ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2641 1059475 1059427 2026-10-19T13:46:50Z Ninjastrikers 22896 Restored revision 1057968 by [[Special:Contributions/~2026-54673-69|~2026-54673-69]] ([[User talk:~2026-54673-69|talk]]) (TwinkleGlobal) 1059475 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Mon people | native_name = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}<br>{{native name|my|မွန်လူမျိုး}} | native_name_lang = mnw | image = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG | image_caption = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့) | flag = Flag of Mon State (2018).svg | flag_caption = မွန်ပြည်နယ်အလံ | pop = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂ သန်းခန့် <ref name="MyanmarCensus">{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း <ref name="MonPeopleWiki">{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}</ref> | region3 = {{flag|Laos}} | pop3 = ၉,၀၀၀ <ref name="MonPeopleWiki"/> | region4 = {{flag|United States}} | pop4 = ၈,၀၀၀ <ref name="MonPeopleWiki"/> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = ၆၅၀ <ref name="MonPeopleWiki"/> | rels = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု <ref name="MonPeopleWiki"/> | langs = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] <ref name="MonPeopleWiki"/> | related = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ <ref name="MonPeopleWiki"/> }} '''မွန်လူမျိုး''' ({{lang-mnw|ဂကူမန်}}၊ {{lang-en|Mon people}}) သည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားနွယ်ဝင် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်အခြေချနေထိုင်သူများထဲမှ တစ်စုဖြစ်ကြပြီး အနည်းဆုံး အေဒီ ၆ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း (ရာမညဒေသ) နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် မြို့ပြနိုင်ငံတော်များဖြင့် ထူထောင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica">{{cite web |title=Mon |url=https://www.britannica.com/topic/Mon-people |publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref><ref name="Coedes">Coedès, George (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. University of Hawaii Press. pp. 76–77.</ref> သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာစဉ်ကတည်းက စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံ၍ [[သထုံပြည်|သထုံ]] (သုဝဏ္ဏဘူမိ)၊ [[ဒွါရဝတီ|ဒွါရာဝတီ]] နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် အင်ပါယာနှင့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။မွန်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ပါဠိစာပေ၊ အိန္ဒိယမှဆင်းသက် အက္ခရာများနှင့် ဗိသုကာယဉ်ကျေးမှုများ ပြန့်ပွားရာတွင် အရေးကြီးဆုံးသော ပေါင်းကူးတံတားအဖြစ် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" /><ref name="Southworth">Southworth, William A. (2018). "The Mon-Khmer Contribution to Southeast Asian Civilisation". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 49(2), 210–215.</ref> ၁၄ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း တည်ထောင်ခဲ့သော ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံတော်သည် မွန်တို့၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်ပြီး ရာဇာဓိရာဇ်၊ ရှင်စောပု၊ ဓမ္မစေတီတို့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မင်းမြတ်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Old Burma – Early Pagan |year=1969 |publisher=J.J. Augustin}}</ref><ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. pp. 130–135.</ref> သို့သော် ၁၈ ရာစုတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ အလောင်းဘုရား၏ စစ်ပွဲအောင်မြင်မှုများကြောင့် မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီနောက်ဆုံးနိုင်ငံတော် ပျက်စီးသွားခဲ့ရပြီးနောက်၊ မွန်လူမျိုး အမြောက်အမြားသည် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ အစုအဝေးလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" /><ref name="Hall">Hall, D.G.E. (1981). ''A History of South-East Asia''. Macmillan. pp. 462–465.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့တွင် အဓိကပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး မိမိတို့၏ ထူးခြားလှပသော ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ ဘာသာစကားနှင့် စာပေတို့ကို စနစ်တကျ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == မွန်လူမျိုးတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည်များအပြင် အိမ်နီးချင်း လူမျိုးများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများ၏ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းကိုလည်း အမျိုးမျိုး ခံခဲ့ရသည်။မွန်တို့သည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်ရာတွင် မွန်ဘာသာဖြင့် "မန်" ဟု သုံးစွဲကြသည်။ ဤအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒ သုတေသီများအကြား ယူဆချက် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မန်" သို့မဟုတ် "မန္န" ဟု ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး၊ ခေတ်သစ် မွန်ဘာသာစကားတွင် "မွန်" ဟု အသံထွက်ပါသည်။<ref name="Shorto">Shorto, H.L. (1971). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.</ref> ရှေးခေတ် ဗမာလူမျိုး တို့ နှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် စာအုပ်များတွင် မွန်တို့ကို "တလိုင်း" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တိလိင်္ဂန (Telangana) သို့မဟုတ် တလိင်္က (Talinga/Kalinga) ဒေသမှ လာရောက်အခြေချခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ နှင့်အတူယှဉ်တွဲတွေ့ရခြင်း ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ (ဥပမာ- G.H. Luce) က ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤအမည်သည် နှိမ့်ချသော အဓိပ္ပာယ် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆကြသဖြင့် ခေတ်သစ်တွင် သုံးစွဲခြင်း မရှိတော့ပါ။ "မွန်" ဟုပင် တရားဝင် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.</ref> အာရပ်နှင့် ပါရှား ကုန်သည်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်တို့၏ ဒေသနှင့် လူမျိုးကို "ရာမည" (Rahma, Ramanya သို့မဟုတ် Rāmaññadesa - ရာမညဒေသ) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် ရှေးဟောင်း မွန်ဝေါဟာရ "ရမေည်" (Rmen / Rmeñ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="South">South, Ashley. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Shekel''. Routledge, p. 52.</ref>ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများ (ဥပမာ- မြဇေတီကျောက်စာ မွန်ဘာသာမူ) တွင် မွန်လူမျိုးတို့ကို "ရမေည်" (Rmen) ဟု ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤသည်မှာ "မွန်" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ ရှေးဟောင်း ပုံစံ ဖြစ်သည်။<ref name="Bauer">Bauer, Christian. (1984). "A Guide to Mon Studies". ''Working Papers'', Monash University.</ref>သီရိလင်္ကာ သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်သော မဟာဝံသ (Mahavamsa) ကျောက်စာများတွင် မွန်တို့၏ တိုင်းပြည်ကို "ရာမဏ္ဍဒေသ" (Ramannadesa) ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။တရုတ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများကို "မင်" သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်း လူရိုင်းများအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ခေါ်ဝေါ်မှုအချို့ ရှိသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia". ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.</ref> မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2014">Zhang, X., et al. (2014). "Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity". ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.</ref>မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။<ref name="Kutanan2018" /> မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Lipson2018">Lipson, M., et al. (2018). "Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history". ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.</ref> ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Srithawong2015">Srithawong, S., et al. (2015). "Genetic history of Isan people in northeastern Thailand". ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="McColl2018">McColl, H., et al. (2018). "The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia". ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.</ref> မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ == သမိုင်း == ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော "ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်" (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် "ဝါရီရူဓမ္မသတ်" ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ "ကလျာဏီကျောက်စာများ" မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး "အလောင်းမင်းတရား" ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ == ရိုးရာဝတ်စုံ == ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>ဦးချစ်သိန်း၊ "မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်"၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။</ref>ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ "မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ" (၂၀၁၈)။</ref> အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>နိုင်ဘရှင်၊ "မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။</ref> == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ == မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။ မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.</ref> မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ === တူရိယာ === မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။ ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] hmo87q9zijd4fl99sxw7pujvv9ytvlq 1059509 1059475 2026-10-19T19:36:28Z DNA M122 149261 /* */ 1059509 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Mon people | native_name = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}<br>{{native name|my|မွန်လူမျိုး}} | native_name_lang = mnw | image = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG | image_caption = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့) | flag = Flag of Mon State (2018).svg | flag_caption = မွန်ပြည်နယ်အလံ | pop = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂ သန်းခန့် <ref name="MyanmarCensus">{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း <ref name="MonPeopleWiki">{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}</ref> | region3 = {{flag|Laos}} | pop3 = ၉,၀၀၀ <ref name="MonPeopleWiki"/> | region4 = {{flag|United States}} | pop4 = ၈,၀၀၀ <ref name="MonPeopleWiki"/> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = ၆၅၀ <ref name="MonPeopleWiki"/> | rels = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု <ref name="MonPeopleWiki"/> | langs = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] <ref name="MonPeopleWiki"/> | related = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ <ref name="MonPeopleWiki"/> }} '''မွန်တလိုင်း''' ({{lang-mnw|ဂကူမန်}}၊ {{lang-en|Mon people}}) သည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားနွယ်ဝင် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်အခြေချနေထိုင်သူများထဲမှ တစ်စုဖြစ်ကြပြီး အနည်းဆုံး အေဒီ ၆ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း (ရာမညဒေသ) နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် မြို့ပြနိုင်ငံတော်များဖြင့် ထူထောင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica">{{cite web |title=Mon |url=https://www.britannica.com/topic/Mon-people |publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref><ref name="Coedes">Coedès, George (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. University of Hawaii Press. pp. 76–77.</ref> သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာစဉ်ကတည်းက စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံ၍ [[သထုံပြည်|သထုံ]] (သုဝဏ္ဏဘူမိ)၊ [[ဒွါရဝတီ|ဒွါရာဝတီ]] နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် အင်ပါယာနှင့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။မွန်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ပါဠိစာပေ၊ အိန္ဒိယမှဆင်းသက် အက္ခရာများနှင့် ဗိသုကာယဉ်ကျေးမှုများ ပြန့်ပွားရာတွင် အရေးကြီးဆုံးသော ပေါင်းကူးတံတားအဖြစ် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" /><ref name="Southworth">Southworth, William A. (2018). "The Mon-Khmer Contribution to Southeast Asian Civilisation". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 49(2), 210–215.</ref> ၁၄ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း တည်ထောင်ခဲ့သော ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံတော်သည် မွန်တို့၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်ပြီး ရာဇာဓိရာဇ်၊ ရှင်စောပု၊ ဓမ္မစေတီတို့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မင်းမြတ်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Old Burma – Early Pagan |year=1969 |publisher=J.J. Augustin}}</ref><ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. pp. 130–135.</ref> သို့သော် ၁၈ ရာစုတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ အလောင်းဘုရား၏ စစ်ပွဲအောင်မြင်မှုများကြောင့် မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီနောက်ဆုံးနိုင်ငံတော် ပျက်စီးသွားခဲ့ရပြီးနောက်၊ မွန်လူမျိုး အမြောက်အမြားသည် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ အစုအဝေးလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" /><ref name="Hall">Hall, D.G.E. (1981). ''A History of South-East Asia''. Macmillan. pp. 462–465.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့တွင် အဓိကပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး မိမိတို့၏ ထူးခြားလှပသော ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ ဘာသာစကားနှင့် စာပေတို့ကို စနစ်တကျ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == မွန်လူမျိုးတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည်များအပြင် အိမ်နီးချင်း လူမျိုးများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများ၏ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းကိုလည်း အမျိုးမျိုး ခံခဲ့ရသည်။မွန်တို့သည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်ရာတွင် မွန်ဘာသာဖြင့် "မန်" ဟု သုံးစွဲကြသည်။ ဤအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒ သုတေသီများအကြား ယူဆချက် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မန်" သို့မဟုတ် "မန္န" ဟု ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး၊ ခေတ်သစ် မွန်ဘာသာစကားတွင် "မွန်" ဟု အသံထွက်ပါသည်။<ref name="Shorto">Shorto, H.L. (1971). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.</ref> ရှေးခေတ် ဗမာလူမျိုး တို့ နှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် စာအုပ်များတွင် မွန်တို့ကို "တလိုင်း" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တိလိင်္ဂန (Telangana) သို့မဟုတ် တလိင်္က (Talinga/Kalinga) ဒေသမှ လာရောက်အခြေချခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ နှင့်အတူယှဉ်တွဲတွေ့ရခြင်း ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ (ဥပမာ- G.H. Luce) က ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤအမည်သည် နှိမ့်ချသော အဓိပ္ပာယ် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆကြသဖြင့် ခေတ်သစ်တွင် သုံးစွဲခြင်း မရှိတော့ပါ။ "မွန်" ဟုပင် တရားဝင် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.</ref> အာရပ်နှင့် ပါရှား ကုန်သည်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်တို့၏ ဒေသနှင့် လူမျိုးကို "ရာမည" (Rahma, Ramanya သို့မဟုတ် Rāmaññadesa - ရာမညဒေသ) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် ရှေးဟောင်း မွန်ဝေါဟာရ "ရမေည်" (Rmen / Rmeñ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="South">South, Ashley. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Shekel''. Routledge, p. 52.</ref>ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများ (ဥပမာ- မြဇေတီကျောက်စာ မွန်ဘာသာမူ) တွင် မွန်လူမျိုးတို့ကို "ရမေည်" (Rmen) ဟု ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤသည်မှာ "မွန်" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ ရှေးဟောင်း ပုံစံ ဖြစ်သည်။<ref name="Bauer">Bauer, Christian. (1984). "A Guide to Mon Studies". ''Working Papers'', Monash University.</ref>သီရိလင်္ကာ သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်သော မဟာဝံသ (Mahavamsa) ကျောက်စာများတွင် မွန်တို့၏ တိုင်းပြည်ကို "ရာမဏ္ဍဒေသ" (Ramannadesa) ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။တရုတ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများကို "မင်" သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်း လူရိုင်းများအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ခေါ်ဝေါ်မှုအချို့ ရှိသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia". ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.</ref> မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2014">Zhang, X., et al. (2014). "Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity". ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.</ref>မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။<ref name="Kutanan2018" /> မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Lipson2018">Lipson, M., et al. (2018). "Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history". ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.</ref> ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Srithawong2015">Srithawong, S., et al. (2015). "Genetic history of Isan people in northeastern Thailand". ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="McColl2018">McColl, H., et al. (2018). "The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia". ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.</ref> မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ == သမိုင်း == ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော "ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်" (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် "ဝါရီရူဓမ္မသတ်" ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ "ကလျာဏီကျောက်စာများ" မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး "အလောင်းမင်းတရား" ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ == ရိုးရာဝတ်စုံ == ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>ဦးချစ်သိန်း၊ "မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်"၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။</ref>ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ "မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ" (၂၀၁၈)။</ref> အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>နိုင်ဘရှင်၊ "မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။</ref> == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ == မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။ မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.</ref> မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ === တူရိယာ === မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။ ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] tnkfw98s2p9pae4ob74tl8yrybrhmga 1059510 1059509 2026-10-19T19:37:19Z DNA M122 149261 /* */ 1059510 wikitext text/x-wiki == အမည်ရင်းမြစ် == မွန်လူမျိုးတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည်များအပြင် အိမ်နီးချင်း လူမျိုးများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများ၏ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းကိုလည်း အမျိုးမျိုး ခံခဲ့ရသည်။မွန်တို့သည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်ရာတွင် မွန်ဘာသာဖြင့် "မန်" ဟု သုံးစွဲကြသည်။ ဤအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒ သုတေသီများအကြား ယူဆချက် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မန်" သို့မဟုတ် "မန္န" ဟု ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး၊ ခေတ်သစ် မွန်ဘာသာစကားတွင် "မွန်" ဟု အသံထွက်ပါသည်။<ref name="Shorto">Shorto, H.L. (1971). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.</ref> ရှေးခေတ် ဗမာလူမျိုး တို့ နှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် စာအုပ်များတွင် မွန်တို့ကို "တလိုင်း" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တိလိင်္ဂန (Telangana) သို့မဟုတ် တလိင်္က (Talinga/Kalinga) ဒေသမှ လာရောက်အခြေချခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ နှင့်အတူယှဉ်တွဲတွေ့ရခြင်း ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ (ဥပမာ- G.H. Luce) က ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤအမည်သည် နှိမ့်ချသော အဓိပ္ပာယ် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆကြသဖြင့် ခေတ်သစ်တွင် သုံးစွဲခြင်း မရှိတော့ပါ။ "မွန်" ဟုပင် တရားဝင် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.</ref> အာရပ်နှင့် ပါရှား ကုန်သည်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်တို့၏ ဒေသနှင့် လူမျိုးကို "ရာမည" (Rahma, Ramanya သို့မဟုတ် Rāmaññadesa - ရာမညဒေသ) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် ရှေးဟောင်း မွန်ဝေါဟာရ "ရမေည်" (Rmen / Rmeñ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="South">South, Ashley. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Shekel''. Routledge, p. 52.</ref>ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများ (ဥပမာ- မြဇေတီကျောက်စာ မွန်ဘာသာမူ) တွင် မွန်လူမျိုးတို့ကို "ရမေည်" (Rmen) ဟု ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤသည်မှာ "မွန်" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ ရှေးဟောင်း ပုံစံ ဖြစ်သည်။<ref name="Bauer">Bauer, Christian. (1984). "A Guide to Mon Studies". ''Working Papers'', Monash University.</ref>သီရိလင်္ကာ သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်သော မဟာဝံသ (Mahavamsa) ကျောက်စာများတွင် မွန်တို့၏ တိုင်းပြည်ကို "ရာမဏ္ဍဒေသ" (Ramannadesa) ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။တရုတ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများကို "မင်" သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်း လူရိုင်းများအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ခေါ်ဝေါ်မှုအချို့ ရှိသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia". ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.</ref> မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2014">Zhang, X., et al. (2014). "Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity". ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.</ref>မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။<ref name="Kutanan2018" /> မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Lipson2018">Lipson, M., et al. (2018). "Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history". ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.</ref> ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Srithawong2015">Srithawong, S., et al. (2015). "Genetic history of Isan people in northeastern Thailand". ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="McColl2018">McColl, H., et al. (2018). "The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia". ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.</ref> မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ == သမိုင်း == ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော "ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်" (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် "ဝါရီရူဓမ္မသတ်" ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ "ကလျာဏီကျောက်စာများ" မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး "အလောင်းမင်းတရား" ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ == ရိုးရာဝတ်စုံ == ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>ဦးချစ်သိန်း၊ "မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်"၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။</ref>ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ "မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ" (၂၀၁၈)။</ref> အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>နိုင်ဘရှင်၊ "မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။</ref> == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ == မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။ မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.</ref> မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ === တူရိယာ === မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။ ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] drd2bos3o1331cwtffire3n98h56sza 1059511 1059510 2026-10-19T19:37:37Z DNA M122 149261 /* အမည်ရင်းမြစ် */ 1059511 wikitext text/x-wiki == အမည်ရင်းမြစ် == == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia". ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.</ref> မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2014">Zhang, X., et al. (2014). "Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity". ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.</ref>မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။<ref name="Kutanan2018" /> မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Lipson2018">Lipson, M., et al. (2018). "Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history". ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.</ref> ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Srithawong2015">Srithawong, S., et al. (2015). "Genetic history of Isan people in northeastern Thailand". ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="McColl2018">McColl, H., et al. (2018). "The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia". ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.</ref> မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ == သမိုင်း == ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော "ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်" (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် "ဝါရီရူဓမ္မသတ်" ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ "ကလျာဏီကျောက်စာများ" မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး "အလောင်းမင်းတရား" ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ == ရိုးရာဝတ်စုံ == ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>ဦးချစ်သိန်း၊ "မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်"၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။</ref>ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ "မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ" (၂၀၁၈)။</ref> အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>နိုင်ဘရှင်၊ "မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။</ref> == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ == မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။ မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.</ref> မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ === တူရိယာ === မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။ ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] i1ft1a2isftwubg0p2nijqj9ync4tyn 1059512 1059511 2026-10-19T19:38:02Z DNA M122 149261 /* မျိုးရိုးဗီဇ 1059512 wikitext text/x-wiki == အမည်ရင်းမြစ် == == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == == သမိုင်း == ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော "ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်" (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် "ဝါရီရူဓမ္မသတ်" ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ "ကလျာဏီကျောက်စာများ" မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး "အလောင်းမင်းတရား" ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ == ရိုးရာဝတ်စုံ == ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>ဦးချစ်သိန်း၊ "မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်"၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။</ref>ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ "မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ" (၂၀၁၈)။</ref> အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>နိုင်ဘရှင်၊ "မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။</ref> == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ == မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။ မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.</ref> မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ === တူရိယာ === မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။ ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] lmpk9s1f28or2kiv2d06m12hh8veuqk 1059513 1059512 2026-10-19T19:38:26Z DNA M122 149261 /* သမိုင်း */ 1059513 wikitext text/x-wiki == အမည်ရင်းမြစ် == == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == == သမိုင်းမရှိ == == ရိုးရာဝတ်စုံ == ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>ဦးချစ်သိန်း၊ "မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်"၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။</ref>ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ "မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ" (၂၀၁၈)။</ref> အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>နိုင်ဘရှင်၊ "မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။</ref> == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ == မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။ မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.</ref> မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ === တူရိယာ === မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။ ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] lpvbbg7ct98olxlmcwvvq8fhamfl976 1059514 1059513 2026-10-19T19:38:51Z DNA M122 149261 /* ဝတ်စုံ */ 1059514 wikitext text/x-wiki == အမည်ရင်းမြစ် == == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == == သမိုင်းမရှိ == == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ == မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။ မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.</ref> မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ === တူရိယာ === မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။ ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] g1udo5nknkeqk7sa39u3l0lge5z6irw 1059515 1059514 2026-10-19T19:39:19Z DNA M122 149261 /* ဘာသာစကား နှင့် စာပေ */ 1059515 wikitext text/x-wiki == အမည်ရင်းမြစ် == == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == == သမိုင်းမရှိ == == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ကိုယ်ကိုင်မရှိ == ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] 44xsn6qnxjoyrshjdf11ooo8n9xu7wz 1059516 1059515 2026-10-19T19:39:54Z DNA M122 149261 /* ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ */ 1059516 wikitext text/x-wiki == အမည်ရင်းမြစ် == == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == == သမိုင်းမရှိ == == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ကိုယ်ကိုင်မရှိ == ==ထင်ရှားသော== == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] b4lta09p5nv0vqs2jru79w7948b6949 1059517 1059516 2026-10-19T19:40:23Z DNA M122 149261 1059517 wikitext text/x-wiki == အမည်ရင်းမြစ် == == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == == သမိုင်းမရှိ == == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ ကိုယ်ကိုင်မရှိ == ==ထင်ရှားသော== == မွန်အလံများ == () <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] lqenahs4dkz3ie98r64k4wf8cpzgimk 1059526 1059517 2026-10-19T19:51:34Z Sakura emad 102429 Restored revision 1059475 by [[Special:Contributions/Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ([[en:w:User:BrandonXLF/Restorer|Restorer]]) 1059526 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Mon people | native_name = {{native name|mnw|ဂကူမန်}}<br>{{native name|my|မွန်လူမျိုး}} | native_name_lang = mnw | image = 20200206 150859 Mon Girls in Mawlamyaing Myanmar anagoria.JPG | image_caption = ရိုးရာအဝတ်အစားနှင့် မွန်မိန်းကလေးများ (မော်လမြိုင်မြို့) | flag = Flag of Mon State (2018).svg | flag_caption = မွန်ပြည်နယ်အလံ | pop = ခန့်မှန်း ၂.၅ – ၃ သန်း | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၂ သန်းခန့် <ref name="MyanmarCensus">{{cite web|url=https://www.dop.gov.mm/|title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population|access-date=15 October 2026}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ - ၁ သန်း <ref name="MonPeopleWiki">{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people|title=Mon people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}</ref> | region3 = {{flag|Laos}} | pop3 = ၉,၀၀၀ <ref name="MonPeopleWiki"/> | region4 = {{flag|United States}} | pop4 = ၈,၀၀၀ <ref name="MonPeopleWiki"/> | region5 = {{flag|Canada}} | pop5 = ၆၅၀ <ref name="MonPeopleWiki"/> | rels = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ မွန်ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု <ref name="MonPeopleWiki"/> | langs = [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] <ref name="MonPeopleWiki"/> | related = [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] နှင့် အခြား [[ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားပြောဆိုသူများ <ref name="MonPeopleWiki"/> }} '''မွန်လူမျိုး''' ({{lang-mnw|ဂကူမန်}}၊ {{lang-en|Mon people}}) သည် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] ဘာသာစကားနွယ်ဝင် [[မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများထဲမှ တစ်စုဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် မနုဿဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်အခြေချနေထိုင်သူများထဲမှ တစ်စုဖြစ်ကြပြီး အနည်းဆုံး အေဒီ ၆ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း (ရာမညဒေသ) နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် မြို့ပြနိုင်ငံတော်များဖြင့် ထူထောင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica">{{cite web |title=Mon |url=https://www.britannica.com/topic/Mon-people |publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref><ref name="Coedes">Coedès, George (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. University of Hawaii Press. pp. 76–77.</ref> သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းလာစဉ်ကတည်းက စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံ၍ [[သထုံပြည်|သထုံ]] (သုဝဏ္ဏဘူမိ)၊ [[ဒွါရဝတီ|ဒွါရာဝတီ]] နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် အင်ပါယာနှင့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။မွန်တို့သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ပါဠိစာပေ၊ အိန္ဒိယမှဆင်းသက် အက္ခရာများနှင့် ဗိသုကာယဉ်ကျေးမှုများ ပြန့်ပွားရာတွင် အရေးကြီးဆုံးသော ပေါင်းကူးတံတားအဖြစ် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" /><ref name="Southworth">Southworth, William A. (2018). "The Mon-Khmer Contribution to Southeast Asian Civilisation". ''Journal of Southeast Asian Studies'', 49(2), 210–215.</ref> ၁၄ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း တည်ထောင်ခဲ့သော ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံတော်သည် မွန်တို့၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်ပြီး ရာဇာဓိရာဇ်၊ ရှင်စောပု၊ ဓမ္မစေတီတို့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မင်းမြတ်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Luce |first=G.H. |title=Old Burma – Early Pagan |year=1969 |publisher=J.J. Augustin}}</ref><ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press. pp. 130–135.</ref> သို့သော် ၁၈ ရာစုတွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ အလောင်းဘုရား၏ စစ်ပွဲအောင်မြင်မှုများကြောင့် မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီနောက်ဆုံးနိုင်ငံတော် ပျက်စီးသွားခဲ့ရပြီးနောက်၊ မွန်လူမျိုး အမြောက်အမြားသည် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ အစုအဝေးလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="britannica" /><ref name="Hall">Hall, D.G.E. (1981). ''A History of South-East Asia''. Macmillan. pp. 462–465.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့တွင် အဓိကပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး မိမိတို့၏ ထူးခြားလှပသော ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ ဘာသာစကားနှင့် စာပေတို့ကို စနစ်တကျ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == မွန်လူမျိုးတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည်များအပြင် အိမ်နီးချင်း လူမျိုးများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများ၏ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းကိုလည်း အမျိုးမျိုး ခံခဲ့ရသည်။မွန်တို့သည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်ရာတွင် မွန်ဘာသာဖြင့် "မန်" ဟု သုံးစွဲကြသည်။ ဤအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒ သုတေသီများအကြား ယူဆချက် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မန်" သို့မဟုတ် "မန္န" ဟု ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး၊ ခေတ်သစ် မွန်ဘာသာစကားတွင် "မွန်" ဟု အသံထွက်ပါသည်။<ref name="Shorto">Shorto, H.L. (1971). ''A Dictionary of Modern Spoken Mon''. Oxford University Press.</ref> ရှေးခေတ် ဗမာလူမျိုး တို့ နှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် စာအုပ်များတွင် မွန်တို့ကို "တလိုင်း" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တိလိင်္ဂန (Telangana) သို့မဟုတ် တလိင်္က (Talinga/Kalinga) ဒေသမှ လာရောက်အခြေချခဲ့သော အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ နှင့်အတူယှဉ်တွဲတွေ့ရခြင်း ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ (ဥပမာ- G.H. Luce) က ယူဆကြသည်။ သို့သော် ဤအမည်သည် နှိမ့်ချသော အဓိပ္ပာယ် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆကြသဖြင့် ခေတ်သစ်တွင် သုံးစွဲခြင်း မရှိတော့ပါ။ "မွန်" ဟုပင် တရားဝင် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.</ref> အာရပ်နှင့် ပါရှား ကုန်သည်များ၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်တို့၏ ဒေသနှင့် လူမျိုးကို "ရာမည" (Rahma, Ramanya သို့မဟုတ် Rāmaññadesa - ရာမညဒေသ) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ဤအမည်သည် ရှေးဟောင်း မွန်ဝေါဟာရ "ရမေည်" (Rmen / Rmeñ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="South">South, Ashley. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Shekel''. Routledge, p. 52.</ref>ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများ (ဥပမာ- မြဇေတီကျောက်စာ မွန်ဘာသာမူ) တွင် မွန်လူမျိုးတို့ကို "ရမေည်" (Rmen) ဟု ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤသည်မှာ "မွန်" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ ရှေးဟောင်း ပုံစံ ဖြစ်သည်။<ref name="Bauer">Bauer, Christian. (1984). "A Guide to Mon Studies". ''Working Papers'', Monash University.</ref>သီရိလင်္ကာ သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်သော မဟာဝံသ (Mahavamsa) ကျောက်စာများတွင် မွန်တို့၏ တိုင်းပြည်ကို "ရာမဏ္ဍဒေသ" (Ramannadesa) ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။တရုတ် သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မွန်-ခမာ နွယ်ဖွားများကို "မင်" သို့မဟုတ် တောင်ပိုင်း လူရိုင်းများအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ခေါ်ဝေါ်မှုအချို့ ရှိသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များ == မွန်လူမျိုးများ သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းမကြီး ၌ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ရှေးအကျဆုံး အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒအရ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရို-အာရှ]] ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗေဒ သုတေသနများအရ မွန်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဖွဲ့စည်းပုံသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ သမိုင်းမတိုင်မီခေတ် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Phylogeography and Linguistic Coevolution of Austroasiatic Speakers in Mainland Southeast Asia". ''Molecular Biology and Evolution'', 35(8), pp. 1970–1985.</ref> မွန်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Mitochondrial DNA / mtDNA) နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မျိုးရိုး (Y-Chromosome) တို့ကို သုတေသနပြုချက်များအရ မွန်အမျိုးသားများတွင် O-M95 (O1b1a1a) ဟုခေါ်သော Y-chromosome Haplogroup ကို မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ဤ Haplogroup သည် ဩစထရို-အာရှ ဘာသာစကား ပြောဆိုကြသည့် [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]] နှင့် [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]] တို့တွင်လည်း အဓိက တွေ့ရှိရသည့် သီးသန့် မျိုးရိုးဗီဇ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Zhang2014">Zhang, X., et al. (2014). "Y-chromosome diversity in Austroasiatic-speaking populations reveals genetic continuity". ''Journal of Human Genetics'', 59(4), pp. 201–209.</ref>မိခင်ဘက်မှ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် B4, F1, M7 နှင့် R9 စသည့် Haplogroups များကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းရှိ ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေသည်။<ref name="Kutanan2018" /> မျိုးရိုးတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များ (Genome-wide Association Studies) အရ မွန်လူမျိုးများသည် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]ရှိ [[ခမာလူမျိုး]]များနှင့်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား ဩစထရို-အာရှနွယ်ဖွားများနှင့်လည်းကောင်း မျိုးရိုးဗီဇအရ အနီးကပ်ဆုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တူညီသော ရှေးဦး ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Lipson2018">Lipson, M., et al. (2018). "Ancient West-to-East genomic transformation in Eurasia and early Southeast Asian population history". ''Science'', 361(6400), pp. 92–95.</ref> ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဒေသတွင်း အတူတကွ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် မွန်လူမျိုးများ၏ အတွင်း၌ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]) နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်နွယ်များ]] (ဥပမာ - [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံထားသည့် အထောက်အထားများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်လည်း မွန်လူမျိုးများ၏ ပင်မ မျိုးရိုးဗီဇ အောက်ခံ (Genetic Substrate) မှာမူ ဩစထရို-အာရှနွယ် ပင်မ DNA အဖြစ် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Srithawong2015">Srithawong, S., et al. (2015). "Genetic history of Isan people in northeastern Thailand". ''Annals of Human Genetics'', 79(4), pp. 260–272.</ref> အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင်း တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမတိုင်မီ ကျောက်ချောခေတ်နှင့် ကြေးခေတ် ရှေးဟောင်း အရိုးစုများမှ ထုတ်ယူရရှိသော Ancient DNA (aDNA) ကို ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများ၏ ဒီအန်အေနှင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ရာလွန်ခဲ့သော နှစ် ၄,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စိုက်ပျိုးရေး အတတ်ပညာနှင့်အတူ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော ရှေးဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ခေတ်သစ် မွန်လူမျိုးများတွင် အဓိက ပါဝင်နေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="McColl2018">McColl, H., et al. (2018). "The prehistoric prehistoric human genomic history of Southeast Asia". ''Science'', 361(6400), pp. 88–92.</ref> မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းဘက်ပိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံး အခြေချခဲ့သည့် ဩစထရို-အာရှ မျိုးရိုးဗီဇ ပင်မအဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြပြီး၊ Y-chromosome O-M95 Haplogroup ကို အခြေခံကာ အိမ်နီးချင်း တိဗက်-ဗမာနှင့် ထိုင်း-တိုင် မျိုးနွယ်စုများနှင့်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက် မျိုးရိုးဗီဇ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ == သမိုင်း == ခေတ်ဦးကာလတွင် မွန်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်း (ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း) တွင် အခြေချလျက် ၆ ရာစုမှ ၁၁ ရာစုအထိ ဒွါရဝတီ (Dvaravati) နိုင်ငံတော်နှင့် ၇ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုအထိ ဟရိပုဉ္စယ (Haripunjaya/Haribhunchai) နိုင်ငံတော်တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အနုပညာဗိသုကာနှင့် ပလ္လဝအက္ခရာကို အခြေခံသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေတို့ကို အစောဆုံး လက်ခံကျင့်သုံး ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၉ ရာစုခန့်တွင် မွန်တို့သည် မဲနမ်မြစ်ဝှမ်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ စစ်တောင်းနှင့် တနင်္သာရီဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှုကို အခြေခံသည့် သထုံနိုင်ငံတော် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) နှင့် ဥဿာပဲခူး (ခေတ်ဦးပဲခူး) နိုင်ငံတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲမှ သထုံနိုင်ငံတော်သည် ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် [[အနော်ရထာမင်း]]၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် မွန်တို့၏ သာသနာတော်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ပုဂံနေပြည်တော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ အလုံးအရင်းဖြင့် စီးဆင်းပျော်ဝင်သွားခဲ့သည်။ ဤသို့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း မွန်နိုင်ငံများ ပုဂံအောက် ကျရောက်သွားချိန်တွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္စယနိုင်ငံတော်သည် တောင်ဘက်မှ တန်ခိုးထွားလာသော ခမာအင်ပါယာ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် အနောက်ဘက်မှ ပုဂံအင်ပါယာ၏ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်များကြား ညှပ်ကာ ထူးခြားသော ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး ကစားကွက်များကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် [[အလောင်းစည်သူ|အလောင်းစည်သူမင်း]] လက်ထက်တွင် ပုဂံတပ်မတော်သည် ဟရိပုဉ္စယနယ်စပ်အထိ စစ်ချီလာခဲ့သဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမွန်တို့သည် မိမိတို့ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းလာသော ရှမ်း-ထိုင်း အနွယ်စုများနှင့် စစ်ရေးအရ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အပေးအယူလုပ်ခြင်းများဖြင့် ပုဂံ၏ရန်ကို တန်ပြန်ခုခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၁၃ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုဂံအင်ပါယာ မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုကြောင့် အားနည်းသွားချိန်တွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ မွန်ဂိုရန်ကြောင့် တောင်ဘက်သို့ အလုံးအရင်း ရွှေ့ပြောင်းလာသော လာအို-ထိုင်းနွယ်ဖွား လန်နား (Lanna) ဘုရင် မန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သူလျှိုဗျူဟာကို အသုံးပြုကာ ဟရိပုဉ္စယမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မွန်တို့၏ မြောက်ပိုင်းအင်ပါယာကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟရိပုဉ္စယမှ ကွဲလွင့်သွားသော မွန်ပညာရှင်များနှင့် ဗိသုကာပညာရှင်များသည် ထိုင်းတို့၏ လန်နားနှင့် ဇင်းမယ် နိုင်ငံတော်သစ်များတွင် ပေါင်းစည်းအမှုထမ်းခဲ့ကြပြီး ယနေ့ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအုတ်မြစ် ဖြစ်လာမည့် မွန်-ထိုင်း ယဉ်ကျေးမှုစပ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင်မူ ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မွန်တို့သည် တစ်ကျော့ပြန် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကာ ကာလရှည်ကြာဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံးသော "ဒုတိယ ဟံသာဝတီခေတ်" (ဝါရီရူမင်းဆက် သို့မဟုတ် မဂဒူးမင်းဆက်) ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မုတ္တမမြို့တွင် အခြေပြု၍ မွန်နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဝါရီရူမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းတို့၏ သုခေါဒယ (ဆူကိုထိုင်း) နိုင်ငံတော်နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ အပြန်အလှန် နိုင်ငံရေးအရ အသိအမှတ်ပြုမှု ရယူခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ဥပဒေလောကတွင် ထင်ရှားသည့် "ဝါရီရူဓမ္မသတ်" ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦး (၁၃၄၈–၁၃၈၄) လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ပဲခူးမြို့ကို မွန်တို့၏ ရွှေခေတ်ဗဟိုချက် ဖြစ်လာစေရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏သားတော် အာဇာနည်ဘုရင် [[ရာဇာဓိရာဇ်]] (၁၃၈၄–၁၄၂၁) လက်ထက်တွင် မွန်သုံးရပ် (ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဟံသာဝတီ) ကို အောင်မြင်စွာ စည်းလုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝမင်းဆက်နှင့် နာမည်ကျော် [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စစ်]]ကို အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လွန်ပြီးနောက် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထူးခြားထင်ရှားသည့် မွန်ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]] (၁၄၅၃–၁၄၇၂) ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ၎င်း၏လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာခဲ့သည်။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်း (၁၄၇၂–၁၄၉၂) လက်ထက်တွင်မူ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) သို့ ရဟန်းတော်များ စေလွှတ်၍ ကလျာဏီသိမ်တော်ကို သမုတ်စေကာ သာသနာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စီးပွားရေးကို အထူးပြုပြင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ "ကလျာဏီကျောက်စာများ" မှာ ယနေ့တိုင် အရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက်သည် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက် ၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်းဆက် [[တပင်ရွှေထီး]]နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]]တို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း) အားနည်းလာချိန်တွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပဲခူးကို ဗဟိုပြု၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်တို့သည် အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ပြီး ၁၇၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အင်းဝမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံး ဟံသာဝတီမွန်တို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ ကျရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အင်းဝမြောက်ဘက် မုဆိုးဖိုရွာ (ယနေ့ ရွှေဘိုမြို့) မှ ရွာသူကြီး [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ပြီး "အလောင်းမင်းတရား" ဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ကာ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာမှ [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]]ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။၁၇၅၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်းဘောင်တပ်များသည် မွန်တို့လက်အောက်ခံ အင်းဝမြို့တော်ကြီးကိုပြန်လှယ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ပဲခူးမြို့တံခါးကို ဖောက်ဖျက်ကာ မြို့တော်ကြီးကို အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားဒလနှင့် မှူးမတ်များ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရကာ မွန်တို့၏ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမိုင်းဝင်မင်းဆက် ခေတ်တစ်ခုလုံး နိဋ္ဌိတံခဲ့ရသည်။မွန်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဗိသုကာအတတ်ပညာ၊ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ (၉) ရာစုမှ (၁၁) ရာစု၊ (၁၃) ရာစုမှ (၁၆) ရာစုနှင့် (၁၈) ရာစုအတွင်း မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ယနေ့တိုင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ == ရိုးရာဝတ်စုံ == ရှေးဟောင်း မွန်နိုင်ငံတော်များဖြစ်သည့် [[သထုံပြည်|သထုံ]]နှင့် [[ဟံသာဝတီ]]ခေတ်များတွင် မွန်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သထုံခေတ်တွင် အမျိုးသားများသည် ခါးတောင်းကျိုက် ဝတ်ဆင်၍ ကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ပခုံးစောင်းတဘက်များ အသုံးပြုကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို မြင့်မားစွာထုံးဖွဲ့ပြီး နားတောင်းကြီးများ ပန်ဆင်လေ့ရှိကာ ရင်စည်း နှင့် လုံချည်ရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>ဦးချစ်သိန်း၊ "မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်"၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန။</ref>ဟံသာဝတီခေတ်အောက်မြန်မာပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့်အညီ ပါးလွှာသော ချည်ထည်များကို အဓိက သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဘုရင်နှင့် အရာရှိကြီးများသည် ပိုးထည်များကို ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး ပခုံးစောင်းတဘက် (ဆဘိုင်) မှာ အဆင့်အတန်း၏ ပြယုဂ်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Bauer |first=Christian |title=The Mon Language and Culture |year=1982}}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်လူကြီး၊လူငယ်များ၊ ရဟန်းတော်များ၊ ဆရာ၊ဆရာမများ စုပေါင်း၍ ကော်မတီဖွဲ့စည်းကာ ရှေးခေတ်အဝတ်အစားများ/ အထောက်အထားများကို ပြန်လည်ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် မွန်ဒေသအစုံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ရရှိလာသော အထောက်အထားများပေါ်တွင် မူတည်၍ အားလုံးစုပေါင်းကာ မွန်ရိုးရာဝတ်စုံ၏ ပုံပန်းသဏ္ဏာန် နှင့် အရောင်ကို အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Mon Traditional Dress |url=https://www.weavingecologies.com/patterns-link/mon-traditional-dress |access-date=2026-04-22 |website=Weaving Ecologies |language=en-US}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်လူမျိုးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံကို အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်ကို အဓိကထား အသုံးပြုကြသည်။အမျိုးသားဝတ်စုံတွင် အဖြူရောင် ရင်စေ့ (သို့မဟုတ်) တိုက်ပုံအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်နှင့် အဖြူရောင်အဆင်းကြောင်းပါသော မွန်ရိုးရာကွက်ကျားလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်သည်။ ပခုံးတွင် မွန်ရိုးရာတဘက် ကို တင်လေ့ရှိသည်။အမျိုးသမီးဝတ်စုံတွင် အနီရောင် (သို့မဟုတ်) အဖြူရောင် ရင်စေ့အင်္ကျီ လက်ရှည်ကို ဝတ်ဆင်ကာ အောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင်အခြေခံသော မွန်ရိုးရာ အပေါင်းလက္ခာပုံ လုံချည် သို့မဟုတ် ရက်ကန်းလုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့၊ "မွန်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ" (၂၀၁၈)။</ref> အနီရောင် တဘက်ကို ပခုံးတွင် စနစ်တကျ ဆင်ယင်လေ့ရှိသည်။<ref>နိုင်ဘရှင်၊ "မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"၊ မွန်စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်။</ref> == ဘာသာစကား နှင့် စာပေ == မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော မွန်လူမျိုးတို့အသုံးပြုသည့် အရှေ့တောင်အာရှသုံး ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပါသည် ။ယနေ့ မွန်ဘာသာစကားကို လူဦးရေ နှစ်သန်းကျော်သောသူများက ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မွန်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအများစုသည် မွန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း မွန်စကားကို ပြောဆိုကြသည်။ မွန်လူမျိုး ကို [[မွန်ဘာသာ]]ဖြင့် ဂကူမည်(မန်) ဟုရေးသားသည်။ မွန်စာပေတွင် [[ဗျည်း]] (၃၅) လုံးရှိပြီး၊ [[သရ]] (၁၂) လုံး ရှိသည်။ မွန်စာပေသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအကျဆုံးစာပေစနစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အော်စ်ထရိုအာရှာတစ် (Austroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မွန်စာပေ၏အစပြုကာလကို ခရစ်နှစ် ၆ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာများမှ စတင်သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>Shorto, H. L. (1971). ''A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries''. Oxford University Press.