်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ စုစုပေါင်း HIV ကူးစက်ခံရသူများ၏ ၃၄% ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;UN Women Asian Development Bank&quot; /&gt;

==ထိမ်းမြားခြင်းနှင့် မိသားစု==

[[File:DSC0011 Burma Chin State Village and Traditional Marriage (7479944774).jpg|thumb|[[ချင်းပြည်နယ်]]ရှိ ကျေးရွာတစ်ရွာ၏ ရိုးရာထိမ်းမြားမင်္ဂလာပွဲတစ်ရပ်]]
တစ်ခါတစ်ရံတွင် အောင်သွယ်ပေးသည့် ဓလေ့များနှင့် မိဘ၏ဆုံးဖြတ်ချက်တွင် ပါဝင်ပြောဆိုမှုများ ဆက်လက်ရှိနေသော်လည်း၊ မြန်မာအမျိုးသမီးများသည် အများအားဖြင့် မိမိတို့၏ ခင်ပွန်းကို မိမိတို့ဘာသာ ရွေးချယ်ခွင့် လွတ်လပ်စွာ ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တရားဝင် လက်ထပ်နိုင်သည့်အသက်မှာ အသက် ၂၀ နှစ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦး လက်ထပ်သည့် ပျမ်းမျှအသက်မှာ ၂၁.၂ နှစ်ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အသက် ၂၆ နှစ်အထိ တိုးလာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှုများ၌ တွေ့ရသကဲ့သို့ မျိုးရိုးအမည်ရှိသည့် ဓလေ့မရှိပါ။&lt;ref name=&quot;UN Women Asian Development Bank&quot; /&gt;

အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် လက်ထပ်သည်ဖြစ်စေ၊ တစ်ကိုယ်တည်းနေသည်ဖြစ်စေ တစ်သက်တာလုံး မိမိ၏ မွေးနာမည်ကိုသာ ဆက်လက်အသုံးပြုသည်။ အမျိုးသားများကို အိမ်ထောင်ဦးစီးအဖြစ် သတ်မှတ်သော်လည်း၊ အမျိုးသမီးများသည် မိမိတို့၏ အိမ်ထောင်စု အသုံးစရိတ်နှင့်ပတ်သက်၍ ခင်ပွန်းထံမှ ခွင့်ပြုချက်မတောင်းဘဲ ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်ခွင့်ရှိသည်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် တွေ့ရသည်။ လက်ထပ်ပြီးပါက အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် ကလေးယူရန် မျှော်လင့်ခံရပြီး ကလေးမရနိုင်ခြင်းသည် [[ကွာရှင်းပြတ်စဲခြင်း|ကွာရှင်းပြတ်စဲရန်]] အကြောင်းပြချက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;UN Women Asian Development Bank&quot; /&gt;

ဥပဒေအရ အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ခင်ပွန်းနှင့်အတူ ပူးတွဲ သို့မဟုတ် သီးခြား ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည်။ ခင်ပွန်းသေဆုံးပါက အမျိုးသမီးသည် ပိုင်ဆိုင်မှုကို အမွေဆက်ခံရသည်။ ကွာရှင်းပြတ်စဲသည့်အခါတွင်မူ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို တန်းတူခွဲဝေရသည်၊ သို့သော် အမျိုးသမီးသည် ခင်ပွန်းအပေါ် မှီခိုနေရပါက ယခင်က ပူးတွဲပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော ပစ္စည်း၏ သုံးပုံတစ်ပုံကိုသာ ရရှိသည်။ ကွာရှင်းရာတွင် ကလေးများရှိပါက သားယောက်ျားလေးသည် ဖခင်နှင့်အတူနေပြီး သမီးမိန်းကလေးသည် မိခင်နှင့်အတူနေလေ့ရှိသည်။

==အမျိုးသမီးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှု==

လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားမှုများအပြင် [[တပ်မတော်|မြန်မာစစ်တပ်]]က စစ်လက်နက်တစ်ခုအဖြစ်နှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအဖြစ် မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းများကို မြန်မာအမျိုးသမီးများက တိုင်ကြားခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်ဒေသများတွင် အမျိုးသမီးများကို လူကုန်ကူးခြင်း၊ အိမ်တွင်းအကြမ်းဖက်မှုနှင့် အိမ်ထောင်ရေးအတွင်း အတင်းအဓမ္မ လိင်ဆက်ဆံခြင်းတို့သည် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသော ပြဿနာများ ဖြစ်သည်။ မိသားစုများအတွင်း၌ပင် အမျိုးသမီးများသည် အိမ်ဖော်နှင့် ကလေးထိန်း အခန်းကဏ္ဍများမှလွဲ၍ အခွင့်အလမ်း နည်းပါးခြင်းအတွက် စိုးရိမ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုကြသည်။ ဥပဒေရေးရာ မူဘောင်များ ရှိသော်လည်း အမျိုးသမီးများသည် မိသားစုအတွင်း ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်နိုင်သည့် အာဏာ ကန့်သတ်လျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Norsworthy|first1=Kathryn L.|last2=Khuankaew|first2=Ouyporn|title=Women of Burma Speak Out: Workshops to Deconstruct Gender-Based Violence and Build Systems of Peace and Justice|journal=The Journal for Specialists in Group Work|volume=29|issue=3|pages=259–283|date=August 12, 2010|doi=10.1080/01933920490477011|s2cid=145656111 }}&lt;/ref&gt;

==တိုင်းရင်းသား အမျိုးသမီးများ၏ အခွင့်အရေးများ==

မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစိုးရမှ အသိအမှတ်ပြုထားသော [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅ မျိုး]]ရှိပြီး ၎င်းတို့အကြားတွင် ကွဲပြားမှုများစွာ ရှိသောကြောင့် ယေဘုယျကောက်ချက်ချခြင်းသည် အုပ်စုတိုင်းနှင့် သက်ဆိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားအမျိုးသမီးအများစု ခံစားနေရသော ချိုးဖောက်မှုများတွင် တူညီသော လမ်းကြောင်းတစ်ခု ရှိနေသည်။ ကျေးလက်ဒေသများတွင် အခကြေးငွေဖြင့် လုပ်ကိုင်နိုင်သော အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်း နည်းပါးပြီး၊ အထူးသဖြင့် လူများကို အမြဲတစေ ရွှေ့ပြောင်းနေစေသည့် နေရပ်စွန့်ခွာရွှေ့ပြောင်းခြင်းများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ ထို့အကျိုးဆက်အဖြစ် တောင်သူအမျိုးသမီးများသည် မိမိတို့မိသားစု၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရသည့်အပြင် မြန်မာစစ်တပ်၏ ရိက္ခာ၊ အခွန်အခနှင့် လုပ်အား တောင်းဆိုမှုများကိုပါ ဖြည့်ဆည်းပေးနေရသည်။

ဤလယ်ယာလုပ်ငန်းနှင့် အိမ်မှုကိစ္စများ၏ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးသည် ထိုအမျိုးသမီးများ၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေသည်။ ထို့အပြင် [[ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု]] ရရှိနိုင်မှု နည်းပါးခြင်း၊ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် [[အာဟာရချို့တဲ့ခြင်း]]နှင့် ဒေသန္တရရောဂါများကြောင့် ကျေးလက်ဒေသများတွင် [[မိခင်သေဆုံးနှုန်း]] မြင့်မားလျက်ရှိပြီး၊ အမျိုးသမီး ၁၀၀,၀၀၀ တွင် သေဆုံးသူ ၅၈၀ ဦးခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ကျေးလက်ဒေသတွင် အမျိုးသမီးအများစုသည် [[သားဆက်ခြားနည်းများ|သားဆက်ခြားနည်းလမ်း]] သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ သားဖွားမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် အခြားနည်းလမ်းများ မရရှိကြသောကြောင့် တိုင်းရင်းသားအမျိုးသမီးအများစုသည် ကလေးဆယ်ဦး သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍ မွေးဖွားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ကလေးများအနက် ထက်ဝက်ခန့်သာ အရွယ်ရောက်သည်အထိ အသက်ရှင်လေ့ရှိသည်။

၁၉၉၈ ခုနှစ် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ချုပ်]] (ILO) ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးကော်မရှင် အစီရင်ခံစာအရ အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေခြင်းကို တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုဒေသများတွင် အများဆုံးတွေ့မြင်ရကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ဤဒေသများတွင် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေခြင်းကို စစ်တပ်က ဒေသခံပြည်သူလူထုအပေါ် ထိန်းချုပ်မှုအားကောင်းစေရန် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ အမျိုးသားမိသားစုဝင်များက လုပ်ခလစာရသော အလုပ်အကိုင်ကို ရှာဖွေနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် အမျိုးသမီးများသည် မိသားစုတွင် အခကြေးငွေမရသော လုပ်အားပေးခြင်းကို ပထမဆုံး လုပ်ဆောင်ရလေ့ရှိသည်။ သို့သော် မုဆိုးမများသည် အဓမ္မလုပ်အားပေးခြင်းမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရမည့် အခကြေးငွေများကို ပေးဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိသောကြောင့် အထူးသဖြင့် အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေခြင်းကို ပိုမိုခံရလွယ်သည်။

တိုင်းရင်းသားအမျိုးသမီးများသည် [[ပြည်တွင်းစစ်]]များနှင့် ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားလွယ်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်ဒေသများတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ဤအချက်ကြောင့် အမျိုးသမီးများသည် ၎င်းတို့၏ လူမျိုးကိုအခြေခံ၍ စစ်သားများ၏ အကြမ်းဖက်မှု၊ အထူးသဖြင့် မုဒိမ်းကျင့်မှုကို စနစ်တကျ ပစ်မှတ်ထားခြင်း ခံနေရသည်။ တိုင်းရင်းသားအမျိုးသမီးများအား အစိုးရစစ်သားများက ကိုယ်ထိလက်ရောက်နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ကြောင်း တိုင်ကြားချက်များမှာ တစိုက်မတ်မတ် ရှိနေသည်။ ဤအကြမ်းဖက်မှုများသည် ရိုက်နှက်ခြင်း၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း၊ တရားစီရင်ခြင်းမရှိဘဲ သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းနှင့် အခြားသော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုပုံစံများဖြင့် ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် အစိုးရ၏ &quot;ဗမာမှုပြုခြင်း&quot; အစီအစဉ်ကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် တိုင်းရင်းသားအမျိုးသမီးများနှင့် စစ်သားများအကြား အတင်းအဓမ္မ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်းများမှာလည်း အဖြစ်များသည်။ တိုင်းရင်းသားသတို့သမီးတစ်ဦးကို လက်ထပ်ခြင်းသည် စစ်သားတစ်ဦးအတွက် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များတွင် ရာထူးတိုးစေနိုင်သည်ဟု အစီရင်ခံစာများက ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Belak|first1=Brenda|title=Double Jeopardy: Abuse of Ethnic Women's Human Rights in Burma|date=Oct 31, 2000|publisher=Cultural Survival Quarterly|location=Cambridge}}&lt;/ref&gt;

မြန်မာအမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးအားလုံး ရွေးကောက်ပွဲများတွင် မဲပေးနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံသား ၁,၀၀၀,၀၀၀ သည် လုံခြုံရေးအကြောင်းပြချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ တရားဝင် မဲပေးပိုင်ခွင့် ငြင်းပယ်ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲပေးခွင့်ပိတ်ပင်ခံရသူများ၏ ထက်ဝက်မှာ မူဆလင်များ (အများစုမှာ [[ရိုဟင်ဂျာ]]မူဆလင်များ) ဖြစ်ကြပြီး ကျန်ထက်ဝက်မှာ အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူနည်းစု အများစုနေထိုင်ရာ ဒေသများမှ မဲဆန္ဒရှင်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=October 2020|title=Gender and Political Participation in Myanmar|url=https://www.emref.org/sites/emref.org/files/publication-docs/gender_and_political_in_myanmarenglish_online.pdf|website=Enlightened Myanmar Research Foundation}}&lt;/ref&gt;

==အဆင့်သတ်မှတ်ချက်==

၀၁၃ ခုနှစ် [[ကျားမ မညီမျှမှု ညွှန်းကိန်း]]အရ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဆက်လက်တည်ရှိနေသော ကျားမ မညီမျှမှုများနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၇ နိုင်ငံတွင် အဆင့် ၈၃ ၌ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ကျားမရေးရာ ညွှန်းကိန်းတွင်မူ နိုင်ငံပေါင်း ၈၆ နိုင်ငံတွင် အဆင့် ၄၄ နှင့် [[အရှေ့အာရှ]]နှင့် ပစိဖိတ်ဒေသရှိ နိုင်ငံကိုးနိုင်ငံတွင် အဆင့် ၈ ၌ ရပ်တည်ခဲ့သည်။&lt;ref name = &quot;UN Wom&quot; /&gt;

==ကျားမတန်းတူညီမျှမှုအတွက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဌာနဆိုင်ရာ မူဘောင်မျာ==

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျားမတန်းတူညီမျှမှုနှင့် အမျိုးသမီးများအား စွမ်းရည်မြှင့်တင်ပေးရေးအတွက် နိုင်ငံ၏ကတိကဝတ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ဆောင်ရွက်နေသည့် ဌာနဆိုင်ရာ ယန္တရားများစွာ လက်ရှိတွင် ရှိနေသည်။ ၎င်းတို့တွင် [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]နှင့် [[လူမှုဝန်ထမ်းဦးစီးဌာန]]တို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် မြန်မာအစိုးရ၏ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးအတွက် အဓိကလမ်းကြောင်းများအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

===မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးကော်မတီ ===

မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးကော်မတီကို ပေကျင်း အမျိုးသမီးညီလာခံ၏ ရလဒ်အဖြစ် ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၎င်းကို [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ဝန်ကြီးက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ၎င်းသည် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်းစုံပါဝင်သော မူဝါဒချမှတ်ရေးနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ရေး ယန္တရားတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများ၏ တိုးတက်မှုအတွက် အဓိက အလေးထားရမည့် ကဏ္ဍရှစ်ခုအဖြစ် အမျိုးသမီးများ၏ ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေး၊ အမျိုးသမီးများနှင့် ကျန်းမာရေး၊ အမျိုးသမီးများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှု၊ အမျိုးသမီးများနှင့် စီးပွားရေး၊ မိန်းကလေးငယ်များ၊ အမျိုးသမီးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ အမျိုးသမီးများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်၊ နှင့် အမျိုးသမီးများနှင့် မီဒီယာတို့ကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Myanmar National Committee for Women's Affairs (MNCWA)|url=https://www.asean-sme-academy.org/resource/myanmar-national-committee-for-womens-affairs-mncwa/|website=ASEAN SME Academy|publisher=ASEAN|accessdate=21 February 2017|archive-date=13 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513144825/http://asean-sme-academy.org/resource/myanmar-national-committee-for-womens-affairs-mncwa/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာ အဖွဲ့ချုပ် ===

[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာ အဖွဲ့ချုပ်]]ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး [[အစိုးရ မဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်း]]တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းသည် CEDAW နှင့် ပေကျင်း ဆောင်ရွက်မှု မူဘောင်၏ ရည်မှန်းချက်များကို ထင်ဟပ်စေသော ကျားမတန်းတူညီမျှမှုနှင့် အမျိုးသမီးများအား စွမ်းရည်မြှင့်တင်ရေး အစီအစဉ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်နှင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်ရန် အမျိုးသားကော်မတီနှင့်အတူ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သည်။&lt;ref name= &quot;CEDAW&quot;/&gt;

====မြန်မာနိုင်ငံ မိခင်နှင့်ကလေး စောင့်ရှောက်ရေးအသင်း ====

၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော [[မြန်မာနိုင်ငံမိခင်နှင့်ကလေးစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]]သည် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ရရှိနိုင်မှုနည်းပါးသော ဝေးလံခေါင်ဖျားသည့် ကျေးရွာများကို အဓိကထား၍ မိခင်များနှင့် ကလေးသူငယ်များ၏ ကျန်းမာရေးနှင့် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို မြှင့်တင်ပေးသည်။ ၎င်းကို &quot;တစ်မျိုးသားလုံး၏ ကျန်းမာရေး၊ ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ပညာရေးစံနှုန်းများကို မြှင့်တင်ရန်&quot; ဟူသော လူမှုရေးရည်မှန်းချက်နှင့်အညီ ကျန်းမာရေးလိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Myanmar Maternal and Child Welfare Association|url=https://www.mmcwa-myanmar.org|website=Myanmar Maternal and Child Welfare Association|publisher=MMCWA|accessdate=21 February 2017}}&lt;/ref&gt;

====မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ ဘဝမြှင့် တင်ရေးအသင်း ====

မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ ဘဝမြှင့် တင်ရေးအသင်းကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ အရေးပေါ်အခြေအနေများနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခြင်းတို့နှင့် ပတ်သက်၍ တန်းတူအခွင့်အရေးများ မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ဖောင်ဒေးရှင်း၏ မျှော်မှန်းချက်မှာ &quot;မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များအားလုံးအတွက် လုံခြုံသော လူမှုစီးပွားပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့သော ဘဝများ မြှင့်တင်ရန်&quot; ဖြစ်သည်။ ဖောင်ဒေးရှင်းသည် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များအတွက် တစ်နိုင်ငံလုံးအဆင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်းများကို ဆောင်ရွက်နေသည့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းက ရှုမြင်ခြင်းခံရရန် ရည်မှန်းချက်ထားရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Who We Are|url=https://mwcdf.org/?page_id=335|website=Myanmar Women and Children Development Foundation|publisher=MWCDF|accessdate=21 February 2017|date=2016-05-05}}&lt;/ref&gt;

====မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များအသင်း====

မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များအသင်းကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အစိုးရမဟုတ်သော၊ အကျိုးအမြတ်မယူသော၊ ပါတီစွဲမရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ မန်နေဂျာများနှင့် ပညာရေးသမားများ ပါဝင်သည်။ အသင်းသည် [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များအသင်းချုပ်]]၏ အသင်းဝင်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ရည်မှန်းချက်မှာ &quot;မြန်မာအမျိုးသမီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်များကို စုစည်းရန်၊ အာရုံစိုက်လာစေရန်နှင့် ကမ္ဘာက အာရုံစိုက်လာစေရန်&quot; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Myanmar Women Entrepreneurs Association (MWEA)|url=https://www.asean-sme-academy.org/resource/myanmar-women-entrepreneurs-association-mwea/|website=ASEAN SME Academy|publisher=ASEAN|accessdate=21 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424235807/https://asean-sme-academy.org/resource/myanmar-women-entrepreneurs-association-mwea/|archive-date=24 April 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==
* [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများ]]
* [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူ့အခွင့်အရေး]]

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံ ဆောင်းပါးများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသမီးများ၏ အခွင့်အရေး| ]]</text>
      <sha1>35ovgapgmqhzm6ya8flburcjm5qgs5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283801</id>
    <revision>
      <id>1059293</id>
      <parentid>1058561</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55864-18</username>
        <id>149674</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ */</comment>
      <origin>1059293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112319" sha1="pddydnz9ema1hb4t6ehgj1i7fgme7kn" xml:space="preserve">{{Infobox government cabinet
| cabinet_name            = ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ
| flag                    = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg
| flag_border             = 
| cabinet_number          = ဆဋ္ဌမမြောက်
| cabinet_type            = ပြည်ထောင်စုအစိုးရ
| jurisdiction            = မြန်မာနိုင်ငံ
| image                   = President and Vice Presidents of Myanmar (2026).jpg
| image_size              = 300px
| caption                 = (ဘယ်မှညာ)ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတ(၂)
| date_formed             = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
| government_head         = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]]
| government_head_title   = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]
| deputy_government_head  = {{unbulleted list
  | [[ညိုစော|ညိုစော]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]])
  | [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]])
  }}
| state_head              = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]]
| state_head_title        = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]
| political_party         = {{unbulleted list
  | [[တပ်မတော်]]
  | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]
  }}
|current_number= ၃၅
|opposition_party= '''အတိုက်အခံများ'''
*   [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG)
*  [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]]
** ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း  တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ
  | election                = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ]]
| incumbent               = ၂၀၂၆ – လက်ရှိ
| incoming_formation      = [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]
| previous                = [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]]
| successor               = 
}}
'''ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ''' သည် (တရားဝင်အားဖြင့် '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆဋ္ဌမမြောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-07-24 |title=ရက် ၁၀၀ အတွင်း ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘာလုပ်နိုင်ခဲ့လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3r0nq32rxlo |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော အရပ်သားအသွင်းပြောင်း [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/81566 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် |url=https://burmese.dvb.no/post/681404 |access-date=2026-04-03 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]တို့ကိုလည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81374 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]] မှ  အာဏာထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ၊ဝန်ကြီးချုပ် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] နှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တို့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတို့တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ကို ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-18 |title=ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရွေးကောက်ပွဲ စတင်ကျင်းပမယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn92zwdpz4go |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွက်လာသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများကို  [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ရွေးချယ်တင်မြှောက်]] ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-24 |title=သမ္မတရာထူးရယူပြီး တပ်ချုပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်မည့် မင်းအောင်လှိုင်၏ အာဏာမြဲရေး စီမံကိန်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73502/ |access-date=2026-04-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;

ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] ထံမှ အာဏာလွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=https://mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcuaciuraphai-pngchngphaicnnykhng |access-date=2026-10-08 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;  

အစိုးရအဖွဲ့သစ်အတွက် ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်း ၃၁ ဌာန ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးနေရာအား လူ ၃၀ ဦးသာ ခန့်အပ်မည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လွှတ်တော်သို့ တင်ပြထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ အစည်းအဝေးတွင် နာယကက ဖတ်ကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; အဆိုပြုထားသည့် ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာနအသစ် (၆)ခု ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အတည်ပြုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ===
သမ္မတဦးမင်း​အောင်လှိုင်၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန  ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[ခိုင်ခိုင်စိုး]]အား ခန့်အပ်​ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိ​သော်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က အိန္ဒိယခရီးစဉ်မှ ပြန်လည်​ရောက်ရှိချိန်တွင် ​လေဆိပ်၌ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးသည်  သတင်းမီဒီယာများနှင့်​တွေ့ဆုံပြီး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ​ဖြေကြားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/312413 |access-date=2026-06-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အပြောင်းအလဲ ===
၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]၏ တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအသစ်အဖြစ် [[ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်]]ဖြင့် ခန့်အပ်ခဲ့သဖြင့် ဝေဖန်မှုများ မြင့်တက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပြန်စချိန်တွင် အတည်ပြုခန့်အပ်ရေးအတွက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]ဘက်က တင်သွင်းလာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ|url=http://www.moi.gov.mm/news/88670|website=Ministry Of Information|access-date=2026-09-30|language=en}}&lt;/ref&gt; ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကိစ္စရပ်များကို အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသဖြင့် ပိုမိုထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် လွှတ်တော်ရပ်နားချိန်တွင် အဆိုပါအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သမ္မတရုံးဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်ရီ]]က ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦးအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာကို ကန့်ကွက်လိုပါက လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထား တင်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၁၂ အရ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမရှိချိန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို ထုတ်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း လွှတ်တော်မစမီ ရက်ပိုင်းအလိုတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းအပေါ် ဝေဖန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဦးမင်းအောင်လှိုင် အမိန့်နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကိုကိုဦး ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်လို့ ဝေဖန်ခံရပြီးမှ လွှတ်တော်တင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cqx2zxdd7nrlt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-09-30|access-date=2026-09-30|language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် အပြောင်းအလဲ ===
၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]က အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

အစိုးရအဖွဲ့သစ် သက်တမ်း (၆) လအကြာတွင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများ စတင်ပြုလုပ်နေရာ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်က ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီး၊ ပညာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့် ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတို့အား တာဝန်မှ အနားပေးခဲ့ပြီး ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးနေရာတွင် လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင်လည်း ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်ခြင်း၊ ဒုတိယဝန်ကြီးများအား နေရာပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်းအပါအဝင် ပြောင်းလဲမှုအချို့ကို အမိန့်ထုတ်ပြန်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦး[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]]အား ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာနသို့လည်းကောင်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင်အား အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး အားကစားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီနှင့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းဝင်းတို့အား အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း၊ အမျိုးသမီးရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်အား လစ်လပ်သွားသည့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ အလုပ်သမား ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်းအား နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါ အပြောင်းအရွှေ့များကြောင့် လစ်လပ်သွားသည့် အမျိုးသမီးရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒေါက်တာနေသွယ်ကြည်၊ အလုပ်သမား ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးမျိုးအောင်၊ အားကစားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးမျိုးကျော်သူတို့အား အသီးသီး တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89156 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;အောက်တိုဘာ ၉ ရက်က ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသဖြင့် လစ်လပ်နေသည့် ကျန်းမာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒေါက်တာတင်ထွန်း၊ ပညာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးဝင်းမောင်သိန်းတို့အား တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးစောရန်အောင်၊ ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးအဖြစ် ဒေါ်အေးအေးလှိုင်တို့အားလည်း တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်က ဒုဝန်ကြီးများကို ရာထူးနေရာပြောင်းလဲ |url=https://burmese.dvb.no/post/476029 |access-date=2026-10-11 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၈၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ထွန်းအောင်]] အား [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89351 |access-date=2026-10-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၈၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] အား [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]] အား [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89353 |access-date=2026-10-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်စုစုပေါင်းသည် ၃၅ ဦး ဖြစ်လာသည်။

၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၈၄ /၂၀၂၆ ဖြင့် [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)မှ ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ကျော်ဟန် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref /&gt;

== အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:80%; border:1px solid #a2a9b1;&quot;
|-
! style=&quot;width:20%; background:#f8f9fa;&quot; | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]
! style=&quot;width:20%; background:#f8f9fa;&quot; | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]]
! style=&quot;width:20%; background:#f8f9fa;&quot; | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]]
|-
|[[File:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|x150px]]
| [[File:NyoSaw.jpg|x150px]]
| [[File:Nann Ni Ni Aye (2).png|x150px]]
|-
| style=&quot;font-size:100%;&quot; | '''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]'''
| style=&quot;font-size:100%;&quot; | '''[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]'''
| style=&quot;font-size:100%;&quot; | '''[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]'''
|-
| &lt;small&gt;၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ&lt;/small&gt;
|}

== ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ ==
{{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}}
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- Per protocol, cabinet members are 34 persons with order of precedence. --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း'''
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
! စဉ် !! အမည် !! တာဝန်
|-
| ၁။ || [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] || နိုင်ငံတော်သမ္မတ
|-
| ၂။ || [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] || ဒုတိယသမ္မတ
|-
| ၃။ || [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] || ဒုတိယသမ္မတ
|-
| ၄။ || [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး
|-
| ၅။ || [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၆။ || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၇။ || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊  ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
|၈။
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]
|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၉။ || ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၀။ || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၁။ || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၂။ || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၃။ || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၄။ || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၅။ || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၆။ || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၇။ || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၈။ || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၉။ || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၀။ || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၁။ || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၂။ || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၃။ || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၄။ || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၅။ || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၆။ || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၇။ || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၈။ || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၉။ || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၀။ || [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၃၁။ || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၃၂။ || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၃၃။ || ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၃၄။ || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၃၅။ || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် || အတွင်းရေးမှူး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး
|}

== ဝန်ကြီးဌာန (၃၁)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်း ==
{{Main|ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း}}
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သော အမိန့်အမှတ်၊ ၅ / ၂၀၂၆ ဖြင့် [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်များအရ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။ အလားတူ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ လူ/ကယ်/ပြန်ဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးပြီး ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးနှစ်ဦး ခန့်အပ် |url=https://news-eleven.com/article/315906 |access-date=2026-10-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ===
{| class=&quot;wikitable; text-align:center;&quot;
|+ '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)'''
|- style=&quot;background:#0047AB; color:white;&quot;
! စဉ် !! ဝန်ကြီးဌာန !! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !! တာဝန်စတင် !! တာဝန်ပြီးဆုံး !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက်
|-
| ၁။ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂။ || နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၃။ || [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |၄။
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]
|[[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]]
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|14}}
|
|-
|ဦး[[ထွန်းအောင်]]|| ၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ 
|{{Age in years and days|2026|10|14}}||
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | ၅။ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|14}} ||
|-
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]
|၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|14}}
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ၆။ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|9|17}} ||
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၇။ || [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၈။ || [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၉။ || [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၁၀။ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၁။ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၁၂။ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || &lt;small&gt;ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်&lt;/small&gt;
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၃။ || [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၁၄။ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | ၁၅။ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}||
|-
|[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]]
|၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|လက်ရှိ
|{{Age in years and days|2026|10|9}}
|
|-
| ၁၆။ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၇။ || [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၁၈။ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၉။ || [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၂၀။ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၁။ || [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၂၂။ || [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၃။ || စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၂၄။ || [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | ၂၅။ || rowspan=&quot;2&quot; | [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} || 
|-
| [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || ''လက်ရှိ''|| {{Age in years and days|2026|10|3}} ||
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၆။ || [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၇။ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၂၈။ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၉။ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ၃၀။ || rowspan=&quot;2&quot; | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}||
|-
|ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]]
|၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|လက်ရှိ
|{{Age in years and days|2026|10|14}}
|
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | ၃၁။ 
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]]
| [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] 
| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ 
| ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ 
| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} 
| 
|-
| [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]]
| ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ 
| လက်ရှိ 
| {{Age in years and days|2026|10|3}} 
| 
|}

=== ဒုတိယဝန်ကြီးများ ===
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable; text-align:center;&quot;
|+ '''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆)'''
|- style=&quot;background:#0047AB; color:white;&quot;
! style=&quot;width:5%&quot; | စဉ် !! style=&quot;width:25%&quot; | ဝန်ကြီးဌာန !! style=&quot;width:20%&quot; | အမည် !! style=&quot;width:15%&quot; | စတင်ရက် !! style=&quot;width:15%&quot; | ပြီးဆုံးရက် !! style=&quot;width:20%&quot; | တာဝန်သက်တမ်း
|-
| ၁ || rowspan=&quot;2&quot; | [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| ဦးခင်လတ် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
|၂
|[[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]
|၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|လက်ရှိ
|{{Age in years and days|2026|8|17}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၃ || [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၄ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအောင်မြိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၅ || ဦးထွန်းလူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၆ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၇ || ဦးသက်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|-
| ၈ || [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၉ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၁၀ || rowspan=&quot;2&quot; | [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၁၁ || [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၂ || rowspan=&quot;3&quot; | [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါ်သန်းသန်းလင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| - || ဦးဟန်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}}
|-
|၁၃
|[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]]
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|-
| - || rowspan=&quot;3&quot; | [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးကျော်ထင်|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}}
|-
| ၁၄ || ဦးသန့်စင်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|{{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
|၁၅
|ဦးဟန်ဝင်းအောင်
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၆ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
|၁၇
|
|ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန်
|
|
|
|-
| ၁၈ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| စိုင်းထွန်းညို || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၉ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| - || rowspan=&quot;3&quot; | [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}
|-
| ၂၀ || ဦးနေမျိုးလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
|၂၁
|ဦးဝင်းမောင်သိန်း
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၂ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| - || rowspan=&quot;2&quot; | [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ အေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}
|-
|၂၃
|ဒေါက်တာ တင်ထွန်း
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| - || rowspan=&quot;2&quot; | [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}}
|-
|၂၄
|ဒေါက်တာ [[နေသွယ်ကြည်]]
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|-
| ၂၅ || [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးရဲတင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၆ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦး[[လင်းအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၂၇ || rowspan=&quot;3&quot; | [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;3&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၂၈ || ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|-
| ၂၉ || ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၃၀ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးသိုက်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၃၁ || rowspan=&quot;2&quot; | [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးခင်လတ်ကြီး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၃၂ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၃၃ || rowspan=&quot;2&quot; | [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၃၄ || ဦးကျော်နိုင်ဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|-
| ၃၅ || rowspan=&quot;2&quot; | စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || ဦးသွင်အောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၃၆ || ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၃၇ || rowspan=&quot;3&quot; | [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]|| [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| - || [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|{{Age in years and days|2026|4|10|2026|8|17}}
|-
|၃၈
|ဦးရဲထွန်းဦး
|၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|8|17}}
|-
| - || rowspan=&quot;2&quot; | [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမောင်မောင်သန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}}
|-
|၃၉
|ဦးမျိုးအောင်
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၄၀ || rowspan=&quot;2&quot; | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၄၁ || ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|-
| - || rowspan=&quot;2&quot; | [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးညီညီ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}}
|-
|၄၂
|ဦးမျိုးကျော်သူ
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၄၃ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးစစ်နိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၄၄ || rowspan=&quot;2&quot; |  [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၄၅ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်|| ၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||  {{Age in years and days|2026|7|25}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၄၆ || rowspan=&quot;2&quot; | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ သန်းစိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၄၇ || ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||
|-
| ၄၈ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၄၉ || ဦးဖြိုးဇော်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||
|}

== ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရုံးအဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲများ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:95%; border-collapse: collapse;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;&quot; | ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲခန့်ထားမှု
|- style=&quot;text-align:center; height:35px; background:#f2f2f2;&quot;
! style=&quot;width:5%;&quot; | စဉ်
! style=&quot;width:30%;&quot; | ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းအမည်
! style=&quot;width:20%;&quot; | အကြီးအကဲအမည်
! style=&quot;width:20%;&quot; | ရာထူး
! style=&quot;width:12%;&quot; | စတင်ရက်
! style=&quot;width:13%;&quot; | ကုန်ဆုံးရက်
|-
| ၁ || [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]]|| [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]|| [[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]|| rowspan=&quot;9&quot; | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|-
| ၂ || [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] || [[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|-
| ၃ || [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|| [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|-
| ၄ || [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]] || [[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]|| [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] || လက်ရှိ
|-
| ၅ || [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]|| [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|-
| ၆ || [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] || [[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|-
| ၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]] || [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|-
| ၈ || [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]|| [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်သို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311101 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|-
| ၉ || [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]|| [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|}

== တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ==
၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ အသီးသီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများကို အဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt; သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အတည်ပြုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-07 |title=တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် လျာထားအဆိုပြုစာရင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/07/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae/ |access-date=2026-04-07 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border-collapse: collapse;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;&quot; | ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ (၂၀၂၆)
|- style=&quot;text-align:center; height:40px; background:#f2f2f2;&quot;
! style=&quot;width:5%;&quot; | စဉ်
! style=&quot;width:30%;&quot; | အစိုးရအဖွဲ့
! style=&quot;width:25%;&quot; | ဝန်ကြီးချုပ်
! style=&quot;width:15%;&quot; | စတင်ရက်
! style=&quot;width:15%;&quot; | ကုန်ဆုံးရက်
! style=&quot;width:10%;&quot; | မှတ်ချက်
|-
| ၁။ || [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||
|-
| ၂။ || [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အံ့မော်|ဦးအံ့မော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၁၅
|-
| ၃။ || [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း)
|-
| ၄။ || [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)
|-
| ၅။ || [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၇
|-
| ၆။ || [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၈၃ 
|-
| ၇။ || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယရဲချုပ်(၁)ငြိမ်း
|-
| ၈။ || [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၇၇
|-
| ၉။ || [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]|| [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||
|-
| ၁၀။ || [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်ဝင်းသန်း|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၀
|-
| ၁၁။ || [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[နိုင်ဦး|ဦးနိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၈
|-
| ၁၂။ || [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဘွဲ့ရ ဒုရဲအုပ်လောင်း အပတ်စဉ် (၁၇)
|-
| ၁၃။ || [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စိုင်းထိန်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၄
|-
| ၁၄။ || [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||
|}
== အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခြင်းခံရသည့် မြို့နယ်များ (၂၀၂၆) ==
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] (ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။အမိန့်အမှတ် (၂/၂၀၂၆) အရ အဆိုပါမြို့နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၃ (ခ) အရ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]အား အပ်နှင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-24 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ အေအေထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအပါ မြို့နယ် ၆၀ ကိုအရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mk4v971v7t |access-date=2026-04-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

ဆက်လက်၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး နဝမနေ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် ထိုနေ့မှာပင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် အထက်ပါကိစ္စကို တွန်းဇံ နှင့် ဖလမ်းမြို့နယ်များမှ လွဲ၍ ရက်ပေါင်း(၉၀) ဆက်လက် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၃/၂၀၂၆) |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/85574 |access-date=2026-07-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitext sortable&quot; style=&quot;width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- style=&quot;background-color: #ceebff; text-align: center; font-weight: bold;&quot;
! style=&quot;padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;&quot; | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ်
! style=&quot;padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;&quot; | အရေအတွက် 
! style=&quot;padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;&quot; | မြို့နယ်အမည်များ
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[ကချင်ပြည်နယ်]] || ၅ || ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ရွှေကူ၊ အင်ဂျန်းယန်၊ ဆော့လော်၊ ချီဖွေ
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[ကယားပြည်နယ်]] || ၃ || ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[ကရင်ပြည်နယ်]] || ၂ || ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[ချင်းပြည်နယ်]] || ၇ || ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ပလက်ဝ၊ &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;&quot;&gt;တွန်းဇံ&lt;/span&gt;၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;&quot;&gt;ဖလမ်း&lt;/span&gt;
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] || ၈ || ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်း၊ ပုလဲ၊ အင်းတော်
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၅ || ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ရေစကြို
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၁ || ငါန်းဇွန်
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] || ၁၄ || ရမ်းဗြဲ၊ ပေါက်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ရသေ့တောင်၊ ဂွ၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ကျောက်တော်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ မြောက်ဦး၊ သံတွဲ၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ်
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[ရှမ်းပြည်နယ်]] || ၁၅ || နမ္မတူ၊ မဘိမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ နမ့်ခမ်း၊ သိန္နီ၊ ကွမ်းလုံ၊ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ ဟိုပန်၊ လောက်ကိုင်၊ ကုန်းကြမ်း၊ မိုးမိတ်၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ မိုင်းလား
|- style=&quot;background-color: #eaecf0; font-weight: bold; padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1;&quot;
| style=&quot;text-align: right;&quot; | စုစုပေါင်း || ၆၀ || မြို့နယ်များ
|}

== နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဉ်များ ==
ဤစာရင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အကြီးအကဲများ၊ အထူးကိုယ်စားလှယ်များ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသူများ၏ တရားဝင်တွေ့ဆုံမှုများကိုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားအစိုးရအဆင့်များနှင့် တွေ့ဆုံမှုစာရင်းများ မပါဝင်ပါ။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိသည့် တရားဝင်မဟုတ်သော ခရီးစဉ်များလည်း ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83687 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: 100%;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2&quot;
! width=&quot;5%&quot; | စဉ် !! width=&quot;10%&quot; | နေ့ရက် !! width=&quot;18%&quot; | အမည် !! width=&quot;12%&quot; | နိုင်ငံ/အဖွဲ့ !! width=&quot;15%&quot; | တာဝန် !! width=&quot;20%&quot; | အကြောင်းအရာ !! width=&quot;20%&quot; | မှတ်ချက်
|-
| ၁ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Jiang Xinzhi || {{flag|China}} || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ([[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|CPPCC]]) || [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ကတိသစ္စာပြုပွဲ]] || ရှီကျင့်ဖျင်၏ ကိုယ်စားလှယ်
|-
| ၂ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Igor SERGYENKO || {{flag|Belarus}} || အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || -
|-
| ၃ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kirti Vardhan Singh || {{flag|India}} || ဒု-ဝန်ကြီး (ပြည်ပရေးရာ) || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || -
|-
| ၄ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Dr. Parnpree Bahiddha-Nukara || {{flag|Thailand}} || ယခင် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || -
|-
| ၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kitti Settha Pandita CHAM Prasidh || {{flag|Cambodia}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || -
|-
| ၆ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Valdrack Jaentschke || {{flag|Nicaragua}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || -
|-
| ၇ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Alounkeo KITIKHOUN || {{flag|Laos}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || ဗီယက်နမ်နှင့်အတူ
|-
| ၈ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Nguyen Tat Thanh || {{flag|Vietnam}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || လာအိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ
|-
| ၉ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sholban KARA-OOL || {{flag|Russia}} || ဒူးမားလွှတ်တော် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || -
|-
| ၁၀ || ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Xu Qin || {{flag|China}} || ပြည်နယ်ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ || တရားဝင်ခရီးစဉ် || ဟေလုံကျန်းပြည်နယ်
|-
| ၁၁ || ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sihasak Phuangketkaew || {{flag|Thailand}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || -
|-
| ၁၂ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Wang Yi || {{flag|China}} || နိုင်ငံရေးရာဗျူရို/ဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82092 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; || -
|-
| ၁၃ || ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sugiono || {{flag|Indonesia}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || -
|-
| ၁၄ || ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Thongsavan PHO-MVIHANE || {{flag|Laos}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83883 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; || -
|-
| ၁၅ || ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Indra Mani Pandey || [[ဘင်းမ်စတက်]] || အတွင်းရေးမှူးချုပ် || တရားဝင်ခရီးစဉ်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84298 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; || ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းရယူရေးကိစ္စ
|-
| ၁၆ || ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || မစ္စတာ [[အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို|အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို]]|| {{flag|Belarus}} || နိုင်ငံတော်သမ္မတ || အလုပ်သဘောခရီးစဉ်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသမ္မတ မစ္စတာ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကိုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84730 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; || သမ္မတအဆင့် ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ်
|-
| ၁၇ || ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Yohei SASAKAWA || {{flag|Japan}}|| နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံသို့ နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Mr. Yohei SASAKAWA လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86469 |access-date=2026-08-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;|| -
|-
| ၁၈ || ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Le Hoai Trung || {{flag|Vietnam}}|| ဗီယက်နမ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/87310 |access-date=2026-09-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;|| -
|-
| ၁၉ || ၁၅-၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || Mr. Michael Vance&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lewis |first=Simon |date=2026-10-08 |title=EXCLUSIVE: US opens direct talks with Myanmar's generals, reversing years of isolation |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-opens-direct-talks-with-myanmars-generals-reversing-years-isolation-2026-10-08/ |access-date=2026-10-08 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|USA}}|| အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ထောက်လှမ်းရေး နှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လျှိုဝှက်ခရီးစဉ်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လိုက်ပါလာသည့် လေယာဉ် နေပြည်တော်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာ |url=https://news-eleven.com/article/315139 |access-date=2026-09-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;|| အမေရိကန်က မြန်မာစစ်အုပ်စု နှင့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှု ပြန်စခြင်း
|}

==ကိုးကား==
{{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}}

[[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]</text>
      <sha1>pddydnz9ema1hb4t6ehgj1i7fgme7kn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059399</id>
      <parentid>1059293</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဉ်များ */</comment>
      <origin>1059399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115719" sha1="jce5aubb5qh8jw9ckovmwid4swnm7zz" xml:space="preserve">{{Infobox government cabinet
| cabinet_name            = ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ
| flag                    = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg
| flag_border             = 
| cabinet_number          = ဆဋ္ဌမမြောက်
| cabinet_type            = ပြည်ထောင်စုအစိုးရ
| jurisdiction            = မြန်မာနိုင်ငံ
| image                   = President and Vice Presidents of Myanmar (2026).jpg
| image_size              = 300px
| caption                 = (ဘယ်မှညာ)ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတ(၂)
| date_formed             = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
| government_head         = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]]
| government_head_title   = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]
| deputy_government_head  = {{unbulleted list
  | [[ညိုစော|ညိုစော]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]])
  | [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]])
  }}
| state_head              = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]]
| state_head_title        = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]
| political_party         = {{unbulleted list
  | [[တပ်မတော်]]
  | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]
  }}
|current_number= ၃၅
|opposition_party= '''အတိုက်အခံများ'''
*   [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG)
*  [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]]
** ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း  တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ
  | election                = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ]]
| incumbent               = ၂၀၂၆ – လက်ရှိ
| incoming_formation      = [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]
| previous                = [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]]
| successor               = 
}}
'''ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ''' သည် (တရားဝင်အားဖြင့် '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆဋ္ဌမမြောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-07-24 |title=ရက် ၁၀၀ အတွင်း ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘာလုပ်နိုင်ခဲ့လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3r0nq32rxlo |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော အရပ်သားအသွင်းပြောင်း [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/81566 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် |url=https://burmese.dvb.no/post/681404 |access-date=2026-04-03 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]တို့ကိုလည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81374 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]] မှ  အာဏာထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ၊ဝန်ကြီးချုပ် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] နှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တို့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတို့တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ကို ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-18 |title=ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရွေးကောက်ပွဲ စတင်ကျင်းပမယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn92zwdpz4go |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွက်လာသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများကို  [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ရွေးချယ်တင်မြှောက်]] ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-24 |title=သမ္မတရာထူးရယူပြီး တပ်ချုပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်မည့် မင်းအောင်လှိုင်၏ အာဏာမြဲရေး စီမံကိန်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73502/ |access-date=2026-04-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;

ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] ထံမှ အာဏာလွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=https://mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcuaciuraphai-pngchngphaicnnykhng |access-date=2026-10-08 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;  

အစိုးရအဖွဲ့သစ်အတွက် ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်း ၃၁ ဌာန ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးနေရာအား လူ ၃၀ ဦးသာ ခန့်အပ်မည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လွှတ်တော်သို့ တင်ပြထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ အစည်းအဝေးတွင် နာယကက ဖတ်ကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; အဆိုပြုထားသည့် ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာနအသစ် (၆)ခု ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အတည်ပြုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ===
သမ္မတဦးမင်း​အောင်လှိုင်၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန  ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[ခိုင်ခိုင်စိုး]]အား ခန့်အပ်​ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိ​သော်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က အိန္ဒိယခရီးစဉ်မှ ပြန်လည်​ရောက်ရှိချိန်တွင် ​လေဆိပ်၌ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးသည်  သတင်းမီဒီယာများနှင့်​တွေ့ဆုံပြီး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ​ဖြေကြားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/312413 |access-date=2026-06-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အပြောင်းအလဲ ===
၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]၏ တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအသစ်အဖြစ် [[ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်]]ဖြင့် ခန့်အပ်ခဲ့သဖြင့် ဝေဖန်မှုများ မြင့်တက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပြန်စချိန်တွင် အတည်ပြုခန့်အပ်ရေးအတွက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]ဘက်က တင်သွင်းလာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ|url=http://www.moi.gov.mm/news/88670|website=Ministry Of Information|access-date=2026-09-30|language=en}}&lt;/ref&gt; ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကိစ္စရပ်များကို အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသဖြင့် ပိုမိုထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် လွှတ်တော်ရပ်နားချိန်တွင် အဆိုပါအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သမ္မတရုံးဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်ရီ]]က ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦးအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာကို ကန့်ကွက်လိုပါက လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထား တင်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၁၂ အရ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမရှိချိန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို ထုတ်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း လွှတ်တော်မစမီ ရက်ပိုင်းအလိုတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းအပေါ် ဝေဖန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဦးမင်းအောင်လှိုင် အမိန့်နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကိုကိုဦး ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်လို့ ဝေဖန်ခံရပြီးမှ လွှတ်တော်တင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cqx2zxdd7nrlt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-09-30|access-date=2026-09-30|language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် အပြောင်းအလဲ ===
၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]က အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

အစိုးရအဖွဲ့သစ် သက်တမ်း (၆) လအကြာတွင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများ စတင်ပြုလုပ်နေရာ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်က ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီး၊ ပညာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့် ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတို့အား တာဝန်မှ အနားပေးခဲ့ပြီး ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးနေရာတွင် လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင်လည်း ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်ခြင်း၊ ဒုတိယဝန်ကြီးများအား နေရာပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်းအပါအဝင် ပြောင်းလဲမှုအချို့ကို အမိန့်ထုတ်ပြန်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦး[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]]အား ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာနသို့လည်းကောင်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင်အား အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး အားကစားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီနှင့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းဝင်းတို့အား အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း၊ အမျိုးသမီးရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်အား လစ်လပ်သွားသည့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ အလုပ်သမား ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်းအား နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါ အပြောင်းအရွှေ့များကြောင့် လစ်လပ်သွားသည့် အမျိုးသမီးရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒေါက်တာနေသွယ်ကြည်၊ အလုပ်သမား ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးမျိုးအောင်၊ အားကစားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးမျိုးကျော်သူတို့အား အသီးသီး တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89156 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;အောက်တိုဘာ ၉ ရက်က ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသဖြင့် လစ်လပ်နေသည့် ကျန်းမာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒေါက်တာတင်ထွန်း၊ ပညာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးဝင်းမောင်သိန်းတို့အား တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးစောရန်အောင်၊ ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးအဖြစ် ဒေါ်အေးအေးလှိုင်တို့အားလည်း တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်က ဒုဝန်ကြီးများကို ရာထူးနေရာပြောင်းလဲ |url=https://burmese.dvb.no/post/476029 |access-date=2026-10-11 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၈၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ထွန်းအောင်]] အား [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89351 |access-date=2026-10-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၈၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] အား [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]] အား [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89353 |access-date=2026-10-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်စုစုပေါင်းသည် ၃၅ ဦး ဖြစ်လာသည်။

၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၈၄ /၂၀၂၆ ဖြင့် [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)မှ ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ကျော်ဟန် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref /&gt;

== အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:80%; border:1px solid #a2a9b1;&quot;
|-
! style=&quot;width:20%; background:#f8f9fa;&quot; | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]
! style=&quot;width:20%; background:#f8f9fa;&quot; | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]]
! style=&quot;width:20%; background:#f8f9fa;&quot; | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]]
|-
|[[File:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|x150px]]
| [[File:NyoSaw.jpg|x150px]]
| [[File:Nann Ni Ni Aye (2).png|x150px]]
|-
| style=&quot;font-size:100%;&quot; | '''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]'''
| style=&quot;font-size:100%;&quot; | '''[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]'''
| style=&quot;font-size:100%;&quot; | '''[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]'''
|-
| &lt;small&gt;၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ&lt;/small&gt;
|}

== ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ ==
{{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}}
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- Per protocol, cabinet members are 34 persons with order of precedence. --&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း'''
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
! စဉ် !! အမည် !! တာဝန်
|-
| ၁။ || [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] || နိုင်ငံတော်သမ္မတ
|-
| ၂။ || [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] || ဒုတိယသမ္မတ
|-
| ၃။ || [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] || ဒုတိယသမ္မတ
|-
| ၄။ || [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး
|-
| ၅။ || [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၆။ || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၇။ || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊  ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
|၈။
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]
|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၉။ || ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၀။ || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၁။ || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၂။ || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၃။ || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၄။ || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၅။ || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၆။ || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၇။ || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၈။ || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၉။ || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၀။ || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၁။ || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၂။ || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၃။ || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၄။ || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၅။ || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၆။ || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၇။ || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၈။ || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၂၉။ || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၁၀။ || [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၃၁။ || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၃၂။ || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၃၃။ || ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၃၄။ || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန
|-
| ၃၅။ || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် || အတွင်းရေးမှူး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး
|}

== ဝန်ကြီးဌာန (၃၁)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်း ==
{{Main|ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း}}
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သော အမိန့်အမှတ်၊ ၅ / ၂၀၂၆ ဖြင့် [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်များအရ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။ အလားတူ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ လူ/ကယ်/ပြန်ဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးပြီး ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးနှစ်ဦး ခန့်အပ် |url=https://news-eleven.com/article/315906 |access-date=2026-10-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ===
{| class=&quot;wikitable; text-align:center;&quot;
|+ '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)'''
|- style=&quot;background:#0047AB; color:white;&quot;
! စဉ် !! ဝန်ကြီးဌာန !! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !! တာဝန်စတင် !! တာဝန်ပြီးဆုံး !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက်
|-
| ၁။ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂။ || နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၃။ || [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |၄။
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]
|[[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]]
|၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|14}}
|
|-
|ဦး[[ထွန်းအောင်]]|| ၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ 
|{{Age in years and days|2026|10|14}}||
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | ၅။ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|14}} ||
|-
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]
|၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|14}}
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ၆။ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|9|17}} ||
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၇။ || [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၈။ || [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၉။ || [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၁၀။ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၁။ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၁၂။ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || &lt;small&gt;ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်&lt;/small&gt;
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၃။ || [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၁၄။ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | ၁၅။ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}||
|-
|[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]]
|၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|လက်ရှိ
|{{Age in years and days|2026|10|9}}
|
|-
| ၁၆။ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၇။ || [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၁၈။ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၉။ || [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၂၀။ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၁။ || [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၂၂။ || [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၃။ || စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၂၄။ || [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | ၂၅။ || rowspan=&quot;2&quot; | [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} || 
|-
| [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || ''လက်ရှိ''|| {{Age in years and days|2026|10|3}} ||
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၆။ || [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၇။ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| ၂၈။ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၉။ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ၃၀။ || rowspan=&quot;2&quot; | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}||
|-
|ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]]
|၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|လက်ရှိ
|{{Age in years and days|2026|10|14}}
|
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | ၃၁။ 
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]]
| [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] 
| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ 
| ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ 
| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} 
| 
|-
| [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]]
| ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ 
| လက်ရှိ 
| {{Age in years and days|2026|10|3}} 
| 
|}

=== ဒုတိယဝန်ကြီးများ ===
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable; text-align:center;&quot;
|+ '''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆)'''
|- style=&quot;background:#0047AB; color:white;&quot;
! style=&quot;width:5%&quot; | စဉ် !! style=&quot;width:25%&quot; | ဝန်ကြီးဌာန !! style=&quot;width:20%&quot; | အမည် !! style=&quot;width:15%&quot; | စတင်ရက် !! style=&quot;width:15%&quot; | ပြီးဆုံးရက် !! style=&quot;width:20%&quot; | တာဝန်သက်တမ်း
|-
| ၁ || rowspan=&quot;2&quot; | [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| ဦးခင်လတ် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
|၂
|[[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]
|၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|လက်ရှိ
|{{Age in years and days|2026|8|17}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၃ || [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၄ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအောင်မြိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၅ || ဦးထွန်းလူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၆ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၇ || ဦးသက်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|-
| ၈ || [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၉ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၁၀ || rowspan=&quot;2&quot; | [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၁၁ || [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၂ || rowspan=&quot;3&quot; | [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါ်သန်းသန်းလင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| - || ဦးဟန်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}}
|-
|၁၃
|[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]]
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|-
| - || rowspan=&quot;3&quot; | [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးကျော်ထင်|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}}
|-
| ၁၄ || ဦးသန့်စင်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|{{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
|၁၅
|ဦးဟန်ဝင်းအောင်
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၆ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
|၁၇
|
|ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန်
|
|
|
|-
| ၁၈ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| စိုင်းထွန်းညို || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၁၉ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| - || rowspan=&quot;3&quot; | [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}
|-
| ၂၀ || ဦးနေမျိုးလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
|၂၁
|ဦးဝင်းမောင်သိန်း
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၂ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| - || rowspan=&quot;2&quot; | [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ အေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}
|-
|၂၃
|ဒေါက်တာ တင်ထွန်း
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| - || rowspan=&quot;2&quot; | [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}}
|-
|၂၄
|ဒေါက်တာ [[နေသွယ်ကြည်]]
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|-
| ၂၅ || [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးရဲတင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၂၆ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦး[[လင်းအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၂၇ || rowspan=&quot;3&quot; | [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;3&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၂၈ || ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|-
| ၂၉ || ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၃၀ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးသိုက်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၃၁ || rowspan=&quot;2&quot; | [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးခင်လတ်ကြီး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၃၂ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၃၃ || rowspan=&quot;2&quot; | [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၃၄ || ဦးကျော်နိုင်ဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|-
| ၃၅ || rowspan=&quot;2&quot; | စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || ဦးသွင်အောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၃၆ || ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၃၇ || rowspan=&quot;3&quot; | [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]|| [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| - || [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|{{Age in years and days|2026|4|10|2026|8|17}}
|-
|၃၈
|ဦးရဲထွန်းဦး
|၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|8|17}}
|-
| - || rowspan=&quot;2&quot; | [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမောင်မောင်သန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}}
|-
|၃၉
|ဦးမျိုးအောင်
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၄၀ || rowspan=&quot;2&quot; | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၄၁ || ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|-
| - || rowspan=&quot;2&quot; | [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးညီညီ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}}
|-
|၄၂
|ဦးမျိုးကျော်သူ
|၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
|''လက်ရှိ''
|{{Age in years and days|2026|10|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၄၃ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးစစ်နိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၄၄ || rowspan=&quot;2&quot; |  [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၄၅ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်|| ၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||  {{Age in years and days|2026|7|25}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၄၆ || rowspan=&quot;2&quot; | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ သန်းစိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|- style=&quot;background:#F9F9F9;&quot;
| ၄၇ || ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||
|-
| ၄၈ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan=&quot;2&quot; | {{Age in years and days|2026|4|10}}
|-
| ၄၉ || ဦးဖြိုးဇော်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||
|}

== ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရုံးအဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲများ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:95%; border-collapse: collapse;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;&quot; | ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲခန့်ထားမှု
|- style=&quot;text-align:center; height:35px; background:#f2f2f2;&quot;
! style=&quot;width:5%;&quot; | စဉ်
! style=&quot;width:30%;&quot; | ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းအမည်
! style=&quot;width:20%;&quot; | အကြီးအကဲအမည်
! style=&quot;width:20%;&quot; | ရာထူး
! style=&quot;width:12%;&quot; | စတင်ရက်
! style=&quot;width:13%;&quot; | ကုန်ဆုံးရက်
|-
| ၁ || [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]]|| [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]|| [[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]|| rowspan=&quot;9&quot; | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ
|-
| ၂ || [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] || [[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|-
| ၃ || [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|| [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|-
| ၄ || [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]] || [[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]|| [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] || လက်ရှိ
|-
| ၅ || [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]|| [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|-
| ၆ || [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] || [[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|-
| ၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]] || [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|-
| ၈ || [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]|| [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်သို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311101 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|-
| ၉ || [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]|| [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ
|}

== တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ==
၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ အသီးသီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများကို အဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt; သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အတည်ပြုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-07 |title=တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် လျာထားအဆိုပြုစာရင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/07/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae/ |access-date=2026-04-07 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border-collapse: collapse;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;&quot; | ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ (၂၀၂၆)
|- style=&quot;text-align:center; height:40px; background:#f2f2f2;&quot;
! style=&quot;width:5%;&quot; | စဉ်
! style=&quot;width:30%;&quot; | အစိုးရအဖွဲ့
! style=&quot;width:25%;&quot; | ဝန်ကြီးချုပ်
! style=&quot;width:15%;&quot; | စတင်ရက်
! style=&quot;width:15%;&quot; | ကုန်ဆုံးရက်
! style=&quot;width:10%;&quot; | မှတ်ချက်
|-
| ၁။ || [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||
|-
| ၂။ || [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အံ့မော်|ဦးအံ့မော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၁၅
|-
| ၃။ || [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း)
|-
| ၄။ || [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)
|-
| ၅။ || [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၇
|-
| ၆။ || [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၈၃ 
|-
| ၇။ || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယရဲချုပ်(၁)ငြိမ်း
|-
| ၈။ || [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၇၇
|-
| ၉။ || [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]|| [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||
|-
| ၁၀။ || [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်ဝင်းသန်း|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၀
|-
| ၁၁။ || [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[နိုင်ဦး|ဦးနိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၈
|-
| ၁၂။ || [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဘွဲ့ရ ဒုရဲအုပ်လောင်း အပတ်စဉ် (၁၇)
|-
| ၁၃။ || [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စိုင်းထိန်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၄
|-
| ၁၄။ || [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||
|}
== အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခြင်းခံရသည့် မြို့နယ်များ (၂၀၂၆) ==
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] (ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။အမိန့်အမှတ် (၂/၂၀၂၆) အရ အဆိုပါမြို့နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၃ (ခ) အရ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]အား အပ်နှင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-24 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ အေအေထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအပါ မြို့နယ် ၆၀ ကိုအရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mk4v971v7t |access-date=2026-04-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

ဆက်လက်၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး နဝမနေ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် ထိုနေ့မှာပင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် အထက်ပါကိစ္စကို တွန်းဇံ နှင့် ဖလမ်းမြို့နယ်များမှ လွဲ၍ ရက်ပေါင်း(၉၀) ဆက်လက် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၃/၂၀၂၆) |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/85574 |access-date=2026-07-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitext sortable&quot; style=&quot;width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- style=&quot;background-color: #ceebff; text-align: center; font-weight: bold;&quot;
! style=&quot;padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;&quot; | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ်
! style=&quot;padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;&quot; | အရေအတွက် 
! style=&quot;padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;&quot; | မြို့နယ်အမည်များ
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[ကချင်ပြည်နယ်]] || ၅ || ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ရွှေကူ၊ အင်ဂျန်းယန်၊ ဆော့လော်၊ ချီဖွေ
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[ကယားပြည်နယ်]] || ၃ || ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[ကရင်ပြည်နယ်]] || ၂ || ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[ချင်းပြည်နယ်]] || ၇ || ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ပလက်ဝ၊ &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;&quot;&gt;တွန်းဇံ&lt;/span&gt;၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;&quot;&gt;ဖလမ်း&lt;/span&gt;
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] || ၈ || ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်း၊ ပုလဲ၊ အင်းတော်
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၅ || ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ရေစကြို
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၁ || ငါန်းဇွန်
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] || ၁၄ || ရမ်းဗြဲ၊ ပေါက်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ရသေ့တောင်၊ ဂွ၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ကျောက်တော်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ မြောက်ဦး၊ သံတွဲ၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ်
|- style=&quot;padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;&quot;
| [[ရှမ်းပြည်နယ်]] || ၁၅ || နမ္မတူ၊ မဘိမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ နမ့်ခမ်း၊ သိန္နီ၊ ကွမ်းလုံ၊ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ ဟိုပန်၊ လောက်ကိုင်၊ ကုန်းကြမ်း၊ မိုးမိတ်၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ မိုင်းလား
|- style=&quot;background-color: #eaecf0; font-weight: bold; padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1;&quot;
| style=&quot;text-align: right;&quot; | စုစုပေါင်း || ၆၀ || မြို့နယ်များ
|}


စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ထုတ်ပြန်ထားသည့်  ၅၈ မြို့နယ် အနက် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ မူလ အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည့် သုံးမြို့နယ်မှအပ ကျန် ၅၅ မြို့နယ်တွင် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအား အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်မှစ၍ ရက်​ပေါင်း ၉၀ ထပ်မံတိုးမြှင့်ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးကအမိန့်များ ထုတ်ပြန်သည်။ အဆိုပါထုတ်ပြန်ကြေညာချက်တွင် ဖော်ပြပါရှိသည့် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များ၏ မြို့နယ်များအနက် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး လုပ်ငန်းစဉ်များ မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ငါန်းဇွန်မြို့နယ်|ငါန်းဇွန် မြို့နယ်]]၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်နှင့် သီပေါမြို့နယ်တို့မှအပ ကျန်မြို့နယ်များအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်တွင် ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] တတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ဆဋ္ဌမနေ့၏ သဘောတူညီမှုဖြင့် ယင်းအမိန့်ကို ရက်ပေါင်း (၉၀) အထိ ဆက်လက်အတည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာ​​ကြောင်း ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ်၊ ၇/၂၀၂၆ ကို နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံးက ထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ထုတ်ပြန်ထားသည့် ၅၈ မြို့နယ်အနက် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည့် သုံးမြို့နယ်မှအပ ကျန် ၅၅ မြို့နယ်တွင် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအား ရက်​ပေါင်း ၉၀ ထပ်မံတိုးမြှင့် |url=https://news-eleven.com/article/316160 |access-date=2026-10-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;


== နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဉ်များ ==
ဤစာရင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အကြီးအကဲများ၊ အထူးကိုယ်စားလှယ်များ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသူများ၏ တရားဝင်တွေ့ဆုံမှုများကိုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားအစိုးရအဆင့်များနှင့် တွေ့ဆုံမှုစာရင်းများ မပါဝင်ပါ။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိသည့် တရားဝင်မဟုတ်သော ခရီးစဉ်များလည်း ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83687 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 90%; width: 100%;&quot;
|- style=&quot;background:#f2f2f2&quot;
! width=&quot;5%&quot; | စဉ် !! width=&quot;10%&quot; | နေ့ရက် !! width=&quot;18%&quot; | အမည် !! width=&quot;12%&quot; | နိုင်ငံ/အဖွဲ့ !! width=&quot;15%&quot; | တာဝန် !! width=&quot;20%&quot; | အကြောင်းအရာ !! width=&quot;20%&quot; | မှတ်ချက်
|-
| ၁ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Jiang Xinzhi || {{flag|China}} || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ([[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|CPPCC]]) || [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ကတိသစ္စာပြုပွဲ]] || ရှီကျင့်ဖျင်၏ ကိုယ်စားလှယ်
|-
| ၂ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Igor SERGYENKO || {{flag|Belarus}} || အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || -
|-
| ၃ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kirti Vardhan Singh || {{flag|India}} || ဒု-ဝန်ကြီး (ပြည်ပရေးရာ) || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || -
|-
| ၄ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Dr. Parnpree Bahiddha-Nukara || {{flag|Thailand}} || ယခင် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || -
|-
| ၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kitti Settha Pandita CHAM Prasidh || {{flag|Cambodia}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || -
|-
| ၆ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Valdrack Jaentschke || {{flag|Nicaragua}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || -
|-
| ၇ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Alounkeo KITIKHOUN || {{flag|Laos}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || ဗီယက်နမ်နှင့်အတူ
|-
| ၈ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Nguyen Tat Thanh || {{flag|Vietnam}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || လာအိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ
|-
| ၉ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sholban KARA-OOL || {{flag|Russia}} || ဒူးမားလွှတ်တော် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || -
|-
| ၁၀ || ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Xu Qin || {{flag|China}} || ပြည်နယ်ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ || တရားဝင်ခရီးစဉ် || ဟေလုံကျန်းပြည်နယ်
|-
| ၁၁ || ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sihasak Phuangketkaew || {{flag|Thailand}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || -
|-
| ၁၂ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Wang Yi || {{flag|China}} || နိုင်ငံရေးရာဗျူရို/ဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82092 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; || -
|-
| ၁၃ || ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sugiono || {{flag|Indonesia}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || -
|-
| ၁၄ || ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Thongsavan PHO-MVIHANE || {{flag|Laos}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83883 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; || -
|-
| ၁၅ || ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Indra Mani Pandey || [[ဘင်းမ်စတက်]] || အတွင်းရေးမှူးချုပ် || တရားဝင်ခရီးစဉ်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84298 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; || ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းရယူရေးကိစ္စ
|-
| ၁၆ || ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || မစ္စတာ [[အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို|အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို]]|| {{flag|Belarus}} || နိုင်ငံတော်သမ္မတ || အလုပ်သဘောခရီးစဉ်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသမ္မတ မစ္စတာ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကိုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84730 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; || သမ္မတအဆင့် ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ်
|-
| ၁၇ || ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Yohei SASAKAWA || {{flag|Japan}}|| နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံသို့ နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Mr. Yohei SASAKAWA လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86469 |access-date=2026-08-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;|| -
|-
| ၁၈ || ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Le Hoai Trung || {{flag|Vietnam}}|| ဗီယက်နမ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/87310 |access-date=2026-09-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;|| -
|-
| ၁၉ || ၁၅-၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || Mr. Michael Vance&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lewis |first=Simon |date=2026-10-08 |title=EXCLUSIVE: US opens direct talks with Myanmar's generals, reversing years of isolation |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-opens-direct-talks-with-myanmars-generals-reversing-years-isolation-2026-10-08/ |access-date=2026-10-08 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|USA}}|| အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ထောက်လှမ်းရေး နှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လျှိုဝှက်ခရီးစဉ်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လိုက်ပါလာသည့် လေယာဉ် နေပြည်တော်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာ |url=https://news-eleven.com/article/315139 |access-date=2026-09-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;|| အမေရိကန်က မြန်မာစစ်အုပ်စု နှင့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှု ပြန်စခြင်း
|}

==ကိုးကား==
{{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}}

[[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]</text>
      <sha1>jce5aubb5qh8jw9ckovmwid4swnm7zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မော်ဂျူး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284421</id>
    <revision>
      <id>1059260</id>
      <parentid>1051477</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66769" sha1="su9tncx69ik4nmp6f7wdd1axjx3k78x" xml:space="preserve">{{အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ}}

'''မော်ဂျူး''' (Module) ဆိုသည်မှာ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) များ၏ သဘောတရားကို [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) များအပေါ်သို့ ယေဘုယျပြုထားသည့် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ (algebraic construction) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဗက်တာရပ်ဝန်းများတွင် အခြေအစု (basis) တစ်ခု အမြဲပါရှိသော်လည်း ကွင်းများအပေါ်ရှိ မော်ဂျူးများအတွက်မူ ဤအချက်သည် သေချာသော ဂုဏ်သတ္တိမဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် မော်ဂျူးများတွင် အခြေအစုတစ်ခု ပါရှိသည့် သီးခြားအခြေအနေများကို လေ့လာစူးစမ်းရန်မှာ အရေးပါသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။

ခေတ်သစ် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (commutative algebra) တွင် အိုင်ဒီးလ် (ideal) များကိုသာ ကန့်သတ်လေ့လာခြင်းထက် မော်ဂျူးများကို ပိုမိုလေ့လာလေ့ရှိကြသည်။ ဤချဉ်းကပ်မှုနည်းလမ်းသည် ပိုမိုပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်ရှိစေပြီး သဘောတရားများစွာကို ရိုးရှင်းသွားစေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကွင်းတစ်ခု၏ အိုင်ဒီးလ်နှင့် ၎င်းမှရရှိလာသော စားလဒ်ကွင်း (quotient ring) နှစ်ခုစလုံးကို မော်ဂျူးများအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်ပြီး ၎င်းတို့အား တူညီသော မူဘောင်တစ်ခုတည်းအောက်တွင် တွက်ချက်ကိုင်တွယ်နိုင်သည်။

ထို့ပြင် မော်ဂျူးပိုင်းများ (submodules)၊ စားလဒ်မော်ဂျူးများ၊ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homomorphisms)၊ ကာနယ်များ (kernels) နှင့် [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်များ]] (images) စသည့် [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) မှ အခြေခံအယူအဆများကို မော်ဂျူးနယ်ပယ်သို့ တိုးချဲ့အသုံးချနိုင်သည်။ ဗက်တာရပ်ဝန်းများ၊ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (abelian groups)၊ ကွင်းများ၊ အိုင်ဒီးလ်များနှင့် [[ဖန်ရှင်]][[အစု|အစုများ]] (function sets) အားလုံးသည် သဘာဝအလျောက် မော်ဂျူးတည်ဆောက်ပုံများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြရာ ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) တွင် မော်ဂျူးများသည် ဗဟိုချက်ကျသော ပေါင်းစည်းပေးသည့် သဘောတရားတစ်ခုဖြစ်လာသည်။

သို့သော် လေ့လာမည့် ဘာသာရပ်နယ်ပယ်နှင့် ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များအပေါ် မူတည်၍ မော်ဂျူးတစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်မှာ အနည်းငယ် ကွဲပြားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) အပြင် မော်ဂျူးတည်ဆောက်ပုံများ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များသည်လည်း အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားလေ့ရှိပြီး [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) အရ ဤကွဲပြားနေသော မော်ဂျူးသဘောတရားများသည် မတူညီသော ကတ်တဂိုရီများ (categories) ပင် ဖြစ်ကြသည်။

== ထပ်တူရပါသော ဖလှယ်ရ ကွင်း အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများ (Modules over commutative rings with unity) ==
[[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ် အခြေခံထားသော မော်ဂျူး သို့မဟုတ် အတိုကောက်အားဖြင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ အပေါင်းအခြေခံ (additive) [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့်အတူ အောက်ပါ အတိုင်း ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။

*&lt;math&gt;R \times M \to M, \quad (r,m) \mapsto r \cdot m&lt;/math&gt;
၎င်းကို [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]] (scalar multiplication) ဟုခေါ်သည်။ အတွင်းမြှောက်လဒ် (inner product) နှင့် မမှားယွင်းစေရန် သတိပြုပါ။

၎င်းသည် အောက်ပါအချက်များကို ပြည့်စုံစေရမည်။

*&lt;math&gt;r_1 \cdot (r_2 \cdot m) = (r_1 \cdot r_2) \cdot m&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;(r_1 + r_2) \cdot m = r_1 \cdot m + r_2 \cdot m&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;r \cdot (m_1 + m_2) = r \cdot m_1 + r \cdot m_2&lt;/math&gt;

အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွက် ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ရှိနေရန် ထပ်မံသတ်မှတ်ခဲ့လျှင် &lt;math&gt;1 \cdot m = m&lt;/math&gt; ဟု ဖြစ်ရမည်။ ထို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးကို ထပ်တူရပါသော မော်ဂျူး (unital module) ဟု ခေါ်သည်။ အချို့သော စာရေးသူများသည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]]အတွက် ထပ်တူရအစုဝင်တစ်ခု မဖြစ်မနေရှိရမည်ဟု အခြေခံအားဖြင့် သတ်မှတ်လေ့ရှိပြီး ကွင်းများအပေါ်အခြေခံသော မော်ဂျူးများအတွက်လည်း ထိုနည်းတူ သတ်မှတ်ကြသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်တစ်ခု]] ဖြစ်ပြီး တစ်နည်းအားဖြင့် သုညမဟုတ်သော [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]သည် [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်းအရ]] (under multiplication) အဘီလီယန်အုပ်စု တစ်ခု ထပ်မံဖြစ်ပေါ်နေမည်ဆိုပါက &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်အခြေခံသော ထပ်တူရပါသော မော်ဂျူးများသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်အခြေခံသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces over R) ပင် ဖြစ်ကြသည်။

ဖလှယ်ရ ကွင်းများအပေါ် အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများကို လေ့လာခြင်းသည် [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]]၏ ဘာသာရပ်နယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

=== အဘီလီယန်အုပ်စုများ (Abelian groups) ===

အပေါင်းအခြေခံ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တစ်ခုစီတိုင်းသည် ထပ်တူရပါသော &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တစ်ခုစီတိုင်းသည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ၏]] [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring of integers) အပေါ် အခြေခံထားသော ထပ်တူရပါသော မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;m \in G&lt;/math&gt; ဟုထားပါစို့။
*&lt;math&gt;1\cdot m = m,\, 0\cdot m = 0&lt;/math&gt;
ဖြစ်သောကြောင့် &lt;math&gt;k\geq 0&lt;/math&gt; ရှိသော &lt;math&gt;k \in \mathbb{Z}&lt;/math&gt; အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ရမည်။
*&lt;math&gt;k\cdot m = \underbrace{(1+\dotsb+1)}_{k\text{-times}} \cdot m = \underbrace{m+\dotsb+m}_{k\text{-times}}&lt;/math&gt;
အလားတူပင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
*&lt;math&gt;(-k)\cdot m=-\underbrace{(m+\dotsb+m)}_{k\text{-times}}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် အဘီလီယန်အုပ်စုကို အပေါင်းအခြေခံ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (additive notation) ဖြင့် ရေးသားထားသည်။

ဤဆက်သွယ်ချက်သည် မော်ဂျူးဆိုင်ရာ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]]နှင့် ပြည့်စုံစေသည်။ &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးတိုင်းတွင် အခြေအစု ရှိရန် မလိုအပ်ပါ။ အထူးသဖြင့် အလိမ်အစုဝင်များ (torsion elements) ပါဝင်သော မော်ဂျူးများတွင် အခြေအစုရှိရန် မလိုအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

အောက်ဖော်ပြပါ ကိန်းအစုများသည် အပေါင်းအခြေခံ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]]ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ ဖြစ်ကြသည်။
*[[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်
*[[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;
*[[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;
*ကိန်းရင်းများ &lt;math&gt;\mathbb{A}&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathbb{A} \cap \mathbb{R}&lt;/math&gt;
*[[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;

=== မော်ဂျူးများအဖြစ် ကွင်းများ (Rings as Modules) ===

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ ကွင်းပိုင်း (subring) တစ်ခုဟုထားပါစို့။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းမြှောက်ခြင်း]] (ring multiplication) ကို ကန့်သတ်လိုက်ပါက ၎င်းသည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုအဖြစ် သဘာဝကျကျ ရှုမြင်နိုင်ရန် လိုအပ်သော [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]]ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့သည် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]]ပင် ဖြစ်နေခဲ့လျှင် ဤအခြေအနေကို ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်း (field extension) ဟုခေါ်သည်။ ထိုအခါ မော်ဂျူးတည်ဆောက်ပုံသည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တည်ဆောက်ပုံတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဤဗက်တာရပ်ဝန်းတည်ဆောက်ပုံကို လေ့လာခြင်းသည် ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်းများကို လေ့လာစူးစမ်းရာတွင် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အထောက်အကူတစ်ခု ဖြစ်သည်။

=== မိမိကိုယ်တိုင်ပေါ်သို့ မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှုတစ်ခု ပါဝင်သော ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (Vector spaces with a linear mapping to itself) ===

&lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ ပိုလီနိုမီရယ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (polynomial ring) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများသည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-[[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (K-vector space) &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခုတို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော အစီအစဉ်ကျအတွဲများ &lt;math&gt;(V, A)&lt;/math&gt; နှင့် တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှု (one-to-one correspondence) ရှိသည်။

&lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt; ထဲတွင် ထည့်သွင်းထားသောကြောင့် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် ထိုဗက်တာရပ်ဝန်းဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကို ကိုယ်စားပြုသောအတွဲမှာ &lt;math&gt;(V, A)&lt;/math&gt; ဖြစ်လာပြီး ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။
&lt;math&gt;V\to V,\quad v\mapsto X\cdot v&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;(V, A)&lt;/math&gt; အတွဲတစ်ခုအတွက် ကျွန်ုပ်တို့သည် &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
&lt;math&gt;X \cdot v := A(v)&lt;/math&gt;
ထို့နောက် ၎င်းကို &lt;math&gt;K[X]&lt;/math&gt; အပေါ်သို့ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့် (K-linear) သဘောတရားအရ ဆက်လက်တိုးချဲ့ကာ အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ မည်သည့် &lt;math&gt;p(X)=a_0+a_1X+a_2X^2+\dotsb+a_nX^n\in K[X]&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။
&lt;math&gt;p(X)\cdot v:=(p(A))(v):=a_0\cdot v + a_1\cdot A(v) + a_2\cdot A^2(v) + \dotsb + a_n\cdot A^n(v)&lt;/math&gt;

=== ကွင်းအိုင်ဒီးလ်များ (Ring ideals) ===
[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တိုင်းကို မိမိ၏ ကွင်းမြှောက်ခြင်းဂုဏ်သတ္တိအပေါ် အခြေခံ၍ မိမိကိုယ်တိုင်ပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။ ထိုအခါ မော်ဂျူးပိုင်းများသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အိုင်ဒီးလ်များနှင့် တိကျစွာ ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ ဤအပိုင်းတွင် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]]ဖြစ်သောကြောင့် ဘယ်နှင့် ညာ အိုင်ဒီးလ် (left and right ideal) များအကြား ခွဲခြားသိမြင်ရန် မလိုအပ်ပါ။

=== ထင်ရှားသော မော်ဂျူး ဥပမာများ (Notable Examples of Modules) ===
အောက်ပါတို့သည် မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံများ ပါဝင်သော ထင်ရှားသည့် အခြေခံဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။
* [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် မိမိကိုယ်တိုင်ပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* [[အဘီလီယန်အုပ်စု]]တိုင်းသည် &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; သီးသန့်သာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော အပေါင်းအခြေခံ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခုသည် မည်သည့်ကွင်းပေါ်တွင်မဆို အခြေခံသော မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
* ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ မည်သည့် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်မဆိုသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ နှစ်ဖက် အိုင်ဒီးလ် (two-sided ideal) တစ်ခုဖြစ်ပါက စားလဒ်ကွင်း &lt;math&gt;R/J&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;r(x+J) = rx+J&lt;/math&gt; ဟူသော တွက်ချက်မှုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် အိုင်ဒီးလ် တစ်ခုဖြစ်ပါက စားလဒ် &lt;math&gt;R/L&lt;/math&gt; သည်လည်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါက အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; မှ မိမိကိုယ်တိုင်ပေါ်သို့ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု]]များအားလုံး၏ ကွင်းတစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;V = K^n&lt;/math&gt; သည် ဖီးလ်ဒ် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ဒေါင်လိုက် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-ခုတွဲ (vertical &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-tuples) များ၏ ဗက်တာရပ်ဝန်းဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ၏]] ကွင်းဖြစ်ပါက &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်သည်။

=== ပုံဖော်မှုများ၏ မော်ဂျူး (Module of Maps) ===
&lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် ဗလာမဟုတ်သော[[အစု]] (non-empty set) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်ပါက ပုံဖော်မှုများ၏ အစု &lt;math&gt;\text{Map}(S, M)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;f, g \in \text{Map}(S, M)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;r \in R&lt;/math&gt; တို့အတွက် ပေါင်းခြင်းနှင့် [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]]တို့ကို သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် (pointwise) &lt;math&gt;(f + g)(s) = f(s) + g(s)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;(rf)(s) = rf(s)&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်သည်။

== မည်သည့် ကွင်းတစ်ခုပေါ်တွင်မဆို အခြေခံသော မော်ဂျူးများ (Modules over a ring) ==
&lt;math&gt;(R, +, \cdot)&lt;/math&gt; သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ဤကွင်းသည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]]မဟုတ်ပါက ဘယ်မော်ဂျူး (left module) နှင့် ညာမော်ဂျူး (right module) များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် လိုအပ်သည်။

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-'''ဘယ်မော်ဂျူး''' ဆိုသည်မှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;(M, +)&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် ကွင်း &lt;math&gt;(R, +, \cdot)&lt;/math&gt; နှင့်အတူ အောက်ပါ ပုံဖော်မှုတစ်ခု ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;R\times M\to M,\quad (r,m)\mapsto r\cdot m = rm&lt;/math&gt;
ထိုပုံဖော်မှုသည် အဝင်ကိန်းနှစ်ခုစလုံးအပေါ်တွင် [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] (distributive property) များနှင့် ပြည့်စုံရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;r, r_1, r_2 \in R, m, m_1, m_2 \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်ရမည်။
* &lt;math&gt;(r_1+r_2) \cdot m = r_1 \cdot m + r_2 \cdot m&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;r \cdot (m_1+m_2) = r \cdot m_1 + r \cdot m_2&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;r_1, r_2 \in R, m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;r_1 \cdot (r_2\cdot m)=(r_1 \cdot r_2) \cdot m&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;(R, +, \cdot)&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ပါဝင်သော ထပ်တူရပါသော ကွင်းတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားပါက များသောအားဖြင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူးသည်လည်း ထပ်တူရပါရန် လိုအပ်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ
*&lt;math&gt;m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;1 \cdot m = m&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
အချို့သော စာရေးသူများသည် ကွင်းများနှင့် မော်ဂျူးများအတွက် ထပ်တူရအစုဝင်တစ်ခု မဖြစ်မနေရှိရမည်ဟု အခြေခံအားဖြင့် သတ်မှတ်လေ့ရှိကြသည်။

'''ညာမော်ဂျူး''' တစ်ခုကိုလည်း အလားတူပင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ကွင်း၏ စကေလာများသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင်များအပေါ် ညာဘက်မှ သက်ရောက်မှုရှိခြင်းသာ ကွာခြားသည်။
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-'''ညာမော်ဂျူး''' ဆိုသည်မှာ အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် အဝင်ကိန်းနှစ်ခုစလုံးအတွက် ပေါင်းခြင်းသဘောတရားနှင့် ကိုက်ညီသော အောက်ပါ ပုံဖော်မှုတစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ 
:&lt;math&gt;M\times R\to M,\quad (m,r)\mapsto m\cdot r=mr&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;r, r_1, r_2 \in R, m, m_1, m_2 \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်ရမည်။
* &lt;math&gt;m \cdot  (r_1+r_2)  = m \cdot  r_1+ m \cdot  r_2&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;(m_1+m_2) \cdot r =  m_1 \cdot r +  m_2 \cdot r&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;r_1, r_2 \in R, m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;(m\cdot r_1)\cdot r_2 = m \cdot(r_1 \cdot r_2)&lt;/math&gt;

ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ပါဝင်သော ထပ်တူရပါသော ကွင်းတစ်ခုပေါ်ရှိ ညာမော်ဂျူးတစ်ခုသည် ထပ်တူရပါသည်ဟု ခေါ်ဆိုရန်မှာ
*&lt;math&gt;m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;m \cdot 1 = m&lt;/math&gt; မှန်ကန်ရမည်။

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]နှင့် ပြည့်စုံပါက ဘယ်မော်ဂျူးနှင့် ညာမော်ဂျူး ဟူသော ဝေါဟာရများသည် ရေးသားပုံအနည်းငယ်မှလွဲ၍ တူညီသွားကြပြီး ၎င်းတို့ကို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-'''မော်ဂျူးများ''' ဟုသာ ရိုးရှင်းစွာ ခေါ်ဆိုကြသည်။ 

မော်ဂျူး တွက်ချက်မှုများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အောက်ပါ အခြေခံဂုဏ်သတ္တိများကို အလွယ်တကူ သက်သေပြနိုင်သည်။ မည်သည့် &lt;math&gt;a \in R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;x \in M&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါတို့ မှန်ကန်သည်။
* &lt;math&gt;a(-x) = -(ax)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;0x = 0&lt;/math&gt;

မှတ်ချက်။ ဖော်ပြချက်မပါရှိပါက &quot;မော်ဂျူး&quot; ဟူသော ဝေါဟာရသည် အများအားဖြင့် &quot;ဘယ်မော်ဂျူး&quot; ကိုသာ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။

=== အခြား အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Alternative Definitions) ===
* &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုတို့ ပူးပေါင်းပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ လိုအပ်ပါက အဆိုပါ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် ထပ်တူရပါသော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်နိုင်သည်။ 
:&lt;math&gt;R \to \operatorname{End}_\mathbb{Z}(M)&lt;/math&gt;
:ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]ဖြစ်ပြီး ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) ကို မြှောက်လဒ်အဖြစ် အသုံးပြုသည်။ 
:&lt;math&gt;f_1, f_2 \in \operatorname{End}_\mathbb{Z}(M), m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(f_1 \cdot f_2)(m) := f_1(f_2(m))&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-ညာမော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုတို့ ပူးပေါင်းပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ လိုအပ်ပါက အဆိုပါ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်သည် ထပ်တူရပါသော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်နိုင်သည်။ 
:&lt;math&gt;R \to (\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}&lt;/math&gt;
:ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;(\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}&lt;/math&gt; သည် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်ကွင်း၏ [[ပြောင်းပြန်ကွင်း]] (opposite ring) ဖြစ်ပါစေ။ ဆိုလိုသည်မှာ ညာဘက်မှ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို မြှောက်လဒ်အဖြစ်အသုံးပြုသော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ ကွင်း ဖြစ်သည်။ 
:&lt;math&gt;f_1, f_2 \in (\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}, m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(f_1 \cdot f_2)(m) := f_2(f_1(m))&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

=== ဘိုင်မော်ဂျူးများ (Bimodules) ===
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] ဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခု၊ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-ညာမော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခုတို့နှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;r \in R, m \in M, s \in S&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(r \cdot m) \cdot s = r \cdot (m \cdot s)&lt;/math&gt;။

ထပ်တူရပါသော ကွင်းများဖြစ်သော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့အတွက် ထပ်တူရပါသော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူးကို အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့် ထပ်တူရပါသော [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းအဖြစ် အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;1_R \cdot m = m \cdot 1_S = m&lt;/math&gt; ဟု မှန်ကန်ရမည်။
:&lt;math&gt;R \otimes_{\mathbb{Z}} S^{\mathrm{op}} \to \operatorname{End}_\mathbb{Z}(M)&lt;/math&gt;
ဆိုလိုသည်မှာ ထပ်တူရပါသော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-ဘိုင်မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ ထပ်တူရပါသော &lt;math&gt;R \otimes_{\mathbb{Z}} S^{\mathrm{op}}&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။

== မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Module Homomorphisms) ==

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး နှစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; အကြားရှိ ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;f: M \to N&lt;/math&gt; သည် ပေါင်းခြင်း တွက်ချက်မှုနှင့် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]သက်ရောက်ချက် နှစ်ခုစလုံးကို ထိန်းသိမ်းထားပါက ၎င်းကို '''မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]''' (module homomorphism) သို့မဟုတ် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-[[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (R-linear map) ဟု ခေါ်သည်။ 