</ref> မွန်စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဘရာဟ္မီ (Brahmi) စာလုံးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး၊ ဘရာဟ္မီ စာလုံးပုံစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာစာနှင့် ထိုင်း၊ ခမာ စာလုံးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရာတွင် အရေးပါသော အခြေခံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Daniels, Peter T. & Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.</ref>ယနေ့ခေတ်တွင် မွန်စာပေသည် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားပြီး၊ မွန်လူမျိုးတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အရေးပါနေဆဲဖြစ်သည်။ === တူရိယာ === မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တူရိယာမှာ [[မိကျောင်း(တူရိယာ)]] ဖြစ်သည်။ ==ထင်ရှားသော မွန်လူမျိုးများ== *ရှၚ်[[ဗုဒ္ဓဃောသ]](ရာမညပုတ္တော ဗုဒ္ဓဃောသော) - ပိဋကတ်သုံးပုံကို သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ပါဠိသို့ဘာသာပြန်သူ *[[ရှင်အရဟံ]] - ဗုဒ္ဓသာသနာသန့်ရှင်း ထွန်းလင်းစေသူ *[[မနုဟာမင်း|မနူဟာမင်း]] (ခေါ်) မကုဋ- သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံမွန်မင်းဆက်၏ ၂၅ဆက်မြောက်မင်း *[[ရာဇာဓိရာဇ်]] (ခေါ်) ဗညားနွဲ့ - [[ဟံသာဝတီ]]မွန်မင်းဆက်၏ ၉ဆက်မြောက်မင်း၊ [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်]]၏ အထင်ကရစစ်ဘုရင် *[[အမတ်ဒိန်]] - ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီး *[[လဂွန်းအိန်၊ မဟာစော|လဂွန်းအိန်]] (မဟာစော) - ဟံသာဝတီဘုရင့်တပ်တော်၏ ရှေ့ဖျားချီစစ်မှူး ၊ အနှစ်လေးဆယ်စစ်၏ထင်ရှားသော မွန်သူရဲကောင်း * [[ရှင်စောပု]] - မွန်ဘုရင်မကြီး <ref>{{Cite web |title=Kaowao Burmese Version<!-- Bot generated title --> |url=http://www.kaowao.org/b/art08-24.php |accessdate=18 August 2013 |archivedate=22 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622045437/http://www.kaowao.org/b/art08-24.php }}</ref> * [[ဓမ္မစေတီ|ဓမ္မစေတီမင်း]] (ခေါ်) ရာမာဓိပတိ- ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတော် အတွက်ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ထင်ရှားသော မွန်ဘုရင် * [[သမိန်ဗရမ်း]] - မွန်သူရဲကောင်း * အမတ်ကြီး [[ဗညားဒလ (ဝန်ကြီး)|ဗညားဒလ]] - ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်တည်ထောင်သူဘုရင့်နောင်၏ အတိုင်ပင်ခံဝန်ကြီးချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ *[[မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်|ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ]] - အင်းဝခေတ်စာဆိုတော်ရဟန်း *[[:en:Rama_I|ဗုဒ္ဓ ယော့ဖာ စုဠာလောက]] (ရာမ၁) ''-'' ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူဘုရင်<ref>{{Cite web |date=2019-04-18 |title=ထိုင်းနိုင်ငံကို ကျွန်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ ရာမမင်းဆက် |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47977744 |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *[[:en:Amarindra|အမရိန္ဒြာ]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ၏ [[ချက္ကရီမင်းဆက်]] တည်ထောင်သူ ရာမ(၁)ဘုရင်၏ [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရားခေါင်များ|မိဖုရားခေါင်]]ကြီး၊ ရာမ(၂)ဘုရင်၏ မယ်​တော် *[[ဗညားဒလ]] - ဒုတိယဟံသာဝတီမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင် *မိတလထော - ဟံသာဝတီ တိဿရာဇာမင်းမိဖုရား *[[မကုဋ]] (ခေါ်) [[:en:Mongkut|မောင်းကွတ်]] - ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၄ဆက်မြောက်မင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံကိုခေတ်မှီအောင်အစပြုခဲ့သူ *[[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|မောင်ထော်လေး]] - စစ်ကဲ *ဦး[[နာအောက်၊ ဦး|နာအောက်]] - ကိုလိုနီခေတ် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေး *[[သွင်၊ ဦး ဆာ|ဆာဦးသွင်]] - ကိုလိုနီခေတ် သူဌေးကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ [[ကုန်သည်များနှင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင်များအသင်း]]ကို စတင်တည်ထောင်သူ *[[မောင်ကြီး၊ ဆာ ဂျေအေ|ဆာဂျေအေမောင်ကြီး]] - ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ *[[မြန်မာ့ ပထမဆုံးများ|မြန်မာ့ ပထမဆုံး]] အနောက်တိုင်းဆရာဝန် [[ရှောလူး၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာရှောလူး]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ကာယဗလလေ့ကျင့်သူ ဒေါက်တာ[[ချစ်ထွန်း၊ ဦး (ဝေါ်လတာ)|ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပါရဂူ [[ဘဟန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာဘဟန်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် [[နှင်းမြ၊ ဒေါ်|ဒေါ်နှင်းမြ]] *မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး [[နော်မန်လှ၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာနော်မန်လှ]] * ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ [[မင်းသုဝဏ်]] ( [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] ဦး[[ထင်ကျော်၊ ဦး|ထင်ကျော်]]၏ ဖခင်) * [[:en:Apasra_Hongsakula|အပါစရာ ဟံသာကုလ]] - [[မယ်စကြဝဠာ]] ၁၉၆၅ *[[ဇာဂနာ(ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင်)|ဇာဂနာ]] - ရုပ်ရှင်နှင့် သဘင်ပညာရှင် *[[ထူးအိမ်သင်]] - တေးရေးတေးဆို *[[ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ]] - ထိုင်း အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ကေအေတီ]] - တေးရေးဆရာ *[[မျိုးကျော့မြိုင်]] - တေးရေးတေးဆို၊ မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့လောကကို စတင်ခဲ့သူ *ဗညားနိုင် - အိုင်းရင်းခရော့စ် ([[Iron Cross|Iron Cross)]] တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် *[[မင်းကိုနိုင်]] - ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် *ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] - ဒုတိယ သမ္မတ *[[:en:Anand_Panyarachun|အာနန်ပန်ယာချွန်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် *[[နန္ဒာလှိုင်]] - မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီး *[[:en:Natapohn_Tameeruks|နက်သာပွန်တီမီရက်]] - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ Taew ဟု နိုင်ငံတကာတွင်ကျော်ကြားသူ *[[အိချောပို]] - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ပပဝင်းခင် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *သင်ဇာဝင့်ကျော် - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *[[အာဘွိုင်း]] - ဟစ်ဟော့အဆိုတော် *မိစန္ဒီ - အမျိုးသမီးဟစ်ဟော့အဆိုတော်<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.mmload.com/news/64534 |accessdate=12 November 2020 |archivedate=19 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419064932/https://www.mmload.com/news/64534 }}</ref> *ထွန်းမင်းနိုင် - ဝမ်းချန်ပီယံရှစ်လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ *ခိုင်သဇင်ငုဝါ - သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *ဗညာဘုန်းပြည့်-သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ် *Lily Pantila Win - ထိုင်းရုပ်ရှင်မင်းသမီး၊ မော်ဒယ် == မွန်အလံများ == ({{mnw|အလာံဂကူမန်}}) <gallery> ဖိုင်:Flag of the Mon people.png|မြန်မာနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:Mon Thai Flag.jpg|ထိုင်းနိုင်ငံရှိမွန်အမျိုးသားအလံ ဖိုင်:The flag of the Mon people Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ အေဒီ၂၄၁-၂၁၈ ဖိုင်:Paphaya Rajasri King.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ ဖိုင်:Swan-shaped national flag.jpg|မွန်ဘုရင်အလံ- အေဒီ ၁၁၁၆ ဖိုင်:Flag of Mon State (2018).svg|[[မွန်ပြည်နယ်]]အလံ </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ==မှတ်စု== {{Notelist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] hmo87q9zijd4fl99sxw7pujvv9ytvlq 0 4115 1059501 1051390 2026-10-19T17:24:27Z Mkant00 135890 /* ခေတ်သစ် ဂျီဩမေတြီ - ပေါင်းစပ်ခြင်း၊ ပရိုဂျက်တစ်၊ မက်ထရစ်နှင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် တည်ဆောက်ပုံများ (Modern Geometry: Synthetic, Projective, Metric, and Differential Structures) */ 1059501 wikitext text/x-wiki [[File:Euclid.jpg|right|thumb|220px|ဘီစီအီး ၃ ရာစုမှ ဂရိ သင်္ချာပညာရှင် ယူကလစ် (ကွန်ပါထောက်တံ ကိုင်ထားသူ) ကို ပန်းချီဆရာ ရာဖယ် က ၎င်း၏ "အေသင်သားတို့ ကျောင်းတော်" အမည်ရ နံရံဆေးရေး ပန်းချီကားကြီးတွင် စိတ်ကူးပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယူကလစ်၏ ပုံမှာ မည်သည့်မီဒီယာတွင်မှ မကျန်ရစ်ဘဲ ဤသရုပ်ဖော်ချက်သည် ပုံဖော်သူ အနုပညာရှင်၏ စိတ်ကူးဉာဏ် ကွန့်မြူးချက်သာ ဖြစ်သည်။]] '''အသိပညာနှင့် စူးစမ်းလေ့လာခြင်း''' ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သော ရှေးဂရိဝေါဟာရ μάθημα (máthēma) မှဆင်းသက်လာသည့် သင်္ချာဘာသာရပ်ကို မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ရေတွက်ခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ရှေးပါဠိဝေါဟာရမှတစ်ဆင့် "သင်္ချာ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် သင်္ချာ၏ သဘောသဘာဝနှင့် ပတ်သက်၍ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များက ရှုထောင့်အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ စွယ်စုံရပညာရှင် ဂယ်လီလီယို (Galileo) က သဘာဝတရားကို ကျမ်းတစ်စောင်ဟု တင်စားခဲ့ပြီး ၎င်းကျမ်းကို သင်္ချာဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="Machamer2014">{{Citation |last=Machamer |first=Peter |year=2014 |title=Galileo Galilei |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=CSLI, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2014/entries/galileo/ |edition=Winter 2014}}</ref> သင်္ချာပညာရှင် ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) က သင်္ချာကို သိပ္ပံပညာရပ်များ၏ ဘုရင်မအဖြစ် တင်စားခဲ့သည်။<ref name="Beiler1964">{{citation |last=Beiler |first=Albert H. |title=Recreations in the Theory of Numbers (Dover Recreational Math) |publisher=Dover Publications |place=Mineola, NY |edition=2nd |year=1964 |isbn=978-0486210964 |page=1}}</ref> ထို့အပြင် ဘင်ဂျမင် ပီးယားစ် (Benjamin Peirce) က သင်္ချာသည် မလွှဲမသွေဖြစ်ရမည့် ဧကန်မုချ အကျိုးရလဒ်များကို ကောက်ချက်ချသော သိပ္ပံပညာရပ်ဖြစ်ကြောင်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။<ref name="Peirce1881">{{Citation |last=Peirce |first=Benjamin |title=Linear Associative Algebra |journal=American Journal of Mathematics |volume=4 |issue=1 |year=1881 |pages=97-229 |doi=10.2307/2369153 |url=http://www.jstor.org/stable/2369153 |publisher=The Johns Hopkins University Press}}</ref> ခေတ်ပြိုင် သင်္ချာပညာရှင်များသည် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြချက်]] (proof) ဖြင့် စစ်ဆေးအတည်ပြုနိုင်သော သရုပ်မဲ့ သဘောတရားများ (abstract concepts) နှင့် ပတ်သက်သည့် ဖော်ပြချက်များ (statements) ကို ဖော်ထုတ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သင်္ချာဘာသာရပ်ကို [[ကိန်း|ကိန်းများ]] (numbers)၊ ပမာဏများ (magnitudes) နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်များ (forms) ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာရပ်တစ်ခုအဖြစ်သာ တင်းကျပ်စွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဤဘာသာရပ်၏ အခြေခံအကျဆုံး မူလအစသည် သမိုင်းမတင်မီခေတ် လူသားတို့၏ ကိန်းနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တို့တွင်ရှိသော ဆင်တူညီမှုများကို တဖြည်းဖြည်း သတိပြုမိလာခြင်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တစ်ခုနှင့် အများအပြားကဲ့သို့သော ရိုးရှင်းသည့် ခြားနားချက်များကို သိမြင်မှတ်မိခြင်းမှသည် တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှု (one-to-one correspondence) ဆိုသည့် သရုပ်မဲ့ ဂုဏ်သတ္တိ (abstract property) အထိ ဆင့်ကဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အလားတူပင် ရက်ကန်းရက်ခြင်း၊ အိုးလုပ်ခြင်းနှင့် ခြင်းတောင်းရက်လုပ်ခြင်းတို့တွင် တွေ့ရသော ရှေးခေတ်လူသားတို့၏ ဒီဇိုင်းများသည် ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများ၊ ထပ်တူညီမှု (congruence) နှင့် [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီမှု]] (symmetry) တို့အတွက် အခြေခံအလေးထားမှုကို ပြသနေပြီး ယင်းက [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch1">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=1}}</ref> အစောပိုင်း သင်္ချာစနစ်များသည် အတွေ့အကြုံနှင့် လက်တွေ့အသုံးချမှုအပေါ်တွင် များစွာ အခြေခံထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရှေးခေတ် အီဂျစ်တွင် ဂျီဩမေတြီသည် မြေတိုင်းတာခြင်းနှင့် စိုက်ပျိုးမြေတိုင်းတာခြင်းအတွက် ကိရိယာတစ်ခုအနေဖြင့် အဓိက တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ယင်းသည် နိုင်းမြစ်၏ နှစ်စဉ်ရေကြီးမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="MB_Ch2">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=2}}</ref> တစ်ချိန်တည်းတွင် ရှေးခေတ် ဘေဘီလုံ သင်္ချာသည် ကိန်းဂဏန်းများအပေါ် များစွာအခြေခံပြီး အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများ (algorithms)၊ ဇယားများနှင့် [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (equations) ကို ခန့်မှန်းခြေ ဖြေရှင်းခြင်းတို့အပေါ် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch3">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=3}}</ref> ချက်ချင်း အသုံးချရန်ထက် ဉာဏ်ရည်ပိုင်းဆိုင်ရာ သိချင်စိတ်ပြင်းပြမှုက တွန်းအားပေးသည့် ပုံစံတကျ (formalized) ပြီး ကောက်ချက်ချ သိပ္ပံပညာရပ် (deductive science) တစ်ခုအနေဖြင့် သင်္ချာသည် ရှေးခေတ် ဂရိလူမျိုးများနှင့်အတူ စတင်ခဲ့သည်။ သေးလ် (Thales) နှင့် ပိုက်သာဂိုရပ်စ် (Pythagoras) ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ဤဘာသာရပ်ကို ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ ဖွဲ့စည်းမှုဆီသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူတို့သည် အခြေခံမူများမှတစ်ဆင့် သီအိုရမ်များ (theorems) ကို သင်္ချာနည်းကျ သက်သေပြသည့် အစောပိုင်း အစဉ်အလာများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch4">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=4}}</ref> နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ ကြာလာသောအခါ သင်္ချာသည် တည်ဆောက်ပုံ (structure) နှင့် သရုပ်မဲ့ ယုတ္တိဗေဒ (abstract logic) တို့၏ ကျယ်ပြန့်ပြီး အထူးပြုလွန်းသည့်အပြင် စည်းလုံးညီညွတ်သော ဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ်သို့ ဖြာထွက်လာခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ခေတ်သစ် တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာမှုများ (History and Modern Developments) == === ခေတ်သစ် ဂျီဩမေတြီ - ပေါင်းစပ်ခြင်း၊ ပရိုဂျက်တစ်၊ မက်ထရစ်နှင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် တည်ဆောက်ပုံများ (Modern Geometry: Synthetic, Projective, Metric, and Differential Structures) === [[File:Carl Friedrich Gauss.jpg|right|thumb|220px|ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ်]] [[File:Nikolay Ivanovich Lobachevsky.jpeg|right|thumb|220px|နီကိုလိုင်း လိုဘာချက်ဗ်စကီး]] [[File:Bolyai János (Márkos Ferenc festménye).jpg|right|thumb|220px|ယာနို့စ် ဘိုလိုင်]] [[File:Beltrami.jpg|right|thumb|220px|ယူဂျင်နီယို ဘယ်လ်ထရာမီ]] [[File:Felix Christian Klein.jpg|right|thumb|220px|ဖဲလစ် ကလိုင်း]] [[File:August Ferdinand Möbius.png|right|thumb|220px|ဩဂတ်စ် ဖာဒီနန် မိုးဘီးယပ်စ်]] ဆယ့်ကိုးရာစုသည် [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) တွင် တော်လှန်ရေးတစ်ရပ်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီး ၎င်းကို တင်းကျပ်သော [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ]] (Euclidean geometry) မူဘောင်မှ အချင်းချင်းချိတ်ဆက်နေသော ဂျီဩမေတြီစနစ်များ၏ ကျယ်ပြန့်သော စုစည်းမှုအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဤစနစ်များ၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းမှုသည် ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီကို ပုံမပျက် ရွေ့လျားမှု အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (rigid motion transformations) အောက်ရှိ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (invariants) အား လေ့လာခြင်းအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းကို သုည ကွေးညွှတ်မှု (zero curvature) နှင့် <math>ds^2 = dx^2 + dy^2 + dz^2</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော မက်ထရစ် (metric) တို့ဖြင့် ဝိသေသပြုထားသည်။ ယူကလစ် မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီများ (non-Euclidean geometries) တွင် ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ (hyperbolic geometry) နှင့် အဲလစ်ပတစ် ဂျီဩမေတြီ (elliptic geometry) သို့မဟုတ် [[စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ|စက်လုံး ဂျီဩမေတြီ]] (spherical geometry) တို့ ပါဝင်သည်။ ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီသည် ကိန်းသေ အနုတ် ကွေးညွှတ်မှု (constant negative curvature) ရှိသည်။ အဲလစ်ပတစ် သို့မဟုတ် စက်လုံး ဂျီဩမေတြီသည် ကိန်းသေ အပေါင်း ကွေးညွှတ်မှု (constant positive curvature) ရှိသည်။ အဖိုင်း ဂျီဩမေတြီ (affine geometry) သည် ပြိုင်တူဖြစ်ခြင်း (parallelism) နှင့် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိခြင်း (collinearity) တို့ကို ထိန်းသိမ်းထားသော အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (transformations) အပေါ် အာရုံစိုက်သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ပရိုဂျက်တစ် ဂျီဩမေတြီ (projective geometry) သည် နှစ်ထပ်အချိုး (cross-ratio) နှင့် ဒွန်တွဲမှု (duality) ကဲ့သို့သော ပရိုဂျက်တစ်ဖြစ်ခြင်းများအောက်ရှိ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများကို ဗဟိုပြုသည့် လွှမ်းခြုံနိုင်သော မူဘောင်တစ်ခုကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ ရီးမန်း ဂျီဩမေတြီ (Riemannian geometry) သည် ပြောင်းလဲနိုင်သော ကွေးညွှတ်မှု (variable curvature) နှင့် မက်ထရစ် တန်ဆာ (metric tensor) <math>ds^2 = \sum_{i,j} g_{ij}\,dx_i\,dx_j</math> တို့ဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသော ယေဘုယျပြုထားသည့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] <math>n</math> ရှိသော [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများ]]ကို (<math>n</math>-dimensional manifolds) လွှမ်းခြုံထားသည်။<ref name="MB_Ch24">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=24}}</ref> ခေတ်သစ် ဂျီဩမေတြီသည် အက်ခိုး ပေါ်လီတက်ကနစ် (École Polytechnique) ၌ ဂတ်စပတ် မွန်ချ် (Gaspard Monge) ကို ဗဟိုပြုသော အစောပိုင်း ၁၉ ရာစု ပြင်သစ်ကျောင်းမှ စတင်ခဲ့သည်။ မွန်ချ်၏ ကျောင်းသားများသည် ဤနယ်ပယ်ကို လမ်းကြောင်းမျိုးစုံသို့ ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ် ဒူပင်း (Charles Dupin) သည် မျက်နှာပြင်များဆိုင်ရာ သီအိုရီကို (theory of surfaces) မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ဆိုက်ကလိုက် (cyclide) ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သီအိုဒို အိုလီဗီယာ (Théodore Olivier) သည် သင်ကြားရေးအတွက် အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ဂျီဩမေတြီ ကြိုးမော်ဒယ်များကို (three-dimensional geometric string models) ရှေ့ဆောင်ဖန်တီးခဲ့သည်။ ချားလ်စ်-ဂျူးလ်စ် ဘရီယန်ချွန် (Charles-Jules Brianchon) သည် ပက်စ်ကယ် (Pascal) ၏ ဆန်းကြယ်သော ဆဋ္ဌဂံ သီအိုရမ်အတွက် (Pascal’s mystic hexagram theorem) ပရိုဂျက်တစ် ဒွန်တွဲ (projective dual) ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် "အမှတ်" (point) နှင့် "မျဉ်း" (line) ဟူသော သဘောတရားများကို အချင်းချင်းဖလှယ်လိုက်သောအခါတွင် ပြင်ညီ ပရိုဂျက်တစ် ဂျီဩမေတြီရှိ သီအိုရမ်များသည် မှန်ကန်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ ရောန်-ဗစ်တာ ပွန်စလတ် (Jean-Victor Poncelet) သည် ၎င်း၏ ၁၈၂၂ ခုနှစ်ထုတ် Traité des propriétés projectives des figures စာအုပ်တွင် ပရိုဂျက်တစ် ဂျီဩမေတြီကို သီးခြားလွတ်လပ်သော ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) မူဝါဒနှင့် အနန္တအမှတ်များ (ideal points) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြင်ညီတစ်ခုရှိ စက်ဝိုင်းအားလုံးက မျှဝေပိုင်ဆိုင်ထားသော အနန္တရှိ ကွန်ဂျူဂိတ် [[ကိန်းယောင်]] စက်ဝိုင်းအမှတ်များ (conjugate imaginary circular points) နှစ်ခုကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ယင်းအမှတ်များကို <math>I</math> နှင့် <math>J</math> ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ မီရှဲလ် ရှားလ် (Michel Chasles) သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်ရှိ အမှတ်လေးမှတ်၏ နှစ်ထပ်အချိုးကို (cross-ratio) အလေးပေးဖော်ပြခဲ့ပြီး ယင်းကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ :<math>\frac{c - a}{c - b} : \frac{d - a}{d - b}</math> သူသည် ဤနှစ်ထပ်အချိုးသည် ပရိုဂျက်တစ် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (projective transformations) အောက်တွင် ပကတိ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိရှိကြောင်းကို (invariant) သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ပေါင်းစပ် မက်ထရစ် ဖန်ရှင် ဂျီဩမေတြီ (synthetic metric geometry) တွင် ဂျက်ကော့ဘ် ရှတိုင်းနား (Jakob Steiner) သည် ယူကလစ် တည်ဆောက်ပုံများအားလုံးကို မျဉ်းဖြောင့်တံတစ်ခုနှင့် (straightedge) ဗဟိုကို (center) ရှင်းလင်းစွာပေးထားသော အထိုင်စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းကိုသာ (single fixed circle) အသုံးပြု၍ အပြီးသတ်နိုင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ သူသည် သုံးထပ်ကိန်းမျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်ရှိ မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ဆယ့်ခုနစ်ကြောင်းကိုလည်း (twenty-seven straight lines on a cubic surface) လေ့လာခဲ့ပြီး ထောင့်ကို ထိန်းသိမ်းထားသော အသွင်ပြောင်းခြင်းဖြစ်သည့် (angle-preserving transformation) ပြောင်းပြန်လှန် ဂျီဩမေတြီ (inversive geometry) ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဤဂျီဩမေတြီတွင် အမှတ် <math>P</math> နှင့် <math>P'</math> တို့သည် အချင်းဝက် (radius) <math>r</math> ရှိပြီး ဗဟို <math>O</math> ၌ရှိသော စက်ဝိုင်းတစ်ခုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အချင်းချင်း ပြောင်းပြန်ဖြစ်ကြသည် (inverse)။ ၎င်းတို့သည် <math>(OP)(OP') = r^2</math> ကို ပြည့်စုံစေသည်။<ref name="MB_Ch24" /> ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဂျီဩမေတြီ (analytic geometry) ကို ယူလီယပ်စ် ပလွတ်ကာ (Julius Plücker) က ပြန်လည်အသက်ဝင်စေခဲ့ပြီး သူသည် ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိနေခဲ့သော ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် အတိုကောက် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းကို (abridged notation) တီထွင်ခဲ့သည်။ ပလွတ်ကာ၊ ဩဂတ်စ် ဖာဒီနန် မိုးဘီးယပ်စ် (August Ferdinand Möbius)၊ ကားလ် ဝီလ်ဟမ် ဖွိုင်ယာဘတ် (Karl Wilhelm Feuerbach) နှင့် အက်တီယန် ဘိုဘီလီယာ (Étienne Bobillier) တို့သည် တစ်ပြေးညီ ကိုဩဒိနိတ်များ (homogeneous coordinates) ကို သီးခြားစီ မိတ်ဆက်ခဲ့ကြသည်။ ထို[[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]]တွင် <math>t = 0</math> သည် အနန္တရှိ မျဉ်းကို (line at infinity) ကိုယ်စားပြုသည်။ ပလွတ်ကာသည် မျဉ်း ကိုဩဒိနိတ်များ (line coordinates) ကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် <math>(u, v, w)</math> ဖြစ်ကြပြီး မျဉ်းတစ်ကြောင်းပေါ်ရှိ အမှတ်များဟူသော သဘောတရားကို အမှတ်တစ်ခုကို ဖြတ်သန်းသွားသော မျဉ်းများဟူသော ဒွန်တွဲသဘောတရားအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် သူသည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ မျဉ်းကွေး (algebraic curve) တစ်ခု၏ အဆင့် (order) <math>n</math>၊ အတန်းအစား (class) <math>m</math>၊ ဆုံမှတ်များ (nodes) <math>\delta</math>၊ အချွန်မှတ်များ (cusps) <math>\kappa</math>၊ ငြိမ်နေသော ထိမျဉ်းများ သို့မဟုတ် အကွေ့မှတ်များ (stationary tangents/inflections) <math>\iota</math> နှင့် ထိမျဉ်းနှစ်ထပ်များ (bitangents) <math>\tau</math> တို့ကို ဆက်စပ်ပေးသော ညီမျှခြင်းများကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ :<math>m = n(n - 1) - 2\delta - 3\kappa \quad \text{and} \quad n = m(m - 1) - 2\tau - 3\iota</math> :<math>\iota = 3n(n - 2) - 6\delta - 8\kappa \quad \text{and} \quad \kappa = 3m(m - 2) - 6\tau - 8\iota</math> ယူကလစ်၏ ပဉ္စမမြောက် ကြိုတင်အဆိုကို (Fifth Postulate) သက်သေပြရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် ၎င်းမပါဘဲ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု (consistent) ရှိသော ဂျီဩမေတြီများ တည်ရှိနိုင်ကြောင်းကို သင်္ချာပညာရှင်များက ပြသနိုင်ခဲ့ချိန်တွင် အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။ ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) သည် ဤအချက်ကို စောစီးစွာကတည်းက သီးသန့် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် နီကိုလိုင်း အိုင်ဗန်နိုဗစ်ချ် လိုဘာချက်ဗ်စကီး (Nikolai Ivanovich Lobachevsky) သည် ၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ယာနို့စ် ဘိုလိုင် (János Bolyai) သည် ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း ယူကလစ် မဟုတ်သော ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ၏ (non-Euclidean hyperbolic geometry) ပထမဆုံး ပုံစံတကျ စနစ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဤဂျီဩမေတြီတွင် တြိဂံတစ်ခု၏ ထောင့်ပေါင်းလဒ်သည် (angle sum) ၁၈၀ ဒီဂရီထက် တိကျစွာ လျော့နည်းသည်။ ယူဂျင်နီယို ဘယ်လ်ထရာမီ (Eugenio Beltrami) သည် ဤဂျီဩမေတြီ၏ နှိုင်းရ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုကို (relative consistency) ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ဆူဒိုစက်လုံးမျက်နှာပြင် (pseudosphere) ပေါ်တွင် လက်တွေ့ဖော်ဆောင်ခြင်းဖြင့် သက်သေပြခဲ့သည်။ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ|ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီ]] (differential geometry) ကို ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါက်စ်က ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သူသည် ဂေါက်ရှန်း ကွေးညွှတ်မှု (Gaussian curvature) <math>K</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကွေးနေသော ကိန်းရှင်ကြားခံ မျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်ရှိ မျဉ်းကွေးအလျား (arc length) သည် နှစ်ထပ်ကိန်း ဒစ်ဖရန်ရှယ်ပုံစံ (quadratic differential form) <math>ds^2 = E\,du^2 + 2F\,du\,dv + G\,dv^2</math> အပေါ် မူတည်ကြောင်းကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (Bernhard Riemann) ၏ ၁၈၅၄ ခုနှစ် ဟာဘီလီတေးရှင်း ဟောပြောချက်သည် ၎င်းကို အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (continuous) အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသော မန်နီဖိုးများအထိ (n-dimensional manifolds) ယေဘုယျပြုခဲ့သည်။ ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖဲလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) သည် သူ၏ အာလန်ဂန် အစီအစဉ် (Erlanger Programm) မှတစ်ဆင့် ဤကွဲပြားနေသော ဂျီဩမေတြီများကို ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဂျီဩမေတြီကို တိကျသော အသွင်ပြောင်းအုပ်စုများ (transformation groups) အောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (invariant properties) အား လေ့လာခြင်းအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ - တည်ဆောက်ပုံများ၊ ဖလှယ်၍မရသော စနစ်များနှင့် နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်း (Abstract Algebra: Structures, Noncommutative Systems, and Axiomatization) === [[File:Arthur_Cayley.jpg|right|thumb|220px|အာသာ ကေးလီ]] [[File:Hermann_Grassmann_etching.jpg|right|thumb|220px|ဟာမန် ဂရပ်စ်မန်း]] [[File:GeorgFrobenius_(cropped).jpg|thumb|220px|ဖာဒီနန် ဂျော့ချ် ဖရိုဘီးနီးယပ်စ်]] [[File:Noether.jpg|right|thumb|220px|အမ်မီ နိုသာ (1900)]] ဆယ့်ကိုးရာစုနှင့် နှစ်ဆယ်ရာစုများအတွင်း အက္ခရာသင်္ချာသည် ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ညီမျှခြင်းများကို လေ့လာခြင်းမှ အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures)၊ တွက်ချက်မှုများ (operations) နှင့် နဂိုမှန်အဆိုများ (axioms) တို့ကို သရုပ်မဲ့ လေ့လာခြင်းဆီသို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ယင်းက [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups)၊ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings) နှင့် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) ကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းနိုင်ရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> သင်္ကေတ အက္ခရာသင်္ချာ၏ (symbolic algebra) အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ဂျော့ချ် ပီးကော့ (George Peacock) နှင့် ဩဂတ်စတပ်စ် ဒီ မော်ဂန် (Augustus De Morgan) တို့က တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ပီးကော့သည် ဂဏန်းသင်္ချာဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာကို (arithmetical algebra) သင်္ကေတ အက္ခရာသင်္ချာမှ ခွဲခြားပြသခဲ့သည်။ ဒီ မော်ဂန်ကမူ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ သင်္ကေတများသည် (operational symbols) အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ခြင်းများသာဖြစ်ကြောင်း (arbitrary abstractions) ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ဂျော့ချ် ဘူးလ် (George Boole) သည် ယုတ္တိဗေဒနှင့် [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) ဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာကို (algebra of logic) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် စကြဝဠာ အစု (universal set) ကို <math>1</math> ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဗလာစု (null set) ကို <math>0</math> ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပေါင်းစပ်စု (union) ကို <math>+</math> ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) ကို <math>\times</math> ဖြင့်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ပြသခဲ့ပြီး ထပ်တူရပေး နိယာမ (idempotent law) <math>x^2 = x</math> ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဖလှယ်၍မရသော စနစ်များ (noncommutative systems) သည် ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ရိုဝမ် ဟာမီလ်တန် (William Rowan Hamilton) က မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ နိယာမ]] (commutative law of multiplication) ကို စွန့်လွှတ်ကာ ကွာတာနီယွန်များ (quaternions) ကို တီထွင်လိုက်ချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ :<math>i^2 = j^2 = k^2 = ijk = -1</math> :<math>ij = k = -ji, \quad jk = i = -kj, \quad ki = j = -ik</math> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဟာမန် ဂရပ်စ်မန်း (Hermann Grassmann) သည် <math>n</math>-တိုင်းတာမှုရှိသော မျဉ်းဖြောင့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (linear vector spaces) ဆိုင်ရာ သီအိုရီကို တိုးတက်စေခဲ့သည်။ ထို့နောက် အာသာ ကေးလီ (Arthur Cayley) သည် ကိန်းအုံ အက္ခရာသင်္ချာ (matrix algebra) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဟာမီလ်တန်-ကေးလီ သီအိုရမ်ကို သက်သေပြခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ဂျိမ်းစ် ဂျိုးဆက် ဆေးလ်ဗက်စတာ (James Joseph Sylvester) သည် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ သီအိုရီ (invariant theory) ကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။ ဘင်ဂျမင် ပီးယားစ် (Benjamin Peirce) နှင့် ချားလ်စ် ဆန်ဒါးစ် ပီးယားစ် (Charles Sanders Peirce) တို့သည် မျဉ်းဖြောင့် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] အက္ခရာသင်္ချာများ (linear associative algebras) ကို ဆက်လက် အမျိုးအစားခွဲခြားခဲ့ကြသည်။ ယင်း၏ အထွတ်အထိပ်ရလဒ်အနေဖြင့် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers)၊ [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) နှင့် ကွာတာနီယွန်များသည်သာလျှင် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]အဆုံးရှိသော (finite-dimensional) ကိန်းစစ် ဖက်စပ်ရ အစား အက္ခရာသင်္ချာများ (division algebras) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ဤအမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း သီအိုရမ်ကို (classification theorem) ဖာဒီနန် ဂျော့ချ် ဖရိုဘီးနီးယပ်စ် (Ferdinand Georg Frobenius) က ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ စီ အက်စ် ပီးယားစ်က ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် သီးခြားစီလည်းကောင်း ပုံစံတကျ အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> အုပ်စုများ၊ ကွင်းများနှင့် ဖီးလ်ဒ်များကို သဘောတရားအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခြင်းက ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) ကို ပုံစံတကျ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) သည် ပိုလီနိုမီရယ် (polynomial) ဖြေရှင်း၍ရနိုင်စွမ်း (solvability) ကို ပါမြူတေးရှင်း (permutation) အချိုးညီမှုများနှင့် (symmetries) ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ညီမျှခြင်းတစ်ခုကို ကိန်းရင်းများ (radicals) ဖြင့် ဖြေရှင်း၍ရရန်မှာ ၎င်း၏ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု (Galois group) ဖြေရှင်း၍ရသော (solvable) အုပ်စုဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်ကြောင်း သူက သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း (Richard Dedekind) သည် ကိန်း ဖီးလ်ဒ် (number field) ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့် [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓ]]ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (unique prime factorization) ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်အတွက် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်]]ရင်းများ (algebraic integers) ၏ ကွင်းများတွင် အိုင်ဒီးလ်များကို (ideals) မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဂျေ အိတ်ချ် အမ် ဝက်ဒါဘန်း (J. H. M. Wedderburn) သည် ဆီမီးရိုးရှင်းသော အက္ခရာသင်္ချာများအတွက် (semisimple algebras) တည်ဆောက်ပုံ သီအိုရမ်များကို (structure theorems) ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အန်းစ် ရှတိုင်းနစ်ဇ် (Ernst Steinitz) သည် ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီ (field theory) ကို နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> အမ်မီ နိုသာ (Emmy Noether) သည် အစဉ်လိုက်တိုး ချိတ်တန်း အခြေအနေများ (ascending chain conditions) ကို အသုံးပြု၍ နဂိုမှန်အဆိုကိုအခြေခံသော ကွင်းသီအိုရီ (axiomatic ring theory) ကို တိုးတက်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်များကို ဂေါ့လော့ ဖရေဂါ (Gottlob Frege) နှင့် ဂျူဆက်ပီ ပီယာနို (Giuseppe Peano) တို့က ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ဖရေဂါသည် ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) ကို ယုတ္တိဗေဒမှ ဆင်းသက်ရယူရန် ကြိုးစားခဲ့ပြီး ပီယာနိုသည် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) အတွက် နဂိုမှန်အဆို အခြေခံအုတ်မြစ်ကို (axiomatic foundation) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ - တိကျသေချာမှု၊ ကိန်းစစ်နှင့် ကိန်းထွေး ကိန်းရှင်များ၊ နှင့် အတိုင်းအတာ သီအိုရီ (Analysis: Rigor, Real and Complex Variables, and Measure Theory) === [[File:Bernhard_Riemann_3.jpg|right|thumb|220px|ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (1862)]] [[File:Augustin-Louis_Cauchy_1901.jpg|right|thumb|220px| ကော်ချီ၏ ကျောက်ပုံနှိပ်ပုံ (1840)]] ကဲကုလပ် (calculus) သည် ၁၉ ရာစုတွင် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံအရ မှန်းဆထားသော တိကျမှုမရှိသည့် သက်သေပြချက်များမှ တိကျသေချာသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (rigorous mathematical analysis) သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဤအပြောင်းအလဲသည် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) နှင့် စုဆုံမှတ်များကို (limits) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ လှည့်လည်နေမှုများကို (logical circularity) ဖယ်ရှားရန် လိုအပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="MB_Ch23">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=23}}</ref> ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် သင်္ချာပညာရှင် ငါးဦးသည် ကိန်းစစ်များအတွက် သီးသန့် ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ် မေရေး (Charles Méray)၊ ကားလ် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် (Karl Weierstrass)၊ ဟိုင်းနရစ် အက်ဒ်ဝပ် ဟိုင်းနား (Heinrich Eduard Heine) နှင့် ဂျော့ ကန်တာ (Georg Cantor) တို့သည် ကိန်းစစ်များကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏]] စုဆုံ ကိန်းစဉ်များ (convergent sequences of rational numbers) သို့မဟုတ် အခြေခံ ကိန်းစဉ်များကို (fundamental sequences) အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်းသည် ဒက်ဒီကင်း ဖြတ်ပိုင်းကို (Dedekind Cut) မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ သူသည် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်ကိန်းများကို]] (irrationalities) တိကျသေချာစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရန်အတွက် ရာရှင်နယ်ကိန်းအားလုံးကို ဘုံမပါသော [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (disjoint subsets) နှစ်ခုအဖြစ် အစုခွဲစနစ် (partition) ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေး]] ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာကို (complex analysis) အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (Augustin Louis Cauchy) က စနစ်တကျ တိုးတက်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကော်ချီ-ရီးမန်း ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများကို (Cauchy-Riemann differential equations) ဆင်းသက်ရယူခဲ့သည်။ ယင်းညီမျှခြင်းများမှာ <math>\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y}, \qquad \frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{\partial v}{\partial x}</math> ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် သူသည် အကြွင်း ကဲကုလပ်နှင့်အတူ (residue calculus) ကော်ချီ အင်တီဂရယ် သီအိုရမ်ကို (Integral Theorem) <math>\oint f(z)\,dz = 0</math> သက်သေပြခဲ့သည်။ ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (Bernhard Riemann) သည် တန်ဖိုးများစွာရှိသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များကို]] (multivalued functions) တစ်ပြေးညီဖြစ်စေရန် (uniformize) ရီးမန်း မျက်နှာပြင်များမှတစ်ဆင့် (Riemann surfaces) တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်နည်းတစ်ခုကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဇီတာ ဖန်ရှင် (zeta function) <math>\zeta(s) = \sum_{n=1}^\infty n^{-s}</math> ၏ သုညမှတ်များနှင့် ပတ်သက်သော ရီးမန်း ယူဆချက်ကိုလည်း (Hypothesis) ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဗိုင်ယာရှထရပ်စ်သည် ဤဖီးလ်ဒ်ကို ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (power series) နှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဆက်လက်တည်ရှိခြင်းတို့မှတစ်ဆင့် (analytic continuation) တင်းကျပ်စွာ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ခေတ်သစ် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (integration) နှင့် အတိုင်းအတာ သီအိုရီတို့သည် (measure theory) အီမီးလ် ဘိုရဲလ် (Émile Borel) မှတစ်ဆင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ သူသည် ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှုကို (countable additivity) အသုံးပြု၍ ကိန်းစစ်မျဉ်း (real line) ပေါ်တွင် အတိုင်းအတာ သီအိုရီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အွန်ရီ လီဘက်ဂ် (Henri Lebesgue) သည်လည်း ဤနယ်ပယ်ကို တိုးတက်စေခဲ့ပြီး သူသည် ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်ကို (Lebesgue integral) မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ လီဘက်ဂ်သည် ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ အရင်းအမြစ်စု (domain) ထက် ပုံရိပ်အစုကို (range) ပိုမိုသေးငယ်စွာ ထပ်မံပိုင်းခြားခြင်းအားဖြင့် အလွန်အမင်း [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော ဖန်ရှင်များကို]] (discontinuous functions) အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်း (integrability) ရှိစေခဲ့သည်။ ယင်းက [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်|ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်ကို]] (Fundamental Theorem of Calculus) ချဲ့ထွင်ပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === တိုပေါ်လော်ဂျီ နှင့် ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Topology and Functional Analysis) === [[File:Curie_and_Poincare_1911_Solvay.jpg|right|thumb|220px|ဆိုးလ်ဗေး ညီလာခံတွင် မာရီ ကျူရီ နှင့် ပွန်ကာရေးတို့ စကားပြောဆိုနေစဉ် (1911)]] [[File:Hilbert.jpg|right|thumb|220px|ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (1912)]] [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology) သည် နှစ်ဆယ်ရာစု သင်္ချာတွင် အဓိကကျသော ပေါင်းစပ်ပေးသည့် ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ အွန်ရီ ပွန်ကာရေး (Henri Poincaré) သည် ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီကို (algebraic topology) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် အရိုးရှင်းဆုံးပုံ ဟိုမိုလော်ဂျီကို (simplicial homology) မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ဗက်တီ ကိန်းများကို (Betti numbers) အသုံးပြု၍ ဗဟုဂံပုံသေနည်းကို (polyhedral formula) ပိုမိုမြင့်မားသော အတိုင်းအတာရှိ မန်နီဖိုးများအထိ (manifolds) ယေဘုယျပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် အခြေခံအုပ်စုကို (fundamental group) လည်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပွန်ကာရေး ဟိုမိုလော်ဂျီ စက်လုံးမျက်နှာပြင် (Poincaré homology sphere) ကို ဖော်ထုတ်မှုသည် ပွန်ကာရေး ယူဆချက်ဆီသို့ (Poincaré conjecture) ဦးတည်စေခဲ့သည်။ အယ်လ် အီး ဂျေ ဘရောင်းဝါး (L. E. J. Brouwer) သည် အထိုင်မှတ် သီအိုရမ် (fixed-point theorem) အပါအဝင် အခြေခံ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ သီအိုရမ်များကို (topological invariance theorems) ဆက်လက် သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> [[အစုသီအိုရီ]]အခြေခံ တိုပေါ်လော်ဂျီကို (Point-set topology) မောရစ် ဖရေးရှေး (Maurice Fréchet) နှင့် ဖဲလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Felix Hausdorff) တို့က တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ဖရေးရှေးသည် ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများကို]] (metric spaces) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်သည် ပတ်ဝန်းကျင် (neighborhood) နှင့် ခွဲခြားခြင်း နဂိုမှန်အဆိုများကို (separation axioms) အသုံးပြု၍ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများအတွက် (topological spaces) နဂိုမှန်အဆို စနစ်ကို (axiomatic system) ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာသည်လည်း (functional analysis) တစ်ပြိုင်နက်တည်း တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) သည် အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော (infinite-dimensional) အတွင်းမြှောက်လဒ် ရပ်ဝန်းများကို (inner product spaces) ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ စတီဖန် ဘာနက် (Stefan Banach) သည် ပြည့်စုံသော [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]]သတ်မှတ်ထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများကို]] (complete normed vector spaces) ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လော်ရင့် ရွှာ့ဇ် (Laurent Schwartz) ၏ ဖြန့်ဝေမှု သီအိုရီသည် (theory of distributions) ဒိုင်ရက် ဒယ်လ်တာကဲ့သို့ (Dirac delta) ယေဘုယျပြုထားသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များကို]] (generalized functions) တိကျသေချာစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === နှစ်ဆယ်ရာစု ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခြင်း - ဘော်ဘာကီ၊ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီနှင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ (Twentieth-Century Synthesis: Bourbaki, Category Theory, and Algebraic Geometry) === [[File:Weil.jpg|right|thumb|220px|အန်ဒရေး ဗေးလ် (1956)]] [[File:NBourbaki 3.png|right|thumb|220px|ဘော်ဘာကီ ညီလာခံ (1951)]] ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် သင်္ချာဘာသာရပ်သည် သရုပ်မဲ့ တည်ဆောက်ပုံများ (abstract structures) နှင့် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများ (categorical relationships) ကို အလေးပေးခြင်းဖြင့် အရင်ကမရှိဖူးသော ပေါင်းစပ်ညီညွတ်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်မှစတင်၍ ပြင်သစ် သင်္ချာပညာရှင်များ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် နီကိုလတ်စ် ဘော်ဘာကီ (Nicolas Bourbaki) ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် စာပေထုတ်ဝေလျက် အတွဲများစွာပါဝင်သော Éléments de mathématique (သင်္ချာ၏ အခြေခံများ) ကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ နည်းစနစ်သည် နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ နည်းလမ်း (axiomatic method) ကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာမှုနှင့် ယေဘုယျ တည်ဆောက်ပုံများမှ (general structures) တိကျသော အသုံးချမှုများဆီသို့ (specific applications) ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ အဆင့်ဆင့်တိုးတက်မှုကို (logical progression) အလေးပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (Category theory) ကို ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Samuel Eilenberg) နှင့် ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း (Saunders Mac Lane) တို့က ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ကွဲပြားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်ခွဲများကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်များကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းရန် ကတ်တဂိုရီများ (categories)၊ [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) နှင့် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အွန်ရီ ကာတန် (Henri Cartan) နှင့် အိုင်လန်ဘာ့ဂ်တို့သည် ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ (homological algebra) ကို ဖန်တီးရန် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီ (algebraic topology) နှင့် ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) တို့ကို ပေါင်းစပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> ဤကာလအတွင်း အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ (Algebraic geometry) သည် တော်လှန်ပြောင်းလဲခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အော်စကာ ဇာရစ်စကီး (Oscar Zariski)၊ ဘီ အယ်လ် ဗန် ဒါ ဗေဒင် (B. L. van der Waerden) နှင့် အန်ဒရေး ဗေးလ် (André Weil) တို့သည် ဤဘာသာရပ်ခွဲကို တိကျသေချာသော [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (rigorous commutative algebra) ဖြင့် အခြေခံချပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ယန် လီရေး (Jean Leray)၊ ယန်-ပီယာ ဆဲရ် (Jean-Pierre Serre) နှင့် အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (Alexander Grothendieck) တို့သည် [[အစည်း|အစည်းများ]] (sheaves)၊ စကင်းမ်များ (schemes)၊ တိုပို့စ်များ (topoi) နှင့် အေတဲလ် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (étale cohomology) ဟူသော ဘာသာစကားမှတစ်ဆင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီကို လုံးဝအသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ဤမူဘောင်သည် ပီယာ ဒေလင်း (Pierre Deligne) အား ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အနက်ရှိုင်းဆုံးသော ဗေးလ် ယူဆချက်များကို သက်သေပြရန် လုပ်ဆောင်နိုင်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === ယုတ္တိဗေဒ၊ အခြေခံအုတ်မြစ်များနှင့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ သင်္ချာ (Logic, Foundations, and Computational Mathematics) === [[File:1925 kurt gödel (cropped).png|right|thumb|220px|ကာ့တ် ဂိုဒယ် (1925)]] [[File:Alan_Turing_portré.jpg|right|thumb|220px|အလန် ကျူးရင်း (1930s)]] ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) ၏ အခြေခံဆိုင်ရာ ပြဿနာများ (foundational problems) နှစ်ဆယ့်သုံးခု တင်ပြချက်မှ ကြီးမားစွာ လွှမ်းမိုးမှုခံရသော ၂၀ ရာစုသည် သက်သေပြနိုင်စွမ်း (provability) နှင့် တွက်ချက်ခြင်း (computation) ဆိုင်ရာ အခြေခံ မေးခွန်းများကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ယုတ္တိဗေဒ (logic) တွင် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆိုများမှ (logical axioms) ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) ကို ဆင်းသက်ရယူရန် ဘာထရန် ရပ်ဆဲလ် (Bertrand Russell) နှင့် အဲလ်ဖရက် နော့သ် ဝှိုက်ဟတ် (Alfred North Whitehead) တို့၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် ကာ့တ် ဂိုဒယ် (Kurt Gödel) ၏ ၁၉၃၁ ခုနှစ် မပြည့်စုံမှု သီအိုရမ်များ (Incompleteness Theorems) ကြောင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မည်သည့် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုရှိသော ပုံစံတကျ နဂိုမှန်အဆိုစနစ်မဆို (consistent formal axiomatic system) အခြေခံ ဂဏန်းသင်္ချာကို (basic arithmetic) လုပ်ဆောင်နိုင်သောအခါ ၎င်းသည် ဆုံးဖြတ်၍မရနိုင်သော အဆိုများကို (undecidable propositions) ပါဝင်စေပြီး ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုကို (own consistency) သက်သေမပြနိုင်ကြောင်း ဂိုဒယ်က ပြသခဲ့သည်။ ဟီလ်ဘတ်၏ ပထမဆုံး ပြဿနာဖြစ်သော ကွန်တင်နျူယမ် ယူဆချက် (Continuum Hypothesis) ၏ တိုးတက်မှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဂိုဒယ်က ၎င်း၏ နှိုင်းရ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုကို (relative consistency) သက်သေပြခဲ့ပြီး ပေါလ် ကိုဟင် (Paul Cohen) က ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် အတင်းအကျပ် ပြောင်းလဲခြင်းနည်းလမ်းကို (method of forcing) အသုံးပြု၍ ၎င်း၏ အမှီအခိုကင်းခြင်းကို (independence) သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> တွက်ချက်မှု သီအိုရီ (theory of computation) ကို အလန် ကျူးရင်း (Alan Turing) က ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ပုံစံတကျ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကျူးရင်းသည် တွက်ချက်ခြင်းအတွက် စကြဝဠာ သဘောတရားရေးရာ မော်ဒယ်ကို (universal theoretical model) မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဤမော်ဒယ်ကို ကျူးရင်း စက်ဟု (Turing machine) သိကြသည်။ ထို့ပြင် သူသည် ရပ်တန့်ခြင်း ပြဿနာ၏ (halting problem) ဖြေရှင်း၍မရနိုင်စွမ်းကို (insolvability) သက်သေပြခဲ့ပြီး ယင်းက ဟီလ်ဘတ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက် ပြဿနာကို (decision problem) ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျွန် ဖွန်နွိုင်းမန်း (John von Neumann) သည် အီလက်ထရောနစ် ကွန်ပျူတာ တည်ဆောက်ပုံ (electronic computer architecture)၊ ဂိမ်းသီအိုရီ (game theory) နှင့် ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (numerical analysis) ကို ရှေ့ဆောင်ဖန်တီးခြင်းဖြင့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ သင်္ချာကို ဆက်လက်တိုးတက်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === မကြာသေးမီ ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း နာမည်ကြီး ယူဆချက်များအား ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း (Resolution of Famous Conjectures in Recent Decades) === [[File:Richard_Hamilton_1982_(reprint;_headshot).jpg|right|thumb|220px|ရစ်ချတ် ဟာမီလ်တန် (1982)]] [[File:Perelman, Grigori (1966) Upright.jpg|right|thumb|220px|ဂရီဂေါ်ရီ ယာကော့ဗ်လီဗစ်ချ် ပီရယ်လ်မန်း (1993)]] [[File:Andrew Wiles, Boston 1995.JPG|right|thumb|220px|အင်ဒရူး ဝိုင်းလ်စ် (1995)]] နှစ်ဆယ်ရာစု နှောင်းပိုင်းနှင့် နှစ်ဆယ့်တစ်ရာစု အစောပိုင်းကာလများကို အဆင့်မြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ မူဘောင်များနှင့် (advanced analytical frameworks) ကွန်ပျူတာ အကူအညီများမှတစ်ဆင့် (computer assistance) ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိနေခဲ့သော သမိုင်းဝင် ပြဿနာများအား ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းဖြင့် အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ယူဆခဲ့ပြီးဖြစ်သော အရောင်လေးမျိုး သီအိုရမ် (Four-Color Theorem) သည် ကဲနတ် အက်ပယ်လ် (Kenneth Appel) နှင့် ဝုဖ်ဂန်း ဟာကင် (Wolfgang Haken) တို့က ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ရှောင်လွှဲ၍မရသော ဖွဲ့စည်းပုံများကို (unavoidable configurations) အကဲဖြတ်ရန်အတွက် အားလွှဲပြောင်းခြင်း နည်းလမ်းကို (method of discharging) အသုံးပြုခြင်းသည် ပထမဆုံး အဓိကကျသော ကွန်ပျူတာ-အကူအညီဖြင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြချက်အဖြစ် (computer-assisted mathematical proof) မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။ ယင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် ရောဘတ်ဆန်၊ ဆန်ဒါးစ်၊ ဆီးမိုး နှင့် သောမတ်စ် တို့က ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုရိုးရှင်းလွယ်ကူအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကော့ခ် ဆော့ဖ်ဝဲလ်ကို အသုံးပြု၍ ဂွန်သီယာ နှင့် ဗာနာ တို့က ပုံစံတကျ စစ်ဆေးအတည်ပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> အဆုံးရှိ ရိုးရှင်းအုပ်စုများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (Classification of Finite Simple Groups) သည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းမှုအပြီးတွင် ပြီးမြောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖိုက်-သွန်မဆင် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]]အစဉ် သီအိုရမ်ဖြင့် (Odd-Order Theorem) စတင်ခဲ့ပြီး ဤသီအိုရမ်က မည်သည့် အဆုံးရှိ ရိုးရှင်း[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (finite simple group) မဆို ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (cyclic group)၊ အလှည့်ကျ အုပ်စု (alternating group)၊ လီ-အမျိုးအစား (Lie-type) သို့မဟုတ် ဖရိုဖရဲဖြစ်နေသော အုပ်စုများ (sporadic groups) ၂၆ ခုထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ဆူဒို-ပါးလွှာသော ကွာဟချက်ကို (quasi-thin gap) အက်ရှ်ဘာကာ နှင့် စမစ်သ် တို့က ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပိတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ဖဲမ ၏ နောက်ဆုံး သီအိုရမ် (Fermat’s Last Theorem) ကို နှစ်ပေါင်း ၃၅၀ ကျော်ကြာပြီးနောက် ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဂါဟတ် ဖရေး (Gerhard Frey) ၏ မော်ဂျူလာမဟုတ်သော အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများ (non-modular elliptic curves) ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် ကန် ရီဘတ် (Ken Ribet) ၏ <math>\varepsilon</math>-ယူဆချက် (<math>\varepsilon</math>-conjecture) သက်သေပြချက်တို့ကို အခြေခံ၍ အင်ဒရူး ဝိုင်းလ်စ် (Andrew Wiles) က ပြသခဲ့ရာတွင် ဆီမီး-တည်ငြိမ်သော အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများအတွက် (semistable elliptic curves) တာနီယာမာ-ရှီမူရာ ယူဆချက်သည် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံး သီအိုရမ်ကို တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ဝိုင်းလ်စ်သည် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် သက်သေပြချက်ကို အပြီးသတ်နိုင်ခဲ့သည်။ သူ့ကို ရစ်ချတ် တေလာ (Richard Taylor) က ကူညီပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ပွန်ကာရေး ယူဆချက် (Poincaré Conjecture) ကို ဝီလီယံ သာစတန် (William Thurston) ၏ ဂျီဩမေတြီအသွင်ပြောင်းခြင်း ယူဆချက် (Geometrization Conjecture) နှင့် ရစ်ချတ် ဟာမီလ်တန် (Richard Hamilton) ၏ ရစ်ချီ စီးဆင်းမှု ညီမျှခြင်း (Ricci flow equation) <math>\frac{\partial g_{ij}}{\partial t} = -2 R_{ij}</math> မိတ်ဆက်မှုတို့မှတစ်ဆင့် သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ဂရီဂေါ်ရီ ယာကော့ဗ်လီဗစ်ချ် ပီရယ်လ်မန်း (Grigori Yakovlevich Perelman) သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ်အတွင်း ခွဲစိတ်မှု နည်းပညာများကို (surgery techniques) အသုံးပြု၍ ရစ်ချီ စီးဆင်းမှု ဆင်ဂူလာဖြစ်ခြင်းများကို (Ricci flow singularities) ကျော်လွှားခြင်းဖြင့် သက်သေပြချက်ကို အပြီးသတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === မြန်မာ့ သင်္ချာသမိုင်း (History of Burmese Mathematics) === မြန်မာ့သိပ္ပံပညာနှင့် သင်္ချာသမိုင်းကြောင်းသည် ရှေးခေတ်ကာလများကတည်းက အခြေတကျ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော သင်္ချာကျမ်းများအနက် တစ်ခုမှာ ၁၄ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် ဇင်းမယ်မြို့၌ ရှင်ဉာဏဝိလာသ ရေးသားပြုစုခဲ့သော "သင်္ချာပကာသက" ကျမ်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကျမ်းကို အခြေခံ၍ ခရစ်နှစ် ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပလိပ်ရွာအရှေ့ရှိ မြို့သစ်မြို့နေ ရှင်သီရိမင်္ဂလက "သင်္ချာပကာသကဋီကာ" ကို ထပ်မံပြုစုခဲ့ပြီး ညောင်ကန်ဆရာတော် ရှင်ကဝိန္ဒ၏ တပည့် ရှင်မုနိန္ဒသာရက "သင်္ချာပကာသက စာကိုယ်နိဿယ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက် (၁၇၈၂–၁၈၁၉) တွင် အိန္ဒိယနှင့် သီဟိုဠ်တို့မှ ကျမ်းပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကို ယူဆောင်လာခဲ့ပြီး မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုစေခဲ့ရာမှ သင်္ချာပညာရပ်သည် ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထားတစ်ခုမှာ ၁၇၇၄ ခုနှစ်တွင် ပြုစုခဲ့သော "ဂဏန်းသင်္ချာ ပညာဝဍ္ဎနကျမ်း" ဖြစ်သည်။ ဤကျမ်းကို အပိုင်းလေးပိုင်းခွဲခြားထားပြီး တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ ပုစ္ဆာပေါင်း ၁၇၅ ပုဒ်ကို တွက်နည်းအဖြေများနှင့်တကွ စနစ်တကျ ပြုစုထားသည်။ ပထမပိုင်းတွင် အလေးချိန်၊ အကွာအဝေး၊ ထုထည် (Volume) နှင့် အချိန်နာရီတို့ကို တိုင်းတာသည့် ယူနစ် (Unit) ဆိုင်ရာ ကိန်းသင်္ချာအကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် "ခု" မှစ၍ သုည ၁၄၀ လုံးပါဝင်သော "အသင်္ချေ" တိုင်အောင် ရေတွက်ခေါ်ဝေါ်သည့် နည်းစနစ်များ ပါဝင်သည်။ ဒုတိယပိုင်းတွင် လုပ်ငန်းခွင်သုံး တိုင်းထွာတွက်ချက်နည်းများကို "ဂဏန်းဆယ်ပါး" ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး စပါး၊ ဆန်၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ဆီမီး၊ ရထား၊ သစ်ပင်၊ လှေ၊ သားရေနှင့် မြေစသည့် ကဏ္ဍများ ပါဝင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရွှေကို အဆင့်ဆင့် သန့်စင်ရာတွင် ဇမ္ဗူရဇ်ရွှေကဲ့သို့ အသန့်စင်ဆုံးအဆင့်ရရှိရန် တွက်ချက်မှုများ၊ သစ်ပင်၏ အမြင့်ကို ဂျီဩမေတြီ (Geometry) အသုံးပြု၍ ရှာဖွေခြင်းများနှင့် မြေကွက်များ၏ ဧရိယာ (Area) တွက်ချက်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။ တတိယပိုင်းတွင် ဂဏန်းသင်္ချာ ကိန်းစဉ်တန်း (Arithmetic progression)၊ ဂျီဩမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Geometric progression)၊ မရေမရာ ညီမျှခြင်း (Indeterminate equation)၊ အက္ခရာသင်္ချာ ညီမျှခြင်း (Algebraic equation)၊ ဆခွဲကိန်း (Factor) နှင့် ဘုံသုဉ်းကိန်းရှာဖွေခြင်းစသည့် သင်္ချာနည်းစနစ် ၁၆ မျိုးကို ပုစ္ဆာပေါင်း ၇၆ ပုဒ်ဖြင့် ရှင်းလင်းထားသည်။ စတုတ္ထပိုင်းတွင် ရှေ့ပိုင်းနည်းစနစ်များကို အခြေခံထားသော လက်တွေ့အသုံးချ ပုစ္ဆာ ၃၀ ပုဒ် ပါဝင်သည်။ ဤကျမ်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို လေ့လာခြင်းအားဖြင့် ရှေးခေတ်မြန်မာတို့သည် စက်ဝိုင်း၊ စက်လုံး၊ ထုလုံးနှင့် ထုချွန်များ၏ ဧရိယာနှင့် ထုထည်ရှာဖွေခြင်းမှစ၍ ယေဘုယျ အက္ခရာသင်္ချာ တွက်ချက်မှုများအထိ အဆင့်မြင့်မားသော သင်္ချာပညာကို လက်တွေ့အသုံးချနိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="MyoThantTyn">ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်။ ''ရှေးခေတ် မြန်မာသိပ္ပံကျမ်းများ''။</ref> == သင်္ချာဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်ခွဲများ (Areas of Mathematics) == [[File:Alexander Grothendieck.jpg|right|thumb|220px|အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (1970)]] [[File:Evariste Galois.jpg|right|thumb|220px|အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ]] [[File:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|right|thumb|220px|ရီနေ ဒေကားတ်]] [[File:Pierre de Fermat.jpg|right|thumb|220px|ပီယား ဒေ ဖဲမ]] [[File:Karl Weierstrass.jpg|right|thumb|220px|ကားလ် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ်]] [[File:Dedekind.jpeg|right|thumb|220px|ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း]] ဤပညာရပ် ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းသည် သဘာဝအလျောက် ကွဲပြားသော်လည်း အလွန်အမင်း အချင်းချင်းချိတ်ဆက်နေသော ဘာသာရပ်ခွဲများစွာအဖြစ် ပိုင်းခြားသွားခဲ့သည်။ * ဂဏန်းသင်္ချာ နှင့် ကိန်းသီအိုရီ (Arithmetic and Number Theory) - ရှေးခေတ်တွင် လော်ဂျစ်စတစ်နှင့် (logistic) ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) ကြားတွင် တင်းကျပ်သော ခွဲခြားမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ လော်ဂျစ်စတစ်သည် တွက်ချက်ခြင်းဆိုင်ရာ လက်တွေ့အသုံးချ နည်းစနစ်ဖြစ်သည်။ (practical technique of computation) ဂဏန်းသင်္ချာသည် ကိန်းများ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို (properties of numbers) ဒဿနိကဗေဒအရ သို့မဟုတ် သဘောတရားရေးရာအရ လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ ကိန်းသီအိုရီ (Number theory) သည် အဆိုပါ ဂဏန်းသင်္ချာမှ ခေတ်သစ် ဆင်းသက်လာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။ အစောပိုင်း မှတ်တိုင်များတွင် ဂရိလူမျိုးများ၏ ကိန်းများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း ပါဝင်သည်။ ဤအမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းတွင် [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]] (prime numbers)၊ ဆပေါင်းကိန်းများ (composite numbers)၊ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံကိန်းများ]] (even numbers)၊ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်းများ]] (odd numbers) နှင့် ဆခွဲပေါင်းကိန်းများ (perfect numbers) တို့ ပါဝင်သည်။ အခြားမှတ်တိုင်တစ်ခုမှာ သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တရှိကြောင်း ယူကလစ်ဒ်၏ သက်သေပြချက်ဖြစ်သည်။<ref name="MB_Ch7">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=7}}</ref> ဤဘာသာရပ်သည် မသေချာသော ညီမျှခြင်းများ သို့မဟုတ် ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်းများကို (indeterminate (Diophantine) equations) လေ့လာခြင်းမှတစ်ဆင့် သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဤလေ့လာမှုများကို ဒိုင်အိုဖန်တပ်စ်၊ ဗြဟ္မဂုတ္တ နှင့် ပီယား ဒေ ဖဲမ ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များက ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch11">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=11}}</ref> ၁၈၀၁ ခုနှစ်တွင် ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) သည် ၎င်း၏ Disquisitiones Arithmeticae စာအုပ်ဖြင့် ဤနယ်ပယ်ကို တော်လှန်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူသည် ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်များ၏ ခေတ်သစ်သင်္ချာကို (modern mathematics of congruences) မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ် (Fundamental Theorem of Arithmetic) ကို သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch23" /> * ဂျီဩမေတြီ (Geometry) - "မြေတိုင်းတာခြင်း" (earth measurement) အဖြစ် စတင်ခဲ့သော ဂျီဩမေတြီသည် ဂရိလူမျိုးများလက်အောက်တွင် ကောက်ချက်ချ သိပ္ပံပညာရပ်တစ်ခု (deductive science) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်မှာ ယူကလစ်ဒ်၏ Elements စာအုပ်ဖြစ်ပြီး နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ဤဘာသာရပ်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch7" /> ၁၇ ရာစုတွင် ရီနေ ဒေကားတ် နှင့် ပီယား ဒေ ဖဲမ တို့သည် အက္ခရာသင်္ချာ ညီမျှခြင်းများကို (algebraic equations) ဂျီဩမေတြီ မျဉ်းကွေးများတွင် (geometric curves) အသုံးချခြင်းဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဂျီဩမေတြီ (Analytic geometry) ကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ယင်းက ဂျီဩမေတြီကို ကိုဩဒိနိတ် ဝင်ရိုးများပေါ်တွင် (coordinate axes) ပုံဖော်နိုင်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch17">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=17}}</ref> ၁၉ ရာစုသည် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ တော်လှန်ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုကို တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။ နီကိုလိုင်း လိုဘာချက်ဗ်စကီး နှင့် ယာနို့စ် ဘိုလိုင် ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် ယူကလစ်ဒ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီကို (Non-Euclidean geometry) တိုးတက်စေခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ယူကလစ်ဒ်၏ ပြိုင်မျဉ်း ကြိုတင်အဆိုကို (parallel postulate) ဖယ်ရှားလိုက်လျှင်ပင် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုရှိသော ဂျီဩမေတြီများ (consistent geometries) တည်ရှိနိုင်ကြောင်းကို ပြသခြင်းဖြင့် ဤသို့ တိုးတက်စေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (Bernhard Riemann) သည် ကွေးညွှတ်နေသော မက်ထရစ် ရပ်ဝန်းများကို (curved metric spaces) အလွန်ယေဘုယျကျစွာ လေ့လာမှုကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဤလေ့လာမှုကို ရီးမန်း ဂျီဩမေတြီဟု (Riemannian geometry) ခေါ်သည်။ ယင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ယေဘုယျ နှိုင်းရသီအိုရီ (General Relativity) ကဲ့သို့သော ရူပဗေဒသီအိုရီများအတွက် သင်္ချာဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> * အက္ခရာသင်္ချာ (Algebra) - အက္ခရာသင်္ချာသည် သမိုင်းဆိုင်ရာ ကျယ်ပြန့်သော အဆင့်သုံးဆင့်ဖြင့် ဆင့်ကဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ စကားပြောဟန် (rhetorical)၊ အတိုကောက်ဟန် (syncopated) နှင့် သင်္ကေတဟန် (symbolic) တို့ဖြစ်သည်။ စကားပြောဟန်သည် စကားလုံးများဖြင့်သာ အပြည့်အဝရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်။ အတိုကောက်ဟန်သည် အတိုကောက်အချို့ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ သင်္ကေတဟန်သည် အက္ခရာများနှင့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ သင်္ကေတများကို အသုံးပြုသော ခေတ်သစ် အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ဘေဘီလုံနှင့် အီဂျစ်လူမျိုးများသည် အခြေခံ မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများနှင့် (elementary linear equations) နှစ်ထပ်ကိန်း ညီမျှခြင်းများကို (quadratic equations) ဖြေရှင်းခဲ့ကြသည်။ ဉာဏ်သစ်သွေးသစ်ခေတ်တွင် ဂျီရိုလာမို ကာဒါနို နှင့် လူဒိုဗီကို ဖာရာရီ ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် တတိယထပ် ညီမျှခြင်း (cubic equation) နှင့် စတုတ္ထထပ် ညီမျှခြင်း (quartic equation) တို့အတွက် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေများကို (algebraic solutions) ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် စကစ်ပီယွန် ဒယ်လ် ဖဲရိုး နှင့် နီကိုလို ဖွန်တာနာ တာတာဂလီယာ တို့၏ တတိယထပ် အဖြေကို ကနဦး ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ပုံစံတကျ ဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch15">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=15}}</ref> ၁၉ ရာစုတွင် အက္ခရာသင်္ချာသည် ပိုလီနိုမီရယ် ညီမျှခြင်းများ (polynomial equations) ကို လေ့လာခြင်းမှ သရုပ်မဲ့ တည်ဆောက်ပုံများကို (abstract structures) လေ့လာခြင်းသို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ ၏ အုပ်စုသီအိုရီ (group theory) ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်၊<ref name="MB_Ch24" /> ဝီလျံ ရိုဝမ် ဟာမီလ်တန် ၏ ဖလှယ်၍မရသော ကွာတာနီယွန်များ (non-commutative quaternions) ကို တီထွင်မှုနှင့် ဂျော့ချ် ဘူးလ် ၏ ယုတ္တိဗေဒ အက္ခရာသင်္ချာတို့နှင့်အတူ (algebra of logic) အက္ခရာသင်္ချာသည် ရိုးရာကိန်းများနှင့် အမှီအခိုကင်းသော လေ့လာမှုတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းသည် တိကျသော နဂိုမှန်အဆိုများ (axioms) နှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်း နိယာမများဖြင့် (laws of combination) သတ်မှတ်ထားသော သရုပ်မဲ့ စနစ်များကို လေ့လာခြင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ * ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ နှင့် ကဲကုလပ် (Analysis and Calculus) - ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Analysis) သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပမာဏများ (continuous magnitudes)၊ စုဆုံမှတ်များ (limits) နှင့် အနန္တ လုပ်ငန်းစဉ်များကို (infinite processes) ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသော သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အစောဆုံး မူလအစမှာ ဂရိလူမျိုးများ၏ "ကုန်စင်အောင်လုပ်ခြင်း နည်းလမ်း" (method of exhaustion) တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းကို ကနိုင်းဒပ်စ်မှ ယူဒေါက်စပ်စ် က သဘောတရားရေးရာအရ တီထွင်ခဲ့ပြီး အာခီမီးဒီးစ် က ဧရိယာများနှင့် ထုထည်များကို ရှာဖွေရာတွင် စနစ်တကျ အသုံးချခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch8">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=8}}</ref> ၁၇ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် အိုင်ဆက် နယူတန် နှင့် ဂေါ့ဖရိဒ် ဝီလ်ဟမ် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် တို့သည် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများဆိုင်ရာ (infinitesimals) သဘောတရားများကို စုစည်း၍ ကဲကုလပ် (Calculus) ကို သီးခြားစီ တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ထိမျဉ်းများ သို့မဟုတ် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်များကို]] (derivatives) ရှာဖွေရန် ယေဘုယျ အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများကို (algorithms) ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ထို့ပြင် ဧရိယာများ သို့မဟုတ် အင်တီဂရယ်များကို (integrals) ရှာဖွေရန်အတွက်လည်း အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။<ref name="MB_Ch19">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=19}}</ref> ၁၉ ရာစုတွင် အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ၊ ကားလ် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် နှင့် ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာကို "ဂဏန်းသင်္ချာအသွင်ပြောင်း" (arithmetized) ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ၎င်းကို ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ပင်ကိုသိစိတ်အပေါ် (geometric intuition) မှီခိုနေရခြင်းမှ ဖယ်ရှားပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် စုဆုံမှတ်များ၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) နှင့် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ၏]] (real numbers) တိကျသေချာသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များအပေါ် အခြေခံသည့် တိကျသေချာသော အခြေခံအုတ်မြစ်ပေါ်တွင် (rigorous foundation) တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> * တိုပေါ်လော်ဂျီ (Topology) - ကနဦးတွင် နေရာအား ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းအဖြစ် (analysis situs) ပေါ်ထွက်လာသော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]]သည် ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံများ၏ (spatial configurations) မွေးရာပါ အရည်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်များကို (qualitative aspects) လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအသွင်အပြင်များသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော တစ်-တစ် အသွင်ပြောင်းခြင်းများအောက်တွင် (continuous one-to-one transformations) မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariant) အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ ဤဘာသာရပ်ကို လူအများက "ရာဘာချပ် ဂျီဩမေတြီ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ အွန်ရီ ပွန်ကာရေး သည် ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီ သို့မဟုတ် ပေါင်းစပ်ခြင်းဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီကို (combinatorial topology) စတင်တည်ထောင်သူဟု ဆိုနိုင်သည်။ သူသည် ပုံသဏ္ဌာန်များကို [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများအဖြစ်]] (manifolds) ရှုမြင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်နေမှုကို လေ့လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဖဲလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် [[အစုသီအိုရီ]]အခြေခံ တိုပေါ်လော်ဂျီ (point-set topology) အတွက် နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို (axiomatic foundation) ပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] ပတ်ဝန်းကျင်များကြားရှိ (neighborhoods of elements) ဆက်သွယ်ချက်များအပေါ်တွင်သာ အပြည့်အဝအခြေခံ၍ သရုပ်မဲ့ ရပ်ဝန်းများကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> * ဖြစ်တန်စွမ်း နှင့် အသုံးချ သင်္ချာ (Probability and Applied Mathematics) - [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်း]] သီအိုရီ (probability theory) သည် ၁၇ ရာစုတွင် ဘလေ့စ် ပက်စ်ကယ် နှင့် ပီယား ဒေ ဖဲမ တို့ကြား ကံစမ်းကစားနည်းများနှင့် (games of chance) ပတ်သက်၍ စာပေးစာယူပြုလုပ်ရာမှ စတင်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch17" /> ၎င်းကို ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ပီယား ဆိုင်မွန် လာပလေ့စ် က အဓိကကျသော သိပ္ပံနည်းကျ ကိရိယာတစ်ခုအဖြစ် စနစ်တကျ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch22">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=22}}</ref> ၂၀ ရာစုတွင် အသုံးချ သင်္ချာ (Applied mathematics) သည် ဂိမ်းသီအိုရီ (game theory)၊ ဆိုက်ဘာနက်တစ်နှင့် (cybernetics) ကွန်ပျူတာသိပ္ပံကဲ့သို့သော (computer science) နယ်ပယ်များသို့ အကြီးအကျယ် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ ၎င်းကို ဂျွန် ဖွန်နွိုင်းမန်း နှင့် အလန် ကျူးရင်း ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များက ရှေ့ဆောင်လမ်းပြခဲ့ကြသည်။ ကွန်ပျူတာများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ သုတေသနကို အခြေခံမှစ၍ ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းတွင် (numerical analysis) အထောက်အကူပြုခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် အရောင်လေးမျိုး ယူဆချက်ကဲ့သို့သော (Four-Color Conjecture) ရှုပ်ထွေးသည့် သင်္ချာသီအိုရီများကို သက်သေပြရန်အတွက် လိုအပ်သော ကြီးမားလှသည့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ စွမ်းအားကို (computational power) ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[Category:သင်္ချာ]] [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ]] 6zmb382zxutz4ppcncdc5h9qbs59x3s 1059527 1059501 2026-10-19T21:15:04Z Mkant00 135890 expansion on areas on mathematics 1059527 wikitext text/x-wiki [[File:Euclid.jpg|right|thumb|220px|ဘီစီအီး ၃ ရာစုမှ ဂရိ သင်္ချာပညာရှင် ယူကလစ် (ကွန်ပါထောက်တံ ကိုင်ထားသူ) ကို ပန်းချီဆရာ ရာဖယ် က ၎င်း၏ "အေသင်သားတို့ ကျောင်းတော်" အမည်ရ နံရံဆေးရေး ပန်းချီကားကြီးတွင် စိတ်ကူးပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယူကလစ်၏ ပုံမှာ မည်သည့်မီဒီယာတွင်မှ မကျန်ရစ်ဘဲ ဤသရုပ်ဖော်ချက်သည် ပုံဖော်သူ အနုပညာရှင်၏ စိတ်ကူးဉာဏ် ကွန့်မြူးချက်သာ ဖြစ်သည်။]] '''အသိပညာနှင့် စူးစမ်းလေ့လာခြင်း''' ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သော ရှေးဂရိဝေါဟာရ μάθημα (máthēma) မှဆင်းသက်လာသည့် သင်္ချာဘာသာရပ်ကို မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ရေတွက်ခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ရှေးပါဠိဝေါဟာရမှတစ်ဆင့် "သင်္ချာ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် သင်္ချာ၏ သဘောသဘာဝနှင့် ပတ်သက်၍ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များက ရှုထောင့်အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ စွယ်စုံရပညာရှင် ဂယ်လီလီယို (Galileo) က သဘာဝတရားကို ကျမ်းတစ်စောင်ဟု တင်စားခဲ့ပြီး ၎င်းကျမ်းကို သင်္ချာဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="Machamer2014">{{Citation |last=Machamer |first=Peter |year=2014 |title=Galileo Galilei |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=CSLI, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2014/entries/galileo/ |edition=Winter 2014}}</ref> သင်္ချာပညာရှင် ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) က သင်္ချာကို သိပ္ပံပညာရပ်များ၏ ဘုရင်မအဖြစ် တင်စားခဲ့သည်။<ref name="Beiler1964">{{citation |last=Beiler |first=Albert H. |title=Recreations in the Theory of Numbers (Dover Recreational Math) |publisher=Dover Publications |place=Mineola, NY |edition=2nd |year=1964 |isbn=978-0486210964 |page=1}}</ref> ထို့အပြင် ဘင်ဂျမင် ပီးယားစ် (Benjamin Peirce) က သင်္ချာသည် မလွှဲမသွေဖြစ်ရမည့် ဧကန်မုချ အကျိုးရလဒ်များကို ကောက်ချက်ချသော သိပ္ပံပညာရပ်ဖြစ်ကြောင်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။<ref name="Peirce1881">{{Citation |last=Peirce |first=Benjamin |title=Linear Associative Algebra |journal=American Journal of Mathematics |volume=4 |issue=1 |year=1881 |pages=97-229 |doi=10.2307/2369153 |url=http://www.jstor.org/stable/2369153 |publisher=The Johns Hopkins University Press}}</ref> ခေတ်ပြိုင် သင်္ချာပညာရှင်များသည် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြချက်]] (proof) ဖြင့် စစ်ဆေးအတည်ပြုနိုင်သော သရုပ်မဲ့ သဘောတရားများ (abstract concepts) နှင့် ပတ်သက်သည့် ဖော်ပြချက်များ (statements) ကို ဖော်ထုတ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သင်္ချာဘာသာရပ်ကို [[ကိန်း|ကိန်းများ]] (numbers)၊ ပမာဏများ (magnitudes) နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်များ (forms) ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာရပ်တစ်ခုအဖြစ်သာ တင်းကျပ်စွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဤဘာသာရပ်၏ အခြေခံအကျဆုံး မူလအစသည် သမိုင်းမတင်မီခေတ် လူသားတို့၏ ကိန်းနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တို့တွင်ရှိသော ဆင်တူညီမှုများကို တဖြည်းဖြည်း သတိပြုမိလာခြင်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တစ်ခုနှင့် အများအပြားကဲ့သို့သော ရိုးရှင်းသည့် ခြားနားချက်များကို သိမြင်မှတ်မိခြင်းမှသည် တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှု (one-to-one correspondence) ဆိုသည့် သရုပ်မဲ့ ဂုဏ်သတ္တိ (abstract property) အထိ ဆင့်ကဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အလားတူပင် ရက်ကန်းရက်ခြင်း၊ အိုးလုပ်ခြင်းနှင့် ခြင်းတောင်းရက်လုပ်ခြင်းတို့တွင် တွေ့ရသော ရှေးခေတ်လူသားတို့၏ ဒီဇိုင်းများသည် ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများ၊ ထပ်တူညီမှု (congruence) နှင့် [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီမှု]] (symmetry) တို့အတွက် အခြေခံအလေးထားမှုကို ပြသနေပြီး ယင်းက [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch1">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=1}}</ref> အစောပိုင်း သင်္ချာစနစ်များသည် အတွေ့အကြုံနှင့် လက်တွေ့အသုံးချမှုအပေါ်တွင် များစွာ အခြေခံထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရှေးခေတ် အီဂျစ်တွင် ဂျီဩမေတြီသည် မြေတိုင်းတာခြင်းနှင့် စိုက်ပျိုးမြေတိုင်းတာခြင်းအတွက် ကိရိယာတစ်ခုအနေဖြင့် အဓိက တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ယင်းသည် နိုင်းမြစ်၏ နှစ်စဉ်ရေကြီးမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="MB_Ch2">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=2}}</ref> တစ်ချိန်တည်းတွင် ရှေးခေတ် ဘေဘီလုံ သင်္ချာသည် ကိန်းဂဏန်းများအပေါ် များစွာအခြေခံပြီး အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများ (algorithms)၊ ဇယားများနှင့် [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (equations) ကို ခန့်မှန်းခြေ ဖြေရှင်းခြင်းတို့အပေါ် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch3">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=3}}</ref> ချက်ချင်း အသုံးချရန်ထက် ဉာဏ်ရည်ပိုင်းဆိုင်ရာ သိချင်စိတ်ပြင်းပြမှုက တွန်းအားပေးသည့် ပုံစံတကျ (formalized) ပြီး ကောက်ချက်ချ သိပ္ပံပညာရပ် (deductive science) တစ်ခုအနေဖြင့် သင်္ချာသည် ရှေးခေတ် ဂရိလူမျိုးများနှင့်အတူ စတင်ခဲ့သည်။ သေးလ် (Thales) နှင့် ပိုက်သာဂိုရပ်စ် (Pythagoras) ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ဤဘာသာရပ်ကို ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ ဖွဲ့စည်းမှုဆီသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူတို့သည် အခြေခံမူများမှတစ်ဆင့် သီအိုရမ်များ (theorems) ကို သင်္ချာနည်းကျ သက်သေပြသည့် အစောပိုင်း အစဉ်အလာများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch4">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=4}}</ref> နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ ကြာလာသောအခါ သင်္ချာသည် တည်ဆောက်ပုံ (structure) နှင့် သရုပ်မဲ့ ယုတ္တိဗေဒ (abstract logic) တို့၏ ကျယ်ပြန့်ပြီး အထူးပြုလွန်းသည့်အပြင် စည်းလုံးညီညွတ်သော ဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ်သို့ ဖြာထွက်လာခဲ့သည်။ == သင်္ချာ၏ ကဏ္ဍရပ်များ (Areas of Mathematics) == [[File:Alexander Grothendieck.jpg|right|thumb|220px|အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (Alexander Grothendieck, 1970)]] ပညာရပ် ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းသည် သဘာဝအလျောက် ကွဲပြားသော်လည်း အလွန်အမင်း အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်နေသော ဘာသာရပ်ခွဲများစွာအဖြစ် ပိုင်းခြားသွားသည်။ ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) သည် ပမာဏများ (quantities)၊ [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ]] (algebraic structures)၊ [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ]] [[ရပ်ဝန်း|ရပ်ဝန်းများ]] (geometric spaces) နှင့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပြောင်းလဲခြင်း (continuous change) ကဲ့သို့သော အခြေခံ လေ့လာစရာ သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ (mathematical objects) အရ သော်လည်းကောင်း၊ ၎င်းတို့၏ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ]] (axiomatic) နှင့် နည်းနာဆိုင်ရာ ဘောင်များ (methodological frameworks) အရ သော်လည်းကောင်း ကွဲပြားခြားနားသည့် နယ်ပယ်စုံ ပညာရပ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ သင်္ချာပညာရပ်များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရာတွင် အဓိကစံနှုန်းတစ်ခုမှာ သင်္ချာဘာသာရပ် ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုစနစ် (Mathematics Subject Classification - MSC) ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် သင်္ချာဘာသာရပ်ကို နိုင်ငံတကာ သုတေသနသိုလှောင်ရာဌာနများနှင့် ဂျာနယ်များတွင် အသုံးပြုသည့် အဆင့်ဆင့်ခွဲခြားထားသော အက္ခရာ-နံပါတ်စဉ်စနစ်တစ်ခုအဖြစ် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>Apostol (1974), p. 1.</ref> === အခြေခံသဘောတရားများ၊ သင်္ချာယုတ္တိဗေဒနှင့် ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Foundations, Mathematical Logic, and Category Theory) === [[File:Commutative diagram for morphism.svg|thumb|220px|မော်ဖစ်ဇင် <math>f: A \to B</math>, <math>g: B \to D</math>, <math>h: A \to C</math> နှင့် <math>k: C \to D</math> တို့သည် <math>g \circ f = k \circ h</math> ကို ပြည့်မီကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားသည့် [[ဖလှယ်ရပုံကြမ်း]]]] သင်္ချာအခြေခံသဘောတရားများ (foundations of mathematics) နှင့် သင်္ချာယုတ္တိဗေဒ (mathematical logic) သည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ယုတ္တိဆင်ခြင်မှု၏ (mathematical reasoning) ဝါစင်္ဂ (syntax)၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (semantics) နှင့် နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ ခိုင်လုံမှုတို့ကို (axiomatic validity) ပုံစံတကျ (formal) ဖြစ်စေသည်။ * '''သင်္ချာယုတ္တိဗေဒ (Mathematical logic):''' အဆိုများဆိုင်ရာကဲကုလပ် (propositional calculus) နှင့် ပထမအဆင့် ပရက်ဒီကိတ် ယုတ္တိဗေဒ (first-order predicate logic) အပါအဝင် ကောက်ချက်ချစနစ်များကို (deductive systems) ပုံစံတကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ နယ်ပယ်ခွဲများတွင် သက်သေပြချက်သီအိုရီ (proof theory — ပုံစံတကျ ကောက်ချက်ချမှုများ၏ (formal derivations) တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု၊ ဖြတ်တောက်မှု ဖယ်ရှားခြင်းနှင့် (cut-elimination) ပုံစံတကျ နဂိုမှန်အဆိုစနစ်များတစ်လျှောက် (formal axiomatic systems) ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုကို (consistency) လေ့လာခြင်း) နှင့် မော်ဒယ်သီအိုရီ (model theory — ပုံစံတကျ နဂိုမှန်အဆိုသီအိုရီများကို ပြည့်မီစေသည့် သင်္ချာဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများ၏ (mathematical structures) အတန်းအစားများကို (classes) လေ့လာခြင်း) တို့ ပါဝင်သည်။ * '''[[အစုသီအိုရီ|နဂိုမှန်အဆိုကိုအခြေခံသော အစုသီအိုရီ]] (Axiomatic set theory):''' [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (axiom of choice) ပါဝင်သော ဇာမီလို-ဖရန်ကယ် နဂိုမှန်အဆိုများ (Zermelo–Fraenkel axioms — <math>\mathsf{ZFC}</math>) မှတစ်ဆင့် ပုံစံတကျ ပြဋ္ဌာန်းလေ့ရှိသည့် ရှေးရိုးသင်္ချာ (classical mathematics) အတွက် စံပြု အခြေခံဘောင် (standard foundational framework) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သင်္ချာဆိုင်ရာအရာဝတ္ထုများကို တင်းကျပ်သော အစုဝင်ဖြစ်မှု ဆက်သွယ်ချက်များ (membership relations) <math>\in</math> ဖြင့် ထိန်းကျောင်းထားသည့် [[အစု|အစုများအဖြစ်]] (sets) ပုံစံတကျ ဖြစ်စေသည်။ * '''ထပ်ကျော့သီအိုရီ (Recursion theory) / တွက်ချက်နိုင်စွမ်းသီအိုရီ (Computability theory):''' ကျူးရင်း စက်များ (Turing machines) နှင့် ထပ်ကျော့ဖန်ရှင်များကို (recursive functions) ပုံစံတကျ ဖော်ထုတ်ရာမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး သင်္ချာဆိုင်ရာ ပုစ္ဆာများကို ၎င်းတို့၏ [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း|အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းအရ]] (algorithmically) ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း (decidability) နှင့် ဖြေရှင်းမရနိုင်မှု ဒီဂရီများ (ကျူးရင်း ဒီဂရီများ — Turing degrees / degrees of unsolvability) အလိုက် အဆင့်ခွဲခြားသည်။ * '''[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (Category theory):''' သင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို အရာဝတ္ထုများ၏ (objects) [[အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု|စုစည်းမှု]] (collection) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ဟုခေါ်သော ဦးတည်ချက်ပြမြှားများအဖြစ် (arrows) ပုံစံတကျ ဖော်ပြသည့် လွှမ်းခြုံသော တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ (category) <math>\mathcal{C}</math> တစ်ခုတွင် အရာဝတ္ထုများ၏ အတန်းအစား (class of objects) <math>\operatorname{Ob}(\mathcal{C})</math> နှင့် အရာဝတ္ထုအစုံ <math>A, B</math> တိုင်းအတွက် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] (associative) ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) နှင့် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များ (identity morphisms) ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော မော်ဖစ်ဇင်များ၏ စုစည်းမှု <math>\operatorname{Hom}_\mathcal{C}(A, B)</math> (အကယ်၍ <math>\mathcal{C}</math> သည် ဒေသအလိုက်သေးငယ်ပါက (locally small) အစုတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိသည်) တို့ ပါဝင်သည်။ ကတ်တဂိုရီများအကြား တည်ဆောက်ပုံထိန်း ပုံဖော်မှုများကို [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဖန်တာများအကြား အသွင်ပြောင်းလဲမှုများကို [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ === ကိန်းသီအိုရီနှင့် ဂဏန်းသင်္ချာ (Number Theory and Arithmetic) === [[File:Pierre de Fermat.jpg|right|thumb|220px|ပီယား ဒေ ဖဲမ (Pierre de Fermat)]] [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) သည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) <math>\mathbb{Z}</math>၊ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers) <math>\mathbb{Q}</math> နှင့် ၎င်းတို့၏ ကျယ်ပြန့်သော အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာနှင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ၏ (generalizations) ဂုဏ်သတ္တိများကို စစ်ဆေးလေ့လာသည်။ ရှေးခေတ်တွင် လော်ဂျစ်စတစ်နှင့် (logistic) [[ဂဏန်းသင်္ချာ]] (arithmetic) ကြားတွင် တင်းကျပ်သော ခွဲခြားမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ လော်ဂျစ်စတစ်သည် တွက်ချက်ခြင်းဆိုင်ရာ လက်တွေ့အသုံးချနည်းစနစ် (practical technique of computation) ဖြစ်ပြီး ဂဏန်းသင်္ချာသည် ကိန်းများ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို (properties of numbers) ဒဿနိကဗေဒအရ သို့မဟုတ် သဘောတရားရေးရာအရ လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကိန်းသီအိုရီသည် အဆိုပါ ဂဏန်းသင်္ချာမှ တိုက်ရိုက် ဆင်းသက်လာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။ အစောပိုင်း မှတ်တိုင်များတွင် ဂရိလူမျိုးများ၏ ကိန်းများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း ပါဝင်ပြီး ဤအမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းတွင် [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]] (prime numbers)၊ ဆပေါင်းကိန်းများ (composite numbers)၊ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံကိန်းများ]] (even numbers)၊ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်းများ]] (odd numbers) နှင့် ဆခွဲပေါင်းကိန်းများ (perfect numbers) တို့ ပါဝင်သည်။ အခြားမှတ်တိုင်တစ်ခုမှာ သုဒ္ဓကိန်းများ [[အနန္တ]] (infinitely many) ရှိကြောင်း ယူကလစ်၏ (Euclid) သက်သေပြချက် ဖြစ်သည်။<ref name="MB_Ch7">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=7}}</ref> ဤဘာသာရပ်သည် မရေမရာ ညီမျှခြင်းများ သို့မဟုတ် [[ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်း|ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်းများကို]] (indeterminate (Diophantine) equations) လေ့လာခြင်းမှတစ်ဆင့် သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဤလေ့လာမှုများကို ဒိုင်အိုဖန်းတပ်စ် (Diophantus)၊ ဗြဟ္မဂုတ္တ (Brahmagupta) နှင့် ပီယား ဒေ ဖဲမ (Pierre de Fermat) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များက ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch11">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=11}}</ref> ၁၈၀၁ ခုနှစ်တွင် ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) သည် ၎င်း၏ Disquisitiones Arithmeticae စာအုပ်ဖြင့် ဤနယ်ပယ်ကို တော်လှန်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူသည် [[ထပ်တူကျမှုဆက်သွယ်ချက်|ထပ်တူကျမှုဆက်သွယ်ချက်များ၏]] ခေတ်သစ်သင်္ချာကို (modern mathematics of congruences) မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး [[ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental Theorem of Arithmetic) ကို သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch23">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=23}}</ref> မျက်မှောက်ခေတ် ကိန်းသီအိုရီတွင် အောက်ပါ အဓိက နယ်ပယ်ခွဲများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''အခြေခံဂဏန်းသင်္ချာနှင့် အဆင့်မြင့် ဂဏန်းသင်္ချာ (Elementary arithmetic and higher arithmetic):''' အခြေခံတွက်ချက်မှုများ (elementary operations — [[ပေါင်းခြင်း]] (addition)၊ [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication)၊ [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]] (division))၊ ကိန်းပြည့်များ၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ စား၍ပြတ်ခြင်း (divisibility)၊ သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (prime factorization) နှင့် [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|မော်ဂျူလာ]] [[ထပ်တူကျမှုဆက်သွယ်ချက်|ထပ်တူကျမှုဆက်သွယ်ချက်များ]] (modular congruences) <math>a \equiv b \pmod m</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ * '''[[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Algebraic number theory):''' [[ဖီးလ်ဒ်|ကိန်းရင်း ဖီးလ်ဒ်များ]] (algebraic number fields) <math>K/\mathbb{Q}</math> နှင့် ၎င်းတို့၏ [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း|ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်းများ]] (rings of integers) <math>\mathcal{O}_K</math> ကို လေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အဓိကအကြောင်းအရာများတွင် [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓအိုင်ဒီးလ်များ]] (prime ideals) <math>\mathfrak{p} \subset \mathcal{O}_K</math> မှတစ်ဆင့် ဖြေရှင်းသည့် အစုဝင်များ၏ သီးသန့်မဟုတ်သော ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (non-unique factorization)၊ အိုင်ဒီးလ်အတန်းအစား အုပ်စု (ideal class group) <math>\operatorname{Cl}(K)</math> နှင့် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ ယူနစ်သီအိုရမ် (Dirichlet's unit theorem) တို့ ပါဝင်သည်။ * '''[[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Analytic number theory):''' ကိန်းပြည့်များနှင့် သုဒ္ဓကိန်း ပြန့်ကျက်ပုံဆိုင်ရာ (distribution of prime numbers) ပုစ္ဆာများကို ဖြေရှင်းရန် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (complex analysis) နှင့် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (real analysis) တို့မှ နည်းလမ်းများကို အသုံးချခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Knopfmacher (1990), p. 15.</ref> အဓိက ကိရိယာများတွင် မျိုးထုတ် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး [[ကိန်းစဉ်တန်း|ကိန်းစဉ်တန်းများနှင့်]] (generating Dirichlet series) ရီးမန်း ဇီတာဖန်ရှင် (Riemann zeta function) တို့ ပါဝင်သည်။ <math display="block">\zeta(s) = \sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n^s} = \prod_{p \text{ prime}} \frac{1}{1 - p^{-s}} \quad (\operatorname{Re}(s) > 1)</math> * '''ဂဏန်းသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ (Arithmetic geometry):''' [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (algebraic geometry) နှင့် ကိန်းသီအိုရီတို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်းများနှင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်မဟုတ်သော ဖီးလ်ဒ်များ (non-algebraically closed fields — ကိန်းဖီးလ်ဒ်များနှင့် [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်|အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်များ]] (finite fields) ကဲ့သို့သော) အပေါ်ရှိ စကင်းမ်များ (schemes)၊ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ မျဉ်းကွေးများနှင့် (algebraic curves) အဘီလီယန် အဖြေစုများ၏ (abelian varieties) ဂဏန်းသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို လေ့လာသည်။ === အက္ခရာသင်္ချာ (Algebra) === [[File:Evariste Galois.jpg|right|thumb|220px|အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois)]] [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) သည် သတ်မှတ်ထားသော နဂိုမှန်အဆို အစုများနှင့် (axiom sets) ကိုက်ညီသည့် တွက်ချက်မှုများဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသော ပုံစံတကျ စနစ်များကို စူးစမ်းလေ့လာသည်။ သမိုင်းဆိုင်ရာ ကျယ်ပြန့်သော အဆင့်သုံးဆင့်ဖြင့် အက္ခရာသင်္ချာသည် ဆင့်ကဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ စကားပြောဟန် (rhetorical)၊ အတိုကောက်ဟန် (syncopated) နှင့် သင်္ကေတဟန် (symbolic) တို့ဖြစ်သည်။ စကားပြောဟန်သည် စကားလုံးများဖြင့်သာ အပြည့်အဝရေးသားခြင်း ဖြစ်ပြီး အတိုကောက်ဟန်သည် အတိုကောက်အချို့ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ကာ၊ သင်္ကေတဟန်သည် အက္ခရာများနှင့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ သင်္ကေတများကို အသုံးပြုသော ခေတ်သစ် အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ဘေဘီလုံနှင့် အီဂျစ်လူမျိုးများသည် အခြေခံ [[မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း|မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများနှင့်]] (linear equations) နှစ်ထပ်ကိန်း ညီမျှခြင်းများကို (quadratic equations) စတင်ဖြေရှင်းခဲ့ကြသည်။ ဉာဏ်သစ်သွေးသစ်ခေတ်တွင် ဂျီရိုလာမို ကာဒါနို (Gerolamo Cardano) နှင့် လူဒိုဗီကို ဖာရာရီ (Lodovico Ferrari) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် သုံးထပ်ညီမျှခြင်း (cubic equation) နှင့် လေးထပ်ညီမျှခြင်း (quartic equation) တို့အတွက် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေများကို (algebraic solutions) ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် စကစ်ပီယွန် ဒယ်လ် ဖဲရိုး (Scipione del Ferro) နှင့် နီကိုလို ဖွန်တာနာ တာတာဂလီယာ (Niccolò Fontana Tartaglia) တို့၏ သုံးထပ် အဖြေကို ကနဦး ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ပုံစံတကျ ဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch15">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=15}}</ref> ၁၉ ရာစုတွင် အက္ခရာသင်္ချာသည် [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ် ညီမျှခြင်းများကို]] (polynomial equations) လေ့လာခြင်းမှ သရုပ်မဲ့ တည်ဆောက်ပုံများကို (abstract structures) လေ့လာခြင်းသို့ သိသာစွာ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) ၏ [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်၊<ref name="MB_Ch24">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=24}}</ref> ဝီလျံ ရိုဝမ် ဟာမီလ်တန် (William Rowan Hamilton) ၏ ဖလှယ်၍မရသော [[ကွာတာနီယွန်|ကွာတာနီယွန်များကို]] (non-commutative quaternions) တီထွင်မှုနှင့် ဂျော့ချ် ဘူးလ် (George Boole) ၏ ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာတို့နှင့်အတူ (algebra of logic) အက္ခရာသင်္ချာသည် ရိုးရာကိန်းများနှင့် အမှီအခိုကင်းသော လေ့လာမှုတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းသည် တိကျသော နဂိုမှန်အဆိုများနှင့် (axioms) ပေါင်းစပ်ခြင်း နိယာမများဖြင့် (laws of combination) သတ်မှတ်ထားသော သရုပ်မဲ့ စနစ်များကို (abstract systems) လေ့လာခြင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာတွင် အောက်ပါ အဓိက မဏ္ဍိုင်ကြီးများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''[[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့အက္ခရာသင်္ချာ]] (Abstract algebra):''' အဓိက အက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများကို နဂိုမှန်အဆိုနည်းကျ လေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ** '''[[အုပ်စုသီအိုရီ]] (Group theory):''' [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] (associative) [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation)၊ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) နှင့် [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ပြောင်းပြန်အစုဝင်များဖြင့်]] (inverse elements) အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups) <math>(G, \cdot)</math> ကို လေ့လာသည်။<ref>Whitehead (2002), p. 12.</ref> နယ်ပယ်ခွဲများတွင် အဆုံးရှိအုပ်စုသီအိုရီ (finite group theory)၊ လီ အုပ်စုသီအိုရီ (Lie group theory) နှင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသီအိုရီ (representation theory) တို့ ပါဝင်သည်။ ** '''ကွင်းနှင့် ဖီးလ်ဒ်သီအိုရီ (Ring and field theory):''' [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings) <math>(R, +, \cdot)</math> ([[မြှောက်ခြင်း]]သည် [[ပေါင်းခြင်း]]အပေါ် [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ|ဖြန့်ဝေနိုင်သော]] (distributive) စနစ်) နှင့် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) <math>(F, +, \cdot)</math> (သုညမဟုတ်သော အစုဝင်တိုင်းတွင် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာပြောင်းပြန် (multiplicative inverse) ရှိသည့် <math>0 \ne 1</math> ဖြစ်သော သာမန်မဟုတ်သည့် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရကွင်းများ]] (commutative rings)) ကို လေ့လာသည်။<ref>Adamson (2007), p. 3.</ref> ဂယ်လ်ဝါသီအိုရီ (Galois theory) သည် ဖီးလ်ဒ်ပိုင်းများနှင့် (subfields) [[ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု|ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု၏]] (Galois group) [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများအကြား]] (subgroups) အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်မှုမှတစ်ဆင့် ဖီးလ်ဒ်တိုးချဲ့ချက်များ၏ (field extensions) အချိုးညီမှုများကို (symmetries) ပုံစံတကျ ဖော်ထုတ်သည်။ ** '''[[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးသီအိုရီ]] (Module theory):''' [[စကေလာ|စကေလာများကို]] (scalars) စိတ်ကြိုက်ကွင်း <math>R</math> တစ်ခုအတွင်း တည်ရှိခွင့်ပြုခြင်းဖြင့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများကို]] (vector spaces) ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်သည်။ * '''[[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာနှင့်]] မျဉ်းဖြောင့်အစုံအက္ခရာသင်္ချာ (Linear and multilinear algebra):''' ဖီးလ်ဒ် <math>F</math> အပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] <math>V</math>၊ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] (linear maps) <math>T: V \to W</math>၊ [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (matrices)၊ [[ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း|ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းများ]] (dual spaces) <math>V^*</math> နှင့် [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာမြှောက်လဒ်များ]] (tensor products) <math>V \otimes W</math> ဆိုင်ရာ သီအိုရီ ဖြစ်သည်။ * '''[[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ဖလှယ်ရအက္ခရာသင်္ချာ]] (Commutative algebra):''' အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီအတွက် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အခြေခံအဖြစ် အသုံးတော်ခံသည့် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရကွင်းများ]]၊ [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓအိုင်ဒီးလ်များနှင့်]] (prime ideals) မော်ဂျူးများ (modules) အပေါ် အဓိကထား လေ့လာသည်။ * '''[[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (Homological algebra):''' [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်|ချိတ်တန်းကွန်ပလက်စ်များ]] (chain complexes)၊ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|တိကျသော ကိန်းစဉ်များနှင့်]] (exact sequences) <math>\operatorname{Ext}</math> နှင့် <math>\operatorname{Tor}</math> ကဲ့သို့သော [[ဆင်းသက်ဖန်တာ|ဆင်းသက်ဖန်တာများမှတစ်ဆင့်]] (derived functors) ယေဘုယျ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ကတ်တဂိုရီများအတွင်းရှိ [[ဟိုမိုလော်ဂျီ|ဟိုမိုလော်ဂျီနှင့်]] (homology) [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] အုပ်စုများကို (cohomology groups) ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ === ဂျီဩမေတြီနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီ (Geometry and Topology) === [[File:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|right|thumb|220px|ရီနေ ဒေကားတ် (René Descartes)]] [[File:Poincare disc hyperbolic parallel lines.svg|thumb|220px|ဟိုက်ပါဘောလစ်ဂျီဩမေတြီကို အဖွင့်ယူနစ် အပိတ်ပြား (open unit disk) တစ်ခုအတွင်း ပရိုဂျက်ရှင်းချထားသည့် ပွန်ကာရေး အပိတ်ပြားမော်ဒယ် (Poincaré disk model)။ ဟိုက်ပါဘောလစ်မျဉ်းများကို နယ်နိမိတ်စက်ဝိုင်းအား ထောင့်မှန်ကျ ဖြတ်သန်းသွားသည့် စက်ဝိုင်းဝန်းပိုင်းများအဖြစ် ကိုယ်စားပြုထားသည်။]] [[File:Two coordinate charts on a manifold.svg|thumb|220px|မန်နီဖိုးပေါ်ရှိ ထပ်နေသော အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင်များကို ယူကလစ်ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသည့် ကိုဩဒိနိတ်မြေပုံချပ်နှစ်ခုနှင့် ၎င်းတို့အကြား ကူးပြောင်းမှု (coordinate charts and transition map)]] [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) သည် ပုံသဏ္ဌာန်များ၏ (shapes) ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (spatial properties)၊ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာများနှင့်]] (measurements) အသွင်ပြောင်းလဲမှုများကို (transformations) ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) သည် [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homeomorphisms — နှစ်ဖက်ဆက် အပြန်အလှန် တစ်ထပ်တည်းကျ ပုံဖော်မှုများ / bicontaneous bijections) နှင့် အဆက်မပြတ် ပုံပျက်ပြောင်းလဲမှုများ (continuous deformations — [[ဟိုမိုတိုပီ]] ထပ်တူညီမှုများ / homotopy equivalences) အောက်တွင် မပြောင်းလဲဘဲ တည်ရှိနေသော ဂုဏ်သတ္တိများကို (invariants) စူးစမ်းလေ့လာသည်။ မူလအစတွင် "မြေတိုင်းတာခြင်း" (earth measurement) အဖြစ် စတင်ခဲ့သော ဂျီဩမေတြီသည် ဂရိလူမျိုးများလက်အောက်တွင် ကောက်ချက်ချ သိပ္ပံပညာရပ်တစ်ခု (deductive science) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်မှာ ယူကလစ်၏ (Euclid) Elements စာအုပ်ဖြစ်ပြီး နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ဤဘာသာရပ်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch7" /> ၁၇ ရာစုတွင် ရီနေ ဒေကားတ် (René Descartes) နှင့် ပီယား ဒေ ဖဲမ (Pierre de Fermat) တို့သည် အက္ခရာသင်္ချာ ညီမျှခြင်းများကို (algebraic equations) ဂျီဩမေတြီ မျဉ်းကွေးများတွင် (geometric curves) အသုံးချခြင်းဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဂျီဩမေတြီကို (analytic geometry) ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ယင်းက ဂျီဩမေတြီကို [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ် ဝင်ရိုးများပေါ်တွင်]] (coordinate axes) ပုံဖော်နိုင်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch17">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=17}}</ref> ၁၉ ရာစုသည် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ တော်လှန်ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုကို တွေ့ကြုံခဲ့ရပြီး နီကိုလိုင်း လိုဘာချက်ဗ်စကီး (Nikolai Lobachevsky) နှင့် ယာနို့စ် ဘိုလိုင် (János Bolyai) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် ယူကလစ်၏ ပြိုင်မျဉ်း ကြိုတင်အဆိုကို (parallel postulate) ဖယ်ရှားလိုက်လျှင်ပင် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုရှိသော ဂျီဩမေတြီများ (consistent geometries) တည်ရှိနိုင်ကြောင်း ပြသခြင်းဖြင့် ယူကလစ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီကို (non-Euclidean geometry) တိုးတက်စေခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (Bernhard Riemann) သည် ကွေးညွှတ်နေသော [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများကို]] (curved metric spaces) အလွန်ယေဘုယျကျစွာ လေ့လာမှုကို မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ဤလေ့လာမှုကို ရီးမန်း ဂျီဩမေတြီဟု (Riemannian geometry) ခေါ်ဆိုသည်။ ယင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ယေဘုယျ နှိုင်းရသီအိုရီ (General Relativity) ကဲ့သို့သော ရူပဗေဒသီအိုရီများအတွက် သင်္ချာဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> တစ်ပြိုင်နက်တည်းတွင် ကနဦး၌ နေရာအား ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းအဖြစ် (analysis situs) ပေါ်ထွက်လာသော တိုပေါ်လော်ဂျီသည် ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံများ၏ (spatial configurations) မွေးရာပါ အရည်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်များကို (qualitative aspects) လေ့လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဤအသွင်အပြင်များသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော တစ်-တစ် အသွင်ပြောင်းခြင်းများအောက်တွင် (continuous one-to-one transformations) မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariant) အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ ဤဘာသာရပ်ကို လူအများက "ရာဘာချပ် ဂျီဩမေတြီ" (rubber-sheet geometry) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ အွန်ရီ ပွန်ကာရေး (Henri Poincaré) သည် ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] သို့မဟုတ် စီစဉ်တွဲစပ်မှုဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီကို (combinatorial topology) စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ပုံသဏ္ဌာန်များကို [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများအဖြစ်]] (manifolds) ရှုမြင်ကာ ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်နေမှုကို (connectivity) လေ့လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဖဲလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Felix Hausdorff) ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အစုသီအိုရီအခြေခံ တိုပေါ်လော်ဂျီ (point-set topology) အတွက် နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို (axiomatic foundation) ပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြပြီး [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] (elements) ပတ်ဝန်းကျင်များကြားရှိ (neighborhoods) ဆက်သွယ်ချက်များအပေါ်တွင်သာ အပြည့်အဝအခြေခံ၍ သရုပ်မဲ့ ရပ်ဝန်းများကို (abstract spaces) တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ဂျီဩမေတြီနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီကို အောက်ပါ နယ်ပယ်ခွဲများအဖြစ် စနစ်တကျ လေ့လာသည်။ * '''[[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ|ယူကလစ်နှင့်]] ပေါင်းစပ်ဂျီဩမေတြီ (Euclidean and synthetic geometry):''' ထပ်တူကျမှု (congruence)၊ ပြိုင်တူဖြစ်မှုနှင့် (parallelism) ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်မှုများကို (geometric constructions) သတ်မှတ်ပေးသည့် ယူကလစ်၏ အဆိုကြမ်းများအပေါ် (Euclid's postulates) အခြေခံထားသော ပြန့်ကားသော ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ (flat space) ရှေးရိုး နဂိုမှန်အဆို လေ့လာမှု (classical axiomatic study) ဖြစ်သည်။<ref>Eves (1963), p. 19.</ref> * '''ယူကလစ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီ (Non-Euclidean geometry):''' ပြိုင်မျဉ်းကြိုတင်အဆို မပါဝင်ဘဲ ဖော်ထုတ်ထားသည့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ဘောင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ** '''ဟိုက်ပါဘောလစ်ဂျီဩမေတြီ (Hyperbolic geometry):''' ကိန်းသေအနုတ် ကွေးညွှတ်မှုဖြင့် (constant negative curvature) ထင်ရှားပြီး ပေးထားသော မျဉ်းတစ်ခုပေါ်တွင် မရှိသည့် မည်သည့်အမှတ်မှမဆို ထိုမျဉ်းနှင့် ပြိုင်နေသော မျဉ်းပြိုင်ပေါင်း မရေမတွက်နိုင်အောင် များပြားစွာ (infinitely many parallel lines) တည်ရှိနိုင်သည်။<ref>Greenberg (2007), p. 142.