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်]] &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အစုဝင် &lt;math&gt;m_1, m_2&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်ရမည်။
* &lt;math&gt;f(m_1 + m_2) = f(m_1) + f(m_2)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;f(r \cdot m_1) = r \cdot f(m_1)&lt;/math&gt;

အကယ်၍ အခြေခံထားသော ကွင်းသည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်းသည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]]အကြားရှိ မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း (linear transformation) နှင့် အတိအကျ တူညီသည်။

=== သုည ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (Zero Homomorphism) ===
မည်သည့် မော်ဂျူး &lt;math&gt; N&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt; x \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt; \zeta(x) = 0&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ထားသော ပုံဖော်မှု &lt;math&gt; \zeta: M \rightarrow N&lt;/math&gt; သည် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။

=== ဒွန်တွဲကာနယ် (Cokernel) ===
&lt;math&gt; f: M \rightarrow N&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt; f&lt;/math&gt; ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်သည် စားလဒ်မော်ဂျူး &lt;math&gt; N/\text{Im } f&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt; N/f(M)&lt;/math&gt; ဟုလည်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ အကြောင်းအရာအပေါ်မူတည်၍ ဒွန်တွဲကာနယ်ဆိုသော ဝေါဟာရသည် ပုံမှန် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt; N \rightarrow N/f(M)&lt;/math&gt; ကိုလည်း တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။

=== အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (Universal Property) ===
&lt;math&gt; M&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt; N&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူးပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt; M&lt;/math&gt; မှ စားလဒ်မော်ဂျူး &lt;math&gt; M/N&lt;/math&gt; သို့ ပုံမှန် အပေါင်းအခြေခံ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt; f: M \rightarrow M/N&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၎င်း၏ကာနယ်အတွင်း &lt;math&gt; N&lt;/math&gt; ပါဝင်နေသော &lt;math&gt; M&lt;/math&gt; ၏ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင် &lt;math&gt; f&lt;/math&gt; သည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။

=== ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် ဟွမ်း-မော်ဂျူး (Composition and Hom-module) ===
မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] နှစ်ခုကို ဆက်တိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် အခြား မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုကို အမြဲတမ်း ရရှိစေသည်။ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; သို့ သွားသော မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ အားလုံး၏ စုစည်းမှုကို &lt;math&gt;\operatorname{Hom}_R(M, N)&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ အခြေခံကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် ဖလှယ်ရကွင်းဖြစ်ပါက ထိုအစုကို အောက်ပါအတိုင်း သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် ပေါင်းခြင်း နှင့် [[စကေလာ|စကေလာမြှောက်ခြင်း]]တို့ သတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြင့် ၎င်းကိုယ်တိုင်သည်လည်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်သည်။

* &lt;math&gt;(f + g)(m) = f(m) + g(m)&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;(r \cdot f)(m) = r \cdot f(m)&lt;/math&gt;

ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် ပုံဖော်မှုအသစ်များကိုလည်း လှုံ့ဆော်ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွင်းသို့ ဝင်လာသော ပုံဖော်မှုတစ်ခု သို့မဟုတ် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; မှ ထွက်သွားသော ပုံဖော်မှုတစ်ခု ရှိပါက ၎င်းတို့ကို [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုအတွင်း အခြားတစ်ခု ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်ခြင်းအားဖြင့် ဤ &lt;math&gt;\operatorname{Hom}&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ အကြားရှိ ပုံဖော်မှုအသစ်များကို ဖန်တီးနိုင်သည်။

အသုံးဝင်သော အခြေခံဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုမှာ အကယ်၍ ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရပါပါက မည်သည့် မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;\operatorname{Hom}_R(R, M)&lt;/math&gt; မော်ဂျူးသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်နှင့် သဘာဝကျစွာ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမောဖစ်]] ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အခြေခံ[[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သို့ သွားသော မည်သည့် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်မဆိုသည် ကွင်း၏ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ကို မည်သည့်နေရာသို့ ပို့ဆောင်သည်ဆိုသည့် အချက်အပေါ်တွင်သာ အပြည့်အဝ မူတည်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

=== မူလပုံရိပ်နှင့် လှုံ့ဆော်ခံဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (Preimage and Induced Homomorphism) ===
&lt;math&gt;f: M \rightarrow N&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;N'&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ ထိုအခါ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] &lt;math&gt;f^{-1}(N')&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်လာပြီး &lt;math&gt;\overline{f}: M/f^{-1}(N') \rightarrow N/N'&lt;/math&gt; ဟူသော ပုံမှန် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည့်]] ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခု တည်ရှိသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ပါက]] &lt;math&gt;\overline{f}&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူး [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် သဘာဝအလျောက် မော်ဂျူး အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ၏]] [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ]]သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများအတွက်လည်း ထပ်တူအသုံးဝင်သည်။

== မော်ဂျူးပိုင်းများနှင့် စားလဒ်မော်ဂျူးများ (Submodules and Quotient Modules) ==

&lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ဖြင့် မြှောက်ခြင်းအပေါ်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသော အပေါင်းအခြေခံ [[အုပ်စုပိုင်း]] (additive subgroup) တစ်ခုဖြစ်သည်။

မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; တစ်ခု ရှိလာသောအခါ စားလဒ်မော်ဂျူး &lt;math&gt;M/N&lt;/math&gt; ကို တည်ဆောက်နိုင်သည်။ ထိုစားလဒ်မော်ဂျူးရှိ အခြေခံ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]]သည် &lt;math&gt;r \cdot (m + N) = r \cdot m + N&lt;/math&gt; ဟူသော သတ်မှတ်ချက်ဖြင့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခုကို အမွေဆက်ခံရရှိသည်။ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; မှ အစုဝင်များကို &lt;math&gt;M/N&lt;/math&gt; ရှိ ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အတန်းအစားများဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော သဘာဝ ပရိုဂျက်ရှင်း ပုံဖော်မှုသည် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။

ကွင်းများရှိ အိုင်ဒီးလ်များတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်းပင် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ကို ငုံထားသော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်းများနှင့် စားလဒ်မော်ဂျူး &lt;math&gt;M/N&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်းများအကြားတွင် တိကျသော အစီအစဉ်ကို မပြောင်းလဲစေသော ကိုက်ညီမှု (order-preserving correspondence) တစ်ခု ရှိသည်။

မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f: M \to N&lt;/math&gt; တိုင်းတွင် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော အရေးကြီးသည့် မော်ဂျူးပိုင်း နှစ်ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

* ကာနယ် သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\ker f&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ခံရသော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစုဝင်များအားလုံး၏ အစုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
* [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\operatorname{im} f&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ထွက်ပေါ်လာသော အဖြေ &lt;math&gt;f(m)&lt;/math&gt; များအားလုံး၏ အစုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။

=== အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်း (Torsion Submodule) ===

&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် ဖလှယ်ရ [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] (commutative integral domain) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ အလိမ် မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;M_{\text{tor}}&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;rx = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်စေမည့် သုညမဟုတ်သော &lt;math&gt;r \in R&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသော &lt;math&gt;x \in M&lt;/math&gt; [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] ပါဝင်သည့် [[အစုပိုင်း]]ဖြစ်သည်။

=== အိုင်ဒီးလ်နှင့် မော်ဂျူး၏ မြှောက်လဒ် (Product of an Ideal and a Module) ===

&lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ ဘယ် အိုင်ဒီးလ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;\mathfrak{a}M&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;a_i \in \mathfrak{a}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;x_i \in M&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;a_1x_1 + \dots + a_nx_n&lt;/math&gt; ပုံစံရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]အားလုံး၏ [[အစု]]အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

အိုင်ဒီးလ် သက်ရောက်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများ မှန်ကန်သည်။

* အကယ်၍ &lt;math&gt;\mathfrak{a}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathfrak{b}&lt;/math&gt; တို့သည် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်များဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်ပါက [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] &lt;math&gt;\mathfrak{a}(\mathfrak{b}M) = (\mathfrak{a}\mathfrak{b})M&lt;/math&gt; မှန်ကန်သည်။
* &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခု၊ &lt;math&gt;N, N'&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်းများဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\mathfrak{a}, \mathfrak{b}&lt;/math&gt; တို့သည် ဘယ် အိုင်ဒီးလ်များဖြစ်ပါက [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] &lt;math&gt;(\mathfrak{a}+\mathfrak{b})M = \mathfrak{a}M + \mathfrak{b}M&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathfrak{a}(N+N') = \mathfrak{a}N + \mathfrak{a}N'&lt;/math&gt; တို့ မှန်ကန်သည်။

== တိကျသော ကိန်းစဉ်များ (Exact Sequences) ==

မော်ဂျူးများအတွက် အခြေခံ ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ မူဘောင်များကို [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ၏]] သဘောတရားများနည်းတူ အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက်ထားသည်။

* '''[[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (Exact Sequence):''' &lt;math&gt;\text{im } f = \text{ker } g&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏]] ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;M' \xrightarrow{f} M \xrightarrow{g} M''&lt;/math&gt; ကို တိကျသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။
* '''[[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Monomorphism) သို့မဟုတ် ထည့်သွင်းခြင်း (Embedding):''' ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;0 \rightarrow N \xrightarrow{u} M&lt;/math&gt; သည် တိကျသော ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါက ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;u: N \rightarrow M&lt;/math&gt; ကို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် သို့မဟုတ် ထည့်သွင်းခြင်း ဟုခေါ်သည်။
* '''[[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (Epimorphism):''' ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;N \xrightarrow{u} M \rightarrow 0&lt;/math&gt; သည် တိကျသော ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါက ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;u: N \rightarrow M&lt;/math&gt; ကို အပီမော်ဖစ်ဇင် ဟုခေါ်သည်။

မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; နှင့် ဆက်စပ်၍ ပုံမှန်အားဖြင့် &lt;math&gt;0 \rightarrow N \rightarrow M \rightarrow M/N \rightarrow 0&lt;/math&gt; ဟူသော ပုံမှန် တိကျသော ကိန်းစဉ်တစ်ခုရှိသည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်မှုမှာ ပါဝင်မှု ပုံဖော်ခြင်း ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;M/N&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်မှုမှာ ပုံမှန် ပုံဖော်မှု ဖြစ်သည်။

== ကွင်းပြောင်းလဲခြင်း (Change of Rings) ==
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; တို့သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]]ဖြစ်ကြပြီး &lt;math&gt;\rho \colon S \to R&lt;/math&gt; သည် [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါ သတ်မှတ်ချက်က
: &lt;math&gt;(s,m) \mapsto \rho(s) m&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်၊ ဤ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးကို &lt;math&gt;\rho_*(M)&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ အထူးသဖြင့် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ ကွင်းပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\rho&lt;/math&gt; သည် ပုံမှန် ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\rho_*(M)&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ [[စကေလာ|စကေလာများကို]] &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ပေါ်သို့ ကန့်သတ်ခြင်းအားဖြင့် ရရှိလာသော &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဟုခေါ်သည်။
&lt;math&gt;N&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\rho_*(N)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\rho_*(M)&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\rho_*(M/N) = \rho_*(M)/\rho_*(N)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nicolas Bourbaki |title=Elements of Mathematics, Algebra I, Chapters 1–3 |edition=2nd |publisher=Springer |date=1998 |isbn=3-540-64243-9 |chapter=§ 3. ''Tensor products'', 2. |pages=221 |url=http://archive.org/stream/ElementsOfMathematics-AlgebraPart1/Bourbaki-ElementsOfMathematicsAlgebraPart1#page/n244/mode/1up}}&lt;/ref&gt;

== ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများ (Modules over associative algebras) ==
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည်[[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာ တစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-''ဘယ်မော်ဂျူး'' ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;A\otimes_RM\to M,\quad a\otimes m\mapsto am,&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;a_1,a_2\in A,m\in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;a_1(a_2m)=(a_1a_2)m&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;A&lt;/math&gt;-''ညာမော်ဂျူး'' ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;M\otimes_RA\to M,\quad m\otimes a\mapsto ma,&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;a_1,a_2\in A,m\in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;(ma_1)a_2=m(a_1a_2)&lt;/math&gt;

== လီအက္ခရာသင်္ချာ အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများ (Modules over Lie algebras) ==
&lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ လီအက္ခရာသင်္ချာ (Lie algebra) တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt;-''မော်ဂျူး'' သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt; ၏ ''ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု'' ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-[[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် ပုံဖော်မှု တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\mathfrak g\times M\to M,\; (X,m)\mapsto X \cdot m,&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;X,Y\in\mathfrak g,m\in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း မှန်ကန်ရမည်။
:&lt;math&gt;[X,Y]\cdot m=X\cdot (Y\cdot m)-Y\cdot (X\cdot m)&lt;/math&gt;
အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရလျှင် &lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-ဗက်တာရပ်ဝန်း &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ လီအက္ခရာသင်္ချာ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\mathfrak g\to\mathfrak{gl}(M);&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\mathfrak{gl}(M)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ပါဝင်သော &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာဖြစ်ပြီး ကွန်မြူတေတာကို လီကွင်းစ-ကွင်းပိတ်အဖြစ် အသုံးပြုသည်။
&lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများသည် &lt;math&gt;\mathfrak g&lt;/math&gt; ၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဖုံးအုပ်အက္ခရာသင်္ချာ (universal enveloping algebra) အောက်ရှိ မော်ဂျူးများနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။

== အုပ်စုတစ်ခု အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများ (Modules over a group) ==

&lt;math&gt;(G, *)&lt;/math&gt; သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။ ''&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး'' သို့မဟုတ် ပိုမိုတိကျစွာပြောရလျှင် ''&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး'' ဆိုသည်မှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] &lt;math&gt;(M, +)&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ ပြင်ပ [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;G \times M \to M,\; (g, m) \mapsto g \cdot m&lt;/math&gt;,
၎င်းသည် အောက်ပါအချက်များနှင့် ပြည့်စုံရမည်။
:&lt;math&gt;g \in G, m_1, m_2 \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;g\cdot(m_1 + m_2) = g\cdot m_1 + g\cdot m_2&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;g_1, g_2 \in G, m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;(g_1 * g_2)\cdot m = g_1\cdot (g_2\cdot m)&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;e\cdot m = m&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-''ညာမော်ဂျူး'' ကိုလည်း အလားတူပင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ သို့သော် ဒုတိယအချက်ကို အောက်ပါအချက်ဖြင့် အစားထိုးရမည်။

:&lt;math&gt;g_1, g_2 \in G, m \in M&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;m\cdot (g_1 * g_2)=(m\cdot g_1)\cdot g_2&lt;/math&gt;

အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရလျှင် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-ဘယ်မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;(M, +)&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။

:&lt;math&gt;G \to \operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M),&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M) = (\operatorname{End}_\mathbb{Z}(M))^\times&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏]] အုပ်စုဖြစ်ပြီး အောက်ပါ ပေါင်းစပ်တွက်ချက်မှုကို အသုံးပြုသည်။

:&lt;math&gt;f_1, f_2 \in \operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M), m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(f_1 \circ f_2)(m) = f_1(f_2(m))&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-ညာမော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ အဘီလီယန်အုပ်စု &lt;math&gt;(M, +)&lt;/math&gt; တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။

:&lt;math&gt;G \to (\operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op},&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;(\operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ မြှောက်လဒ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။
:&lt;math&gt;f_1, f_2 \in (\operatorname{Aut}_\mathbb{Z}(M))^\mathrm{op}, m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;(f_1 \bullet f_2)(m) := f_2(f_1(m))&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

အကယ်၍ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်မည်ဆိုပါက &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခု၊ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခုတို့ ပါဝင်သော အဘီလီယန်အုပ်စု တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် အောက်ပါသဘောတရားအတိုင်း အချင်းချင်း ကိုက်ညီမှု ရှိရမည်။
:&lt;math&gt;r \in R, g \in G, m \in M&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;r\cdot(g\cdot m) = g\cdot(r\cdot m)&lt;/math&gt;

အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရလျှင် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တစ်ခုနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုနှင့်အတူ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;G \to \operatorname{Aut}_R(M),&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{Aut}_R(M)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးအဖြစ် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ၏ အုပ်စု ဖြစ်သည်။
&lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများသည် အုပ်စု ကွင်း &lt;math&gt;R[G]&lt;/math&gt; အပေါ်အခြေခံသည့် မော်ဂျူးများနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
အကယ်၍ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခု ဖြစ်မည်ဆိုပါက &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-&lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး ဆိုသည့် သဘောတရားသည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုနှင့် ထပ်တူညီမျှသည်။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |last=Lang |first=Serge |title=Algebra |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=211 |edition=Revised Third |publisher=Springer-Verlag |date=2002}}
* {{cite book |author=[[Siegfried Bosch]] |title=Algebra |edition=7th |date=2009 |publisher=Springer-Verlag |isbn=3-540-40388-4 |doi=10.1007/978-3-540-92812-6}}
* {{cite encyclopedia |author=L.V. Kuz'min |title=Module |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Module |encyclopedia=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer }} {{Dead link|date=October 2026 }}

[[ကဏ္ဍ:မော်ဂျူးသီအိုရီ]]
[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>su9tncx69ik4nmp6f7wdd1axjx3k78x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286848</id>
    <revision>
      <id>1059298</id>
      <parentid>1058596</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48314" sha1="2qswemd8xwnh054by1wqg9ixg6ak4eo" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict    = ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)
| width       = 
| partof      = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု
| image       = File:Rakhine State, Chin State, and Anyar during the Myanmar Civil War.png
| image_size  = 280px
| alt         = ရခိုင်၊ ချင်းနှင့် အညာဒေသ စစ်ရေးပြမြေပုံ
| caption     = ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနှင့် အညာဒေသ စစ်ရေးထိန်းချုပ်မှုပြ မြေပုံ
{{legend|#FCE94F|အာရက္ခတပ်တော် (AA) ထိန်းချုပ်နယ်မြေ}} {{legend|#ff9999|တပ်မတော် ထိန်းချုပ်နယ်မြေ}} * '''ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ အနီရောင်အစက် ၃ ခု'''သည်  တပ်မတော် ထိန်းချုပ်ထားဆဲ မြို့နယ် ၃ ခု ([[စစ်တွေမြို့|စစ်တွေ]]၊ [[ကျောက်ဖြူမြို့|ကျောက်ဖြူ]]၊ [[မာန်အောင်မြို့|မာန်အောင်]]) ကို ပြခြင်း ဖြစ်သည်။
| date        = ၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ – လက်ရှိ
| place       = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း ([[ပလက်ဝမြို့နယ်]])
| territory   = အာရက္ခတပ်တော် (AA) မှ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ် ၁၇ မြို့အနက် ၁၄ မြို့နှင့် ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့ (ဗျူဟာမြောက် ဝင်ပေါက်များအားလုံး) ကို အပြည့်အဝ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ထား။
| status      = ဖြစ်ပွားဆဲ (Ongoing)
| combatant1  = {{ubl|{{flagicon|MYA}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]}}
* {{armed forces|Myanmar}}
** {{army|Myanmar}}
** {{navy|Myanmar}}
** {{air force|Myanmar}}
**{{flagicon image|Flag of the Arakan Liberation Party.svg}}[[ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ|ALP]]
| combatant2  = {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA)
&lt;br&gt;'''မဟာမိတ်များ:'''
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်|MNDAA]]
* {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|TNLA]]
* ဒေသခံ တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ
| combatant3  = 
| commander1  = {{flagicon|MYA}} [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| commander2  = {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}}  [[ထွန်းမြတ်နိုင်]] &lt;br&gt;[[ညိုထွန်းအောင်]]
| commander3  = 
| units1      = *  {{flagicon image|MM Western RMC Flag.svg}} [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နပခ]]
* {{flagicon image|Emblem of the Myanmar Navy.svg}} [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]]
* {{air force|Myanmar}}
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]]
* {{flagicon image|Myanmar Police Emblem.png}} [[နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့]]
| units2      = * အာရက္ခတပ်တော် (AA) စစ်ကြောင်းများ
| units3      = 
| strength1   = မသိရသေး
| strength2   = မသိရသေး
| strength3   = 
| casualties1 = များပြား (သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရသူ ရာချီရှိ)
| casualties2 = မသိရသေး
| casualties3 = 
| notes       = ၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အပစ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြားပြီးနောက် တိုက်ပွဲများ တကျော့ပြန် ပြန်လည်စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
| campaignbox = 
{{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}}
}}

'''ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] အတွင်း [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] နှင့် [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်း ([[ပလက်ဝမြို့နယ်]]) တို့တွင် [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) နှင့် [[တပ်မတော်]] တို့ အကြား ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့် စစ်ရေးပဋိပက္ခကြီး ဖြစ်သည်။၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ သဘောတူညီချက်အရ ရရှိထားသည့် ယာယီအပစ်ရပ်စဲရေးသည် [[၂၀၂၃]] ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပျက်ပြားသွားခဲ့ပြီးနောက် တစ်ကျော့ပြန် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း အာရက္ခတပ်တော်သည် တပ်မတော်၏ ဗျူဟာကုန်းများနှင့် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]] အပါအဝင် နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ရင်း အမြောက်အမြားကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်အများစုကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-04-13 |title=ရခိုင်မှာ ဘာတွေဆက်ဖြစ်နေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c72p6vynev3o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
== နောက်ခံအကြောင်းအရင်း ==
[[၂၀၁၅]] ခုနှစ် နှစ်ဆန်းပိုင်းက ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော အာရက္ခတပ်တော် (AA) နှင့် တပ်မတော်တို့အကြား နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများသည် [[၂၀၂၀]] ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ယာယီရပ်စဲခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ တပ်မတော်နဲ့ အေအေအကြား ဘာလို့တိုက်ပွဲတွေ ပြင်းထန်နေလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-46643681 |access-date=2026-05-30 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် မတည်ငြိမ်မှုကို အကြောင်းပြု၍ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသော မဲဆန္ဒနယ်အားလုံး၌ ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပနိုင်စေရန် တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုကို ရှေးရှု၍ နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများ ရပ်ဆိုင်းလိုက်ကြခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရခိုင်ပြည်နယ်နေ့နှင့် ဒို့တာဝန်အရေးသုံးပါး |url=http://www.moi.gov.mm/article/49102 |access-date=2026-05-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နှစ်ဖက်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်သည် စာချုပ်စာတမ်းမရှိဘဲ အလွတ်သဘော ညှိနှိုင်းသဘောတူညီချက် (Gentleman Agreement) မျှသာ ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ တစ်ကျော့ပြန်တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။မည်သည့်ရက်တွင် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်ကို နှစ်ဖက်စလုံးက မထုတ်ပြန်ခဲ့ဘဲ နိုဝင်ဘာ ၂၆ ရက်တွင် ၎င်းတို့ အပစ်ရပ်ပြီဖြစ်ကြောင်းသာ နှစ်ဖက် ထုတ်ဖော်ပြောကြားကြခြင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ၌ စတင်ခဲ့သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] စစ်ရေးပဋိပက္ခတွင် အာရက္ခတပ်တော် (AA) ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ပြီးနောက်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ရက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း၌ နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများ တစ်ကျော့ပြန် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-26 |title=အေအေနဲ့ စစ်ကောင်စီ အပစ်ရပ်မှု - ရခိုင်ပြည်သူတွေကို စဉ်းစားပြီး လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အပစ်ရပ်ခဲ့တယ်လို့ အေအေပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c9rll05196xo |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရက္ခိုင်တပ်တော်(AA) နှင့် စစ်ကောင်စီတို့ကြား အပစ်ရပ်လိုက်ပြီဟု စစ်ကောင်စီပြော |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6381e44b6dd2ad341b3fefba |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}&lt;/ref&gt;

== တိုက်ပွဲအစဦးကာလ လှုပ်ရှားမှုများ (နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃) ==
[[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကို တစ်နိုင်ငံလုံးအနှံ့ ဆင်နွှဲသွားမည်ဟု [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ် (၃) ဖွဲ့]]က ကြေညာပြီးနောက်၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်း၌ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်မှစတင်ကာ တကျော့ပြန်တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲစတင်ခဲ့သည့် ၁၀ ရက်တာကာလအတွင်း အာရက္ခတပ်တော် (AA) သည် စစ်ကောင်စီ၏ ဗျူဟာမြောက် ကင်းစခန်းများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲ ၁၀ ရက်တာအတွင်း အာရက္ခတပ်တော်သည် စစ်ကောင်စီ၏ အဓိက နယ်ခြားစောင့်ရဲကင်းစခန်း ၄ ခုကို ထိုးစစ်ဆင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့်အပြင်၊ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များ စွန့်လွှတ်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည့် နယ်ခြားစောင့်ကင်းစခန်းနှင့် ရဲစခန်း ပေါင်း ၄၀ ကျော်ကိုလည်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အာရက္ခတပ်တော်မှ ထိုးစစ်ဆင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သော အဓိကစခန်းများမှာ [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]ရှိ ဒုံးပိုက်နယ်ခြားစောင့်ရဲကင်းစခန်းနှင့် ချိန်ခါလိန်ရဲကင်းစခန်း၊ [[မောင်တောမြို့နယ်|မောင်တောအခြေစိုက်]] ဒုံးညိုနယ်ခြားစောင့်ရဲကင်းစခန်း၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်|ဘူးသီးတောင်အခြေစိုက်]] ခထီးလှစခန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လာသည်နှင့်အမျှ စစ်ကောင်စီလက်အောက်ခံ ရဲစခန်းအချို့မှာ လက်နက်ချအညံ့ခံခြင်းနှင့် စခန်းစွန့်ခွာ၍ နီးစပ်ရာ စစ်ကောင်စီဗျူဟာကုန်းများသို့ သွားရောက်ပူးပေါင်းခြင်းများ ရှိခဲ့ပြီး၊ အာရက္ခတပ်တော်ဘက်မှလည်း စစ်ဘက်၊ ရဲဘက်တပ်ဖွဲ့ဝင်များအနေဖြင့် အမြန်ဆုံး ဆက်သွယ်လက်နက်ချရန် သတိပေးထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/aa-captures-junta-bases.html|title=ရခိုင်တိုက်ပွဲ (၁၀) ရက်အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်စခန်း ၄၀ ကျော် AA သိမ်းပိုက်ထားပြီ|work=DMG သတင်းဌာန|access-date=၃၀ မေ ၂၀၂၆|date=၂၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104032427/https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/aa-captures-junta-bases.html|archive-date=4 January 2024|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

တိုက်ပွဲအစဦးကာလတွင် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ် [[ပေါက်တောမြို့]]တို့တွင် တိုက်ပွဲများ အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ဗျူဟာမြောက် “တရွန်အိုင်ဗျူဟာ” နှင့် “နှုးဘူးဗျူဟာ” ကုန်းများကို အာရက္ခတပ်တော်က နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့မှစတင်ကာ အပြင်းအထန် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဘက်မှ လေကြောင်းဖြင့် လက်နက်ခဲယမ်းရိက္ခာများ လာရောက်ချပေးခဲ့ရပြီး နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ထောက်ပို့ပစ္စည်းအချို့ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပေါက်တောမြို့အတွင်း၌လည်း နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီဘက်မှ ဂျက်တိုက်လေယာဉ်များဖြင့် မြို့တွင်းသို့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တရွန်အိုင်ဗျူဟာကုန်းမှ ရရှိသည့်အမြောက်ကြီးနှင့်အောင်ပွဲခံရဲဘော်များပုံ AA ထုတ်ပြန် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/657012102687beb19d1f5952 |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}&lt;/ref&gt;

နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်မှ ၂၂ ရက်နေ့အထိ ၁၀ ရက်တာကာလအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်၏ လက်နက်ကြီး၊ လက်နက်ငယ်များဖြင့် ရမ်းသမ်းပစ်ခတ်မှုများကြောင့် အရပ်သား သေဆုံးနှင့် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၈၀ ဦးခန့်အထိ ရှိလာခဲ့သည်ဟု အေအေဘက်ကစွပ်စွဲချက်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လက်နက်ကြီးအန္တရာယ်နှင့် စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် ပေါက်တော၊ ရသေ့တောင်၊ ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းနှင့် မင်းပြားမြို့နယ်တို့မှ နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးရသည့် စစ်ဘေးဒုက္ခသည်ဦးရေမှာလည်း တိုက်ပွဲစစချင်း ၁၀ ရက်အတွင်း ၆ သောင်းနီးပါးအထိ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-05-01 |title=ရခိုင်မှာ မိုး၊ လေပြင်းထန်ပြီး စစ်ရှောင်တွေ အရေးပေါ်အကူအညီလို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/74330/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=June 2026 }}&lt;/ref&gt;

== ဗျူဟာမြောက် ဝင်ပေါက်များနှင့် စစ်ရေးထိန်းချုပ်မှု ==
ရခိုင်တစ်ပြည်နယ်လုံးကို အပြည့်အဝ စစ်ရေးအရ စိုးမိုးနိုင်ရန်အတွက် အာရက္ခတပ်တော် (AA) သည် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ အဓိက ဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သည့် ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်း ဗျူဟာမြောက် ဝင်ပေါက်များကို ဦးတည်ပိတ်ဆို့ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စုစုပေါင်း မြို့နယ် ၁၇ မြို့နယ်အနက် ၁၄ မြို့နယ်ကို အာရက္ခတပ်တော်က သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်မှာ မြို့တော်စစ်တွေအပါအဝင် ၃ မြို့နယ်တွင်သာ တပ်စွဲထားနိုင်တော့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-02-09 |title=ရခိုင် ရှေးဟောင်းမြောက်ဦးမြို့ကို AA ထိန်းချုပ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-seize-mrauku-02092024002135.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;

အာရက္ခတပ်တော်သည် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်နှင့် ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း ရေလမ်းဗျူဟာဖြစ်သော ချင်း-ရခိုင်စပ် ပလက်ဝတောင်ကြားလမ်း ဝင်ပေါက်ကို အစောဆုံး စိုးမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[အမ်းမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ အဓိက စစ်ဗျူဟာအခြေစိုက်ရာ [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] (အပခ) ဝန်းကျင်နှင့် မင်းဘူး-အမ်း ကားလမ်းမကြီးကို ပိတ်ဆို့ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် မကွေး-အညာဘက် အမ်းတောင်ကြားလမ်းဝင်ပေါက်မှ စစ်ကောင်စီ စစ်ကူလာနိုင်မည့် လမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ရခိုင်တောင်ပိုင်း [[ဂွမြို့နယ်]]ကို သိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့်လည်း ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဘက်မှ ကုန်းလမ်းဖြင့် စစ်ကောင်စီ စစ်ကူတက်လာမည့် ဂွတောင်ကြားလမ်း ဝင်ပေါက်ကိုပါ အပြည့်အဝ အပိတ်အဆို့ ပြုလုပ်ထားနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-12-12 |title=မောင်တော နခခ ၅ ကို ၅၅ ရက်ကြာ တစ်ဆင့်ချင်း သိမ်းခဲ့တဲ့အာရက္ခတပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ceqljez9095o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== အာရက္ခတပ်တော် ထိန်းချုပ်ထားသည့် မြို့နယ်များ ==
အာရက္ခတပ်တော်သည် တကျော့ပြန်တိုက်ပွဲစတင်ဆင်နွဲပြီးနောက် ၂နှစ်ခွဲအတွင်း ရခိုင်ပြည်နယ် အတွင်းရှိ အမ်းမြို့အခြေစိုက် [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] အပါအဝင် မြို့နယ် ၁၇ မြို့ အနက် ၁၄ မြို့အထိ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်နယ်၏ နယ်မြေ စုစုပေါင်း  ၈၂.၃၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ စိုးမိုးထားနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-12-12 |title=မောင်တော နခခ ၅ ကို ၅၅ ရက်ကြာ တစ်ဆင့်ချင်း သိမ်းခဲ့တဲ့အာရက္ခတပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ceqljez9095o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဖဒူထွန်းအောင် |date=2025-08-11 |title=သိမ်းထားသည့် မြို့များကို တရုတ်ဖိအားဖြင့် ပြန်လွှဲပေးရန် မရှိဟု AA ပြော |url=https://myanmar-now.org/mm/news/66163/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=6 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206225042/https://myanmar-now.org/mm/news/66163/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%;&quot;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
! style=&quot;width:5%;&quot; | အမှတ် !! style=&quot;width:15%;&quot; | မြို့နယ်အမည် !! style=&quot;width:20%;&quot; | သိမ်းပိုက်သည့် ရက်စွဲ !! style=&quot;width:40%;&quot; | နောက်ဆက်တွဲ အခြေအနေ !! style=&quot;width:20%;&quot; | တိုက်ပွဲများ
|-
| ၁ || [[ပေါက်တောမြို့နယ်|ပေါက်တော]] || ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ရောင်နီ |date=2024-01-20 |title=ပေါက်တောမြို့ကို AA သိမ်းလိုက်ပြီဟု ဒေသခံများဆို |url=https://myanmar-now.org/mm/news/48338/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ပေါက်တောမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၂ || [[မင်းပြားမြို့နယ်|မင်းပြား]] || ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[မင်းပြားမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၃ || [[ကျောက်တော်မြို့နယ်|ကျောက်တော်]] || ၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2024-02-07 |title=ကျောက်တော်မြို့ကို AA သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး မြို့ကိုစွန့်ခွာပြေးသည့် စစ်ကောင်စီ၏ Navy ၂ စီး ကိုပါ ပစ်ခတ်နှစ်မြှုပ် |url=https://ayartimes.com/?p=32318 |access-date=2026-05-30 |website=Ayeyarwaddy Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ကျောက်တော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၄ || [[မြောက်ဦးမြို့နယ်|မြောက်ဦး]] || ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-02-09 |title=ရခိုင် ရှေးဟောင်းမြောက်ဦးမြို့ကို AA ထိန်းချုပ် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-seize-mrauku-02092024002135.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[မြောက်ဦးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၅ || [[မြေပုံမြို့နယ်|မြေပုံ]] || ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြေပုံမြို့နယ်က လက်ကျန်ရေတပ်စခန်း ရုပ်သိမ်း |url=https://burmese.dvb.no/post/710276 |access-date=2026-05-30 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt; || ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[မြေပုံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၆ || [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်|ပုဏ္ဏားကျွန်း]] || ၄ မတ် ၂၀၂၄&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-03-05 |title=ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ကို AA သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ဒေသခံတွေပြော |url=https://www.rfa.org/burmese/news/ponenagyun-aa-03042024234053.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၇ || [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်|ရမ်းဗြဲ]] || ၁၁ မတ် ၂၀၂၄&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ရောင်နီ |date=2024-03-11 |title=ရမ်းဗြဲမြို့ကို သုံးလကြာ ထိုးစစ်ဆင်ပြီးနောက် AA သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/50039/ |access-date=2026-05-30 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=9 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251209170944/https://myanmar-now.org/mm/news/50039/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ရမ်းဗြဲမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၈ || [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်|ရသေ့တောင်]] || ၁၇ မတ် ၂၀၂၄&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-03-18 |title=ရသေ့တောင်မြို့ကို AA အပြီးသတ်သိမ်းယူ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-outpost-seized-rathedaung-03172024224604.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ရသေ့တောင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၉ || [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်|ဘူးသီးတောင်]] || ၁၈ မေ ၂၀၂၄&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-05-18 |title=ဘူးသီးတောင်မြို့ကို သိမ်းလိုက်ကြောင်း AA ကြေညာ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/butheedaung-aa-occupie-05182024095332.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ဘူးသီးတောင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၁၀ || [[သံတွဲမြို့နယ်|သံတွဲ]] || ၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သံတွဲအကျဉ်းထောင်ကိုသိမ်းပိုက်ပြီး မြို့တွင်းကိုပါ AA ထိန်းချုပ် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/66967b5bb9627d108fab45e9?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR3DFeD_nfDhPxV_AB6Irg9_pcEYzbVxIi076vr5_d1VMlNlmOnY6fSVcX8_aem_wr8JrhO5Hf27rGBdor24vg |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}&lt;/ref&gt;|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[သံတွဲမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၁၁ || [[မောင်တောမြို့နယ်|မောင်တော]] || ၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[မောင်တောမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၁၂ || [[တောင်ကုတ်မြို့နယ်|တောင်ကုတ်]] || ၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-12-16 |title=တောင်ကုတ်မြို့နယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး အမ်းနဲ့ ဂွကို AA ထိုးစစ်ဆင် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-attack-ann-and-gwa-12162024021418.html |access-date=2026-05-30 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[တောင်ကုတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၁၃ || [[အမ်းမြို့နယ်|အမ်း]] || ၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကာလအတွင်း ပျက်စီးသွားသည့် အရပ်သားပြည်သူများ၏ နေအိမ်အဆောက်အအုံများ (ဓာတ်ပုံသတင်း) |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/68650da4bab948d833dca783 |access-date=2026-05-30 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}&lt;/ref&gt;|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[အမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|-
| ၁၄ || [[ဂွမြို့နယ်|ဂွ]] || ၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-12-29 |title=ဂွမြို့ကလက်ကျန်တပ်ကို အေအေက သိမ်းပြီး ဂွမြို့ကို ထိန်းချုပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c2ex273xrw2o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;|| ထိန်းချုပ်ထားဆဲ|| [[ဂွမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]]
|}
== စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရသည့် စစ်ဘက်အရာရှိကြီးများ ==
{{main|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် သိမ်းပိုက်ခံရခြင်း}}

၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သော တစ်ကျော့ပြန် ရခိုင်စစ်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဘက်မှ စစ်သည်နှင့် ရဲအင်အား ၁,၀၀၀ ကျော် အာရက္ခတပ်တော် (AA) ၏ စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည့် အဓိက စစ်ဘက်အရာရှိကြီးများ (ဗိုလ်မှူးချုပ် ၄ ဦးနှင့် ဗိုလ်မှူးကြီး ၁ ဦး) ၏ စာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-12-27 |title=ရခိုင်က ဗိုလ်မှူးချုပ်လေးဦး ကံကြမ္မာ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c2ex1nl9kj2o |access-date=2026-05-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:95%;&quot;
|- style=&quot;background:#efefef; text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:15%;&quot; | အမည် !! style=&quot;width:12%;&quot; | စစ်ဘက်အဆင့် !! style=&quot;width:23%;&quot; | တာဝန် / အခြေစိုက်စခန်း !! style=&quot;width:15%;&quot; | ဖမ်းဆီးရက်စွဲ !! style=&quot;width:35%;&quot; | ဖမ်းဆီးခံရသည့် ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း
|-
| ဇော်မင်းထွန်း || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အမှတ် (၉) စစ်ဆင်မှုကွပ်ကဲရေးဌာနချုပ် (စကခ-၉) တပ်မှူး || ၂၀၂၄ || ကျောက်တော်တိုက်ပွဲအပြီး စစ်တွေသို့ စစ်သင်္ဘောဖြင့် ဆုတ်ခွာစဉ် ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း၌ သင်္ဘောနစ်မြုပ်ကာ လက်ရဖမ်းဆီးခံရ။ (ပထမဆုံး ဖမ်းမိသည့် ဗိုလ်မှူးချုပ်)
|-
| သူရိန်ထွန်း || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အမှတ် (၁၅) စစ်ဆင်ရေးဌာနချုပ် (စကခ-၁၅) တပ်မှူး / ဒေသကွပ်ကဲရေးမှူး || ၂၀၂၄ || မောင်တောမြို့ရှိ အရေးပါသော နခခ (၅) စခန်းအား AA က ၅ လကြာ ပိတ်ဆို့ပြီး မြေအောက်လိုဏ်ခေါင်းတူး၍ ထိုးဖောက်သိမ်းပိုက်ချိန်တွင် ဖမ်းမိ။ (OTS ဆင်း)
|-
| ကျော်ကျော်သန်း || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းဦးစီးမှူး / ယာယီကွပ်ကဲရေးမှူး || ၂၀၂၄ || အမ်းမြို့နယ်ရှိ အပခ ဌာနချုပ် နောက်ဆုံးခံစစ်ရုံးခန်းအထိ AA က ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်စဉ် ရိက္ခာနှင့် ရေပြတ်တောက်ကာ လက်နက်ချဖမ်းခံရ။ (OTS-၂၁ ဆင်း)
|-
| သောင်းထွန်း || ဗိုလ်မှူးချုပ် || အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ဒုတိယတိုင်းမှူး || ၂၀၂၄ || အမ်းမြို့နယ် အပခ ဌာနချုပ် ကျဆုံးသည့် နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲအတွင်း တိုင်းဦးစီးချုပ်နှင့်အတူ လက်ရဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်းခံရ။ (DSA-၄၁ ဆင်း)
|-
| ညီညီဝင်း || ဗိုလ်မှူးကြီး || စကခ (၉) လက်အောက်ခံ နည်းဗျူဟာ (၃) စစ်ဗျူဟာမှူး || ၂၀၂၄ || ကျောက်တော် ကုလားတန်မြစ်ကြောင်း တပ်ဆုတ်တိုက်ပွဲအတွင်း ဒဏ်ရာများနှင့်အတူ လက်ရဖမ်းဆီးခံရ။
|}
== ဆက်စပ်တိုက်ပွဲများ ==
{{main|ပလက်ဝမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ}}
ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]] ကိုလည်း အာရက္ခတပ်တော်က ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ ရက်တွင်  အပြည့်အဝ သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-01-14 |title=ပလက်ဝတစ်နယ်လုံးကို AA သိမ်းပိုက် |url=https://www.rfa.org/burmese/news/aa-plaetwa-military-01142024133525.html |access-date=2026-06-02 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;

== စစ်ကောင်စီတပ်များ ကျန်ရှိနေသည့် မြို့နယ်များ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; width:90%;&quot;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
! style=&quot;width:5%;&quot; | အမှတ် !! style=&quot;width:15%;&quot; | မြို့နယ်အမည် !! style=&quot;width:40%;&quot; | လက်ရှိအခြေအနေ !! style=&quot;width:40%;&quot; | နောက်ဆက်တွဲ အခြေအနေ
|-
| ၁ || [[စစ်တွေမြို့နယ်|စစ်တွေ]] || ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် ရှိရာမြို့ || ပိတ်ဆို့ခံထားရ
|-
| ၂ || [[ကျောက်ဖြူမြို့နယ်|ကျောက်ဖြူ]] || ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ် တည်ရှိ || စစ်ရေးတင်းမာဆဲ
|-
| ၃ || [[မာန်အောင်မြို့နယ်|မာန်အောင်]] || ကျွန်းမြို့ဖြစ်ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်များ ရှိနေဆဲ || အခြေအနေ တည်ငြိမ်လျှက်ရှိ
|}


== လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများ ==

=== ၂၀၂၆ ===

* [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]]၊ ပိန္နဲတောင်ကျေးရွာရှိ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းအား စစ်လေတပ်က ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ဘေးရှောင် နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဒေသခံများက ပြောကြားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရမ်းဗြဲတွင် စစ်ရှောင်စခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၂ ဦးသေ၊ ၅ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/149355 |access-date=2026-06-03 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၇ ဇွန် - ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အာရက္ခတပ်တော် (AA) ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသော ကျောက်တော်မြို့နယ်၏ အရှေ့ခြမ်းနှင့် အနောက်ခြမ်းကို စစ်တပ်က ညနေပိုင်း၌ ဗုံး ၁၀ လုံးထက်မနည်း ကြဲချတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၇ ဦးထက်မနည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-17 |title=အာဆီယံအနေနဲ့ မြန်မာ့အရေးကို ချဉ်းကပ်ပုံကို ပြန်သုံးသပ်သင့်တယ်လို့ တီမောသမ္မတပြော - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန် ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c621g8z88n0t |access-date=2026-06-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၈ စက်တင်ဘာ - ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အာရက္ခတပ်တော် (AA) ထိန်းချုပ်ထားသည့် [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ အိန္ဒိယဈေးဝန်းကျင်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား ၄၉ ဦး အစုလိုက်သေဆုံးကာ ထိခိုက်သူ ၆၀ နီးပါးရှိကြောင်း AA က သတင်းထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-28 |title=ကျောက်တော်က ဈေးဝင်း ဗုံးကြဲခံရမှု သေဆုံးသူ ၃၃ ဦးရှိတယ်လို့ AA ပြော - ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cq70dp1p14jxt |access-date=2026-09-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၄ အောက်တိုဘာ - ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်အတွင်းရှိ စစ်ရှောင်စခန်းကို စစ်တပ်က တိုက်လေယာဉ် နှစ်စင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် လူ ၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အာရက္ခတပ်တော် (AA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-10-05 |title=ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်က စစ်ရှောင်စခန်း ဗုံးကြဲခံရမှု လူ ၆ ဦးသေဆုံး - ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c574p91rj9d4t |access-date=2026-10-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;


== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]
* [[အညာ စစ်မြေပြင်]]
* [[ချင်း စစ်မြေပြင်]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[Category:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]]
[[Category:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]]
[[Category:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]]
[[Category:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]]
[[Category:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ စစ်ဆင်ရေးများ]]
[[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏_ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]</text>
      <sha1>2qswemd8xwnh054by1wqg9ixg6ak4eo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290977</id>
    <revision>
      <id>1059362</id>
      <parentid>1058909</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1059362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164035" sha1="4dndf890vy595nq4fbwmkc2fh484vlf" xml:space="preserve">ဤဆောင်းပါးသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ပြည်နယ်များ၊ တိုင်းဒေသကြီးများနှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေအလိုက် တည်ရှိသော ဆေးရုံများစာရင်းကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုစနစ်တွင် ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးများ၊ အထူးကုဆေးရုံကြီးများ၊ တက္ကသိုလ်သင်ကြားရေးဆေးရုံများ၊ ခရိုင်ဆေးရုံများ၊ မြို့နယ်ဆေးရုံများနှင့် တိုက်နယ်ဆေးရုံများဟူ၍ အဆင့်အလိုက် ခွဲခြားတည်ရှိသည်။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ် / ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ !! ဆေးရုံအရေအတွက်
|-
| ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || ၅၆
|-
| ၂ || ကယားပြည်နယ် || ၁၇
|-
| ၃ || ကရင်ပြည်နယ် || ၃၇
|-
| ၄ || ချင်းပြည်နယ် || ၂၉
|-
| ၅ || မွန်ပြည်နယ် || ၄၁
|-
| ၆ || ရခိုင်ပြည်နယ် || ၆၅
|-
| ၇ || ရှမ်းပြည်နယ် || ၁၆၂
|-
| ၈ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || ၁၃၆
|-
| ၉ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || ၁၀၆
|-
| ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || ၉၆
|-
| ၁၁ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး || ၁၀၉
|-
| ၁၂ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || ၁၂၅
|-
| ၁၃ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || ၈၁
|-
| ၁၄ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || ၃၈
|-
| ၁၅ || နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ || ၂၃
|-
! colspan=&quot;2&quot; | စုစုပေါင်း || ၁,၁၂၁
|}

အောက်ပါစာရင်းသည် သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အလိုက် ဆေးရုံအမည်၊ ဆေးရုံအမျိုးအစားနှင့် တည်ရှိရာနေရာ (သို့မဟုတ်) မြို့နယ်များ စာရင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web
|title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း
|url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/
|website=ကုသရေးဦးစီးဌာန
|language=my
|date=၁ ဧပြီ ၂၀၁၉
|access-date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆
}}&lt;/ref&gt;
== ကချင်ပြည်နယ် ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || မြစ်ကြီးနားပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || မြစ်ကြီးနား
|-
| ၂ || ဆင်ဘိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆင်ဘို
|-
| ၃ || တာလောကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တာလောကြီး
|-
| ၄ || အောင်မြင်သာစံပြတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အောင်မြင်သာ
|-
| ၅ || ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဝိုင်းမော်
|-
| ၆ || ကန်တော်ယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကန်တော်ယန်
|-
| ၇ || မန်ဝိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မန်ဝိန်း
|-
| ၈ || ဆဒုံးဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || ဆဒုံး
|-
| ၉ || ကန်ပိုက်တီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကန်ပိုက်တီ
|-
| ၁၀ || အန်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || အန်ဂျန်းယန်
|-
| ၁၁ || တနိုင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တနိုင်း
|-
| ၁၂ || ရှင်ဗွေယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရှင်ဗွေယန်
|-
| ၁၃ || ချီဗွေမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ချီဗွေ
|-
| ၁၄ || နုဇုန်ဘောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နုဇုန်ဘောင်
|-
| ၁၅ || ပန်ဝါတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပန်ဝါ
|-
| ၁၆ || ဆော့လော်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဆော့လော်
|-
| ၁၇ || မိုးညှင်းပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || မိုးညှင်း
|-
| ၁၈ || ချောင်းဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ချောင်းဝ
|-
| ၁၉ || ဟိုပင်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || ဟိုပင်
|-
| ၂၀ || လုံးတုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လုံးတုံ
|-
| ၂၁ || နမ္မားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နမ္မား
|-
| ၂၂ || နန့်မွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နန့်မွန်း
|-
| ၂၃ || လွဲမွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လွဲမွန်
|-
| ၂၄ || မိုးကောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မိုးကောင်း
|-
| ၂၅ || နမ္မတီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နမ္မတီး
|-
| ၂၆ || ပင်းဘောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပင်းဘော
|-
| ၂၇ || ဆားမှော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆားမှော်
|-
| ၂၈ || ဖားကန့်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဖားကန့်
|-
| ၂၉ || ကာမိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကာမိုင်း
|-
| ၃၀ || လုံခင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လုံခင်း
|-
| ၃၁ || တာမခံဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || တာမခံ
|-
| ၃၂ || ဘန်ကောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဘန်ကောက်
|-
| ၃၃ || ဝှေခါတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝှေခါ
|-
| ၃၄ || ဗန်းမော်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ဗန်းမော်
|-
| ၃၅ || မံမလင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မံမလင်း
|-
| ၃၆ || ရွှေကူမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရွှေကူ
|-
| ၃၇ || ဘိုကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဘိုကုန်း
|-
| ၃၈ || မြို့လှတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြို့လှ
|-
| ၃۹ || မြို့ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြို့ကုန်း
|-
| ၄၀ || စီသာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စီသာ
|-
| ၄၁ || မိုးမောက်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မိုးမောက်
|-
| ၄၂ || မြို့သစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြို့သစ်
|-
| ၄၃ || စိန်လုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စိန်လုံ
|-
| ၄၄ || လွယ်ဂျယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || လွယ်ဂျယ်
|-
| ၄၅ || ဒေါ့ဖုန်းယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒေါ့ဖုန်းယန်
|-
| ၄၆ || မံစီမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မံစီ
|-
| ၄၇ || ပူတာအိုပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပူတာအို
|-
| ၄၈ || မူလာရှီဒီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မူလာရှီဒီ
|-
| ၄၉ || လုံရှာယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လုံရှာယန်
|-
| ၅၀ || မန်စေတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မန်စေ
|-
| ၅၁ || ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဆွမ်ပရာဘွမ်
|-
| ၅၂ || မချမ်းဘောမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မချမ်းဘော
|-
| ၅၃ || ထရန်ဒမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထရန်ဒမ်း
|-
| ၅၄ || နောင်မွန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || နောင်မွန်း
|-
| ၅၅ || ပန်နန်းဒင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပန်နန်းဒင်
|-
| ၅၆ || ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ခေါင်လန်ဖူး
|}

== ကယားပြည်နယ် ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || လွိုင်ကော်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || လွိုင်ကော်
|-
| ၂ || လွိုင်လင်လေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လွိုင်လင်လေး
|-
| ၃ || လောဓလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လောဓလေး
|-
| ၄ || ဒီမောဆိုးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဒီမောဆိုး
|-
| ၅ || ဒေါတမကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒေါတမကြီး
|-
| ၆ || နန့်မယ်ခုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နန့်မယ်ခုံ
|-
| ၇ || လိုဘားခိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လိုဘားခို
|-
| ၈ || ဖရူဆိုမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဖရူဆို
|-
| ၉ || ဟိုယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဟိုယာ
|-
| ၁၀ || ရှားတောမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရှားတော
|-
| ၁၁ || သရီးဒါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သရီးဒါး
|-
| ၁၂ || ဘောလခဲပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ဘောလခဲ
|-
| ၁၃ || ရွာသစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွာသစ်
|-
| ၁၄ || ဖားဆောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဖားဆောင်း
|-
| ၁၅ || မော်ချီးအောက်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မော်ချီး
|-
| ၁၆ || မယ်စဲ့မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မယ်စဲ့
|-
| ၁၇ || ပန်တိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပန်တိန်း
|}

== ကရင်ပြည်နယ် ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || ဘားအံပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ဘားအံ
|-
| ၂ || မြိုင်ကလေးဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || မြိုင်ကလေး
|-
| ၃ || အိန္ဒုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အိန္ဒု
|-
| ၄ || ဇာသပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဇာသပြင်
|-
| ၅ || ထုံးအိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထုံးအိုင်
|-
| ၆ || တရုတ်လှတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တရုတ်လှ
|-
| ၇ || ဖလံတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဖလံတောင်
|-
| ၈ || လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || လှိုင်းဘွဲ့
|-
| ၉ || မြိုင်ကြီးငူဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || မြိုင်ကြီးငူ
|-
| ၁၀ || ရွှေဂွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေဂွန်း
|-
| ၁၁ || ပိုင်ကျုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပိုင်ကျုံ
|-
| ၁၂ || ရှမ်းရွာသစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရှမ်းရွာသစ်
|-
| ၁၃ || တာလယ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တာလယ်
|-
| ၁၄ || ဖာပွန်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဖာပွန်
|-
| ၁၅ || ကမမောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကမမောင်း
|-
| ၁၆ || ကတိုင်တိတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကတိုင်တိ
|-
| ၁၇ || သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || သံတောင်ကြီး
|-
| ၁၈ || ဘောဂလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဘောဂလိ
|-
| ၁၉ || လိပ်သိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လိပ်သို
|-
| ၂၀ || သံတောင်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || သံတောင်
|-
| ၂၁ || မြဝတီပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || မြဝတီ
|-
| ၂၂ || သင်္ဃန်းညီနောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သင်္ဃန်းညီနောင်
|-
| ၂၃ || စုကလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စုကလိ
|-
| ၂၄ || ဝေါလေမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝေါလေမြိုင်
|-
| ၂၅ || ဆုံဆည်းမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆုံဆည်းမြိုင်
|-
| ၂၆ || ကော့ကရိတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ကော့ကရိတ်
|-
| ၂၇ || ကော့ဘိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကော့ဘိန်း
|-
| ၂၈ || ကျုံဒိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျုံဒိုး
|-
| ၂၉ || နဘူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နဘူး
|-
| ၃၀ || တောင်ကြာအင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တောင်ကြာအင်း
|-
| ၃၁ || ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကြာအင်းဆိပ်ကြီး
|-
| ၃၂ || ခလယ်တံခွန်တိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ခလယ်တံခွန်တိုင်
|-
| ၃၃ || ဘုရားသုံးဆူဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || ဘုရားသုံးဆူ
|-
| ၃၄ || ကျိုက်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျိုက်ဒုံ
|-
| ၃၅ || အနန်းကွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အနန်းကွင်း
|-
| ၃၆ || တောင်ပေါက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တောင်ပေါက်
|-
| ၃၇ || ဖားပြတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဖားပြ
|}

== ချင်းပြည်နယ် ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || ဖလမ်းပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ဖလမ်း
|-
| ၂ || တီးဘွာလ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တီးဘွာလ်
|-
| ၃ || ရိခေါဒါရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရိခေါဒါရ်
|-
| ၄ || လုံဘန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လုံဘန်း
|-
| ၅ || ဟားခါးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ဟားခါး
|-
| ၆ || ဆူရ်ခွားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆူရ်ခွား
|-
| ၇ || ထန်တလန်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ထန်တလန်
|-
| ၈ || မှောင်တလန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မှောင်တလန်
|-
| ၉ || လုံလဲရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လုံလဲရ်
|-
| ၁၀ || နှာဟရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နှာဟရိန်
|-
| ၁၁ || သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သီကီရ်
|-
| ၁၂ || တီးတိန်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တီးတိန်
|-
| ၁၃ || ထုတ်လိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထုတ်လိုင်
|-
| ၁၄ || လိုင်တွီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လိုင်တွီး
|-
| ၁၅ || တွီးထန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တွီးထန်
|-
| ၁၆ || တွန်းဇံမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တွန်းဇံ
|-
| ၁၇ || ကျီးခါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျီးခါး
|-
| ၁၈ || မင်းတပ်ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || မင်းတပ်
|-
| ၁၉ || ဝမ္မသူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝမ္မသူး
|-
| ၂၀ || မကွီအိမ်နူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မကွီအိမ်နူး
|-
| ၂၁ || မတူပီမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မတူပီ
|-
| ၂၂ || ရေဇွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေဇွာ
|-
| ၂၃ || လိုင်လင်းပီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လိုင်လင်းပီး
|-
| ၂၄ || လုံငိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လုံငိုး
|-
| ၂၅ || ကန်ပက်လက်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကန်ပက်လက်
|-
| ၂၆ || ကျင်ဒွေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျင်ဒွေး
|-
| ၂၇ || ပလက်ဝမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပလက်ဝ
|-
| ၂၈ || ဆမီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆမီး
|-
| ၂၉ || မီးဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မီးဇာ
|}

== မွန်ပြည်နယ် ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || မော်လမြိုင်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || မော်လမြိုင်
|-
| ၂ || အမျိုးသမီးနှင့်ကလေးဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || မော်လမြိုင်
|-
| ၃ || တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ || တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ/သင်ကြားရေးဆေးရုံ || မော်လမြိုင်
|-
| ၄ || ကတိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကတိုး
|-
| ၅ || ဖားအောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဖားအောက်
|-
| ၆ || ကျိုက်မရောမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကျိုက်မရော
|-
| ၇ || ချောင်းနှစ်ခွတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ချောင်းနှစ်ခွ
|-
| ၈ || တရနာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တရနာ
|-
| ၉ || ချောင်းဆုံမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ချောင်းဆုံ
|-
| ၁၀ || မူးရစ်ကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မူးရစ်ကလေး
|-
| ၁၁ || ရွာလွတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွာလွတ်
|-
| ၁၂ || ကညှော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကညှော်
|-
| ၁၃ || သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || သံဖြူဇရပ်
|-
| ၁၄ || ကျိုက်က္ခမီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျိုက်က္ခမီ
|-
| ၁၅ || အနင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အနင်း
|-
| ၁၆ || ကျုံကဒတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျုံကဒတ်
|-
| ၁၇ || ကရုပ္ပိတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကရုပ္ပိ
|-
| ၁၈ || ဝဲခမိတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝဲခမိ
|-
| ၁၉ || မုဒုံမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မုဒုံ
|-
| ၂၀ || ကမာဝက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကမာဝက်
|-
| ၂၁ || ရေးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရေး
|-
| ၂၂ || လမိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လမိုင်း
|-
| ၂၃ || ကျောင်းရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောင်းရွာ
|-
| ၂၄ || ခေါဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ခေါဇာ
|-
| ၂၅ || ဒူးယားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒူးယား
|-
| ၂၆ || သထုံပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || သထုံ
|-
| ၂၇ || သိမ်ဆိပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သိမ်ဆိပ်
|-
| ၂၈ || ပေါင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပေါင်
|-
| ၂၉ || အလှပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အလှပ်
|-
| ၃၀ || မုတ္တမတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မုတ္တမ
|-
| ၃၁ || ရင်းငြိမ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရင်းငြိမ်
|-
| ၃၂ || သဲအိမ်ကျေးရွာနှင့်ဆင်ရွာအကြားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သဲအိမ်-ဆင်ရွာ
|-
| ၃၃ || သဲကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သဲကုန်း
|-
| ၃၄ || ကျိုက်ထိုမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကျိုက်ထို
|-
| ၃၅ || သိမ်ဇရပ်(ကျောက်ညှပ်)တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သိမ်ဇရပ်
|-
| ၃၆ || ကင်းမွန်းချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကင်းမွန်းချောင်း
|-
| ၃၇ || ဘီးလင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဘီးလင်း
|-
| ၃၈ || တောင်စွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တောင်စွန်း
|-
| ၃၉ || ရွှေအင်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေအင်ဒုံ
|-
| ၄၀ || ဇုတ်သုတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဇုတ်သုတ်
|-
| ၄၁ || လေးကေတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လေးကေ
|}
== ရှမ်းပြည်နယ် ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;

|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || စဝ်စံထွန်းဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || တောင်ကြီး
|-
| ၂ || အမျိုးသမီးနှင့်ကလေးဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || တောင်ကြီး
|-
| ၃ || အေးသာယာဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || အေးသာယာ
|-
| ၄ || ရွှေညောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေညောင်
|-
| ၅ || ကျောက်တလုံးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်တလုံး
|-
| ၆ || တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်ဆေးရုံ || တက္ကသိုလ်/သင်ကြားရေးဆေးရုံ || တောင်ကြီး
|-
| ၇ || ညောင်ရွှေမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ရွှေ
|-
| ၈ || နန်းပန်ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || နန်းပန်
|-
| ၉ || ဟဲယာရွာမတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဟဲယာရွာမ
|-
| ၁၀ || စံကားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စံကား
|-
| ၁၁ || ဟိုပုံးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဟိုပုံး
|-
| ၁၂ || ကျောက်တန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်တန်း
|-
| ၁၃ || မိုင်းပျဉ်း-ဖာလဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မိုင်းပျဉ်း-ဖာလဲ
|-
| ၁၄ || ဆီဆိုင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဆီဆိုင်
|-
| ၁၅ || ဘန်းယဉ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဘန်းယဉ်
|-
| ၁၆ || ပချားကလိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပချားကလိုး
|-
| ၁၇ || ဆိုက်ခေါင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆိုက်ခေါင်
|-
| ၁၈ || နောင်ထော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နောင်ထော်
|-
| ၁၉ || ကလောမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကလော
|-
| ၂၀ || အောင်ပန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အောင်ပန်း
|-
| ၂၁ || ဟဲဟိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဟဲဟိုး
|-
| ၂၂ || ဘော်ဆိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဘော်ဆိုင်း
|-
| ၂၃ || ပင်းတယမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပင်းတယ
|-
| ၂၄ || ပွေးလှတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပွေးလှ
|-
| ၂၅ || မိုင်းအင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မိုင်းအင်
|-
| ၂၆ || ရွာငံမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရွာငံ
|-
| ၂၇ || မြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြိုင်
|-
| ၂၈ || မြို့ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြို့ကြီး
|-
| ၂၉ || ရပ်စောက်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရပ်စောက်
|-
| ၃၀ || အင်တောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အင်တော
|-
| ၃၁ || ပင်ဖြစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပင်ဖြစ်
|-
| ၃၂ || ကျိုင်းခမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျိုင်းခမ်း
|-
| ၃၃ || ကျောက်ဂူတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်ဂူ
|-
| ၃၄ || ပင်လောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပင်လောင်း
|-
| ၃၅ || တီကျစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တီကျစ်
|-
| ၃၆ || နောင်တရားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နောင်တရား
|-
| ၃၇ || ဆောင်းပြောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆောင်းပြောင်း
|-
| ၃၈ || ပေါင်းလောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပေါင်းလောင်း
|-
| ၃၉ || ဖယ်ခုံမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဖယ်ခုံ
|-
| ၄၀ || ဆီဘူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆီဘူး
|-
| ၄၁ || မိုးဗြဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မိုးဗြဲ
|-
| ၄၂ || ခရက်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ခရက်ဒုံ
|-
| ၄၃ || လာအိတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လာအိ
|-
| ၄၄ || လွိုင်လင်ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || လွိုင်လင်
|-
| ၄၅ || မိုင်းပွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မိုင်းပွန်
|-
| ၄၆ || ပင်လုံဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || ပင်လုံ
|-
| ၄၇ || လဲချားမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || လဲချား
|-
| ၄၈ || နမ့်စန်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || နမ့်စန်
|-
| ၄၉ || ခိုလမ်မြို့နယ်ခွဲဆေးရုံ || မြို့နယ်ခွဲဆေးရုံ || ခိုလမ်
|-
| ၅၀ || ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကွန်ဟိန်း
|-
| ၅၁ || ကာလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကာလိ
|-
| ၅၂ || ကျေးသီးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကျေးသီး
|-
| ၅၃ || မိုင်းနောင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မိုင်းနောင်
|}
== ရခိုင်ပြည်နယ် ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || စစ်တွေပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || စစ်တွေ
|-
| ၂ || ဝါဘိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝါဘို
|-
| ၃ || ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပုဏ္ဏားကျွန်း
|-
| ၄ || ယိုးတရုပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ယိုးတရုပ်
|-
| ၅ || အလယ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အလယ်ချောင်း
|-
| ၆ || ပိုးရှိပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပိုးရှိပြင်
|-
| ၇ || မြောက်ဦးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြောက်ဦး
|-
| ၈ || မြောင်းဘွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြောင်းဘွေ
|-
| ၉ || တိန်ညိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိန်ညို
|-
| ၁၀ || ပျားတဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပျားတဲ
|-
| ၁၁ || ကျောက်တော်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်တော်
|-
| ၁၂ || အပေါက်ဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အပေါက်ဝ
|-
| ၁၃ || တင်းမတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တင်းမ
|-
| ၁၄ || မင်းပြားမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မင်းပြား
|-
| ၁၅ || ပန်းမြောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပန်းမြောင်
|-
| ၁၆ || မင်းဖူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မင်းဖူး
|-
| ၁၇ || မြေပုံမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြေပုံ
|-
| ၁၈ || ကမ်းထောင့်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကမ်းထောင့်ကြီး
|-
| ၁၉ || လွမ်းလုံးပိုက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လွမ်းလုံးပိုက်
|-
| ၂၀ || ငပသုန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ငပသုန်
|-
| ၂၁ || ကြာအင်းတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြာအင်းတောင်
|-
| ၂၂ || ပေါက်တောမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပေါက်တော
|-
| ၂၃ || ကျောက်တောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်တောင်
|-
| ၂၄ || ရသေ့တောင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရသေ့တောင်
|-
| ၂၅ || စေတီပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စေတီပြင်
|-
| ၂၆ || မူးစေးကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မူးစေးကျွန်း
|-
| ၂၇ || ကျောက်တန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်တန်း
|-
| ၂၈ || မောင်တောပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || မောင်တော
|-
| ၂၉ || အလယ်သံကျော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အလယ်သံကျော်
|-
| ၃၀ || ကြိမ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြိမ်ချောင်း
|-
| ၃၁ || တောင်ပြိုလက်ဝဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တောင်ပြိုလက်ဝဲ
|-
| ၃၂ || အောင်သပြေတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အောင်သပြေ
|-
| ၃၃ || ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဘူးသီးတောင်
|-
| ၃၄ || တောင်ဘဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တောင်ဘဇာ
|-
| ၃၅ || စေတီတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စေတီတောင်
|-
| ၃၆ || ကျောက်ဖြူပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ကျောက်ဖြူ
|-
| ၃၇ || စနဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စနဲ
|-
| ၃၈ || ဇင်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဇင်ချောင်း
|-
| ၃၉ || မာန်အောင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မာန်အောင်
|-
| ၄၀ || သစ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သစ်ပုံ
|-
| ၄၁ || ဆားချက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆားချက်
|-
| ၄၂ || ရမ်းဗြဲမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရမ်းဗြဲ
|-
| ၄၃ || ကျောက်နီမော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်နီမော်
|-
| ၄၄ || လေးထောင့်သရက်ချိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လေးထောင့်သရက်ချို
|-
| ၄၅ || စကုကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စကုကျွန်း
|-
| ၄၆ || ကုန်းဘောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကုန်းဘောင်
|-
| ၄၇ || မြေပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြေပုံ
|-
| ၄၈ || အမ်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || အမ်း
|-
| ၄၉ || တပ်တောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တပ်တောင်
|-
| ၅၀ || ရူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရူး
|-
| ၅၁ || ဒါးလက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒါးလက်
|-
| ၅၂ || သပြုချိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သပြုချိုင်
|-
| ၅၃ || သံတွဲပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || သံတွဲ
|-
| ၅၄ || ရွှေလှေတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေလှေ
|-
| ၅၅ || ကွင်းဝိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကွင်းဝိုင်း
|-
| ၅၆ || ကျောက်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်ကြီး
|-
| ၅၇ || ငပလီ(လင်းသာ)တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ငပလီ
|-
| ၅၈ || တောင်ကုတ်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တောင်ကုတ်
|-
| ၅၉ || လမူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လမူး
|-
| ၆၀ || ရွာမတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွာမ
|-
| ၆၁ || မအီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မအီ
|-
| ၆၂ || ငမောက်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ငမောက်ချောင်း
|-
| ၆၃ || ဂွမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဂွ
|-
| ၆၄ || ကျိန္တလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျိန္တလိ
|-
| ၆၅ || ဆပ်သွားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆပ်သွား
|}

== မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || မကွေးပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || မကွေး
|-
| ၂ || မကွေးမြို့သင်ကြားရေးဆေးရုံကြီး || သင်ကြားရေးဆေးရုံကြီး || မကွေး
|-
| ၃ || ညောင်ကန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ကန်
|-
| ၄ || မိချောင်းရဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မိချောင်းရဲ
|-
| ၅ || သစ်ရာကောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သစ်ရာကောက်
|-
| ၆ || မကွေးတက္ကသိုလ်ဆေးရုံ || တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ || မကွေး
|-
| ၇ || ရေနံချောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရေနံချောင်း
|-
| ၈ || အင်တောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အင်တော
|-
| ၉ || ဝက်လွတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝက်လွတ်
|-
| ၁၀ || ချောက်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ချောက်
|-
| ၁၁ || စလေတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စလေ
|-
| ၁၂ || ဆူးတောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆူးတော
|-
| ၁၃ || လင်းတကိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လင်းတကိုင်း
|-
| ၁၄ || တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တောင်တွင်းကြီး
|-
| ၁၅ || ကုက္ကိုကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကုက္ကိုကုန်း
|-
| ၁၆ || ကိုးပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကိုးပင်
|-
| ၁၇ || မြို့သစ်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့သစ်
|-
| ၁၈ || ဝါးကြီးအိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝါးကြီးအိုင်
|-
| ၁၉ || နင်းကြမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နင်းကြမ်း
|-
| ၂၀ || ဒန့်ဒလွန်ပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒန့်ဒလွန်ပင်
|-
| ၂၁ || နတ်မောက်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || နတ်မောက်
|-
| ၂၂ || ရွှေပန်းတောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေပန်းတော
|-
| ၂၃ || ဖန်ခါးစမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဖန်ခါးစမ်း
|-
| ၂၄ || မင်းဘူးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || မင်းဘူး
|-
| ၂၅ || ရွာသာယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွာသာယာ
|-
| ၂၆ || စကုဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || စကု
|-
| ၂၇ || မုန်တောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မုန်တောင်
|-
| ၂၈ || ပွင့်ဖြူမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပွင့်ဖြူ
|-
| ၂၉ || ကုန်းဇောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကုန်းဇောင်း
|-
| ၃၀ || မဲဇလီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မဲဇလီ
|-
| ၃၁ || ကျောင်းတော်ရာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောင်းတော်ရာ
|-
| ၃၂ || ငဖဲမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ငဖဲ
|-
| ၃၃ || ပဒါန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပဒါန်း
|-
| ၃၄ || စလင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || စလင်း
|-
| ၃၅ || တညောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တညောင်
|-
| ၃၆ || လင်းဇင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လင်းဇင်း
|-
| ၃၇ || သရက်တောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သရက်တော
|-
| ၃၈ || ဆင်ဖြူကျွန်းဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || ဆင်ဖြူကျွန်း
|-
| ၃۹ || စေတုတ္တရာမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || စေတုတ္တရာ
|-
| ၄၀ || တပွင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တပွင်
|-
| ၄၁ || သရက်ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || သရက်
|-
| ၄၂ || တလပါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တလပါး
|-
| ၄၃ || မင်းလှမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မင်းလှ (မကွေး)
|-
| ၄၄ || ရေနံမတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေနံမ
|-
| ၄၅ || လင်းကယ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လင်းကယ်
|-
| ၄၆ || မင်းတုန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မင်းတုန်း
|-
| ၄၇ || မြောက်ပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြောက်ပြင်
|-
| ၄၈ || ကျောက်တိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်တိုင်
|-
| ၄၉ || ကံမမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကံမ
|-
| ၅၀ || ရေနံ့သာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေနံ့သာ
|-
| ၅၁ || ကြို့ပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြို့ပင်
|-
| ၅၂ || အောင်လံမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || အောင်လံ
|-
| ၅၃ || ပြလို့တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပြလို့
|-
| ၅၄ || ရွှေပန်းတောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေပန်းတော (အောင်လံ)
|-
| ၅၅ || ညောင်ပင်ဆိပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ပင်ဆိပ်
|-
| ၅၆ || ကျောက်ပန်းတောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်ပန်းတောင်း
|-
| ၅၇ || ရေနံကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေနံကြီး
|-
| ၅၈ || ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဆင်ပေါင်ဝဲ
|-
| ၅၉ || ချောင်းကောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ချောင်းကောက်
|-
| ၆၀ || ဆင်မတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆင်မတောင်
|-
| ၆၁ || မွှန်းညောင်ပင်သာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မွှန်းညောင်ပင်သာ
|-
| ၆၂ || ပခုက္ကူပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပခုက္ကူ
|-
| ၆၃ || ကမ္မတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကမ္မ
|-
| ၆၄ || ကိုင်းရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကိုင်းရွာ
|-
| ၆၅ || မြစ်ခြေတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြစ်ခြေ
|-
| ၆၆ || ကြပ်ပည့်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြပ်ပည့်
|-
| ၆၇ || ရေစကြိုမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရေစကြို
|-
| ၆၈ || ကြက်ဆူကျင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြက်ဆူကျင်း
|-
| ၆၉ || မအူတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မအူ
|-
| ၇၀ || မြေတောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြေတော
|-
| ၇၁ || ပခန်းကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပခန်းကြီး
|-
| ၇၂ || သူဌေးကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သူဌေးကုန်း
|-
| ၇۳ || မြိုင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြိုင်
|-
| ၇၄ || လက်ယက်မတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လက်ယက်မ
|-
| ၇၅ || ဗဟင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဗဟင်း
|-
| ၇၆ || ကိုင်းတောမတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကိုင်းတောမ
|-
| ၇၇ || ပေါက်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပေါက်
|-
| ၇၈ || ဇီးပြားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဇီးပြား
|-
| ၇၉ || ရေပြာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေပြာ
|-
| ၈၀ || ကိုင်းလယ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကိုင်းလယ်
|-
| ၈၁ || ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဆိပ်ဖြူ
|-
| ၈၂ || ကဇွန်းမတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကဇွန်းမ
|-
| ၈၃ || အင်းကန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အင်းကန်
|-
| ၈၄ || ဂန့်ဂေါပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ဂန့်ဂေါ
|-
| ၈၅ || ကန်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကန်ရွာ
|-
| ၈၆ || ကျောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျော
|-
| ၈၇ || မင်းရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မင်းရွာ
|-
| ၈၈ || ဟံသာဝတီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဟံသာဝတီ
|-
| ၈၉ || မြောက်ခင်ရမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြောက်ခင်ရမ်း
|-
| ၉၀ || ထီးလင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ထီးလင်း
|-
| ၉၁ || ဆေးမှင်တောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆေးမှင်တော
|-
| ၉၂ || ကျင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျင်း
|-
| ၉၃ || ရေမျက်နီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေမျက်နီ
|-
| ၉၄ || ဆောမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဆော
|-
| ၉၅ || ကျောက်ထုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်ထု
|-
| ၉၆ || လောင်းရှည်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လောင်းရှည်
|}

== ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || ပဲခူးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပဲခူး
|-
| ၂ || ထန်းတောကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထန်းတောကြီး
|-
| ၃ || ဘုရားကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဘုရားကြီး
|-
| ၄ || ဇောင်းတူတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဇောင်းတူ
|-
| ၅ || ဘုရားကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဘုရားကလေး
|-
| ၆ || သနပ်ပင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || သနပ်ပင်
|-
| ၇ || ကုလားချောင်းကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကုလားချောင်းကြီး
|-
| ၈ || ခရမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ခရမ်း
|-
| ၉ || ကျီးပင်စုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျီးပင်စု
|-
| ၁၀ || မင်းရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မင်းရွာ
|-
| ၁၁ || ကဝမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကဝ
|-
| ၁၂ || သက္ကလတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သက္ကလ
|-
| ၁၃ || အုန်းနှဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အုန်းနှဲ
|-
| ၁၄ || သရက်ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သရက်ကုန်း
|-
| ၁၅ || ဝဲပတန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝဲပတန်
|-
| ၁၆ || သပြေကန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သပြေကန်
|-
| ၁၇ || သပြုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သပြု
|-
| ၁၈ || ဝေါမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဝေါ
|-
| ၁၉ || မြစ်ကျိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြစ်ကျိုး
|-
| ၂၀ || သူရဲသမိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သူရဲသမိန်
|-
| ၂၁ || ညောင်ခါးရှည်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ခါးရှည်
|-
| ၂၂ || ကဒွတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကဒွတ်
|-
| ၂၃ || ဆင်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆင်ရွာ
|-
| ၂၄ || ဖိုးဦးစိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဖိုးဦးစိန်
|-
| ၂၅ || ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ညောင်လေးပင်
|-
| ၂၆ || မဒေါက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မဒေါက်
|-
| ၂၇ || ပိန်းဇလုပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပိန်းဇလုပ်
|-
| ၂၈ || ပြွန်တံဆာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပြွန်တံဆာ
|-
| ၂၉ || ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်တံခါး
|-
| ၃၀ || ဖဒိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဖဒို
|-
| ၃၁ || ပဲနွယ်ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပဲနွယ်ကုန်း
|-
| ၃၂ || တောကျွဲအင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တောကျွဲအင်း
|-
| ၃۳ || ကညင်ကျိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကညင်ကျိုး
|-
| ၃၄ || မြို့ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြို့ချောင်း
|-
| ၃၅ || ဒိုက်ဦးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဒိုက်ဦး
|-
| ၃၆ || အေးသုခတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အေးသုခ
|-
| ၃၇ || သုံးခွတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သုံးခွ (ပဲခူး)
|-
| ၃၈ || ဝါးဂါမဏိတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝါးဂါမဏိ
|-
| ၃၉ || ဖောင်တော်သီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဖောင်တော်သီ
|-
| ၄၀ || ရွှေကျင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရွှေကျင်
|-
| ၄၁ || ဒုံဇရစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒုံဇရစ်
|-
| ၄၂ || ပဒဲကောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပဒဲကော
|-
| ၄၃ || တောင်ငူပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || တောင်ငူ
|-
| ၄၄ || ညောင်ကိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ကိုင်း
|-
| ၄၅ || ရေတာရှည်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရေတာရှည်
|-
| ၄၆ || ဆွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆွာ
|-
| ၄၇ || မြို့လှတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြို့လှ
|-
| ၄၈ || ရေနီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေနီ
|-
| ၄၉ || ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်ကြီး
|-
| ၅၀ || မုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မုန်း
|-
| ၅၁ || နတ်သံကွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နတ်သံကွင်း
|-
| ၅၂ || ဖြူးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဖြူး
|-
| ၅၃ || ကညွှတ်ကွင်းဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || ကညွှတ်ကွင်း
|-
| ၅၄ || ဇေယျဝတီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဇေယျဝတီ
|-
| ၅၅ || ညောင်ပင်သာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ပင်သာ
|-
| ၅၆ || ဝဲကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝဲကြီး
|-
| ၅၇ || ကျော်လှတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျော်လှ
|-
| ၅၈ || အုတ်တွင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || အုတ်တွင်း
|-
| ၅၉ || ညောင်ခြေထောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ခြေထောက်
|-
| ၆၀ || ကျွဲပွဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျွဲပွဲ
|-
| ၆၁ || ထန်းတပင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ထန်းတပင် (ပဲခူး)
|-
| ၆၂ || ဇရပ်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဇရပ်ကြီး
|-
| ၆၃ || လှည်းလမ်းကူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လှည်းလမ်းကူး
|-
| ၆၄ || မြို့စိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြို့စိုး
|-
| ၆၅ || ပြည်မြို့ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်
|-
| ၆၆ || ပေါင်းတလည်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပေါင်းတလည်
|-
| ၆၇ || ဝက်ထီးကန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝက်ထီးကန်
|-
| ၆၈ || ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပေါက်ခေါင်း
|-
| ၆၉ || တောင်လည်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တောင်လည်
|-
| ၇၀ || ကံကျင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကံကျင်း
|-
| ၇၁ || ပန်းတောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပန်းတောင်း
|-
| ၇၂ || ထုံးဘိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထုံးဘို
|-
| ၇۳ || ဇရပ်လှတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဇရပ်လှ
|-
| ၇၄ || ဥသျှစ်ပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဥသျှစ်ပင်
|-
| ၇၅ || ပေါင်းတည်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပေါင်းတည်
|-
| ၇၆ || မှတ်တိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မှတ်တိုင်
|-
| ၇၇ || ကြာနီကန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြာနီကန်
|-
| ၇၈ || သဲကုန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || သဲကုန်း
|-
| ၇၉ || အင်းမတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အင်းမ
|-
| ၈၀ || ပုတီးကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပုတီးကုန်း
|-
| ၈၁ || ဆင်မြီးဆွဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆင်မြီးဆွဲ
|-
| ၈၂ || ရွှေတောင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရွှေတောင်
|-
| ၈၃ || ကျီးသဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျီးသဲ
|-
| ၈၄ || တရုပ်မှော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တရုပ်မှော်
|-
| ၈၅ || ကွေ့မတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကွေ့မ
|-
| ၈၆ || သာယာဝတီပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || သာယာဝတီ
|-
| ၈၇ || စံရွေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စံရွေး
|-
| ၈၈ || လက်ပံတန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || လက်ပံတန်း
|-
| ၈၉ || ခမုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ခမုံ
|-
| ၉၀ || သာရဝေါတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သာရဝေါ
|-
| ၉၁ || ဇီးဖြူကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဇီးဖြူကုန်း
|-
| ၉၂ || မင်းလှမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မင်းလှ (သာယာဝတီ)
|-
| ၉۳ || စစ်ကွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စစ်ကွင်း
|-
| ၉၄ || အုတ်ဖိုမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || အုတ်ဖို
|-
| ၉၅ || အေးမြသာယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အေးမြသာယာ
|-
| ၉၆ || အိုးသည်ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အိုးသည်ကုန်း
|-
| ၉၇ || ကိုင်းကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကိုင်းကြီး
|-
| ၉၈ || ဇီးကုန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဇီးကုန်း
|-
| ၉၉ || နတ်တလင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || နတ်တလင်း
|-
| ၁၀၀ || တာပွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တာပွန်
|-
| ၁၀၁ || ကွင်းကျယ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကွင်းကျယ်
|-
| ၁၀၂ || ချဉ်ယုတ်ကွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ချဉ်ယုတ်ကွင်း
|-
| ၁၀၃ || မိုးညိုမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မိုးညို
|-
| ၁၀၄ || ထိန်တောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထိန်တော
|-
| ၁၀၅ || ရေကင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေကင်း
|-
| ၁၀၆ || ပတ္တော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပတ္တော်
|-
| ၁၀၇ || ဆင်မနိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆင်မနိုင်
|-
| ၁၀၈ || ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကြို့ပင်ကောက်
|-
| ၁၀၉ || အလယ်ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အလယ်ကုန်း
|}

== ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || ပုသိမ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပုသိမ်
|-
| ၂ || ချောင်းသာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ချောင်းသာ
|-
| ၃ || သလပ်ခွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သလပ်ခွာ
|-
| ၄ || ရွှေသောင်ယံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေသောင်ယံ
|-
| ၅ || ငွေဆောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ငွေဆောင်
|-
| ၆ || မကျီးဇင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မကျီးဇင်
|-
| ၇ || ကန်ကြီးထောင့်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကန်ကြီးထောင့်
|-
| ၈ || ကန်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကန်ရွာ
|-
| ၉ || ကျိုက်လတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျိုက်လတ်
|-
| ၁၀ || သာပေါင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || သာပေါင်း
|-
| ၁၁ || စက်ဒေါင့်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စက်ဒေါင့်ကြီး
|-
| ၁၂ || မကျီးကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မကျီးကုန်း
|-
| ၁၃ || ဥသျှစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဥသျှစ်
|-
| ၁၄ || ငပုတောမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ငပုတော
|-
| ၁၅ || ငရုတ်ကောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ငရုတ်ကောင်း
|-
| ၁၆ || ဟိုင်းကြီးကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဟိုင်းကြီးကျွန်း
|-
| ၁၇ || ပြင်ခရိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပြင်ခရိုင်
|-
| ၁၈ || ကျောက်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်ချောင်း
|-
| ၁၉ || ကျုံကူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျုံကူး
|-
| ၂၀ || မကြီးပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မကြီးပင်
|-
| ၂၁ || ကျောက်ကလပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်ကလပ်
|-
| ၂၂ || ဂျမ်းကပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဂျမ်းကပ်
|-
| ၂၃ || ကွင်းဘက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကွင်းဘက်
|-
| ၂၄ || ကျုံပျော်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကျုံပျော်
|-
| ၂၅ || ရေစခန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေစခန်း
|-
| ၂၆ || အင်းရဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အင်းရဲ
|-
| ၂၇ || အထောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အထောင်
|-
| ၂၈ || ဒိုက်ပျက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒိုက်ပျက်
|-
| ၂۹ || ရေကြည်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရေကြည်
|-
| ၃၀ || အသုတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အသုတ်
|-
| ၃၁ || ငါးသိုင်းချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ငါးသိုင်းချောင်း
|-
| ၃၂ || ကုန်းမြင့်(သီတာကုန်းမြင့်)တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကုန်းမြင့်
|-
| ၃၃ || ကန်နီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကန်နီ
|-
| ၃၄ || ဇရပ်လှတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဇရပ်လှ
|-
| ၃၅ || ကျောင်းကုန်းမြို့နယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ/ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ကျောင်းကုန်း
|-
| ၃၆ || ဒေါင့်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒေါင့်ကြီး
|-
| ၃၇ || ဝက်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝက်ချောင်း
|-
| ၃၈ || ဟင်္သာတပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ဟင်္သာတ
|-
| ၃၉ || ဓမ္ဘီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဓမ္ဘီ
|-
| ၄၀ || ဒူးယားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒူးယား
|-
| ၄၁ || ရှားခဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရှားခဲ
|-
| ၄၂ || တလုတ္ထော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တလုတ္ထော်
|-
| ၄၃ || နိဗ္ဗာန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နိဗ္ဗာန်
|-
| ၄၄ || ကြွက်ကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြွက်ကျွန်း
|-
| ၄၅ || ဒါးကတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒါးက
|-
| ၄၆ || ဇလွန်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဇလွန်
|-
| ၄၇ || ရေလဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေလဲ
|-
| ၄၈ || ကျုံရှတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျုံရှ
|-
| ၄၉ || ကော့ကပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကော့ကပ်
|-
| ၅၀ || သာဓုချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သာဓုချောင်း
|-
| ၅၁ || လေးမျက်နှာမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || လေးမျက်နှာ
|-
| ၅၂ || အိုင်သပြုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အိုင်သပြု
|-
| ၅၃ || လှော်ကထားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လှော်ကထား
|-
| ၅၄ || မြန်အောင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြန်အောင်
|-
| ၅၅ || ကနောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကနောင်
|-
| ၅၆ || သပြေကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သပြေကုန်း
|-
| ၅၇ || ရေွှကျင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေကျင် (ဧရာဝတီ)
|-
| ၅၈ || အင်ပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အင်ပင်
|-
| ၅۹ || လက်ပန်ကွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လက်ပန်ကွင်း
|-
| ၆၀ || ကြံခင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကြံခင်း
|-
| ၆၁ || ဘက်ရဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဘက်ရဲ
|-
| ၆၂ || ဆိပ်သာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆိပ်သာ
|-
| ၆၃ || အင်္ဂပူမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || အင်္ဂပူ
|-
| ၆၄ || မယ်ဇလီကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မယ်ဇလီကုန်း
|-
| ၆၅ || ညောင်ကျိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ကျိုး
|-
| ၆၆ || ကွင်းကောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကွင်းကောက်
|-
| ၆၇ || ထူးကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထူးကြီး
|-
| ၆၈ || မြောင်းမြပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || မြောင်းမြ
|-
| ၆၉ || ပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပြင်
|-
| ၇၀ || စကမြားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စကမြား
|-
| ၇၁ || ရန်မနိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရန်မနိုင်
|-
| ၇၂ || အိမ်မဲမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || အိမ်မဲ
|-
| ၇۳ || သရက်ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သရက်ကုန်း
|-
| ၇၄ || ရွာသစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွာသစ်
|-
| ၇၅ || လပွတ္တာပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || လပွတ္တာ
|-
| ၇၆ || ပြင်စလူဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || ပြင်စလူ
|-
| ၇၇ || ပိုးလောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပိုးလောင်း
|-
| ၇၈ || တူးမြောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တူးမြောင်း
|-
| ၇၉ || ကန်ဘတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကန်ဘတ်
|-
| ၈၀ || ဝါးခယ်မမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဝါးခယ်မ
|-
| ၈၁ || ကျုံမငေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျုံမငေး
|-
| ၈၂ || ရွှေလောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေလောင်း
|-
| ၈၃ || မော်လမြိုင်ကျွန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မော်လမြိုင်ကျွန်း
|-
| ၈၄ || ကျိုက်ပိတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျိုက်ပိ
|-
| ၈၅ || လှိုင်းဘုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လှိုင်းဘုန်း
|-
| ၈၆ || ထီဆိပ်ဘုရားစုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထီဆိပ်ဘုရားစု
|-
| ၈၇ || မအူပင်ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || မအူပင်
|-
| ၈၈ || ရွှေတောင်မှော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေတောင်မှော်
|-
| ၈၉ || ကျွဲဒုံးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျွဲဒုံး
|-
| ၉၀ || ကျောင်းရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောင်းရွာ
|-
| ၉၁ || ညောင်တုန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ညောင်တုန်း
|-
| ၉၂ || ချောင်းကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ချောင်းကြီး
|-
| ၉၃ || ဆားမလောက်တောင်သူလယ်သမားဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆားမလောက်
|-
| ၉၄ || အင်းမတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အင်းမ
|-
| ၉၅ || သပြေချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သပြေချောင်း
|-
| ၉၆ || ငှက်ပျောကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ငှက်ပျောကျွန်း
|-
| ၉၇ || ဓနုဖြူမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဓနုဖြူ
|-
| ၉၈ || ကျောင်းစုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောင်းစု
|-
|}
== စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || စစ်ကိုင်းပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || စစ်ကိုင်း
|-
| ၂ || မင်းကွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မင်းကွန်း
|-
| ၃ || ရွာသစ်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွာသစ်ကြီး
|-
| ၄ || ပဒူတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပဒူ
|-
| ၅ || ဆားတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆားတောင်
|-
| ၆ || မြင်းမူမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြင်းမူ
|-
| ၇ || တော်ချောင်းဦးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တော်ချောင်းဦး
|-
| ၈ || ခွက်ခွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ခွက်ခွင်း
|-
| ၉ || မြောင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြောင်
|-
| ၁၀ || ကျောက်ရစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်ရစ်
|-
| ၁၁ || မကျီးဘုတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မကျီးဘုတ်
|-
| ၁၂ || ရွှေဘိုပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ရွှေဘို
|-
| ၁၃ || ဆိပ်ခွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆိပ်ခွန်
|-
| ၁၄ || ဆင်အင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆင်အင်း
|-
| ၁၅ || ကျောက်မြောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်မြောင်း
|-
| ၁၆ || ညောင်ပင်သာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ပင်သာ
|-
| ၁၇ || ခင်ဦးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ခင်ဦး
|-
| ၁၈ || ရွာဇင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွာဇင်
|-
| ၁၉ || ညောင်ပင်ကြီးစုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ပင်ကြီးစု
|-
| ၂၀ || ဝက်လက်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဝက်လက်
|-
| ၂၁ || ရှိမ္မကားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရှိမ္မကား
|-
| ၂၂ || မင်းချီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မင်းချီ
|-
| ၂၃ || ရွှေပန်းကုန်းစံပြတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေပန်းကုန်း
|-
| ၂၄ || ကန့်ဘလူမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကန့်ဘလူ
|-
| ၂၅ || ချပ်သင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ချပ်သင်း
|-
| ၂၆ || မလည်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မလည်
|-
| ၂၇ || ဇီးကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဇီးကုန်း
|-
| ၂၈ || ကျွန်းလှမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကျွန်းလှ
|-
| ၂၉ || ရွာကုန်းကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွာကုန်းကြီး
|-
| ၃၀ || ပေပင်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပေပင်ချောင်း
|-
| ၃၁ || ညောင်ကိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ကိုင်း
|-
| ၃၂ || ရေရှင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေရှင်
|-
| ၃၃ || ကုက္ကိုလ်ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကုက္ကိုလ်ကုန်း(ကန့်ဘလူ)
|-
| ၃၄ || ရေဦးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရေဦး
|-
| ၃၅ || တမာတော တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တမာတော
|-
| ၃၆ || ပလူဇဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပလူဇဝ
|-
| ၃၇ || ဒီပဲယင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဒီပဲယင်း
|-
| ၃၈ || မူးကမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မူးကမ်း
|-
| ၃၉ || စိုင်ပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စိုင်ပြင်
|-
| ၄၀ || တန့်ဆည်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တန့်ဆည်
|-
| ၄၁ || နဘက်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နဘက်ကြီး
|-
| ၄၂ || ရွာရှည် (မြောက်) တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွာရှည် (မြောက်)
|-
| ၄၃ || ကံထူးမစံပြတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကံထူးမ
|-
| ၄၄ || စိန်နန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စိန်နန်း
|-
| ၄၅ || မုံရွာပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || မုံရွာ
|-
| ၄၆ || ညောင်ဖြူပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ဖြူပင်
|-
| ၄၇ || သာစည်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သာစည်(စစ်ကိုင်း)
|-
| ၄၈ || မုံရွာတက္ကသိုလ် ဆေးရုံ || တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ || မုံရွာ
|-
| ၄၉ || ဘုတလင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဘုတလင်
|-
| ၅၀ || မောင်းတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မောင်းတောင်
|-
| ၅၁ || သခွတ္တနယ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သခွတ္တနယ်
|-
| ၅၂ || အရာတော်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || အရာတော်
|-
| ၅၃ || နောင်ကြီးအိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နောင်ကြီးအိုင်
|-
| ၅၄ || မလဲသာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မလဲသာ
|-
| ၅၅ || ချောင်းဦးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ချောင်းဦး
|-
| ၅၆ || အမြင့်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အမြင့်
|-
| ၅၇ || သုံးပန်လှတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သုံးပန်လှ
|-
| ၅၈ || ယင်းမာပင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ယင်းမာပင်
|-
| ၅၉ || ကာပိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကာပိုင်
|-
| ၆၀ || ကနီမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကနီ
|-
| ၆၁ || ဝင်းမနားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝင်းမနား
|-
| ၆၂ || ကင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကင်း
|-
| ၆၃ || သရက်ပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သရက်ပင်
|-
| ၆၄ || ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဆားလင်းကြီး
|-
| ၆၅ || ကျားတက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျားတက်
|-
| ၆၆ || ကန်ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကန်ကုန်း
|-
| ၆၇ || မတောင့်တတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မတောင့်တ
|-
| ၆၈ || ပုလဲမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပုလဲ
|-
| ၆၉ || ဝက်ကျတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝက်ကျ
|-
| ၇၀ || ချင်ပြစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ချင်ပြစ်
|-
| ၇၁ || ကသာပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ကသာ
|-
| ၇၂ || အင်းရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အင်းရွာ
|-
| ၇၃ || မိုးဒါးလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မိုးဒါးလေး
|-
| ၇၄ || အင်းကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အင်းကြီး
|-
| ၇၅ || ဝက်တူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝက်တူး
|-
| ၇၆ || ကျောက်ထုံးကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်ထုံးကြီး
|-
| ၇၇ || အင်းတော်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || အင်းတော်
|-
| ၇၈ || မော်လူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မော်လူး
|-
| ၇၉ || မဲဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မဲဇာ
|-
| ၈၀ || ထီးချိုင့်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ထီးချိုင့်
|-
| ၈၁ || အလယ်တောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အလယ်တော
|-
| ၈၂ || မြတောင်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || မြတောင်
|-
| ၈၃ || ကြက်တကောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြက်တကောင်
|-
| ၈၄ || ကမ်းနီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကမ်းနီ
|-
| ၈၅ || ဗန်းမောက်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဗန်းမောက်
|-
| ၈၆ || ကြောင်လည်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြောင်လည်
|-
| ၈၇ || မံစီကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မံစီကြီး
|-
| ၈၈ || ကောလင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကောလင်း
|-
| ၈၉ || ချောင်းနားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ချောင်းနား
|-
| ၉၀ || ခံသာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ခံသာ
|-
| ၉၁ || ဝန်းသိုမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဝန်းသို
|-
| ၉၂ || ဂျိုတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဂျိုတောင်
|-
| ၉၃ || နမ့်ခမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နမ့်ခမ်း(စစ်ကိုင်း)
|-
| ၉၄ || ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပင်လည်ဘူး
|-
| ၉၅ || မိချောင်းအင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မိချောင်းအင်း
|-
| ၉၆ || မံစီလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မံစီလေး
|-
| ၉၇ || ကလေးမြို့ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ကလေး
|-
| ၉၈ || နတ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နတ်ချောင်း
|-
| ၉၉ || တင်သားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တင်သား
|-
| ၁၀၀ || ရာဇဂြိုဟ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရာဇဂြိုဟ်
|-
| ၁၀၁ || ကလေးဝမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကလေးဝ
|-
| ၁၀၂ || မစိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မစိန်
|-
| ၁၀၃ || မင်းကင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မင်းကင်း
|-
| ၁၀၄ || ကြာပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြာပင်
|-
| ၁၀၅ || ပသေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပသေး
|-
| ၁၀၆ || ကြွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြွေ
|-
| ၁၀၇ || တုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တုံ
|-
| ၁၀၈ || တမူးပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || တမူး
|-
| ၁၀၉ || မင်းသာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မင်းသာ
|-
| ၁၁၀ || ခမ်းပတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ခမ်းပတ်
|-
| ၁၁၁ || မြို့သစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြို့သစ်(စစ်ကိုင်း)
|-
| ၁၁၂ || ဘုက္ကန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဘုက္ကန်
|-
| ၁၁၃ || မော်လိုက်ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || မော်လိုက်
|-
| ၁၁၄ || ကြာအင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြာအင်း
|-
| ၁၁၅ || ကင်းတပ်စံပြတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကင်းတပ်
|-
| ၁၁၆ || ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဖောင်းပြင်
|-
| ၁၁၇ || တံငါတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တံငါ
|-
| ၁၁၈ || သရောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သရောင်း
|-
| ၁၁၉ || ခန္တီးပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ခန္တီး
|-
| ၁၂၀ || ကောင်းဟိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကောင်းဟိန်း
|-
| ၁၂၁ || ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဟုမ္မလင်း
|-
| ၁၂၂ || ထမံသီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထမံသီ
|-
| ၁၂၃ || နန်းတောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နန်းတော
|-
| ၁၂၄ || သောင်သွပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သောင်သွပ်
|-
| ၁၂၅ || ရွှေပြည်အေးမြို့သစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေပြည်အေး
|-
| ၁၂၆ || နောင်ပိုအောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နောင်ပိုအောင်
|-
| ၁၂၇ || မောင်းခမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မောင်းခမ်း
|-
| ၁၂၈ || လေရှီးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || လေရှီး
|-
| ၁၂၉ || ဆွမ္မရာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆွမ္မရာ
|-
| ၁၃၀ || မိုပိုင်းလွတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မိုပိုင်းလွတ်
|-
| ၁၃၁ || လဟယ်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || လဟယ်
|-
| ၁၃၂ || ထန်ပါခွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထန်ပါခွေ
|-
| ၁၃၃ || ယမ်းကြုံးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ယမ်းကြုံး
|-
| ၁၃၄ || နန်းယွန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || နန်းယွန်း
|-
| ၁၃၅ || ပန်ဆောင်မြို့တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပန်ဆောင်
|-
| ၁၃၆ || ဒုံဟီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒုံဟီး
|}

== မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || မျက်စိ၊နား၊နှာခေါင်းနှင့်လည်ချောင်းရောဂါကုဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || မန္တလေး
|-
| ၂ || မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || မန္တလေး
|-
| ၃ || ကလေးရောဂါအထူးကုဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || မန္တလေး
|-
| ၄ || ဗဟိုအမျိုးသမီးဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || မန္တလေး
|-
| ၅ || ကူးစက်ရောဂါကုဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || မန္တလေး
|-
| ၆ || တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ || တက္ကသိုလ်/သင်ကြားရေးဆေးရုံ || မန္တလေး
|-
| ၇ || သင်ကြားရေးဆေးရုံကြီး || တက္ကသိုလ်/သင်ကြားရေးဆေးရုံ || မန္တလေး
|-
| ၈ || အရိုးရောဂါအထူးကုဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || မန္တလေး
|-
| ၉ || စိတ်ကျန်းမာရေးဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || မန္တလေး
|-
| ၁၀ || တမုတ်ဆိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တမုတ်ဆိုး
|-
| ၁၁ || အမရပူရမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || အမရပူရ
|-
| ၁၂ || ရဲလွန်ကျော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရဲလွန်ကျော်
|-
| ၁၃ || တလင်းကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တလင်းကြီး
|-
| ၁၄ || မူးယစ်ဆေးစွဲရောဂါကုဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || မန္တလေး
|-
| ၁၅ || တီဘီရောဂါကုဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || မန္တလေး
|-
| ၁၆ || ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပုသိမ်ကြီး
|-
| ၁၇ || ကျောက်မီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်မီး
|-
| ၁၈ || ပြင်ဦးလွင်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြင်ဦးလွင်
|-
| ၁၉ || ဇီးပင်ကြီးဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || ဇီးပင်ကြီး
|-
| ၂၀ || ဝက်ဝံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝက်ဝံ
|-
| ၂၁ || အနာကြီးရောဂါအထူးကုဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || မန္တလေး/ပြင်ဦးလွင်
|-
| ၂၂ || မတ္တရာမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မတ္တရာ
|-
| ၂၃ || မြွေတလိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြွေတလိုင်း
|-
| ၂၄ || သဖန်းဒေါက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သဖန်းဒေါက်
|-
| ၂၅ || ဥမှင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဥမှင်
|-
| ၂၆ || ဆည်တော်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆည်တော်ကြီး
|-
| ၂၇ || စဉ့်ကူးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || စဉ့်ကူး
|-
| ၂၈ || ထုံးကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထုံးကြီး
|-
| ၂၉ || ကျည်တောက်ပေါက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျည်တောက်ပေါက်
|-
| ၃၀ || သဲအင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သဲအင်း
|-
| ၃၁ || မိုးကုတ်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မိုးကုတ်
|-
| ၃၂ || ကျပ်ပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျပ်ပြင်
|-
| ၃၃ || သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || သပိတ်ကျင်း
|-
| ၃၄ || တကောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တကောင်း
|-
| ၃၅ || တွင်းငယ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တွင်းငယ်
|-
| ၃၆ || ကြာညှပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကြာညှပ်
|-
| ၃၇ || ကျောက်ဆည်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ကျောက်ဆည်
|-
| ၃၈ || မင်းစုဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || မင်းစု
|-
| ၃၉ || သံရွာဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || သံရွာ
|-
| ၄၀ || ဖျောက်ဆိပ်(စက်ရုံစုနယ်မြေ)ဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || ဖျောက်ဆိပ်
|-
| ၄၁ || စမာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စမာ
|-
| ၄၂ || စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || စဉ့်ကိုင်
|-
| ၄၃ || စဉ့်ကိုင်မျက်စိရောဂါအထူးကုဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || စဉ့်ကိုင်
|-
| ၄၄ || ပုလိပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပုလိပ်
|-
| ၄၅ || မြစ်သားမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြစ်သား
|-
| ၄၆ || မိုင်းမောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မိုင်းမော(မန္တလေး)
|-
| ၄၇ || ကူမဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကူမဲ
|-
| ၄၈ || ရွာခိုင်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွာခိုင်ကြီး
|-
| ၄၉ || ဂွေ့တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဂွေ့
|-
| ၅၀ || တံတားဦးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တံတားဦး
|-
| ၅၁ || သိန္ဒီကန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သိန္ဒီကန်
|-
| ၅၂ || တောင်ပြုံးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တောင်ပြုံး
|-
| ၅၃ || ညောင်ဝန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ဝန်း
|-
| ၅၄ || မြင်းခြံပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || မြင်းခြံ
|-
| ၅၅ || ဆံမြိတ်ခုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆံမြိတ်ခုံ
|-
| ၅၆ || ထနောင်းတိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထနောင်းတိုင်
|-
| ၅၇ || ယုံတိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ယုံတိုး
|-
| ၅၈ || တောင်သာမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တောင်သာ
|-
| ၅၉ || ဝဲလောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝဲလောင်
|-
| ၆၀ || ကျော်ဇီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျော်ဇီ
|-
| ၆၁ || ဇဂျမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဇဂျမ်း
|-
| ၆၂ || ရုံးစည်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရုံးစည်ကြီး
|-
| ၆၃ || နွားထိုးကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || နွားထိုးကြီး
|-
| ၆၄ || တံဇိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တံဇိုး
|-
| ၆၅ || ဝက်လူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝက်လူး
|-
| ၆၆ || ကန်နားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကန်နား
|-
| ၆၇ || ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်ပန်းတောင်း
|-
| ၆၈ || ပုပ္ပါးသံဃာဆေးရုံ(တဆ) || သံဃာဆေးရုံ || ပုပ္ပါး
|-
| ၆၉ || ပွေးကျစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပွေးကျစ်
|-
| ၇၀ || လက်ပံပြားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လက်ပံပြား
|-
| ၇၁ || ပုပ္ပါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပုပ္ပါး
|-
| ၇၂ || ငါန်းဇွန်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ငါန်းဇွန်
|-
| ၇၃ || ငါးမြှားကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ငါးမြှားကြီး
|-
| ၇၄ || မြို့သာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မြို့သာ
|-
| ၇၅ || ညောင်ဦးပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ညောင်ဦး
|-
| ၇၆ || ငါ့သရောက်မြို့နယ်ခွဲဆေးရုံ || မြို့နယ်ခွဲဆေးရုံ || ငါ့သရောက်
|-
| ၇၇ || ပုဂံမြို့သစ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || ပုဂံမြို့သစ်
|-
| ၇၈ || တောင်ဇင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တောင်ဇင်း
|-
| ၇၉ || စဉ့်ကူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စဉ့်ကူး(ညောင်ဦး)
|-
| ၈၀ || ရမည်းသင်းပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ရမည်းသင်း
|-
| ၈၁ || သစ်ဆုံကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သစ်ဆုံကြီး
|-
| ၈၂ || ရွာတန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွာတန်း
|-
| ၈၃ || ထီးလှိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ထီးလှိုင်
|-
| ၈၄ || ပျားစီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပျားစီ
|-
| ၈၅ || ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပျော်ဘွယ်
|-
| ၈၆ || ရွှေညောင်ဖူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေညောင်ဖူး
|-
| ၈၇ || ယင်းတော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ယင်းတော်
|-
| ၈၈ || တောင်ညောင်ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တောင်ညောင်ကုန်း
|-
| ၈၉ || ရန်အောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရန်အောင်
|-
| ၉၀ || အနောက်လျှော်ဖြူကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အနောက်လျှော်ဖြူကုန်း
|-
| ၉၁ || သီးပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သီးပင်
|-
| ၉၂ || မိတ္ထီလာပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || မိတ္ထီလာ
|-
| ၉၃ || ရှမ်းမငယ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရှမ်းမငယ်
|-
| ၉၄ || အလယ်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အလယ်ရွာ
|-
| ၉၅ || မလှိုင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မလှိုင်
|-
| ၉၆ || ကျောက်တန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်တန်း(မန္တလေး)
|-
| ၉၇ || ဆည်တိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဆည်တို
|-
| ၉၈ || နှောကန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နှောကန်
|-
| ၉၉ || သာစည်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || သာစည်
|-
| ၁၀၀ || ယင်းမာပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ယင်းမာပင်(မန္တလေး)
|-
| ၁၀၁ || ညောင်ရမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ရမ်း
|-
| ၁၀၂ || ဟံဇားတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဟံဇား
|-
| ၁၀၃ || ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဝမ်းတွင်း
|-
| ၁၀၄ || ပင်းတလဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပင်းတလဲ
|-
| ၁၀၅ || နေပူကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နေပူကုန်း
|-
| ၁၀၆ || ညောင်အုပ်ဖီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်အုပ်ဖီး
|}

== ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || အင်းစိန်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီး || အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီး || အင်းစိန်
|-
| ၂ || အောင်ဆန်းတီဘီရောဂါကုဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || အင်းစိန် (အောင်ဆန်း)
|-
| ၃ || မင်္ဂလာဒုံအထူးကုဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || မင်္ဂလာဒုံ
|-
| ၄ || ပုလဲမြို့သစ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || မင်္ဂလာဒုံ
|-
| ၅ || မှော်ဘီမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မှော်ဘီ
|-
| ၆ || ဝါးနက်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝါးနက်ချောင်း
|-
| ၇ || ဖူးကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဖူးကြီး
|-
| ၈ || ညောင်နှစ်ပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်နှစ်ပင်
|-
| ၉ || လှည်းကူးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || လှည်းကူး
|-
| ၁၀ || ဒါးပိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒါးပိန်
|-
| ၁၁ || ဖောင်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဖောင်ကြီး
|-
| ၁၂ || မရမ်းချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မရမ်းချောင်း
|-
| ၁၃ || တိုက်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တိုက်ကြီး
|-
| ၁၄ || အိုင်ကလောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အိုင်ကလောင်
|-
| ၁၅ || ဥက္ကံတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဥက္ကံ
|-
| ၁၆ || တော်လတီတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တော်လတီ
|-
| ၁၇ || အဖျောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အဖျောက်
|-
| ၁၈ || ထန်းတပင်မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ထန်းတပင် (ရန်ကုန်)
|-
| ၁၉ || နှဲသမိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || နှဲသမိန်
|-
| ၂၀ || လှည်းဆိပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လှည်းဆိပ်
|-
| ၂၁ || ဘောလည်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဘောလည်
|-
| ၂၂ || တက်သစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တက်သစ်
|-
| ၂၃ || အလိန်လည်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အလိန်လည်
|-
| ၂၄ || ရွှေပြည်သာမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရွှေပြည်သာ
|-
| ၂၅ || လှိုင်သာယာမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || လှိုင်သာယာ
|-
| ၂၆ || ရွှေလင်ပန်းစက်မှုဇုန်ဆေးရုံ || အခြားဆေးရုံ || လှိုင်သာယာ (ရွှေလင်ပန်း)
|-
| ၂၇ || သင်္ဃန်းကျွန်းစံပြအထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး || အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီး || သင်္ဃန်းကျွန်း
|-
| ၂၈ || ကလေးရောဂါအထူးကုဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || ရန်ကုန်
|-
| ၂၉ || အမျိုးသမီးနှင့်ကလေးဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || တောင်ဥက္ကလာပ
|-
| ၃၀ || သင်ကြားရေးနှင့်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီး || သင်ကြားရေး/အထွေထွေဆေးရုံကြီး || သင်္ဃန်းကျွန်း/တောင်ဥက္ကလာ
|-
| ၃၁ || အထူးကုဆေးရုံ (ဝေဘာဂီ) || အထူးကုဆေးရုံ || မြောက်ဥက္ကလာပ (ဝေဘာဂီ)
|-
| ၃၂ || သာကေတအထူးကုဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || သာကေတ
|-
| ၃၃ || နား၊ နှာခေါင်း၊ လည်ချောင်းရောဂါအထူးကုဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || ရန်ကုန်
|-
| ၃၄ || မျက်စိရောဂါကုဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || ရန်ကုန်
|-
| ၃၅ || အရှေ့ပိုင်းပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ဗိုလ်တထောင် (အရှေ့ပိုင်း)
|-
| ၃၆ || ဒဂုံမြို့သစ်(တောင်)မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တောင်ဒဂုံ
|-
| ၃၇ || လေးထောင့်ကန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လေးထောင့်ကန်
|-
| ၃၈ || ဒဂုံမြို့သစ်(မြောက်)မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြောက်ဒဂုံ
|-
| ၃၉ || ဒဂုံတက္ကသိုလ်ဆေးရုံ || တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ || ဒဂုံတက္ကသိုလ်
|-
| ၄၀ || စိတ်ကျန်းမာရေးဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || ရွာသာကြီး (ဒဂုံအရှေ့)
|-
| ၄၁ || ဒဂုံမြို့သစ်(အရှေ့)မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || အရှေ့ဒဂုံ
|-
| ၄၂ || ဒဂုံမြို့သစ်(ဆိပ်ကမ်း)မြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဒဂုံဆိပ်ကမ်း
|-
| ၄၃ || သန်လျှင်ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || သန်လျှင်
|-
| ၄၄ || ဒေးဇက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒေးဇက်
|-
| ၄၅ || ကျောက်တန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်တန်း
|-
| ၄၆ || တံတားရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တံတားရွာ
|-
| ၄၇ || မီးပြတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မီးပြ
|-
| ၄၈ || မင်္ဂလွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မင်္ဂလွန်း
|-
| ၄၉ || ကမာကလုပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကမာကလုပ်
|-
| ၅၀ || သုံးခွမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || သုံးခွ
|-
| ၅၁ || အလန်ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အလန်ကုန်း
|-
| ၅၂ || ခရမ်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ခရမ်း
|-
| ၅၃ || ရေကျော်(ကမာမတ်)တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေကျော်(ကမာမတ်)
|-
| ၅၄ || ကျီနီချောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျီနီချောင်
|-
| ၅၅ || ပိန်းကန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပိန်းကန်
|-
| ၅၆ || တွံတေးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တွံတေး
|-
| ၅၇ || ခတ္တိယတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ခတ္တိယ
|-
| ၅၈ || ကရင်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကရင်ချောင်း
|-
| ၅၉ || ကော့မှူးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကော့မှူး
|-
| ၆၀ || ကျိုက်ထော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျိုက်ထော်
|-
| ၆၁ || ဝါးဘလောက်သောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဝါးဘလောက်သောက်
|-
| ၆၂ || ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကွမ်းခြံကုန်း
|-
| ၆၃ || လက်ခုပ်ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || လက်ခုပ်ကုန်း
|-
| ၆၄ || ဒရယ်လူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဒရယ်လူး
|-
| ၆၅ || ဒလမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဒလ
|-
| ၆၆ || ရခိုင်ချောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရခိုင်ချောင်
|-
| ၆၇ || ပျော်ဘွယ်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပျော်ဘွယ်ကြီး
|-
| ၆၈ || ဆိပ်ကြီးခနောင်တိုမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဆိပ်ကြီးခနောင်တို
|-
| ၆၉ || ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကိုကိုးကျွန်း
|-
| ၇၀ || ရန်ကုန်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံသစ်ကြီး || အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီး || ရန်ကုန်
|-
| ၇၁ || ရန်ကုန်အထူးကုဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || ရန်ကုန်
|-
| ၇၂ || ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ရန်ကုန်
|-
| ၇၃ || ဗဟိုအမျိုးသမီးဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || ရန်ကုန်
|-
| ၇၄ || အနောက်ပိုင်းပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ရန်ကုန် (အနောက်ပိုင်း)
|-
| ၇၅ || အရိုးရောဂါကုဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || ရန်ကုန်
|-
| ၇၆ || စက်ဆန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စက်ဆန်း (ရန်ကုန်)
|-
| ၇၇ || ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ || တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ || ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်
|-
| ၇၈ || အမျိုးသားပြန်လည်သန်စွမ်းရေးဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || ရန်ကုန်
|-
| ၇၉ || ကမ္ဘာ့အေးသံဃာ့ဆေးရုံ || သံဃာ့ဆေးရုံ || မရမ်းကုန်း (ကမ္ဘာအေး)
|-
| ၈၀ || ကလေးရောဂါအထူးကုဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || ရန်ကုန်
|-
| ၈၁ || ဗဟန်းအမျိုးသမီးဆေးရုံ || အထူးကုဆေးရုံ || ဗဟန်း
|}

== တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || ထားဝယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ထားဝယ်
|-
| ၂ || မေတ္တာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မေတ္တာ
|-
| ၃ || လောင်းလုံမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || လောင်းလုံ
|-
| ၄ || မောင်းမကန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မောင်းမကန်
|-
| ၅ || သကြက်တောတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သကြက်တော
|-
| ၆ || သရက်ချောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || သရက်ချောင်း
|-
| ၇ || ရငဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရငဲ
|-
| ၈ || ပဲဒက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပဲဒက်
|-
| ၉ || ရေဖြူမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ရေဖြူ
|-
| ၁၀ || ကလိန်အောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကလိန်အောင်
|-
| ၁၁ || ကန်ပေါက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကန်ပေါက်
|-
| ၁၂ || ဘဝါတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ဘဝါ
|-
| ၁၃ || မြိတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || မြိတ်
|-
| ၁၄ || သမုတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သမုတ်
|-
| ၁၅ || ကျွန်းစုမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ကျွန်းစု
|-
| ၁၆ || စခန်းသစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || စခန်းသစ်
|-
| ၁၇ || ကန်မော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကန်မော်
|-
| ၁၈ || မောင်းလှော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မောင်းလှော်
|-
| ၁၉ || ရေကန်တောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေကန်တောင်
|-
| ၂၀ || တာရပိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တာရပိုင်း
|-
| ၂၁ || ပုလောမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပုလော
|-
| ၂၂ || ပလတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပလ
|-
| ၂၃ || ပလောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပလောက်
|-
| ၂၄ || ကျောက်ကာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျောက်ကာ
|-
| ၂၅ || မလိကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မလိကျွန်း
|-
| ၂၆ || ပြင်ဘုကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပြင်ဘုကြီး
|-
| ၂၇ || တနင်္သာရီမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တနင်္သာရီ
|-
| ၂၈ || တကူတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တကူ
|-
| ၂၉ || ညောင်ပင်ကွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ညောင်ပင်ကွင်း
|-
| ၃၀ || မောတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မောတောင်
|-
| ၃၁ || ကော့သောင်းပြည်သူ့ဆေးရုံ || ပြည်သူ့ဆေးရုံ || ကော့သောင်း
|-
| ၃၂ || ချမ်းဖမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ချမ်းဖမ်း
|-
| ၃၃ || ခမောက်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ခမောက်ကြီး
|-
| ၃၄ || အောင်ဘာတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || အောင်ဘာ
|-
| ၃၅ || မာရမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || မာရမ်း
|-
| ၃၆ || ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဘုတ်ပြင်း
|-
| ၃၇ || ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်
|-
| ၃၈ || ကရသူရိတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကရသူရိ
|}

== နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! ဆေးရုံအမည် !! ဆေးရုံအမျိုးအစား !! တည်ရှိရာနေရာ/မြို့နယ်
|-
| ၁ || တပ်ကုန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || တပ်ကုန်း
|-
| ၂ || ရွှေမြို့တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရွှေမြို့
|-
| ၃ || ဇေယျာသီရိမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဇေယျာသီရိ
|-
| ၄ || ပေါင်းလောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ပေါင်းလောင်း
|-
| ၅ || ရေဆင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ရေဆင်း
|-
| ၆ || ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဥတ္တရသီရိ
|-
| ၇ || တောင်ညိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တောင်ညို
|-
| ၈ || ကလေးရောဂါအထူးကုဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || နေပြည်တော်
|-
| ၉ || အရိုးရောဂါအထူးကုဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || နေပြည်တော်
|-
| ၁၀ || မျက်စိ၊နား၊နှာခေါင်း၊လည်ချောင်းရောဂါအထူးကုဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || နေပြည်တော်
|-
| ၁၁ || သားဖွားမီးယပ်ရောဂါအထူးကုဆေးရုံကြီး || အထူးကုဆေးရုံကြီး || နေပြည်တော်
|-
| ၁၂ || အမှတ်(၁)ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပုဗ္ဗသီရိ
|-
| ၁၃ || အမှတ်(၂)ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ပုဗ္ဗသီရိ
|-
| ၁၄ || အငြိမ်းစားနိုင်ငံဝန်ထမ်းဆေးရုံ || အခြားဆေးရုံ || နေပြည်တော်
|-
| ၁၅ || ကျည်တောင်ကန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || ကျည်တောင်ကန်
|-
| ၁၆ || ပျဉ်းမနားပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပျဉ်းမနား
|-
| ၁၇ || လယ်ဝေးမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || လယ်ဝေး
|-
| ၁၈ || အေလာဆေးရုံ || တိုက်နယ်/အခြားဆေးရုံ || အေလာ
|-
| ၁၉ || သစ်ပုတ်ပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သစ်ပုတ်ပင်
|-
| ၂၀ || သာဝတ္ထိတိုက်နယ်ဆေးရုံ || တိုက်နယ်ဆေးရုံ || သာဝတ္ထိ
|-
| ၂၁ || နေပြည်တော်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး || နေပြည်တော် (ဇမ္ဗူသီရိ)
|-
| ၂၂ || ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဇမ္ဗူသီရိ
|-
| ၂၃ || ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်ဆေးရုံ || မြို့နယ်ဆေးရုံ || ဒက္ခိဏသီရိ
|}


== ကိုးကား ==
{{reflist}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာရင်းဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ|ဆေးရုံ]]</text>
      <sha1>4dndf890vy595nq4fbwmkc2fh484vlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291096</id>
    <revision>
      <id>1059284</id>
      <parentid>1057959</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး) */</comment>
      <origin>1059284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18670" sha1="gzfzc951d45rdvjfop2l1lutjlh03kv" xml:space="preserve">[[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]]

[[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။&lt;ref name=&quot;asahi230215&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;world-atlas&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}&lt;/ref&gt; လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။

၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;asahi230215&quot;/&gt;

==ဂျပန်ကျွန်းစု==
{{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}}

===ပင်မကျွန်းများ===
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ -
*[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။
*[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။
*[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။
*[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။

===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ===
* [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]]
* [[အိုခုရှိရိကျွန်း]]
* [[တဲအုရိကျွန်း]]
* [[ရဲဘွန်းကျွန်း]]
* [[ရိရှိရိကျွန်း]]&lt;ref&gt;[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA791 &quot;Rishiri-tō&quot;] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.&lt;/ref&gt;
* [[ယဂိရှိရိကျွန်း]]
*[[ခမိုမဲကျွန်း]]

===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ===
* [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]]
* [[ခန်းမုရိဂျိမ]]
* [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]]
* [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]]
* [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]]
* [[နိုတိုဂျိမ]]
* [[အိုခိကျွန်းစု]]&lt;ref name=&quot;ponsonby332&quot;&gt;[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.&lt;/ref&gt;
**[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]]
**[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]]
**[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]]
**[[ချိဘုရိဂျိမ]]
* {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}}
* [[ဆဒိုကျွန်း]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;&gt;Ponsonby-Fane, p. 331.&lt;/ref&gt;
* [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]]
* [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]]
**{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}}
* [[ဆွတ်နိုရှိမ]]
* [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]]

===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}}
* [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]]
* [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ)
* {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}}
* {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}}
* {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}}
* {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}}
* [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}}
* {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}}
* {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}}
* [[ဝခဆု]]
* {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}}
* {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}}

===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}}
* [[မအိရှိမ]]
* [[ယုမဲရှိမ]]
* {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}}
* [[ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]]
* [[ရော့ခိုးကျွန်း]]
* {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}}
* [[ဝခယမမရီနာမြို့]]
* {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}}

===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}}
* [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ခမိရှိမ]]
* [[ခရှိခိုကျွန်း]]
* [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]]
* [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]]

===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}}
* [[အိုးရှိမ (အအိုမိုရိ)]] |အိုးရှိမ]]
* [[တိုင်းဂျိမ]]

===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)===
{{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}}
[[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|အိဇုကျွန်းစု]]

*[[အိဇုကျွန်းများ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA412 &quot;''Izu Shotō''&quot;] at p. 412.&lt;/ref&gt;
**[[အအိုဂရှိမ]]&lt;ref&gt;Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&amp;pg=PA187  &quot;Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo&quot;] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.&lt;/ref&gt;
**[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.&lt;/ref&gt;
**[[အိဇုအိုးရှိမ]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA761 &quot;Ōshima&quot;] at p. 761.&lt;/ref&gt;
**[[ခိုးဇုရှိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[မိယခဲဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[မိခုရဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[နိအိဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[ရှိခိနဲဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမကျွန်း]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA987 &quot;Torishima&quot;] at p. 987.&lt;/ref&gt;
**[[အုဒိုနဲရှိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
*[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]])
**[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō
**[[Chichi-jima|Chichijima]]&lt;ref name=&quot;nussbaum737&quot;&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA737 &quot;Ogasawara Guntō&quot;] at p. 737.&lt;/ref&gt;
**[[Haha-jima|Hahajima]]&lt;ref name=&quot;nussbaum737&quot; /&gt;
**[[Bonin Islands|Mukojima]]
*[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō)
** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]]
** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]])
** [[Iwo Jima]]&lt;ref name=&quot;nussbaum737&quot; /&gt;
** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]])

===အခြားကျွန်းများ===
*[[Minami Torishima]] (Marcus Island)
*[[Enoshima]]
*[[Okino Torishima]] (Parece Vela)

===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ===
ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။
*[[Amakusa|Amakusa Islands]]
**[[Shimoshima Island, Amakusa]]
**[[Kamishima Island, Amakusa]]
*[[Nagashima Island, Kagoshima]]
*[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]]
*[[Gotō Islands]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;/&gt;
*[[Danjo Islands]]
*{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}}
*[[Hashima Island|Hashima]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA294  &quot;Hashima&quot; at p. 294].&lt;/ref&gt;
*[[Hirado Island|Hirado]]&lt;ref name=&quot;ponsonby332&quot;/&gt;
*[[Iki Island|Iki]]
*[[Koshikijima Islands]]
**[[Shimokoshiki-jima]]
**[[Kamikoshiki-jima]]
*[[Tsushima Islands|Tsushima]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;/&gt;
*[[Ukushima]]

===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ===
*[[Kuro-shima (Ehime)]]
*[[Nii Ōshima]]

===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)===
{{main|Ryukyu Islands}}
[[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]]

====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ====
{{main|Satsunan Islands}}
ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။

====အိုးဆုမိကျွန်းများ====
{{main|Ōsumi Islands}}
The North-Eastern Group:
*[[Tanegashima]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;/&gt;
* [[Yakushima]]
* [[Kuchinoerabujima]]
* [[Mageshima]]
The North-Western Group:
* [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]]
* [[Shōwa Iōjima]]
* [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima]
*[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima]

====တိုခရကျွန်းများ====
{{main|Tokara Islands}}
* [[Kuchinoshima]]
* [[Nakanoshima (Kagoshima)]]
* [[Gajajima]]
* [[Suwanosejima]]
* [[Akusekijima]]
* [[Tairajima]]
* [[Kodakarajima]]
* [[Takarajima]]

====အမမိကျွန်းများ====
{{main|Amami Islands}}
* [[Amami Ōshima]]
* [[Kikaijima]]
* [[Kakeromajima]]
* [[Yoroshima]]
* [[Ukeshima]]
* [[Tokunoshima]]
* [[Okinoerabujima]]
* [[Yoronjima]]

====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')====
ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။

=====အိုခိနဝကျွန်းများ=====
{{main|Okinawa Islands}}

The Central Group or Ryukyu proper:
* [[Okinawa Island]]&lt;ref name=&quot;ponsonby332&quot;/&gt;
* [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]]
* [[Iheyajima]]
* [[Izenajima]]
* [[Aguni Island|Agunijima]]
* [[Iejima]]
* [[Iōtorishima]]&lt;ref&gt;{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Kerama Islands]]
** [[Tokashikijima]]
** [[Zamamijima]]
** [[Akajima]]
** [[Gerumajima]]
* [[Daitō Islands]]
** [[Kitadaitojima]]
** [[Minamidaitōjima]]
** [[Okidaitōjima]]

=====ဆခိရှိမကျွန်းများ=====
{{main|Sakishima Islands}}

Also known as the Further Isles:
* [[Miyako Islands]]
** [[Miyako-jima]]
** [[Ikema]]
** [[Ogami]]
** [[Irabu Island]]
** [[Shimoji-shima|Shimoji]]
** [[Kurima-jima]]
** [[Minna, Okinawa|Minna]]
** [[Tarama, Okinawa|Tarama]]
* [[Yaeyama Islands]]
** [[Iriomote]]
** [[Ishigaki Island|Ishigaki]]
** [[Taketomi]]
** [[Kohamajima|Kohama]]
** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]]
** [[Aragusuku]]
** [[Hatoma]]
** [[Yubujima]]
** [[Hateruma]]
** [[Yonaguni]]
* [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]].
** [[Uotsurijima]]
** [[Kuba Jima]]
** [[Taisho Jima]]
** [[Kita Kojima]]
** [[Minami Kojima]]

===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ===

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]]</text>
      <sha1>gzfzc951d45rdvjfop2l1lutjlh03kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှောဝအိအိုးဂျိမ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292658</id>
    <revision>
      <id>1059314</id>
      <parentid>1057672</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4501" sha1="jk4malzszubv47bxs1n4yzq0v37l76q" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ရှောဝအိအိုးဂျိမ
| image                   = Showa-iwojima of the volcanic island Aerial Photograph.jpg
| image_caption           = Aerial view of the island (1977)
| image_size              = 
| image_map               = OsumiIslands.png
| map_caption             = 
| pushpin_map             = Japan Kagoshima Prefecture#Japan
| pushpin_label           = 
| pushpin_label_position  = 
| pushpin_alt             = 
| pushpin_relief          = yes
| native_name             = 昭和硫黄島, '' Shōwa Iō-jima''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[East China Sea]]
| coordinates             = {{coord|30|48|15|N|130|20|30|E|region:JP_type:isle|display=title}}
| archipelago             = [[Ōsumi Islands]]
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 0.07
| length_km               = 
| width_km                = 
| coastline_km            = 1.3
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 24
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]]
| country_admin_divisions = Kagoshima Prefecture
| country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]]
| country_admin_divisions_1 = [[Kagoshima District, Kagoshima|Kagoshima District]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]]
| country_admin_divisions_2 = [[Mishima, Kagoshima|Mishima]]
| population              = - uninhabited -
| population_as_of        = 
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = 
| additional_info         = 
}}