</ref><ref>Faber (1983), p. 88.</ref> ** '''အဲလစ်ပတစ်ဂျီဩမေတြီ (Elliptic geometry):''' ပြိုင်မျဉ်းများ လုံးဝမတည်ရှိသည့် ကိန်းသေအပေါင်း ကွေးညွှတ်မှုဖြင့် (constant positive curvature) ထင်ရှားသည်။ * '''[[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ]] (Differential geometry):''' ချောမွေ့သော မန်နီဖိုးများပေါ်ရှိ (smooth manifolds) ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို လေ့လာရန် [[ကဲကုလပ်|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ကဲကုလပ်နှင့်]] အင်တီဂရယ်ကဲကုလပ် (differential and integral calculus)၊ တန်ဆာခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနှင့် (tensor analysis) မျဉ်းဖြောင့်အစုံအက္ခရာသင်္ချာတို့ကို (multilinear algebra) အသုံးချသည်။<ref>Courant (1937), p. 5.</ref> အဓိက ပညာရပ်ခွဲများတွင် ရီးမန်း ဂျီဩမေတြီ ([[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)|အတွင်းမြှောက်လဒ်]] (inner product) မက်ထရစ်တန်ဆာ (metric tensor) <math>g</math> တပ်ဆင်ထားသော)၊ ဆင်ပလက်တစ်ဂျီဩမေတြီ (symplectic geometry) နှင့် ရစ်ချီ ကဲကုလပ် (Ricci calculus — ပကတိ ဒစ်ဖရန်ရှယ်ကဲကုလပ် / absolute differential calculus) တို့ ပါဝင်သည်။<ref>Ricci & Levi-Civita (1900), p. 125.</ref> * '''[[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (Algebraic geometry):''' [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်ညီမျှခြင်းများဖြင့်]] (polynomial equations) အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ နေရာရပ်ဝန်းများဖြစ်သော အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစုများနှင့် (algebraic varieties) ၎င်းတို့ကို စကင်းမ်များအဖြစ် (schemes) ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်မှုများကို လေ့လာသည်။ ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီသည် [[အစည်း|အစည်းသီအိုရီ]] (sheaf theory) နှင့် [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ|အစည်းဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (sheaf cohomology) အပေါ် များစွာ မှီခိုလျက်ရှိသည်။<ref>Tennison (1975), p. 8.</ref> * '''တိုပေါ်လော်ဂျီ (Topology):''' ** '''ယေဘုယျတိုပေါ်လော်ဂျီ (General topology) / အစုသီအိုရီအခြေခံတိုပေါ်လော်ဂျီ (Point-set topology):''' [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) <math>(X, \tau)</math> ပေါ်တွင် အဖွင့်စုများ (open sets)၊ ပတ်ဝန်းကျင်များ (neighborhoods)၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity)၊ ကျစ်လျစ်မှုနှင့် (compactness) ဆက်စပ်နေမှုဆိုင်ရာ (connectedness) သဘောတရားများကို နဂိုမှန်အဆိုနည်းကျ ဖော်ထုတ်သည်။ ** '''[[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology):''' ရပ်ဝန်းများကို ဟိုမိုတိုပီ ထပ်တူညီမှုအထိ (up to homotopy equivalence) အဆင့်ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများကို (algebraic invariants — အခြေခံအုပ်စု (fundamental group) <math>\pi_1(X)</math> နှင့် [[ဟိုမိုလော်ဂျီ|ဆင်ဂူလာဟိုမိုလော်ဂျီ အုပ်စုများ]] (singular homology groups) <math>H_n(X)</math> ကဲ့သို့သော) တည်ဆောက်သည်။ ** '''ဒစ်ဖရန်ရှယ်တိုပေါ်လော်ဂျီ (Differential topology):''' [[မန်နီဖိုး#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော_မန်နီဖိုးများ_(Differentiable_Manifolds)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော မန်နီဖိုးများနှင့်]] (differentiable manifolds) ချောမွေ့သော ပုံဖော်မှုများကို (smooth maps) [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (diffeomorphism) အထိ စူးစမ်းလေ့လာပြီး မော့စ် သီအိုရီ (Morse theory)၊ ခွဲစိတ်မှုသီအိုရီ (surgery theory) နှင့် ကိုဘော်ဒစ်ဇင် (cobordism) ကဲ့သို့သော ကိရိယာများကို အသုံးချသည်။ === သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Mathematical Analysis) === [[File:Karl Weierstrass.jpg|right|thumb|220px|ကားလ် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် (Karl Weierstrass)]] [[File:Dedekind.jpeg|right|thumb|220px|ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း (Richard Dedekind)]] [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (analysis) သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပမာဏများ (continuous magnitudes)၊ [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (limits) နှင့် အနန္တ လုပ်ငန်းစဉ်များကို (infinite processes) ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသော သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲ ဖြစ်ပြီး အနန္တကိန်းစဉ်တန်းများ (infinite series)၊ အဆက်မပြတ်ဖန်ရှင်များနှင့် (continuous functions) ဒစ်ဖရန်ရှယ်အော်ပရေတာများနှင့် အင်တီဂရယ်အော်ပရေတာများကို (differential and integral operators) လေ့လာသည်။ ၎င်း၏ အစောဆုံး မူလအစမှာ ဂရိလူမျိုးများ၏ "ကုန်စင်အောင်လုပ်ခြင်း နည်းလမ်း" (method of exhaustion) တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းကို ကနိုင်းဒပ်စ်မှ ယူဒေါက်စပ်စ် (Eudoxus of Cnidus) က သဘောတရားရေးရာအရ တီထွင်ခဲ့ပြီး အာခီမီးဒီးစ် (Archimedes) က ဧရိယာများနှင့် (areas) ထုထည်များကို (volumes) ရှာဖွေရာတွင် စနစ်တကျ အသုံးချခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch8">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=8}}</ref> ၁၇ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် အိုင်းဆက် နယူတန် (Isaac Newton) နှင့် ဂေါ့တ်ဖရီးဒ် ဗီလ်ဟမ် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (Gottfried Wilhelm Leibniz) တို့သည် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများဆိုင်ရာ (infinitesimals) သဘောတရားများကို စုစည်း၍ [[ကဲကုလပ်|ကဲကုလပ်ကို]] (calculus) သီးခြားစီ တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် [[ထိမျဉ်း|ထိမျဉ်းများ]] (tangent lines) သို့မဟုတ် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်များကို]] (derivatives) ရှာဖွေရန် ယေဘုယျ [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း|အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများကို]] (algorithms) ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ထို့ပြင် ဧရိယာများ သို့မဟုတ် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်များကို]] (integrals) ရှာဖွေရန်အတွက်လည်း အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။<ref name="MB_Ch19">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=19}}</ref> ၁၉ ရာစုတွင် အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (Augustin-Louis Cauchy)၊ ကားလ် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် (Karl Weierstrass) နှင့် ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း (Richard Dedekind) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာကို "ဂဏန်းသင်္ချာအသွင်ပြောင်း" (arithmetized) ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ၎င်းကို ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ပင်ကိုသိစိတ်အပေါ် (geometric intuition) မှီခိုနေရခြင်းမှ ဖယ်ရှားပေးခဲ့ပြီး စုဆုံမှတ်များ၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) နှင့် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ၏]] (real numbers) တိကျသေချာသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များအပေါ် အခြေခံသည့် တိကျခိုင်မာသော အခြေခံအုတ်မြစ်ပေါ်တွင် (rigorous foundation) တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> မျက်မှောက်ခေတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာတွင် အောက်ပါ အဓိက ကဏ္ဍရပ်များ ပါဝင်သည်။ * '''ကိန်းစစ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Real analysis):''' [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်]] (real numbers) <math>\mathbb{R}</math>၊ [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေးရပ်ဝန်းများ]] (metric spaces)၊ စုဆုံမှတ်များ၊ [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များ]] (sequences)၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း၊ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု (differentiability) နှင့် [[ရီးမန်း အင်တီဂရယ်]] (Riemann integral) နှင့် [[လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်|လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်များကို]] (Lebesgue integrals) တိကျခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ * '''ကိန်းထွေးခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Complex analysis):''' [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးကိန်းရှင်များဆိုင်ရာ]] ဖန်ရှင်များ (functions of complex variables) <math>f: U \subset \mathbb{C} \to \mathbb{C}</math> ကို လေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖန်ရှင် <math>f: U \subset \mathbb{C} \to \mathbb{C}</math> တစ်ခုသည် အဖွင့် အရင်းအမြစ်စု (open domain) <math>U</math> အတွင်းရှိ အမှတ်တိုင်း၌ ကိန်းထွေး-ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်ပါက (complex-differentiable) [[ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်|ဟိုလိုမောဖစ်]] (holomorphic) ဖြစ်ပြီး ယင်းသည် ၎င်း၏ ကိန်းစစ်ပိုင်းနှင့် [[ကိန်းယောင်|ကိန်းယောင်ပိုင်း]] (real and imaginary parts) <math>u, v</math> သည် ကော်ချီ-ရီးမန်း [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများကို]] (Cauchy–Riemann equations) ပြည့်မီစေကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ <math display="block">\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y}, \quad \frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{\partial v}{\partial x}</math> * '''အတိုင်းအတာသီအိုရီနှင့် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (Measure theory and integration):''' ဆစ်ဂ်မာအက္ခရာသင်္ချာများ (<math>\sigma</math>-algebras) ပေါ်ရှိ အပေါင်းလက္ခဏာ အတိုင်းအတာများ (positive measures) <math>\mu</math> မှတစ်ဆင့် အလျား၊ ဧရိယာနှင့် ထုထည်တို့ကို (length, area, and volume) ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ပြီး [[လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်|လီဘက်ဂ် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းနှင့်]] (Lebesgue integration) <math>L^p</math> ဖန်ရှင်ရပ်ဝန်းများအတွက် (function spaces) အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ * '''ဖန်ရှင်နယ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Functional analysis):''' အတိုင်းအတာအနန္တ တိုပေါ်လော်ဂျီ ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (infinite-dimensional topological vector spaces)၊ အဓိကအားဖြင့် [[ဘာနက် ရပ်ဝန်း|ဘာနက် ရပ်ဝန်းများနှင့်]] (Banach spaces) [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း|ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများ]] (Hilbert spaces) <math>\mathcal{H}</math> အပြင် ၎င်းတို့အပေါ် သက်ရောက်သည့် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်အော်ပရေတာများ၏]] (linear operators) စပက်ထရယ် ဂုဏ်သတ္တိများကို (spectral properties) လေ့လာသည်။ * '''ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများ (Differential equations):''' ** '''ရိုးရိုး ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများ (Ordinary differential equations — ODEs):''' အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင် (independent variable) တစ်ခုတည်း၏ ဖန်ရှင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ဆင်းသက်ချက်များ ပါဝင်သည့် ညီမျှခြင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ** '''[[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများ]] (Partial differential equations — PDEs):''' ကိန်းရှင်စုံ ဖန်ရှင်များနှင့် (multivariable functions) ၎င်းတို့၏ ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (partial derivatives) ပါဝင်သည့် ညီမျှခြင်းများ ဖြစ်ပြီး တည်ဆောက်ပုံအရ အဲလစ်ပတစ် (elliptic)၊ ပါရာဘိုလစ် (parabolic) နှင့် ဟိုက်ပါဘောလစ် (hyperbolic) ညီမျှခြင်းများအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားသည်။ * '''ဟာမိုနစ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Harmonic analysis):''' ဒေသအလိုက်ကျစ်လျစ်သော [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများတစ်လျှောက်]] (locally compact abelian groups) လှိုင်းများ၏ [[ထပ်ဆင့်ခြင်းမူဝါဒ|ထပ်ဆင့်ခြင်း]] (superposition) အဖြစ် ဖန်ရှင်များနှင့် အချက်ပြလှိုင်းများကို (signals) ဖော်ပြရန် ဖူရီယေး ကိန်းစဉ်တန်းများနှင့် (Fourier series) ဖူရီယေး အသွင်ပြောင်းခြင်းများကို (Fourier transforms) ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်သည်။ * '''[[ကဲကုလပ်|ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ကဲကုလပ်]] (Calculus of variations):''' [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ]] ဖန်ရှင်နယ်များ (real-valued functionals) <math>J[y] = \int_{x_1}^{x_2} L(x, y(x), y'(x)) \, dx</math> ကို အဆုံးအဖြတ်အခြေအနေ (critical / stationary condition — <math>\delta J = 0</math>) ဖြစ်စေသည့် တည်ငြိမ်ဖန်ရှင်များကို (stationary functions) ရှာဖွေသည့် နည်းလမ်းများကို ဖော်ထုတ်ပေးပြီး မဖြစ်မနေလိုအပ်သော ပထမအဆင့် အခြေအနေတစ်ရပ်အဖြစ် အွိုင်လာ-လာဂေါင့် ညီမျှခြင်းများကို (Euler–Lagrange equations) ရရှိစေသည်။ === ပိုင်းစသီးခြား သင်္ချာနှင့် စီစဉ်တွဲစပ်မှုသင်္ချာ (Discrete Mathematics and Combinatorics) === ပိုင်းစသီးခြား သင်္ချာ (discrete mathematics) သည် အခြေခံအားဖြင့် ရေတွက်နိုင်သော (countable) သို့မဟုတ် ဆက်တိုက်မဖြစ်သော တည်ဆောက်ပုံများကို (discrete structures) စူးစမ်းလေ့လာသည်။ * '''စီစဉ်တွဲစပ်မှုသင်္ချာ (Combinatorics):''' အဆုံးရှိသော သို့မဟုတ် ရေတွက်နိုင်သော သီးခြားဖွဲ့စည်းမှုပုံစံများကို (finite or countable discrete configurations) လေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နယ်ပယ်ခွဲများတွင် ရေတွက်မှု စီစဉ်တွဲစပ်မှုသင်္ချာ (enumerative combinatorics — မျိုးထုတ်ဖန်ရှင်များမှတစ်ဆင့် (generating functions) သတ်မှတ်ထားသော စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီသည့် ဖွဲ့စည်းမှုပုံစံများကို ရေတွက်ခြင်း)၊ အစွန်းရောက် စီစဉ်တွဲစပ်မှုသင်္ချာ (extremal combinatorics — အကြီးဆုံး သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး ဖွဲ့စည်းမှုပုံစံများကို သတ်မှတ်ဆုံးဖြတ်ခြင်း) နှင့် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ စီစဉ်တွဲစပ်မှုသင်္ချာ (algebraic combinatorics) တို့ ပါဝင်သည်။ * '''[[ဂရပ်သီအိုရီ]] (Graph theory):''' ထိပ်စွန်းမှတ်များ (vertices) <math>V</math> နှင့် အနားများ (edges) <math>E</math> ၏ [[အစု|အစုများ]] (sets) ပါဝင်သည့် ဂရပ်များ (graphs) <math>G = (V, E)</math> ကို စူးစမ်းလေ့လာသည်။ အဓိက သဘောတရားများတွင် ဆက်စပ်နေမှု (connectivity)၊ ပြင်ညီဖြစ်မှု (planarity)၊ ဂရပ်အရောင်ခြယ်ခြင်း (graph coloring) နှင့် ကွန်ရက်[[စီးဆင်းမှု|စီးဆင်းမှုများ]] (network flows) ပါဝင်သည်။ * '''အစီအစဉ်သီအိုရီ (Order theory):''' [[တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစု|တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစုများ]] (partially ordered sets — posets) နှင့် လတ္တစ်များ (lattices) အပါအဝင် နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဆိုင်ရာ သဘောတရားကို (concept of comparison) ပုံစံတကျ ဖြစ်စေသည့် [[ဘိုင်နရီ ဆက်သွယ်ချက်|ဘိုင်နရီဆက်သွယ်ချက်များကို]] (binary relations) စူးစမ်းလေ့လာသည်။ === စတော့ကတ်စတစ်နှင့် အသုံးချသင်္ချာသိပ္ပံများ (Stochastics and Applied Mathematical Sciences) === အသုံးချသင်္ချာသည် (applied mathematics) လက်တွေ့စမ်းသပ်မှု၊ ရူပဗေဒနှင့် တွက်ချက်မှုစနစ်များကို (empirical, physical, and computational systems) ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် သင်္ချာဆိုင်ရာ သရုပ်မဲ့သဘောတရားများကို (mathematical abstractions) ဖော်ထုတ်ပေးသည်။ [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်းသီအိုရီသည်]] (probability theory) ၁၇ ရာစုတွင် ဘလေ့စ် ပက်စ်ကယ် (Blaise Pascal) နှင့် ပီယား ဒေ ဖဲမ (Pierre de Fermat) တို့ကြား ကံစမ်းကစားနည်းများနှင့် (games of chance) ပတ်သက်၍ စာပေးစာယူပြုလုပ်ရာမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch17" /> ၎င်းကို ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ပီယား ဆိုင်မွန် လာပလေ့စ် (Pierre-Simon Laplace) က အဓိကကျသော သိပ္ပံနည်းကျ ကိရိယာတစ်ခုအဖြစ် (scientific tool) စနစ်တကျ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch22">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=22}}</ref> ၂၀ ရာစုတွင် အသုံးချသင်္ချာသည် ဂျွန် ဖွန်နွိုင်းမန်း (John von Neumann) နှင့် အလန် ကျူးရင်း (Alan Turing) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြခဲ့သည့် [[ဂိမ်းသီအိုရီ]] (game theory)၊ ဆိုက်ဘာနက်တစ်နှင့် (cybernetics) ကွန်ပျူတာသိပ္ပံကဲ့သို့သော (computer science) နယ်ပယ်များသို့ အကြီးအကျယ် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ ကွန်ပျူတာများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ သုတေသနကို အခြေခံမှစ၍ ပြောင်းလဲစေခဲ့ပြီး ကိန်းဂဏန်းခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုပညာတွင် (numerical analysis) အထောက်အကူပြုခဲ့ကာ အရောင်လေးမျိုး ယူဆချက်ကဲ့သို့သော (Four-Color Conjecture) ရှုပ်ထွေးသည့် သင်္ချာသီအိုရီများကို သက်သေပြရန်အတွက် ကြီးမားလှသည့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ စွမ်းအားကို (computational power) ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> မျက်မှောက်ခေတ် အသုံးချသင်္ချာနှင့် စတော့ကတ်စတစ်တွင် အောက်ပါ အဓိက နယ်ပယ်ခွဲများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''ဖြစ်တန်စွမ်းသီအိုရီနှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ စာရင်းအင်းပညာ (Probability theory and mathematical statistics):''' ** ဖြစ်တန်စွမ်းသီအိုရီသည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း|ဖြစ်တန်စွမ်းရပ်ဝန်း]] (probability space) <math>(\Omega, \mathcal{F}, P)</math> ပေါ်ရှိ အန်ဒရီ ကိုးလ်မိုဂိုရော့ဗ် (Andrey Kolmogorov) ၏ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများမှတစ်ဆင့်]] (axioms) မသေချာမှုကို (uncertainty) ပုံစံတကျ ဖြစ်စေပြီး [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်းကိန်းရှင်များ]] (random variables)၊ [[စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်|စတော့ကတ်စတစ်လုပ်ငန်းစဉ်များ]] (stochastic processes)၊ မာတင်ဂေးလ်များနှင့် (martingales) စတော့ကတ်စတစ် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများကို]] (stochastic differential equations) လေ့လာသည်။ ** သင်္ချာဆိုင်ရာ စာရင်းအင်းပညာသည် (mathematical statistics) ပါရာမီတာ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (parameter estimation)၊ အဆိုပြုယူဆချက် စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် (hypothesis testing) ရီဂရက်ရှင်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုတို့အတွက် (regression analysis) သင်္ချာဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်များကို ဖော်ထုတ်ပေးသည်။ * '''ဒိုင်းနမစ်စနစ်များနှင့် အာဂေါဒစ် သီအိုရီ (Dynamical systems and ergodic theory):''' တိကျသော စည်းမျဉ်းများအရ အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲလာသော (time-evolving) စနစ်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး အထိုင်မှတ်များ (fixed points)၊ လမ်းခွဲထွက်ခြင်းများ (bifurcations)၊ ထူးဆန်းသော ဆွဲဆောင်စနစ်များနှင့် (strange attractors) မပြောင်းလဲသော အတိုင်းအတာများကို (invariant measures) စူးစမ်းလေ့လာသည်။ * '''သင်္ချာရူပဗေဒ (Mathematical physics):''' ယေဘုယျနှိုင်းရသီအိုရီတွင် (general relativity) [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ]] (differential geometry) နှင့် ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်တွင် (quantum mechanics) အော်ပရေတာအက္ခရာသင်္ချာ (operator algebras) ကဲ့သို့သော ရူပဗေဒသီအိုရီများ၌ သင်္ချာဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို တိကျခိုင်မာစွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေပြီး အသုံးချခြင်း ဖြစ်သည်။ * '''သင်္ချာဆိုင်ရာ အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင်ညှိနှိုင်းတွက်ချက်ခြင်း (Mathematical optimization):''' ကန့်သတ်ချက်များအောက်တွင် (constraints) ရည်မှန်းချက်ဖန်ရှင်များကို (objective functions) အများဆုံး သို့မဟုတ် အနည်းဆုံး ဖြစ်စေရန် အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းနှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ နည်းပညာများကို (algorithmic and analytical techniques) ဖော်ထုတ်ပေးပြီး မျဉ်းဖြောင့် ပရိုဂရမ်ရေးဆွဲခြင်းနှင့် (linear programming) ခုံးသော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာတို့ကို (convex analysis) လွှမ်းခြုံထားသည်။ * '''ကိန်းဂဏန်းခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုပညာ (Numerical analysis):''' ဆက်တိုက်ဖြစ်သော သင်္ချာပုစ္ဆာများကို ချဉ်းကပ်တွက်ချက်ရန် တည်ဆောက်မှုဆိုင်ရာ အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများကို (constructive algorithms) ဒီဇိုင်းရေးဆွဲ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ တည်ငြိမ်မှု (numerical stability)၊ ကိန်းပြည့်ပြုအမှားများနှင့် (round-off errors) တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ စုဆုံမှုကို (numerical convergence) ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ခေတ်သစ် တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာမှုများ (History and Modern Developments) == === ခေတ်သစ် ဂျီဩမေတြီ - ပေါင်းစပ်ခြင်း၊ ပရိုဂျက်တစ်၊ မက်ထရစ်နှင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် တည်ဆောက်ပုံများ (Modern Geometry: Synthetic, Projective, Metric, and Differential Structures) === [[File:Carl Friedrich Gauss.jpg|right|thumb|220px|ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ်]] [[File:Nikolay Ivanovich Lobachevsky.jpeg|right|thumb|220px|နီကိုလိုင်း လိုဘာချက်ဗ်စကီး]] [[File:Bolyai János (Márkos Ferenc festménye).jpg|right|thumb|220px|ယာနို့စ် ဘိုလိုင်]] [[File:Beltrami.jpg|right|thumb|220px|ယူဂျင်နီယို ဘယ်လ်ထရာမီ]] [[File:Felix Christian Klein.jpg|right|thumb|220px|ဖဲလစ် ကလိုင်း]] [[File:August Ferdinand Möbius.png|right|thumb|220px|ဩဂတ်စ် ဖာဒီနန် မိုးဘီးယပ်စ်]] ဆယ့်ကိုးရာစုသည် [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) တွင် တော်လှန်ရေးတစ်ရပ်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီး ၎င်းကို တင်းကျပ်သော [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ]] (Euclidean geometry) မူဘောင်မှ အချင်းချင်းချိတ်ဆက်နေသော ဂျီဩမေတြီစနစ်များ၏ ကျယ်ပြန့်သော စုစည်းမှုအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဤစနစ်များ၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းမှုသည် ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီကို ပုံမပျက် ရွေ့လျားမှု အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (rigid motion transformations) အောက်ရှိ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (invariants) အား လေ့လာခြင်းအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းကို သုည ကွေးညွှတ်မှု (zero curvature) နှင့် <math>ds^2 = dx^2 + dy^2 + dz^2</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော မက်ထရစ် (metric) တို့ဖြင့် ဝိသေသပြုထားသည်။ ယူကလစ် မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီများ (non-Euclidean geometries) တွင် ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ (hyperbolic geometry) နှင့် အဲလစ်ပတစ် ဂျီဩမေတြီ (elliptic geometry) သို့မဟုတ် [[စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ|စက်လုံး ဂျီဩမေတြီ]] (spherical geometry) တို့ ပါဝင်သည်။ ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီသည် ကိန်းသေ အနုတ် ကွေးညွှတ်မှု (constant negative curvature) ရှိသည်။ အဲလစ်ပတစ် သို့မဟုတ် စက်လုံး ဂျီဩမေတြီသည် ကိန်းသေ အပေါင်း ကွေးညွှတ်မှု (constant positive curvature) ရှိသည်။ အဖိုင်း ဂျီဩမေတြီ (affine geometry) သည် ပြိုင်တူဖြစ်ခြင်း (parallelism) နှင့် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိခြင်း (collinearity) တို့ကို ထိန်းသိမ်းထားသော အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (transformations) အပေါ် အာရုံစိုက်သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ပရိုဂျက်တစ် ဂျီဩမေတြီ (projective geometry) သည် နှစ်ထပ်အချိုး (cross-ratio) နှင့် ဒွန်တွဲမှု (duality) ကဲ့သို့သော ပရိုဂျက်တစ်ဖြစ်ခြင်းများအောက်ရှိ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများကို ဗဟိုပြုသည့် လွှမ်းခြုံနိုင်သော မူဘောင်တစ်ခုကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ ရီးမန်း ဂျီဩမေတြီ (Riemannian geometry) သည် ပြောင်းလဲနိုင်သော ကွေးညွှတ်မှု (variable curvature) နှင့် မက်ထရစ် တန်ဆာ (metric tensor) <math>ds^2 = \sum_{i,j} g_{ij}\,dx_i\,dx_j</math> တို့ဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသော ယေဘုယျပြုထားသည့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] <math>n</math> ရှိသော [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများ]]ကို (<math>n</math>-dimensional manifolds) လွှမ်းခြုံထားသည်။<ref name="MB_Ch24">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=24}}</ref> ခေတ်သစ် ဂျီဩမေတြီသည် အက်ခိုး ပေါ်လီတက်ကနစ် (École Polytechnique) ၌ ဂတ်စပတ် မွန်ချ် (Gaspard Monge) ကို ဗဟိုပြုသော အစောပိုင်း ၁၉ ရာစု ပြင်သစ်ကျောင်းမှ စတင်ခဲ့သည်။ မွန်ချ်၏ ကျောင်းသားများသည် ဤနယ်ပယ်ကို လမ်းကြောင်းမျိုးစုံသို့ ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ် ဒူပင်း (Charles Dupin) သည် မျက်နှာပြင်များဆိုင်ရာ သီအိုရီကို (theory of surfaces) မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ဆိုက်ကလိုက် (cyclide) ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သီအိုဒို အိုလီဗီယာ (Théodore Olivier) သည် သင်ကြားရေးအတွက် အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ဂျီဩမေတြီ ကြိုးမော်ဒယ်များကို (three-dimensional geometric string models) ရှေ့ဆောင်ဖန်တီးခဲ့သည်။ ချားလ်စ်-ဂျူးလ်စ် ဘရီယန်ချွန် (Charles-Jules Brianchon) သည် ပက်စ်ကယ် (Pascal) ၏ ဆန်းကြယ်သော ဆဋ္ဌဂံ သီအိုရမ်အတွက် (Pascal’s mystic hexagram theorem) ပရိုဂျက်တစ် ဒွန်တွဲ (projective dual) ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် "အမှတ်" (point) နှင့် "မျဉ်း" (line) ဟူသော သဘောတရားများကို အချင်းချင်းဖလှယ်လိုက်သောအခါတွင် ပြင်ညီ ပရိုဂျက်တစ် ဂျီဩမေတြီရှိ သီအိုရမ်များသည် မှန်ကန်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ ရောန်-ဗစ်တာ ပွန်စလတ် (Jean-Victor Poncelet) သည် ၎င်း၏ ၁၈၂၂ ခုနှစ်ထုတ် Traité des propriétés projectives des figures စာအုပ်တွင် ပရိုဂျက်တစ် ဂျီဩမေတြီကို သီးခြားလွတ်လပ်သော ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) မူဝါဒနှင့် အနန္တအမှတ်များ (ideal points) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြင်ညီတစ်ခုရှိ စက်ဝိုင်းအားလုံးက မျှဝေပိုင်ဆိုင်ထားသော အနန္တရှိ ကွန်ဂျူဂိတ် [[ကိန်းယောင်]] စက်ဝိုင်းအမှတ်များ (conjugate imaginary circular points) နှစ်ခုကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ယင်းအမှတ်များကို <math>I</math> နှင့် <math>J</math> ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ မီရှဲလ် ရှားလ် (Michel Chasles) သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်ရှိ အမှတ်လေးမှတ်၏ နှစ်ထပ်အချိုးကို (cross-ratio) အလေးပေးဖော်ပြခဲ့ပြီး ယင်းကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ :<math>\frac{c - a}{c - b} : \frac{d - a}{d - b}</math> သူသည် ဤနှစ်ထပ်အချိုးသည် ပရိုဂျက်တစ် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (projective transformations) အောက်တွင် ပကတိ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိရှိကြောင်းကို (invariant) သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ပေါင်းစပ် မက်ထရစ် ဖန်ရှင် ဂျီဩမေတြီ (synthetic metric geometry) တွင် ဂျက်ကော့ဘ် ရှတိုင်းနား (Jakob Steiner) သည် ယူကလစ် တည်ဆောက်ပုံများအားလုံးကို မျဉ်းဖြောင့်တံတစ်ခုနှင့် (straightedge) ဗဟိုကို (center) ရှင်းလင်းစွာပေးထားသော အထိုင်စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းကိုသာ (single fixed circle) အသုံးပြု၍ အပြီးသတ်နိုင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ သူသည် သုံးထပ်ကိန်းမျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်ရှိ မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ဆယ့်ခုနစ်ကြောင်းကိုလည်း (twenty-seven straight lines on a cubic surface) လေ့လာခဲ့ပြီး ထောင့်ကို ထိန်းသိမ်းထားသော အသွင်ပြောင်းခြင်းဖြစ်သည့် (angle-preserving transformation) ပြောင်းပြန်လှန် ဂျီဩမေတြီ (inversive geometry) ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဤဂျီဩမေတြီတွင် အမှတ် <math>P</math> နှင့် <math>P'</math> တို့သည် အချင်းဝက် (radius) <math>r</math> ရှိပြီး ဗဟို <math>O</math> ၌ရှိသော စက်ဝိုင်းတစ်ခုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အချင်းချင်း ပြောင်းပြန်ဖြစ်ကြသည် (inverse)။ ၎င်းတို့သည် <math>(OP)(OP') = r^2</math> ကို ပြည့်စုံစေသည်။<ref name="MB_Ch24" /> ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဂျီဩမေတြီ (analytic geometry) ကို ယူလီယပ်စ် ပလွတ်ကာ (Julius Plücker) က ပြန်လည်အသက်ဝင်စေခဲ့ပြီး သူသည် ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိနေခဲ့သော ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် အတိုကောက် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းကို (abridged notation) တီထွင်ခဲ့သည်။ ပလွတ်ကာ၊ ဩဂတ်စ် ဖာဒီနန် မိုးဘီးယပ်စ် (August Ferdinand Möbius)၊ ကားလ် ဝီလ်ဟမ် ဖွိုင်ယာဘတ် (Karl Wilhelm Feuerbach) နှင့် အက်တီယန် ဘိုဘီလီယာ (Étienne Bobillier) တို့သည် တစ်ပြေးညီ ကိုဩဒိနိတ်များ (homogeneous coordinates) ကို သီးခြားစီ မိတ်ဆက်ခဲ့ကြသည်။ ထို[[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]]တွင် <math>t = 0</math> သည် အနန္တရှိ မျဉ်းကို (line at infinity) ကိုယ်စားပြုသည်။ ပလွတ်ကာသည် မျဉ်း ကိုဩဒိနိတ်များ (line coordinates) ကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် <math>(u, v, w)</math> ဖြစ်ကြပြီး မျဉ်းတစ်ကြောင်းပေါ်ရှိ အမှတ်များဟူသော သဘောတရားကို အမှတ်တစ်ခုကို ဖြတ်သန်းသွားသော မျဉ်းများဟူသော ဒွန်တွဲသဘောတရားအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် သူသည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ မျဉ်းကွေး (algebraic curve) တစ်ခု၏ အဆင့် (order) <math>n</math>၊ အတန်းအစား (class) <math>m</math>၊ ဆုံမှတ်များ (nodes) <math>\delta</math>၊ အချွန်မှတ်များ (cusps) <math>\kappa</math>၊ ငြိမ်နေသော ထိမျဉ်းများ သို့မဟုတ် အကွေ့မှတ်များ (stationary tangents/inflections) <math>\iota</math> နှင့် ထိမျဉ်းနှစ်ထပ်များ (bitangents) <math>\tau</math> တို့ကို ဆက်စပ်ပေးသော ညီမျှခြင်းများကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ :<math>m = n(n - 1) - 2\delta - 3\kappa \quad \text{and} \quad n = m(m - 1) - 2\tau - 3\iota</math> :<math>\iota = 3n(n - 2) - 6\delta - 8\kappa \quad \text{and} \quad \kappa = 3m(m - 2) - 6\tau - 8\iota</math> ယူကလစ်၏ ပဉ္စမမြောက် ကြိုတင်အဆိုကို (Fifth Postulate) သက်သေပြရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် ၎င်းမပါဘဲ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု (consistent) ရှိသော ဂျီဩမေတြီများ တည်ရှိနိုင်ကြောင်းကို သင်္ချာပညာရှင်များက ပြသနိုင်ခဲ့ချိန်တွင် အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။ ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) သည် ဤအချက်ကို စောစီးစွာကတည်းက သီးသန့် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် နီကိုလိုင်း အိုင်ဗန်နိုဗစ်ချ် လိုဘာချက်ဗ်စကီး (Nikolai Ivanovich Lobachevsky) သည် ၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ယာနို့စ် ဘိုလိုင် (János Bolyai) သည် ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း ယူကလစ် မဟုတ်သော ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ၏ (non-Euclidean hyperbolic geometry) ပထမဆုံး ပုံစံတကျ စနစ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဤဂျီဩမေတြီတွင် တြိဂံတစ်ခု၏ ထောင့်ပေါင်းလဒ်သည် (angle sum) ၁၈၀ ဒီဂရီထက် တိကျစွာ လျော့နည်းသည်။ ယူဂျင်နီယို ဘယ်လ်ထရာမီ (Eugenio Beltrami) သည် ဤဂျီဩမေတြီ၏ နှိုင်းရ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုကို (relative consistency) ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ဆူဒိုစက်လုံးမျက်နှာပြင် (pseudosphere) ပေါ်တွင် လက်တွေ့ဖော်ဆောင်ခြင်းဖြင့် သက်သေပြခဲ့သည်။ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ|ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီ]] (differential geometry) ကို ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါက်စ်က ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သူသည် ဂေါက်ရှန်း ကွေးညွှတ်မှု (Gaussian curvature) <math>K</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကွေးနေသော ကိန်းရှင်ကြားခံ မျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်ရှိ မျဉ်းကွေးအလျား (arc length) သည် နှစ်ထပ်ကိန်း ဒစ်ဖရန်ရှယ်ပုံစံ (quadratic differential form) <math>ds^2 = E\,du^2 + 2F\,du\,dv + G\,dv^2</math> အပေါ် မူတည်ကြောင်းကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (Bernhard Riemann) ၏ ၁၈၅၄ ခုနှစ် ဟာဘီလီတေးရှင်း ဟောပြောချက်သည် ၎င်းကို အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (continuous) အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသော မန်နီဖိုးများအထိ (n-dimensional manifolds) ယေဘုယျပြုခဲ့သည်။ ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖဲလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) သည် သူ၏ အာလန်ဂန် အစီအစဉ် (Erlanger Programm) မှတစ်ဆင့် ဤကွဲပြားနေသော ဂျီဩမေတြီများကို ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဂျီဩမေတြီကို တိကျသော အသွင်ပြောင်းအုပ်စုများ (transformation groups) အောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (invariant properties) အား လေ့လာခြင်းအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ - တည်ဆောက်ပုံများ၊ ဖလှယ်၍မရသော စနစ်များနှင့် နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်း (Abstract Algebra: Structures, Noncommutative Systems, and Axiomatization) === [[File:Arthur_Cayley.jpg|right|thumb|220px|အာသာ ကေးလီ]] [[File:Hermann_Grassmann_etching.jpg|right|thumb|220px|ဟာမန် ဂရပ်စ်မန်း]] [[File:GeorgFrobenius_(cropped).jpg|thumb|220px|ဖာဒီနန် ဂျော့ချ် ဖရိုဘီးနီးယပ်စ်]] [[File:Noether.jpg|right|thumb|220px|အမ်မီ နိုသာ (1900)]] ဆယ့်ကိုးရာစုနှင့် နှစ်ဆယ်ရာစုများအတွင်း အက္ခရာသင်္ချာသည် ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ညီမျှခြင်းများကို လေ့လာခြင်းမှ အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures)၊ တွက်ချက်မှုများ (operations) နှင့် နဂိုမှန်အဆိုများ (axioms) တို့ကို သရုပ်မဲ့ လေ့လာခြင်းဆီသို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ယင်းက [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups)၊ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings) နှင့် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) ကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းနိုင်ရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> သင်္ကေတ အက္ခရာသင်္ချာ၏ (symbolic algebra) အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ဂျော့ချ် ပီးကော့ (George Peacock) နှင့် ဩဂတ်စတပ်စ် ဒီ မော်ဂန် (Augustus De Morgan) တို့က တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ပီးကော့သည် ဂဏန်းသင်္ချာဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာကို (arithmetical algebra) သင်္ကေတ အက္ခရာသင်္ချာမှ ခွဲခြားပြသခဲ့သည်။ ဒီ မော်ဂန်ကမူ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ သင်္ကေတများသည် (operational symbols) အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ခြင်းများသာဖြစ်ကြောင်း (arbitrary abstractions) ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ဂျော့ချ် ဘူးလ် (George Boole) သည် ယုတ္တိဗေဒနှင့် [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) ဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာကို (algebra of logic) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် စကြဝဠာ အစု (universal set) ကို <math>1</math> ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဗလာစု (null set) ကို <math>0</math> ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပေါင်းစပ်စု (union) ကို <math>+</math> ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) ကို <math>\times</math> ဖြင့်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ပြသခဲ့ပြီး ထပ်တူရပေး နိယာမ (idempotent law) <math>x^2 = x</math> ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဖလှယ်၍မရသော စနစ်များ (noncommutative systems) သည် ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ရိုဝမ် ဟာမီလ်တန် (William Rowan Hamilton) က မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ နိယာမ]] (commutative law of multiplication) ကို စွန့်လွှတ်ကာ ကွာတာနီယွန်များ (quaternions) ကို တီထွင်လိုက်ချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ :<math>i^2 = j^2 = k^2 = ijk = -1</math> :<math>ij = k = -ji, \quad jk = i = -kj, \quad ki = j = -ik</math> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဟာမန် ဂရပ်စ်မန်း (Hermann Grassmann) သည် <math>n</math>-တိုင်းတာမှုရှိသော မျဉ်းဖြောင့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (linear vector spaces) ဆိုင်ရာ သီအိုရီကို တိုးတက်စေခဲ့သည်။ ထို့နောက် အာသာ ကေးလီ (Arthur Cayley) သည် ကိန်းအုံ အက္ခရာသင်္ချာ (matrix algebra) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဟာမီလ်တန်-ကေးလီ သီအိုရမ်ကို သက်သေပြခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ဂျိမ်းစ် ဂျိုးဆက် ဆေးလ်ဗက်စတာ (James Joseph Sylvester) သည် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ သီအိုရီ (invariant theory) ကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။ ဘင်ဂျမင် ပီးယားစ် (Benjamin Peirce) နှင့် ချားလ်စ် ဆန်ဒါးစ် ပီးယားစ် (Charles Sanders Peirce) တို့သည် မျဉ်းဖြောင့် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] အက္ခရာသင်္ချာများ (linear associative algebras) ကို ဆက်လက် အမျိုးအစားခွဲခြားခဲ့ကြသည်။ ယင်း၏ အထွတ်အထိပ်ရလဒ်အနေဖြင့် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers)၊ [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) နှင့် ကွာတာနီယွန်များသည်သာလျှင် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]အဆုံးရှိသော (finite-dimensional) ကိန်းစစ် ဖက်စပ်ရ အစား အက္ခရာသင်္ချာများ (division algebras) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ဤအမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း သီအိုရမ်ကို (classification theorem) ဖာဒီနန် ဂျော့ချ် ဖရိုဘီးနီးယပ်စ် (Ferdinand Georg Frobenius) က ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ စီ အက်စ် ပီးယားစ်က ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် သီးခြားစီလည်းကောင်း ပုံစံတကျ အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> အုပ်စုများ၊ ကွင်းများနှင့် ဖီးလ်ဒ်များကို သဘောတရားအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခြင်းက ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) ကို ပုံစံတကျ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) သည် ပိုလီနိုမီရယ် (polynomial) ဖြေရှင်း၍ရနိုင်စွမ်း (solvability) ကို ပါမြူတေးရှင်း (permutation) အချိုးညီမှုများနှင့် (symmetries) ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ညီမျှခြင်းတစ်ခုကို ကိန်းရင်းများ (radicals) ဖြင့် ဖြေရှင်း၍ရရန်မှာ ၎င်း၏ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု (Galois group) ဖြေရှင်း၍ရသော (solvable) အုပ်စုဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်ကြောင်း သူက သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း (Richard Dedekind) သည် ကိန်း ဖီးလ်ဒ် (number field) ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့် [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓ]]ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (unique prime factorization) ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်အတွက် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်]]ရင်းများ (algebraic integers) ၏ ကွင်းများတွင် အိုင်ဒီးလ်များကို (ideals) မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဂျေ အိတ်ချ် အမ် ဝက်ဒါဘန်း (J. H. M. Wedderburn) သည် ဆီမီးရိုးရှင်းသော အက္ခရာသင်္ချာများအတွက် (semisimple algebras) တည်ဆောက်ပုံ သီအိုရမ်များကို (structure theorems) ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အန်းစ် ရှတိုင်းနစ်ဇ် (Ernst Steinitz) သည် ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီ (field theory) ကို နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> အမ်မီ နိုသာ (Emmy Noether) သည် အစဉ်လိုက်တိုး ချိတ်တန်း အခြေအနေများ (ascending chain conditions) ကို အသုံးပြု၍ နဂိုမှန်အဆိုကိုအခြေခံသော ကွင်းသီအိုရီ (axiomatic ring theory) ကို တိုးတက်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်များကို ဂေါ့လော့ ဖရေဂါ (Gottlob Frege) နှင့် ဂျူဆက်ပီ ပီယာနို (Giuseppe Peano) တို့က ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ဖရေဂါသည် ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) ကို ယုတ္တိဗေဒမှ ဆင်းသက်ရယူရန် ကြိုးစားခဲ့ပြီး ပီယာနိုသည် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) အတွက် နဂိုမှန်အဆို အခြေခံအုတ်မြစ်ကို (axiomatic foundation) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ - တိကျသေချာမှု၊ ကိန်းစစ်နှင့် ကိန်းထွေး ကိန်းရှင်များ၊ နှင့် အတိုင်းအတာ သီအိုရီ (Analysis: Rigor, Real and Complex Variables, and Measure Theory) === [[File:Bernhard_Riemann_3.jpg|right|thumb|220px|ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (1862)]] [[File:Augustin-Louis_Cauchy_1901.jpg|right|thumb|220px| ကော်ချီ၏ ကျောက်ပုံနှိပ်ပုံ (1840)]] ကဲကုလပ် (calculus) သည် ၁၉ ရာစုတွင် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံအရ မှန်းဆထားသော တိကျမှုမရှိသည့် သက်သေပြချက်များမှ တိကျသေချာသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (rigorous mathematical analysis) သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဤအပြောင်းအလဲသည် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) နှင့် စုဆုံမှတ်များကို (limits) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ လှည့်လည်နေမှုများကို (logical circularity) ဖယ်ရှားရန် လိုအပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="MB_Ch23">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=23}}</ref> ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် သင်္ချာပညာရှင် ငါးဦးသည် ကိန်းစစ်များအတွက် သီးသန့် ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ် မေရေး (Charles Méray)၊ ကားလ် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် (Karl Weierstrass)၊ ဟိုင်းနရစ် အက်ဒ်ဝပ် ဟိုင်းနား (Heinrich Eduard Heine) နှင့် ဂျော့ ကန်တာ (Georg Cantor) တို့သည် ကိန်းစစ်များကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏]] စုဆုံ ကိန်းစဉ်များ (convergent sequences of rational numbers) သို့မဟုတ် အခြေခံ ကိန်းစဉ်များကို (fundamental sequences) အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်းသည် ဒက်ဒီကင်း ဖြတ်ပိုင်းကို (Dedekind Cut) မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ သူသည် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်ကိန်းများကို]] (irrationalities) တိကျသေချာစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရန်အတွက် ရာရှင်နယ်ကိန်းအားလုံးကို ဘုံမပါသော [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (disjoint subsets) နှစ်ခုအဖြစ် အစုခွဲစနစ် (partition) ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေး]] ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာကို (complex analysis) အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (Augustin Louis Cauchy) က စနစ်တကျ တိုးတက်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကော်ချီ-ရီးမန်း ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများကို (Cauchy-Riemann differential equations) ဆင်းသက်ရယူခဲ့သည်။ ယင်းညီမျှခြင်းများမှာ <math>\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y}, \qquad \frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{\partial v}{\partial x}</math> ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် သူသည် အကြွင်း ကဲကုလပ်နှင့်အတူ (residue calculus) ကော်ချီ အင်တီဂရယ် သီအိုရမ်ကို (Integral Theorem) <math>\oint f(z)\,dz = 0</math> သက်သေပြခဲ့သည်။ ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (Bernhard Riemann) သည် တန်ဖိုးများစွာရှိသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များကို]] (multivalued functions) တစ်ပြေးညီဖြစ်စေရန် (uniformize) ရီးမန်း မျက်နှာပြင်များမှတစ်ဆင့် (Riemann surfaces) တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်နည်းတစ်ခုကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဇီတာ ဖန်ရှင် (zeta function) <math>\zeta(s) = \sum_{n=1}^\infty n^{-s}</math> ၏ သုညမှတ်များနှင့် ပတ်သက်သော ရီးမန်း ယူဆချက်ကိုလည်း (Hypothesis) ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဗိုင်ယာရှထရပ်စ်သည် ဤဖီးလ်ဒ်ကို ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (power series) နှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဆက်လက်တည်ရှိခြင်းတို့မှတစ်ဆင့် (analytic continuation) တင်းကျပ်စွာ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ခေတ်သစ် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (integration) နှင့် အတိုင်းအတာ သီအိုရီတို့သည် (measure theory) အီမီးလ် ဘိုရဲလ် (Émile Borel) မှတစ်ဆင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ သူသည် ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှုကို (countable additivity) အသုံးပြု၍ ကိန်းစစ်မျဉ်း (real line) ပေါ်တွင် အတိုင်းအတာ သီအိုရီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အွန်ရီ လီဘက်ဂ် (Henri Lebesgue) သည်လည်း ဤနယ်ပယ်ကို တိုးတက်စေခဲ့ပြီး သူသည် ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်ကို (Lebesgue integral) မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ လီဘက်ဂ်သည် ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ အရင်းအမြစ်စု (domain) ထက် ပုံရိပ်အစုကို (range) ပိုမိုသေးငယ်စွာ ထပ်မံပိုင်းခြားခြင်းအားဖြင့် အလွန်အမင်း [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော ဖန်ရှင်များကို]] (discontinuous functions) အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်း (integrability) ရှိစေခဲ့သည်။ ယင်းက [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်|ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်ကို]] (Fundamental Theorem of Calculus) ချဲ့ထွင်ပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === တိုပေါ်လော်ဂျီ နှင့် ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Topology and Functional Analysis) === [[File:Curie_and_Poincare_1911_Solvay.jpg|right|thumb|220px|ဆိုးလ်ဗေး ညီလာခံတွင် မာရီ ကျူရီ နှင့် ပွန်ကာရေးတို့ စကားပြောဆိုနေစဉ် (1911)]] [[File:Hilbert.jpg|right|thumb|220px|ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (1912)]] [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology) သည် နှစ်ဆယ်ရာစု သင်္ချာတွင် အဓိကကျသော ပေါင်းစပ်ပေးသည့် ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ အွန်ရီ ပွန်ကာရေး (Henri Poincaré) သည် ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီကို (algebraic topology) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် အရိုးရှင်းဆုံးပုံ ဟိုမိုလော်ဂျီကို (simplicial homology) မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ဗက်တီ ကိန်းများကို (Betti numbers) အသုံးပြု၍ ဗဟုဂံပုံသေနည်းကို (polyhedral formula) ပိုမိုမြင့်မားသော အတိုင်းအတာရှိ မန်နီဖိုးများအထိ (manifolds) ယေဘုယျပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် အခြေခံအုပ်စုကို (fundamental group) လည်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပွန်ကာရေး ဟိုမိုလော်ဂျီ စက်လုံးမျက်နှာပြင် (Poincaré homology sphere) ကို ဖော်ထုတ်မှုသည် ပွန်ကာရေး ယူဆချက်ဆီသို့ (Poincaré conjecture) ဦးတည်စေခဲ့သည်။ အယ်လ် အီး ဂျေ ဘရောင်းဝါး (L. E. J. Brouwer) သည် အထိုင်မှတ် သီအိုရမ် (fixed-point theorem) အပါအဝင် အခြေခံ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ သီအိုရမ်များကို (topological invariance theorems) ဆက်လက် သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> [[အစုသီအိုရီ]]အခြေခံ တိုပေါ်လော်ဂျီကို (Point-set topology) မောရစ် ဖရေးရှေး (Maurice Fréchet) နှင့် ဖဲလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Felix Hausdorff) တို့က တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ဖရေးရှေးသည် ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများကို]] (metric spaces) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်သည် ပတ်ဝန်းကျင် (neighborhood) နှင့် ခွဲခြားခြင်း နဂိုမှန်အဆိုများကို (separation axioms) အသုံးပြု၍ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများအတွက် (topological spaces) နဂိုမှန်အဆို စနစ်ကို (axiomatic system) ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာသည်လည်း (functional analysis) တစ်ပြိုင်နက်တည်း တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) သည် အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော (infinite-dimensional) အတွင်းမြှောက်လဒ် ရပ်ဝန်းများကို (inner product spaces) ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ စတီဖန် ဘာနက် (Stefan Banach) သည် ပြည့်စုံသော [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]]သတ်မှတ်ထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများကို]] (complete normed vector spaces) ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လော်ရင့် ရွှာ့ဇ် (Laurent Schwartz) ၏ ဖြန့်ဝေမှု သီအိုရီသည် (theory of distributions) ဒိုင်ရက် ဒယ်လ်တာကဲ့သို့ (Dirac delta) ယေဘုယျပြုထားသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များကို]] (generalized functions) တိကျသေချာစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === နှစ်ဆယ်ရာစု ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခြင်း - ဘော်ဘာကီ၊ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီနှင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ (Twentieth-Century Synthesis: Bourbaki, Category Theory, and Algebraic Geometry) === [[File:Weil.jpg|right|thumb|220px|အန်ဒရေး ဗေးလ် (1956)]] [[File:NBourbaki 3.png|right|thumb|220px|ဘော်ဘာကီ ညီလာခံ (1951)]] ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် သင်္ချာဘာသာရပ်သည် သရုပ်မဲ့ တည်ဆောက်ပုံများ (abstract structures) နှင့် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများ (categorical relationships) ကို အလေးပေးခြင်းဖြင့် အရင်ကမရှိဖူးသော ပေါင်းစပ်ညီညွတ်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်မှစတင်၍ ပြင်သစ် သင်္ချာပညာရှင်များ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် နီကိုလတ်စ် ဘော်ဘာကီ (Nicolas Bourbaki) ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် စာပေထုတ်ဝေလျက် အတွဲများစွာပါဝင်သော Éléments de mathématique (သင်္ချာ၏ အခြေခံများ) ကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ နည်းစနစ်သည် နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ နည်းလမ်း (axiomatic method) ကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာမှုနှင့် ယေဘုယျ တည်ဆောက်ပုံများမှ (general structures) တိကျသော အသုံးချမှုများဆီသို့ (specific applications) ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ အဆင့်ဆင့်တိုးတက်မှုကို (logical progression) အလေးပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (Category theory) ကို ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Samuel Eilenberg) နှင့် ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း (Saunders Mac Lane) တို့က ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ကွဲပြားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်ခွဲများကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်များကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းရန် ကတ်တဂိုရီများ (categories)၊ [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) နှင့် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အွန်ရီ ကာတန် (Henri Cartan) နှင့် အိုင်လန်ဘာ့ဂ်တို့သည် ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ (homological algebra) ကို ဖန်တီးရန် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီ (algebraic topology) နှင့် ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) တို့ကို ပေါင်းစပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> ဤကာလအတွင်း အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ (Algebraic geometry) သည် တော်လှန်ပြောင်းလဲခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အော်စကာ ဇာရစ်စကီး (Oscar Zariski)၊ ဘီ အယ်လ် ဗန် ဒါ ဗေဒင် (B. L. van der Waerden) နှင့် အန်ဒရေး ဗေးလ် (André Weil) တို့သည် ဤဘာသာရပ်ခွဲကို တိကျသေချာသော [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (rigorous commutative algebra) ဖြင့် အခြေခံချပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ယန် လီရေး (Jean Leray)၊ ယန်-ပီယာ ဆဲရ် (Jean-Pierre Serre) နှင့် အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (Alexander Grothendieck) တို့သည် [[အစည်း|အစည်းများ]] (sheaves)၊ စကင်းမ်များ (schemes)၊ တိုပို့စ်များ (topoi) နှင့် အေတဲလ် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (étale cohomology) ဟူသော ဘာသာစကားမှတစ်ဆင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီကို လုံးဝအသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ဤမူဘောင်သည် ပီယာ ဒေလင်း (Pierre Deligne) အား ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အနက်ရှိုင်းဆုံးသော ဗေးလ် ယူဆချက်များကို သက်သေပြရန် လုပ်ဆောင်နိုင်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === ယုတ္တိဗေဒ၊ အခြေခံအုတ်မြစ်များနှင့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ သင်္ချာ (Logic, Foundations, and Computational Mathematics) === [[File:1925 kurt gödel (cropped).png|right|thumb|220px|ကာ့တ် ဂိုဒယ် (1925)]] [[File:Alan_Turing_portré.jpg|right|thumb|220px|အလန် ကျူးရင်း (1930s)]] ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) ၏ အခြေခံဆိုင်ရာ ပြဿနာများ (foundational problems) နှစ်ဆယ့်သုံးခု တင်ပြချက်မှ ကြီးမားစွာ လွှမ်းမိုးမှုခံရသော ၂၀ ရာစုသည် သက်သေပြနိုင်စွမ်း (provability) နှင့် တွက်ချက်ခြင်း (computation) ဆိုင်ရာ အခြေခံ မေးခွန်းများကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ယုတ္တိဗေဒ (logic) တွင် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆိုများမှ (logical axioms) ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) ကို ဆင်းသက်ရယူရန် ဘာထရန် ရပ်ဆဲလ် (Bertrand Russell) နှင့် အဲလ်ဖရက် နော့သ် ဝှိုက်ဟတ် (Alfred North Whitehead) တို့၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် ကာ့တ် ဂိုဒယ် (Kurt Gödel) ၏ ၁၉၃၁ ခုနှစ် မပြည့်စုံမှု သီအိုရမ်များ (Incompleteness Theorems) ကြောင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မည်သည့် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုရှိသော ပုံစံတကျ နဂိုမှန်အဆိုစနစ်မဆို (consistent formal axiomatic system) အခြေခံ ဂဏန်းသင်္ချာကို (basic arithmetic) လုပ်ဆောင်နိုင်သောအခါ ၎င်းသည် ဆုံးဖြတ်၍မရနိုင်သော အဆိုများကို (undecidable propositions) ပါဝင်စေပြီး ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုကို (own consistency) သက်သေမပြနိုင်ကြောင်း ဂိုဒယ်က ပြသခဲ့သည်။ ဟီလ်ဘတ်၏ ပထမဆုံး ပြဿနာဖြစ်သော ကွန်တင်နျူယမ် ယူဆချက် (Continuum Hypothesis) ၏ တိုးတက်မှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဂိုဒယ်က ၎င်း၏ နှိုင်းရ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုကို (relative consistency) သက်သေပြခဲ့ပြီး ပေါလ် ကိုဟင် (Paul Cohen) က ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် အတင်းအကျပ် ပြောင်းလဲခြင်းနည်းလမ်းကို (method of forcing) အသုံးပြု၍ ၎င်း၏ အမှီအခိုကင်းခြင်းကို (independence) သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> တွက်ချက်မှု သီအိုရီ (theory of computation) ကို အလန် ကျူးရင်း (Alan Turing) က ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ပုံစံတကျ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကျူးရင်းသည် တွက်ချက်ခြင်းအတွက် စကြဝဠာ သဘောတရားရေးရာ မော်ဒယ်ကို (universal theoretical model) မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဤမော်ဒယ်ကို ကျူးရင်း စက်ဟု (Turing machine) သိကြသည်။ ထို့ပြင် သူသည် ရပ်တန့်ခြင်း ပြဿနာ၏ (halting problem) ဖြေရှင်း၍မရနိုင်စွမ်းကို (insolvability) သက်သေပြခဲ့ပြီး ယင်းက ဟီလ်ဘတ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက် ပြဿနာကို (decision problem) ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျွန် ဖွန်နွိုင်းမန်း (John von Neumann) သည် အီလက်ထရောနစ် ကွန်ပျူတာ တည်ဆောက်ပုံ (electronic computer architecture)၊ ဂိမ်းသီအိုရီ (game theory) နှင့် ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (numerical analysis) ကို ရှေ့ဆောင်ဖန်တီးခြင်းဖြင့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ သင်္ချာကို ဆက်လက်တိုးတက်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === မကြာသေးမီ ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း နာမည်ကြီး ယူဆချက်များအား ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း (Resolution of Famous Conjectures in Recent Decades) === [[File:Richard_Hamilton_1982_(reprint;_headshot).jpg|right|thumb|220px|ရစ်ချတ် ဟာမီလ်တန် (1982)]] [[File:Perelman, Grigori (1966) Upright.jpg|right|thumb|220px|ဂရီဂေါ်ရီ ယာကော့ဗ်လီဗစ်ချ် ပီရယ်လ်မန်း (1993)]] [[File:Andrew Wiles, Boston 1995.JPG|right|thumb|220px|အင်ဒရူး ဝိုင်းလ်စ် (1995)]] နှစ်ဆယ်ရာစု နှောင်းပိုင်းနှင့် နှစ်ဆယ့်တစ်ရာစု အစောပိုင်းကာလများကို အဆင့်မြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ မူဘောင်များနှင့် (advanced analytical frameworks) ကွန်ပျူတာ အကူအညီများမှတစ်ဆင့် (computer assistance) ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိနေခဲ့သော သမိုင်းဝင် ပြဿနာများအား ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းဖြင့် အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ယူဆခဲ့ပြီးဖြစ်သော အရောင်လေးမျိုး သီအိုရမ် (Four-Color Theorem) သည် ကဲနတ် အက်ပယ်လ် (Kenneth Appel) နှင့် ဝုဖ်ဂန်း ဟာကင် (Wolfgang Haken) တို့က ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ရှောင်လွှဲ၍မရသော ဖွဲ့စည်းပုံများကို (unavoidable configurations) အကဲဖြတ်ရန်အတွက် အားလွှဲပြောင်းခြင်း နည်းလမ်းကို (method of discharging) အသုံးပြုခြင်းသည် ပထမဆုံး အဓိကကျသော ကွန်ပျူတာ-အကူအညီဖြင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြချက်အဖြစ် (computer-assisted mathematical proof) မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။ ယင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် ရောဘတ်ဆန်၊ ဆန်ဒါးစ်၊ ဆီးမိုး နှင့် သောမတ်စ် တို့က ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုရိုးရှင်းလွယ်ကူအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကော့ခ် ဆော့ဖ်ဝဲလ်ကို အသုံးပြု၍ ဂွန်သီယာ နှင့် ဗာနာ တို့က ပုံစံတကျ စစ်ဆေးအတည်ပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> အဆုံးရှိ ရိုးရှင်းအုပ်စုများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (Classification of Finite Simple Groups) သည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းမှုအပြီးတွင် ပြီးမြောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖိုက်-သွန်မဆင် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]]အစဉ် သီအိုရမ်ဖြင့် (Odd-Order Theorem) စတင်ခဲ့ပြီး ဤသီအိုရမ်က မည်သည့် အဆုံးရှိ ရိုးရှင်း[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (finite simple group) မဆို ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (cyclic group)၊ အလှည့်ကျ အုပ်စု (alternating group)၊ လီ-အမျိုးအစား (Lie-type) သို့မဟုတ် ဖရိုဖရဲဖြစ်နေသော အုပ်စုများ (sporadic groups) ၂၆ ခုထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ဆူဒို-ပါးလွှာသော ကွာဟချက်ကို (quasi-thin gap) အက်ရှ်ဘာကာ နှင့် စမစ်သ် တို့က ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပိတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ဖဲမ ၏ နောက်ဆုံး သီအိုရမ် (Fermat’s Last Theorem) ကို နှစ်ပေါင်း ၃၅၀ ကျော်ကြာပြီးနောက် ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဂါဟတ် ဖရေး (Gerhard Frey) ၏ မော်ဂျူလာမဟုတ်သော အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများ (non-modular elliptic curves) ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် ကန် ရီဘတ် (Ken Ribet) ၏ <math>\varepsilon</math>-ယူဆချက် (<math>\varepsilon</math>-conjecture) သက်သေပြချက်တို့ကို အခြေခံ၍ အင်ဒရူး ဝိုင်းလ်စ် (Andrew Wiles) က ပြသခဲ့ရာတွင် ဆီမီး-တည်ငြိမ်သော အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများအတွက် (semistable elliptic curves) တာနီယာမာ-ရှီမူရာ ယူဆချက်သည် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံး သီအိုရမ်ကို တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ဝိုင်းလ်စ်သည် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် သက်သေပြချက်ကို အပြီးသတ်နိုင်ခဲ့သည်။ သူ့ကို ရစ်ချတ် တေလာ (Richard Taylor) က ကူညီပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ပွန်ကာရေး ယူဆချက် (Poincaré Conjecture) ကို ဝီလီယံ သာစတန် (William Thurston) ၏ ဂျီဩမေတြီအသွင်ပြောင်းခြင်း ယူဆချက် (Geometrization Conjecture) နှင့် ရစ်ချတ် ဟာမီလ်တန် (Richard Hamilton) ၏ ရစ်ချီ စီးဆင်းမှု ညီမျှခြင်း (Ricci flow equation) <math>\frac{\partial g_{ij}}{\partial t} = -2 R_{ij}</math> မိတ်ဆက်မှုတို့မှတစ်ဆင့် သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ဂရီဂေါ်ရီ ယာကော့ဗ်လီဗစ်ချ် ပီရယ်လ်မန်း (Grigori Yakovlevich Perelman) သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ်အတွင်း ခွဲစိတ်မှု နည်းပညာများကို (surgery techniques) အသုံးပြု၍ ရစ်ချီ စီးဆင်းမှု ဆင်ဂူလာဖြစ်ခြင်းများကို (Ricci flow singularities) ကျော်လွှားခြင်းဖြင့် သက်သေပြချက်ကို အပြီးသတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === မြန်မာ့ သင်္ချာသမိုင်း (History of Burmese Mathematics) === မြန်မာ့သိပ္ပံပညာနှင့် သင်္ချာသမိုင်းကြောင်းသည် ရှေးခေတ်ကာလများကတည်းက အခြေတကျ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော သင်္ချာကျမ်းများအနက် တစ်ခုမှာ ၁၄ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် ဇင်းမယ်မြို့၌ ရှင်ဉာဏဝိလာသ ရေးသားပြုစုခဲ့သော "သင်္ချာပကာသက" ကျမ်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကျမ်းကို အခြေခံ၍ ခရစ်နှစ် ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပလိပ်ရွာအရှေ့ရှိ မြို့သစ်မြို့နေ ရှင်သီရိမင်္ဂလက "သင်္ချာပကာသကဋီကာ" ကို ထပ်မံပြုစုခဲ့ပြီး ညောင်ကန်ဆရာတော် ရှင်ကဝိန္ဒ၏ တပည့် ရှင်မုနိန္ဒသာရက "သင်္ချာပကာသက စာကိုယ်နိဿယ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက် (၁၇၈၂–၁၈၁၉) တွင် အိန္ဒိယနှင့် သီဟိုဠ်တို့မှ ကျမ်းပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကို ယူဆောင်လာခဲ့ပြီး မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုစေခဲ့ရာမှ သင်္ချာပညာရပ်သည် ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထားတစ်ခုမှာ ၁၇၇၄ ခုနှစ်တွင် ပြုစုခဲ့သော "ဂဏန်းသင်္ချာ ပညာဝဍ္ဎနကျမ်း" ဖြစ်သည်။ ဤကျမ်းကို အပိုင်းလေးပိုင်းခွဲခြားထားပြီး တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ ပုစ္ဆာပေါင်း ၁၇၅ ပုဒ်ကို တွက်နည်းအဖြေများနှင့်တကွ စနစ်တကျ ပြုစုထားသည်။ ပထမပိုင်းတွင် အလေးချိန်၊ အကွာအဝေး၊ ထုထည် (Volume) နှင့် အချိန်နာရီတို့ကို တိုင်းတာသည့် ယူနစ် (Unit) ဆိုင်ရာ ကိန်းသင်္ချာအကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် "ခု" မှစ၍ သုည ၁၄၀ လုံးပါဝင်သော "အသင်္ချေ" တိုင်အောင် ရေတွက်ခေါ်ဝေါ်သည့် နည်းစနစ်များ ပါဝင်သည်။ ဒုတိယပိုင်းတွင် လုပ်ငန်းခွင်သုံး တိုင်းထွာတွက်ချက်နည်းများကို "ဂဏန်းဆယ်ပါး" ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး စပါး၊ ဆန်၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ဆီမီး၊ ရထား၊ သစ်ပင်၊ လှေ၊ သားရေနှင့် မြေစသည့် ကဏ္ဍများ ပါဝင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရွှေကို အဆင့်ဆင့် သန့်စင်ရာတွင် ဇမ္ဗူရဇ်ရွှေကဲ့သို့ အသန့်စင်ဆုံးအဆင့်ရရှိရန် တွက်ချက်မှုများ၊ သစ်ပင်၏ အမြင့်ကို ဂျီဩမေတြီ (Geometry) အသုံးပြု၍ ရှာဖွေခြင်းများနှင့် မြေကွက်များ၏ ဧရိယာ (Area) တွက်ချက်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။ တတိယပိုင်းတွင် ဂဏန်းသင်္ချာ ကိန်းစဉ်တန်း (Arithmetic progression)၊ ဂျီဩမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Geometric progression)၊ မရေမရာ ညီမျှခြင်း (Indeterminate equation)၊ အက္ခရာသင်္ချာ ညီမျှခြင်း (Algebraic equation)၊ ဆခွဲကိန်း (Factor) နှင့် ဘုံသုဉ်းကိန်းရှာဖွေခြင်းစသည့် သင်္ချာနည်းစနစ် ၁၆ မျိုးကို ပုစ္ဆာပေါင်း ၇၆ ပုဒ်ဖြင့် ရှင်းလင်းထားသည်။ စတုတ္ထပိုင်းတွင် ရှေ့ပိုင်းနည်းစနစ်များကို အခြေခံထားသော လက်တွေ့အသုံးချ ပုစ္ဆာ ၃၀ ပုဒ် ပါဝင်သည်။ ဤကျမ်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို လေ့လာခြင်းအားဖြင့် ရှေးခေတ်မြန်မာတို့သည် စက်ဝိုင်း၊ စက်လုံး၊ ထုလုံးနှင့် ထုချွန်များ၏ ဧရိယာနှင့် ထုထည်ရှာဖွေခြင်းမှစ၍ ယေဘုယျ အက္ခရာသင်္ချာ တွက်ချက်မှုများအထိ အဆင့်မြင့်မားသော သင်္ချာပညာကို လက်တွေ့အသုံးချနိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="MyoThantTyn">ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်။ ''ရှေးခေတ် မြန်မာသိပ္ပံကျမ်းများ''။</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} * {{Citation |last=Adamson |first=Iain T. |title=Introduction to Field Theory |publisher=Dover Publications |date=2007 |isbn=978-0-486-46266-0}} * {{Citation |last=Apostol |first=Tom M. |title=Mathematical Analysis: A Modern Approach to Advanced Calculus |edition=2nd |publisher=Addison-Wesley |date=1974 |isbn=978-0-201-00288-1}} * {{Citation |last=Courant |first=Richard |title=Differential and Integral Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=Interscience |date=1937 |isbn=978-4-87187-838-8}} * {{Citation |last=Eves |first=Howard |title=A Survey of Geometry |volume=1 |publisher=Allyn and Bacon |date=1963}} * {{Citation |last=Faber |first=Richard L. |title=Foundations of Euclidean and Non-Euclidean Geometry |publisher=Marcel Dekker |date=1983 |isbn=0-8247-1748-1}} * {{Citation |last=Greenberg |first=Marvin Jay |title=Euclidean and Non-Euclidean Geometries: Development and History |edition=4th |publisher=W. H. Freeman |date=2007 |isbn=978-0-7167-9948-1}} * {{Citation |last=Knopfmacher |first=John |title=Abstract Analytic Number Theory |edition=2nd |publisher=Dover Publications |date=1990 |isbn=0-486-66344-2 |zbl=0743.11002}} * {{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011}} * {{Citation |last1=Ricci |first1=Gregorio |last2=Levi-Civita |first2=Tullio |title=Méthodes de calcul différentiel absolu et leurs applications |journal=Mathematische Annalen |volume=54 |issue=1–2 |pages=125–201 |date=1900 |doi=10.1007/BF01454201}} * {{Citation |last=Tennison |first=Barry R. |title=Sheaf Theory |series=London Mathematical Society Lecture Note Series |volume=20 |publisher=Cambridge University Press |date=1975 |isbn=978-0-521-20784-3 |mr=0404390}} * {{Citation |last=Whitehead |first=Carol |title=Guide to Abstract Algebra |edition=2nd |publisher=Palgrave |date=2002 |isbn=978-0-333-79447-0}} [[Category:သင်္ချာ]] [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ]] nc8p75ssvnytmdphrsgoqf68dormbjd 1059528 1059527 2026-10-19T21:15:38Z Mkant00 135890 /* အခြေခံသဘောတရားများ၊ သင်္ချာယုတ္တိဗေဒနှင့် ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Foundations, Mathematical Logic, and Category Theory) */ 1059528 wikitext text/x-wiki [[File:Euclid.jpg|right|thumb|220px|ဘီစီအီး ၃ ရာစုမှ ဂရိ သင်္ချာပညာရှင် ယူကလစ် (ကွန်ပါထောက်တံ ကိုင်ထားသူ) ကို ပန်းချီဆရာ ရာဖယ် က ၎င်း၏ "အေသင်သားတို့ ကျောင်းတော်" အမည်ရ နံရံဆေးရေး ပန်းချီကားကြီးတွင် စိတ်ကူးပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယူကလစ်၏ ပုံမှာ မည်သည့်မီဒီယာတွင်မှ မကျန်ရစ်ဘဲ ဤသရုပ်ဖော်ချက်သည် ပုံဖော်သူ အနုပညာရှင်၏ စိတ်ကူးဉာဏ် ကွန့်မြူးချက်သာ ဖြစ်သည်။]] '''အသိပညာနှင့် စူးစမ်းလေ့လာခြင်း''' ဟု အနက်ဖွင့်ဆိုနိုင်သော ရှေးဂရိဝေါဟာရ μάθημα (máthēma) မှဆင်းသက်လာသည့် သင်္ချာဘာသာရပ်ကို မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ရေတွက်ခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ရှေးပါဠိဝေါဟာရမှတစ်ဆင့် "သင်္ချာ" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် သင်္ချာ၏ သဘောသဘာဝနှင့် ပတ်သက်၍ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များက ရှုထောင့်အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်။ စွယ်စုံရပညာရှင် ဂယ်လီလီယို (Galileo) က သဘာဝတရားကို ကျမ်းတစ်စောင်ဟု တင်စားခဲ့ပြီး ၎င်းကျမ်းကို သင်္ချာဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="Machamer2014">{{Citation |last=Machamer |first=Peter |year=2014 |title=Galileo Galilei |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=CSLI, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2014/entries/galileo/ |edition=Winter 2014}}</ref> သင်္ချာပညာရှင် ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) က သင်္ချာကို သိပ္ပံပညာရပ်များ၏ ဘုရင်မအဖြစ် တင်စားခဲ့သည်။<ref name="Beiler1964">{{citation |last=Beiler |first=Albert H. |title=Recreations in the Theory of Numbers (Dover Recreational Math) |publisher=Dover Publications |place=Mineola, NY |edition=2nd |year=1964 |isbn=978-0486210964 |page=1}}</ref> ထို့အပြင် ဘင်ဂျမင် ပီးယားစ် (Benjamin Peirce) က သင်္ချာသည် မလွှဲမသွေဖြစ်ရမည့် ဧကန်မုချ အကျိုးရလဒ်များကို ကောက်ချက်ချသော သိပ္ပံပညာရပ်ဖြစ်ကြောင်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။<ref name="Peirce1881">{{Citation |last=Peirce |first=Benjamin |title=Linear Associative Algebra |journal=American Journal of Mathematics |volume=4 |issue=1 |year=1881 |pages=97-229 |doi=10.2307/2369153 |url=http://www.jstor.org/stable/2369153 |publisher=The Johns Hopkins University Press}}</ref> ခေတ်ပြိုင် သင်္ချာပညာရှင်များသည် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြချက်]] (proof) ဖြင့် စစ်ဆေးအတည်ပြုနိုင်သော သရုပ်မဲ့ သဘောတရားများ (abstract concepts) နှင့် ပတ်သက်သည့် ဖော်ပြချက်များ (statements) ကို ဖော်ထုတ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် သင်္ချာဘာသာရပ်ကို [[ကိန်း|ကိန်းများ]] (numbers)၊ ပမာဏများ (magnitudes) နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်များ (forms) ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာရပ်တစ်ခုအဖြစ်သာ တင်းကျပ်စွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဤဘာသာရပ်၏ အခြေခံအကျဆုံး မူလအစသည် သမိုင်းမတင်မီခေတ် လူသားတို့၏ ကိန်းနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တို့တွင်ရှိသော ဆင်တူညီမှုများကို တဖြည်းဖြည်း သတိပြုမိလာခြင်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တစ်ခုနှင့် အများအပြားကဲ့သို့သော ရိုးရှင်းသည့် ခြားနားချက်များကို သိမြင်မှတ်မိခြင်းမှသည် တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှု (one-to-one correspondence) ဆိုသည့် သရုပ်မဲ့ ဂုဏ်သတ္တိ (abstract property) အထိ ဆင့်ကဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အလားတူပင် ရက်ကန်းရက်ခြင်း၊ အိုးလုပ်ခြင်းနှင့် ခြင်းတောင်းရက်လုပ်ခြင်းတို့တွင် တွေ့ရသော ရှေးခေတ်လူသားတို့၏ ဒီဇိုင်းများသည် ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများ၊ ထပ်တူညီမှု (congruence) နှင့် [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီမှု]] (symmetry) တို့အတွက် အခြေခံအလေးထားမှုကို ပြသနေပြီး ယင်းက [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch1">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=1}}</ref> အစောပိုင်း သင်္ချာစနစ်များသည် အတွေ့အကြုံနှင့် လက်တွေ့အသုံးချမှုအပေါ်တွင် များစွာ အခြေခံထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရှေးခေတ် အီဂျစ်တွင် ဂျီဩမေတြီသည် မြေတိုင်းတာခြင်းနှင့် စိုက်ပျိုးမြေတိုင်းတာခြင်းအတွက် ကိရိယာတစ်ခုအနေဖြင့် အဓိက တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ယင်းသည် နိုင်းမြစ်၏ နှစ်စဉ်ရေကြီးမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="MB_Ch2">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=2}}</ref> တစ်ချိန်တည်းတွင် ရှေးခေတ် ဘေဘီလုံ သင်္ချာသည် ကိန်းဂဏန်းများအပေါ် များစွာအခြေခံပြီး အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများ (algorithms)၊ ဇယားများနှင့် [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (equations) ကို ခန့်မှန်းခြေ ဖြေရှင်းခြင်းတို့အပေါ် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch3">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=3}}</ref> ချက်ချင်း အသုံးချရန်ထက် ဉာဏ်ရည်ပိုင်းဆိုင်ရာ သိချင်စိတ်ပြင်းပြမှုက တွန်းအားပေးသည့် ပုံစံတကျ (formalized) ပြီး ကောက်ချက်ချ သိပ္ပံပညာရပ် (deductive science) တစ်ခုအနေဖြင့် သင်္ချာသည် ရှေးခေတ် ဂရိလူမျိုးများနှင့်အတူ စတင်ခဲ့သည်။ သေးလ် (Thales) နှင့် ပိုက်သာဂိုရပ်စ် (Pythagoras) ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ဤဘာသာရပ်ကို ယုတ္တိဗေဒနည်းကျ ဖွဲ့စည်းမှုဆီသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ သူတို့သည် အခြေခံမူများမှတစ်ဆင့် သီအိုရမ်များ (theorems) ကို သင်္ချာနည်းကျ သက်သေပြသည့် အစောပိုင်း အစဉ်အလာများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch4">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=4}}</ref> နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ ကြာလာသောအခါ သင်္ချာသည် တည်ဆောက်ပုံ (structure) နှင့် သရုပ်မဲ့ ယုတ္တိဗေဒ (abstract logic) တို့၏ ကျယ်ပြန့်ပြီး အထူးပြုလွန်းသည့်အပြင် စည်းလုံးညီညွတ်သော ဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ်သို့ ဖြာထွက်လာခဲ့သည်။ == သင်္ချာ၏ ကဏ္ဍရပ်များ (Areas of Mathematics) == [[File:Alexander Grothendieck.jpg|right|thumb|220px|အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (Alexander Grothendieck, 1970)]] ပညာရပ် ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းသည် သဘာဝအလျောက် ကွဲပြားသော်လည်း အလွန်အမင်း အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်နေသော ဘာသာရပ်ခွဲများစွာအဖြစ် ပိုင်းခြားသွားသည်။ ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) သည် ပမာဏများ (quantities)၊ [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ]] (algebraic structures)၊ [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ]] [[ရပ်ဝန်း|ရပ်ဝန်းများ]] (geometric spaces) နှင့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပြောင်းလဲခြင်း (continuous change) ကဲ့သို့သော အခြေခံ လေ့လာစရာ သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ (mathematical objects) အရ သော်လည်းကောင်း၊ ၎င်းတို့၏ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ]] (axiomatic) နှင့် နည်းနာဆိုင်ရာ ဘောင်များ (methodological frameworks) အရ သော်လည်းကောင်း ကွဲပြားခြားနားသည့် နယ်ပယ်စုံ ပညာရပ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ သင်္ချာပညာရပ်များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရာတွင် အဓိကစံနှုန်းတစ်ခုမှာ သင်္ချာဘာသာရပ် ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုစနစ် (Mathematics Subject Classification - MSC) ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် သင်္ချာဘာသာရပ်ကို နိုင်ငံတကာ သုတေသနသိုလှောင်ရာဌာနများနှင့် ဂျာနယ်များတွင် အသုံးပြုသည့် အဆင့်ဆင့်ခွဲခြားထားသော အက္ခရာ-နံပါတ်စဉ်စနစ်တစ်ခုအဖြစ် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>Apostol (1974), p. 1.</ref> === အခြေခံသဘောတရားများ၊ သင်္ချာယုတ္တိဗေဒနှင့် ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Foundations, Mathematical Logic, and Category Theory) === [[File:Commutative diagram for morphism.svg|thumb|220px|မော်ဖစ်ဇင် <math>f: A \to B</math>, <math>g: B \to D</math>, <math>h: A \to C</math> နှင့် <math>k: C \to D</math> တို့သည် <math>g \circ f = k \circ h</math> ကို ပြည့်မီကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားသည့် [[ပုံကြမ်း|ဖလှယ်ရပုံကြမ်း]]]] သင်္ချာအခြေခံသဘောတရားများ (foundations of mathematics) နှင့် သင်္ချာယုတ္တိဗေဒ (mathematical logic) သည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ယုတ္တိဆင်ခြင်မှု၏ (mathematical reasoning) ဝါစင်္ဂ (syntax)၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (semantics) နှင့် နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ ခိုင်လုံမှုတို့ကို (axiomatic validity) ပုံစံတကျ (formal) ဖြစ်စေသည်။ * '''သင်္ချာယုတ္တိဗေဒ (Mathematical logic):''' အဆိုများဆိုင်ရာကဲကုလပ် (propositional calculus) နှင့် ပထမအဆင့် ပရက်ဒီကိတ် ယုတ္တိဗေဒ (first-order predicate logic) အပါအဝင် ကောက်ချက်ချစနစ်များကို (deductive systems) ပုံစံတကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ နယ်ပယ်ခွဲများတွင် သက်သေပြချက်သီအိုရီ (proof theory — ပုံစံတကျ ကောက်ချက်ချမှုများ၏ (formal derivations) တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု၊ ဖြတ်တောက်မှု ဖယ်ရှားခြင်းနှင့် (cut-elimination) ပုံစံတကျ နဂိုမှန်အဆိုစနစ်များတစ်လျှောက် (formal axiomatic systems) ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုကို (consistency) လေ့လာခြင်း) နှင့် မော်ဒယ်သီအိုရီ (model theory — ပုံစံတကျ နဂိုမှန်အဆိုသီအိုရီများကို ပြည့်မီစေသည့် သင်္ချာဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများ၏ (mathematical structures) အတန်းအစားများကို (classes) လေ့လာခြင်း) တို့ ပါဝင်သည်။ * '''[[အစုသီအိုရီ|နဂိုမှန်အဆိုကိုအခြေခံသော အစုသီအိုရီ]] (Axiomatic set theory):''' [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (axiom of choice) ပါဝင်သော ဇာမီလို-ဖရန်ကယ် နဂိုမှန်အဆိုများ (Zermelo–Fraenkel axioms — <math>\mathsf{ZFC}</math>) မှတစ်ဆင့် ပုံစံတကျ ပြဋ္ဌာန်းလေ့ရှိသည့် ရှေးရိုးသင်္ချာ (classical mathematics) အတွက် စံပြု အခြေခံဘောင် (standard foundational framework) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သင်္ချာဆိုင်ရာအရာဝတ္ထုများကို တင်းကျပ်သော အစုဝင်ဖြစ်မှု ဆက်သွယ်ချက်များ (membership relations) <math>\in</math> ဖြင့် ထိန်းကျောင်းထားသည့် [[အစု|အစုများအဖြစ်]] (sets) ပုံစံတကျ ဖြစ်စေသည်။ * '''ထပ်ကျော့သီအိုရီ (Recursion theory) / တွက်ချက်နိုင်စွမ်းသီအိုရီ (Computability theory):''' ကျူးရင်း စက်များ (Turing machines) နှင့် ထပ်ကျော့ဖန်ရှင်များကို (recursive functions) ပုံစံတကျ ဖော်ထုတ်ရာမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး သင်္ချာဆိုင်ရာ ပုစ္ဆာများကို ၎င်းတို့၏ [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း|အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းအရ]] (algorithmically) ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း (decidability) နှင့် ဖြေရှင်းမရနိုင်မှု ဒီဂရီများ (ကျူးရင်း ဒီဂရီများ — Turing degrees / degrees of unsolvability) အလိုက် အဆင့်ခွဲခြားသည်။ * '''[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (Category theory):''' သင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို အရာဝတ္ထုများ၏ (objects) [[အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု|စုစည်းမှု]] (collection) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ဟုခေါ်သော ဦးတည်ချက်ပြမြှားများအဖြစ် (arrows) ပုံစံတကျ ဖော်ပြသည့် လွှမ်းခြုံသော တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ (category) <math>\mathcal{C}</math> တစ်ခုတွင် အရာဝတ္ထုများ၏ အတန်းအစား (class of objects) <math>\operatorname{Ob}(\mathcal{C})</math> နှင့် အရာဝတ္ထုအစုံ <math>A, B</math> တိုင်းအတွက် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] (associative) ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) နှင့် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များ (identity morphisms) ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော မော်ဖစ်ဇင်များ၏ စုစည်းမှု <math>\operatorname{Hom}_\mathcal{C}(A, B)</math> (အကယ်၍ <math>\mathcal{C}</math> သည် ဒေသအလိုက်သေးငယ်ပါက (locally small) အစုတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိသည်) တို့ ပါဝင်သည်။ ကတ်တဂိုရီများအကြား တည်ဆောက်ပုံထိန်း ပုံဖော်မှုများကို [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဖန်တာများအကြား အသွင်ပြောင်းလဲမှုများကို [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ === ကိန်းသီအိုရီနှင့် ဂဏန်းသင်္ချာ (Number Theory and Arithmetic) === [[File:Pierre de Fermat.jpg|right|thumb|220px|ပီယား ဒေ ဖဲမ (Pierre de Fermat)]] [[ကိန်းသီအိုရီ]] (number theory) သည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) <math>\mathbb{Z}</math>၊ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers) <math>\mathbb{Q}</math> နှင့် ၎င်းတို့၏ ကျယ်ပြန့်သော အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာနှင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ၏ (generalizations) ဂုဏ်သတ္တိများကို စစ်ဆေးလေ့လာသည်။ ရှေးခေတ်တွင် လော်ဂျစ်စတစ်နှင့် (logistic) [[ဂဏန်းသင်္ချာ]] (arithmetic) ကြားတွင် တင်းကျပ်သော ခွဲခြားမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ လော်ဂျစ်စတစ်သည် တွက်ချက်ခြင်းဆိုင်ရာ လက်တွေ့အသုံးချနည်းစနစ် (practical technique of computation) ဖြစ်ပြီး ဂဏန်းသင်္ချာသည် ကိန်းများ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို (properties of numbers) ဒဿနိကဗေဒအရ သို့မဟုတ် သဘောတရားရေးရာအရ လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ကိန်းသီအိုရီသည် အဆိုပါ ဂဏန်းသင်္ချာမှ တိုက်ရိုက် ဆင်းသက်လာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။ အစောပိုင်း မှတ်တိုင်များတွင် ဂရိလူမျိုးများ၏ ကိန်းများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း ပါဝင်ပြီး ဤအမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းတွင် [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]] (prime numbers)၊ ဆပေါင်းကိန်းများ (composite numbers)၊ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံကိန်းများ]] (even numbers)၊ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်းများ]] (odd numbers) နှင့် ဆခွဲပေါင်းကိန်းများ (perfect numbers) တို့ ပါဝင်သည်။ အခြားမှတ်တိုင်တစ်ခုမှာ သုဒ္ဓကိန်းများ [[အနန္တ]] (infinitely many) ရှိကြောင်း ယူကလစ်၏ (Euclid) သက်သေပြချက် ဖြစ်သည်။<ref name="MB_Ch7">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=7}}</ref> ဤဘာသာရပ်သည် မရေမရာ ညီမျှခြင်းများ သို့မဟုတ် [[ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်း|ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်းများကို]] (indeterminate (Diophantine) equations) လေ့လာခြင်းမှတစ်ဆင့် သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဤလေ့လာမှုများကို ဒိုင်အိုဖန်းတပ်စ် (Diophantus)၊ ဗြဟ္မဂုတ္တ (Brahmagupta) နှင့် ပီယား ဒေ ဖဲမ (Pierre de Fermat) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များက ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch11">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=11}}</ref> ၁၈၀၁ ခုနှစ်တွင် ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) သည် ၎င်း၏ Disquisitiones Arithmeticae စာအုပ်ဖြင့် ဤနယ်ပယ်ကို တော်လှန်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူသည် [[ထပ်တူကျမှုဆက်သွယ်ချက်|ထပ်တူကျမှုဆက်သွယ်ချက်များ၏]] ခေတ်သစ်သင်္ချာကို (modern mathematics of congruences) မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး [[ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental Theorem of Arithmetic) ကို သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch23">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=23}}</ref> မျက်မှောက်ခေတ် ကိန်းသီအိုရီတွင် အောက်ပါ အဓိက နယ်ပယ်ခွဲများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''အခြေခံဂဏန်းသင်္ချာနှင့် အဆင့်မြင့် ဂဏန်းသင်္ချာ (Elementary arithmetic and higher arithmetic):''' အခြေခံတွက်ချက်မှုများ (elementary operations — [[ပေါင်းခြင်း]] (addition)၊ [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication)၊ [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]] (division))၊ ကိန်းပြည့်များ၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ စား၍ပြတ်ခြင်း (divisibility)၊ သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (prime factorization) နှင့် [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|မော်ဂျူလာ]] [[ထပ်တူကျမှုဆက်သွယ်ချက်|ထပ်တူကျမှုဆက်သွယ်ချက်များ]] (modular congruences) <math>a \equiv b \pmod m</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ * '''[[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Algebraic number theory):''' [[ဖီးလ်ဒ်|ကိန်းရင်း ဖီးလ်ဒ်များ]] (algebraic number fields) <math>K/\mathbb{Q}</math> နှင့် ၎င်းတို့၏ [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း|ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်းများ]] (rings of integers) <math>\mathcal{O}_K</math> ကို လေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အဓိကအကြောင်းအရာများတွင် [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓအိုင်ဒီးလ်များ]] (prime ideals) <math>\mathfrak{p} \subset \mathcal{O}_K</math> မှတစ်ဆင့် ဖြေရှင်းသည့် အစုဝင်များ၏ သီးသန့်မဟုတ်သော ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (non-unique factorization)၊ အိုင်ဒီးလ်အတန်းအစား အုပ်စု (ideal class group) <math>\operatorname{Cl}(K)</math> နှင့် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ ယူနစ်သီအိုရမ် (Dirichlet's unit theorem) တို့ ပါဝင်သည်။ * '''[[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Analytic number theory):''' ကိန်းပြည့်များနှင့် သုဒ္ဓကိန်း ပြန့်ကျက်ပုံဆိုင်ရာ (distribution of prime numbers) ပုစ္ဆာများကို ဖြေရှင်းရန် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (complex analysis) နှင့် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (real analysis) တို့မှ နည်းလမ်းများကို အသုံးချခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Knopfmacher (1990), p. 15.</ref> အဓိက ကိရိယာများတွင် မျိုးထုတ် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး [[ကိန်းစဉ်တန်း|ကိန်းစဉ်တန်းများနှင့်]] (generating Dirichlet series) ရီးမန်း ဇီတာဖန်ရှင် (Riemann zeta function) တို့ ပါဝင်သည်။ <math display="block">\zeta(s) = \sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n^s} = \prod_{p \text{ prime}} \frac{1}{1 - p^{-s}} \quad (\operatorname{Re}(s) > 1)</math> * '''ဂဏန်းသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ (Arithmetic geometry):''' [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (algebraic geometry) နှင့် ကိန်းသီအိုရီတို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်းများနှင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်မဟုတ်သော ဖီးလ်ဒ်များ (non-algebraically closed fields — ကိန်းဖီးလ်ဒ်များနှင့် [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်|အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်များ]] (finite fields) ကဲ့သို့သော) အပေါ်ရှိ စကင်းမ်များ (schemes)၊ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ မျဉ်းကွေးများနှင့် (algebraic curves) အဘီလီယန် အဖြေစုများ၏ (abelian varieties) ဂဏန်းသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို လေ့လာသည်။ === အက္ခရာသင်္ချာ (Algebra) === [[File:Evariste Galois.jpg|right|thumb|220px|အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois)]] [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) သည် သတ်မှတ်ထားသော နဂိုမှန်အဆို အစုများနှင့် (axiom sets) ကိုက်ညီသည့် တွက်ချက်မှုများဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသော ပုံစံတကျ စနစ်များကို စူးစမ်းလေ့လာသည်။ သမိုင်းဆိုင်ရာ ကျယ်ပြန့်သော အဆင့်သုံးဆင့်ဖြင့် အက္ခရာသင်္ချာသည် ဆင့်ကဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ စကားပြောဟန် (rhetorical)၊ အတိုကောက်ဟန် (syncopated) နှင့် သင်္ကေတဟန် (symbolic) တို့ဖြစ်သည်။ စကားပြောဟန်သည် စကားလုံးများဖြင့်သာ အပြည့်အဝရေးသားခြင်း ဖြစ်ပြီး အတိုကောက်ဟန်သည် အတိုကောက်အချို့ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ကာ၊ သင်္ကေတဟန်သည် အက္ခရာများနှင့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ သင်္ကေတများကို အသုံးပြုသော ခေတ်သစ် အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ဘေဘီလုံနှင့် အီဂျစ်လူမျိုးများသည် အခြေခံ [[မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း|မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများနှင့်]] (linear equations) နှစ်ထပ်ကိန်း ညီမျှခြင်းများကို (quadratic equations) စတင်ဖြေရှင်းခဲ့ကြသည်။ ဉာဏ်သစ်သွေးသစ်ခေတ်တွင် ဂျီရိုလာမို ကာဒါနို (Gerolamo Cardano) နှင့် လူဒိုဗီကို ဖာရာရီ (Lodovico Ferrari) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် သုံးထပ်ညီမျှခြင်း (cubic equation) နှင့် လေးထပ်ညီမျှခြင်း (quartic equation) တို့အတွက် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေများကို (algebraic solutions) ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် စကစ်ပီယွန် ဒယ်လ် ဖဲရိုး (Scipione del Ferro) နှင့် နီကိုလို ဖွန်တာနာ တာတာဂလီယာ (Niccolò Fontana Tartaglia) တို့၏ သုံးထပ် အဖြေကို ကနဦး ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ပုံစံတကျ ဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch15">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=15}}</ref> ၁၉ ရာစုတွင် အက္ခရာသင်္ချာသည် [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ် ညီမျှခြင်းများကို]] (polynomial equations) လေ့လာခြင်းမှ သရုပ်မဲ့ တည်ဆောက်ပုံများကို (abstract structures) လေ့လာခြင်းသို့ သိသာစွာ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) ၏ [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) ဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်၊<ref name="MB_Ch24">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=24}}</ref> ဝီလျံ ရိုဝမ် ဟာမီလ်တန် (William Rowan Hamilton) ၏ ဖလှယ်၍မရသော [[ကွာတာနီယွန်|ကွာတာနီယွန်များကို]] (non-commutative quaternions) တီထွင်မှုနှင့် ဂျော့ချ် ဘူးလ် (George Boole) ၏ ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာတို့နှင့်အတူ (algebra of logic) အက္ခရာသင်္ချာသည် ရိုးရာကိန်းများနှင့် အမှီအခိုကင်းသော လေ့လာမှုတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းသည် တိကျသော နဂိုမှန်အဆိုများနှင့် (axioms) ပေါင်းစပ်ခြင်း နိယာမများဖြင့် (laws of combination) သတ်မှတ်ထားသော သရုပ်မဲ့ စနစ်များကို (abstract systems) လေ့လာခြင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာတွင် အောက်ပါ အဓိက မဏ္ဍိုင်ကြီးများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''[[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့အက္ခရာသင်္ချာ]] (Abstract algebra):''' အဓိက အက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများကို နဂိုမှန်အဆိုနည်းကျ လေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ** '''[[အုပ်စုသီအိုရီ]] (Group theory):''' [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] (associative) [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation)၊ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) နှင့် [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ပြောင်းပြန်အစုဝင်များဖြင့်]] (inverse elements) အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups) <math>(G, \cdot)</math> ကို လေ့လာသည်။<ref>Whitehead (2002), p. 12.</ref> နယ်ပယ်ခွဲများတွင် အဆုံးရှိအုပ်စုသီအိုရီ (finite group theory)၊ လီ အုပ်စုသီအိုရီ (Lie group theory) နှင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသီအိုရီ (representation theory) တို့ ပါဝင်သည်။ ** '''ကွင်းနှင့် ဖီးလ်ဒ်သီအိုရီ (Ring and field theory):''' [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings) <math>(R, +, \cdot)</math> ([[မြှောက်ခြင်း]]သည် [[ပေါင်းခြင်း]]အပေါ် [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ|ဖြန့်ဝေနိုင်သော]] (distributive) စနစ်) နှင့် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) <math>(F, +, \cdot)</math> (သုညမဟုတ်သော အစုဝင်တိုင်းတွင် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာပြောင်းပြန် (multiplicative inverse) ရှိသည့် <math>0 \ne 1</math> ဖြစ်သော သာမန်မဟုတ်သည့် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရကွင်းများ]] (commutative rings)) ကို လေ့လာသည်။<ref>Adamson (2007), p. 3.</ref> ဂယ်လ်ဝါသီအိုရီ (Galois theory) သည် ဖီးလ်ဒ်ပိုင်းများနှင့် (subfields) [[ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု|ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု၏]] (Galois group) [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများအကြား]] (subgroups) အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်မှုမှတစ်ဆင့် ဖီးလ်ဒ်တိုးချဲ့ချက်များ၏ (field extensions) အချိုးညီမှုများကို (symmetries) ပုံစံတကျ ဖော်ထုတ်သည်။ ** '''[[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးသီအိုရီ]] (Module theory):''' [[စကေလာ|စကေလာများကို]] (scalars) စိတ်ကြိုက်ကွင်း <math>R</math> တစ်ခုအတွင်း တည်ရှိခွင့်ပြုခြင်းဖြင့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများကို]] (vector spaces) ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်သည်။ * '''[[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာနှင့်]] မျဉ်းဖြောင့်အစုံအက္ခရာသင်္ချာ (Linear and multilinear algebra):''' ဖီးလ်ဒ် <math>F</math> အပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] <math>V</math>၊ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] (linear maps) <math>T: V \to W</math>၊ [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (matrices)၊ [[ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း|ဒွန်တွဲရပ်ဝန်းများ]] (dual spaces) <math>V^*</math> နှင့် [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာမြှောက်လဒ်များ]] (tensor products) <math>V \otimes W</math> ဆိုင်ရာ သီအိုရီ ဖြစ်သည်။ * '''[[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ဖလှယ်ရအက္ခရာသင်္ချာ]] (Commutative algebra):''' အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီအတွက် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အခြေခံအဖြစ် အသုံးတော်ခံသည့် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရကွင်းများ]]၊ [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓအိုင်ဒီးလ်များနှင့်]] (prime ideals) မော်ဂျူးများ (modules) အပေါ် အဓိကထား လေ့လာသည်။ * '''[[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (Homological algebra):''' [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်|ချိတ်တန်းကွန်ပလက်စ်များ]] (chain complexes)၊ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|တိကျသော ကိန်းစဉ်များနှင့်]] (exact sequences) <math>\operatorname{Ext}</math> နှင့် <math>\operatorname{Tor}</math> ကဲ့သို့သော [[ဆင်းသက်ဖန်တာ|ဆင်းသက်ဖန်တာများမှတစ်ဆင့်]] (derived functors) ယေဘုယျ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ကတ်တဂိုရီများအတွင်းရှိ [[ဟိုမိုလော်ဂျီ|ဟိုမိုလော်ဂျီနှင့်]] (homology) [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] အုပ်စုများကို (cohomology groups) ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ === ဂျီဩမေတြီနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီ (Geometry and Topology) === [[File:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|right|thumb|220px|ရီနေ ဒေကားတ် (René Descartes)]] [[File:Poincare disc hyperbolic parallel lines.svg|thumb|220px|ဟိုက်ပါဘောလစ်ဂျီဩမေတြီကို အဖွင့်ယူနစ် အပိတ်ပြား (open unit disk) တစ်ခုအတွင်း ပရိုဂျက်ရှင်းချထားသည့် ပွန်ကာရေး အပိတ်ပြားမော်ဒယ် (Poincaré disk model)။ ဟိုက်ပါဘောလစ်မျဉ်းများကို နယ်နိမိတ်စက်ဝိုင်းအား ထောင့်မှန်ကျ ဖြတ်သန်းသွားသည့် စက်ဝိုင်းဝန်းပိုင်းများအဖြစ် ကိုယ်စားပြုထားသည်။]] [[File:Two coordinate charts on a manifold.svg|thumb|220px|မန်နီဖိုးပေါ်ရှိ ထပ်နေသော အဖွင့်ပတ်ဝန်းကျင်များကို ယူကလစ်ရပ်ဝန်း <math>\mathbb{R}^n</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသည့် ကိုဩဒိနိတ်မြေပုံချပ်နှစ်ခုနှင့် ၎င်းတို့အကြား ကူးပြောင်းမှု (coordinate charts and transition map)]] [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) သည် ပုံသဏ္ဌာန်များ၏ (shapes) ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (spatial properties)၊ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာများနှင့်]] (measurements) အသွင်ပြောင်းလဲမှုများကို (transformations) ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) သည် [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homeomorphisms — နှစ်ဖက်ဆက် အပြန်အလှန် တစ်ထပ်တည်းကျ ပုံဖော်မှုများ / bicontaneous bijections) နှင့် အဆက်မပြတ် ပုံပျက်ပြောင်းလဲမှုများ (continuous deformations — [[ဟိုမိုတိုပီ]] ထပ်တူညီမှုများ / homotopy equivalences) အောက်တွင် မပြောင်းလဲဘဲ တည်ရှိနေသော ဂုဏ်သတ္တိများကို (invariants) စူးစမ်းလေ့လာသည်။ မူလအစတွင် "မြေတိုင်းတာခြင်း" (earth measurement) အဖြစ် စတင်ခဲ့သော ဂျီဩမေတြီသည် ဂရိလူမျိုးများလက်အောက်တွင် ကောက်ချက်ချ သိပ္ပံပညာရပ်တစ်ခု (deductive science) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်မှာ ယူကလစ်၏ (Euclid) Elements စာအုပ်ဖြစ်ပြီး နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ဤဘာသာရပ်အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch7" /> ၁၇ ရာစုတွင် ရီနေ ဒေကားတ် (René Descartes) နှင့် ပီယား ဒေ ဖဲမ (Pierre de Fermat) တို့သည် အက္ခရာသင်္ချာ ညီမျှခြင်းများကို (algebraic equations) ဂျီဩမေတြီ မျဉ်းကွေးများတွင် (geometric curves) အသုံးချခြင်းဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဂျီဩမေတြီကို (analytic geometry) ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ယင်းက ဂျီဩမေတြီကို [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ် ဝင်ရိုးများပေါ်တွင်]] (coordinate axes) ပုံဖော်နိုင်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch17">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=17}}</ref> ၁၉ ရာစုသည် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ တော်လှန်ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုကို တွေ့ကြုံခဲ့ရပြီး နီကိုလိုင်း လိုဘာချက်ဗ်စကီး (Nikolai Lobachevsky) နှင့် ယာနို့စ် ဘိုလိုင် (János Bolyai) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် ယူကလစ်၏ ပြိုင်မျဉ်း ကြိုတင်အဆိုကို (parallel postulate) ဖယ်ရှားလိုက်လျှင်ပင် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုရှိသော ဂျီဩမေတြီများ (consistent geometries) တည်ရှိနိုင်ကြောင်း ပြသခြင်းဖြင့် ယူကလစ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီကို (non-Euclidean geometry) တိုးတက်စေခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (Bernhard Riemann) သည် ကွေးညွှတ်နေသော [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများကို]] (curved metric spaces) အလွန်ယေဘုယျကျစွာ လေ့လာမှုကို မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ဤလေ့လာမှုကို ရီးမန်း ဂျီဩမေတြီဟု (Riemannian geometry) ခေါ်ဆိုသည်။ ယင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ယေဘုယျ နှိုင်းရသီအိုရီ (General Relativity) ကဲ့သို့သော ရူပဗေဒသီအိုရီများအတွက် သင်္ချာဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> တစ်ပြိုင်နက်တည်းတွင် ကနဦး၌ နေရာအား ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းအဖြစ် (analysis situs) ပေါ်ထွက်လာသော တိုပေါ်လော်ဂျီသည် ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံများ၏ (spatial configurations) မွေးရာပါ အရည်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်များကို (qualitative aspects) လေ့လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဤအသွင်အပြင်များသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော တစ်-တစ် အသွင်ပြောင်းခြင်းများအောက်တွင် (continuous one-to-one transformations) မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariant) အဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ ဤဘာသာရပ်ကို လူအများက "ရာဘာချပ် ဂျီဩမေတြီ" (rubber-sheet geometry) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ အွန်ရီ ပွန်ကာရေး (Henri Poincaré) သည် ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] သို့မဟုတ် စီစဉ်တွဲစပ်မှုဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီကို (combinatorial topology) စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ပုံသဏ္ဌာန်များကို [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများအဖြစ်]] (manifolds) ရှုမြင်ကာ ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်နေမှုကို (connectivity) လေ့လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဖဲလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Felix Hausdorff) ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် အစုသီအိုရီအခြေခံ တိုပေါ်လော်ဂျီ (point-set topology) အတွက် နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို (axiomatic foundation) ပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြပြီး [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] (elements) ပတ်ဝန်းကျင်များကြားရှိ (neighborhoods) ဆက်သွယ်ချက်များအပေါ်တွင်သာ အပြည့်အဝအခြေခံ၍ သရုပ်မဲ့ ရပ်ဝန်းများကို (abstract spaces) တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ဂျီဩမေတြီနှင့် တိုပေါ်လော်ဂျီကို အောက်ပါ နယ်ပယ်ခွဲများအဖြစ် စနစ်တကျ လေ့လာသည်။ * '''[[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ|ယူကလစ်နှင့်]] ပေါင်းစပ်ဂျီဩမေတြီ (Euclidean and synthetic geometry):''' ထပ်တူကျမှု (congruence)၊ ပြိုင်တူဖြစ်မှုနှင့် (parallelism) ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်မှုများကို (geometric constructions) သတ်မှတ်ပေးသည့် ယူကလစ်၏ အဆိုကြမ်းများအပေါ် (Euclid's postulates) အခြေခံထားသော ပြန့်ကားသော ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ (flat space) ရှေးရိုး နဂိုမှန်အဆို လေ့လာမှု (classical axiomatic study) ဖြစ်သည်။<ref>Eves (1963), p. 19.</ref> * '''ယူကလစ်မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီ (Non-Euclidean geometry):''' ပြိုင်မျဉ်းကြိုတင်အဆို မပါဝင်ဘဲ ဖော်ထုတ်ထားသည့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ဘောင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ** '''ဟိုက်ပါဘောလစ်ဂျီဩမေတြီ (Hyperbolic geometry):''' ကိန်းသေအနုတ် ကွေးညွှတ်မှုဖြင့် (constant negative curvature) ထင်ရှားပြီး ပေးထားသော မျဉ်းတစ်ခုပေါ်တွင် မရှိသည့် မည်သည့်အမှတ်မှမဆို ထိုမျဉ်းနှင့် ပြိုင်နေသော မျဉ်းပြိုင်ပေါင်း မရေမတွက်နိုင်အောင် များပြားစွာ (infinitely many parallel lines) တည်ရှိနိုင်သည်။<ref>Greenberg (2007), p. 142.</ref><ref>Faber (1983), p. 88.</ref> ** '''အဲလစ်ပတစ်ဂျီဩမေတြီ (Elliptic geometry):''' ပြိုင်မျဉ်းများ လုံးဝမတည်ရှိသည့် ကိန်းသေအပေါင်း ကွေးညွှတ်မှုဖြင့် (constant positive curvature) ထင်ရှားသည်။ * '''[[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ]] (Differential geometry):''' ချောမွေ့သော မန်နီဖိုးများပေါ်ရှိ (smooth manifolds) ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို လေ့လာရန် [[ကဲကုလပ်|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ကဲကုလပ်နှင့်]] အင်တီဂရယ်ကဲကုလပ် (differential and integral calculus)၊ တန်ဆာခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနှင့် (tensor analysis) မျဉ်းဖြောင့်အစုံအက္ခရာသင်္ချာတို့ကို (multilinear algebra) အသုံးချသည်။<ref>Courant (1937), p. 5.</ref> အဓိက ပညာရပ်ခွဲများတွင် ရီးမန်း ဂျီဩမေတြီ ([[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)|အတွင်းမြှောက်လဒ်]] (inner product) မက်ထရစ်တန်ဆာ (metric tensor) <math>g</math> တပ်ဆင်ထားသော)၊ ဆင်ပလက်တစ်ဂျီဩမေတြီ (symplectic geometry) နှင့် ရစ်ချီ ကဲကုလပ် (Ricci calculus — ပကတိ ဒစ်ဖရန်ရှယ်ကဲကုလပ် / absolute differential calculus) တို့ ပါဝင်သည်။<ref>Ricci & Levi-Civita (1900), p. 125.</ref> * '''[[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (Algebraic geometry):''' [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်ညီမျှခြင်းများဖြင့်]] (polynomial equations) အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ နေရာရပ်ဝန်းများဖြစ်သော အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစုများနှင့် (algebraic varieties) ၎င်းတို့ကို စကင်းမ်များအဖြစ် (schemes) ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်မှုများကို လေ့လာသည်။ ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီသည် [[အစည်း|အစည်းသီအိုရီ]] (sheaf theory) နှင့် [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ|အစည်းဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (sheaf cohomology) အပေါ် များစွာ မှီခိုလျက်ရှိသည်။<ref>Tennison (1975), p. 8.