'''ရှောဝအိအိုးဂျိမ''' (昭和硫黄島) သည် [[အိုးဆုမိကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ &quot;ရှောဝရှင်းတိုး&quot; (昭和新島) ဟုလည်း သိကြသည်။ ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစုရှိ ကျွန်းများထဲတွင် အိုးဆုမိကျွန်းစုသည်လည်း ပါဝင်သည်။ ရှောဝအိအိုးဂျိမသည် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ အိအိုးဂျိမမြို့ကမ်းခြေ၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;smithsonian&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0802-06=|title=Kikai|work=Global Volcanism Program|publisher=Smithsonian National Museum of Natural History|accessdate=2009-01-09}}&lt;/ref&gt;

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ရှောဝဂျိမသည် အိုးဆုမိကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည်။ အိအိုးဂျိမမြို့၏ မြောက်ဘက် ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၁ မိုင်) တွင် တည်ရှိသည်။ ဧရိယာသည် ခန့်မှန်းခြေ ၀.၀၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၀၂၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည်သည် ၁.၃ ကီလိုမီတာ (၀.၈၁ မိုင်) ရှိသည်။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
*[https://web.archive.org/web/20131203001913/http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.aspx?latitude=30.804167&amp;longitude=130.340278 Map of Shōwa Iōjima, Kagoshima] by [[Geographical Survey Institute of Japan|Geographical Survey Institute]]
* [https://web.archive.org/web/20171217203355/http://volcano.oregonstate.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/kikai/kikai.html Kikai, Kyushu, Japan] on Volcano World, Department of Geosciences at Oregon State University

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အိုးဆုမိကျွန်းစု]]
[[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>jk4malzszubv47bxs1n4yzq0v37l76q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှင်ဗွေယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292898</id>
    <revision>
      <id>1059311</id>
      <parentid>1058138</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="elb8kkquua6gj81khhghd5d3oee9jui" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရှင်ဗွေယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ရှင်ဗွေယန်မြို့]]
| Region     = [[တနိုင်းမြို့နယ်]]
| State      = [[ကချင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|26.700475|96.204114|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အများပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
|}}

'''ရှင်ဗွေယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Shin Bway Yan Station Hospital}}) သည်[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[တနိုင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရှင်ဗွေယန်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>elb8kkquua6gj81khhghd5d3oee9jui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လုံးတုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292903</id>
    <revision>
      <id>1059327</id>
      <parentid>1058156</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2960" sha1="j29yhw4lv23b0qqnc5ncxabnbcd9yfb" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လုံးတုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လုံးတုံရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|လုံးတုံ]]ကျေးရွာအုပ်စု
| Region     = [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]
| State      = [[ကချင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|25.097993|96.285802|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အများပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
|}}

'''လုံးတုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lone Ton Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[လုံးတုံရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|လုံးတုံ]]ကျေးရွာအုပ်စု တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>j29yhw4lv23b0qqnc5ncxabnbcd9yfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လွဲမွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292906</id>
    <revision>
      <id>1059334</id>
      <parentid>1058152</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2959" sha1="i2i81qzejkfnpk0jvfsj75iraehi8wk" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လွဲမွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လွဲမွန်ရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|လွဲမွန်]]ကျေးရွာအုပ်စု
| Region     = [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]
| State      = [[ကချင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|25.180521|96.305957|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အများပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
|}}

'''လွဲမွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lwe Mun Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[လွဲမွန်ရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|လွဲမွန်]]ကျေးရွာအုပ်စု တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>i2i81qzejkfnpk0jvfsj75iraehi8wk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လွိုင်လင်လေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292925</id>
    <revision>
      <id>1059333</id>
      <parentid>1058201</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2837" sha1="ka4fqoy00ifm2pbq5n07ntx99q5ka9s" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လွိုင်လင်လေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လွိုင်လင်လေးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]
| State      = [[ကယားပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.876659|97.228409|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လွိုင်လင်လေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Loinlin Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]၊ [[လွိုင်လင်လေးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>ka4fqoy00ifm2pbq5n07ntx99q5ka9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လောဓလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292926</id>
    <revision>
      <id>1059328</id>
      <parentid>1058202</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3006" sha1="mmuq2v8bi0fl20ef8fsk2fbjo7luz95" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လောဓလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လောဓလေးရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လောဓလေး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]
| State      = [[ကယားပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.548280|97.333386|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လောဓလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Law Da Lae Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]၊ [[လောဓလေးရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လောဓလေး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>mmuq2v8bi0fl20ef8fsk2fbjo7luz95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လိုဘာခိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292959</id>
    <revision>
      <id>1059322</id>
      <parentid>1058257</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3024" sha1="r65vt9kn7q5b45ytm3be3psfm5ztofw" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လိုဘာခိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လိုဘာခိုရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|လိုဘာခို]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်]]
| State      = [[ကယားပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.536234|96.944133|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လိုဘာခိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lo Bar Kho Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်]]၊ [[လိုဘာခိုရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|လိုဘာခို]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>r65vt9kn7q5b45ytm3be3psfm5ztofw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟိုယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292960</id>
    <revision>
      <id>1059374</id>
      <parentid>1058258</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T21:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2918" sha1="hihzimyhvd0er3ghxbzxg5uw8hgazul" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ဟိုယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ဟိုယာရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|ဟိုယာ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ဖရူဆိုမြို့နယ်]]
| State      = [[ကယားပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.334725|96.943292|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ဟိုယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ho Yar Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[ဖရူဆိုမြို့နယ်]]၊ [[ဟိုယာရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|ဟိုယာ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>hihzimyhvd0er3ghxbzxg5uw8hgazul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သရီးဒါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292961</id>
    <revision>
      <id>1059363</id>
      <parentid>1058259</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2970" sha1="ei7qfae4mp2gi7ujnfcmqow57kqmecy" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သရီးဒါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[သရီးဒါးရွာ၊ ရှားတောမြို့နယ်|သရီးဒါး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ရှားတောမြို့နယ်]]
| State      = [[ကယားပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.762882|97.509318|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သရီးဒါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Thiree Dar Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[ရှားတောမြို့နယ်]]၊ [[သရီးဒါးရွာ၊ ရှားတောမြို့နယ်|သရီးဒါး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>ei7qfae4mp2gi7ujnfcmqow57kqmecy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မော်ချီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292962</id>
    <revision>
      <id>1059259</id>
      <parentid>1058260</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="9hzoospkf1slgvigw2satbc2n787pcm" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = မော်ချီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[မော်ချီးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]
| State      = [[ကယားပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|18.821738|97.149380|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''မော်ချီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Mawchi Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ဘောလခဲခရိုင်]]၊ [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မော်ချီးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>9hzoospkf1slgvigw2satbc2n787pcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မူးရစ်ကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292985</id>
    <revision>
      <id>1059258</id>
      <parentid>1058336</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3065" sha1="e125isg0g2b2ysvfysgv2x0u9h3quo7" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = မူးရစ်ကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[မူးရစ်ကလေးရွာ၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်|မူးရစ်ကလေး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ချောင်းဆုံမြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|16.291160|97.540985|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''မူးရစ်ကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Mu Yit Kalay Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]]၊ [[ချောင်းဆုံမြို့နယ်]]၊ [[မူးရစ်ကလေးရွာ၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်|မူးရစ်ကလေး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>e125isg0g2b2ysvfysgv2x0u9h3quo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရွာလွတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292986</id>
    <revision>
      <id>1059306</id>
      <parentid>1058337</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="nc0d5r4ei4o5z8sz1k6stkd5gqfp7ju" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရွာလွတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ရွာလွတ်ရွာ၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်|ရွာလွတ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ချောင်းဆုံမြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|16.441323|97.518093|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ရွာလွတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ywar Lut Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]]၊ [[ချောင်းဆုံမြို့နယ်]]၊ [[ရွာလွတ်ရွာ၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်|ရွာလွတ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>nc0d5r4ei4o5z8sz1k6stkd5gqfp7ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အနင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292989</id>
    <revision>
      <id>1059375</id>
      <parentid>1058340</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T23:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2957" sha1="d1v73v9i7xngm1gbffv1tm1skqc0c0j" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = အနင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[အနင်းရွာ၊ သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်|အနင်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|15.674360|97.773290|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''အနင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ah Nin Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]]၊ [[သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်]]၊ [[အနင်းရွာ၊ သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်|အနင်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>d1v73v9i7xngm1gbffv1tm1skqc0c0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဲခမိတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292992</id>
    <revision>
      <id>1059351</id>
      <parentid>1058343</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2961" sha1="buiqxdslzy5roqs9g2jxbmx5jdg7vvn" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ဝဲခမိတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ဝဲခမိရွာ၊ သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်|ဝဲခမိ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|15.764305|97.799937|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ဝဲခမိတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Wea Kha Mi Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]]၊ [[သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်]]၊ [[ဝဲခမိရွာ၊ သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်|ဝဲခမိ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>buiqxdslzy5roqs9g2jxbmx5jdg7vvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လမိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292994</id>
    <revision>
      <id>1059316</id>
      <parentid>1058345</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2738" sha1="hi882bhw724ctozswdmqol1vtcrlkbf" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လမိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လမိုင်းမြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ရေးမြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|15.500738|97.831990|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လမိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|La Mine Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]]၊ [[ရေးမြို့နယ်]]၊ [[လမိုင်းမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>hi882bhw724ctozswdmqol1vtcrlkbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သိမ်ဆိပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292998</id>
    <revision>
      <id>1059364</id>
      <parentid>1058349</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="nka6bn3j3twjigc1pudnegcvpjger6j" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သိမ်ဆိပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[သိမ်ဆိပ်ရွာ၊ သထုံမြို့နယ်|သိမ်ဆိပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[သထုံမြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|17.069760|97.308089|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သိမ်ဆိပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Thein Seik Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[သထုံခရိုင်]]၊ [[သထုံမြို့နယ်]]၊ [[သိမ်ဆိပ်ရွာ၊ သထုံမြို့နယ်|သိမ်ဆိပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>nka6bn3j3twjigc1pudnegcvpjger6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အလှပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292999</id>
    <revision>
      <id>1059385</id>
      <parentid>1058350</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T00:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2889" sha1="jla4p4cet8y75mpsjqwxgujzvszomfh" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = အလှပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[အလှပ်ရွာ၊ ပေါင်မြို့နယ်|အလှပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ပေါင်မြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|16.510798|97.362259|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''အလှပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ah Hlat Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[သထုံခရိုင်]]၊ [[ပေါင်မြို့နယ်]]၊ [[အလှပ်ရွာ၊ ပေါင်မြို့နယ်|အလှပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>jla4p4cet8y75mpsjqwxgujzvszomfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရင်းငြိမ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293001</id>
    <revision>
      <id>1059300</id>
      <parentid>1058352</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="2xj0rmnjex1ebsm70colxsutleoriu6" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရင်းငြိမ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ရင်းငြိမ်ရွာ၊ ပေါင်မြို့နယ်|ရင်းငြိမ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ပေါင်မြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|16.781188|97.388341|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ရင်းငြိမ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Yin Nyein (South) Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[သထုံခရိုင်]]၊ [[ပေါင်မြို့နယ်]]၊ [[ရင်းငြိမ်ရွာ၊ ပေါင်မြို့နယ်|ရင်းငြိမ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>2xj0rmnjex1ebsm70colxsutleoriu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သဲအိမ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293002</id>
    <revision>
      <id>1059370</id>
      <parentid>1058353</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T21:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2908" sha1="cqejppdrgir2tt5ktm13myvxkn8b71c" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သဲအိမ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[သဲအိမ်ရွာ၊ ပေါင်မြို့နယ်|သဲအိမ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ပေါင်မြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|16.756313|97.501118|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သဲအိမ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Thea Ein Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[သထုံခရိုင်]]၊ [[ပေါင်မြို့နယ်]]၊ [[သဲအိမ်ရွာ၊ ပေါင်မြို့နယ်|သဲအိမ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>cqejppdrgir2tt5ktm13myvxkn8b71c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သဲကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293003</id>
    <revision>
      <id>1059369</id>
      <parentid>1058354</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T21:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2927" sha1="5bsj3querjvfjkn306lo8z0f4pob2a1" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သဲကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[သဲကုန်းရွာ၊ ပေါင်မြို့နယ်|သဲကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ပေါင်မြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|16.712766|97.301402|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သဲကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Thea Kone Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[သထုံခရိုင်]]၊ [[ပေါင်မြို့နယ်]]၊ [[သဲကုန်းရွာ၊ ပေါင်မြို့နယ်|သဲကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>5bsj3querjvfjkn306lo8z0f4pob2a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သိမ်ဇရပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293004</id>
    <revision>
      <id>1059365</id>
      <parentid>1058355</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="g046f14g9790gyr0lerrfo0tbvxzivm" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သိမ်ဇရပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[သိမ်ဇရပ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ကျိုက်ထိုမြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|17.513757|96.882732|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သိမ်ဇရပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Thein Za Yat Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[သထုံခရိုင်]]၊ [[ကျိုက်ထိုမြို့နယ်]]၊ [[သိမ်ဇရပ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>g046f14g9790gyr0lerrfo0tbvxzivm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရွှေအင်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293007</id>
    <revision>
      <id>1059310</id>
      <parentid>1058358</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="9ix541izzbp6hjntxhwldtak6f8z0nf" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရွှေအင်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ရွှေအင်ဒုံရွာ၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်|ရွှေအင်ဒုံ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|17.198156|97.254529|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ရွှေအင်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Shwe In Don Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[သထုံခရိုင်]]၊ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရွှေအင်ဒုံရွာ၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်|ရွှေအင်ဒုံ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>9ix541izzbp6hjntxhwldtak6f8z0nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လေးကေတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293009</id>
    <revision>
      <id>1059329</id>
      <parentid>1058360</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="ea4i331iymibf6k6rswukcu6ngwex7p" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လေးကေတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လေးကေရွာ၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်|လေးကေ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]
| State      = [[မွန်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|17.365192|97.431677|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လေးကေတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lay Kay Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[သထုံခရိုင်]]၊ [[ဘီးလင်းမြို့နယ်]]၊ [[လေးကေရွာ၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်|လေးကေ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>ea4i331iymibf6k6rswukcu6ngwex7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝါဘိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293010</id>
    <revision>
      <id>1059346</id>
      <parentid>1058361</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2930" sha1="8q1v17uoyd6gfs6cclbjskzceckhu5q" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ဝါဘိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ဝါဘိုရွာ၊ စစ်တွေမြို့နယ်|ဝါဘို]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[စစ်တွေမြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.227996|92.895121|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ဝါဘိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|War Bo Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်တွေခရိုင်]]၊ [[စစ်တွေမြို့နယ်]]၊ [[ဝါဘိုရွာ၊ စစ်တွေမြို့နယ်|ဝါဘို]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>8q1v17uoyd6gfs6cclbjskzceckhu5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယိုးတရုပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293011</id>
    <revision>
      <id>1059295</id>
      <parentid>1058362</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="guuzplqrasjkmzr4e55iugl3kap25wt" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ယိုးတရုပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ယိုးတရုပ်ရွာ၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်|ယိုးတရုပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.570477|92.976682|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ယိုးတရုပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Yoe Ta Yoke Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်တွေခရိုင်]]၊ [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]]၊ [[ယိုးတရုပ်ရွာ၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်|ယိုးတရုပ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>guuzplqrasjkmzr4e55iugl3kap25wt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အလယ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293012</id>
    <revision>
      <id>1059382</id>
      <parentid>1058363</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T00:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3129" sha1="kfy6h907emlifwbxdkifspl41dm6pxa" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = အလယ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[အလယ်ချောင်းရွာ၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်|အလယ်ချောင်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.369566|92.912623|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''အလယ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ah Lel Chaung Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်တွေခရိုင်]]၊ [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]]၊ [[အလယ်ချောင်းရွာ၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်|အလယ်ချောင်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>kfy6h907emlifwbxdkifspl41dm6pxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြောင်းဘွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293014</id>
    <revision>
      <id>1059291</id>
      <parentid>1058365</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3055" sha1="n3gxulohmu054sxtatml61zyv9hdwel" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = မြောင်းဘွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[မြောင်းဘွေရွာ၊ မြောက်ဦးမြို့နယ်|မြောင်းဘွေ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.490700|93.278697|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''မြောင်းဘွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Myaung Bway Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြောက်ဦးခရိုင်]]၊ [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]၊ [[မြောင်းဘွေရွာ၊ မြောက်ဦးမြို့နယ်|မြောင်းဘွေ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>n3gxulohmu054sxtatml61zyv9hdwel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အပေါက်ဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293017</id>
    <revision>
      <id>1059378</id>
      <parentid>1058368</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T23:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3024" sha1="q4n02kxvswojzcw29iwqd44hqj4lnhc" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = အပေါက်ဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[အပေါက်ဝရွာ၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်|အပေါက်ဝ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.715823|92.968294|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''အပေါက်ဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ah Pauk Wa Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြောက်ဦးခရိုင်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]]၊ [[အပေါက်ဝရွာ၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်|အပေါက်ဝ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>q4n02kxvswojzcw29iwqd44hqj4lnhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လွမ်းလုံးပိုက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293022</id>
    <revision>
      <id>1059331</id>
      <parentid>1058373</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="pclfsjh3o8o5evkbwm76qrwo28uqnac" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လွမ်းလုံးပိုက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လွမ်းလုံးပိုက်ရွာ၊ မြေပုံမြို့နယ်|လွမ်းလုံးပိုက်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[မြေပုံမြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.079073|93.236812|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လွမ်းလုံးပိုက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lwan Lone Paik Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြောက်ဦးခရိုင်]]၊ [[မြေပုံမြို့နယ်]]၊ [[လွမ်းလုံးပိုက်ရွာ၊ မြေပုံမြို့နယ်|လွမ်းလုံးပိုက်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>pclfsjh3o8o5evkbwm76qrwo28uqnac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မူးစေးကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293027</id>
    <revision>
      <id>1059257</id>
      <parentid>1058378</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3092" sha1="l8kq84swvi2u1oo2fvebpp4yjix1o91" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = မူးစေးကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[မူးစေးကျွန်းရွာ၊ ရသေ့တောင်မြို့နယ်|မူးစေးကျွန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.411067|92.790169|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''မူးစေးကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Mu Say Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်တွေခရိုင်]]၊ [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်]]၊ [[မူးစေးကျွန်းရွာ၊ ရသေ့တောင်မြို့နယ်|မူးစေးကျွန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>l8kq84swvi2u1oo2fvebpp4yjix1o91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အလယ်သံကျော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293028</id>
    <revision>
      <id>1059383</id>
      <parentid>1058380</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T00:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3078" sha1="3tki9il2etqh4k26dcbvya342irtcvj" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = အလယ်သံကျော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[အလယ်သံကျော်ရွာ၊ မောင်တောမြို့နယ်|အလယ်သံကျော်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[မောင်တောမြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.684613|92.438385|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''အလယ်သံကျော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ah Lel Than Kyaw Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မောင်တောခရိုင်]]၊ [[မောင်တောမြို့နယ်]]၊ [[အလယ်သံကျော်ရွာ၊ မောင်တောမြို့နယ်|အလယ်သံကျော်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>3tki9il2etqh4k26dcbvya342irtcvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အောင်သပြေတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293031</id>
    <revision>
      <id>1059388</id>
      <parentid>1058383</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T01:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3039" sha1="7ibab0b9t1uv0ia9jr9u7jvj6cf8kz4" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = အောင်သပြေတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[အောင်သပြေရွာ၊ မောင်တောမြို့နယ်|အောင်သပြေ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[မောင်တောမြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|21.361718|92.280883|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''အောင်သပြေတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Aung Tha Pyay Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မောင်တောခရိုင်]]၊ [[မောင်တောမြို့နယ်]]၊ [[အောင်သပြေရွာ၊ မောင်တောမြို့နယ်|အောင်သပြေ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>7ibab0b9t1uv0ia9jr9u7jvj6cf8kz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သစ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293036</id>
    <revision>
      <id>1059356</id>
      <parentid>1058388</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2995" sha1="doaz9arbme86g027v0skj0r16r6zeod" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သစ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[သစ်ပုံရွာ၊ မာန်အောင်မြို့နယ်|သစ်ပုံ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[မာန်အောင်မြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|18.882775|93.589649|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သစ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Thit Pon Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်ဖြူခရိုင်]]၊ [[မာန်အောင်မြို့နယ်]]၊ [[သစ်ပုံရွာ၊ မာန်အောင်မြို့နယ်|သစ်ပုံ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>doaz9arbme86g027v0skj0r16r6zeod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လေးထောင့်သရက်ချိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293039</id>
    <revision>
      <id>1059330</id>
      <parentid>1058391</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3183" sha1="4wfbc1dbalxlnzf6kkyjkpys2yq156a" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လေးထောင့်သရက်ချိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လေးထောင့်သရက်ချိုရွာ၊ ရမ်းဗြဲမြို့နယ်|လေးထောင့်သရက်ချို]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.038908|93.695167|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လေးထောင့်သရက်ချိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lay Htaung Tha Yet Cho Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်ဖြူခရိုင်]]၊ [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]]၊ [[လေးထောင့်သရက်ချိုရွာ၊ ရမ်းဗြဲမြို့နယ်|လေးထောင့်သရက်ချို]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>4wfbc1dbalxlnzf6kkyjkpys2yq156a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြေပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293042</id>
    <revision>
      <id>1059290</id>
      <parentid>1058394</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:28:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="7ijesyinbeidexrz5iqn7dlud0xlarl" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = မြေပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[မြေပုံရွာ၊ ရမ်းဗြဲမြို့နယ်|မြေပုံ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|18.998614|93.953813|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''မြေပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Myay Pon Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်ဖြူခရိုင်]]၊ [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်]]၊ [[မြေပုံရွာ၊ ရမ်းဗြဲမြို့နယ်|မြေပုံ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>7ijesyinbeidexrz5iqn7dlud0xlarl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293044</id>
    <revision>
      <id>1059302</id>
      <parentid>1058396</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2875" sha1="e0ky96a4hli97pdsvdbf0vb42tc5je6" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ရူးရွာ၊ အမ်းမြို့နယ်|ရူး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[အမ်းမြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.754927|93.833065|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ရူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Yu Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်ဖြူခရိုင်]]၊ [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ရူးရွာ၊ အမ်းမြို့နယ်|ရူး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>e0ky96a4hli97pdsvdbf0vb42tc5je6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သပြုချိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293046</id>
    <revision>
      <id>1059360</id>
      <parentid>1058398</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3013" sha1="ih56fabka6cw180i3htc2i6fohfm0tu" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သပြုချိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[သပြုချိုင်ရွာ၊ အမ်းမြို့နယ်|သပြုချိုင်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[အမ်းမြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.038486|93.750846|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သပြုချိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Tha Pyu Chaing Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်ဖြူခရိုင်]]၊ [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[သပြုချိုင်ရွာ၊ အမ်းမြို့နယ်|သပြုချိုင်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>ih56fabka6cw180i3htc2i6fohfm0tu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရွှေလှေတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293047</id>
    <revision>
      <id>1059309</id>
      <parentid>1058399</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2954" sha1="atx2mthg72ap5vjfmgwucy4dv6s3csj" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရွှေလှေတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ရွှေလှေရွာ၊ သံတွဲမြို့နယ်|ရွှေလှေ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[သံတွဲမြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|18.614021|94.300136|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ရွှေလှေတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Shwe Hlay Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[သံတွဲခရိုင်]]၊ [[သံတွဲမြို့နယ်]]၊ [[ရွှေလှေရွာ၊ သံတွဲမြို့နယ်|ရွှေလှေ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>atx2mthg72ap5vjfmgwucy4dv6s3csj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လမူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293051</id>
    <revision>
      <id>1059317</id>
      <parentid>1058403</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2944" sha1="r0ls3yptdn44z3pt4ay5xwaub6htntx" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လမူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လမူးရွာ၊ တောင်ကုတ်မြို့နယ်|လမူး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[တောင်ကုတ်မြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.234959|94.160738|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လမူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|La Mu Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[သံတွဲခရိုင်]]၊ [[တောင်ကုတ်မြို့နယ်]]၊ [[လမူးရွာ၊ တောင်ကုတ်မြို့နယ်|လမူး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>r0ls3yptdn44z3pt4ay5xwaub6htntx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရွာမတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293052</id>
    <revision>
      <id>1059305</id>
      <parentid>1058404</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2946" sha1="noxnlnsx7gcpu48rjitr97mwa69q6en" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရွာမတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ရွာမရွာ၊ တောင်ကုတ်မြို့နယ်|ရွာမ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[တောင်ကုတ်မြို့နယ်]]
| State      = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|18.999117|94.124324|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ရွာမတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ywar Ma Station Hospital}}) သည် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[သံတွဲခရိုင်]]၊ [[တောင်ကုတ်မြို့နယ်]]၊ [[ရွာမရွာ၊ တောင်ကုတ်မြို့နယ်|ရွာမ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>noxnlnsx7gcpu48rjitr97mwa69q6en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြိုင်ကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293058</id>
    <revision>
      <id>1059288</id>
      <parentid>1058414</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2941" sha1="7mmkeeniz4pukdd1iijiji8v6s32s29" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = မြိုင်ကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[မြိုင်ကလေးရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်|မြိုင်ကလေး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ဘားအံမြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|16.909507|97.577226|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၂၅
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''မြိုင်ကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Myaing Ka Lay Station Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[မြိုင်ကလေးရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်|မြိုင်ကလေး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၂၅) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>7mmkeeniz4pukdd1iijiji8v6s32s29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အိန္ဒုတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293059</id>
    <revision>
      <id>1059386</id>
      <parentid>1058415</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T00:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2862" sha1="ls2gag7pqjqn5qs8fgl41hky3k63q1e" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = အိန္ဒုတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[အိန္ဒုရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်|အိန္ဒု]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ဘားအံမြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|16.763365|97.752935|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''အိန္ဒုတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ein Du Station Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[အိန္ဒုရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်|အိန္ဒု]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>ls2gag7pqjqn5qs8fgl41hky3k63q1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293064</id>
    <revision>
      <id>1059335</id>
      <parentid>1058420</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2754" sha1="f8781ewm9jiz4u7i6ldez07rb0n4ayw" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|17.119748|97.818005|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၅၀
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Hlaingbwe Township Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၅၀) ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>f8781ewm9jiz4u7i6ldez07rb0n4ayw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြိုင်ကြီးငူတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293065</id>
    <revision>
      <id>1059289</id>
      <parentid>1058421</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3030" sha1="pdgnxp2dwew2rm79u6loixotbslycsd" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = မြိုင်ကြီးငူတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[မြိုင်ကြီးငူရွာ၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်|မြိုင်ကြီးငူ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|17.358579|97.669249|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၂၅
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''မြိုင်ကြီးငူတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Myainggyingu Station Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[မြိုင်ကြီးငူရွာ၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်|မြိုင်ကြီးငူ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၂၅) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>pdgnxp2dwew2rm79u6loixotbslycsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရွှေဂွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293066</id>
    <revision>
      <id>1059307</id>
      <parentid>1058422</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="mrflpplqv3xc8rtbn3edsuysukhtfa1" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရွှေဂွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ရွှေဂွန်းရွာ၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်|ရွှေဂွန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|17.157770|97.643665|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ရွှေဂွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Shwegon Station Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[ရွှေဂွန်းရွာ၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်|ရွှေဂွန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>mrflpplqv3xc8rtbn3edsuysukhtfa1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှမ်းရွာသစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293068</id>
    <revision>
      <id>1059312</id>
      <parentid>1058424</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2756" sha1="iwqh79lgusato0vjurh6flz83ahx0ww" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရှမ်းရွာသစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ရှမ်းရွာသစ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|17.421331|97.886468|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ရှမ်းရွာသစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Shanywarthit Station Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[ရှမ်းရွာသစ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>iwqh79lgusato0vjurh6flz83ahx0ww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293073</id>
    <revision>
      <id>1059371</id>
      <parentid>1058429</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T21:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2757" sha1="3c4t6mwklp6p0yslr6wl6vti21ocx1m" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[သံတောင်ကြီးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.068028|96.675969|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၂၅
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Thandaunggyi Township Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[သံတောင်ကြီးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၂၅) ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>3c4t6mwklp6p0yslr6wl6vti21ocx1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လိပ်သိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293075</id>
    <revision>
      <id>1059319</id>
      <parentid>1058431</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2703" sha1="5gw3ho7t18b8ipgf57lnp72r30oaemd" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လိပ်သိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လိပ်သိုမြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.223745|96.581425|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လိပ်သိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Leiktho Station Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[လိပ်သိုမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>5gw3ho7t18b8ipgf57lnp72r30oaemd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သံတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293076</id>
    <revision>
      <id>1059372</id>
      <parentid>1058432</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T21:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2706" sha1="4nrcbpt9f1h97pycav3sopqargcpgrq" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သံတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[သံတောင်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.020070|96.584898|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၂၅
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သံတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Than Taung Station Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံခရိုင်]]၊ [[သံတောင်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၂၅) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>4nrcbpt9f1h97pycav3sopqargcpgrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြဝတီပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293077</id>
    <revision>
      <id>1059286</id>
      <parentid>1058433</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2695" sha1="cg0ohgugpds0i7opv6pje4nzrwrmxja" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = မြဝတီပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[မြဝတီမြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[မြဝတီမြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|16.685784|98.506062|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၀၀
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''မြဝတီပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး''' ({{lang-en|Myawaddy General Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြဝတီခရိုင်]]၊ [[မြဝတီမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၀၀) ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>cg0ohgugpds0i7opv6pje4nzrwrmxja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သင်္ဃန်းညီနောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293078</id>
    <revision>
      <id>1059353</id>
      <parentid>1058434</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3036" sha1="1fjejuxsznv1iyq71l2ok1etvfgbeb2" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သင်္ဃန်းညီနောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[သင်္ဃန်းညီနောင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|သင်္ဃန်းညီနောင်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[မြဝတီမြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|16.694960|98.391640|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သင်္ဃန်းညီနောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Thin Gan Nyi Naung Station Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြဝတီခရိုင်]]၊ [[သင်္ဃန်းညီနောင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|သင်္ဃန်းညီနောင်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>1fjejuxsznv1iyq71l2ok1etvfgbeb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝေါလေမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293080</id>
    <revision>
      <id>1059350</id>
      <parentid>1058436</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2734" sha1="a2uwwx35qu0mha6iw0agw5wueguis1j" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ဝေါလေမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ဝေါလေမြိုင်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[မြဝတီမြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|16.292948|98.711655|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ဝေါလေမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Wall Lae Station Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြဝတီခရိုင်]]၊ [[ဝေါလေမြိုင်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>a2uwwx35qu0mha6iw0agw5wueguis1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အနန်းကွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293090</id>
    <revision>
      <id>1059376</id>
      <parentid>1058446</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T23:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3041" sha1="spplp1l5ovaf0r97cbarrxefovyef07" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = အနန်းကွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[အနန်းကွင်းရွာ၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|အနန်းကွင်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]]
| State      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|15.691148|97.984777|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''အနန်းကွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ah Nan Kwin Station Hospital}}) သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကော့ကရိတ်ခရိုင်]]၊ [[အနန်းကွင်းရွာ၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|အနန်းကွင်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>spplp1l5ovaf0r97cbarrxefovyef07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှားတောမြို့နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293096</id>
    <revision>
      <id>1059313</id>
      <parentid>1058453</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2706" sha1="rv59nau26lqddfvgvczhmtx0qt2b6nd" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရှားတောမြို့နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ရှားတောမြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ရှားတောမြို့နယ်]]
| State      = [[ကယားပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|19.631693|97.521854|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၂၅
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ရှားတောမြို့နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Shadaw Township Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[ရှားတောမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၂၅) ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>rv59nau26lqddfvgvczhmtx0qt2b6nd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သီးဘွာလ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293102</id>
    <revision>
      <id>1059368</id>
      <parentid>1058505</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T21:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2911" sha1="oh6cix2nzjct5e3f3tsxqeslsz7us2b" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သီးဘွာလ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[သီးဘွာလ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|သီးဘွာလ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]
| State      = [[ချင်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|23.121520|93.449695|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သီးဘွာလ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Tibual Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းခရိုင်]]၊ [[သီးဘွာလ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|တီးဘွာလ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>oh6cix2nzjct5e3f3tsxqeslsz7us2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရိခေါဒါရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293103</id>
    <revision>
      <id>1059301</id>
      <parentid>1058493</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="9ljl0jhaysab0xqxu99v31zj7d5h4kp" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရိခေါဒါရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါဒါရ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]
| State      = [[ချင်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|23.326530|93.393520|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}
'''ရိခေါဒါရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Rihkhawdar Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းခရိုင်]]၊ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါဒါရ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>9ljl0jhaysab0xqxu99v31zj7d5h4kp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လုံဘန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293104</id>
    <revision>
      <id>1059325</id>
      <parentid>1058958</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="skdgizxneydsexwfrznou7ecy8lcuwh" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လုံဘန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| location   = [[လုံဘန်းမြို့]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]
| country    = မြန်မာနိုင်ငံ
| coordinates = {{coord|22.997405|93.692356|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| emergency  = ရှိ
| Affiliation= 
| beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လုံဘန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lumbang Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းခရိုင်]]၊ [[လုံဘန်းမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>skdgizxneydsexwfrznou7ecy8lcuwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မှောင်တလန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293107</id>
    <revision>
      <id>1059294</id>
      <parentid>1058470</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="etqrswba8shdiddyh891rlr07xrb9i7" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = မှောင်တလန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[မှောင်တလန်ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|မှောင်တလန်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]
| State      = [[ချင်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|22.485147|93.423330|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''မှောင်တလန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Hmawngtlang Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဟားခါးခရိုင်]]၊ [[မှောင်တလန်ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|မှောင်တလန်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>etqrswba8shdiddyh891rlr07xrb9i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လုံလဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293108</id>
    <revision>
      <id>1059326</id>
      <parentid>1058471</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2902" sha1="6ukf7ykgzm32xoipq2meeivvkzgtev1" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လုံလဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လုံလဲရ်ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|လုံလဲရ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]
| State      = [[ချင်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|22.908914|93.222169|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လုံလဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lonele Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဟားခါးခရိုင်]]၊ [[လုံလဲရ်ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|လုံလဲရ်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>6ukf7ykgzm32xoipq2meeivvkzgtev1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နှာဟရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293109</id>
    <revision>
      <id>1059354</id>
      <parentid>1059216</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[နှာရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] စာမျက်နှာကို [[နှာဟရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] သို့ Kyaw Myo Aungက ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1059216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2927" sha1="ckx1pgc59151n5xyverjtibq33nv22o" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = နှာရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[နှာရိန်ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|နှာရိန်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]
| State      = [[ချင်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|22.190528|93.440021|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''နှာဟရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Hnaring Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဟားခါးခရိုင်]]၊ [[နှာဟရိန် (က)ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|နှာရိန်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>ckx1pgc59151n5xyverjtibq33nv22o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059357</id>
      <parentid>1059354</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1059357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2674" sha1="oq2i7ez35vj79t3ovecntt5g0g59ojl" xml:space="preserve">
{{Infobox hospital
| Name       = နှာဟရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| location   = [[နှာဟရိန်မြို့]]၊ [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]
| country    = မြန်မာနိုင်ငံ
| coordinates = {{coord|22.190536|93.439970|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| emergency  = ရှိ
| Affiliation= 
| beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''နှာဟရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Hnaring Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဟားခါးခရိုင်]]၊ [[နှာဟရိန်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>oq2i7ez35vj79t3ovecntt5g0g59ojl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293110</id>
    <revision>
      <id>1059358</id>
      <parentid>1059217</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[သီကိရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] စာမျက်နှာကို [[သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] သို့ Kyaw Myo Aungက ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1059217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2762" sha1="9e74qity2hzuxy4ej7rij7r0u6d8du3" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သီကိရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[သီကိရ်ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|သီကိရ်(ခ)]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]
| State      = [[ချင်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|22.657253|93.178422|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Tikir A Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဟားခါးခရိုင်]]၊ [[သီကီရ် (ခ)ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|သီကီရ်(ခ)]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>9e74qity2hzuxy4ej7rij7r0u6d8du3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059361</id>
      <parentid>1059358</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1059361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="ijvkc2cup9oo9w9povspzvnj7ilxu3l" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| location   = သီကီရ်(ခ)ရွာ ၊ [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]
| country    = မြန်မာနိုင်ငံ
| coordinates = {{coord|22.657253|93.178422|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| emergency  = ရှိ
| Affiliation= 
| beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Tikir A Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဟားခါးခရိုင်]]၊ [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]၊ [[သီကီရ် (ခ)ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|သီကီရ်(ခ)]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>ijvkc2cup9oo9w9povspzvnj7ilxu3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059366</id>
      <parentid>1059361</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2810" sha1="5g6i5xsecmv7ryvy8aea22fe8cix6is" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| location   = သီကီရ်(ခ)ရွာ ၊ [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]
| country    = မြန်မာနိုင်ငံ
| coordinates = {{coord|22.657253|93.178422|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| emergency  = ရှိ
| Affiliation= 
| beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Tikir A Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဟားခါးခရိုင်]]၊ [[ထန်တလန်မြို့နယ်]]၊ [[သီကီရ် (ခ)ရွာ၊ ထန်တလန်မြို့နယ်|သီကီရ်(ခ)]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>5g6i5xsecmv7ryvy8aea22fe8cix6is</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လိုင်တွီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293113</id>
    <revision>
      <id>1059320</id>
      <parentid>1058476</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2948" sha1="57nmkxavthm6716adkjvdxgxqwfi1mt" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လိုင်တွီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လိုင်တွီးရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|လိုင်တွီး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[တီးတိန်မြို့နယ်]]
| State      = [[ချင်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|23.347902|93.557538|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လိုင်တွီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Laaitui Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းခရိုင်]]၊ [[လိုင်တွီးရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|လိုင်တွီး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>57nmkxavthm6716adkjvdxgxqwfi1mt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝမ္မသူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293118</id>
    <revision>
      <id>1059342</id>
      <parentid>1058482</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2919" sha1="rvod690440h6hc61j2nci2lw19aahrg" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ဝမ္မသူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ဝမ္မသူးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်|ဝမ္မသူး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]
| State      = [[ချင်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|21.491768|93.955539|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ဝမ္မသူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Vawmm'tu Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်ခရိုင်]]၊ [[ဝမ္မသူးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်|ဝမ္မသူး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>rvod690440h6hc61j2nci2lw19aahrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရေဇွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293121</id>
    <revision>
      <id>1059303</id>
      <parentid>1058485</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2679" sha1="p6xi614ecfyl4jr611clni9m8v18mgv" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရေဇွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[ရေဇွာမြို့]]တွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[မတူပီမြို့နယ်]]
| State      = [[ချင်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|22.052587|93.408117|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ရေဇွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Rayzar Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်ခရိုင်]]၊ [[ရေဇွာမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>p6xi614ecfyl4jr611clni9m8v18mgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လိုင်လင်းပီတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293122</id>
    <revision>
      <id>1059321</id>
      <parentid>1058486</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="0fjb3x57l2vkx0540b1mg51xohujuii" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လိုင်လင်းပီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လိုင်လင်းပီးရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်|လိုင်လင်းပီး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[မတူပီမြို့နယ်]]
| State      = [[ချင်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|21.962119|93.112126|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လိုင်လင်းပီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ling Lin Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်ခရိုင်]]၊ [[လိုင်လင်းပီးရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်|လိုင်လင်းပီး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>0fjb3x57l2vkx0540b1mg51xohujuii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လုံငိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293123</id>
    <revision>
      <id>1059324</id>
      <parentid>1058487</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2901" sha1="hlmafrram7zq1n21ytrtn44hyjwn1z3" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လုံငိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = [[လုံငိုးရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်|လုံငိုး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော
| Region     = [[မတူပီမြို့နယ်]]
| State      = [[ချင်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|21.945707|93.593538|region:MM_type:landmark|display=inline}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လုံငိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lung Ngo Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်ခရိုင်]]၊ [[လုံငိုးရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်|လုံငိုး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>hlmafrram7zq1n21ytrtn44hyjwn1z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရွှေညောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293132</id>
    <revision>
      <id>1059308</id>
      <parentid>1058509</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2708" sha1="nyt82a02nil1e3n3gepkmo47brlwphs" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရွှေညောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = ရွှေညောင်မြို့
| Region     = [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]
| State      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.751389|96.953333|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ရွှေညောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Shwe Nyaung Station Hospital}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[ရွှေညောင်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>nyt82a02nil1e3n3gepkmo47brlwphs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အေးသာယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293133</id>
    <revision>
      <id>1059390</id>
      <parentid>1058510</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2683" sha1="iu9jb6p6b9nanwdltjexmfphqjvlkdd" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = အေးသာယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = အေးသာယာမြို့
| Region     = [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]
| State      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.803000|97.086000|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၂၅
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''အေးသာယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ayetharyar Station Hospital}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[အေးသာယာမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၂၅) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>iu9jb6p6b9nanwdltjexmfphqjvlkdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟိုပုံးမြို့နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293135</id>
    <revision>
      <id>1059373</id>
      <parentid>1058630</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T21:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="4gu1gmq67nxejhpe1nqn4kn3zpg4bzn" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ဟိုပုံးမြို့နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = ဟိုပုံးမြို့
| Region     = [[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]
| State      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.795000|97.133333|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၂၅
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ဟိုပုံးမြို့နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Hopong Township Hospital}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[ဟိုပုံးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၂၅) ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}
{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>4gu1gmq67nxejhpe1nqn4kn3zpg4bzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အောင်ပန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293138</id>
    <revision>
      <id>1059387</id>
      <parentid>1058538</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T01:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2689" sha1="19gxsxpz6bq09gp75am04d38cz1i99t" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = အောင်ပန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = အောင်ပန်းမြို့
| Region     = [[ကလောမြို့နယ်]]
| State      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.666667|96.616667|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၂၅
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''အောင်ပန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Aungban Station Hospital}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[အောင်ပန်းမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၂၅) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>19gxsxpz6bq09gp75am04d38cz1i99t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရွာငံမြို့နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293140</id>
    <revision>
      <id>1059304</id>
      <parentid>1058517</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2693" sha1="m7cx4rntfjuc0hwoqwfg4nlrhgw2ngn" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ရွာငံမြို့နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = ရွာငံမြို့
| Region     = [[ရွာငံမြို့နယ်]]
| State      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|21.216667|96.433333|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၂၅
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ရွာငံမြို့နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ywangan Township Hospital}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[ရွာငံမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၂၅) ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>m7cx4rntfjuc0hwoqwfg4nlrhgw2ngn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လွိုင်မွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293142</id>
    <revision>
      <id>1059332</id>
      <parentid>1058519</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2711" sha1="b2oz2f610dqw839rc0s3eqzli4xxrab" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လွိုင်မွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = လွိုင်မွေမြို့
| Region     = [[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]
| State      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|21.168429|99.751620|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လွိုင်မွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Loi Mway Station Hospital}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]]၊ [[လွိုင်မွေမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>b2oz2f610dqw839rc0s3eqzli4xxrab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယောင်ခတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293148</id>
    <revision>
      <id>1059297</id>
      <parentid>1058526</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2801" sha1="sdppk3odg2l863e338eebs4si5gkwf6" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ယောင်ခတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = ယောင်ခကျေးရွာအုပ်စု
| Region     = [[မိုင်းဆတ်မြို့နယ်]]
| State      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.416576|99.564731|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ယောင်ခတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Yawng Hka Station Hospital}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]]၊ [[ယောင်ခရွာ၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်|ယောင်ခ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>sdppk3odg2l863e338eebs4si5gkwf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုံးထတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293152</id>
    <revision>
      <id>1059255</id>
      <parentid>1058821</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2643" sha1="9zh55hs2kqtde65tnkvyg7ub248rfbl" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = မုံးထတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| location   = မုံးထမြို့၊ [[မိုင်းတုံမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| country  = မြန်မာနိုင်ငံ
| coordinates = {{coord|19.842922|98.554977|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| emergency  = ရှိ
| Affiliation= 
| beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''မုံးထတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Mone Hta Station Hospital}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]]၊ [[မုံးထမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>9zh55hs2kqtde65tnkvyg7ub248rfbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝမ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293156</id>
    <revision>
      <id>1059343</id>
      <parentid>1058534</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2801" sha1="4tes9fs72f8ifao60xwyd1waw5nwknn" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = ဝမ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = ဝမ်ပုံကျေးရွာအုပ်စု
| Region     = [[တာချီလိတ်မြို့နယ်]]
| State      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|20.423707|100.114667|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၆
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''ဝမ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Wan Pong Station Hospital}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တာချီလိတ်ခရိုင်]]၊ [[ဝမ်ပုံရွာ၊ တာချီလိတ်မြို့နယ်|ဝမ်ပုံ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>4tes9fs72f8ifao60xwyd1waw5nwknn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လားရှိုးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293165</id>
    <revision>
      <id>1059318</id>
      <parentid>1058544</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2718" sha1="jwrouurv9batjtfypgzo2dnm5cataub" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = လားရှိုးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = လားရှိုးမြို့
| Region     = [[လားရှိုးမြို့နယ်]]
| State      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|22.933333|97.750000|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၃၀၀
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''လားရှိုးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး''' ({{lang-en|Lashio General Hospital}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[လားရှိုးခရိုင်]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၃၀၀) ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>jwrouurv9batjtfypgzo2dnm5cataub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သီပေါမြို့နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293166</id>
    <revision>
      <id>1059367</id>
      <parentid>1058545</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T21:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2641" sha1="rienyfjs0uxyzp6dju4fdxjlfjarfn4" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = သီပေါမြို့နယ်ဆေးရုံ
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = သီပေါမြို့
| Region     = [[သီပေါမြို့နယ်]]
| State      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|22.616667|97.283333|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၅၀
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''သီပေါမြို့နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Hsipaw Township Hospital}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်မဲခရိုင်]]၊ [[သီပေါမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၅၀) ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>rienyfjs0uxyzp6dju4fdxjlfjarfn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မူဆယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293169</id>
    <revision>
      <id>1059256</id>
      <parentid>1058548</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1059256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="ohusv7rq9xljcsyxkxrbg54sv9da16g" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name       = မူဆယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး
| Org/Group  = 
| Image      = 
| Caption    = 
| Logo       = 
| Location   = မူဆယ်မြို့
| Region     = [[မူဆယ်မြို့နယ်]]
| State      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| Country    = မြန်မာ
| coordinates = {{coord|23.666667|97.900000|region:MM_type:landmark|display=inline,title}}
| HealthCare = 
| Type       = အစိုးရပိုင်
| Speciality = 
| Standards  = 
| Emergency  = ရှိသည်
| Affiliation= 
| Beds       = ၁၀၀
| Founded    = 
| Closed     = 
| Website    = 
| Wiki-Links = 
}}