</ref> * '''တိုပေါ်လော်ဂျီ (Topology):''' ** '''ယေဘုယျတိုပေါ်လော်ဂျီ (General topology) / အစုသီအိုရီအခြေခံတိုပေါ်လော်ဂျီ (Point-set topology):''' [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) <math>(X, \tau)</math> ပေါ်တွင် အဖွင့်စုများ (open sets)၊ ပတ်ဝန်းကျင်များ (neighborhoods)၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity)၊ ကျစ်လျစ်မှုနှင့် (compactness) ဆက်စပ်နေမှုဆိုင်ရာ (connectedness) သဘောတရားများကို နဂိုမှန်အဆိုနည်းကျ ဖော်ထုတ်သည်။ ** '''[[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology):''' ရပ်ဝန်းများကို ဟိုမိုတိုပီ ထပ်တူညီမှုအထိ (up to homotopy equivalence) အဆင့်ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများကို (algebraic invariants — အခြေခံအုပ်စု (fundamental group) <math>\pi_1(X)</math> နှင့် [[ဟိုမိုလော်ဂျီ|ဆင်ဂူလာဟိုမိုလော်ဂျီ အုပ်စုများ]] (singular homology groups) <math>H_n(X)</math> ကဲ့သို့သော) တည်ဆောက်သည်။ ** '''ဒစ်ဖရန်ရှယ်တိုပေါ်လော်ဂျီ (Differential topology):''' [[မန်နီဖိုး#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော_မန်နီဖိုးများ_(Differentiable_Manifolds)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော မန်နီဖိုးများနှင့်]] (differentiable manifolds) ချောမွေ့သော ပုံဖော်မှုများကို (smooth maps) [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (diffeomorphism) အထိ စူးစမ်းလေ့လာပြီး မော့စ် သီအိုရီ (Morse theory)၊ ခွဲစိတ်မှုသီအိုရီ (surgery theory) နှင့် ကိုဘော်ဒစ်ဇင် (cobordism) ကဲ့သို့သော ကိရိယာများကို အသုံးချသည်။ === သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Mathematical Analysis) === [[File:Karl Weierstrass.jpg|right|thumb|220px|ကားလ် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် (Karl Weierstrass)]] [[File:Dedekind.jpeg|right|thumb|220px|ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း (Richard Dedekind)]] [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (analysis) သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပမာဏများ (continuous magnitudes)၊ [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (limits) နှင့် အနန္တ လုပ်ငန်းစဉ်များကို (infinite processes) ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသော သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲ ဖြစ်ပြီး အနန္တကိန်းစဉ်တန်းများ (infinite series)၊ အဆက်မပြတ်ဖန်ရှင်များနှင့် (continuous functions) ဒစ်ဖရန်ရှယ်အော်ပရေတာများနှင့် အင်တီဂရယ်အော်ပရေတာများကို (differential and integral operators) လေ့လာသည်။ ၎င်း၏ အစောဆုံး မူလအစမှာ ဂရိလူမျိုးများ၏ "ကုန်စင်အောင်လုပ်ခြင်း နည်းလမ်း" (method of exhaustion) တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းကို ကနိုင်းဒပ်စ်မှ ယူဒေါက်စပ်စ် (Eudoxus of Cnidus) က သဘောတရားရေးရာအရ တီထွင်ခဲ့ပြီး အာခီမီးဒီးစ် (Archimedes) က ဧရိယာများနှင့် (areas) ထုထည်များကို (volumes) ရှာဖွေရာတွင် စနစ်တကျ အသုံးချခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch8">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=8}}</ref> ၁၇ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် အိုင်းဆက် နယူတန် (Isaac Newton) နှင့် ဂေါ့တ်ဖရီးဒ် ဗီလ်ဟမ် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (Gottfried Wilhelm Leibniz) တို့သည် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများဆိုင်ရာ (infinitesimals) သဘောတရားများကို စုစည်း၍ [[ကဲကုလပ်|ကဲကုလပ်ကို]] (calculus) သီးခြားစီ တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် [[ထိမျဉ်း|ထိမျဉ်းများ]] (tangent lines) သို့မဟုတ် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်များကို]] (derivatives) ရှာဖွေရန် ယေဘုယျ [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း|အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများကို]] (algorithms) ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ထို့ပြင် ဧရိယာများ သို့မဟုတ် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်များကို]] (integrals) ရှာဖွေရန်အတွက်လည်း အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။<ref name="MB_Ch19">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=19}}</ref> ၁၉ ရာစုတွင် အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (Augustin-Louis Cauchy)၊ ကားလ် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် (Karl Weierstrass) နှင့် ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း (Richard Dedekind) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာကို "ဂဏန်းသင်္ချာအသွင်ပြောင်း" (arithmetized) ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ၎င်းကို ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ပင်ကိုသိစိတ်အပေါ် (geometric intuition) မှီခိုနေရခြင်းမှ ဖယ်ရှားပေးခဲ့ပြီး စုဆုံမှတ်များ၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) နှင့် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ၏]] (real numbers) တိကျသေချာသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များအပေါ် အခြေခံသည့် တိကျခိုင်မာသော အခြေခံအုတ်မြစ်ပေါ်တွင် (rigorous foundation) တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> မျက်မှောက်ခေတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာတွင် အောက်ပါ အဓိက ကဏ္ဍရပ်များ ပါဝင်သည်။ * '''ကိန်းစစ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Real analysis):''' [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်]] (real numbers) <math>\mathbb{R}</math>၊ [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေးရပ်ဝန်းများ]] (metric spaces)၊ စုဆုံမှတ်များ၊ [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များ]] (sequences)၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း၊ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု (differentiability) နှင့် [[ရီးမန်း အင်တီဂရယ်]] (Riemann integral) နှင့် [[လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်|လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်များကို]] (Lebesgue integrals) တိကျခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ * '''ကိန်းထွေးခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Complex analysis):''' [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးကိန်းရှင်များဆိုင်ရာ]] ဖန်ရှင်များ (functions of complex variables) <math>f: U \subset \mathbb{C} \to \mathbb{C}</math> ကို လေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖန်ရှင် <math>f: U \subset \mathbb{C} \to \mathbb{C}</math> တစ်ခုသည် အဖွင့် အရင်းအမြစ်စု (open domain) <math>U</math> အတွင်းရှိ အမှတ်တိုင်း၌ ကိန်းထွေး-ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်ပါက (complex-differentiable) [[ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်|ဟိုလိုမောဖစ်]] (holomorphic) ဖြစ်ပြီး ယင်းသည် ၎င်း၏ ကိန်းစစ်ပိုင်းနှင့် [[ကိန်းယောင်|ကိန်းယောင်ပိုင်း]] (real and imaginary parts) <math>u, v</math> သည် ကော်ချီ-ရီးမန်း [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများကို]] (Cauchy–Riemann equations) ပြည့်မီစေကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ <math display="block">\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y}, \quad \frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{\partial v}{\partial x}</math> * '''အတိုင်းအတာသီအိုရီနှင့် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (Measure theory and integration):''' ဆစ်ဂ်မာအက္ခရာသင်္ချာများ (<math>\sigma</math>-algebras) ပေါ်ရှိ အပေါင်းလက္ခဏာ အတိုင်းအတာများ (positive measures) <math>\mu</math> မှတစ်ဆင့် အလျား၊ ဧရိယာနှင့် ထုထည်တို့ကို (length, area, and volume) ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ပြီး [[လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်|လီဘက်ဂ် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းနှင့်]] (Lebesgue integration) <math>L^p</math> ဖန်ရှင်ရပ်ဝန်းများအတွက် (function spaces) အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ * '''ဖန်ရှင်နယ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Functional analysis):''' အတိုင်းအတာအနန္တ တိုပေါ်လော်ဂျီ ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (infinite-dimensional topological vector spaces)၊ အဓိကအားဖြင့် [[ဘာနက် ရပ်ဝန်း|ဘာနက် ရပ်ဝန်းများနှင့်]] (Banach spaces) [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း|ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများ]] (Hilbert spaces) <math>\mathcal{H}</math> အပြင် ၎င်းတို့အပေါ် သက်ရောက်သည့် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်အော်ပရေတာများ၏]] (linear operators) စပက်ထရယ် ဂုဏ်သတ္တိများကို (spectral properties) လေ့လာသည်။ * '''ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများ (Differential equations):''' ** '''ရိုးရိုး ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများ (Ordinary differential equations — ODEs):''' အမှီအခိုကင်းသော ကိန်းရှင် (independent variable) တစ်ခုတည်း၏ ဖန်ရှင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ဆင်းသက်ချက်များ ပါဝင်သည့် ညီမျှခြင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ** '''[[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများ]] (Partial differential equations — PDEs):''' ကိန်းရှင်စုံ ဖန်ရှင်များနှင့် (multivariable functions) ၎င်းတို့၏ ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (partial derivatives) ပါဝင်သည့် ညီမျှခြင်းများ ဖြစ်ပြီး တည်ဆောက်ပုံအရ အဲလစ်ပတစ် (elliptic)၊ ပါရာဘိုလစ် (parabolic) နှင့် ဟိုက်ပါဘောလစ် (hyperbolic) ညီမျှခြင်းများအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားသည်။ * '''ဟာမိုနစ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Harmonic analysis):''' ဒေသအလိုက်ကျစ်လျစ်သော [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများတစ်လျှောက်]] (locally compact abelian groups) လှိုင်းများ၏ [[ထပ်ဆင့်ခြင်းမူဝါဒ|ထပ်ဆင့်ခြင်း]] (superposition) အဖြစ် ဖန်ရှင်များနှင့် အချက်ပြလှိုင်းများကို (signals) ဖော်ပြရန် ဖူရီယေး ကိန်းစဉ်တန်းများနှင့် (Fourier series) ဖူရီယေး အသွင်ပြောင်းခြင်းများကို (Fourier transforms) ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်သည်။ * '''[[ကဲကုလပ်|ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ကဲကုလပ်]] (Calculus of variations):''' [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ]] ဖန်ရှင်နယ်များ (real-valued functionals) <math>J[y] = \int_{x_1}^{x_2} L(x, y(x), y'(x)) \, dx</math> ကို အဆုံးအဖြတ်အခြေအနေ (critical / stationary condition — <math>\delta J = 0</math>) ဖြစ်စေသည့် တည်ငြိမ်ဖန်ရှင်များကို (stationary functions) ရှာဖွေသည့် နည်းလမ်းများကို ဖော်ထုတ်ပေးပြီး မဖြစ်မနေလိုအပ်သော ပထမအဆင့် အခြေအနေတစ်ရပ်အဖြစ် အွိုင်လာ-လာဂေါင့် ညီမျှခြင်းများကို (Euler–Lagrange equations) ရရှိစေသည်။ === ပိုင်းစသီးခြား သင်္ချာနှင့် စီစဉ်တွဲစပ်မှုသင်္ချာ (Discrete Mathematics and Combinatorics) === ပိုင်းစသီးခြား သင်္ချာ (discrete mathematics) သည် အခြေခံအားဖြင့် ရေတွက်နိုင်သော (countable) သို့မဟုတ် ဆက်တိုက်မဖြစ်သော တည်ဆောက်ပုံများကို (discrete structures) စူးစမ်းလေ့လာသည်။ * '''စီစဉ်တွဲစပ်မှုသင်္ချာ (Combinatorics):''' အဆုံးရှိသော သို့မဟုတ် ရေတွက်နိုင်သော သီးခြားဖွဲ့စည်းမှုပုံစံများကို (finite or countable discrete configurations) လေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နယ်ပယ်ခွဲများတွင် ရေတွက်မှု စီစဉ်တွဲစပ်မှုသင်္ချာ (enumerative combinatorics — မျိုးထုတ်ဖန်ရှင်များမှတစ်ဆင့် (generating functions) သတ်မှတ်ထားသော စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီသည့် ဖွဲ့စည်းမှုပုံစံများကို ရေတွက်ခြင်း)၊ အစွန်းရောက် စီစဉ်တွဲစပ်မှုသင်္ချာ (extremal combinatorics — အကြီးဆုံး သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံး ဖွဲ့စည်းမှုပုံစံများကို သတ်မှတ်ဆုံးဖြတ်ခြင်း) နှင့် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ စီစဉ်တွဲစပ်မှုသင်္ချာ (algebraic combinatorics) တို့ ပါဝင်သည်။ * '''[[ဂရပ်သီအိုရီ]] (Graph theory):''' ထိပ်စွန်းမှတ်များ (vertices) <math>V</math> နှင့် အနားများ (edges) <math>E</math> ၏ [[အစု|အစုများ]] (sets) ပါဝင်သည့် ဂရပ်များ (graphs) <math>G = (V, E)</math> ကို စူးစမ်းလေ့လာသည်။ အဓိက သဘောတရားများတွင် ဆက်စပ်နေမှု (connectivity)၊ ပြင်ညီဖြစ်မှု (planarity)၊ ဂရပ်အရောင်ခြယ်ခြင်း (graph coloring) နှင့် ကွန်ရက်[[စီးဆင်းမှု|စီးဆင်းမှုများ]] (network flows) ပါဝင်သည်။ * '''အစီအစဉ်သီအိုရီ (Order theory):''' [[တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစု|တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစုများ]] (partially ordered sets — posets) နှင့် လတ္တစ်များ (lattices) အပါအဝင် နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဆိုင်ရာ သဘောတရားကို (concept of comparison) ပုံစံတကျ ဖြစ်စေသည့် [[ဘိုင်နရီ ဆက်သွယ်ချက်|ဘိုင်နရီဆက်သွယ်ချက်များကို]] (binary relations) စူးစမ်းလေ့လာသည်။ === စတော့ကတ်စတစ်နှင့် အသုံးချသင်္ချာသိပ္ပံများ (Stochastics and Applied Mathematical Sciences) === အသုံးချသင်္ချာသည် (applied mathematics) လက်တွေ့စမ်းသပ်မှု၊ ရူပဗေဒနှင့် တွက်ချက်မှုစနစ်များကို (empirical, physical, and computational systems) ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် သင်္ချာဆိုင်ရာ သရုပ်မဲ့သဘောတရားများကို (mathematical abstractions) ဖော်ထုတ်ပေးသည်။ [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်းသီအိုရီသည်]] (probability theory) ၁၇ ရာစုတွင် ဘလေ့စ် ပက်စ်ကယ် (Blaise Pascal) နှင့် ပီယား ဒေ ဖဲမ (Pierre de Fermat) တို့ကြား ကံစမ်းကစားနည်းများနှင့် (games of chance) ပတ်သက်၍ စာပေးစာယူပြုလုပ်ရာမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch17" /> ၎င်းကို ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ပီယား ဆိုင်မွန် လာပလေ့စ် (Pierre-Simon Laplace) က အဓိကကျသော သိပ္ပံနည်းကျ ကိရိယာတစ်ခုအဖြစ် (scientific tool) စနစ်တကျ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch22">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=22}}</ref> ၂၀ ရာစုတွင် အသုံးချသင်္ချာသည် ဂျွန် ဖွန်နွိုင်းမန်း (John von Neumann) နှင့် အလန် ကျူးရင်း (Alan Turing) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြခဲ့သည့် [[ဂိမ်းသီအိုရီ]] (game theory)၊ ဆိုက်ဘာနက်တစ်နှင့် (cybernetics) ကွန်ပျူတာသိပ္ပံကဲ့သို့သော (computer science) နယ်ပယ်များသို့ အကြီးအကျယ် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ ကွန်ပျူတာများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ သုတေသနကို အခြေခံမှစ၍ ပြောင်းလဲစေခဲ့ပြီး ကိန်းဂဏန်းခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုပညာတွင် (numerical analysis) အထောက်အကူပြုခဲ့ကာ အရောင်လေးမျိုး ယူဆချက်ကဲ့သို့သော (Four-Color Conjecture) ရှုပ်ထွေးသည့် သင်္ချာသီအိုရီများကို သက်သေပြရန်အတွက် ကြီးမားလှသည့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ စွမ်းအားကို (computational power) ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> မျက်မှောက်ခေတ် အသုံးချသင်္ချာနှင့် စတော့ကတ်စတစ်တွင် အောက်ပါ အဓိက နယ်ပယ်ခွဲများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''ဖြစ်တန်စွမ်းသီအိုရီနှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ စာရင်းအင်းပညာ (Probability theory and mathematical statistics):''' ** ဖြစ်တန်စွမ်းသီအိုရီသည် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း|ဖြစ်တန်စွမ်းရပ်ဝန်း]] (probability space) <math>(\Omega, \mathcal{F}, P)</math> ပေါ်ရှိ အန်ဒရီ ကိုးလ်မိုဂိုရော့ဗ် (Andrey Kolmogorov) ၏ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများမှတစ်ဆင့်]] (axioms) မသေချာမှုကို (uncertainty) ပုံစံတကျ ဖြစ်စေပြီး [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်းကိန်းရှင်များ]] (random variables)၊ [[စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်|စတော့ကတ်စတစ်လုပ်ငန်းစဉ်များ]] (stochastic processes)၊ မာတင်ဂေးလ်များနှင့် (martingales) စတော့ကတ်စတစ် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများကို]] (stochastic differential equations) လေ့လာသည်။ ** သင်္ချာဆိုင်ရာ စာရင်းအင်းပညာသည် (mathematical statistics) ပါရာမီတာ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်း (parameter estimation)၊ အဆိုပြုယူဆချက် စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် (hypothesis testing) ရီဂရက်ရှင်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုတို့အတွက် (regression analysis) သင်္ချာဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်များကို ဖော်ထုတ်ပေးသည်။ * '''ဒိုင်းနမစ်စနစ်များနှင့် အာဂေါဒစ် သီအိုရီ (Dynamical systems and ergodic theory):''' တိကျသော စည်းမျဉ်းများအရ အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲလာသော (time-evolving) စနစ်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး အထိုင်မှတ်များ (fixed points)၊ လမ်းခွဲထွက်ခြင်းများ (bifurcations)၊ ထူးဆန်းသော ဆွဲဆောင်စနစ်များနှင့် (strange attractors) မပြောင်းလဲသော အတိုင်းအတာများကို (invariant measures) စူးစမ်းလေ့လာသည်။ * '''သင်္ချာရူပဗေဒ (Mathematical physics):''' ယေဘုယျနှိုင်းရသီအိုရီတွင် (general relativity) [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ]] (differential geometry) နှင့် ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်တွင် (quantum mechanics) အော်ပရေတာအက္ခရာသင်္ချာ (operator algebras) ကဲ့သို့သော ရူပဗေဒသီအိုရီများ၌ သင်္ချာဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို တိကျခိုင်မာစွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေပြီး အသုံးချခြင်း ဖြစ်သည်။ * '''သင်္ချာဆိုင်ရာ အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင်ညှိနှိုင်းတွက်ချက်ခြင်း (Mathematical optimization):''' ကန့်သတ်ချက်များအောက်တွင် (constraints) ရည်မှန်းချက်ဖန်ရှင်များကို (objective functions) အများဆုံး သို့မဟုတ် အနည်းဆုံး ဖြစ်စေရန် အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းနှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ နည်းပညာများကို (algorithmic and analytical techniques) ဖော်ထုတ်ပေးပြီး မျဉ်းဖြောင့် ပရိုဂရမ်ရေးဆွဲခြင်းနှင့် (linear programming) ခုံးသော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာတို့ကို (convex analysis) လွှမ်းခြုံထားသည်။ * '''ကိန်းဂဏန်းခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုပညာ (Numerical analysis):''' ဆက်တိုက်ဖြစ်သော သင်္ချာပုစ္ဆာများကို ချဉ်းကပ်တွက်ချက်ရန် တည်ဆောက်မှုဆိုင်ရာ အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများကို (constructive algorithms) ဒီဇိုင်းရေးဆွဲ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ တည်ငြိမ်မှု (numerical stability)၊ ကိန်းပြည့်ပြုအမှားများနှင့် (round-off errors) တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ စုဆုံမှုကို (numerical convergence) ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ခေတ်သစ် တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာမှုများ (History and Modern Developments) == === ခေတ်သစ် ဂျီဩမေတြီ - ပေါင်းစပ်ခြင်း၊ ပရိုဂျက်တစ်၊ မက်ထရစ်နှင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ် တည်ဆောက်ပုံများ (Modern Geometry: Synthetic, Projective, Metric, and Differential Structures) === [[File:Carl Friedrich Gauss.jpg|right|thumb|220px|ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ်]] [[File:Nikolay Ivanovich Lobachevsky.jpeg|right|thumb|220px|နီကိုလိုင်း လိုဘာချက်ဗ်စကီး]] [[File:Bolyai János (Márkos Ferenc festménye).jpg|right|thumb|220px|ယာနို့စ် ဘိုလိုင်]] [[File:Beltrami.jpg|right|thumb|220px|ယူဂျင်နီယို ဘယ်လ်ထရာမီ]] [[File:Felix Christian Klein.jpg|right|thumb|220px|ဖဲလစ် ကလိုင်း]] [[File:August Ferdinand Möbius.png|right|thumb|220px|ဩဂတ်စ် ဖာဒီနန် မိုးဘီးယပ်စ်]] ဆယ့်ကိုးရာစုသည် [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) တွင် တော်လှန်ရေးတစ်ရပ်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီး ၎င်းကို တင်းကျပ်သော [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ]] (Euclidean geometry) မူဘောင်မှ အချင်းချင်းချိတ်ဆက်နေသော ဂျီဩမေတြီစနစ်များ၏ ကျယ်ပြန့်သော စုစည်းမှုအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဤစနစ်များ၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းမှုသည် ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီကို ပုံမပျက် ရွေ့လျားမှု အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (rigid motion transformations) အောက်ရှိ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (invariants) အား လေ့လာခြင်းအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းကို သုည ကွေးညွှတ်မှု (zero curvature) နှင့် <math>ds^2 = dx^2 + dy^2 + dz^2</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော မက်ထရစ် (metric) တို့ဖြင့် ဝိသေသပြုထားသည်။ ယူကလစ် မဟုတ်သော ဂျီဩမေတြီများ (non-Euclidean geometries) တွင် ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ (hyperbolic geometry) နှင့် အဲလစ်ပတစ် ဂျီဩမေတြီ (elliptic geometry) သို့မဟုတ် [[စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ|စက်လုံး ဂျီဩမေတြီ]] (spherical geometry) တို့ ပါဝင်သည်။ ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီသည် ကိန်းသေ အနုတ် ကွေးညွှတ်မှု (constant negative curvature) ရှိသည်။ အဲလစ်ပတစ် သို့မဟုတ် စက်လုံး ဂျီဩမေတြီသည် ကိန်းသေ အပေါင်း ကွေးညွှတ်မှု (constant positive curvature) ရှိသည်။ အဖိုင်း ဂျီဩမေတြီ (affine geometry) သည် ပြိုင်တူဖြစ်ခြင်း (parallelism) နှင့် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိခြင်း (collinearity) တို့ကို ထိန်းသိမ်းထားသော အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (transformations) အပေါ် အာရုံစိုက်သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ပရိုဂျက်တစ် ဂျီဩမေတြီ (projective geometry) သည် နှစ်ထပ်အချိုး (cross-ratio) နှင့် ဒွန်တွဲမှု (duality) ကဲ့သို့သော ပရိုဂျက်တစ်ဖြစ်ခြင်းများအောက်ရှိ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများကို ဗဟိုပြုသည့် လွှမ်းခြုံနိုင်သော မူဘောင်တစ်ခုကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ ရီးမန်း ဂျီဩမေတြီ (Riemannian geometry) သည် ပြောင်းလဲနိုင်သော ကွေးညွှတ်မှု (variable curvature) နှင့် မက်ထရစ် တန်ဆာ (metric tensor) <math>ds^2 = \sum_{i,j} g_{ij}\,dx_i\,dx_j</math> တို့ဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသော ယေဘုယျပြုထားသည့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] <math>n</math> ရှိသော [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများ]]ကို (<math>n</math>-dimensional manifolds) လွှမ်းခြုံထားသည်။<ref name="MB_Ch24">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=24}}</ref> ခေတ်သစ် ဂျီဩမေတြီသည် အက်ခိုး ပေါ်လီတက်ကနစ် (École Polytechnique) ၌ ဂတ်စပတ် မွန်ချ် (Gaspard Monge) ကို ဗဟိုပြုသော အစောပိုင်း ၁၉ ရာစု ပြင်သစ်ကျောင်းမှ စတင်ခဲ့သည်။ မွန်ချ်၏ ကျောင်းသားများသည် ဤနယ်ပယ်ကို လမ်းကြောင်းမျိုးစုံသို့ ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ် ဒူပင်း (Charles Dupin) သည် မျက်နှာပြင်များဆိုင်ရာ သီအိုရီကို (theory of surfaces) မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ဆိုက်ကလိုက် (cyclide) ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သီအိုဒို အိုလီဗီယာ (Théodore Olivier) သည် သင်ကြားရေးအတွက် အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ဂျီဩမေတြီ ကြိုးမော်ဒယ်များကို (three-dimensional geometric string models) ရှေ့ဆောင်ဖန်တီးခဲ့သည်။ ချားလ်စ်-ဂျူးလ်စ် ဘရီယန်ချွန် (Charles-Jules Brianchon) သည် ပက်စ်ကယ် (Pascal) ၏ ဆန်းကြယ်သော ဆဋ္ဌဂံ သီအိုရမ်အတွက် (Pascal’s mystic hexagram theorem) ပရိုဂျက်တစ် ဒွန်တွဲ (projective dual) ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် "အမှတ်" (point) နှင့် "မျဉ်း" (line) ဟူသော သဘောတရားများကို အချင်းချင်းဖလှယ်လိုက်သောအခါတွင် ပြင်ညီ ပရိုဂျက်တစ် ဂျီဩမေတြီရှိ သီအိုရမ်များသည် မှန်ကန်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ ရောန်-ဗစ်တာ ပွန်စလတ် (Jean-Victor Poncelet) သည် ၎င်း၏ ၁၈၂၂ ခုနှစ်ထုတ် Traité des propriétés projectives des figures စာအုပ်တွင် ပရိုဂျက်တစ် ဂျီဩမေတြီကို သီးခြားလွတ်လပ်သော ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) မူဝါဒနှင့် အနန္တအမှတ်များ (ideal points) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြင်ညီတစ်ခုရှိ စက်ဝိုင်းအားလုံးက မျှဝေပိုင်ဆိုင်ထားသော အနန္တရှိ ကွန်ဂျူဂိတ် [[ကိန်းယောင်]] စက်ဝိုင်းအမှတ်များ (conjugate imaginary circular points) နှစ်ခုကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ယင်းအမှတ်များကို <math>I</math> နှင့် <math>J</math> ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ မီရှဲလ် ရှားလ် (Michel Chasles) သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်ရှိ အမှတ်လေးမှတ်၏ နှစ်ထပ်အချိုးကို (cross-ratio) အလေးပေးဖော်ပြခဲ့ပြီး ယင်းကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ :<math>\frac{c - a}{c - b} : \frac{d - a}{d - b}</math> သူသည် ဤနှစ်ထပ်အချိုးသည် ပရိုဂျက်တစ် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (projective transformations) အောက်တွင် ပကတိ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိရှိကြောင်းကို (invariant) သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ပေါင်းစပ် မက်ထရစ် ဖန်ရှင် ဂျီဩမေတြီ (synthetic metric geometry) တွင် ဂျက်ကော့ဘ် ရှတိုင်းနား (Jakob Steiner) သည် ယူကလစ် တည်ဆောက်ပုံများအားလုံးကို မျဉ်းဖြောင့်တံတစ်ခုနှင့် (straightedge) ဗဟိုကို (center) ရှင်းလင်းစွာပေးထားသော အထိုင်စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းကိုသာ (single fixed circle) အသုံးပြု၍ အပြီးသတ်နိုင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ သူသည် သုံးထပ်ကိန်းမျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်ရှိ မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ဆယ့်ခုနစ်ကြောင်းကိုလည်း (twenty-seven straight lines on a cubic surface) လေ့လာခဲ့ပြီး ထောင့်ကို ထိန်းသိမ်းထားသော အသွင်ပြောင်းခြင်းဖြစ်သည့် (angle-preserving transformation) ပြောင်းပြန်လှန် ဂျီဩမေတြီ (inversive geometry) ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဤဂျီဩမေတြီတွင် အမှတ် <math>P</math> နှင့် <math>P'</math> တို့သည် အချင်းဝက် (radius) <math>r</math> ရှိပြီး ဗဟို <math>O</math> ၌ရှိသော စက်ဝိုင်းတစ်ခုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အချင်းချင်း ပြောင်းပြန်ဖြစ်ကြသည် (inverse)။ ၎င်းတို့သည် <math>(OP)(OP') = r^2</math> ကို ပြည့်စုံစေသည်။<ref name="MB_Ch24" /> ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဂျီဩမေတြီ (analytic geometry) ကို ယူလီယပ်စ် ပလွတ်ကာ (Julius Plücker) က ပြန်လည်အသက်ဝင်စေခဲ့ပြီး သူသည် ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိနေခဲ့သော ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် အတိုကောက် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းကို (abridged notation) တီထွင်ခဲ့သည်။ ပလွတ်ကာ၊ ဩဂတ်စ် ဖာဒီနန် မိုးဘီးယပ်စ် (August Ferdinand Möbius)၊ ကားလ် ဝီလ်ဟမ် ဖွိုင်ယာဘတ် (Karl Wilhelm Feuerbach) နှင့် အက်တီယန် ဘိုဘီလီယာ (Étienne Bobillier) တို့သည် တစ်ပြေးညီ ကိုဩဒိနိတ်များ (homogeneous coordinates) ကို သီးခြားစီ မိတ်ဆက်ခဲ့ကြသည်။ ထို[[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]]တွင် <math>t = 0</math> သည် အနန္တရှိ မျဉ်းကို (line at infinity) ကိုယ်စားပြုသည်။ ပလွတ်ကာသည် မျဉ်း ကိုဩဒိနိတ်များ (line coordinates) ကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် <math>(u, v, w)</math> ဖြစ်ကြပြီး မျဉ်းတစ်ကြောင်းပေါ်ရှိ အမှတ်များဟူသော သဘောတရားကို အမှတ်တစ်ခုကို ဖြတ်သန်းသွားသော မျဉ်းများဟူသော ဒွန်တွဲသဘောတရားအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် သူသည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ မျဉ်းကွေး (algebraic curve) တစ်ခု၏ အဆင့် (order) <math>n</math>၊ အတန်းအစား (class) <math>m</math>၊ ဆုံမှတ်များ (nodes) <math>\delta</math>၊ အချွန်မှတ်များ (cusps) <math>\kappa</math>၊ ငြိမ်နေသော ထိမျဉ်းများ သို့မဟုတ် အကွေ့မှတ်များ (stationary tangents/inflections) <math>\iota</math> နှင့် ထိမျဉ်းနှစ်ထပ်များ (bitangents) <math>\tau</math> တို့ကို ဆက်စပ်ပေးသော ညီမျှခြင်းများကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ :<math>m = n(n - 1) - 2\delta - 3\kappa \quad \text{and} \quad n = m(m - 1) - 2\tau - 3\iota</math> :<math>\iota = 3n(n - 2) - 6\delta - 8\kappa \quad \text{and} \quad \kappa = 3m(m - 2) - 6\tau - 8\iota</math> ယူကလစ်၏ ပဉ္စမမြောက် ကြိုတင်အဆိုကို (Fifth Postulate) သက်သေပြရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် ၎င်းမပါဘဲ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု (consistent) ရှိသော ဂျီဩမေတြီများ တည်ရှိနိုင်ကြောင်းကို သင်္ချာပညာရှင်များက ပြသနိုင်ခဲ့ချိန်တွင် အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။ ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) သည် ဤအချက်ကို စောစီးစွာကတည်းက သီးသန့် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ သို့သော် နီကိုလိုင်း အိုင်ဗန်နိုဗစ်ချ် လိုဘာချက်ဗ်စကီး (Nikolai Ivanovich Lobachevsky) သည် ၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ယာနို့စ် ဘိုလိုင် (János Bolyai) သည် ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း ယူကလစ် မဟုတ်သော ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီ၏ (non-Euclidean hyperbolic geometry) ပထမဆုံး ပုံစံတကျ စနစ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဤဂျီဩမေတြီတွင် တြိဂံတစ်ခု၏ ထောင့်ပေါင်းလဒ်သည် (angle sum) ၁၈၀ ဒီဂရီထက် တိကျစွာ လျော့နည်းသည်။ ယူဂျင်နီယို ဘယ်လ်ထရာမီ (Eugenio Beltrami) သည် ဤဂျီဩမေတြီ၏ နှိုင်းရ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုကို (relative consistency) ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ဆူဒိုစက်လုံးမျက်နှာပြင် (pseudosphere) ပေါ်တွင် လက်တွေ့ဖော်ဆောင်ခြင်းဖြင့် သက်သေပြခဲ့သည်။ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ|ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီ]] (differential geometry) ကို ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါက်စ်က ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သူသည် ဂေါက်ရှန်း ကွေးညွှတ်မှု (Gaussian curvature) <math>K</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကွေးနေသော ကိန်းရှင်ကြားခံ မျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်ရှိ မျဉ်းကွေးအလျား (arc length) သည် နှစ်ထပ်ကိန်း ဒစ်ဖရန်ရှယ်ပုံစံ (quadratic differential form) <math>ds^2 = E\,du^2 + 2F\,du\,dv + G\,dv^2</math> အပေါ် မူတည်ကြောင်းကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (Bernhard Riemann) ၏ ၁၈၅၄ ခုနှစ် ဟာဘီလီတေးရှင်း ဟောပြောချက်သည် ၎င်းကို အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (continuous) အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသော မန်နီဖိုးများအထိ (n-dimensional manifolds) ယေဘုယျပြုခဲ့သည်။ ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖဲလစ် ကလိုင်း (Felix Klein) သည် သူ၏ အာလန်ဂန် အစီအစဉ် (Erlanger Programm) မှတစ်ဆင့် ဤကွဲပြားနေသော ဂျီဩမေတြီများကို ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဂျီဩမေတြီကို တိကျသော အသွင်ပြောင်းအုပ်စုများ (transformation groups) အောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (invariant properties) အား လေ့လာခြင်းအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ - တည်ဆောက်ပုံများ၊ ဖလှယ်၍မရသော စနစ်များနှင့် နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်း (Abstract Algebra: Structures, Noncommutative Systems, and Axiomatization) === [[File:Arthur_Cayley.jpg|right|thumb|220px|အာသာ ကေးလီ]] [[File:Hermann_Grassmann_etching.jpg|right|thumb|220px|ဟာမန် ဂရပ်စ်မန်း]] [[File:GeorgFrobenius_(cropped).jpg|thumb|220px|ဖာဒီနန် ဂျော့ချ် ဖရိုဘီးနီးယပ်စ်]] [[File:Noether.jpg|right|thumb|220px|အမ်မီ နိုသာ (1900)]] ဆယ့်ကိုးရာစုနှင့် နှစ်ဆယ်ရာစုများအတွင်း အက္ခရာသင်္ချာသည် ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ညီမျှခြင်းများကို လေ့လာခြင်းမှ အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures)၊ တွက်ချက်မှုများ (operations) နှင့် နဂိုမှန်အဆိုများ (axioms) တို့ကို သရုပ်မဲ့ လေ့လာခြင်းဆီသို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ယင်းက [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups)၊ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings) နှင့် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) ကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းနိုင်ရန် လမ်းစဖွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> သင်္ကေတ အက္ခရာသင်္ချာ၏ (symbolic algebra) အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ဂျော့ချ် ပီးကော့ (George Peacock) နှင့် ဩဂတ်စတပ်စ် ဒီ မော်ဂန် (Augustus De Morgan) တို့က တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ပီးကော့သည် ဂဏန်းသင်္ချာဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာကို (arithmetical algebra) သင်္ကေတ အက္ခရာသင်္ချာမှ ခွဲခြားပြသခဲ့သည်။ ဒီ မော်ဂန်ကမူ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ သင်္ကေတများသည် (operational symbols) အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ခြင်းများသာဖြစ်ကြောင်း (arbitrary abstractions) ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ဂျော့ချ် ဘူးလ် (George Boole) သည် ယုတ္တိဗေဒနှင့် [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) ဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာကို (algebra of logic) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် စကြဝဠာ အစု (universal set) ကို <math>1</math> ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဗလာစု (null set) ကို <math>0</math> ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပေါင်းစပ်စု (union) ကို <math>+</math> ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) ကို <math>\times</math> ဖြင့်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ပြသခဲ့ပြီး ထပ်တူရပေး နိယာမ (idempotent law) <math>x^2 = x</math> ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဖလှယ်၍မရသော စနစ်များ (noncommutative systems) သည် ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ ရိုဝမ် ဟာမီလ်တန် (William Rowan Hamilton) က မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရ နိယာမ]] (commutative law of multiplication) ကို စွန့်လွှတ်ကာ ကွာတာနီယွန်များ (quaternions) ကို တီထွင်လိုက်ချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ :<math>i^2 = j^2 = k^2 = ijk = -1</math> :<math>ij = k = -ji, \quad jk = i = -kj, \quad ki = j = -ik</math> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဟာမန် ဂရပ်စ်မန်း (Hermann Grassmann) သည် <math>n</math>-တိုင်းတာမှုရှိသော မျဉ်းဖြောင့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (linear vector spaces) ဆိုင်ရာ သီအိုရီကို တိုးတက်စေခဲ့သည်။ ထို့နောက် အာသာ ကေးလီ (Arthur Cayley) သည် ကိန်းအုံ အက္ခရာသင်္ချာ (matrix algebra) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဟာမီလ်တန်-ကေးလီ သီအိုရမ်ကို သက်သေပြခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ဂျိမ်းစ် ဂျိုးဆက် ဆေးလ်ဗက်စတာ (James Joseph Sylvester) သည် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ သီအိုရီ (invariant theory) ကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။ ဘင်ဂျမင် ပီးယားစ် (Benjamin Peirce) နှင့် ချားလ်စ် ဆန်ဒါးစ် ပီးယားစ် (Charles Sanders Peirce) တို့သည် မျဉ်းဖြောင့် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရ]] အက္ခရာသင်္ချာများ (linear associative algebras) ကို ဆက်လက် အမျိုးအစားခွဲခြားခဲ့ကြသည်။ ယင်း၏ အထွတ်အထိပ်ရလဒ်အနေဖြင့် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers)၊ [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) နှင့် ကွာတာနီယွန်များသည်သာလျှင် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]အဆုံးရှိသော (finite-dimensional) ကိန်းစစ် ဖက်စပ်ရ အစား အက္ခရာသင်္ချာများ (division algebras) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ဤအမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း သီအိုရမ်ကို (classification theorem) ဖာဒီနန် ဂျော့ချ် ဖရိုဘီးနီးယပ်စ် (Ferdinand Georg Frobenius) က ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ စီ အက်စ် ပီးယားစ်က ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် သီးခြားစီလည်းကောင်း ပုံစံတကျ အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> အုပ်စုများ၊ ကွင်းများနှင့် ဖီးလ်ဒ်များကို သဘောတရားအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခြင်းက ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) ကို ပုံစံတကျ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အေဗာရစ်စ် ဂယ်လ်ဝါ (Évariste Galois) သည် ပိုလီနိုမီရယ် (polynomial) ဖြေရှင်း၍ရနိုင်စွမ်း (solvability) ကို ပါမြူတေးရှင်း (permutation) အချိုးညီမှုများနှင့် (symmetries) ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ညီမျှခြင်းတစ်ခုကို ကိန်းရင်းများ (radicals) ဖြင့် ဖြေရှင်း၍ရရန်မှာ ၎င်း၏ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု (Galois group) ဖြေရှင်း၍ရသော (solvable) အုပ်စုဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်ကြောင်း သူက သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း (Richard Dedekind) သည် ကိန်း ဖီးလ်ဒ် (number field) ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့် [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓ]]ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (unique prime factorization) ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်အတွက် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်]]ရင်းများ (algebraic integers) ၏ ကွင်းများတွင် အိုင်ဒီးလ်များကို (ideals) မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဂျေ အိတ်ချ် အမ် ဝက်ဒါဘန်း (J. H. M. Wedderburn) သည် ဆီမီးရိုးရှင်းသော အက္ခရာသင်္ချာများအတွက် (semisimple algebras) တည်ဆောက်ပုံ သီအိုရမ်များကို (structure theorems) ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အန်းစ် ရှတိုင်းနစ်ဇ် (Ernst Steinitz) သည် ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီ (field theory) ကို နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> အမ်မီ နိုသာ (Emmy Noether) သည် အစဉ်လိုက်တိုး ချိတ်တန်း အခြေအနေများ (ascending chain conditions) ကို အသုံးပြု၍ နဂိုမှန်အဆိုကိုအခြေခံသော ကွင်းသီအိုရီ (axiomatic ring theory) ကို တိုးတက်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်များကို ဂေါ့လော့ ဖရေဂါ (Gottlob Frege) နှင့် ဂျူဆက်ပီ ပီယာနို (Giuseppe Peano) တို့က ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ဖရေဂါသည် ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) ကို ယုတ္တိဗေဒမှ ဆင်းသက်ရယူရန် ကြိုးစားခဲ့ပြီး ပီယာနိုသည် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) အတွက် နဂိုမှန်အဆို အခြေခံအုတ်မြစ်ကို (axiomatic foundation) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ - တိကျသေချာမှု၊ ကိန်းစစ်နှင့် ကိန်းထွေး ကိန်းရှင်များ၊ နှင့် အတိုင်းအတာ သီအိုရီ (Analysis: Rigor, Real and Complex Variables, and Measure Theory) === [[File:Bernhard_Riemann_3.jpg|right|thumb|220px|ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (1862)]] [[File:Augustin-Louis_Cauchy_1901.jpg|right|thumb|220px| ကော်ချီ၏ ကျောက်ပုံနှိပ်ပုံ (1840)]] ကဲကုလပ် (calculus) သည် ၁၉ ရာစုတွင် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံအရ မှန်းဆထားသော တိကျမှုမရှိသည့် သက်သေပြချက်များမှ တိကျသေချာသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (rigorous mathematical analysis) သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဤအပြောင်းအလဲသည် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) နှင့် စုဆုံမှတ်များကို (limits) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ လှည့်လည်နေမှုများကို (logical circularity) ဖယ်ရှားရန် လိုအပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="MB_Ch23">{{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011 |chapter=23}}</ref> ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် သင်္ချာပညာရှင် ငါးဦးသည် ကိန်းစစ်များအတွက် သီးသန့် ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ် မေရေး (Charles Méray)၊ ကားလ် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် (Karl Weierstrass)၊ ဟိုင်းနရစ် အက်ဒ်ဝပ် ဟိုင်းနား (Heinrich Eduard Heine) နှင့် ဂျော့ ကန်တာ (Georg Cantor) တို့သည် ကိန်းစစ်များကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏]] စုဆုံ ကိန်းစဉ်များ (convergent sequences of rational numbers) သို့မဟုတ် အခြေခံ ကိန်းစဉ်များကို (fundamental sequences) အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်းသည် ဒက်ဒီကင်း ဖြတ်ပိုင်းကို (Dedekind Cut) မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ သူသည် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်ကိန်းများကို]] (irrationalities) တိကျသေချာစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရန်အတွက် ရာရှင်နယ်ကိန်းအားလုံးကို ဘုံမပါသော [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (disjoint subsets) နှစ်ခုအဖြစ် အစုခွဲစနစ် (partition) ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေး]] ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာကို (complex analysis) အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (Augustin Louis Cauchy) က စနစ်တကျ တိုးတက်စေခဲ့သည်။ သူသည် ကော်ချီ-ရီးမန်း ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများကို (Cauchy-Riemann differential equations) ဆင်းသက်ရယူခဲ့သည်။ ယင်းညီမျှခြင်းများမှာ <math>\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y}, \qquad \frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{\partial v}{\partial x}</math> ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် သူသည် အကြွင်း ကဲကုလပ်နှင့်အတူ (residue calculus) ကော်ချီ အင်တီဂရယ် သီအိုရမ်ကို (Integral Theorem) <math>\oint f(z)\,dz = 0</math> သက်သေပြခဲ့သည်။ ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (Bernhard Riemann) သည် တန်ဖိုးများစွာရှိသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များကို]] (multivalued functions) တစ်ပြေးညီဖြစ်စေရန် (uniformize) ရီးမန်း မျက်နှာပြင်များမှတစ်ဆင့် (Riemann surfaces) တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်နည်းတစ်ခုကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ဇီတာ ဖန်ရှင် (zeta function) <math>\zeta(s) = \sum_{n=1}^\infty n^{-s}</math> ၏ သုညမှတ်များနှင့် ပတ်သက်သော ရီးမန်း ယူဆချက်ကိုလည်း (Hypothesis) ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဗိုင်ယာရှထရပ်စ်သည် ဤဖီးလ်ဒ်ကို ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (power series) နှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဆက်လက်တည်ရှိခြင်းတို့မှတစ်ဆင့် (analytic continuation) တင်းကျပ်စွာ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ခေတ်သစ် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (integration) နှင့် အတိုင်းအတာ သီအိုရီတို့သည် (measure theory) အီမီးလ် ဘိုရဲလ် (Émile Borel) မှတစ်ဆင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ သူသည် ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှုကို (countable additivity) အသုံးပြု၍ ကိန်းစစ်မျဉ်း (real line) ပေါ်တွင် အတိုင်းအတာ သီအိုရီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အွန်ရီ လီဘက်ဂ် (Henri Lebesgue) သည်လည်း ဤနယ်ပယ်ကို တိုးတက်စေခဲ့ပြီး သူသည် ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်ကို (Lebesgue integral) မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ လီဘက်ဂ်သည် ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ အရင်းအမြစ်စု (domain) ထက် ပုံရိပ်အစုကို (range) ပိုမိုသေးငယ်စွာ ထပ်မံပိုင်းခြားခြင်းအားဖြင့် အလွန်အမင်း [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော ဖန်ရှင်များကို]] (discontinuous functions) အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်း (integrability) ရှိစေခဲ့သည်။ ယင်းက [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်|ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်ကို]] (Fundamental Theorem of Calculus) ချဲ့ထွင်ပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === တိုပေါ်လော်ဂျီ နှင့် ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Topology and Functional Analysis) === [[File:Curie_and_Poincare_1911_Solvay.jpg|right|thumb|220px|ဆိုးလ်ဗေး ညီလာခံတွင် မာရီ ကျူရီ နှင့် ပွန်ကာရေးတို့ စကားပြောဆိုနေစဉ် (1911)]] [[File:Hilbert.jpg|right|thumb|220px|ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (1912)]] [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology) သည် နှစ်ဆယ်ရာစု သင်္ချာတွင် အဓိကကျသော ပေါင်းစပ်ပေးသည့် ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ အွန်ရီ ပွန်ကာရေး (Henri Poincaré) သည် ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီကို (algebraic topology) တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် အရိုးရှင်းဆုံးပုံ ဟိုမိုလော်ဂျီကို (simplicial homology) မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ဗက်တီ ကိန်းများကို (Betti numbers) အသုံးပြု၍ ဗဟုဂံပုံသေနည်းကို (polyhedral formula) ပိုမိုမြင့်မားသော အတိုင်းအတာရှိ မန်နီဖိုးများအထိ (manifolds) ယေဘုယျပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် အခြေခံအုပ်စုကို (fundamental group) လည်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပွန်ကာရေး ဟိုမိုလော်ဂျီ စက်လုံးမျက်နှာပြင် (Poincaré homology sphere) ကို ဖော်ထုတ်မှုသည် ပွန်ကာရေး ယူဆချက်ဆီသို့ (Poincaré conjecture) ဦးတည်စေခဲ့သည်။ အယ်လ် အီး ဂျေ ဘရောင်းဝါး (L. E. J. Brouwer) သည် အထိုင်မှတ် သီအိုရမ် (fixed-point theorem) အပါအဝင် အခြေခံ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ သီအိုရမ်များကို (topological invariance theorems) ဆက်လက် သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> [[အစုသီအိုရီ]]အခြေခံ တိုပေါ်လော်ဂျီကို (Point-set topology) မောရစ် ဖရေးရှေး (Maurice Fréchet) နှင့် ဖဲလစ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် (Felix Hausdorff) တို့က တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ဖရေးရှေးသည် ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများကို]] (metric spaces) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ်သည် ပတ်ဝန်းကျင် (neighborhood) နှင့် ခွဲခြားခြင်း နဂိုမှန်အဆိုများကို (separation axioms) အသုံးပြု၍ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများအတွက် (topological spaces) နဂိုမှန်အဆို စနစ်ကို (axiomatic system) ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာသည်လည်း (functional analysis) တစ်ပြိုင်နက်တည်း တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) သည် အနန္တအတိုင်းအတာရှိသော (infinite-dimensional) အတွင်းမြှောက်လဒ် ရပ်ဝန်းများကို (inner product spaces) ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ စတီဖန် ဘာနက် (Stefan Banach) သည် ပြည့်စုံသော [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]]သတ်မှတ်ထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများကို]] (complete normed vector spaces) ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လော်ရင့် ရွှာ့ဇ် (Laurent Schwartz) ၏ ဖြန့်ဝေမှု သီအိုရီသည် (theory of distributions) ဒိုင်ရက် ဒယ်လ်တာကဲ့သို့ (Dirac delta) ယေဘုယျပြုထားသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များကို]] (generalized functions) တိကျသေချာစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === နှစ်ဆယ်ရာစု ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခြင်း - ဘော်ဘာကီ၊ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီနှင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ (Twentieth-Century Synthesis: Bourbaki, Category Theory, and Algebraic Geometry) === [[File:Weil.jpg|right|thumb|220px|အန်ဒရေး ဗေးလ် (1956)]] [[File:NBourbaki 3.png|right|thumb|220px|ဘော်ဘာကီ ညီလာခံ (1951)]] ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် သင်္ချာဘာသာရပ်သည် သရုပ်မဲ့ တည်ဆောက်ပုံများ (abstract structures) နှင့် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများ (categorical relationships) ကို အလေးပေးခြင်းဖြင့် အရင်ကမရှိဖူးသော ပေါင်းစပ်ညီညွတ်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်မှစတင်၍ ပြင်သစ် သင်္ချာပညာရှင်များ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် နီကိုလတ်စ် ဘော်ဘာကီ (Nicolas Bourbaki) ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် စာပေထုတ်ဝေလျက် အတွဲများစွာပါဝင်သော Éléments de mathématique (သင်္ချာ၏ အခြေခံများ) ကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ နည်းစနစ်သည် နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ နည်းလမ်း (axiomatic method) ကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာမှုနှင့် ယေဘုယျ တည်ဆောက်ပုံများမှ (general structures) တိကျသော အသုံးချမှုများဆီသို့ (specific applications) ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ အဆင့်ဆင့်တိုးတက်မှုကို (logical progression) အလေးပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (Category theory) ကို ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Samuel Eilenberg) နှင့် ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း (Saunders Mac Lane) တို့က ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ကွဲပြားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်ခွဲများကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်များကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းရန် ကတ်တဂိုရီများ (categories)၊ [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) နှင့် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အွန်ရီ ကာတန် (Henri Cartan) နှင့် အိုင်လန်ဘာ့ဂ်တို့သည် ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ (homological algebra) ကို ဖန်တီးရန် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီ (algebraic topology) နှင့် ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) တို့ကို ပေါင်းစပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> ဤကာလအတွင်း အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ (Algebraic geometry) သည် တော်လှန်ပြောင်းလဲခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အော်စကာ ဇာရစ်စကီး (Oscar Zariski)၊ ဘီ အယ်လ် ဗန် ဒါ ဗေဒင် (B. L. van der Waerden) နှင့် အန်ဒရေး ဗေးလ် (André Weil) တို့သည် ဤဘာသာရပ်ခွဲကို တိကျသေချာသော [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (rigorous commutative algebra) ဖြင့် အခြေခံချပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ယန် လီရေး (Jean Leray)၊ ယန်-ပီယာ ဆဲရ် (Jean-Pierre Serre) နှင့် အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (Alexander Grothendieck) တို့သည် [[အစည်း|အစည်းများ]] (sheaves)၊ စကင်းမ်များ (schemes)၊ တိုပို့စ်များ (topoi) နှင့် အေတဲလ် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (étale cohomology) ဟူသော ဘာသာစကားမှတစ်ဆင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီကို လုံးဝအသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ဤမူဘောင်သည် ပီယာ ဒေလင်း (Pierre Deligne) အား ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အနက်ရှိုင်းဆုံးသော ဗေးလ် ယူဆချက်များကို သက်သေပြရန် လုပ်ဆောင်နိုင်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === ယုတ္တိဗေဒ၊ အခြေခံအုတ်မြစ်များနှင့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ သင်္ချာ (Logic, Foundations, and Computational Mathematics) === [[File:1925 kurt gödel (cropped).png|right|thumb|220px|ကာ့တ် ဂိုဒယ် (1925)]] [[File:Alan_Turing_portré.jpg|right|thumb|220px|အလန် ကျူးရင်း (1930s)]] ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) ၏ အခြေခံဆိုင်ရာ ပြဿနာများ (foundational problems) နှစ်ဆယ့်သုံးခု တင်ပြချက်မှ ကြီးမားစွာ လွှမ်းမိုးမှုခံရသော ၂၀ ရာစုသည် သက်သေပြနိုင်စွမ်း (provability) နှင့် တွက်ချက်ခြင်း (computation) ဆိုင်ရာ အခြေခံ မေးခွန်းများကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ယုတ္တိဗေဒ (logic) တွင် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆိုများမှ (logical axioms) ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) ကို ဆင်းသက်ရယူရန် ဘာထရန် ရပ်ဆဲလ် (Bertrand Russell) နှင့် အဲလ်ဖရက် နော့သ် ဝှိုက်ဟတ် (Alfred North Whitehead) တို့၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် ကာ့တ် ဂိုဒယ် (Kurt Gödel) ၏ ၁၉၃၁ ခုနှစ် မပြည့်စုံမှု သီအိုရမ်များ (Incompleteness Theorems) ကြောင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ မည်သည့် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုရှိသော ပုံစံတကျ နဂိုမှန်အဆိုစနစ်မဆို (consistent formal axiomatic system) အခြေခံ ဂဏန်းသင်္ချာကို (basic arithmetic) လုပ်ဆောင်နိုင်သောအခါ ၎င်းသည် ဆုံးဖြတ်၍မရနိုင်သော အဆိုများကို (undecidable propositions) ပါဝင်စေပြီး ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုကို (own consistency) သက်သေမပြနိုင်ကြောင်း ဂိုဒယ်က ပြသခဲ့သည်။ ဟီလ်ဘတ်၏ ပထမဆုံး ပြဿနာဖြစ်သော ကွန်တင်နျူယမ် ယူဆချက် (Continuum Hypothesis) ၏ တိုးတက်မှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဂိုဒယ်က ၎င်း၏ နှိုင်းရ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုကို (relative consistency) သက်သေပြခဲ့ပြီး ပေါလ် ကိုဟင် (Paul Cohen) က ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် အတင်းအကျပ် ပြောင်းလဲခြင်းနည်းလမ်းကို (method of forcing) အသုံးပြု၍ ၎င်း၏ အမှီအခိုကင်းခြင်းကို (independence) သက်သေပြခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> တွက်ချက်မှု သီအိုရီ (theory of computation) ကို အလန် ကျူးရင်း (Alan Turing) က ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ပုံစံတကျ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကျူးရင်းသည် တွက်ချက်ခြင်းအတွက် စကြဝဠာ သဘောတရားရေးရာ မော်ဒယ်ကို (universal theoretical model) မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဤမော်ဒယ်ကို ကျူးရင်း စက်ဟု (Turing machine) သိကြသည်။ ထို့ပြင် သူသည် ရပ်တန့်ခြင်း ပြဿနာ၏ (halting problem) ဖြေရှင်း၍မရနိုင်စွမ်းကို (insolvability) သက်သေပြခဲ့ပြီး ယင်းက ဟီလ်ဘတ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက် ပြဿနာကို (decision problem) ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဂျွန် ဖွန်နွိုင်းမန်း (John von Neumann) သည် အီလက်ထရောနစ် ကွန်ပျူတာ တည်ဆောက်ပုံ (electronic computer architecture)၊ ဂိမ်းသီအိုရီ (game theory) နှင့် ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (numerical analysis) ကို ရှေ့ဆောင်ဖန်တီးခြင်းဖြင့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ သင်္ချာကို ဆက်လက်တိုးတက်စေခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === မကြာသေးမီ ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း နာမည်ကြီး ယူဆချက်များအား ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း (Resolution of Famous Conjectures in Recent Decades) === [[File:Richard_Hamilton_1982_(reprint;_headshot).jpg|right|thumb|220px|ရစ်ချတ် ဟာမီလ်တန် (1982)]] [[File:Perelman, Grigori (1966) Upright.jpg|right|thumb|220px|ဂရီဂေါ်ရီ ယာကော့ဗ်လီဗစ်ချ် ပီရယ်လ်မန်း (1993)]] [[File:Andrew Wiles, Boston 1995.JPG|right|thumb|220px|အင်ဒရူး ဝိုင်းလ်စ် (1995)]] နှစ်ဆယ်ရာစု နှောင်းပိုင်းနှင့် နှစ်ဆယ့်တစ်ရာစု အစောပိုင်းကာလများကို အဆင့်မြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ မူဘောင်များနှင့် (advanced analytical frameworks) ကွန်ပျူတာ အကူအညီများမှတစ်ဆင့် (computer assistance) ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိနေခဲ့သော သမိုင်းဝင် ပြဿနာများအား ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းဖြင့် အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ယူဆခဲ့ပြီးဖြစ်သော အရောင်လေးမျိုး သီအိုရမ် (Four-Color Theorem) သည် ကဲနတ် အက်ပယ်လ် (Kenneth Appel) နှင့် ဝုဖ်ဂန်း ဟာကင် (Wolfgang Haken) တို့က ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ရှောင်လွှဲ၍မရသော ဖွဲ့စည်းပုံများကို (unavoidable configurations) အကဲဖြတ်ရန်အတွက် အားလွှဲပြောင်းခြင်း နည်းလမ်းကို (method of discharging) အသုံးပြုခြင်းသည် ပထမဆုံး အဓိကကျသော ကွန်ပျူတာ-အကူအညီဖြင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြချက်အဖြစ် (computer-assisted mathematical proof) မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။ ယင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် ရောဘတ်ဆန်၊ ဆန်ဒါးစ်၊ ဆီးမိုး နှင့် သောမတ်စ် တို့က ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုရိုးရှင်းလွယ်ကူအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကော့ခ် ဆော့ဖ်ဝဲလ်ကို အသုံးပြု၍ ဂွန်သီယာ နှင့် ဗာနာ တို့က ပုံစံတကျ စစ်ဆေးအတည်ပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="MB_Ch24" /> အဆုံးရှိ ရိုးရှင်းအုပ်စုများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (Classification of Finite Simple Groups) သည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းမှုအပြီးတွင် ပြီးမြောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖိုက်-သွန်မဆင် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]]အစဉ် သီအိုရမ်ဖြင့် (Odd-Order Theorem) စတင်ခဲ့ပြီး ဤသီအိုရမ်က မည်သည့် အဆုံးရှိ ရိုးရှင်း[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (finite simple group) မဆို ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (cyclic group)၊ အလှည့်ကျ အုပ်စု (alternating group)၊ လီ-အမျိုးအစား (Lie-type) သို့မဟုတ် ဖရိုဖရဲဖြစ်နေသော အုပ်စုများ (sporadic groups) ၂၆ ခုထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ဆူဒို-ပါးလွှာသော ကွာဟချက်ကို (quasi-thin gap) အက်ရှ်ဘာကာ နှင့် စမစ်သ် တို့က ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပိတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ဖဲမ ၏ နောက်ဆုံး သီအိုရမ် (Fermat’s Last Theorem) ကို နှစ်ပေါင်း ၃၅၀ ကျော်ကြာပြီးနောက် ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဂါဟတ် ဖရေး (Gerhard Frey) ၏ မော်ဂျူလာမဟုတ်သော အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများ (non-modular elliptic curves) ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် ကန် ရီဘတ် (Ken Ribet) ၏ <math>\varepsilon</math>-ယူဆချက် (<math>\varepsilon</math>-conjecture) သက်သေပြချက်တို့ကို အခြေခံ၍ အင်ဒရူး ဝိုင်းလ်စ် (Andrew Wiles) က ပြသခဲ့ရာတွင် ဆီမီး-တည်ငြိမ်သော အဲလစ်ပတစ် မျဉ်းကွေးများအတွက် (semistable elliptic curves) တာနီယာမာ-ရှီမူရာ ယူဆချက်သည် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံး သီအိုရမ်ကို တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ဝိုင်းလ်စ်သည် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် သက်သေပြချက်ကို အပြီးသတ်နိုင်ခဲ့သည်။ သူ့ကို ရစ်ချတ် တေလာ (Richard Taylor) က ကူညီပေးခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> ပွန်ကာရေး ယူဆချက် (Poincaré Conjecture) ကို ဝီလီယံ သာစတန် (William Thurston) ၏ ဂျီဩမေတြီအသွင်ပြောင်းခြင်း ယူဆချက် (Geometrization Conjecture) နှင့် ရစ်ချတ် ဟာမီလ်တန် (Richard Hamilton) ၏ ရစ်ချီ စီးဆင်းမှု ညီမျှခြင်း (Ricci flow equation) <math>\frac{\partial g_{ij}}{\partial t} = -2 R_{ij}</math> မိတ်ဆက်မှုတို့မှတစ်ဆင့် သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။ ဂရီဂေါ်ရီ ယာကော့ဗ်လီဗစ်ချ် ပီရယ်လ်မန်း (Grigori Yakovlevich Perelman) သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ်အတွင်း ခွဲစိတ်မှု နည်းပညာများကို (surgery techniques) အသုံးပြု၍ ရစ်ချီ စီးဆင်းမှု ဆင်ဂူလာဖြစ်ခြင်းများကို (Ricci flow singularities) ကျော်လွှားခြင်းဖြင့် သက်သေပြချက်ကို အပြီးသတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="MB_Ch24" /> === မြန်မာ့ သင်္ချာသမိုင်း (History of Burmese Mathematics) === မြန်မာ့သိပ္ပံပညာနှင့် သင်္ချာသမိုင်းကြောင်းသည် ရှေးခေတ်ကာလများကတည်းက အခြေတကျ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော သင်္ချာကျမ်းများအနက် တစ်ခုမှာ ၁၄ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် ဇင်းမယ်မြို့၌ ရှင်ဉာဏဝိလာသ ရေးသားပြုစုခဲ့သော "သင်္ချာပကာသက" ကျမ်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကျမ်းကို အခြေခံ၍ ခရစ်နှစ် ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပလိပ်ရွာအရှေ့ရှိ မြို့သစ်မြို့နေ ရှင်သီရိမင်္ဂလက "သင်္ချာပကာသကဋီကာ" ကို ထပ်မံပြုစုခဲ့ပြီး ညောင်ကန်ဆရာတော် ရှင်ကဝိန္ဒ၏ တပည့် ရှင်မုနိန္ဒသာရက "သင်္ချာပကာသက စာကိုယ်နိဿယ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက် (၁၇၈၂–၁၈၁၉) တွင် အိန္ဒိယနှင့် သီဟိုဠ်တို့မှ ကျမ်းပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကို ယူဆောင်လာခဲ့ပြီး မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုစေခဲ့ရာမှ သင်္ချာပညာရပ်သည် ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထားတစ်ခုမှာ ၁၇၇၄ ခုနှစ်တွင် ပြုစုခဲ့သော "ဂဏန်းသင်္ချာ ပညာဝဍ္ဎနကျမ်း" ဖြစ်သည်။ ဤကျမ်းကို အပိုင်းလေးပိုင်းခွဲခြားထားပြီး တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ ပုစ္ဆာပေါင်း ၁၇၅ ပုဒ်ကို တွက်နည်းအဖြေများနှင့်တကွ စနစ်တကျ ပြုစုထားသည်။ ပထမပိုင်းတွင် အလေးချိန်၊ အကွာအဝေး၊ ထုထည် (Volume) နှင့် အချိန်နာရီတို့ကို တိုင်းတာသည့် ယူနစ် (Unit) ဆိုင်ရာ ကိန်းသင်္ချာအကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် "ခု" မှစ၍ သုည ၁၄၀ လုံးပါဝင်သော "အသင်္ချေ" တိုင်အောင် ရေတွက်ခေါ်ဝေါ်သည့် နည်းစနစ်များ ပါဝင်သည်။ ဒုတိယပိုင်းတွင် လုပ်ငန်းခွင်သုံး တိုင်းထွာတွက်ချက်နည်းများကို "ဂဏန်းဆယ်ပါး" ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး စပါး၊ ဆန်၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ဆီမီး၊ ရထား၊ သစ်ပင်၊ လှေ၊ သားရေနှင့် မြေစသည့် ကဏ္ဍများ ပါဝင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရွှေကို အဆင့်ဆင့် သန့်စင်ရာတွင် ဇမ္ဗူရဇ်ရွှေကဲ့သို့ အသန့်စင်ဆုံးအဆင့်ရရှိရန် တွက်ချက်မှုများ၊ သစ်ပင်၏ အမြင့်ကို ဂျီဩမေတြီ (Geometry) အသုံးပြု၍ ရှာဖွေခြင်းများနှင့် မြေကွက်များ၏ ဧရိယာ (Area) တွက်ချက်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။ တတိယပိုင်းတွင် ဂဏန်းသင်္ချာ ကိန်းစဉ်တန်း (Arithmetic progression)၊ ဂျီဩမေတြီ ကိန်းစဉ်တန်း (Geometric progression)၊ မရေမရာ ညီမျှခြင်း (Indeterminate equation)၊ အက္ခရာသင်္ချာ ညီမျှခြင်း (Algebraic equation)၊ ဆခွဲကိန်း (Factor) နှင့် ဘုံသုဉ်းကိန်းရှာဖွေခြင်းစသည့် သင်္ချာနည်းစနစ် ၁၆ မျိုးကို ပုစ္ဆာပေါင်း ၇၆ ပုဒ်ဖြင့် ရှင်းလင်းထားသည်။ စတုတ္ထပိုင်းတွင် ရှေ့ပိုင်းနည်းစနစ်များကို အခြေခံထားသော လက်တွေ့အသုံးချ ပုစ္ဆာ ၃၀ ပုဒ် ပါဝင်သည်။ ဤကျမ်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို လေ့လာခြင်းအားဖြင့် ရှေးခေတ်မြန်မာတို့သည် စက်ဝိုင်း၊ စက်လုံး၊ ထုလုံးနှင့် ထုချွန်များ၏ ဧရိယာနှင့် ထုထည်ရှာဖွေခြင်းမှစ၍ ယေဘုယျ အက္ခရာသင်္ချာ တွက်ချက်မှုများအထိ အဆင့်မြင့်မားသော သင်္ချာပညာကို လက်တွေ့အသုံးချနိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="MyoThantTyn">ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်။ ''ရှေးခေတ် မြန်မာသိပ္ပံကျမ်းများ''။</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} * {{Citation |last=Adamson |first=Iain T. |title=Introduction to Field Theory |publisher=Dover Publications |date=2007 |isbn=978-0-486-46266-0}} * {{Citation |last=Apostol |first=Tom M. |title=Mathematical Analysis: A Modern Approach to Advanced Calculus |edition=2nd |publisher=Addison-Wesley |date=1974 |isbn=978-0-201-00288-1}} * {{Citation |last=Courant |first=Richard |title=Differential and Integral Calculus |volume=1 |edition=2nd |publisher=Interscience |date=1937 |isbn=978-4-87187-838-8}} * {{Citation |last=Eves |first=Howard |title=A Survey of Geometry |volume=1 |publisher=Allyn and Bacon |date=1963}} * {{Citation |last=Faber |first=Richard L. |title=Foundations of Euclidean and Non-Euclidean Geometry |publisher=Marcel Dekker |date=1983 |isbn=0-8247-1748-1}} * {{Citation |last=Greenberg |first=Marvin Jay |title=Euclidean and Non-Euclidean Geometries: Development and History |edition=4th |publisher=W. H. Freeman |date=2007 |isbn=978-0-7167-9948-1}} * {{Citation |last=Knopfmacher |first=John |title=Abstract Analytic Number Theory |edition=2nd |publisher=Dover Publications |date=1990 |isbn=0-486-66344-2 |zbl=0743.11002}} * {{Citation |last1=Merzbach |first1=Uta C. |last2=Boyer |first2=Carl B. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |year=2011}} * {{Citation |last1=Ricci |first1=Gregorio |last2=Levi-Civita |first2=Tullio |title=Méthodes de calcul différentiel absolu et leurs applications |journal=Mathematische Annalen |volume=54 |issue=1–2 |pages=125–201 |date=1900 |doi=10.1007/BF01454201}} * {{Citation |last=Tennison |first=Barry R. |title=Sheaf Theory |series=London Mathematical Society Lecture Note Series |volume=20 |publisher=Cambridge University Press |date=1975 |isbn=978-0-521-20784-3 |mr=0404390}} * {{Citation |last=Whitehead |first=Carol |title=Guide to Abstract Algebra |edition=2nd |publisher=Palgrave |date=2002 |isbn=978-0-333-79447-0}} [[Category:သင်္ချာ]] [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ]] 6bd4d0cf7w85w1kirktza0oebiypf75 0 7466 1059518 1053907 2026-10-19T19:41:37Z DNA M122 149261 /* */ 1059518 wikitext text/x-wiki == ရှေးဟောင်း ရှမ်းနှင့်ကရင် အခြား လူမျိုးစုများ == မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက် တောင်ကုန်းအရပ်ဒေသများ တဝိုက်တွင် ပုဂံပြည်မတိုင်ခင် နှစ်ရာစု အတန်ကြာ လောက်ကပင် တရုတ်-တိဗက် လူမျိုးစုများသည် ဝင်ရောက် နေကြပြီး မိမိတို့နှင့် အနွယ်တူ လူမျိုးစုများအလိုက် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ပြီးစီး ကြောင်း သမိုင်းဝင်အထောက်အထား များတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ မိုးညှင်း ၊ မိုးကောင်း ၊ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ ပိုင်း ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ပြည်နယ်များသည် ပုဂံပြည် မတိုင်မှီကပင် ထင်ရှားသည့်ပြည်နယ်များဖြစ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]]မတိုင်မှီအထိ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်များဖြစ်သည့်ချင်းလူမျိုး နှင့်ဂျိန်းဖော့ ခေါ် ကချင်လူမျိုးနွယ်များသည်ဝင်ရောက်ကြသည်ဟုထင်ယူဆခဲ့သည်။ ပါးစပ်ရာဇဝင်အရ “ လွန်ခဲ့သည့်ရာပေါင်းများစွာကမြန်မာပြည်စဝင်ချိန်တွင်အကိုဖြစ်သူချင်းကလေးရက်လောက်အရင်သွားနှင့်ပြီးသူသွားရာလမ်းမှတ်သားသိစေရန်ငှက်ပျော်ပင်ကိုတစ်ပင်ပြီးတစ်ပင်ခုပ်လျက် ရှိသည်ဟုဆိုခဲ့ကြသည်” ။ မြန်မာ နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း အရပ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်ပြီး မိမိ တို့ ဘာသာဘာဝ မြို့ပြပြည်နယ်များ တည်ထောင်၍ နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်း လူမျိုးစု များသည် ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းဖြစ်ပေါ် တိုးတက်မှုနှင့် ဆက်စပ်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ထိုအချိန်က [[တရုတ်]]ပြည်ယူနန်နယ် တွင် တန်ခိုး အင်အားကြီးမား လျက်ရှိ သည့် နန်ချို နိုင်ငံနှင့်သာ ပထဝီဒေသ အရ ဆက်စပ်နေသည် တကြောင်း။ လူမျိုးရေးအရ ဆက်စပ်နေသည် ကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ယခုခေတ် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် အရှေ့ပိုင်း တောင်ကုန်း အရပ်ဒေသများဘက်သို့ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လျက်ရှိသည့် ရှမ်းလူမျိုးစုများကဲ့သို့ ကရင်လူမျိုးစုများသည်လည်း ယခုခေတ် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် မိုးဗြဲနယ်များတွင်၎င်း ၊ တောင်ငူ နှင့် [[စစ်တောင်းမြစ်]] အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများတွင်၎င်း ဝင်ရောက်နေကြပြီဟု အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ အချို့သမိုင်း သုတေသီများက ကရင်လူမျိုး များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သို့ရှေးအကျ ဆုံးဝင်ရောက်လာကြ သည့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင် များ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည် ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကရင်အမျိုးသားများ အကြောင်း ရေးသားခဲ့သည့် မာရှယ်ဆိုသူက ကရင်လူမျိုးများသည် နီဂရစ်တို(negrito) များ မြန်မာနိုင်ငံ၌နေထိုင်စဉ် ရှေးပဝေသဏီ အချိန်လောက်ကပင် ဝင်ရောက် နေထိုင် လျက်ရှိသည် ဟု ယူဆကြောင်းယင်း၏ စာအုပ်တွင် ရေးသား ဖော် ပြထားသည်။ မွန် ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္မိသထုံကို မတည်ထောင်မှီက ကရင်လူမျိုးနွယ်စုဖြစ်သည့် ပအိုဝ်း များသည် သထုံဘက်သို့ ဝင်ရောက်လျက် ရှိပြီဟု ရေးသားထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ * ဒေါ့ဗ် မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ == ရှေးဟောင်းမြန်မာလူမျိုးများ == [[အာရှတိုက်]]ဆိုင်ရာဘာသာဗေဒပညာရှင်များက မြန်မာလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်မိသားစု]]အုပ်စုဝင် တမျိုးဖြစ် သည်ဟု အတည်ပြုထားကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ၏ အဆိုအရ ဗမာတို့၏ဘိုးဘေးများသည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက် ချင်းဟိုင်နှင့် ကန်စုနယ် များတွင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟုယူဆကြသည်။မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင်အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အုပ်စုငယ်များအချိုချို ခွဲထွက်ကာ အရှေ့မြောက်ဘက်ဒေသသို့ခွဲထွက်သွားသောလူမျိုးစုသည် ဆိုက်ဘေးရီးယားဒေသမှ လူမျိုးစုငယ်များနှင့်ရောနှော၍ ဟန်တရုတ်လူမျိုးများဖြစ်လာပြီး အနောက်တောင်ဘက်သို့ခွဲထွက်လာသောအုပ်စုသည် အရှေ့တိဗက်ဒေသတွင် အုပ်စုငယ်အများအပြားကွဲထွက်ကာ တိဗက်လူမျိုး၊ဗမာလူမျိုး၊ယီလူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်လာသည်။ ထိုနောက်တောင်ဘက်ယူနန်ဒေသသို့တရွေ့ရွေ့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လာကြသည်။ ထိုအချိန်တွင်ယူနန်နယ်တွင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]][[ယီ လူမျိုး|အနွယ်ယီ(လိုလို)လူမျိုး]] ၏[[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]]သည် အင်အားကြီးမားလာသည့် ထိုင်းရှမ်းများ၏ပြည်နယ်ကြီး ၆ ခုကို နန်ချောင်းနိုင်ငံ အဖြစ် ပထမ ဆုံး သိမ်းသွင်းနေသည့် ကာလ ဖြစ်သည်။ မြန်မာလူမျိုး များသည် ယူနန်နယ်တွင် နန်ကျောက် များနှင့် နှစ်အတန်ကြာ နေထိုင် လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ တရုတ်ရာဇဝင် ဆရာကြီး ဖန်ချုံ၏ မှတ်တမ်း၌ ၎င်းတို့၏ အကြီးအကဲ အားမင်းဟု ခေါ် ဝေါ် ကြောင်း ထိုင်း ရှမ်းများက စောမင်းဟု ခေါ် ဝေါ် ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ထိုသို့ဖြင့်လွှတ်လပ်မှုကိုမြတ်နိုးသော ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း သို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ပတ်သက် ၍ အကြား အမြင်များသည့် သမိုင်းဆရာ ဂေါ်ဒွင်လုစ်၏ အဆိုအရ ထိုအုပ်စုသည် ရှေးဦးစွာ ကျောက်ဆည်နယ်သို့ ဝင်ရောက်လာပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းသို့ ပြန့် နှံ့သွားသည် ဟုဆိုသည်။ မြန်မာတို့ ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း အခြေစိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ယူနန်ကုန်းမြင့်မှာ ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင် လိုလို-ဗမာအုပ်စုသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် ရောက်ရှိနှင့်ပြီးသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် ပျူလူမျိုးများ နှင့် ရောထွေးနေထိုင်ရာမှ ရာစုနှစ် အနည်းငယ်ခန့်အတွင်း ပျူလူမျိုး များနှင့် သွေးရောနှော သွားကြပြီး လူမျိုးကြီးနှစ်မျိုး ပေါင်းစပ်လိုက်ကြသဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကာကွယ်ရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု စသည် ဖြင့် အစစ အရာရာ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကိုးရာစု နှင့် ဆယ်ရာစုခန့်လောက်တွင် မြန်မာ နိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဒေသ အားစည်းလုံးသိမ်းသွင်းပြီး ပုဂံပြည်နှင့် ပုဂံမင်းဆက်ကို စတင်ခဲ့၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှု၊စာပေ၊ဗမာလူမျိုး အဖြစ်စတင်အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်း * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် == ပျူနိုင်ငံ == ထိုင်းလင်းခေါ် ယိုးဒယားရှမ်းများ ဝင်ရောက်မလာမှီ ယခုထိုင်းလင်းခေါ် ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် အရှေ့အာရှတိုက်တောင်ပိုင်း အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ်ဝှမ်းတဝိုက်တလျောက် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့ သည့် ခမာလူမျိုးများ၏ ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံခေါ် ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီး ရှိသကဲ့သို့ ၃ ရာစုမတိုင်မှီကပင် ဗီ ယက်နန်ဘက်တွင် စမ္ပပြည်များ တည်ရှိခဲ့သည်ကို ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အဆောက်အဦးများ၊ ရှေး ဟောင်း ကျောက်စာများ တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့်၊ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနံမြစ်ဝှမ်းမြောက်ပိုင်း ဒေသအား ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသအား အယုဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရာဝတီပြည်ဟု ဖေါပြထားသည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ထိုင်းရှမ်းများသည် တရုတ်ပြည်ယူနန်နယ်တွင် နန်ချိုနိုင်ငံအား တည်ထောင်၍ တ ရုတ် ဧကရာဇ်အား လက်ဆောင်ဘဏ္ဍာ ဆက်သရသည့် တရုတ် လက်အောက်ခံ တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်၊ ပျူလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သည့် သမိုင်းဝင် တရုတ်စာပေ ထန်ရာဇဝင်ဟောင်းများမှ ကောက်နုတ်ဖေါပြရလျှင် [[ပျူလူမျိုး]]များအား ၄ ရာစုလောက်ကပင် များစွာတိုးတက် ယဉ်ကျေးသည့် လူမျိုးတမျိုး ဖြစ်ပြီး ၈ ရာစု လောက်တွင် ကြီးကျယ်ခန်းနား အံ့ဩဖွယ်ရာမြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးပေါင်း ၁၈ နယ်မျှရှိ ကြောင်း ဘုရင်မင်း၏ အမည်ကား မဟာရာဇာတည်း ။ အမတ်ချုပ် အမည်က မဟာသေနတည်း။ မင်းကြီး မဟာရာဇာသည် ခရီးတိုသွားသည့်အခါ ရွှေကြိုးခတ်သည့် ထမ်းစင်စီးပြီး ။ ခရီးရှည်သွားလျှင် ဆင်စီးသည်။ မိဖုရားမောင်းမတရာကျော်ရှိသည်၊ မြို့တော်တံတိုင်းဝန်းကျင်အား စဥ့်အုတ်နှင့်စီထားသည်။ ကျုံးကမ်းပါးကို အုတ်စီသည်။ တံတိုင်းအတွင်း၌ သောင်းပေါင်းများ စွာသော မိသားစုများ နေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ရာကျော်ရှိသည်။ ကျောင်းပရဝုဏ်က အစ အခန်းများပါ ရွှေငွေမွမ်းမံ၍ အနီအဝါစသည့် တောက်ပသည့်ဆေးများရေးခြယ်ထားသည်။ ချိတ်ရောင်ခံ ဆေးသုတ်၍ ပန်းထိုး ကော်ဇောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ လူအများသည် မေတ္တာရှေ့ထားပြီး သတ္တဝါအများကို သတ်ဖြတ်ညှင်းဆဲရန် ဝန်လေးသည်။ မာန်မာန နှိမ့်ချ၍ ရည်မွန်သည်ကို တန်ဘိုးထားသည်။ စကားအပြောအဆိုနည်း၍ ဗေဒင်ဆရာပေါသည်။ ဤမျှကြီးကျယ် ထင်ရှားသည့် ပျူလူမျိုးများသည် ၉ ရာစုလောက်တွင် နန်ချိုထိုင်းရှမ်းများ၏ ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးမှုကို ခံလိုက်ကြရသဖြင့် ပျူ လူမျိုးများ တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြို့ပြ ပြည်နယ်များသည် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ထို့အတူ လူမျိုးတမျိုးအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပဲ ကစဥ့် ကလျား ဖြစ်သွားရတော့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးနှင့်သရေခေတ္တရာ == ဗုဒ္ဓဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း နယ်စပ် [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည့် သာကီဝင် မင်းတပါး ဖြစ်သည်၊ မင်းသား၏ အဘိုးသည် သာကီဝင် လူမျိုးနွယ်စုအတွင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ မြစ်ညာအရပ် တကောင်းတွင်လာနေသည်။ ထိုမင်းအမည်မှာ အဘိရာဇာဟုခေါ်သည်။ ကြီးမြတ်သော မင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊ အဘိရာဇာမင်း ကွယ်လွန် သည့်အခါ သားနှစ်ပါးက နန်းလုကြရာ အကြီးက တောင်ဘက် သို့ထွက်လာပြီး ရခိုင်ဓညဝတီသို့ရောက်သွား သည်။ မင်းသားအငယ်က အထက် အညာကို အနိုင်ရလိုက်သည်။ တကောင်း နန်းဆက်မှာ ကံရာဇာငယ် ကစသည့် မင်းဆက် ၃၂ ဆက် မြောက်တွင် နန်ချို ရှမ်းများရောက် ဖျက်ဆီး၍ ပြည်ပျက်ခဲ့ရသည်။ ပြည်ပျက်စဉ် အစု ၃စု ကွဲကာ တစုသည် ဧရာဝတီမြစ်ရိုး တကောင်း တောင် ဘက် မလယ်အရပ်တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ငါးရာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား လက်ထက်ကဟု ဆိုသည်။ အဘိရာဇာအား ဘိုးဘွားအရာမှ နှင်ထုတ်သည့် သဘောမျိုးနှင့် သာကီဝင် မင်းတပါးဖြစ်သည့် ဓဇရာဇာသည် မလယ်အရပ်သို့ ရောက်လာပြန်ပြီး ယင်းအရပ်တွင် ခိုကိုးနေသည့် သာကီဝင် မင်းသမီးတဦးနှင့် လက်ထပ်ပြီး ပျူမင်းဆက်ကို တကောင်းတွင် ထပ်၍ ထူထောင်ကြပြန်သည်။ ၁၇ နှစ် မြောက်မင်းသည် မဟာရာဇာမင်းကြီးဟု သောဘွဲ့အမည်ဖြစ်သည်။ မဟာရာဇာမင်းကြီး တွင် နန်းဆက်ခံမည့် သားတော်မရှိ၍ ယောက်ဖတော် ခေပဒုတအား အိမ်ရှေ့အရာ အပ်နှင်းသည် ခေပဒုတ မင်းသားသည် ရန်သူအား နှိမ်နင်းရန် တပ်ထွက်လာပြီး ရန်သူအား နှိမ်နင်းပြီးနောက် မူလနေထိုင်ရာနှင့် အလွန်ကွာဝေးသည့် နေရာရောက်နေသောကြောင့် နောင်အခါ သရေခေတ္ကရာဖြစ်မည့် နေရာတွင် ရသေ့ဝတ် လိုက်သည်။ ရသေ့ကြီး၏ ယောက်ဖ မင်းကြီးတွင် မျက်မမြင် မင်းသား ညီနောင်နှစ်ပါး ရှိသည် ။ မွေးစကပင် ဖျောက်ဖျက်ရန် မင်းကြီးက ခိုင်းသော်လည်း မယ်တော်က တိတ်တဆိတ် မွေးထားခဲ့သည်။ ညီနောင်မင်းသား နှစ်ပါး အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းကြီးကသိပြီး ဖေါင်ပေါ်တင်ကာမြစ်ထဲမျှောလိုက်သည်။ မြစ်တွင် မျှောပါ လာရင်း မျက်စေ့ အလင်းရသည်။ မြစ်အောက်ပိုင်း အကြေအရပ်တွင်ရှိသည့် ဦးကြီးရသေ့နှင့်တွေ့ကာ ဦးကြီး ရသေ့၏ အစီအမံအတိုင်း မဟာသမ္ဘဝမင်းသားနှင့် ပျူမင်းသမီး နန်းခမ်းအား ထိမ်းမြားစေပြီး ပျူတို့အား အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်စေသည်။ ထိုသူတို့မှ ဒွတ္တဘောင်မင်းသားကိုဖွားမြင်သည်။ ဒွတ္တဘောင်မင်းဖြစ်သည့်အခါ အလွန်ကျယ်ဝန်းသည့် သရေခေတ္တရာမြို့ကြီးအားတည်ဆောက်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာ တော်အား ထောက်ပံ့ပြီး နေ့စဉ် ရဟန်းသံဃာ သုံးသောင်းအား ပစ္စည်းလေးပါး လှူသည်။ ဒွတ္တ ဘောင်းမင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဘုရားများ မှာ သောကြမဘုရား ၊ ညီးညီးဘုရား ၊ စီးစီးဘုရား ၊ ဘောဘော ဘုရား၊ ပုထိုးကြီးဘုရား များဖြစ်သည်။ သို့သော် မင်းကြီးသည် သာသနာမြေ ( ဘုန်းကြီးကျောင်း ) မြေအား သိမ်းယူခဲ့သောအမှုကို ပြုခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူတို့၏ လေးစားမှုအား မရတော့ပဲ အခွန်အကောက်များ ရရှိမှု နည်းပါးခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် ကိုယ်တော်တိုင် တိုင်းခန်း လှည့်လည်၍ အခွန်ခံထွက်ပြန်ရာ ၊ ပန်ထွာ (တောင်တွင်းကြီး) မင်းသမီးနှင့်တွေ့ပြီး ပန်ထွာမင်းသမီး အား ယစ်မူးရင်း မဆင်မခြင်သွားလာရာမှ မုန်တိုင်းမိကာ ရေနစ်ပျောက် ဆုံးသွားသည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းတို့တွင် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး အကြောင်း ရေးသားဖော်ပြကြရာတွင် အရေးပါဆုံး အချက်မှာ ဗုဒ္ဓသာသနာအား စည်ပင်ထွန်းကား ရန် ဘုရင်များသည် ထောက်ပံ့ခဲ့သော်လည်း သာသနာအား ထိခိုက် ဖွယ်ရာတစုံတခု လုပ်မိသည်နှင့် ဘေးဒဏ်သင့်၍ ပျက်စီးရပုံကို ထင်ရှားစွာ ရေးသားဖေါပြကြသည် ကို လေးနက်စွာ သံဝေဂ ယူသင့်ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး - ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ သမိုင်း စာအုပ် စာမျက်နှာ ၁၈၁ မှ ၁၈၈ ထိ ကောက်နုတ်ဖော်ပြသည်။ == ရှေးဟောင်းရခိုင်လူမျိုးများ == ပျူနှင့်အနွယ်တူ ကမ်းယံလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသ ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သည့် အချိန် ကာလလောက်မှာပင် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင် အခြားလူမျိုးစုများ သည်လည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ များသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဒေသများဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သမိုင်းများကို လေ့လာသည့်အခါ ရှေးအကျဆုံး မင်းဆက်များနှင့်ပြည်နယ်များသည် စစ်တွေပတ်ဝန်း ကျင် ဒေသတဝိုက်လောက်တွင် အခြေခံသည်ကို အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်ခြေချသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှာ ပျူနှင့်အနွယ် တူ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများမှ တဆင့် ဝင်ရောက်လာဖွယ်ရာ ရှိ သည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသားဖော်ပြထားသည်မှာ [[ဗုဒ္ဓ]] ပွင့်တော်မမူမှီ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်လောက်မှစ၍ ဓညဝတီ ကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ ဆက်မျှ စိုးစံခဲ့ ကြောင်း ဒုတိယ အကြိမ်ဓညဝတီကိုတည်ထောင်သည့် ကံရာဇာကြီးမင်းဆက် ၂၉ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယမင်းသည် ဗုဒ္ဓနှင့်ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည့် သမိုင်းဝင်ထောက်အထားများအရ ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ ရာစု နှစ်များစွာကပင် ပြည်နယ်ကလေးများ မင်းဆက်များ ထူထောင်ပြီးစီးကြောင်း တွေ့ရှိရသည် အထူးသဖြင့် ဝေသာလီ သပိတ်တောင် ဓညဝတီပြည်နယ်များသည် သူ့ခေတ်နှင့် သူ့အခါ ထင်ရှားကြီး ကျယ် သည့်ပြည် နယ်များဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတခုလုံးကိုစည်းလုံးသိမ်းသွင်းသည့် မင်းဆက် များ မရှိခဲ့ပေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းရှိ သံတွဲသည် ၁၃ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည့်ပြည်နယ်ဒေသအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာတနိုင်ငံလုံးကို စတင်စည်းရုံးခဲ့သည့် ပုဂံမင်းဆက်ဘုရင်များ၏ လက် အောက်ပြည်နယ်များအဖြစ် ကျရောက်ခြင်း မရှိဘဲ သီးခြားကင်း လွတ်ခဲ့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး * စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း ၊ ၁၅ ၊ ၁၈ ရာစု * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၁ ) == ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများနည်းတူမြန်မာ နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ သာသနာကို အခြေခံ အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သူ လူမျိုးကြီး တမျိုးမှာ မွန်ခမာ အနွယ်ဝင် မွန်လူမျိုး များဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှ တိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် အိုနယ်လုစ်နှင့် ဟာဘတ် အေစတက်တို့က အာရှတိုက် တောင် ပိုင်းဒေသများသို့ ဦးစွာဝင်ရောက်လာ သည့် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များဟု ဆိုကြသည် သို့သော် တိဗက်တရုတ်နှင့်ထိုင်းအနွယ်ဝင်များနှင့် မဆိုင်ပဲ ဩစထရို အေရှတစ် အုပ်စုဝင် လူမျိုးနွယ်များအဖြစ် မွန်ခမာလူမျိုး များအား သတ်မှတ်ကြသည်။ အိန္ဒိယပြည် ဒဏ္ခိဏ ကုန်းမြေတဝိုက်ရှိ မွန်းဒတ်စ် လူမျိုးများ ၊ ဘင်္ဂလားနယ်ရှိ ဆန်သာလ် လူမျိုးများ ၊ အာသံနယ်ရှိ ခါဆီး လူမျိုးများ ၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပလောင် ။ ၀ ။ မွန်လူမျိုး များသည် မူလက လူမျိုးတမျိုးတည်းဖြစ် လိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက် လာကြရင်း အိန္ဒိယ ၊ မြန်မာ ၊ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြ သည်ဟု သမိုင်းသုတေသီများက ယူဆကြသည်။ မွန်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက် မလာခင်က ငှင်း တို့နှင့်အနွယ်တူ ခမာလူမျိုးများနှင့် အတူ အင်ဒိုချိုင်းနား တဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း သမိုင်းဝင်အ ထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ ၁၃ ရာစု လောက်ကမှ ယိုးဒယား ( ထိုင်းလင်း ) များ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်။ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ် ဝှမ်းဒေသ တဝိုက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် မြို့ဟောင်းမြို့ပျက်များ ၊ ဘာသာ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ၊ ရှေးဟောင်း ကျောက်စာများကို တွေ့ ရှိရသည်။ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနှံမြစ်ဝှမ်း မြောက်ပိုင်း ဒေသကို ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည်နယ် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသကို အယဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရဝတီပြည်နယ်ဟု ရေးသား ဖော်ပြကြပြီး အာရပ် ခရီးသွားမှတ်တမ်းများတွင် လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္ဓိတိုင်း၏ ကြီး ကျယ်ခန်းနားပုံကို ရေးသားထားကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများ သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း ဒေသများ နှင့် ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့ကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် အခြား ယဉ်ကျေးမှု များကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၂ ) == ၃ ရာစု ခန့်ဝန်းကျင်လောက်တွင် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက် ခဲ့သည့် စမ္ပပြည်နယ်နှင့်၎င်း ၊ ၅ ရာစု လောက်တွင် စတင်တည်ထောင် ၍ ၁၃ ရာစု ခန့်လောက်အထိ အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့သည့် ခမာ လူမျိုးများ ၏ ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီးနှင့် ရှေး ဟောင်းမွန်လူမျိုးများသည် ဆက်သွယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် မဲနံ မြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် နှစ်ကာလ များစွာ နေထိုင်ပြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဒေသ ဖြစ်သည့် တနင်္သာရီ ဘက်သို့ ပြန့်နှံဝင်ရောက်လာကြသည်။ ထို့နောက် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းများနှင့် ၊ စစ်တောင်း ၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ပဲခူးဘက်သို့ ပြန့်နှံ့လာပြီး ၉ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဥဿာပဲခူးပြည်နှင့် မာလ မင်းဆက်ကို ထူထောင်ကြသည်။ ထိုသို့ထူထောင်စဉ် မြန်မာနိုင်ငံပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဘက်ကိုအခြေစိုက်ထူ ရန်ကြိုးပမ်း အားထုတ်ကြသည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချိုလာမင်းဆက်ဘုရင်များနှင့် တိုက်ခိုက်ကြရသည့် စစ်ပွဲများအကြောင်းအားမွန်ရာဇဝင်များ၌ ရေးသားထားသည်။၁ဝရာစုခန့်က အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းချိုလာမင်းဆက် ရာဂျန်ဒရာမင်းသည်မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားကြောင်း ဖော် ပြထားသည်။ ခမာ လူမျိုးတို့၏ ကမ္ဗောဒီးယား နိုင်ငံ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့စဉ်က မွန်လူမျိုး တို့၏ မြို့ပြ ပြည်နယ်များကို ယင်း တို့ နိုင်ငံ၏ အစိပ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ဆက်ဆံခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းလက်ထက်တွင် ဥဿ ပဲခူး အား မဲနံမြစ်ဝှမ်းမှ ဂျွန်းစစ်သည်များ လာရောက် တိုက်ခိုက်၍ [[အနော်ရထာ]]ဘုရင်၏ တပ်များက သွားရောက်ကူညီရကြောင်း ရာဇဝင်သမိုင်းများ၏ ရေးသားထားချက်များကိုလည်း ဆက်စပ်လေ့လာကြည့်နိုင်သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် တနင်္သာရီမှ ပဲခူးအထိပြန့်နှံ့လာပြီး ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ် ဒေသတခုလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြသည်။ ရန်ကုန် မြောင်းမြ ပုသိမ် ဖျာပုံ ကျိုက်လတ် တွံတေး ဒေးဒရဲ လပွတ္ကာ ဓနုဖြူ ကျုံပျော် မြို့များသည် မွန်လူမျိုးများ တည်ထောင် ခဲ့ကြသည့်မြို့ပြများ ဖြစ်ပြီး အခေါ် အဝေါ် များသည်လည်း မွန်လူမျိုးတို့ ဝေါဟာရများ ဖြစ်သည်။ ၁၄ ရာစုခန့်လောက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့ အပြည်ပြည် အကွဲကွဲ အပြားပြား အမင်းမင်း ဖြစ်နေခြင်း အား ရာမညတိုင်းကို စတင်ထူထောင် သည့် ဝါရီရူမင်းဆက် ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်က ပထမဦးဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မြို့ဟောင်းများ စေတီများ ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများအား လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွင် ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများကဲ့သို့ ဗြဟ္မဏနှင့် မဟာယနများကို မတွေ့ရှိရဘဲ ထေရဝါဒဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများကိုသာ တွေ့ရှိရသည်။ ပိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းသို့နွယ်ကာ ပါဠိစာပေကိုသာသုံးစွဲပြီး အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယ နိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသသုံး ပါလဝအက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများ == သဘာဝ အရိုင်းသက်သက်မျှသာ ရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ အနောက်တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယ ပြည် အရှေ့ဘက်ဒေသများမှ အစုစု ကွဲကာ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် သို့ ပြန့်နှံ့သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင် သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်း ပျူ လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]] [[မုံရွာ]] အလောင်းတော် ကဿပ ဖိုးဝင်းတောင် ၊ ဟန်လင်းကြီး၊ တကောင်း၊ မြင်းခြံ၊ [[ပုဂံ]]၊ ပုပ္ပား၊ [[မကွေး]]၊ မင်းဘူး၊ သရက်၊ တောင်တွင်းကြီး ရမည်းသင်း၊ ညောင်လွန်၊ ပြည်၊ မှော်ဇာနယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြ သည်ဟု အထောက်အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့်ဝါရမမင်းဆက်များ ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာ ဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက် များသည် ၊ ၇ ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ် တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အ ခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်းအနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူ လူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသ သို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သော ကြောင့် အင်ဒို အာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိလာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ ၊ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ်သို့နွယ်နေပြီး သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲကြောင်း သိရသည်။ အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့်ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့်ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင်တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် ၄ ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက် ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ ၈ ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခန်းနားပြီးအံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ ၁၈ နယ် မျှရှကြောင်း ပျူမင်းသားအရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန်သင်းပင်းများရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင်သည် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ အဖူးအမျှော် လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူ မင်းသားအကြီးအကဲနှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့လည်းပါလာကြောင်း ဖော်ပြမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ပုဂံပြည်မတိုင်ခင်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထေရဝါဒသာသနာ == ရှေးနှစ်ပေါင်း ငါးထောင်လောက်က အင်ဒို အာရိယန်လူမျိုးများ ဂင်္ဂါ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းများသို့ မ ဝင်ရောက်မပြန့်နှံ့မီနှင့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင်များ အာရှ တိုက်အရှေ့ပိုင်း အရှေ့တောင်ပိုင်းများသို့ မဝင်ရောက် မပြန့်နှံ့သေးမီကပင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်လက်နက်များ အသုံးပြုခဲ့ သည့် ရှေးဟောင်း လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများနှင့် ပဲခူးခရိုင်၊ မြင်းခြံ၊ ပခုတ္ကူ၊ သရက်၊ မကွေးခရိုင်နှင့် ရခိုင် တနင်္သာရီကမ်းရိုးဒေသများတွင် အနှံ့အပြားရှာဖွေတူးဖော်ရရှိခဲ့သည်၊ ကျောက်ခေတ် လူမျိုးများ နောက်ပိုင်း ၊ [[အာရှတိုက်]] အရှေ့တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်းများသည်မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တွင် နှစ်အတန်ကြာနေထိုင် သွားကြ သည်ဟု ယူဆရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတဝိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော် က နေထိုင်သွားခဲ့ကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်း များအား ရှေးခေတ် ပထဝီီပညာရှင်ကြီး တိုလေမီက လူသားစား အရိုင်းအစိုင်းများ ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မြိတ် ကျွန်းစုတဝိုက်ရှိ ဆလုံလူမျိုးများသည် အင်ဒိုနီးရှင်း အကြွင်းအကျန်များဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြ သည်။ နောက်ပိုင်း အင်ဒိုအာရိယန်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယပြည်သို့၎င်း။ မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များသည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းများသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ယင်းလူမျိုးကြီး နှစ်မျိုးသည် အာရှတိုက်သို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး တွေ့ဆုံခဲ့ကြ သည်ကို အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များက လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ငါးရာနှင့် သုံးထောင်ခန့်အကြားဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ မောင်းဂွတ်အနွယ်များအား အိန္ဒိယ ပြည်တွင် အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် အရှေ့တိဗက်နှင့် အနောက်တိဗက်ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စုကွဲသွားသည်။ အရှေ့တိဗက်အုပ်စုက တရုတ်ပြည် ယူနန် နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး အနောက် တိဗက်အုပ်စုက အိန္ဒိယပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ အနောက် တိဗက်အုပ်စုကို အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် မဏိပူရ၊ အာသံနယ်များမှ တဆင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားကြသည့် အရှေ့တိဗက်အုပ်စုသည် တရုတ်က ဖိသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အစုစုကွဲပြီးဝင်ရောက်လာကြပြန်သည်။ သို့ရာတွင် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင် မွန်ခမာ လူမျိုး စုများသည် အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်ဒေသများသို့ သမိုင်း၏ ခပ်စောစော အချိန်ပိုင်းလောက်ကပင် ဝင်ရောက်နေကြပြီဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့ သည့် နှစ်ပေါင်း၂၀၀၀ နှင့် ၂၅၀၀ ကြားတွင် တရုတ်ပြည် ချင်မင်းဆက် ဘုရင်များသည် ယခင်က လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲ အပြားပြား ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသည့်ပြည်နယ် များအား တရုတ်ပြည်ကြီး တပြည် ဖြစ်လာရန်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ အိန္ဒိယပြည် ( တောင်ပိုင်း မှလွဲ၍ ) စန္ဒဂုတ်မင်း ဆက်ဘုရင်များ သည် လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲအ ပြားပြား ဖြစ်နေပေါ်နေကြသည့် ၊ မာဂဓ ၊ ဝိဒေဟ ၊ ကောသလ ၊ ပဥ္စလာစသည့် ပြည်နယ်များကို သိမ်းသွင်းပြီး အိန္ဒိယပြည်ကြီးကို စည်းလုံးနိုင်ခဲ့သည်၊ ထိုသမိုင်းများသည် အထောက်အထား ခိုင်လုံသည့် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်ပြည်တို့၏ သမိုင်းဝင်အဖြစ် အပျက်များဖြစ်သည်၊ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ ဒေါ့ဗ် == မူရင်း ရင်းမြစ် == [http://www.mathetzin.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930174225/http://www.mathetzin.com/ |date=30 September 2019 }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] mblgu9cbry9p5le58r9003413mcux4t 1059519 1059518 2026-10-19T19:41:54Z DNA M122 149261 /* ရှေးဟောင်း ရှမ်းနှင့်ကရင် အခြား လူမျိုးစုများ */ 1059519 wikitext text/x-wiki == ရှေးဟောင်း ရှမ်းနှင့်ကရင် အခြား လူမျိုးစုများ == * == ရှေးဟောင်းမြန်မာလူမျိုးများ == [[အာရှတိုက်]]ဆိုင်ရာဘာသာဗေဒပညာရှင်များက မြန်မာလူမျိုးများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်မိသားစု]]အုပ်စုဝင် တမျိုးဖြစ် သည်ဟု အတည်ပြုထားကြသည်။ တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ၏ အဆိုအရ ဗမာတို့၏ဘိုးဘေးများသည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက် ချင်းဟိုင်နှင့် ကန်စုနယ် များတွင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟုယူဆကြသည်။မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင်အခြေချနေထိုင်ခဲ့သော လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အုပ်စုငယ်များအချိုချို ခွဲထွက်ကာ အရှေ့မြောက်ဘက်ဒေသသို့ခွဲထွက်သွားသောလူမျိုးစုသည် ဆိုက်ဘေးရီးယားဒေသမှ လူမျိုးစုငယ်များနှင့်ရောနှော၍ ဟန်တရုတ်လူမျိုးများဖြစ်လာပြီး အနောက်တောင်ဘက်သို့ခွဲထွက်လာသောအုပ်စုသည် အရှေ့တိဗက်ဒေသတွင် အုပ်စုငယ်အများအပြားကွဲထွက်ကာ တိဗက်လူမျိုး၊ဗမာလူမျိုး၊ယီလူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများဖြစ်လာသည်။ ထိုနောက်တောင်ဘက်ယူနန်ဒေသသို့တရွေ့ရွေ့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လာကြသည်။ ထိုအချိန်တွင်ယူနန်နယ်တွင် [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ]][[ယီ လူမျိုး|အနွယ်ယီ(လိုလို)လူမျိုး]] ၏[[နန်ကျောက်|နန်ကျောက်နိုင်ငံ]]သည် အင်အားကြီးမားလာသည့် ထိုင်းရှမ်းများ၏ပြည်နယ်ကြီး ၆ ခုကို နန်ချောင်းနိုင်ငံ အဖြစ် ပထမ ဆုံး သိမ်းသွင်းနေသည့် ကာလ ဖြစ်သည်။ မြန်မာလူမျိုး များသည် ယူနန်နယ်တွင် နန်ကျောက် များနှင့် နှစ်အတန်ကြာ နေထိုင် လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ တရုတ်ရာဇဝင် ဆရာကြီး ဖန်ချုံ၏ မှတ်တမ်း၌ ၎င်းတို့၏ အကြီးအကဲ အားမင်းဟု ခေါ် ဝေါ် ကြောင်း ထိုင်း ရှမ်းများက စောမင်းဟု ခေါ် ဝေါ် ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ထိုသို့ဖြင့်လွှတ်လပ်မှုကိုမြတ်နိုးသော ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း သို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ပတ်သက် ၍ အကြား အမြင်များသည့် သမိုင်းဆရာ ဂေါ်ဒွင်လုစ်၏ အဆိုအရ ထိုအုပ်စုသည် ရှေးဦးစွာ ကျောက်ဆည်နယ်သို့ ဝင်ရောက်လာပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းသို့ ပြန့် နှံ့သွားသည် ဟုဆိုသည်။ မြန်မာတို့ ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း အခြေစိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ယူနန်ကုန်းမြင့်မှာ ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင် လိုလို-ဗမာအုပ်စုသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် ရောက်ရှိနှင့်ပြီးသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် ပျူလူမျိုးများ နှင့် ရောထွေးနေထိုင်ရာမှ ရာစုနှစ် အနည်းငယ်ခန့်အတွင်း ပျူလူမျိုး များနှင့် သွေးရောနှော သွားကြပြီး လူမျိုးကြီးနှစ်မျိုး ပေါင်းစပ်လိုက်ကြသဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကာကွယ်ရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု စသည် ဖြင့် အစစ အရာရာ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ကိုးရာစု နှင့် ဆယ်ရာစုခန့်လောက်တွင် မြန်မာ နိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဒေသ အားစည်းလုံးသိမ်းသွင်းပြီး ပုဂံပြည်နှင့် ပုဂံမင်းဆက်ကို စတင်ခဲ့၍ ဗမာယဉ်ကျေးမှု၊စာပေ၊ဗမာလူမျိုး အဖြစ်စတင်အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်း * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် == ပျူနိုင်ငံ == ထိုင်းလင်းခေါ် ယိုးဒယားရှမ်းများ ဝင်ရောက်မလာမှီ ယခုထိုင်းလင်းခေါ် ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် အရှေ့အာရှတိုက်တောင်ပိုင်း အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ်ဝှမ်းတဝိုက်တလျောက် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့ သည့် ခမာလူမျိုးများ၏ ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံခေါ် ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီး ရှိသကဲ့သို့ ၃ ရာစုမတိုင်မှီကပင် ဗီ ယက်နန်ဘက်တွင် စမ္ပပြည်များ တည်ရှိခဲ့သည်ကို ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အဆောက်အဦးများ၊ ရှေး ဟောင်း ကျောက်စာများ တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့်၊ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနံမြစ်ဝှမ်းမြောက်ပိုင်း ဒေသအား ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသအား အယုဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရာဝတီပြည်ဟု ဖေါပြထားသည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ထိုင်းရှမ်းများသည် တရုတ်ပြည်ယူနန်နယ်တွင် နန်ချိုနိုင်ငံအား တည်ထောင်၍ တ ရုတ် ဧကရာဇ်အား လက်ဆောင်ဘဏ္ဍာ ဆက်သရသည့် တရုတ် လက်အောက်ခံ တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်၊ ပျူလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သည့် သမိုင်းဝင် တရုတ်စာပေ ထန်ရာဇဝင်ဟောင်းများမှ ကောက်နုတ်ဖေါပြရလျှင် [[ပျူလူမျိုး]]များအား ၄ ရာစုလောက်ကပင် များစွာတိုးတက် ယဉ်ကျေးသည့် လူမျိုးတမျိုး ဖြစ်ပြီး ၈ ရာစု လောက်တွင် ကြီးကျယ်ခန်းနား အံ့ဩဖွယ်ရာမြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးပေါင်း ၁၈ နယ်မျှရှိ ကြောင်း ဘုရင်မင်း၏ အမည်ကား မဟာရာဇာတည်း ။ အမတ်ချုပ် အမည်က မဟာသေနတည်း။ မင်းကြီး မဟာရာဇာသည် ခရီးတိုသွားသည့်အခါ ရွှေကြိုးခတ်သည့် ထမ်းစင်စီးပြီး ။ ခရီးရှည်သွားလျှင် ဆင်စီးသည်။ မိဖုရားမောင်းမတရာကျော်ရှိသည်၊ မြို့တော်တံတိုင်းဝန်းကျင်အား စဥ့်အုတ်နှင့်စီထားသည်။ ကျုံးကမ်းပါးကို အုတ်စီသည်။ တံတိုင်းအတွင်း၌ သောင်းပေါင်းများ စွာသော မိသားစုများ နေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ရာကျော်ရှိသည်။ ကျောင်းပရဝုဏ်က အစ အခန်းများပါ ရွှေငွေမွမ်းမံ၍ အနီအဝါစသည့် တောက်ပသည့်ဆေးများရေးခြယ်ထားသည်။ ချိတ်ရောင်ခံ ဆေးသုတ်၍ ပန်းထိုး ကော်ဇောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ လူအများသည် မေတ္တာရှေ့ထားပြီး သတ္တဝါအများကို သတ်ဖြတ်ညှင်းဆဲရန် ဝန်လေးသည်။ မာန်မာန နှိမ့်ချ၍ ရည်မွန်သည်ကို တန်ဘိုးထားသည်။ စကားအပြောအဆိုနည်း၍ ဗေဒင်ဆရာပေါသည်။ ဤမျှကြီးကျယ် ထင်ရှားသည့် ပျူလူမျိုးများသည် ၉ ရာစုလောက်တွင် နန်ချိုထိုင်းရှမ်းများ၏ ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးမှုကို ခံလိုက်ကြရသဖြင့် ပျူ လူမျိုးများ တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြို့ပြ ပြည်နယ်များသည် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ထို့အတူ လူမျိုးတမျိုးအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပဲ ကစဥ့် ကလျား ဖြစ်သွားရတော့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးနှင့်သရေခေတ္တရာ == ဗုဒ္ဓဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း နယ်စပ် [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည့် သာကီဝင် မင်းတပါး ဖြစ်သည်၊ မင်းသား၏ အဘိုးသည် သာကီဝင် လူမျိုးနွယ်စုအတွင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ မြစ်ညာအရပ် တကောင်းတွင်လာနေသည်။ ထိုမင်းအမည်မှာ အဘိရာဇာဟုခေါ်သည်။ ကြီးမြတ်သော မင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊ အဘိရာဇာမင်း ကွယ်လွန် သည့်အခါ သားနှစ်ပါးက နန်းလုကြရာ အကြီးက တောင်ဘက် သို့ထွက်လာပြီး ရခိုင်ဓညဝတီသို့ရောက်သွား သည်။ မင်းသားအငယ်က အထက် အညာကို အနိုင်ရလိုက်သည်။ တကောင်း နန်းဆက်မှာ ကံရာဇာငယ် ကစသည့် မင်းဆက် ၃၂ ဆက် မြောက်တွင် နန်ချို ရှမ်းများရောက် ဖျက်ဆီး၍ ပြည်ပျက်ခဲ့ရသည်။ ပြည်ပျက်စဉ် အစု ၃စု ကွဲကာ တစုသည် ဧရာဝတီမြစ်ရိုး တကောင်း တောင် ဘက် မလယ်အရပ်တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ငါးရာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား လက်ထက်ကဟု ဆိုသည်။ အဘိရာဇာအား ဘိုးဘွားအရာမှ နှင်ထုတ်သည့် သဘောမျိုးနှင့် သာကီဝင် မင်းတပါးဖြစ်သည့် ဓဇရာဇာသည် မလယ်အရပ်သို့ ရောက်လာပြန်ပြီး ယင်းအရပ်တွင် ခိုကိုးနေသည့် သာကီဝင် မင်းသမီးတဦးနှင့် လက်ထပ်ပြီး ပျူမင်းဆက်ကို တကောင်းတွင် ထပ်၍ ထူထောင်ကြပြန်သည်။ ၁၇ နှစ် မြောက်မင်းသည် မဟာရာဇာမင်းကြီးဟု သောဘွဲ့အမည်ဖြစ်သည်။ မဟာရာဇာမင်းကြီး တွင် နန်းဆက်ခံမည့် သားတော်မရှိ၍ ယောက်ဖတော် ခေပဒုတအား အိမ်ရှေ့အရာ အပ်နှင်းသည် ခေပဒုတ မင်းသားသည် ရန်သူအား နှိမ်နင်းရန် တပ်ထွက်လာပြီး ရန်သူအား နှိမ်နင်းပြီးနောက် မူလနေထိုင်ရာနှင့် အလွန်ကွာဝေးသည့် နေရာရောက်နေသောကြောင့် နောင်အခါ သရေခေတ္ကရာဖြစ်မည့် နေရာတွင် ရသေ့ဝတ် လိုက်သည်။ ရသေ့ကြီး၏ ယောက်ဖ မင်းကြီးတွင် မျက်မမြင် မင်းသား ညီနောင်နှစ်ပါး ရှိသည် ။ မွေးစကပင် ဖျောက်ဖျက်ရန် မင်းကြီးက ခိုင်းသော်လည်း မယ်တော်က တိတ်တဆိတ် မွေးထားခဲ့သည်။ ညီနောင်မင်းသား နှစ်ပါး အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းကြီးကသိပြီး ဖေါင်ပေါ်တင်ကာမြစ်ထဲမျှောလိုက်သည်။ မြစ်တွင် မျှောပါ လာရင်း မျက်စေ့ အလင်းရသည်။ မြစ်အောက်ပိုင်း အကြေအရပ်တွင်ရှိသည့် ဦးကြီးရသေ့နှင့်တွေ့ကာ ဦးကြီး ရသေ့၏ အစီအမံအတိုင်း မဟာသမ္ဘဝမင်းသားနှင့် ပျူမင်းသမီး နန်းခမ်းအား ထိမ်းမြားစေပြီး ပျူတို့အား အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်စေသည်။ ထိုသူတို့မှ ဒွတ္တဘောင်မင်းသားကိုဖွားမြင်သည်။ ဒွတ္တဘောင်မင်းဖြစ်သည့်အခါ အလွန်ကျယ်ဝန်းသည့် သရေခေတ္တရာမြို့ကြီးအားတည်ဆောက်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာ တော်အား ထောက်ပံ့ပြီး နေ့စဉ် ရဟန်းသံဃာ သုံးသောင်းအား ပစ္စည်းလေးပါး လှူသည်။ ဒွတ္တ ဘောင်းမင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဘုရားများ မှာ သောကြမဘုရား ၊ ညီးညီးဘုရား ၊ စီးစီးဘုရား ၊ ဘောဘော ဘုရား၊ ပုထိုးကြီးဘုရား များဖြစ်သည်။ သို့သော် မင်းကြီးသည် သာသနာမြေ ( ဘုန်းကြီးကျောင်း ) မြေအား သိမ်းယူခဲ့သောအမှုကို ပြုခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူတို့၏ လေးစားမှုအား မရတော့ပဲ အခွန်အကောက်များ ရရှိမှု နည်းပါးခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် ကိုယ်တော်တိုင် တိုင်းခန်း လှည့်လည်၍ အခွန်ခံထွက်ပြန်ရာ ၊ ပန်ထွာ (တောင်တွင်းကြီး) မင်းသမီးနှင့်တွေ့ပြီး ပန်ထွာမင်းသမီး အား ယစ်မူးရင်း မဆင်မခြင်သွားလာရာမှ မုန်တိုင်းမိကာ ရေနစ်ပျောက် ဆုံးသွားသည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းတို့တွင် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး အကြောင်း ရေးသားဖော်ပြကြရာတွင် အရေးပါဆုံး အချက်မှာ ဗုဒ္ဓသာသနာအား စည်ပင်ထွန်းကား ရန် ဘုရင်များသည် ထောက်ပံ့ခဲ့သော်လည်း သာသနာအား ထိခိုက် ဖွယ်ရာတစုံတခု လုပ်မိသည်နှင့် ဘေးဒဏ်သင့်၍ ပျက်စီးရပုံကို ထင်ရှားစွာ ရေးသားဖေါပြကြသည် ကို လေးနက်စွာ သံဝေဂ ယူသင့်ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး - ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ သမိုင်း စာအုပ် စာမျက်နှာ ၁၈၁ မှ ၁၈၈ ထိ ကောက်နုတ်ဖော်ပြသည်။ == ရှေးဟောင်းရခိုင်လူမျိုးများ == ပျူနှင့်အနွယ်တူ ကမ်းယံလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသ ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သည့် အချိန် ကာလလောက်မှာပင် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင် အခြားလူမျိုးစုများ သည်လည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ များသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဒေသများဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သမိုင်းများကို လေ့လာသည့်အခါ ရှေးအကျဆုံး မင်းဆက်များနှင့်ပြည်နယ်များသည် စစ်တွေပတ်ဝန်း ကျင် ဒေသတဝိုက်လောက်တွင် အခြေခံသည်ကို အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်ခြေချသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှာ ပျူနှင့်အနွယ် တူ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများမှ တဆင့် ဝင်ရောက်လာဖွယ်ရာ ရှိ သည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသားဖော်ပြထားသည်မှာ [[ဗုဒ္ဓ]] ပွင့်တော်မမူမှီ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်လောက်မှစ၍ ဓညဝတီ ကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ ဆက်မျှ စိုးစံခဲ့ ကြောင်း ဒုတိယ အကြိမ်ဓညဝတီကိုတည်ထောင်သည့် ကံရာဇာကြီးမင်းဆက် ၂၉ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယမင်းသည် ဗုဒ္ဓနှင့်ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည့် သမိုင်းဝင်ထောက်အထားများအရ ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ ရာစု နှစ်များစွာကပင် ပြည်နယ်ကလေးများ မင်းဆက်များ ထူထောင်ပြီးစီးကြောင်း တွေ့ရှိရသည် အထူးသဖြင့် ဝေသာလီ သပိတ်တောင် ဓညဝတီပြည်နယ်များသည် သူ့ခေတ်နှင့် သူ့အခါ ထင်ရှားကြီး ကျယ် သည့်ပြည် နယ်များဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတခုလုံးကိုစည်းလုံးသိမ်းသွင်းသည့် မင်းဆက် များ မရှိခဲ့ပေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းရှိ သံတွဲသည် ၁၃ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည့်ပြည်နယ်ဒေသအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာတနိုင်ငံလုံးကို စတင်စည်းရုံးခဲ့သည့် ပုဂံမင်းဆက်ဘုရင်များ၏ လက် အောက်ပြည်နယ်များအဖြစ် ကျရောက်ခြင်း မရှိဘဲ သီးခြားကင်း လွတ်ခဲ့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး * စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း ၊ ၁၅ ၊ ၁၈ ရာစု * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၁ ) == ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများနည်းတူမြန်မာ နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ သာသနာကို အခြေခံ အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သူ လူမျိုးကြီး တမျိုးမှာ မွန်ခမာ အနွယ်ဝင် မွန်လူမျိုး များဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှ တိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် အိုနယ်လုစ်နှင့် ဟာဘတ် အေစတက်တို့က အာရှတိုက် တောင် ပိုင်းဒေသများသို့ ဦးစွာဝင်ရောက်လာ သည့် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များဟု ဆိုကြသည် သို့သော် တိဗက်တရုတ်နှင့်ထိုင်းအနွယ်ဝင်များနှင့် မဆိုင်ပဲ ဩစထရို အေရှတစ် အုပ်စုဝင် လူမျိုးနွယ်များအဖြစ် မွန်ခမာလူမျိုး များအား သတ်မှတ်ကြသည်။ အိန္ဒိယပြည် ဒဏ္ခိဏ ကုန်းမြေတဝိုက်ရှိ မွန်းဒတ်စ် လူမျိုးများ ၊ ဘင်္ဂလားနယ်ရှိ ဆန်သာလ် လူမျိုးများ ၊ အာသံနယ်ရှိ ခါဆီး လူမျိုးများ ၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပလောင် ။ ၀ ။ မွန်လူမျိုး များသည် မူလက လူမျိုးတမျိုးတည်းဖြစ် လိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက် လာကြရင်း အိန္ဒိယ ၊ မြန်မာ ၊ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြ သည်ဟု သမိုင်းသုတေသီများက ယူဆကြသည်။ မွန်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက် မလာခင်က ငှင်း တို့နှင့်အနွယ်တူ ခမာလူမျိုးများနှင့် အတူ အင်ဒိုချိုင်းနား တဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း သမိုင်းဝင်အ ထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ ၁၃ ရာစု လောက်ကမှ ယိုးဒယား ( ထိုင်းလင်း ) များ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်။ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ် ဝှမ်းဒေသ တဝိုက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် မြို့ဟောင်းမြို့ပျက်များ ၊ ဘာသာ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ၊ ရှေးဟောင်း ကျောက်စာများကို တွေ့ ရှိရသည်။ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနှံမြစ်ဝှမ်း မြောက်ပိုင်း ဒေသကို ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည်နယ် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသကို အယဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရဝတီပြည်နယ်ဟု ရေးသား ဖော်ပြကြပြီး အာရပ် ခရီးသွားမှတ်တမ်းများတွင် လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္ဓိတိုင်း၏ ကြီး ကျယ်ခန်းနားပုံကို ရေးသားထားကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများ သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း ဒေသများ နှင့် ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့ကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် အခြား ယဉ်ကျေးမှု များကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၂ ) == ၃ ရာစု ခန့်ဝန်းကျင်လောက်တွင် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက် ခဲ့သည့် စမ္ပပြည်နယ်နှင့်၎င်း ၊ ၅ ရာစု လောက်တွင် စတင်တည်ထောင် ၍ ၁၃ ရာစု ခန့်လောက်အထိ အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့သည့် ခမာ လူမျိုးများ ၏ ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီးနှင့် ရှေး ဟောင်းမွန်လူမျိုးများသည် ဆက်သွယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် မဲနံ မြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် နှစ်ကာလ များစွာ နေထိုင်ပြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဒေသ ဖြစ်သည့် တနင်္သာရီ ဘက်သို့ ပြန့်နှံဝင်ရောက်လာကြသည်။ ထို့နောက် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းများနှင့် ၊ စစ်တောင်း ၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ပဲခူးဘက်သို့ ပြန့်နှံ့လာပြီး ၉ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဥဿာပဲခူးပြည်နှင့် မာလ မင်းဆက်ကို ထူထောင်ကြသည်။ ထိုသို့ထူထောင်စဉ် မြန်မာနိုင်ငံပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဘက်ကိုအခြေစိုက်ထူ ရန်ကြိုးပမ်း အားထုတ်ကြသည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချိုလာမင်းဆက်ဘုရင်များနှင့် တိုက်ခိုက်ကြရသည့် စစ်ပွဲများအကြောင်းအားမွန်ရာဇဝင်များ၌ ရေးသားထားသည်။၁ဝရာစုခန့်က အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းချိုလာမင်းဆက် ရာဂျန်ဒရာမင်းသည်မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားကြောင်း ဖော် ပြထားသည်။ ခမာ လူမျိုးတို့၏ ကမ္ဗောဒီးယား နိုင်ငံ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့စဉ်က မွန်လူမျိုး တို့၏ မြို့ပြ ပြည်နယ်များကို ယင်း တို့ နိုင်ငံ၏ အစိပ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ဆက်ဆံခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းလက်ထက်တွင် ဥဿ ပဲခူး အား မဲနံမြစ်ဝှမ်းမှ ဂျွန်းစစ်သည်များ လာရောက် တိုက်ခိုက်၍ [[အနော်ရထာ]]ဘုရင်၏ တပ်များက သွားရောက်ကူညီရကြောင်း ရာဇဝင်သမိုင်းများ၏ ရေးသားထားချက်များကိုလည်း ဆက်စပ်လေ့လာကြည့်နိုင်သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် တနင်္သာရီမှ ပဲခူးအထိပြန့်နှံ့လာပြီး ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ် ဒေသတခုလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြသည်။ ရန်ကုန် မြောင်းမြ ပုသိမ် ဖျာပုံ ကျိုက်လတ် တွံတေး ဒေးဒရဲ လပွတ္ကာ ဓနုဖြူ ကျုံပျော် မြို့များသည် မွန်လူမျိုးများ တည်ထောင် ခဲ့ကြသည့်မြို့ပြများ ဖြစ်ပြီး အခေါ် အဝေါ် များသည်လည်း မွန်လူမျိုးတို့ ဝေါဟာရများ ဖြစ်သည်။ ၁၄ ရာစုခန့်လောက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့ အပြည်ပြည် အကွဲကွဲ အပြားပြား အမင်းမင်း ဖြစ်နေခြင်း အား ရာမညတိုင်းကို စတင်ထူထောင် သည့် ဝါရီရူမင်းဆက် ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်က ပထမဦးဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မြို့ဟောင်းများ စေတီများ ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများအား လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွင် ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများကဲ့သို့ ဗြဟ္မဏနှင့် မဟာယနများကို မတွေ့ရှိရဘဲ ထေရဝါဒဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများကိုသာ တွေ့ရှိရသည်။ ပိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းသို့နွယ်ကာ ပါဠိစာပေကိုသာသုံးစွဲပြီး အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယ နိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသသုံး ပါလဝအက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများ == သဘာဝ အရိုင်းသက်သက်မျှသာ ရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ အနောက်တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယ ပြည် အရှေ့ဘက်ဒေသများမှ အစုစု ကွဲကာ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် သို့ ပြန့်နှံ့သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင် သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်း ပျူ လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]] [[မုံရွာ]] အလောင်းတော် ကဿပ ဖိုးဝင်းတောင် ၊ ဟန်လင်းကြီး၊ တကောင်း၊ မြင်းခြံ၊ [[ပုဂံ]]၊ ပုပ္ပား၊ [[မကွေး]]၊ မင်းဘူး၊ သရက်၊ တောင်တွင်းကြီး ရမည်းသင်း၊ ညောင်လွန်၊ ပြည်၊ မှော်ဇာနယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြ သည်ဟု အထောက်အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့်ဝါရမမင်းဆက်များ ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာ ဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက် များသည် ၊ ၇ ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ် တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အ ခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်းအနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူ လူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသ သို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သော ကြောင့် အင်ဒို အာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိလာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ ၊ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ်သို့နွယ်နေပြီး သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲကြောင်း သိရသည်။ အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့်ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့်ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင်တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် ၄ ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက် ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ ၈ ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခန်းနားပြီးအံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ ၁၈ နယ် မျှရှကြောင်း ပျူမင်းသားအရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန်သင်းပင်းများရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင်သည် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ အဖူးအမျှော် လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူ မင်းသားအကြီးအကဲနှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့လည်းပါလာကြောင်း ဖော်ပြမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ပုဂံပြည်မတိုင်ခင်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထေရဝါဒသာသနာ == ရှေးနှစ်ပေါင်း ငါးထောင်လောက်က အင်ဒို အာရိယန်လူမျိုးများ ဂင်္ဂါ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းများသို့ မ ဝင်ရောက်မပြန့်နှံ့မီနှင့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင်များ အာရှ တိုက်အရှေ့ပိုင်း အရှေ့တောင်ပိုင်းများသို့ မဝင်ရောက် မပြန့်နှံ့သေးမီကပင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်လက်နက်များ အသုံးပြုခဲ့ သည့် ရှေးဟောင်း လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများနှင့် ပဲခူးခရိုင်၊ မြင်းခြံ၊ ပခုတ္ကူ၊ သရက်၊ မကွေးခရိုင်နှင့် ရခိုင် တနင်္သာရီကမ်းရိုးဒေသများတွင် အနှံ့အပြားရှာဖွေတူးဖော်ရရှိခဲ့သည်၊ ကျောက်ခေတ် လူမျိုးများ နောက်ပိုင်း ၊ [[အာရှတိုက်]] အရှေ့တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်းများသည်မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တွင် နှစ်အတန်ကြာနေထိုင် သွားကြ သည်ဟု ယူဆရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတဝိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော် က နေထိုင်သွားခဲ့ကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်း များအား ရှေးခေတ် ပထဝီီပညာရှင်ကြီး တိုလေမီက လူသားစား အရိုင်းအစိုင်းများ ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မြိတ် ကျွန်းစုတဝိုက်ရှိ ဆလုံလူမျိုးများသည် အင်ဒိုနီးရှင်း အကြွင်းအကျန်များဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြ သည်။ နောက်ပိုင်း အင်ဒိုအာရိယန်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယပြည်သို့၎င်း။ မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များသည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းများသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ယင်းလူမျိုးကြီး နှစ်မျိုးသည် အာရှတိုက်သို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး တွေ့ဆုံခဲ့ကြ သည်ကို အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များက လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ငါးရာနှင့် သုံးထောင်ခန့်အကြားဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ မောင်းဂွတ်အနွယ်များအား အိန္ဒိယ ပြည်တွင် အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် အရှေ့တိဗက်နှင့် အနောက်တိဗက်ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စုကွဲသွားသည်။ အရှေ့တိဗက်အုပ်စုက တရုတ်ပြည် ယူနန် နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး အနောက် တိဗက်အုပ်စုက အိန္ဒိယပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ အနောက် တိဗက်အုပ်စုကို အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် မဏိပူရ၊ အာသံနယ်များမှ တဆင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားကြသည့် အရှေ့တိဗက်အုပ်စုသည် တရုတ်က ဖိသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အစုစုကွဲပြီးဝင်ရောက်လာကြပြန်သည်။ သို့ရာတွင် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင် မွန်ခမာ လူမျိုး စုများသည် အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်ဒေသများသို့ သမိုင်း၏ ခပ်စောစော အချိန်ပိုင်းလောက်ကပင် ဝင်ရောက်နေကြပြီဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့ သည့် နှစ်ပေါင်း၂၀၀၀ နှင့် ၂၅၀၀ ကြားတွင် တရုတ်ပြည် ချင်မင်းဆက် ဘုရင်များသည် ယခင်က လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲ အပြားပြား ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသည့်ပြည်နယ် များအား တရုတ်ပြည်ကြီး တပြည် ဖြစ်လာရန်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ အိန္ဒိယပြည် ( တောင်ပိုင်း မှလွဲ၍ ) စန္ဒဂုတ်မင်း ဆက်ဘုရင်များ သည် လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲအ ပြားပြား ဖြစ်နေပေါ်နေကြသည့် ၊ မာဂဓ ၊ ဝိဒေဟ ၊ ကောသလ ၊ ပဥ္စလာစသည့် ပြည်နယ်များကို သိမ်းသွင်းပြီး အိန္ဒိယပြည်ကြီးကို စည်းလုံးနိုင်ခဲ့သည်၊ ထိုသမိုင်းများသည် အထောက်အထား ခိုင်လုံသည့် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်ပြည်တို့၏ သမိုင်းဝင်အဖြစ် အပျက်များဖြစ်သည်၊ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ ဒေါ့ဗ် == မူရင်း ရင်းမြစ် == [http://www.mathetzin.