'''မူဆယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး''' ({{lang-en|Muse General Hospital}}) သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မူဆယ်ခရိုင်]]၊ [[မူဆယ်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၀၀) ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}}
{{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]

{{Myanmar-hospital-stub}}</text>
      <sha1>ohusv7rq9xljcsyxkxrbg54sv9da16g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နိအိဂျိမ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293179</id>
    <revision>
      <id>1059270</id>
      <parentid>1059213</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1059270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13491" sha1="jn566uck6pbd7yvp3r63uw6ik6tnkvv" xml:space="preserve">{{Infobox Islands
| name                    = နိအိဂျိမ
| image                   = Landsat Niijima and Shikinejima Island.jpg
| image_caption           = ရှိခိနဲဂျိမနှင့် နိအိဂျိမ
| image_size              = 
| image_map               = Map of Izu Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 新島
| native_name_link        = 
| nickname                = 
| location                = အိဇုကျွန်းစု
| coordinates             = {{Coord|34|22|N|139|16|E}}
| archipelago             = Izu Islands
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 23.87
| length_m                = 11000
| width_m                 = 3000
| coastline_m             = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 432
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions = [[Tokyo]]
| country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]]
| country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]]
| country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]]
| population              = 2700
| population_as_of        = September 2009
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = 
| additional_info         = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}}
}}

'''နိအိဂျိမ''' (新島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်ရှိ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၃ ကီလိုမီတာ (၁၀၁ မိုင်) အကွာ၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ [[ရှိမိုဒမြို့]]၏ တောင်ဘက် ၃၆ မိုင် (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းတွင် တိုကျိုမြို့၊ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲအောက်ရှိ နိအိဂျိမရွာ ရှိသည်။ ဤရွာတွင် လူများအခြေချနေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် [[ရှိခိနဲဂျိမ]]နှင့် လူနေထိုင်ခြင်းမရှိသည့် ပိုမိုသေးငယ်သည့် ဂျိနိုင်းတိုးတို့ ရှိသည်။ နိအိဂျိမသည် &quot;ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

နိအိဂျိမကျွန်း၏ တောင်ဘက်စွန်းတွင် ယခင်ဒုံးပျံများစမ်းသပ်ပစ်လွှတ်ရာနေရာ ရှိခဲ့သည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
နိအိဂျိမသည် အိဇုကျွန်းစုရှိ ကျွန်းများထဲတွင် တမူထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသည့် ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် သေးသွယ်ရှည်လျားသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ခန့်မှန်းခြေ အရှည် ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်)၊ အကျယ် ၂.၅ ကီလိုမီတာ (၁.၆ မိုင်) ရှိသည်။ ဧရိယာ ၂၃.၈၇ စတုရန်းမိုင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ဆုံးပိုင်းနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးပိုင်းတို့တွင် ချော်ရည်ကျောက်တောင်ခုံး ၈ ခုရှိသည်။ တောင်ဘက်ပိုင်းရှိ မုခအိယမ (向山) နှင့် မြောက်ဘက်အဆုံးပိုင်းရှိ အချိယမမီးတောင်ခုံးတို့သည် အေဒီ ၉ ရာစု အတွင်း မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ 

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းနှင့်အတူ ရှိခိနဲဂျိမတို့ကို ငှက်များသည့် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese murrelets, Japanese wood pigeons, Pleske's grasshopper warblers, Ijima's leaf-warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များနေထိုင်ကျက်စားကြသည်။

==ရာသီဥတု==
{{Niijima weatherbox}}
==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
နိအိဂျိမသည် တိုကျိုမြို့၊ တခဲရှိဘဆန်းဘရှိဆိပ်ခံတံတားမှ အမြန်ရေယာဉ်ဖြင့် ၂ နာရီနှင့် ၂၀ မိနစ် ကြာမြင့်သည်။ ဤခရီးစဉ်ကို တိုးခိုင်းခိဆန်း(Tōkai Kisen)မှ လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ တိုးခိုင်းခိဆန်းသည် ၉ နာရီကြာမြင့်သည့် ညအချိန်စီးနင်းရသည့် ဖယ်ရီခရီးစဉ်ကိုလည်း ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ တခဲရှိဘဆန်းဘရှိဆိပ်ခံတံတားမှ ည ၁၂ နာရီတိတိအချိန်တွင် (နွေရာသီတွင် ည ၁၁ နာရီ) ထွက်ခွာပြီး အိဇုအိုးရှိမသို့ မနက်အစောပိုင်း ရောက်ရှိသည်။ နိအိဂျိမကျွန်းသို့ မနက် ၈ နာရီခွဲ (နွေရာသီတွင် မနက် ၇ နာရီခွဲ) တွင် ရောက်ရှိသည်။ အပြန်ခရီးသည် ဖယ်ရီသည် သွားရာလမ်းကြောင်းအတိုင်း နိအိဂျိမကျွန်းမှ နေ့လယ် ၁၂ နာရီတွင် ထွက်ခွာသည်။ တိုကျိုမြို့သို့ ည ၇ နာရီအချိန်တွင် ရောက်ရှိသည်။ ရာသီဥတုကြမ်တမ်းသည့် ကာလမျိုးတွင် ဖယ်ရီသည် နိအိဂျိမတွင် မဆိုက်ကပ်ပေ။

တိုကျိုမြို့အနောက်ပိုင်းရှိ ချောဖုလေဆိပ်မှ ရာသီဥတုပေါ်မူတည်ကာ နေ့စဉ် လေယာဉ်များ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ လေယာဉ်ခရီးစဉ်ဖြင့် သွားပါက ခန့်မှန်းခြေ ၃၅ မိနစ် ကြာသည်။

ထို့အပြင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့မှ ထွက်ခွာသည့် ဖယ်ရီခရီးစဉ်များလည်း ရှိသည်။

နိအိဂျိမရွာသည်လည်း နိအိဂျိမနှင့် ရှိခိနဲဂျိမအကြားတွင် အသေးစားဖယ်ရီရေယာဉ်များ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ တစ်နေ့လျှင် သုံးကြိမ် ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
သမိုင်းမတင်မီအချိန်များကလည်းက နိအိဂျိမတွင် လူများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် ကျွန်းတွင် ဂျောမွန်းခေတ်ကာလ ပစ္စည်းအကြွင်းအကျန်များကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ကျောက်နှင့် မြေစေးတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ အဲဒိုခေတ်တွင် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် နိအိဂျိမတို့ကို အပြစ်သားများအား နယ်နှင်ဒဏ်ပေးသည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကာလနောက်ပိုင်းတွင် ထိုကဲ့သို့ အသုံးပြုမှုကို ရပ်နားခဲ့သည်။

==စီးပွားရေး==
ကျွန်း၏ အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွင် စီးပွားဖြစ်နှင့် အပျော်တမ်းငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ဆောက်လုပ်ရေး၊ ခိုဂကျောက်မိုင်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထိုလုပ်ငန်းများအပြင် အသေးစားစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအချို့လည်း ရှိသည်။

ခိုဂကျောက်တုံးများသည် အိမ်ဆောက်ပစ္စည်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ခိုဂကျောက်သည် နိအိဂျိမနှင့် အိတလီနိုင်ငံ၊ လိပရိကျွန်း (Lipari Islan)တို့တွင်သာ တွေ့ရသည့် ဒေသမျိုးရင်းကျောက်များ ဖြစ်သည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:Niijima Habushi Beach.JPG|ဟဘုရှိကမ်းခြေ
File:Niijima Habushi Campg-9D9A9.JPG|ဟဘုရှိကမ်းခြေရှိ ပျော်ပွဲစားထွက်ရာနေရာ
File:Niijima Jyusansha Shrine.JPG|ဂျူးဆန်းရှနတ်ကျောင်း
File:Yunohama Onsen.jpg|ယုနိုဟမအွန်းဆန်း
File:Jinai-island.jpg|ဂျိနိုင်းတိုး
File:Hayashima(Izu-Islands).jpg|ဟန်းရှိမ
File:Nii-jima aerial.jpg|နိအိဂျိမ၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း
&lt;/gallery&gt;

==ကျွန်းရှိ ဒေသများစာရင်း==
{{div col|colwidth=10em}}
*1 Chome
*2 Chome
*3 Chome
*4 Chome
*5 Chome
*6 Chome
*Atsuchiyama
*Daisanyama
*Genkaku
*Hatashiro
*Higashisoto
*Hinokiyama
*Ichmaibata
*Ilmori
*Kawara
*Michishita
*Mikonohana
*Miyatsukayama
*Mukaiyama
*Namure
*Narusawa
*Obasho
*Ogiyama
*Ohara
*Omori
*Setoyama
*Shinbara
*Shirasawa
*Sobri
*Sotobasho
*[[Wakago, Niijima|Wakago]]
*Yamatsuyamakawa
{{div col end}}

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Niijima}}
* [http://www.niijima.com/ Niijima Village Official Website] {{in lang|ja}}
* [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/318_Niijima/318_index.html Niijima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}}
* {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/060_niijima.pdf |title=Niijima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency
* [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G05.html Niijima Volcano Group] - Geological Survey of Japan
* {{cite gvp|name=Niijima|vn=284020|access-date=2021-06-25}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]]
[[ကဏ္ဍ:နိအိဂျိမ၊ တိုကျို]]</text>
      <sha1>jn566uck6pbd7yvp3r63uw6ik6tnkvv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059271</id>
      <parentid>1059270</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1059271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14633" sha1="ppkly6cyvbf15e7b4im5573pthtnvdn" xml:space="preserve">{{Infobox Islands
| name                    = နိအိဂျိမ
| image                   = Landsat Niijima and Shikinejima Island.jpg
| image_caption           = ရှိခိနဲဂျိမနှင့် နိအိဂျိမ
| image_size              = 
| image_map               = Map of Izu Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 新島
| native_name_link        = 
| nickname                = 
| location                = အိဇုကျွန်းစု
| coordinates             = {{Coord|34|22|N|139|16|E}}
| archipelago             = Izu Islands
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 23.87
| length_m                = 11000
| width_m                 = 3000
| coastline_m             = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 432
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions = [[Tokyo]]
| country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]]
| country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]]
| country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]]
| population              = 2700
| population_as_of        = September 2009
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = 
| additional_info         = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}}
}}

'''နိအိဂျိမ''' (新島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်ရှိ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၃ ကီလိုမီတာ (၁၀၁ မိုင်) အကွာ၊ [[ရှိဇုအိုခခရိုင်]]၊ [[ရှိမိုဒမြို့]]၏ တောင်ဘက် ၃၆ မိုင် (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းတွင် တိုကျိုမြို့၊ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲအောက်ရှိ နိအိဂျိမရွာ ရှိသည်။ ဤရွာတွင် လူများအခြေချနေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် [[ရှိခိနဲဂျိမ]]နှင့် လူနေထိုင်ခြင်းမရှိသည့် ပိုမိုသေးငယ်သည့် ဂျိနိုင်းတိုးတို့ ရှိသည်။ နိအိဂျိမသည် &quot;ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA412&amp;dq= &quot;''Izu Shotō'',&quot;] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Arakawa|first1=Yoji|last2=Endo|first2=Daisuke|last3=Ikehata|first3=Kei|last4=Oshika|first4=Junya|last5=Shinmura|first5=Taro|last6=Mori|first6=Yasushi|date=2017-03-01|title=Two types of gabbroic xenoliths from rhyolite dominated Niijima volcano, northern part of Izu-Bonin arc: petrological and geochemical constraints|journal=Open Geosciences|language=en|volume=9|issue=1|pages=1–12|doi=10.1515/geo-2017-0001|bibcode=2017OGeo....9....1A |issn=2391-5447|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

နိအိဂျိမကျွန်း၏ တောင်ဘက်စွန်းတွင် ယခင်ဒုံးပျံများစမ်းသပ်ပစ်လွှတ်ရာနေရာ ရှိခဲ့သည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
နိအိဂျိမသည် အိဇုကျွန်းစုရှိ ကျွန်းများထဲတွင် တမူထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသည့် ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် သေးသွယ်ရှည်လျားသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ခန့်မှန်းခြေ အရှည် ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်)၊ အကျယ် ၂.၅ ကီလိုမီတာ (၁.၆ မိုင်) ရှိသည်။ ဧရိယာ ၂၃.၈၇ စတုရန်းမိုင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ဆုံးပိုင်းနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးပိုင်းတို့တွင် ချော်ရည်ကျောက်တောင်ခုံး ၈ ခုရှိသည်။ တောင်ဘက်ပိုင်းရှိ မုခအိယမ (向山) နှင့် မြောက်ဘက်အဆုံးပိုင်းရှိ အချိယမမီးတောင်ခုံးတို့သည် အေဒီ ၉ ရာစု အတွင်း မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ 

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းနှင့်အတူ ရှိခိနဲဂျိမတို့ကို ငှက်များသည့် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese murrelets, Japanese wood pigeons, Pleske's grasshopper warblers, Ijima's leaf-warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များနေထိုင်ကျက်စားကြသည်။&lt;ref name=bli&gt;{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/niijima-and-shikinejima-islands-iba-japan|title= Niijima and Shikinejima Islands|author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 31 January 2021}}&lt;/ref&gt;

==ရာသီဥတု==
{{Niijima weatherbox}}

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
[[File:Niijima airport etc from air 2023 Jan 29.jpeg|thumb|150px|နိအိဂျိမလေဆိပ် (လက်ယာ) နှင့် မြို့လယ်]]
နိအိဂျိမသည် တိုကျိုမြို့၊ တခဲရှိဘဆန်းဘရှိဆိပ်ခံတံတားမှ အမြန်ရေယာဉ်ဖြင့် ၂ နာရီနှင့် ၂၀ မိနစ် ကြာမြင့်သည်။ ဤခရီးစဉ်ကို တိုးခိုင်းခိဆန်း(Tōkai Kisen)မှ လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ တိုးခိုင်းခိဆန်းသည် ၉ နာရီကြာမြင့်သည့် ညအချိန်စီးနင်းရသည့် ဖယ်ရီခရီးစဉ်ကိုလည်း ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ တခဲရှိဘဆန်းဘရှိဆိပ်ခံတံတားမှ ည ၁၂ နာရီတိတိအချိန်တွင် (နွေရာသီတွင် ည ၁၁ နာရီ) ထွက်ခွာပြီး အိဇုအိုးရှိမသို့ မနက်အစောပိုင်း ရောက်ရှိသည်။ နိအိဂျိမကျွန်းသို့ မနက် ၈ နာရီခွဲ (နွေရာသီတွင် မနက် ၇ နာရီခွဲ) တွင် ရောက်ရှိသည်။ အပြန်ခရီးသည် ဖယ်ရီသည် သွားရာလမ်းကြောင်းအတိုင်း နိအိဂျိမကျွန်းမှ နေ့လယ် ၁၂ နာရီတွင် ထွက်ခွာသည်။ တိုကျိုမြို့သို့ ည ၇ နာရီအချိန်တွင် ရောက်ရှိသည်။ ရာသီဥတုကြမ်တမ်းသည့် ကာလမျိုးတွင် ဖယ်ရီသည် နိအိဂျိမတွင် မဆိုက်ကပ်ပေ။

တိုကျိုမြို့အနောက်ပိုင်းရှိ ချောဖုလေဆိပ်မှ ရာသီဥတုပေါ်မူတည်ကာ နေ့စဉ် လေယာဉ်များ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ လေယာဉ်ခရီးစဉ်ဖြင့် သွားပါက ခန့်မှန်းခြေ ၃၅ မိနစ် ကြာသည်။

ထို့အပြင် ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့မှ ထွက်ခွာသည့် ဖယ်ရီခရီးစဉ်များလည်း ရှိသည်။

နိအိဂျိမရွာသည်လည်း နိအိဂျိမနှင့် ရှိခိနဲဂျိမအကြားတွင် အသေးစားဖယ်ရီရေယာဉ်များ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ တစ်နေ့လျှင် သုံးကြိမ် ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
သမိုင်းမတင်မီအချိန်များကလည်းက နိအိဂျိမတွင် လူများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် ကျွန်းတွင် ဂျောမွန်းခေတ်ကာလ ပစ္စည်းအကြွင်းအကျန်များကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ကျောက်နှင့် မြေစေးတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ အဲဒိုခေတ်တွင် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် နိအိဂျိမတို့ကို အပြစ်သားများအား နယ်နှင်ဒဏ်ပေးသည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကာလနောက်ပိုင်းတွင် ထိုကဲ့သို့ အသုံးပြုမှုကို ရပ်နားခဲ့သည်။

==စီးပွားရေး==
ကျွန်း၏ အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွင် စီးပွားဖြစ်နှင့် အပျော်တမ်းငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ဆောက်လုပ်ရေး၊ ခိုဂကျောက်မိုင်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထိုလုပ်ငန်းများအပြင် အသေးစားစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းအချို့လည်း ရှိသည်။

ခိုဂကျောက်တုံးများသည် အိမ်ဆောက်ပစ္စည်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ခိုဂကျောက်သည် နိအိဂျိမနှင့် အိတလီနိုင်ငံ၊ လိပရိကျွန်း (Lipari Islan)တို့တွင်သာ တွေ့ရသည့် ဒေသမျိုးရင်းကျောက်များ ဖြစ်သည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:Niijima Habushi Beach.JPG|ဟဘုရှိကမ်းခြေ
File:Niijima Habushi Campg-9D9A9.JPG|ဟဘုရှိကမ်းခြေရှိ ပျော်ပွဲစားထွက်ရာနေရာ
File:Niijima Jyusansha Shrine.JPG|ဂျူးဆန်းရှနတ်ကျောင်း
File:Yunohama Onsen.jpg|ယုနိုဟမအွန်းဆန်း
File:Jinai-island.jpg|ဂျိနိုင်းတိုး
File:Hayashima(Izu-Islands).jpg|ဟန်းရှိမ
File:Nii-jima aerial.jpg|နိအိဂျိမ၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း
&lt;/gallery&gt;

==ကျွန်းရှိ ဒေသများစာရင်း==
{{div col|colwidth=10em}}
*1 Chome
*2 Chome
*3 Chome
*4 Chome
*5 Chome
*6 Chome
*Atsuchiyama
*Daisanyama
*Genkaku
*Hatashiro
*Higashisoto
*Hinokiyama
*Ichmaibata
*Ilmori
*Kawara
*Michishita
*Mikonohana
*Miyatsukayama
*Mukaiyama
*Namure
*Narusawa
*Obasho
*Ogiyama
*Ohara
*Omori
*Setoyama
*Shinbara
*Shirasawa
*Sobri
*Sotobasho
*[[Wakago, Niijima|Wakago]]
*Yamatsuyamakawa
{{div col end}}

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Niijima}}
* [http://www.niijima.com/ Niijima Village Official Website] {{in lang|ja}}
* [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/318_Niijima/318_index.html Niijima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}}
* {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/060_niijima.pdf |title=Niijima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency
* [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G05.html Niijima Volcano Group] - Geological Survey of Japan
* {{cite gvp|name=Niijima|vn=284020|access-date=2021-06-25}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]]
[[ကဏ္ဍ:နိအိဂျိမ၊ တိုကျို]]</text>
      <sha1>ppkly6cyvbf15e7b4im5573pthtnvdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၈</title>
    <ns>100</ns>
    <id>293205</id>
    <revision>
      <id>1059396</id>
      <parentid>1059172</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1059396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1546" sha1="iznoaxa284mal1c8ru48smo15wt803j" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=10|day=18|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ'''
*[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
**[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[အညာ စစ်မြေပြင်]]
***[[စစ်အစိုးရ|စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]]အမိန့်ထုတ်ပြန်ထားသည့်  ၅၈ မြို့နယ် အနက် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ မူလ အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည့် သုံးမြို့နယ်မှအပ ကျန် ၅၅ မြို့နယ်တွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအား အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်မှစ၍ ရက်​ပေါင်း ၉၀ ထပ်မံတိုးမြှင့်ကြောင်း [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]က အမိန့်များ ထုတ်ပြန်သည်။ [https://news-eleven.com/article/316160 (Eleven News)]


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>iznoaxa284mal1c8ru48smo15wt803j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059397</id>
      <parentid>1059396</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1059397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1594" sha1="an4h0jczizbvs6b4by6sdlfs9ln4qvk" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=10|day=18|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ'''
*[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
**[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]]
***[[စစ်အစိုးရ|စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]]အမိန့်ထုတ်ပြန်ထားသည့်  ၅၈ မြို့နယ် အနက် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ မူလ အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည့် သုံးမြို့နယ်မှအပ ကျန် ၅၅ မြို့နယ်တွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအား အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်မှစ၍ ရက်​ပေါင်း ၉၀ ထပ်မံတိုးမြှင့်ကြောင်း [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]က အမိန့်များ ထုတ်ပြန်သည်။ [https://news-eleven.com/article/316160 (Eleven News)]


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>an4h0jczizbvs6b4by6sdlfs9ln4qvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55972-77</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293209</id>
    <revision>
      <id>1059394</id>
      <parentid>1059223</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T02:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55426-13</username>
        <id>149616</id>
      </contributor>
      <comment>/* တောင်ကြီးမြို့ ဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များအကြောင်း */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1059394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11007" sha1="plocbdbzndsl40vflg43w2kshre7to2" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-55972-77 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၅၈၊ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

== တောင်ကြီးမြို့ ဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များအကြောင်း ==
မင်္ဂလာပါ၊ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဆောင်းပါးတွင် ထည့်သွင်းထားသော လူမျိုးစု ရာခိုင်နှုန်း အချက်အလက်များသည် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန (Department of Population) ၏ တရားဝင် သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာနှင့် အစိုးရ၏ တရားဝင် ဝဘ်ဆိုဒ် (⁠dop.gov.mm⁠) ကို အခြေခံပြီး တိကျခိုင်မာစွာ ကိုးကားရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍ ခိုင်လုံသော အစိုးရ တရားဝင် ကိုးကားချက် (Ref) တစ်စုံတစ်ရာ မပါရှိဘဲ အဆိုပါ တရားဝင် စာရင်းဇယားများနှင့် ရာခိုင်နှုန်းများကို ကိုယ်ပိုင်သဘောဆန္ဒဖြင့် ဆက်လက် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် ဖောက်ဖျက်ပြင်ဆင်ခြင်း မပြုလုပ်ကြပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ အကယ်၍ အချက်အလက်များအပေါ် ပြင်ဆင်လိုသည်များ ရှိပါက ဆောင်းပါး၏ ဆွေးနွေးချက် (Talk) စာမျက်နှာတွင် အရင်ဆုံး အကျေအလည် ဆွေးနွေးပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံ တိုက်တွန်းအပ်ပါသည်။ ကျေးဇူးတင်ပါသည်။ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-55426-13|~2026-55426-13]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55426-13|talk]])  ၀၂:၄၅၊ ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>plocbdbzndsl40vflg43w2kshre7to2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:An iranian gamer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293211</id>
    <redirect title="အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Iliya Vahidi" />
    <revision>
      <id>1059268</id>
      <timestamp>2026-10-18T13:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>İmmortalance</username>
        <id>148610</id>
      </contributor>
      <comment>[[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:An iranian gamer]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Iliya Vahidi]] သို့ İmmortalanceက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ &quot;[[Special:CentralAuth/An iranian gamer|An iranian gamer]]&quot; ကို &quot;[[Special:CentralAuth/Iliya Vahidi|Iliya Vahidi]]&quot; သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း</comment>
      <origin>1059268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="3wfgcd57y27dlnii0xt0lov68gwct8q" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Iliya Vahidi]]</text>
      <sha1>3wfgcd57y27dlnii0xt0lov68gwct8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှိခိနဲဂျိမ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293213</id>
    <revision>
      <id>1059272</id>
      <timestamp>2026-10-18T13:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; '''ရှိခိနဲဂျိမ''' (式根島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1059272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2431" sha1="8ir0qi0dtux1iblvz3blj24z176bkxi" xml:space="preserve">
'''ရှိခိနဲဂျိမ''' (式根島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ တိုကျိုမြို့၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်)၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့၏ တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့လက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၆၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိနဲဂျိမသည် &quot;ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Shikinejima }}
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/shikine-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }}
*{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20121208135548/http://www.niijima.com/sh/|title=Shikinejima homepage, in Japanese|sec=el}}
*[http://www.secret-japan.com/forum/viewtopic.php?t=100 Secret Japan's description of Shikinejima]
*[http://www.mikesblender.com/indexblog168.htm ShikineJima experience]
*[http://www.tokaikisen.co.jp/ Tokai Kisen Ferry, in Japanese]
*[https://shikinejima.blogspot.com/ Trip to ShikineJima]
*[https://web.archive.org/web/20110920164932/http://www.shikinejimarecreation.com/ Recreation in Shikinejima]

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>8ir0qi0dtux1iblvz3blj24z176bkxi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059273</id>
      <parentid>1059272</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */</comment>
      <origin>1059273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2603" sha1="8mvth1ejt2haopjaeztvxycf4lnvkcr" xml:space="preserve">
'''ရှိခိနဲဂျိမ''' (式根島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ တိုကျိုမြို့၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်)၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့၏ တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့လက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၆၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိနဲဂျိမသည် &quot;ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==

==သမိုင်းကြောင်း==

==ပညာရေး==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Shikinejima }}
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/shikine-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }}
*{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20121208135548/http://www.niijima.com/sh/|title=Shikinejima homepage, in Japanese|sec=el}}
*[http://www.secret-japan.com/forum/viewtopic.php?t=100 Secret Japan's description of Shikinejima]
*[http://www.mikesblender.com/indexblog168.htm ShikineJima experience]
*[http://www.tokaikisen.co.jp/ Tokai Kisen Ferry, in Japanese]
*[https://shikinejima.blogspot.com/ Trip to ShikineJima]
*[https://web.archive.org/web/20110920164932/http://www.shikinejimarecreation.com/ Recreation in Shikinejima]

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>8mvth1ejt2haopjaeztvxycf4lnvkcr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059274</id>
      <parentid>1059273</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိဇုကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1059274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2658" sha1="phknh6ooyzo1tkxr82h0u8di3nnkl8f" xml:space="preserve">
'''ရှိခိနဲဂျိမ''' (式根島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ တိုကျိုမြို့၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်)၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့၏ တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့လက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၆၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိနဲဂျိမသည် &quot;ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==

==သမိုင်းကြောင်း==

==ပညာရေး==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Shikinejima }}
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/shikine-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }}
*{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20121208135548/http://www.niijima.com/sh/|title=Shikinejima homepage, in Japanese|sec=el}}
*[http://www.secret-japan.com/forum/viewtopic.php?t=100 Secret Japan's description of Shikinejima]
*[http://www.mikesblender.com/indexblog168.htm ShikineJima experience]
*[http://www.tokaikisen.co.jp/ Tokai Kisen Ferry, in Japanese]
*[https://shikinejima.blogspot.com/ Trip to ShikineJima]
*[https://web.archive.org/web/20110920164932/http://www.shikinejimarecreation.com/ Recreation in Shikinejima]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]]</text>
      <sha1>phknh6ooyzo1tkxr82h0u8di3nnkl8f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059275</id>
      <parentid>1059274</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1059275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2752" sha1="r76lhin8b6lgqwhiyx3nr68wc9iyb9j" xml:space="preserve">
'''ရှိခိနဲဂျိမ''' (式根島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ တိုကျိုမြို့၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်)၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့၏ တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့လက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၆၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိနဲဂျိမသည် &quot;ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==

==သမိုင်းကြောင်း==

==ပညာရေး==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Shikinejima }}
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/shikine-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }}
*{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20121208135548/http://www.niijima.com/sh/|title=Shikinejima homepage, in Japanese|sec=el}}
*[http://www.secret-japan.com/forum/viewtopic.php?t=100 Secret Japan's description of Shikinejima]
*[http://www.mikesblender.com/indexblog168.htm ShikineJima experience]
*[http://www.tokaikisen.co.jp/ Tokai Kisen Ferry, in Japanese]
*[https://shikinejima.blogspot.com/ Trip to ShikineJima]
*[https://web.archive.org/web/20110920164932/http://www.shikinejimarecreation.com/ Recreation in Shikinejima]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>r76lhin8b6lgqwhiyx3nr68wc9iyb9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059276</id>
      <parentid>1059275</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1059276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="hu49oozbwi9726ru4azf2dj81wlgs5p" xml:space="preserve">
'''ရှိခိနဲဂျိမ''' (式根島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ တိုကျိုမြို့၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်)၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့၏ တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့လက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၆၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိနဲဂျိမသည် &quot;ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==

==သမိုင်းကြောင်း==

==ပညာရေး==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Shikinejima }}
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/shikine-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }}
*{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20121208135548/http://www.niijima.com/sh/|title=Shikinejima homepage, in Japanese|sec=el}}
*[http://www.secret-japan.com/forum/viewtopic.php?t=100 Secret Japan's description of Shikinejima]
*[http://www.mikesblender.com/indexblog168.htm ShikineJima experience]
*[http://www.tokaikisen.co.jp/ Tokai Kisen Ferry, in Japanese]
*[https://shikinejima.blogspot.com/ Trip to ShikineJima]
*[https://web.archive.org/web/20110920164932/http://www.shikinejimarecreation.com/ Recreation in Shikinejima]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>hu49oozbwi9726ru4azf2dj81wlgs5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059277</id>
      <parentid>1059276</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1059277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2946" sha1="f932uie7c1kdjiz90qdm676ics4blfq" xml:space="preserve">
'''ရှိခိနဲဂျိမ''' (式根島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ တိုကျိုမြို့၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်)၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့၏ တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့လက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၆၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိနဲဂျိမသည် &quot;ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==

==သမိုင်းကြောင်း==

==ပညာရေး==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Shikinejima }}
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/shikine-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }}
*{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20121208135548/http://www.niijima.com/sh/|title=Shikinejima homepage, in Japanese|sec=el}}
*[http://www.secret-japan.com/forum/viewtopic.php?t=100 Secret Japan's description of Shikinejima]
*[http://www.mikesblender.com/indexblog168.htm ShikineJima experience]
*[http://www.tokaikisen.co.jp/ Tokai Kisen Ferry, in Japanese]
*[https://shikinejima.blogspot.com/ Trip to ShikineJima]
*[https://web.archive.org/web/20110920164932/http://www.shikinejimarecreation.com/ Recreation in Shikinejima]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]</text>
      <sha1>f932uie7c1kdjiz90qdm676ics4blfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059278</id>
      <parentid>1059277</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:56:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1059278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4575" sha1="bdvysnjuv0i8xvz15aoen4ypf4x4jeo" xml:space="preserve">{{Infobox Islands
| name                    = ရှိခိနဲဂျိမ
| image                   = File:Shikine-jima 2023 Jan 29 01-11PM.jpeg
| image_caption           = ရှိခိနဲဂျိမကို ကောင်းကင်မှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်
| image_size              = 
| image_map               = Map of Izu Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 式根島
| native_name_link        = 
| nickname                = 
| location                = အိဇုကျွန်းစု
| coordinates             = {{Coord|34|19|34|N|139|12|36|E|region:JP_type:isle|display=inline, title}}
| archipelago             = Izu Islands
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_m2                 = 3900000
| length_m                = 
| width_m                 = 
| coastline_m             = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 109
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions = [[Tokyo]]
| country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]]
| country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]]
| country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]]
| population              = 600
| population_as_of        = September 2009
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = 
| additional_info         = 
}}
[[File:ShikinePortTyoJpDec04-01.jpg|thumb|port at Shikinejima]]

'''ရှိခိနဲဂျိမ''' (式根島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ တိုကျိုမြို့၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်)၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့၏ တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့လက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၆၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိနဲဂျိမသည် &quot;ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==

==သမိုင်းကြောင်း==

==ပညာရေး==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Shikinejima }}
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/shikine-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }}
*{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20121208135548/http://www.niijima.com/sh/|title=Shikinejima homepage, in Japanese|sec=el}}
*[http://www.secret-japan.com/forum/viewtopic.php?t=100 Secret Japan's description of Shikinejima]
*[http://www.mikesblender.com/indexblog168.htm ShikineJima experience]
*[http://www.tokaikisen.co.jp/ Tokai Kisen Ferry, in Japanese]
*[https://shikinejima.blogspot.com/ Trip to ShikineJima]
*[https://web.archive.org/web/20110920164932/http://www.shikinejimarecreation.com/ Recreation in Shikinejima]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]</text>
      <sha1>bdvysnjuv0i8xvz15aoen4ypf4x4jeo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059281</id>
      <parentid>1059278</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပထဝီသွင်ပြင် */</comment>
      <origin>1059281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4533" sha1="mz0zsrwj4fnwhnx243ldlv8rzlo9e6d" xml:space="preserve">{{Infobox Islands
| name                    = ရှိခိနဲဂျိမ
| image                   = File:Shikine-jima 2023 Jan 29 01-11PM.jpeg
| image_caption           = ရှိခိနဲဂျိမကို ကောင်းကင်မှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်
| image_size              = 
| image_map               = Map of Izu Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 式根島
| native_name_link        = 
| nickname                = 
| location                = အိဇုကျွန်းစု
| coordinates             = {{Coord|34|19|34|N|139|12|36|E|region:JP_type:isle|display=inline, title}}
| archipelago             = Izu Islands
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_m2                 = 3900000
| length_m                = 
| width_m                 = 
| coastline_m             = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 109
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions = [[Tokyo]]
| country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]]
| country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]]
| country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]]
| population              = 600
| population_as_of        = September 2009
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = 
| additional_info         = 
}}
[[File:ShikinePortTyoJpDec04-01.jpg|thumb|port at Shikinejima]]

'''ရှိခိနဲဂျိမ''' (式根島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ တိုကျိုမြို့၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်)၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့၏ တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့လက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၆၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိနဲဂျိမသည် &quot;ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==

==သမိုင်းကြောင်း==

==ပညာရေး==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Shikinejima }}
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/shikine-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }}
*{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20121208135548/http://www.niijima.com/sh/|title=Shikinejima homepage, in Japanese|sec=el}}
*[http://www.secret-japan.com/forum/viewtopic.php?t=100 Secret Japan's description of Shikinejima]
*[http://www.mikesblender.com/indexblog168.htm ShikineJima experience]
*[http://www.tokaikisen.co.jp/ Tokai Kisen Ferry, in Japanese]
*[https://shikinejima.blogspot.com/ Trip to ShikineJima]
*[https://web.archive.org/web/20110920164932/http://www.shikinejimarecreation.com/ Recreation in Shikinejima]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]</text>
      <sha1>mz0zsrwj4fnwhnx243ldlv8rzlo9e6d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059282</id>
      <parentid>1059281</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ */</comment>
      <origin>1059282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5592" sha1="n0sfv127k0uwu67ur1b5ysndif2ehol" xml:space="preserve">{{Infobox Islands
| name                    = ရှိခိနဲဂျိမ
| image                   = File:Shikine-jima 2023 Jan 29 01-11PM.jpeg
| image_caption           = ရှိခိနဲဂျိမကို ကောင်းကင်မှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်
| image_size              = 
| image_map               = Map of Izu Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 式根島
| native_name_link        = 
| nickname                = 
| location                = အိဇုကျွန်းစု
| coordinates             = {{Coord|34|19|34|N|139|12|36|E|region:JP_type:isle|display=inline, title}}
| archipelago             = Izu Islands
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_m2                 = 3900000
| length_m                = 
| width_m                 = 
| coastline_m             = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 109
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions = [[Tokyo]]
| country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]]
| country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]]
| country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]]
| population              = 600
| population_as_of        = September 2009
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = 
| additional_info         = 
}}
[[File:ShikinePortTyoJpDec04-01.jpg|thumb|port at Shikinejima]]

'''ရှိခိနဲဂျိမ''' (式根島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ တိုကျိုမြို့၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်)၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့၏ တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့လက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၆၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိနဲဂျိမသည် &quot;ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ရှိခိနဲဂျိမသည် အရှည် ခန့်မှန်းခြေ ၃ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၂.၅ မီတာ ရှိသည်။

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို နိအိဂျိမနှင့်အတူ ငှက်များသည့် အရေးပါသည့် ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင်  Japanese murrelets, Japanese wood pigeons, Pleske's grasshopper warblers, Ijima's leaf-warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များနေထိုင်ကျက်စားကြသည်။&lt;ref name=bli&gt; {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/niijima-and-shikinejima-islands-iba-japan|title= Niijima and Shikinejima Islands|author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 31 January 2021}}&lt;/ref&gt;

==သမိုင်းကြောင်း==

==ပညာရေး==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Shikinejima }}
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/shikine-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }}
*{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20121208135548/http://www.niijima.com/sh/|title=Shikinejima homepage, in Japanese|sec=el}}
*[http://www.secret-japan.com/forum/viewtopic.php?t=100 Secret Japan's description of Shikinejima]
*[http://www.mikesblender.com/indexblog168.htm ShikineJima experience]
*[http://www.tokaikisen.co.jp/ Tokai Kisen Ferry, in Japanese]
*[https://shikinejima.blogspot.com/ Trip to ShikineJima]
*[https://web.archive.org/web/20110920164932/http://www.shikinejimarecreation.com/ Recreation in Shikinejima]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]</text>
      <sha1>n0sfv127k0uwu67ur1b5ysndif2ehol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059283</id>
      <parentid>1059282</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1059283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5568" sha1="0npvyh2rr2jynf0hd06d5wznudz5h52" xml:space="preserve">{{Infobox Islands
| name                    = ရှိခိနဲဂျိမ
| image                   = File:Shikine-jima 2023 Jan 29 01-11PM.jpeg
| image_caption           = ရှိခိနဲဂျိမကို ကောင်းကင်မှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်
| image_size              = 
| image_map               = Map of Izu Islands.png
| map_caption             = 
| native_name             = 式根島
| native_name_link        = 
| nickname                = 
| location                = အိဇုကျွန်းစု
| coordinates             = {{Coord|34|19|34|N|139|12|36|E|region:JP_type:isle|display=inline, title}}
| archipelago             = Izu Islands
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_m2                 = 3900000
| length_m                = 
| width_m                 = 
| coastline_m             = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 109
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions = [[Tokyo]]
| country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]]
| country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]]
| country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]]
| population              = 600
| population_as_of        = September 2009
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = 
| additional_info         = 
}}
[[File:ShikinePortTyoJpDec04-01.jpg|thumb|ရှိခိနဲဂျိမရှိ ဆိပ်ကမ်း]]

'''ရှိခိနဲဂျိမ''' (式根島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ တိုကျိုမြို့၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်)၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့၏ တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့လက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၆၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိနဲဂျိမသည် &quot;ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ&quot; ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ရှိခိနဲဂျိမသည် အရှည် ခန့်မှန်းခြေ ၃ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၂.၅ မီတာ ရှိသည်။

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို နိအိဂျိမနှင့်အတူ ငှက်များသည့် အရေးပါသည့် ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင်  Japanese murrelets, Japanese wood pigeons, Pleske's grasshopper warblers, Ijima's leaf-warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များနေထိုင်ကျက်စားကြသည်။&lt;ref name=bli&gt; {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/niijima-and-shikinejima-islands-iba-japan|title= Niijima and Shikinejima Islands|author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 31 January 2021}}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Shikinejima }}
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/shikine-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }}
*{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20121208135548/http://www.niijima.com/sh/|title=Shikinejima homepage, in Japanese|sec=el}}
*[http://www.secret-japan.com/forum/viewtopic.php?t=100 Secret Japan's description of Shikinejima]
*[http://www.mikesblender.com/indexblog168.htm ShikineJima experience]
*[http://www.tokaikisen.co.jp/ Tokai Kisen Ferry, in Japanese]
*[https://shikinejima.blogspot.com/ Trip to ShikineJima]
*[https://web.archive.org/web/20110920164932/http://www.shikinejimarecreation.com/ Recreation in Shikinejima]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]</text>
      <sha1>0npvyh2rr2jynf0hd06d5wznudz5h52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိုရှိမ၊ တိုကျို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293214</id>
    <revision>
      <id>1059285</id>
      <timestamp>2026-10-18T14:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; တိုရှိမ (利島村, တိုရှိမ မုရ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့၊ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲရှိ ရွာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် တိုရှိမကျွန်းတစ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1059285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="r8hxbvj97a0jg63l2b9zqfisjtiqjca" xml:space="preserve">
တိုရှိမ (利島村, တိုရှိမ မုရ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့၊ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲရှိ ရွာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် တိုရှိမကျွန်းတစ်ခုလုံး ပါဝင်သည်။

ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၄.၁၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၅၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် အသေးဆုံးလူနေထိုင်သည့်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ခန့်မှန်းခြေ ၃၃၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်း၏ ရှစ်ဆယ်ရာခိုင်နှုန်းသည် လက်ဖက်နှင်းဆီတော (camellia) များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ နိုဝင်ဘာလမှ မတ်လအထိသည် လက်ဖက်နှင်းဆီများ ပွင့်ကြပြီး ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် အနီရောင်ဖြစ်လျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဤကျွန်းတွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကြီးဆုံးလီလီပန်းမျိုးစိတ်ဖြစ်သည့် ဆခုလီလီပန်း  (Lilium auratum var. platyphyllum)လည်း ပေါက်ရောက်သည်။

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>r8hxbvj97a0jg63l2b9zqfisjtiqjca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55864-18</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293215</id>
    <revision>
      <id>1059296</id>
      <timestamp>2026-10-18T15:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1059296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8558" sha1="sjpdgewgs9v7o0itz2e3d9pjhnisxn8" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-55864-18 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၅၉၊ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>sjpdgewgs9v7o0itz2e3d9pjhnisxn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အပိုင်းသဘော ရပ်ဝန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293216</id>
    <redirect title="နီးစပ်မှု" />
    <revision>
      <id>1059339</id>
      <timestamp>2026-10-18T19:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>[[အပိုင်းသဘော ရပ်ဝန်း]] စာမျက်နှာကို [[နီးစပ်မှု]] သို့ Mkant00က ရွှေ့ခဲ့သည်: to make sense</comment>
      <origin>1059339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="atxcyssre6hmzvwswdet05ix2yd9rhh" xml:space="preserve">#REDIRECT [[နီးစပ်မှု]]</text>
      <sha1>atxcyssre6hmzvwswdet05ix2yd9rhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အူစောင်းတိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293217</id>
    <redirect title="ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်" />
    <revision>
      <id>1059345</id>
      <timestamp>2026-10-18T19:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>[[အူစောင်းတိုင်]] စာမျက်နှာကို [[ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်]] သို့ Mkant00က ရွှေ့ခဲ့သည်: replacing obsolete/non-standard title</comment>
      <origin>1059345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="j3zicxr3c64tltbea1pd781t4fv3d60" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ပင်မဒိုင်ယာဂွန်နယ်]]</text>
      <sha1>j3zicxr3c64tltbea1pd781t4fv3d60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထောင့်စက် ကိန်းအုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293218</id>
    <redirect title="စတုရန်းကိန်းအုံ" />
    <revision>
      <id>1059349</id>
      <timestamp>2026-10-18T19:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>[[ထောင့်စက် ကိန်းအုံ]] စာမျက်နှာကို [[စတုရန်းကိန်းအုံ]] သို့ Mkant00က ရွှေ့ခဲ့သည်: more accurate and standard terminology</comment>
      <origin>1059349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="j14mmb5cfivs6cz5d7oqt1ureuhd6tl" xml:space="preserve">#REDIRECT [[စတုရန်းကိန်းအုံ]]</text>
      <sha1>j14mmb5cfivs6cz5d7oqt1ureuhd6tl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နှာရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293219</id>
    <redirect title="နှာဟရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ" />
    <revision>
      <id>1059355</id>
      <timestamp>2026-10-18T20:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <comment>[[နှာရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] စာမျက်နှာကို [[နှာဟရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] သို့ Kyaw Myo Aungက ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1059355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="jd51mf1ouw4ejgbxlc59umlf1x2p95c" xml:space="preserve">#REDIRECT [[နှာဟရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]</text>
      <sha1>jd51mf1ouw4ejgbxlc59umlf1x2p95c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သီကိရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293220</id>
    <redirect title="သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ" />
    <revision>
      <id>1059359</id>
      <timestamp>2026-10-18T20:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <comment>[[သီကိရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] စာမျက်နှာကို [[သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] သို့ Kyaw Myo Aungက ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1059359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="qizjhqhujpjtgvf1dktdu35oh2n9q0x" xml:space="preserve">#REDIRECT [[သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]</text>
      <sha1>qizjhqhujpjtgvf1dktdu35oh2n9q0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လွတ်လပ်သော ဖော်ပြချက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293221</id>
    <revision>
      <id>1059380</id>
      <timestamp>2026-10-19T00:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရကွင်း]] (commutative ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူး]] (module) &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ '''လွတ်လပ်သော ဖော်ပြချက်''' (fr...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1059380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11823" sha1="8nlcbg1abpv4cyfnua1naxwe3inskjo" xml:space="preserve">[[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရကွင်း]] (commutative ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူး]] (module) &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ '''လွတ်လပ်သော ဖော်ပြချက်''' (free presentation) ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ၏ အောက်ပါ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (exact sequence) ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\bigoplus_{i \in I} R \xrightarrow{f} \bigoplus_{j \in J} R \xrightarrow{g} M \to 0&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;\bigoplus_{j \in J} R&lt;/math&gt; ၏ [[အခြေအစု|စံအခြေအစု]] (standard basis) အား &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွက် ထုတ်လုပ်ကိန်းအစု (generating set) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အကယ်၍ အညွှန်းအစု (index set) &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; သည် အဆုံးရှိပါက (finite) &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် '''အဆုံးရှိထုတ်လုပ်ကိန်းပါ မော်ဂျူး''' (finitely generated module) ဖြစ်သည်။ အညွှန်းအစု &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;J&lt;/math&gt; နှစ်ခုစလုံး အဆုံးရှိပါက ထိုဖော်ပြချက်ကို '''အဆုံးရှိ ဖော်ပြချက်''' (finite presentation) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ကို '''အဆုံးရှိဖော်ပြချက်ပါ မော်ဂျူး''' (finitely presented module) ဟု ခေါ်သည်။
&lt;math&gt;f&lt;/math&gt; သည် [[လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး|လွတ်လပ်သော မော်ဂျူးများ]] (free modules) အကြားရှိ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) တစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ကိန်းအုံအစုဝင်များ (entries) ပါဝင်သော [[ကိန်းအုံ]] (matrix) တစ်ခုနှင့် ကိုက်ညီသည်။ အညွှန်းအစုများသည် အနန္တ (infinite) ဖြစ်နေသောအခါ ထိုကိန်းအုံသည် တိုင်အလိုက်အဆုံးရှိပြီး (column-finite) ၎င်းသည် ကော်လံတစ်ခုစီ၌ သုညမဟုတ်သော အစုဝင် အရေအတွက် အဆုံးရှိရုံသာ ပါဝင်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤဖော်ပြချက်အရ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ၏ [[ဒွန်တွဲကာနယ်]] (cokernel) နှင့် ပုံမှန်အားဖြင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည် (canonically isomorphic)။
:&lt;math&gt;M \cong \operatorname{coker}(f)&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးတိုင်းတွင် လွတ်လပ်သော ဖော်ပြချက်တစ်ခု အမြဲရှိသည်။ မည်သည့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ထုတ်လုပ်ကိန်းအစုတစ်ခုကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် လွတ်လပ်သော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးမှ [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (surjective homomorphism) &lt;math&gt;F \xrightarrow{g} M \to 0&lt;/math&gt; ကို ရရှိသည်။ [[ကာနယ်]] (kernel) &lt;math&gt;\ker(g)&lt;/math&gt; ၏ မော်ဂျူးပိုင်း (submodule) အတွက် ဤတည်ဆောက်ပုံကို ထပ်မံပြုလုပ်ပါက အခြားသော လွတ်လပ်သည့် မော်ဂျူးနှင့် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်ရှင်း]] (surjection) &lt;math&gt;F' \xrightarrow{f} \ker(g) \to 0&lt;/math&gt; ကို ရရှိပြီး တိကျသော ကိန်းစဉ် &lt;math&gt;F' \xrightarrow{f} F \xrightarrow{g} M \to 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာနယ်များကို အဆင့်ဆင့်ဖြေရှင်းခြင်းဖြင့် ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို ထပ်တလဲလဲ ပြုလုပ်ပါက &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ လွတ်လပ်သော ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (free resolution) တစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လွတ်လပ်သော ဖော်ပြချက်တစ်ခုသည် လွတ်လပ်သော ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ ကနဦး အဆင့်နှစ်ဆင့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
[[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာမြှောက်လဒ်]] (tensor product) [[ဖန်တာ]] (functor) သည် ညာ-တိကျပြီး (right-exact) စိတ်ကြိုက် [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်|တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်များ]] (direct sums) ကို ထိန်းသိမ်းပေးသောကြောင့် လွတ်လပ်သော ဖော်ပြချက်အား &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ဖြင့် တန်ဆာမြှောက်ပါက အောက်ပါ တိကျသော ကိန်းစဉ်ကို ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;\bigoplus_{i \in I} N \xrightarrow{f \otimes 1} \bigoplus_{j \in J} N \to M \otimes_R N \to 0&lt;/math&gt;
ရလဒ်အနေဖြင့် &lt;math&gt;M \otimes_R N \cong \operatorname{coker}(f \otimes 1)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-[[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ]] (R-algebra) တစ်ခု ဖြစ်သောအခါ ဤတိကျသော ကိန်းစဉ်သည် တိုးချဲ့ထားသော &lt;math&gt;N&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး (extended module) &lt;math&gt;M \otimes_R N&lt;/math&gt; ၏ လွတ်လပ်သော ဖော်ပြချက်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

'''အဆို (Proposition) -''' &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရကွင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;F, G&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-[[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ|မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of R-modules) မှ [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန် အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) သို့ ဦးတည်သော အပေါင်းအခြေခံ (additive) ဘယ်-တိကျသည့် (left-exact) ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာများ (contravariant functors) ဖြစ်ကြပြီး &lt;math&gt;\theta: F \to G&lt;/math&gt; သည် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍ [[သဘာဝကိန်း]] (natural number) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက်
&lt;math&gt;\theta_{R^{\oplus n}}: F(R^{\oplus n}) \to G(R^{\oplus n})&lt;/math&gt;
သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခု ဖြစ်ပါက အဆုံးရှိဖော်ပြချက်ပါ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက်လည်း
&lt;math&gt;\theta_M: F(M) \to G(M)&lt;/math&gt;
သည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

'''သက်သေပြချက် (Proof) -''' &lt;math&gt;R^{\oplus n} \xrightarrow{f} R^{\oplus m} \xrightarrow{g} M \to 0&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အဆုံးရှိ ဖော်ပြချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အပေါင်းအခြေခံ ဘယ်-တိကျသည့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ကို အသုံးချပါက အောက်ပါ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]]ကို ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;0 \to F(M) \xrightarrow{F(g)} F(R^{\oplus m}) \xrightarrow{F(f)} F(R^{\oplus n})&lt;/math&gt;
သုညအရာဝတ္ထုများ (zero objects) ကို ပူးတွဲထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဤကိန်းစဉ်ကို အောက်ပါအတိုင်း တိုးချဲ့နိုင်သည်။
:&lt;math&gt;0 \to 0 \to F(M) \xrightarrow{F(g)} F(R^{\oplus m}) \xrightarrow{F(f)} F(R^{\oplus n})&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ကို အသုံးချပါက ကိုက်ညီသော ကိန်းငါးလုံးပါ တိကျသည့် ကိန်းစဉ်ကို ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;0 \to 0 \to G(M) \xrightarrow{G(g)} G(R^{\oplus m}) \xrightarrow{G(f)} G(R^{\oplus n})&lt;/math&gt;
[[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] &lt;math&gt;\theta&lt;/math&gt; သည် ဤတိကျသော အတန်းနှစ်ခုအကြား [[ပုံကြမ်း|ဖလှယ်ရပုံကြမ်း]] (commutative diagram) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ကနဦး သုညအရာဝတ္ထုများ အကြားရှိ [[မော်ဖစ်ဇင်|မော်ဖစ်ဇင်များ]] (morphisms) သည် အသေးအဖွဲ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြသည်။ အဆိုပြုယူဆချက် (hypothesis) အရ ဒေါင်လိုက်ပုံဖော်မှုများ ဖြစ်သော &lt;math&gt;\theta_{R^{\oplus m}}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\theta_{R^{\oplus n}}&lt;/math&gt; တို့သည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[ငါးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်]] (five lemma) အရ ကြားရှိ [[မော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt;\theta_M: F(M) \to G(M)&lt;/math&gt; သည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Eisenbud (1995), p. 66.&lt;/ref&gt;
== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Eisenbud |first=David |title=Commutative Algebra with a View Toward Algebraic Geometry |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=150 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin, New York |date=1995 |isbn=0-387-94268-8}}
[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>8nlcbg1abpv4cyfnua1naxwe3inskjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293222</id>
    <revision>
      <id>1059381</id>
      <timestamp>2026-10-19T00:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) တွင် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1059381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31419" sha1="nk46m14m6zn662in0kynmft3hfhg7rk" xml:space="preserve">[[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) တွင် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူး]] (module) &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ '''ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်''' (resolution) သို့မဟုတ် '''ဘယ်-ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်''' (left resolution) ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ၏ အောက်ပါ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (exact sequence) ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\cdots \xrightarrow{d_{n+1}} E_n \xrightarrow{d_n} \cdots \xrightarrow{d_3} E_2 \xrightarrow{d_2} E_1 \xrightarrow{d_1} E_0 \xrightarrow{\varepsilon} M \to 0&lt;/math&gt;
၎င်းကို အတိုကောက်အားဖြင့် &lt;math&gt;E_\bullet \xrightarrow{\varepsilon} M \to 0&lt;/math&gt; ဟု ဖော်ပြသည်။ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt;d_i&lt;/math&gt; များကို '''နယ်နိမိတ်ပုံဖော်မှုများ''' (boundary maps) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး &lt;math&gt;\varepsilon&lt;/math&gt; ကို '''တိုးပွားခြင်းပုံဖော်မှု''' (augmentation map) ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;Jacobson (2009), at §6.5.&lt;/ref&gt;
ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ '''ညာ-ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်''' (right resolution) သို့မဟုတ် '''ဒွန်တွဲချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်''' (coresolution) ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ၏ အောက်ပါ တိကျသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;0 \to M \xrightarrow{\varepsilon} C^0 \xrightarrow{d^0} C^1 \xrightarrow{d^1} C^2 \xrightarrow{d^2} \cdots \xrightarrow{d^{n-1}} C^n \xrightarrow{d^n} \cdots&lt;/math&gt;
၎င်းကို အတိုကောက်အားဖြင့် &lt;math&gt;0 \to M \xrightarrow{\varepsilon} C^\bullet&lt;/math&gt; ဟု ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;Jacobson (2009), at §6.5; Weibel (1994), at Chap. 2.&lt;/ref&gt;
ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်တစ်ခု၌ သုညမဟုတ်သော ပါဝင်ဖွဲ့စည်းသည့် မော်ဂျူး အရေအတွက် အဆုံးရှိရုံသာ ပါဝင်ပါက ထိုချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်ကို အဆုံးရှိသည် (finite) ဟု ခေါ်သည်။ အနည်းဆုံး ဖြေရှင်းပေးသည့် မော်ဂျူးတစ်ခု သုညမဟုတ်သည့်အခါ သက်ဆိုင်ရာ မော်ဂျူး &lt;math&gt;E_n&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;C^n&lt;/math&gt; သုညမဟုတ်သော အကြီးဆုံး အညွှန်း &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; သည် '''အဆုံးရှိ ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်''' (finite resolution) တစ်ခု၏ '''အလျား''' (length) ဖြစ်ပြီး သုည ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (zero resolution) ၏ အလျားကိုမူ 0 အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;Weibel (1994), at p. 34.&lt;/ref&gt;
== ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် အမျိုးအစားများနှင့် အခြေခံ တည်ရှိမှု (Classes of Resolutions and Fundamental Existence) ==
ဘယ်-ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (left resolution) &lt;math&gt;E_\bullet \to M \to 0&lt;/math&gt; တစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း ခေါ်ဆိုသည်။
* &lt;math&gt;E_i&lt;/math&gt; တစ်ခုချင်းစီသည် လွတ်လပ်သော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး (free module) ဖြစ်ပါက '''လွတ်လပ်သော ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်''' (free resolution)။
* &lt;math&gt;E_i&lt;/math&gt; တစ်ခုချင်းစီသည် ပရိုဂျက်တစ် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး (projective module) ဖြစ်ပါက '''ပရိုဂျက်တစ်ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်''' (projective resolution)။
* &lt;math&gt;E_i&lt;/math&gt; တစ်ခုချင်းစီသည် တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေး &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး (flat module) ဖြစ်ပါက '''တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေး ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်''' (flat resolution)။
ညာ-ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (right resolution) &lt;math&gt;0 \to M \to C^\bullet&lt;/math&gt; တစ်ခုတွင် &lt;math&gt;C^i&lt;/math&gt; တစ်ခုချင်းစီသည် အင်ဂျက်တစ် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး (injective module) ဖြစ်ပါက ၎င်းကို '''အင်ဂျက်တစ်ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်''' (injective resolution) ဟု ခေါ်သည်။
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးတိုင်းတွင် လွတ်လပ်သော ဘယ်-ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်တစ်ခု အမြဲရှိသည်။&lt;ref&gt;Jacobson (2009), at §6.5.&lt;/ref&gt; ပုံမှန် ဆာဂျက်ရှင်း (canonical surjection) &lt;math&gt;\varepsilon: E_0 \to M&lt;/math&gt; ပါဝင်သော &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; မှ ထုတ်လုပ်သည့် လွတ်လပ်သော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးကို &lt;math&gt;E_0&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး (&lt;math&gt;d_0 = \varepsilon&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်လျက်) [[ကာနယ်]] (kernel) &lt;math&gt;\ker(d_n)&lt;/math&gt; မှ ထုတ်လုပ်သော လွတ်လပ်သည့် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးအဖြစ် &lt;math&gt;E_{n+1}&lt;/math&gt; ကို ဆင့်ကဲသတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် လွတ်လပ်သော ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် မော်ဂျူးတိုင်းတွင် ပရိုဂျက်တစ် ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်များနှင့် တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေး ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်များ ရှိကြသည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးတိုင်းတွင် အင်ဂျက်တစ် ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်တစ်ခု အမြဲရှိသည်။&lt;ref&gt;Weibel (1994), at p. 37.&lt;/ref&gt;

'''နှိုင်းယှဉ်မှုသီအိုရမ် (Comparison Theorem) -''' &lt;math&gt;P_\bullet \to M \to 0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;P'_\bullet \to M \to 0&lt;/math&gt; တို့သည် မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခုတည်း၏ ပရိုဂျက်တစ်ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် နှစ်ခု ဖြစ်ကြပါစေ။ ၎င်းတို့အကြား &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ [[ထပ်တူရဖန်ရှင်|ထပ်တူရပုံဖော်မှု]] (identity map) ကို လွှမ်းခြုံသော [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်|ချိတ်တန်းပုံဖော်မှုများ]] (chain maps) တည်ရှိပြီး ထိုသို့သော မည်သည့် ချိတ်တန်းပုံဖော်မှု နှစ်ခုမဆို [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်|ချိတ်တန်းဟိုမိုတိုပစ်]] (chain homotopic) ဖြစ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် &lt;math&gt;P_\bullet&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;P'_\bullet&lt;/math&gt; တို့သည် [[ဟိုမိုတိုပီ]]အရ ထပ်တူညီကြသည် (homotopy equivalent)။&lt;ref&gt;Weibel (1994), at p. 36.&lt;/ref&gt;
== ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ နှင့် အလုံးစုံ အတိုင်းအတာများ (Homological and Global Dimensions) ==
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ အဆုံးရှိ ပရိုဂျက်တစ်ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (finite projective resolution) တစ်ခု၏ အနည်းဆုံး အလျားသည် ၎င်း၏ '''ပရိုဂျက်တစ်အတိုင်းအတာ''' (projective dimension) ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို &lt;math&gt;\operatorname{P-dim}(M)&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားသတ်မှတ်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တွင် အဆုံးရှိ ပရိုဂျက်တစ်ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် မရှိပါက &lt;math&gt;\operatorname{P-dim}(M) = \infty&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် &lt;math&gt;\operatorname{P-dim}(M) = 0&lt;/math&gt; [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် ပရိုဂျက်တစ်မော်ဂျူး (projective module) တစ်ခု ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရ]] [[နိုသာ ကွင်း|နိုသာ]] [[ဒေသအလိုက် ကွင်း|ဒေသအလိုက်ကွင်း]] (commutative Noetherian local ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် အဆုံးရှိထုတ်လုပ်ကိန်းပါ မော်ဂျူး (finitely generated module) တိုင်း၏ ပရိုဂျက်တစ်အတိုင်းအတာသည် အဆုံးရှိရန် (finite) [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]]မှာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် ပုံမှန် ဒေသအလိုက်ကွင်း (regular local ring) တစ်ခု ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး ထိုအခြေအနေတွင် အကြီးဆုံး ပရိုဂျက်တစ်အတိုင်းအတာသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ ခရူးလ် အတိုင်းအတာ (Krull dimension) နှင့် ထပ်တူကျသည်။
အလားတူစွာ အင်ဂျက်တစ်ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (injective resolution) တစ်ခု၏ အနည်းဆုံး အလျားသည် '''အင်ဂျက်တစ်အတိုင်းအတာ''' (injective dimension) &lt;math&gt;\operatorname{I-dim}(M)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေး ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (flat resolution) တစ်ခု၏ အနည်းဆုံး အလျားသည် '''တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေးအတိုင်းအတာ''' (flat dimension) &lt;math&gt;\operatorname{F-dim}(M)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
ညာဘက် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး (right R-module) အားလုံး၏ ပရိုဂျက်တစ်အတိုင်းအတာများဆိုင်ရာ စူပရီမမ် (supremum) သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ ညာ-'''အလုံးစုံအတိုင်းအတာ''' (right global dimension) ကို သတ်မှတ်သည်။ ကွင်းတစ်ခုတွင် ညာ-အလုံးစုံအတိုင်းအတာ 0 ရှိရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]]မှာ ၎င်းသည် ဆီမီးရိုးရှင်းသော ကွင်း (semisimple ring) တစ်ခု ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး အားလုံး၏ တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေးအတိုင်းအတာများဆိုင်ရာ စူပရီမမ်သည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အားနည်း '''အလုံးစုံအတိုင်းအတာ''' (weak global dimension) ကို သတ်မှတ်သည်။ ကွင်းတစ်ခုတွင် အားနည်း အလုံးစုံအတိုင်းအတာ 0 ရှိရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]]မှာ ၎င်းသည် ဖွန်နွိုင်းမန်း ပုံမှန်ကွင်း (von Neumann regular ring) တစ်ခု ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Weibel (1994), at §4.1.&lt;/ref&gt;
== အဆင့်သတ်မှတ် မော်ဂျူးများနှင့် အနည်းဆုံး ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်များ (Graded Modules and Minimal Resolutions) ==
&lt;math&gt;M&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;R_0 = k&lt;/math&gt; [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; အပေါ်၌ အပေါင်း ဒီဂရီ (positive degree) ရှိသော အစုဝင်များဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသည့် [[အဆင့်သတ်မှတ် ကွင်း|အဆင့်သတ်မှတ် အက္ခရာသင်္ချာ]] (graded algebra) &lt;math&gt;R = \bigoplus_{d \ge 0} R_d&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ အဆုံးရှိထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အဆင့်သတ်မှတ် မော်ဂျူး (graded module) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ထို့ပြင် &lt;math&gt;\mathfrak{m} = \bigoplus_{d &gt; 0} R_d&lt;/math&gt; သည် မသက်ဆိုင်သော [[အိုင်ဒီးလ်]] (irrelevant ideal) ကို ဖော်ပြပါစေ။ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အဆင့်သတ်မှတ် လွတ်လပ်သော ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (graded free resolution) ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;E_i&lt;/math&gt; တစ်ခုချင်းစီသည် အဆင့်သတ်မှတ် လွတ်လပ်သော မော်ဂျူးတစ်ခု ဖြစ်ပြီး နယ်နိမိတ်ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;d_i&lt;/math&gt; များသည် ဒီဂရီသုည (degree zero) ရှိသော အဆင့်သတ်မှတ် မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှုများ (graded linear maps) ဖြစ်သည့် ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အကယ်၍ နယ်နိမိတ်ပုံဖော်မှုများသည်
&lt;math&gt;d_i(E_i) \subseteq \mathfrak{m} E_{i-1}&lt;/math&gt;
ကို ကျေနပ်ပါက အဆင့်သတ်မှတ် လွတ်လပ်သော ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်တစ်ခုကို '''အနည်းဆုံး လွတ်လပ်သော ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်''' (minimal free resolution) ဟု ခေါ်သည်။
ဤအခြေအနေသည် &lt;math&gt;k \cong R/\mathfrak{m}&lt;/math&gt; ဖြင့် [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာမြှောက်]]သည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်|ဒစ်ဖရန်ရှယ်များ]] (differentials) သုညအဖြစ် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းနှင့် ညီမျှပြီး ၎င်းသည် &lt;math&gt;E_i&lt;/math&gt; တစ်ခုချင်းစီ၏ အဆင့် (rank) ကို အနည်းဆုံးဖြစ်စေသည်။ &lt;math&gt;E_i = \bigoplus_j R(-b_{ij})&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားပါက အဆင့်များနှင့် ဒီဂရီရွှေ့ပြောင်းမှုများ (degree shifts) &lt;math&gt;b_{ij}&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အနည်းဆုံး လွတ်လပ်သော ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် အားလုံးတစ်လျှောက် မပြောင်းလဲဘဲ တည်ရှိပြီး (invariant) ထိုအဆင့်များသည် &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ၏ အဆင့်သတ်မှတ် ဗက်တီ ကိန်းများ (graded Betti numbers) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်ကွင်း]] (polynomial ring) အတွင်းရှိ တစ်ပြေးညီအိုင်ဒီးလ် (homogeneous ideal) &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ၏ '''ကက်စတယ်လ်နူအိုဗို-မမ်းဖို့ဒ် ပုံမှန်ဖြစ်မှု''' (Castelnuovo–Mumford regularity) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;\operatorname{reg}(I) = \max_{i, j} (b_{ij} - i)&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ၏ အနည်းဆုံး လွတ်လပ်သော ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်တစ်ခုအတွင်းရှိ &lt;math&gt;E_i&lt;/math&gt; တစ်ခုချင်းစီ၏ [[အခြေအစု|အခြေအစုဝင်များ]] (basis elements) ၏ ဒီဂရီများသည် &lt;math&gt;\deg \le r + i&lt;/math&gt; ကို ကျေနပ်စေသည့် အငယ်ဆုံး ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Eisenbud (1995), at Chap. 20.&lt;/ref&gt;
== အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများအတွင်းရှိ ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်များ (Resolutions in Abelian Categories) ==
&lt;math&gt;\mathcal{A}&lt;/math&gt; သည် [[အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ]] (abelian category) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အရာဝတ္ထု (object) &lt;math&gt;M \in \mathcal{A}&lt;/math&gt; ၏ ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (resolution) တစ်ခုကို အလားတူ သတ်မှတ်ပြီး ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;E_i&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;C^i&lt;/math&gt; တစ်ခုချင်းစီသည် &lt;math&gt;\mathcal{A}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်ကာ ပုံဖော်မှု အားလုံးသည် &lt;math&gt;\mathcal{A}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[မော်ဖစ်ဇင်|မော်ဖစ်ဇင်များ]] (morphisms) ဖြစ်ကြသည်။ အရာဝတ္ထုတိုင်းတွင် ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုတစ်ခုထံမှ [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) တစ်ခု ရှိပါက ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathcal{A}&lt;/math&gt; ၌ လုံလောက်စွာ များပြားသော ပရိုဂျက်တစ်များ (enough projectives) ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ အလားတူစွာ အရာဝတ္ထုတိုင်းတွင် အင်ဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုတစ်ခုအတွင်းသို့ [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) တစ်ခု ရှိပါက &lt;math&gt;\mathcal{A}&lt;/math&gt; ၌ လုံလောက်စွာ များပြားသော အင်ဂျက်တစ်များ (enough injectives) ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
အင်ဂျက်တစ်ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်များသည် (injective resolutions) ယေဘုယျအားဖြင့် [[ဖန်တာ|ဖန်တာဂုဏ်သတ္တိရှိခြင်း]] (functorial) မရှိပေ။ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;M \to M'&lt;/math&gt; နှင့် အင်ဂျက်တစ်ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်များ &lt;math&gt;0 \to M \to I^\bullet&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;0 \to M' \to I'^\bullet&lt;/math&gt; တို့ ပေးထားပါက &lt;math&gt;I^\bullet&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;I'^\bullet&lt;/math&gt; အကြား တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ဖန်တာနည်းကျ ရွေးချယ်နိုင်သည့် မော်ဖစ်ဇင် မရှိဘဲ မော်ဖစ်ဇင်များ၏ ဟိုမိုတိုပီအတန်းအစား (homotopy class) တစ်ခုသာ ရှိသည်။
အချို့သော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများတွင် ပရိုဂျက်တစ် ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်များ ကင်းမဲ့နေတတ်သည်။ [[နိုသာ ကွင်း]] (Noetherian ring) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ပရိုဂျက်တစ်ရပ်ဝန်း (projective space) &lt;math&gt;\mathbb{P}^n_A&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ [[အစည်း|ကိုဟီးရန့် အစည်းများ]] (coherent sheaves) ကတ်တဂိုရီတွင် ကိုဟီးရန့် အစည်း &lt;math&gt;\mathcal{M}&lt;/math&gt; တိုင်းတွင် လိမ်ထားသော [[အစည်း|အစည်းများ]] (twisted sheaves) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည့် အောက်ပါ ဖော်ပြချက် (presentation) တစ်ခု အမြဲရှိသည်။
:&lt;math&gt;\bigoplus_{j} \mathcal{O}(s_j) \to \bigoplus_{i} \mathcal{O}(s_i) \to \mathcal{M} \to 0&lt;/math&gt;
လိမ်ထားသော [[အစည်း|အစည်းများ]] &lt;math&gt;\mathcal{O}(s)&lt;/math&gt; သည် ဒေသအလိုက် လွတ်လပ်ပြီး (locally free) တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေးသော်လည်း (flat) ကိုဟီးရန့် အစည်း ကတ်တဂိုရီတွင် [[ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထု|ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုများ]] ဖြစ်မလာနိုင်ပေ။ အထူးသဖြင့် အနုတ်လိမ်ကျစ်မှုများအတွက် အထက်အဆင့် [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ|ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီအုပ်စုများ]] (higher cohomology groups) သည် သုညအဖြစ် ပျောက်ကွယ်မသွားသောကြောင့် အလုံးစုံအပိုင်း ဖန်တာ (global section functor) &lt;math&gt;\operatorname{Hom}(\mathcal{O}, -) \cong \Gamma(\mathbb{P}^n_A, -)&lt;/math&gt; သည် တိကျခြင်း (exact) မရှိပေ။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;\mathbb{P}^1_k&lt;/math&gt; ပေါ်တွင် &lt;math&gt;H^1(\mathbb{P}^1_k, \mathcal{O}(-2)) \ne 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (exact sequence)
&lt;math&gt;0 \to \mathcal{O}(-2) \to \mathcal{O}(-1)^{\oplus 2} \to \mathcal{O} \to 0&lt;/math&gt;
သည် ခွဲထွက်ခြင်း မရှိသောကြောင့် (split) &lt;math&gt;\mathcal{O}&lt;/math&gt; သည် ပရိုဂျက်တစ် မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။
== ကွင်းပိတ်မဲ့ ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်များနှင့် ဆင်းသက်ဖန်တာများ (Acyclic Resolutions and Derived Functors) ==
&lt;math&gt;F: \mathcal{A} \to \mathcal{B}&lt;/math&gt; သည် [[အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများ]]အကြားရှိ အပေါင်းအခြေခံ (additive) ဘယ်-တိကျသော [[ဖန်တာ]] (left-exact functor) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍ &lt;math&gt;i &gt; 0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;n \ge 0&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် ဖြေရှင်းပေးသည့် အရာဝတ္ထုများပေါ်တွင် ညာ-[[ဆင်းသက်ဖန်တာ|ဆင်းသက်ဖန်တာများ]] (right derived functors) ပျောက်ကွယ်သွားပါက (&lt;math&gt;R^i F(E^n) = 0&lt;/math&gt;) ညာ-ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (right resolution) &lt;math&gt;0 \to M \to E^0 \xrightarrow{d^0} E^1 \xrightarrow{d^1} \cdots&lt;/math&gt; ကို '''&lt;math&gt;F&lt;/math&gt;-ကွင်းပိတ်မဲ့''' (&lt;math&gt;F&lt;/math&gt;-acyclic) ဟု ခေါ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) ညာ-တိကျသော ဖန်တာ (right-exact functor) တစ်ခုနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ဘယ်-[[ဆင်းသက်ဖန်တာ|ဆင်းသက်ဖန်တာများ]] (left derived functors) သည် ဖြေရှင်းပေးသည့် အရာဝတ္ထုများပေါ်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားပါက ဘယ်-ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (left resolution) တစ်ခုသည် ကွင်းပိတ်မဲ့ ဖြစ်သည်။
&lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ၏ [[ဆင်းသက်ဖန်တာ|ဆင်းသက်ဖန်တာများကို]] (derived functors) မည်သည့် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt;-ကွင်းပိတ်မဲ့ ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်ကိုမဆို &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; အသုံးချခြင်းဖြင့် ရရှိသော [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်|ကွန်ပလက်စ်]] (complex) ၏ [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (cohomology) အဖြစ် တွက်ချက်နိုင်သည်။
:&lt;math&gt;R^i F(M) \cong H^i(F(E^\bullet))&lt;/math&gt;
အင်ဂျက်တစ်ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (injective resolution) တိုင်းသည် ဘယ်-တိကျသော ဖန်တာတိုင်းအတွက် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt;-ကွင်းပိတ်မဲ့ ဖြစ်ပြီး ပရိုဂျက်တစ်ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (projective resolution) တိုင်းသည် ညာ-တိကျသော ဖန်တာတိုင်းအတွက် ကွင်းပိတ်မဲ့ ဖြစ်သည်။ တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေး ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ်များသည် (flat resolutions) [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာမြှောက်လဒ် ဖန်တာ]] (tensor product functor) အတွက် ကွင်းပိတ်မဲ့ ဖြစ်ကြပြီး Tor ဖန်တာများကို (Tor functors) တွက်ချက်ပေးသည်။
[[အစည်း|အစည်းသီအိုရီ]] (sheaf theory) တွင် [[မန်နီဖိုး|ချောမွေ့သော မန်နီဖိုး]] (smooth manifold) &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ ကိန်းသေ[[အစည်း]] (constant sheaf) &lt;math&gt;\mathbf{R}&lt;/math&gt; သည် ချောမွေ့သော [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ပုံစံများ]] (smooth differential forms) ၏ အစည်း &lt;math&gt;\mathcal{C}^\bullet(M)&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည့် ဒီရမ်း ချဉ်းကပ်ကိန်းစဉ် (de Rham resolution) ကို ရရှိစေသည်။
:&lt;math&gt;0 \to \mathbf{R} \to \mathcal{C}^0(M) \xrightarrow{d} \mathcal{C}^{1}(M) \xrightarrow{d} \cdots \xrightarrow{d} \mathcal{C}^{\dim M}(M) \to 0&lt;/math&gt;
အစည်း &lt;math&gt;\mathcal{C}^k(M)&lt;/math&gt; များသည် အသေးစိတ်[[အစည်း|အစည်းများ]] (fine sheaves) ဖြစ်ကြသောကြောင့် အလုံးစုံအပိုင်း ဖန်တာ (global section functor) &lt;math&gt;\Gamma(M, -)&lt;/math&gt; နှင့် ပတ်သက်၍ ကွင်းပိတ်မဲ့ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် [[ကိန်းစစ်]]မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (real coefficients) ပါဝင်သော [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ|အစည်းဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (sheaf cohomology) ကို [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ|ဒီရမ်း ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (de Rham cohomology) ဖြင့် တွက်ချက်သည်။
:&lt;math&gt;H^i(M, \mathbf{R}) \cong H^i(\Gamma(M, \mathcal{C}^\bullet(M)))&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last=Adamson |first=Iain T. |title=Elementary rings and modules |series=University Mathematical Texts |publisher=Oliver and Boyd |publication-place=Edinburgh |date=1972 |isbn=0-05-002192-3}}
* {{Citation |last=Eisenbud |first=David |title=Commutative Algebra with a View Toward Algebraic Geometry |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=150 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin, New York |date=1995 |isbn=3-540-94268-8}}
* {{Citation |last=Jacobson |first=Nathan |title=Basic algebra II |edition=2nd |publisher=Dover Publications |publication-place=New York |date=2009 |isbn=978-0-486-47187-7}}
* {{Citation |last=Lang |first=Serge |title=Algebra |edition=3rd |publisher=Addison-Wesley |publication-place=Reading, Mass. |date=1993 |isbn=978-0-201-55540-0}}
* {{Citation |last=Weibel |first=Charles A. |title=An introduction to homological algebra |series=Cambridge Studies in Advanced Mathematics |volume=38 |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |date=1994 |isbn=978-0-521-55987-4}}
[[ကဏ္ဍ:ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>nk46m14m6zn662in0kynmft3hfhg7rk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၉</title>
    <ns>100</ns>
    <id>293223</id>
    <revision>
      <id>1059395</id>
      <timestamp>2026-10-19T03:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Current events|year=2026|month=10|day=19|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1059395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="1lfppe755ue1goitd10sdzgj7b9oz4s" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=10|day=19|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>1lfppe755ue1goitd10sdzgj7b9oz4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55951-78</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293224</id>
    <revision>
      <id>1059401</id>
      <timestamp>2026-10-19T05:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1059401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8558" sha1="daf2i45cg3qipcitzqlbib18hp4t69a" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-55951-78 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၅:၀၀၊ ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>daf2i45cg3qipcitzqlbib18hp4t69a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>293225</id>
    <revision>
      <id>1059403</id>
      <timestamp>2026-10-19T05:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;&lt;includeonly&gt;{{Navbox | name       = ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state      = {{{state|autocollapse}}} | listclass  = hlist  | group1 = [[ဘားအံခရိုင်]] | list1  =  * ဘား...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1059403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="flbofks3hh6by6z2ppcv8ie4d7zki02" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Navbox
| name       = ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ
| title      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ
| state      = {{{state|autocollapse}}}
| listclass  = hlist

| group1 = [[ဘားအံခရိုင်]]
| list1  = 
* [[ဘားအံပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] • [[လှိုင်းဘွဲမြို့နယ်ဆေးရုံ]] • [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ]] • [[ကျိုက်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] • [[ပိုင်ကျုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] • [[ရွှေဂူတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group2 = [[မြဝတီခရိုင်]]
| list2  = 
* [[မြဝတီပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] • [[စုကလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] • [[ဝေါလေမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group3 = [[ကော့ကရိတ်ခရိုင်]]
| list3  = 
* [[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] • [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ]] • [[ဘုရားသုံးဆူမြို့နယ်ဆေးရုံ]] • [[ခလယ်–တံခွန်တိုင်တိုက်နယ် ပြည်သူ့ဆေးရုံ]] • [[ကျုံဒိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group4 = [[ဖာပွန်ခရိုင်]]
| list4  = 
* [[ဖာပွန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] • [[ကမမောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>flbofks3hh6by6z2ppcv8ie4d7zki02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059404</id>
      <parentid>1059403</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T05:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1059404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2012" sha1="ps8ufnlwejrg8fnu240pgs0u056xy68" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Navbox
| name       = ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ
| title      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ
| state      = {{{state|autocollapse}}}
| listclass  = hlist

| group1 = [[ဘားအံခရိုင်]]
| list1  = 
* [[ဘားအံပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
* [[လှိုင်းဘွဲမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ကျိုက်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ပိုင်ကျုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ရွှေဂူတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group2 = [[မြဝတီခရိုင်]]
| list2  = 
* [[မြဝတီပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
* [[စုကလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ဝေါလေမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group3 = [[ကော့ကရိတ်ခရိုင်]]
| list3  = 
* [[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ဘုရားသုံးဆူမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ခလယ်–တံခွန်တိုင်တိုက်နယ် ပြည်သူ့ဆေးရုံ]]
* [[ကျုံဒိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group4 = [[ဖာပွန်ခရိုင်]]
| list4  = 
* [[ဖာပွန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ကမမောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ps8ufnlwejrg8fnu240pgs0u056xy68</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1059406</id>
      <parentid>1059404</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T06:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1059406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3600" sha1="9cs02ltze65in1bq892w8d3ds0atach" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Navbox
| name       = ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ
| title      = [[ကရင်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ
| state      = {{{state|autocollapse}}}
| listclass  = hlist

| group1 = [[ဘားအံခရိုင်]]
| list1  = 
* [[ဘားအံပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
* [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ကျိုက်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ပိုင်ကျုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ရွှေဂွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ကတိုင်တိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ကော့ဘိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ဇာသပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[တရုတ်လှတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[တောင်ကြာအင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ထုံးအိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[နဘူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ဖလံတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[မြိုင်ကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[အိန္ဒုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group2 = [[မြဝတီခရိုင်]]
| list2  = 
* [[မြဝတီပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
* [[စုကလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ဝေါလေမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[သင်္ဃန်းညီနောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group3 = [[ကော့ကရိတ်ခရိုင်]]
| list3  = 
* [[ကော့ကရိတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
* [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ဘုရားသုံးဆူတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ကျုံဒိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ခလယ် - တံခွန်တိုင် တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[တောင်ပေါက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[အနန်းကွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group4 = [[ဖာပွန်ခရိုင်]]
| list4  = 
* [[ဖာပွန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ကမမောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ဖားပြတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[မြိုင်ကြီးငူတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group5 = [[သံတောင်ကြီးခရိုင်]]
| list5  = 
* [[သံတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ဆုံဆည်းမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ဘောဂလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[လိပ်သိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ရှမ်းရွာသစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9cs02ltze65in1bq892w8d3ds0atach</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55780-68</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293226</id>
    <revision>
      <id>1059405</id>
      <timestamp>2026-10-19T06:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1059405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8558" sha1="evidhwu5y47syy73qdgq09uoqx6z04w" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-55780-68 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၆:၀၀၊ ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>evidhwu5y47syy73qdgq09uoqx6z04w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>293227</id>
    <revision>
      <id>1059407</id>
      <timestamp>2026-10-19T06:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;&lt;includeonly&gt;{{Navbox | name       = ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state      = {{{state|autocollapse}}} | listclass  = hlist  | group1 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]] | list1...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1059407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4168" sha1="02z5afye5hyq7w5m1hzehtnzf23odi2" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Navbox
| name       = ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ
| title      = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ
| state      = {{{state|autocollapse}}}
| listclass  = hlist

| group1 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]]
| list1  = 
* [[တောင်ကြီးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
* [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ဟိုပုံးမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ကလောမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ပင်းတယမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ရွာငံမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ရွှေညောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[အေးသာယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[အောင်ပန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group2 = [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]]
| list2  = 
* [[ကျိုင်းတုံပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
* [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[လွိုင်မွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[မိုင်းခွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[မိုင်းညှင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group3 = [[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]]
| list3  = 
* [[မိုင်းဆတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
* [[မိုင်းတုံမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[မိုင်းခုတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ပုံပါကျင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[မုံးထတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ယောင်ခတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group4 = [[တာချီလိတ်ခရိုင်]]
| list4  = 
* [[တာချီလိတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
* [[မိုင်းဖြတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
* [[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[မိုင်းယုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ကျိုင်းလပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[တာလေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ဝမ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group5 = [[မိုင်းယန်းခရိုင်]]
| list5  = 
* [[မိုင်းယန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[မိုင်းပေါက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[မိုင်းဖျန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]]
* [[တုံတာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]]

| group6 = [[လားရှိုးခရိုင်]]
| list6  = 
* [[လားရှိုးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
* [[သီပေါမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ကျောက်မဲမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]]

| group7 = [[မူဆယ်ခရိုင်]]
| list7  = 
* [[မူဆယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
* [[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]]
* [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ဆေးရုံ]]

| group8 = [[လွိုင်လင်ခရိုင်]]
| list8  = 
* [[လွိုင်လင်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]]
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>02z5afye5hyq7w5m1hzehtnzf23odi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55953-79</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293228</id>
    <revision>
      <id>1059415</id>
      <timestamp>2026-10-19T08:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1059415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8558" sha1="fi7w7jo3imlbqgm9b64pt6zwo4chiwt" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-55953-79 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၈:၀၀၊ ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>fi7w7jo3imlbqgm9b64pt6zwo4chiwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55884-16</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293229</id>
    <revision>
      <id>1059428</id>
      <timestamp>2026-10-19T09:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1059428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8558" sha1="qkmv5xe7ydh98cd585pclepmz6dp9qg" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-55884-16 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၀၀၊ ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>qkmv5xe7ydh98cd585pclepmz6dp9qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က - အောင်ဆန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293230</id>
    <revision>
      <id>1059432</id>
      <timestamp>2026-10-19T11:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က - အောင်ဆန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ပြည်သာယာရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1059432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="793" sha1="1orsp5sffv4qd82kya98fzf5qi4m543" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က - အောင်ဆန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ပြည်သာယာရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၁၆၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>1orsp5sffv4qd82kya98fzf5qi4m543</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>