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930174225/http://www.mathetzin.com/ |date=30 September 2019 }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] 9r1p1ioblrcmjl4awgn17oarh7jag38 1059520 1059519 2026-10-19T19:42:17Z DNA M122 149261 /* ရှေးဟောင်းမြန်မာလူမျိုးများ */ 1059520 wikitext text/x-wiki == ရှေးဟောင်း ရှမ်းနှင့်ကရင် အခြား လူမျိုးစုများ == * * == ပျူနိုင်ငံ == ထိုင်းလင်းခေါ် ယိုးဒယားရှမ်းများ ဝင်ရောက်မလာမှီ ယခုထိုင်းလင်းခေါ် ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် အရှေ့အာရှတိုက်တောင်ပိုင်း အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ်ဝှမ်းတဝိုက်တလျောက် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့ သည့် ခမာလူမျိုးများ၏ ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံခေါ် ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီး ရှိသကဲ့သို့ ၃ ရာစုမတိုင်မှီကပင် ဗီ ယက်နန်ဘက်တွင် စမ္ပပြည်များ တည်ရှိခဲ့သည်ကို ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အဆောက်အဦးများ၊ ရှေး ဟောင်း ကျောက်စာများ တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့်၊ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနံမြစ်ဝှမ်းမြောက်ပိုင်း ဒေသအား ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသအား အယုဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရာဝတီပြည်ဟု ဖေါပြထားသည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ထိုင်းရှမ်းများသည် တရုတ်ပြည်ယူနန်နယ်တွင် နန်ချိုနိုင်ငံအား တည်ထောင်၍ တ ရုတ် ဧကရာဇ်အား လက်ဆောင်ဘဏ္ဍာ ဆက်သရသည့် တရုတ် လက်အောက်ခံ တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်၊ ပျူလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သည့် သမိုင်းဝင် တရုတ်စာပေ ထန်ရာဇဝင်ဟောင်းများမှ ကောက်နုတ်ဖေါပြရလျှင် [[ပျူလူမျိုး]]များအား ၄ ရာစုလောက်ကပင် များစွာတိုးတက် ယဉ်ကျေးသည့် လူမျိုးတမျိုး ဖြစ်ပြီး ၈ ရာစု လောက်တွင် ကြီးကျယ်ခန်းနား အံ့ဩဖွယ်ရာမြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးပေါင်း ၁၈ နယ်မျှရှိ ကြောင်း ဘုရင်မင်း၏ အမည်ကား မဟာရာဇာတည်း ။ အမတ်ချုပ် အမည်က မဟာသေနတည်း။ မင်းကြီး မဟာရာဇာသည် ခရီးတိုသွားသည့်အခါ ရွှေကြိုးခတ်သည့် ထမ်းစင်စီးပြီး ။ ခရီးရှည်သွားလျှင် ဆင်စီးသည်။ မိဖုရားမောင်းမတရာကျော်ရှိသည်၊ မြို့တော်တံတိုင်းဝန်းကျင်အား စဥ့်အုတ်နှင့်စီထားသည်။ ကျုံးကမ်းပါးကို အုတ်စီသည်။ တံတိုင်းအတွင်း၌ သောင်းပေါင်းများ စွာသော မိသားစုများ နေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ရာကျော်ရှိသည်။ ကျောင်းပရဝုဏ်က အစ အခန်းများပါ ရွှေငွေမွမ်းမံ၍ အနီအဝါစသည့် တောက်ပသည့်ဆေးများရေးခြယ်ထားသည်။ ချိတ်ရောင်ခံ ဆေးသုတ်၍ ပန်းထိုး ကော်ဇောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ လူအများသည် မေတ္တာရှေ့ထားပြီး သတ္တဝါအများကို သတ်ဖြတ်ညှင်းဆဲရန် ဝန်လေးသည်။ မာန်မာန နှိမ့်ချ၍ ရည်မွန်သည်ကို တန်ဘိုးထားသည်။ စကားအပြောအဆိုနည်း၍ ဗေဒင်ဆရာပေါသည်။ ဤမျှကြီးကျယ် ထင်ရှားသည့် ပျူလူမျိုးများသည် ၉ ရာစုလောက်တွင် နန်ချိုထိုင်းရှမ်းများ၏ ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးမှုကို ခံလိုက်ကြရသဖြင့် ပျူ လူမျိုးများ တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြို့ပြ ပြည်နယ်များသည် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ထို့အတူ လူမျိုးတမျိုးအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပဲ ကစဥ့် ကလျား ဖြစ်သွားရတော့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးနှင့်သရေခေတ္တရာ == ဗုဒ္ဓဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း နယ်စပ် [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည့် သာကီဝင် မင်းတပါး ဖြစ်သည်၊ မင်းသား၏ အဘိုးသည် သာကီဝင် လူမျိုးနွယ်စုအတွင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ မြစ်ညာအရပ် တကောင်းတွင်လာနေသည်။ ထိုမင်းအမည်မှာ အဘိရာဇာဟုခေါ်သည်။ ကြီးမြတ်သော မင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊ အဘိရာဇာမင်း ကွယ်လွန် သည့်အခါ သားနှစ်ပါးက နန်းလုကြရာ အကြီးက တောင်ဘက် သို့ထွက်လာပြီး ရခိုင်ဓညဝတီသို့ရောက်သွား သည်။ မင်းသားအငယ်က အထက် အညာကို အနိုင်ရလိုက်သည်။ တကောင်း နန်းဆက်မှာ ကံရာဇာငယ် ကစသည့် မင်းဆက် ၃၂ ဆက် မြောက်တွင် နန်ချို ရှမ်းများရောက် ဖျက်ဆီး၍ ပြည်ပျက်ခဲ့ရသည်။ ပြည်ပျက်စဉ် အစု ၃စု ကွဲကာ တစုသည် ဧရာဝတီမြစ်ရိုး တကောင်း တောင် ဘက် မလယ်အရပ်တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ငါးရာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား လက်ထက်ကဟု ဆိုသည်။ အဘိရာဇာအား ဘိုးဘွားအရာမှ နှင်ထုတ်သည့် သဘောမျိုးနှင့် သာကီဝင် မင်းတပါးဖြစ်သည့် ဓဇရာဇာသည် မလယ်အရပ်သို့ ရောက်လာပြန်ပြီး ယင်းအရပ်တွင် ခိုကိုးနေသည့် သာကီဝင် မင်းသမီးတဦးနှင့် လက်ထပ်ပြီး ပျူမင်းဆက်ကို တကောင်းတွင် ထပ်၍ ထူထောင်ကြပြန်သည်။ ၁၇ နှစ် မြောက်မင်းသည် မဟာရာဇာမင်းကြီးဟု သောဘွဲ့အမည်ဖြစ်သည်။ မဟာရာဇာမင်းကြီး တွင် နန်းဆက်ခံမည့် သားတော်မရှိ၍ ယောက်ဖတော် ခေပဒုတအား အိမ်ရှေ့အရာ အပ်နှင်းသည် ခေပဒုတ မင်းသားသည် ရန်သူအား နှိမ်နင်းရန် တပ်ထွက်လာပြီး ရန်သူအား နှိမ်နင်းပြီးနောက် မူလနေထိုင်ရာနှင့် အလွန်ကွာဝေးသည့် နေရာရောက်နေသောကြောင့် နောင်အခါ သရေခေတ္ကရာဖြစ်မည့် နေရာတွင် ရသေ့ဝတ် လိုက်သည်။ ရသေ့ကြီး၏ ယောက်ဖ မင်းကြီးတွင် မျက်မမြင် မင်းသား ညီနောင်နှစ်ပါး ရှိသည် ။ မွေးစကပင် ဖျောက်ဖျက်ရန် မင်းကြီးက ခိုင်းသော်လည်း မယ်တော်က တိတ်တဆိတ် မွေးထားခဲ့သည်။ ညီနောင်မင်းသား နှစ်ပါး အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းကြီးကသိပြီး ဖေါင်ပေါ်တင်ကာမြစ်ထဲမျှောလိုက်သည်။ မြစ်တွင် မျှောပါ လာရင်း မျက်စေ့ အလင်းရသည်။ မြစ်အောက်ပိုင်း အကြေအရပ်တွင်ရှိသည့် ဦးကြီးရသေ့နှင့်တွေ့ကာ ဦးကြီး ရသေ့၏ အစီအမံအတိုင်း မဟာသမ္ဘဝမင်းသားနှင့် ပျူမင်းသမီး နန်းခမ်းအား ထိမ်းမြားစေပြီး ပျူတို့အား အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်စေသည်။ ထိုသူတို့မှ ဒွတ္တဘောင်မင်းသားကိုဖွားမြင်သည်။ ဒွတ္တဘောင်မင်းဖြစ်သည့်အခါ အလွန်ကျယ်ဝန်းသည့် သရေခေတ္တရာမြို့ကြီးအားတည်ဆောက်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာ တော်အား ထောက်ပံ့ပြီး နေ့စဉ် ရဟန်းသံဃာ သုံးသောင်းအား ပစ္စည်းလေးပါး လှူသည်။ ဒွတ္တ ဘောင်းမင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဘုရားများ မှာ သောကြမဘုရား ၊ ညီးညီးဘုရား ၊ စီးစီးဘုရား ၊ ဘောဘော ဘုရား၊ ပုထိုးကြီးဘုရား များဖြစ်သည်။ သို့သော် မင်းကြီးသည် သာသနာမြေ ( ဘုန်းကြီးကျောင်း ) မြေအား သိမ်းယူခဲ့သောအမှုကို ပြုခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူတို့၏ လေးစားမှုအား မရတော့ပဲ အခွန်အကောက်များ ရရှိမှု နည်းပါးခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် ကိုယ်တော်တိုင် တိုင်းခန်း လှည့်လည်၍ အခွန်ခံထွက်ပြန်ရာ ၊ ပန်ထွာ (တောင်တွင်းကြီး) မင်းသမီးနှင့်တွေ့ပြီး ပန်ထွာမင်းသမီး အား ယစ်မူးရင်း မဆင်မခြင်သွားလာရာမှ မုန်တိုင်းမိကာ ရေနစ်ပျောက် ဆုံးသွားသည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းတို့တွင် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး အကြောင်း ရေးသားဖော်ပြကြရာတွင် အရေးပါဆုံး အချက်မှာ ဗုဒ္ဓသာသနာအား စည်ပင်ထွန်းကား ရန် ဘုရင်များသည် ထောက်ပံ့ခဲ့သော်လည်း သာသနာအား ထိခိုက် ဖွယ်ရာတစုံတခု လုပ်မိသည်နှင့် ဘေးဒဏ်သင့်၍ ပျက်စီးရပုံကို ထင်ရှားစွာ ရေးသားဖေါပြကြသည် ကို လေးနက်စွာ သံဝေဂ ယူသင့်ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး - ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ သမိုင်း စာအုပ် စာမျက်နှာ ၁၈၁ မှ ၁၈၈ ထိ ကောက်နုတ်ဖော်ပြသည်။ == ရှေးဟောင်းရခိုင်လူမျိုးများ == ပျူနှင့်အနွယ်တူ ကမ်းယံလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသ ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သည့် အချိန် ကာလလောက်မှာပင် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင် အခြားလူမျိုးစုများ သည်လည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ များသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဒေသများဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သမိုင်းများကို လေ့လာသည့်အခါ ရှေးအကျဆုံး မင်းဆက်များနှင့်ပြည်နယ်များသည် စစ်တွေပတ်ဝန်း ကျင် ဒေသတဝိုက်လောက်တွင် အခြေခံသည်ကို အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်ခြေချသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှာ ပျူနှင့်အနွယ် တူ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများမှ တဆင့် ဝင်ရောက်လာဖွယ်ရာ ရှိ သည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသားဖော်ပြထားသည်မှာ [[ဗုဒ္ဓ]] ပွင့်တော်မမူမှီ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်လောက်မှစ၍ ဓညဝတီ ကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ ဆက်မျှ စိုးစံခဲ့ ကြောင်း ဒုတိယ အကြိမ်ဓညဝတီကိုတည်ထောင်သည့် ကံရာဇာကြီးမင်းဆက် ၂၉ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယမင်းသည် ဗုဒ္ဓနှင့်ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည့် သမိုင်းဝင်ထောက်အထားများအရ ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ ရာစု နှစ်များစွာကပင် ပြည်နယ်ကလေးများ မင်းဆက်များ ထူထောင်ပြီးစီးကြောင်း တွေ့ရှိရသည် အထူးသဖြင့် ဝေသာလီ သပိတ်တောင် ဓညဝတီပြည်နယ်များသည် သူ့ခေတ်နှင့် သူ့အခါ ထင်ရှားကြီး ကျယ် သည့်ပြည် နယ်များဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတခုလုံးကိုစည်းလုံးသိမ်းသွင်းသည့် မင်းဆက် များ မရှိခဲ့ပေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းရှိ သံတွဲသည် ၁၃ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည့်ပြည်နယ်ဒေသအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာတနိုင်ငံလုံးကို စတင်စည်းရုံးခဲ့သည့် ပုဂံမင်းဆက်ဘုရင်များ၏ လက် အောက်ပြည်နယ်များအဖြစ် ကျရောက်ခြင်း မရှိဘဲ သီးခြားကင်း လွတ်ခဲ့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး * စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း ၊ ၁၅ ၊ ၁၈ ရာစု * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၁ ) == ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများနည်းတူမြန်မာ နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ သာသနာကို အခြေခံ အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သူ လူမျိုးကြီး တမျိုးမှာ မွန်ခမာ အနွယ်ဝင် မွန်လူမျိုး များဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှ တိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် အိုနယ်လုစ်နှင့် ဟာဘတ် အေစတက်တို့က အာရှတိုက် တောင် ပိုင်းဒေသများသို့ ဦးစွာဝင်ရောက်လာ သည့် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များဟု ဆိုကြသည် သို့သော် တိဗက်တရုတ်နှင့်ထိုင်းအနွယ်ဝင်များနှင့် မဆိုင်ပဲ ဩစထရို အေရှတစ် အုပ်စုဝင် လူမျိုးနွယ်များအဖြစ် မွန်ခမာလူမျိုး များအား သတ်မှတ်ကြသည်။ အိန္ဒိယပြည် ဒဏ္ခိဏ ကုန်းမြေတဝိုက်ရှိ မွန်းဒတ်စ် လူမျိုးများ ၊ ဘင်္ဂလားနယ်ရှိ ဆန်သာလ် လူမျိုးများ ၊ အာသံနယ်ရှိ ခါဆီး လူမျိုးများ ၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပလောင် ။ ၀ ။ မွန်လူမျိုး များသည် မူလက လူမျိုးတမျိုးတည်းဖြစ် လိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက် လာကြရင်း အိန္ဒိယ ၊ မြန်မာ ၊ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြ သည်ဟု သမိုင်းသုတေသီများက ယူဆကြသည်။ မွန်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက် မလာခင်က ငှင်း တို့နှင့်အနွယ်တူ ခမာလူမျိုးများနှင့် အတူ အင်ဒိုချိုင်းနား တဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း သမိုင်းဝင်အ ထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ ၁၃ ရာစု လောက်ကမှ ယိုးဒယား ( ထိုင်းလင်း ) များ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်။ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ် ဝှမ်းဒေသ တဝိုက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် မြို့ဟောင်းမြို့ပျက်များ ၊ ဘာသာ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ၊ ရှေးဟောင်း ကျောက်စာများကို တွေ့ ရှိရသည်။ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနှံမြစ်ဝှမ်း မြောက်ပိုင်း ဒေသကို ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည်နယ် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသကို အယဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရဝတီပြည်နယ်ဟု ရေးသား ဖော်ပြကြပြီး အာရပ် ခရီးသွားမှတ်တမ်းများတွင် လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္ဓိတိုင်း၏ ကြီး ကျယ်ခန်းနားပုံကို ရေးသားထားကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများ သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း ဒေသများ နှင့် ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့ကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် အခြား ယဉ်ကျေးမှု များကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၂ ) == ၃ ရာစု ခန့်ဝန်းကျင်လောက်တွင် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက် ခဲ့သည့် စမ္ပပြည်နယ်နှင့်၎င်း ၊ ၅ ရာစု လောက်တွင် စတင်တည်ထောင် ၍ ၁၃ ရာစု ခန့်လောက်အထိ အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့သည့် ခမာ လူမျိုးများ ၏ ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီးနှင့် ရှေး ဟောင်းမွန်လူမျိုးများသည် ဆက်သွယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် မဲနံ မြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် နှစ်ကာလ များစွာ နေထိုင်ပြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဒေသ ဖြစ်သည့် တနင်္သာရီ ဘက်သို့ ပြန့်နှံဝင်ရောက်လာကြသည်။ ထို့နောက် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းများနှင့် ၊ စစ်တောင်း ၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ပဲခူးဘက်သို့ ပြန့်နှံ့လာပြီး ၉ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဥဿာပဲခူးပြည်နှင့် မာလ မင်းဆက်ကို ထူထောင်ကြသည်။ ထိုသို့ထူထောင်စဉ် မြန်မာနိုင်ငံပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဘက်ကိုအခြေစိုက်ထူ ရန်ကြိုးပမ်း အားထုတ်ကြသည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချိုလာမင်းဆက်ဘုရင်များနှင့် တိုက်ခိုက်ကြရသည့် စစ်ပွဲများအကြောင်းအားမွန်ရာဇဝင်များ၌ ရေးသားထားသည်။၁ဝရာစုခန့်က အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းချိုလာမင်းဆက် ရာဂျန်ဒရာမင်းသည်မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားကြောင်း ဖော် ပြထားသည်။ ခမာ လူမျိုးတို့၏ ကမ္ဗောဒီးယား နိုင်ငံ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့စဉ်က မွန်လူမျိုး တို့၏ မြို့ပြ ပြည်နယ်များကို ယင်း တို့ နိုင်ငံ၏ အစိပ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ဆက်ဆံခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းလက်ထက်တွင် ဥဿ ပဲခူး အား မဲနံမြစ်ဝှမ်းမှ ဂျွန်းစစ်သည်များ လာရောက် တိုက်ခိုက်၍ [[အနော်ရထာ]]ဘုရင်၏ တပ်များက သွားရောက်ကူညီရကြောင်း ရာဇဝင်သမိုင်းများ၏ ရေးသားထားချက်များကိုလည်း ဆက်စပ်လေ့လာကြည့်နိုင်သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် တနင်္သာရီမှ ပဲခူးအထိပြန့်နှံ့လာပြီး ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ် ဒေသတခုလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြသည်။ ရန်ကုန် မြောင်းမြ ပုသိမ် ဖျာပုံ ကျိုက်လတ် တွံတေး ဒေးဒရဲ လပွတ္ကာ ဓနုဖြူ ကျုံပျော် မြို့များသည် မွန်လူမျိုးများ တည်ထောင် ခဲ့ကြသည့်မြို့ပြများ ဖြစ်ပြီး အခေါ် အဝေါ် များသည်လည်း မွန်လူမျိုးတို့ ဝေါဟာရများ ဖြစ်သည်။ ၁၄ ရာစုခန့်လောက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့ အပြည်ပြည် အကွဲကွဲ အပြားပြား အမင်းမင်း ဖြစ်နေခြင်း အား ရာမညတိုင်းကို စတင်ထူထောင် သည့် ဝါရီရူမင်းဆက် ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်က ပထမဦးဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မြို့ဟောင်းများ စေတီများ ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများအား လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွင် ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများကဲ့သို့ ဗြဟ္မဏနှင့် မဟာယနများကို မတွေ့ရှိရဘဲ ထေရဝါဒဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများကိုသာ တွေ့ရှိရသည်။ ပိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းသို့နွယ်ကာ ပါဠိစာပေကိုသာသုံးစွဲပြီး အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယ နိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသသုံး ပါလဝအက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများ == သဘာဝ အရိုင်းသက်သက်မျှသာ ရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ အနောက်တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယ ပြည် အရှေ့ဘက်ဒေသများမှ အစုစု ကွဲကာ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် သို့ ပြန့်နှံ့သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင် သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်း ပျူ လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]] [[မုံရွာ]] အလောင်းတော် ကဿပ ဖိုးဝင်းတောင် ၊ ဟန်လင်းကြီး၊ တကောင်း၊ မြင်းခြံ၊ [[ပုဂံ]]၊ ပုပ္ပား၊ [[မကွေး]]၊ မင်းဘူး၊ သရက်၊ တောင်တွင်းကြီး ရမည်းသင်း၊ ညောင်လွန်၊ ပြည်၊ မှော်ဇာနယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြ သည်ဟု အထောက်အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့်ဝါရမမင်းဆက်များ ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာ ဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက် များသည် ၊ ၇ ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ် တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အ ခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်းအနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူ လူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသ သို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သော ကြောင့် အင်ဒို အာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိလာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ ၊ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ်သို့နွယ်နေပြီး သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲကြောင်း သိရသည်။ အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့်ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့်ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင်တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် ၄ ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက် ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ ၈ ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခန်းနားပြီးအံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ ၁၈ နယ် မျှရှကြောင်း ပျူမင်းသားအရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန်သင်းပင်းများရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင်သည် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ အဖူးအမျှော် လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူ မင်းသားအကြီးအကဲနှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့လည်းပါလာကြောင်း ဖော်ပြမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ပုဂံပြည်မတိုင်ခင်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထေရဝါဒသာသနာ == ရှေးနှစ်ပေါင်း ငါးထောင်လောက်က အင်ဒို အာရိယန်လူမျိုးများ ဂင်္ဂါ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းများသို့ မ ဝင်ရောက်မပြန့်နှံ့မီနှင့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင်များ အာရှ တိုက်အရှေ့ပိုင်း အရှေ့တောင်ပိုင်းများသို့ မဝင်ရောက် မပြန့်နှံ့သေးမီကပင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်လက်နက်များ အသုံးပြုခဲ့ သည့် ရှေးဟောင်း လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများနှင့် ပဲခူးခရိုင်၊ မြင်းခြံ၊ ပခုတ္ကူ၊ သရက်၊ မကွေးခရိုင်နှင့် ရခိုင် တနင်္သာရီကမ်းရိုးဒေသများတွင် အနှံ့အပြားရှာဖွေတူးဖော်ရရှိခဲ့သည်၊ ကျောက်ခေတ် လူမျိုးများ နောက်ပိုင်း ၊ [[အာရှတိုက်]] အရှေ့တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်းများသည်မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တွင် နှစ်အတန်ကြာနေထိုင် သွားကြ သည်ဟု ယူဆရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတဝိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော် က နေထိုင်သွားခဲ့ကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်း များအား ရှေးခေတ် ပထဝီီပညာရှင်ကြီး တိုလေမီက လူသားစား အရိုင်းအစိုင်းများ ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မြိတ် ကျွန်းစုတဝိုက်ရှိ ဆလုံလူမျိုးများသည် အင်ဒိုနီးရှင်း အကြွင်းအကျန်များဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြ သည်။ နောက်ပိုင်း အင်ဒိုအာရိယန်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယပြည်သို့၎င်း။ မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များသည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းများသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ယင်းလူမျိုးကြီး နှစ်မျိုးသည် အာရှတိုက်သို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး တွေ့ဆုံခဲ့ကြ သည်ကို အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များက လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ငါးရာနှင့် သုံးထောင်ခန့်အကြားဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ မောင်းဂွတ်အနွယ်များအား အိန္ဒိယ ပြည်တွင် အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် အရှေ့တိဗက်နှင့် အနောက်တိဗက်ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စုကွဲသွားသည်။ အရှေ့တိဗက်အုပ်စုက တရုတ်ပြည် ယူနန် နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး အနောက် တိဗက်အုပ်စုက အိန္ဒိယပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ အနောက် တိဗက်အုပ်စုကို အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် မဏိပူရ၊ အာသံနယ်များမှ တဆင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားကြသည့် အရှေ့တိဗက်အုပ်စုသည် တရုတ်က ဖိသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အစုစုကွဲပြီးဝင်ရောက်လာကြပြန်သည်။ သို့ရာတွင် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင် မွန်ခမာ လူမျိုး စုများသည် အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်ဒေသများသို့ သမိုင်း၏ ခပ်စောစော အချိန်ပိုင်းလောက်ကပင် ဝင်ရောက်နေကြပြီဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့ သည့် နှစ်ပေါင်း၂၀၀၀ နှင့် ၂၅၀၀ ကြားတွင် တရုတ်ပြည် ချင်မင်းဆက် ဘုရင်များသည် ယခင်က လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲ အပြားပြား ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသည့်ပြည်နယ် များအား တရုတ်ပြည်ကြီး တပြည် ဖြစ်လာရန်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ အိန္ဒိယပြည် ( တောင်ပိုင်း မှလွဲ၍ ) စန္ဒဂုတ်မင်း ဆက်ဘုရင်များ သည် လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲအ ပြားပြား ဖြစ်နေပေါ်နေကြသည့် ၊ မာဂဓ ၊ ဝိဒေဟ ၊ ကောသလ ၊ ပဥ္စလာစသည့် ပြည်နယ်များကို သိမ်းသွင်းပြီး အိန္ဒိယပြည်ကြီးကို စည်းလုံးနိုင်ခဲ့သည်၊ ထိုသမိုင်းများသည် အထောက်အထား ခိုင်လုံသည့် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်ပြည်တို့၏ သမိုင်းဝင်အဖြစ် အပျက်များဖြစ်သည်၊ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ ဒေါ့ဗ် == မူရင်း ရင်းမြစ် == [http://www.mathetzin.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930174225/http://www.mathetzin.com/ |date=30 September 2019 }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] frfety5ottz3w7mcspn8wy1xn0oyns5 1059521 1059520 2026-10-19T19:42:23Z Sakura emad 102429 Restored revision 1053907 by [[Special:Contributions/Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[en:w:User:BrandonXLF/Restorer|Restorer]]) 1059521 wikitext text/x-wiki ပုဂံမတည်ထောင်မီကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံဧရိယာသို့ တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများစွာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ခြင်းသည် မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် တိုင်းရင်းသားဖွဲ့စည်းမှုအပေါ် အရေးပါသက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် တောင်အာရှအရှေ့ပိုင်းရှိ လူမျိုးစုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများဆုံဆည်းရာအချက်အချာတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာမြေတွင် မူလအင်ဒို-ချိုင်းနားဘာသာစကားသုံးလူမျိုးများဖြစ်သည့် [[မွန်-ခမာ]] (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုတို့သည် အရင်ဆုံးနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များကထင်ရှားစွာ သတ်မှတ်ကြသည်။<ref group="1">1</ref> ဤအချိန်ကာလအတွင်းတွင်လည်း [[အရှေ့အာရှ|အရှေ့အာရှဒေသ]]တွင် အာအင်းကြီးမားစွာပြန့်နှံ့လာသည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများလည်း မြန်မာ့မြေပေါ်လို့ တစ်စ တစ်စ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် များစုသည် တောင်တန်းဒေသများတွင်နေထိုင်ကြပြီး တချို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း]]ဒေသ များသို့ရောက်လာပြီး [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ထို တရုတ်-တိဗက်အုပ်မှာခွဲထွက်လာသော[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]တို့၏ အစောဆုံးယဉ်ကျေးမှုသက်တမ်းသည်တရုတ်နှင့်ခေတ်ပြိုင် ငါးထောင်နှစ်ကျော်ရှိကြောင်း သမိုင်းရေးသားမှုအချို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာအချက်အလက်များမှတဆင့် ထင်ဟပ်သည်။ တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည်လည်း နန်ကျောက်ရှိ အနွယ်တူ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ တောင်ဘက် မြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ပြောင်းရွေ့အခြေချခဲ့ပြီး [[ပျူလူမျိုး]]များနှင့် ရောနှောက [[ဗမာလူမျိုး]]များဖြစ်လာကြသည်။<ref group="၂">၂</ref> ထိုအတူ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ကွမ်းရှီးနှင့်ကွမ်တုန်း ဒေသများမှာ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်စကားပြောအုပ်စု]]မှ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] သည် လည်း မြောက်ပိုင်းမှဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အုပ်စုနှစ်ကွဲက အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ အလုံးအရင်းဖြင့်ရောက်ရှိလာသည်။ ပထမအုပ်အစုသည်တောင်ဘက် သို့ သွား၍ သံလွင်အရှေ့ပိုင်းဒေသမှ ထိုင်းနိုင်ငံတစ်လျှောက် [[လူးလူမျိုး|လူး]]၊[[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံ]] ၊ယွန်း၊ဒမ်၊[[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] လူမျိုးစုများဖြစ်လာပြီး ဒုတိယ အုပ်စုသည် အနောက်ဘက်သို့ ရွေ့ပြောင်းကာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းကို ဗဟိုပြု၍ [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံနိုင်ငံ]]ထူထောင်ခဲ့ပြီး မွန်ဂိုများဝင်ရောက်လာ၍ တောင်ဘက်သို့ရွေ့က ယနေ့ခေတ်ရှမ်းပြည်နယ် သံလွင်အနောက်ဘက်ဒေသများသို့ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောဝ်]]၊[[ရှမ်းလူမျိုး|လုံ]]၊[[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|လျန်]]၊[[တိုင်းလေ့လူမျိုး|လေ]]၊ခန္တီး လူမျိုးစုများကွဲ၍ အခြေချခဲ့သည်။ == ရှေးဟောင်း ရှမ်းနှင့်ကရင် အခြား လူမျိုးစုများ == မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက် တောင်ကုန်းအရပ်ဒေသများ တဝိုက်တွင် ပုဂံပြည်မတိုင်ခင် နှစ်ရာစု အတန်ကြာ လောက်ကပင် တရုတ်-တိဗက် လူမျိုးစုများသည် ဝင်ရောက် နေကြပြီး မိမိတို့နှင့် အနွယ်တူ လူမျိုးစုများအလိုက် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ပြီးစီး ကြောင်း သမိုင်းဝင်အထောက်အထား များတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ မိုးညှင်း ၊ မိုးကောင်း ၊ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ ပိုင်း ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ပြည်နယ်များသည် ပုဂံပြည် မတိုင်မှီကပင် ထင်ရှားသည့်ပြည်နယ်များဖြစ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]]မတိုင်မှီအထိ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်များဖြစ်သည့်ချင်းလူမျိုး နှင့်ဂျိန်းဖော့ ခေါ် ကချင်လူမျိုးနွယ်များသည်ဝင်ရောက်ကြသည်ဟုထင်ယူဆခဲ့သည်။ ပါးစပ်ရာဇဝင်အရ “ လွန်ခဲ့သည့်ရာပေါင်းများစွာကမြန်မာပြည်စဝင်ချိန်တွင်အကိုဖြစ်သူချင်းကလေးရက်လောက်အရင်သွားနှင့်ပြီးသူသွားရာလမ်းမှတ်သားသိစေရန်ငှက်ပျော်ပင်ကိုတစ်ပင်ပြီးတစ်ပင်ခုပ်လျက် ရှိသည်ဟုဆိုခဲ့ကြသည်” ။ မြန်မာ နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း အရပ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်ပြီး မိမိ တို့ ဘာသာဘာဝ မြို့ပြပြည်နယ်များ တည်ထောင်၍ နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်း လူမျိုးစု များသည် ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းဖြစ်ပေါ် တိုးတက်မှုနှင့် ဆက်စပ်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ထိုအချိန်က [[တရုတ်]]ပြည်ယူနန်နယ် တွင် တန်ခိုး အင်အားကြီးမား လျက်ရှိ သည့် နန်ချို နိုင်ငံနှင့်သာ ပထဝီဒေသ အရ ဆက်စပ်နေသည် တကြောင်း။ လူမျိုးရေးအရ ဆက်စပ်နေသည် ကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ယခုခေတ် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် အရှေ့ပိုင်း တောင်ကုန်း အရပ်ဒေသများဘက်သို့ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လျက်ရှိသည့် ရှမ်းလူမျိုးစုများကဲ့သို့ ကရင်လူမျိုးစုများသည်လည်း ယခုခေတ် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် မိုးဗြဲနယ်များတွင်၎င်း ၊ တောင်ငူ နှင့် [[စစ်တောင်းမြစ်]] အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများတွင်၎င်း ဝင်ရောက်နေကြပြီဟု အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ အချို့သမိုင်း သုတေသီများက ကရင်လူမျိုး များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သို့ရှေးအကျ ဆုံးဝင်ရောက်လာကြ သည့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင် များ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည် ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကရင်အမျိုးသားများ အကြောင်း ရေးသားခဲ့သည့် မာရှယ်ဆိုသူက ကရင်လူမျိုးများသည် နီဂရစ်တို(negrito) များ မြန်မာနိုင်ငံ၌နေထိုင်စဉ် ရှေးပဝေသဏီ အချိန်လောက်ကပင် ဝင်ရောက် နေထိုင် လျက်ရှိသည် ဟု ယူဆကြောင်းယင်း၏ စာအုပ်တွင် ရေးသား ဖော် ပြထားသည်။ မွန် ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္မိသထုံကို မတည်ထောင်မှီက ကရင်လူမျိုးနွယ်စုဖြစ်သည့် ပအိုဝ်း များသည် သထုံဘက်သို့ ဝင်ရောက်လျက် ရှိပြီဟု ရေးသားထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ * ဒေါ့ဗ် မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * == ပျူနိုင်ငံ == ထိုင်းလင်းခေါ် ယိုးဒယားရှမ်းများ ဝင်ရောက်မလာမှီ ယခုထိုင်းလင်းခေါ် ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် အရှေ့အာရှတိုက်တောင်ပိုင်း အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ်ဝှမ်းတဝိုက်တလျောက် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့ သည့် ခမာလူမျိုးများ၏ ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံခေါ် ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီး ရှိသကဲ့သို့ ၃ ရာစုမတိုင်မှီကပင် ဗီ ယက်နန်ဘက်တွင် စမ္ပပြည်များ တည်ရှိခဲ့သည်ကို ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အဆောက်အဦးများ၊ ရှေး ဟောင်း ကျောက်စာများ တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့်၊ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနံမြစ်ဝှမ်းမြောက်ပိုင်း ဒေသအား ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသအား အယုဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရာဝတီပြည်ဟု ဖေါပြထားသည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ထိုင်းရှမ်းများသည် တရုတ်ပြည်ယူနန်နယ်တွင် နန်ချိုနိုင်ငံအား တည်ထောင်၍ တ ရုတ် ဧကရာဇ်အား လက်ဆောင်ဘဏ္ဍာ ဆက်သရသည့် တရုတ် လက်အောက်ခံ တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်၊ ပျူလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သည့် သမိုင်းဝင် တရုတ်စာပေ ထန်ရာဇဝင်ဟောင်းများမှ ကောက်နုတ်ဖေါပြရလျှင် [[ပျူလူမျိုး]]များအား ၄ ရာစုလောက်ကပင် များစွာတိုးတက် ယဉ်ကျေးသည့် လူမျိုးတမျိုး ဖြစ်ပြီး ၈ ရာစု လောက်တွင် ကြီးကျယ်ခန်းနား အံ့ဩဖွယ်ရာမြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးပေါင်း ၁၈ နယ်မျှရှိ ကြောင်း ဘုရင်မင်း၏ အမည်ကား မဟာရာဇာတည်း ။ အမတ်ချုပ် အမည်က မဟာသေနတည်း။ မင်းကြီး မဟာရာဇာသည် ခရီးတိုသွားသည့်အခါ ရွှေကြိုးခတ်သည့် ထမ်းစင်စီးပြီး ။ ခရီးရှည်သွားလျှင် ဆင်စီးသည်။ မိဖုရားမောင်းမတရာကျော်ရှိသည်၊ မြို့တော်တံတိုင်းဝန်းကျင်အား စဥ့်အုတ်နှင့်စီထားသည်။ ကျုံးကမ်းပါးကို အုတ်စီသည်။ တံတိုင်းအတွင်း၌ သောင်းပေါင်းများ စွာသော မိသားစုများ နေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ရာကျော်ရှိသည်။ ကျောင်းပရဝုဏ်က အစ အခန်းများပါ ရွှေငွေမွမ်းမံ၍ အနီအဝါစသည့် တောက်ပသည့်ဆေးများရေးခြယ်ထားသည်။ ချိတ်ရောင်ခံ ဆေးသုတ်၍ ပန်းထိုး ကော်ဇောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ လူအများသည် မေတ္တာရှေ့ထားပြီး သတ္တဝါအများကို သတ်ဖြတ်ညှင်းဆဲရန် ဝန်လေးသည်။ မာန်မာန နှိမ့်ချ၍ ရည်မွန်သည်ကို တန်ဘိုးထားသည်။ စကားအပြောအဆိုနည်း၍ ဗေဒင်ဆရာပေါသည်။ ဤမျှကြီးကျယ် ထင်ရှားသည့် ပျူလူမျိုးများသည် ၉ ရာစုလောက်တွင် နန်ချိုထိုင်းရှမ်းများ၏ ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးမှုကို ခံလိုက်ကြရသဖြင့် ပျူ လူမျိုးများ တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြို့ပြ ပြည်နယ်များသည် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ထို့အတူ လူမျိုးတမျိုးအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပဲ ကစဥ့် ကလျား ဖြစ်သွားရတော့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးနှင့်သရေခေတ္တရာ == ဗုဒ္ဓဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း နယ်စပ် [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည့် သာကီဝင် မင်းတပါး ဖြစ်သည်၊ မင်းသား၏ အဘိုးသည် သာကီဝင် လူမျိုးနွယ်စုအတွင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ မြစ်ညာအရပ် တကောင်းတွင်လာနေသည်။ ထိုမင်းအမည်မှာ အဘိရာဇာဟုခေါ်သည်။ ကြီးမြတ်သော မင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊ အဘိရာဇာမင်း ကွယ်လွန် သည့်အခါ သားနှစ်ပါးက နန်းလုကြရာ အကြီးက တောင်ဘက် သို့ထွက်လာပြီး ရခိုင်ဓညဝတီသို့ရောက်သွား သည်။ မင်းသားအငယ်က အထက် အညာကို အနိုင်ရလိုက်သည်။ တကောင်း နန်းဆက်မှာ ကံရာဇာငယ် ကစသည့် မင်းဆက် ၃၂ ဆက် မြောက်တွင် နန်ချို ရှမ်းများရောက် ဖျက်ဆီး၍ ပြည်ပျက်ခဲ့ရသည်။ ပြည်ပျက်စဉ် အစု ၃စု ကွဲကာ တစုသည် ဧရာဝတီမြစ်ရိုး တကောင်း တောင် ဘက် မလယ်အရပ်တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ငါးရာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား လက်ထက်ကဟု ဆိုသည်။ အဘိရာဇာအား ဘိုးဘွားအရာမှ နှင်ထုတ်သည့် သဘောမျိုးနှင့် သာကီဝင် မင်းတပါးဖြစ်သည့် ဓဇရာဇာသည် မလယ်အရပ်သို့ ရောက်လာပြန်ပြီး ယင်းအရပ်တွင် ခိုကိုးနေသည့် သာကီဝင် မင်းသမီးတဦးနှင့် လက်ထပ်ပြီး ပျူမင်းဆက်ကို တကောင်းတွင် ထပ်၍ ထူထောင်ကြပြန်သည်။ ၁၇ နှစ် မြောက်မင်းသည် မဟာရာဇာမင်းကြီးဟု သောဘွဲ့အမည်ဖြစ်သည်။ မဟာရာဇာမင်းကြီး တွင် နန်းဆက်ခံမည့် သားတော်မရှိ၍ ယောက်ဖတော် ခေပဒုတအား အိမ်ရှေ့အရာ အပ်နှင်းသည် ခေပဒုတ မင်းသားသည် ရန်သူအား နှိမ်နင်းရန် တပ်ထွက်လာပြီး ရန်သူအား နှိမ်နင်းပြီးနောက် မူလနေထိုင်ရာနှင့် အလွန်ကွာဝေးသည့် နေရာရောက်နေသောကြောင့် နောင်အခါ သရေခေတ္ကရာဖြစ်မည့် နေရာတွင် ရသေ့ဝတ် လိုက်သည်။ ရသေ့ကြီး၏ ယောက်ဖ မင်းကြီးတွင် မျက်မမြင် မင်းသား ညီနောင်နှစ်ပါး ရှိသည် ။ မွေးစကပင် ဖျောက်ဖျက်ရန် မင်းကြီးက ခိုင်းသော်လည်း မယ်တော်က တိတ်တဆိတ် မွေးထားခဲ့သည်။ ညီနောင်မင်းသား နှစ်ပါး အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းကြီးကသိပြီး ဖေါင်ပေါ်တင်ကာမြစ်ထဲမျှောလိုက်သည်။ မြစ်တွင် မျှောပါ လာရင်း မျက်စေ့ အလင်းရသည်။ မြစ်အောက်ပိုင်း အကြေအရပ်တွင်ရှိသည့် ဦးကြီးရသေ့နှင့်တွေ့ကာ ဦးကြီး ရသေ့၏ အစီအမံအတိုင်း မဟာသမ္ဘဝမင်းသားနှင့် ပျူမင်းသမီး နန်းခမ်းအား ထိမ်းမြားစေပြီး ပျူတို့အား အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်စေသည်။ ထိုသူတို့မှ ဒွတ္တဘောင်မင်းသားကိုဖွားမြင်သည်။ ဒွတ္တဘောင်မင်းဖြစ်သည့်အခါ အလွန်ကျယ်ဝန်းသည့် သရေခေတ္တရာမြို့ကြီးအားတည်ဆောက်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာ တော်အား ထောက်ပံ့ပြီး နေ့စဉ် ရဟန်းသံဃာ သုံးသောင်းအား ပစ္စည်းလေးပါး လှူသည်။ ဒွတ္တ ဘောင်းမင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဘုရားများ မှာ သောကြမဘုရား ၊ ညီးညီးဘုရား ၊ စီးစီးဘုရား ၊ ဘောဘော ဘုရား၊ ပုထိုးကြီးဘုရား များဖြစ်သည်။ သို့သော် မင်းကြီးသည် သာသနာမြေ ( ဘုန်းကြီးကျောင်း ) မြေအား သိမ်းယူခဲ့သောအမှုကို ပြုခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူတို့၏ လေးစားမှုအား မရတော့ပဲ အခွန်အကောက်များ ရရှိမှု နည်းပါးခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် ကိုယ်တော်တိုင် တိုင်းခန်း လှည့်လည်၍ အခွန်ခံထွက်ပြန်ရာ ၊ ပန်ထွာ (တောင်တွင်းကြီး) မင်းသမီးနှင့်တွေ့ပြီး ပန်ထွာမင်းသမီး အား ယစ်မူးရင်း မဆင်မခြင်သွားလာရာမှ မုန်တိုင်းမိကာ ရေနစ်ပျောက် ဆုံးသွားသည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းတို့တွင် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး အကြောင်း ရေးသားဖော်ပြကြရာတွင် အရေးပါဆုံး အချက်မှာ ဗုဒ္ဓသာသနာအား စည်ပင်ထွန်းကား ရန် ဘုရင်များသည် ထောက်ပံ့ခဲ့သော်လည်း သာသနာအား ထိခိုက် ဖွယ်ရာတစုံတခု လုပ်မိသည်နှင့် ဘေးဒဏ်သင့်၍ ပျက်စီးရပုံကို ထင်ရှားစွာ ရေးသားဖေါပြကြသည် ကို လေးနက်စွာ သံဝေဂ ယူသင့်ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး - ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ သမိုင်း စာအုပ် စာမျက်နှာ ၁၈၁ မှ ၁၈၈ ထိ ကောက်နုတ်ဖော်ပြသည်။ == ရှေးဟောင်းရခိုင်လူမျိုးများ == ပျူနှင့်အနွယ်တူ ကမ်းယံလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသ ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သည့် အချိန် ကာလလောက်မှာပင် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင် အခြားလူမျိုးစုများ သည်လည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ များသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဒေသများဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သမိုင်းများကို လေ့လာသည့်အခါ ရှေးအကျဆုံး မင်းဆက်များနှင့်ပြည်နယ်များသည် စစ်တွေပတ်ဝန်း ကျင် ဒေသတဝိုက်လောက်တွင် အခြေခံသည်ကို အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်ခြေချသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှာ ပျူနှင့်အနွယ် တူ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများမှ တဆင့် ဝင်ရောက်လာဖွယ်ရာ ရှိ သည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသားဖော်ပြထားသည်မှာ [[ဗုဒ္ဓ]] ပွင့်တော်မမူမှီ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်လောက်မှစ၍ ဓညဝတီ ကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ ဆက်မျှ စိုးစံခဲ့ ကြောင်း ဒုတိယ အကြိမ်ဓညဝတီကိုတည်ထောင်သည့် ကံရာဇာကြီးမင်းဆက် ၂၉ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယမင်းသည် ဗုဒ္ဓနှင့်ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည့် သမိုင်းဝင်ထောက်အထားများအရ ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ ရာစု နှစ်များစွာကပင် ပြည်နယ်ကလေးများ မင်းဆက်များ ထူထောင်ပြီးစီးကြောင်း တွေ့ရှိရသည် အထူးသဖြင့် ဝေသာလီ သပိတ်တောင် ဓညဝတီပြည်နယ်များသည် သူ့ခေတ်နှင့် သူ့အခါ ထင်ရှားကြီး ကျယ် သည့်ပြည် နယ်များဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတခုလုံးကိုစည်းလုံးသိမ်းသွင်းသည့် မင်းဆက် များ မရှိခဲ့ပေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းရှိ သံတွဲသည် ၁၃ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည့်ပြည်နယ်ဒေသအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာတနိုင်ငံလုံးကို စတင်စည်းရုံးခဲ့သည့် ပုဂံမင်းဆက်ဘုရင်များ၏ လက် အောက်ပြည်နယ်များအဖြစ် ကျရောက်ခြင်း မရှိဘဲ သီးခြားကင်း လွတ်ခဲ့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး * စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း ၊ ၁၅ ၊ ၁၈ ရာစု * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၁ ) == ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများနည်းတူမြန်မာ နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ သာသနာကို အခြေခံ အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သူ လူမျိုးကြီး တမျိုးမှာ မွန်ခမာ အနွယ်ဝင် မွန်လူမျိုး များဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှ တိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် အိုနယ်လုစ်နှင့် ဟာဘတ် အေစတက်တို့က အာရှတိုက် တောင် ပိုင်းဒေသများသို့ ဦးစွာဝင်ရောက်လာ သည့် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များဟု ဆိုကြသည် သို့သော် တိဗက်တရုတ်နှင့်ထိုင်းအနွယ်ဝင်များနှင့် မဆိုင်ပဲ ဩစထရို အေရှတစ် အုပ်စုဝင် လူမျိုးနွယ်များအဖြစ် မွန်ခမာလူမျိုး များအား သတ်မှတ်ကြသည်။ အိန္ဒိယပြည် ဒဏ္ခိဏ ကုန်းမြေတဝိုက်ရှိ မွန်းဒတ်စ် လူမျိုးများ ၊ ဘင်္ဂလားနယ်ရှိ ဆန်သာလ် လူမျိုးများ ၊ အာသံနယ်ရှိ ခါဆီး လူမျိုးများ ၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပလောင် ။ ၀ ။ မွန်လူမျိုး များသည် မူလက လူမျိုးတမျိုးတည်းဖြစ် လိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက် လာကြရင်း အိန္ဒိယ ၊ မြန်မာ ၊ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြ သည်ဟု သမိုင်းသုတေသီများက ယူဆကြသည်။ မွန်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက် မလာခင်က ငှင်း တို့နှင့်အနွယ်တူ ခမာလူမျိုးများနှင့် အတူ အင်ဒိုချိုင်းနား တဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း သမိုင်းဝင်အ ထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ ၁၃ ရာစု လောက်ကမှ ယိုးဒယား ( ထိုင်းလင်း ) များ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်။ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ် ဝှမ်းဒေသ တဝိုက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် မြို့ဟောင်းမြို့ပျက်များ ၊ ဘာသာ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ၊ ရှေးဟောင်း ကျောက်စာများကို တွေ့ ရှိရသည်။ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနှံမြစ်ဝှမ်း မြောက်ပိုင်း ဒေသကို ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည်နယ် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသကို အယဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရဝတီပြည်နယ်ဟု ရေးသား ဖော်ပြကြပြီး အာရပ် ခရီးသွားမှတ်တမ်းများတွင် လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္ဓိတိုင်း၏ ကြီး ကျယ်ခန်းနားပုံကို ရေးသားထားကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများ သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း ဒေသများ နှင့် ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့ကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် အခြား ယဉ်ကျေးမှု များကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၂ ) == ၃ ရာစု ခန့်ဝန်းကျင်လောက်တွင် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက် ခဲ့သည့် စမ္ပပြည်နယ်နှင့်၎င်း ၊ ၅ ရာစု လောက်တွင် စတင်တည်ထောင် ၍ ၁၃ ရာစု ခန့်လောက်အထိ အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့သည့် ခမာ လူမျိုးများ ၏ ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီးနှင့် ရှေး ဟောင်းမွန်လူမျိုးများသည် ဆက်သွယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် မဲနံ မြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် နှစ်ကာလ များစွာ နေထိုင်ပြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဒေသ ဖြစ်သည့် တနင်္သာရီ ဘက်သို့ ပြန့်နှံဝင်ရောက်လာကြသည်။ ထို့နောက် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းများနှင့် ၊ စစ်တောင်း ၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ပဲခူးဘက်သို့ ပြန့်နှံ့လာပြီး ၉ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဥဿာပဲခူးပြည်နှင့် မာလ မင်းဆက်ကို ထူထောင်ကြသည်။ ထိုသို့ထူထောင်စဉ် မြန်မာနိုင်ငံပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဘက်ကိုအခြေစိုက်ထူ ရန်ကြိုးပမ်း အားထုတ်ကြသည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချိုလာမင်းဆက်ဘုရင်များနှင့် တိုက်ခိုက်ကြရသည့် စစ်ပွဲများအကြောင်းအားမွန်ရာဇဝင်များ၌ ရေးသားထားသည်။၁ဝရာစုခန့်က အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းချိုလာမင်းဆက် ရာဂျန်ဒရာမင်းသည်မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားကြောင်း ဖော် ပြထားသည်။ ခမာ လူမျိုးတို့၏ ကမ္ဗောဒီးယား နိုင်ငံ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့စဉ်က မွန်လူမျိုး တို့၏ မြို့ပြ ပြည်နယ်များကို ယင်း တို့ နိုင်ငံ၏ အစိပ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ဆက်ဆံခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းလက်ထက်တွင် ဥဿ ပဲခူး အား မဲနံမြစ်ဝှမ်းမှ ဂျွန်းစစ်သည်များ လာရောက် တိုက်ခိုက်၍ [[အနော်ရထာ]]ဘုရင်၏ တပ်များက သွားရောက်ကူညီရကြောင်း ရာဇဝင်သမိုင်းများ၏ ရေးသားထားချက်များကိုလည်း ဆက်စပ်လေ့လာကြည့်နိုင်သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် တနင်္သာရီမှ ပဲခူးအထိပြန့်နှံ့လာပြီး ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ် ဒေသတခုလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြသည်။ ရန်ကုန် မြောင်းမြ ပုသိမ် ဖျာပုံ ကျိုက်လတ် တွံတေး ဒေးဒရဲ လပွတ္ကာ ဓနုဖြူ ကျုံပျော် မြို့များသည် မွန်လူမျိုးများ တည်ထောင် ခဲ့ကြသည့်မြို့ပြများ ဖြစ်ပြီး အခေါ် အဝေါ် များသည်လည်း မွန်လူမျိုးတို့ ဝေါဟာရများ ဖြစ်သည်။ ၁၄ ရာစုခန့်လောက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့ အပြည်ပြည် အကွဲကွဲ အပြားပြား အမင်းမင်း ဖြစ်နေခြင်း အား ရာမညတိုင်းကို စတင်ထူထောင် သည့် ဝါရီရူမင်းဆက် ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်က ပထမဦးဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မြို့ဟောင်းများ စေတီများ ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများအား လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွင် ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများကဲ့သို့ ဗြဟ္မဏနှင့် မဟာယနများကို မတွေ့ရှိရဘဲ ထေရဝါဒဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများကိုသာ တွေ့ရှိရသည်။ ပိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းသို့နွယ်ကာ ပါဠိစာပေကိုသာသုံးစွဲပြီး အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယ နိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသသုံး ပါလဝအက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများ == သဘာဝ အရိုင်းသက်သက်မျှသာ ရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ အနောက်တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယ ပြည် အရှေ့ဘက်ဒေသများမှ အစုစု ကွဲကာ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် သို့ ပြန့်နှံ့သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင် သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်း ပျူ လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]] [[မုံရွာ]] အလောင်းတော် ကဿပ ဖိုးဝင်းတောင် ၊ ဟန်လင်းကြီး၊ တကောင်း၊ မြင်းခြံ၊ [[ပုဂံ]]၊ ပုပ္ပား၊ [[မကွေး]]၊ မင်းဘူး၊ သရက်၊ တောင်တွင်းကြီး ရမည်းသင်း၊ ညောင်လွန်၊ ပြည်၊ မှော်ဇာနယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြ သည်ဟု အထောက်အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့်ဝါရမမင်းဆက်များ ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာ ဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက် များသည် ၊ ၇ ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ် တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အ ခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်းအနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူ လူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသ သို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သော ကြောင့် အင်ဒို အာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိလာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ ၊ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ်သို့နွယ်နေပြီး သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲကြောင်း သိရသည်။ အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့်ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့်ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင်တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် ၄ ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက် ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ ၈ ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခန်းနားပြီးအံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ ၁၈ နယ် မျှရှကြောင်း ပျူမင်းသားအရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန်သင်းပင်းများရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင်သည် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ အဖူးအမျှော် လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူ မင်းသားအကြီးအကဲနှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့လည်းပါလာကြောင်း ဖော်ပြမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ပုဂံပြည်မတိုင်ခင်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထေရဝါဒသာသနာ == ရှေးနှစ်ပေါင်း ငါးထောင်လောက်က အင်ဒို အာရိယန်လူမျိုးများ ဂင်္ဂါ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းများသို့ မ ဝင်ရောက်မပြန့်နှံ့မီနှင့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင်များ အာရှ တိုက်အရှေ့ပိုင်း အရှေ့တောင်ပိုင်းများသို့ မဝင်ရောက် မပြန့်နှံ့သေးမီကပင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်လက်နက်များ အသုံးပြုခဲ့ သည့် ရှေးဟောင်း လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများနှင့် ပဲခူးခရိုင်၊ မြင်းခြံ၊ ပခုတ္ကူ၊ သရက်၊ မကွေးခရိုင်နှင့် ရခိုင် တနင်္သာရီကမ်းရိုးဒေသများတွင် အနှံ့အပြားရှာဖွေတူးဖော်ရရှိခဲ့သည်၊ ကျောက်ခေတ် လူမျိုးများ နောက်ပိုင်း ၊ [[အာရှတိုက်]] အရှေ့တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်းများသည်မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တွင် နှစ်အတန်ကြာနေထိုင် သွားကြ သည်ဟု ယူဆရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတဝိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော် က နေထိုင်သွားခဲ့ကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်း များအား ရှေးခေတ် ပထဝီီပညာရှင်ကြီး တိုလေမီက လူသားစား အရိုင်းအစိုင်းများ ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မြိတ် ကျွန်းစုတဝိုက်ရှိ ဆလုံလူမျိုးများသည် အင်ဒိုနီးရှင်း အကြွင်းအကျန်များဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြ သည်။ နောက်ပိုင်း အင်ဒိုအာရိယန်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယပြည်သို့၎င်း။ မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များသည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းများသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ယင်းလူမျိုးကြီး နှစ်မျိုးသည် အာရှတိုက်သို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး တွေ့ဆုံခဲ့ကြ သည်ကို အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များက လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ငါးရာနှင့် သုံးထောင်ခန့်အကြားဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ မောင်းဂွတ်အနွယ်များအား အိန္ဒိယ ပြည်တွင် အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် အရှေ့တိဗက်နှင့် အနောက်တိဗက်ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စုကွဲသွားသည်။ အရှေ့တိဗက်အုပ်စုက တရုတ်ပြည် ယူနန် နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး အနောက် တိဗက်အုပ်စုက အိန္ဒိယပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ အနောက် တိဗက်အုပ်စုကို အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် မဏိပူရ၊ အာသံနယ်များမှ တဆင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားကြသည့် အရှေ့တိဗက်အုပ်စုသည် တရုတ်က ဖိသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အစုစုကွဲပြီးဝင်ရောက်လာကြပြန်သည်။ သို့ရာတွင် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင် မွန်ခမာ လူမျိုး စုများသည် အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်ဒေသများသို့ သမိုင်း၏ ခပ်စောစော အချိန်ပိုင်းလောက်ကပင် ဝင်ရောက်နေကြပြီဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့ သည့် နှစ်ပေါင်း၂၀၀၀ နှင့် ၂၅၀၀ ကြားတွင် တရုတ်ပြည် ချင်မင်းဆက် ဘုရင်များသည် ယခင်က လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲ အပြားပြား ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသည့်ပြည်နယ် များအား တရုတ်ပြည်ကြီး တပြည် ဖြစ်လာရန်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ အိန္ဒိယပြည် ( တောင်ပိုင်း မှလွဲ၍ ) စန္ဒဂုတ်မင်း ဆက်ဘုရင်များ သည် လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲအ ပြားပြား ဖြစ်နေပေါ်နေကြသည့် ၊ မာဂဓ ၊ ဝိဒေဟ ၊ ကောသလ ၊ ပဥ္စလာစသည့် ပြည်နယ်များကို သိမ်းသွင်းပြီး အိန္ဒိယပြည်ကြီးကို စည်းလုံးနိုင်ခဲ့သည်၊ ထိုသမိုင်းများသည် အထောက်အထား ခိုင်လုံသည့် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်ပြည်တို့၏ သမိုင်းဝင်အဖြစ် အပျက်များဖြစ်သည်၊ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ ဒေါ့ဗ် == မူရင်း ရင်းမြစ် == [http://www.mathetzin.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930174225/http://www.mathetzin.com/ |date=30 September 2019 }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] gg9aapbygicrld5g0v6s8m6v4jqfb0h 1059522 1059521 2026-10-19T19:42:36Z DNA M122 149261 /* ပျူနိုင်ငံ */ 1059522 wikitext text/x-wiki ပုဂံမတည်ထောင်မီကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံဧရိယာသို့ တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများစွာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ခြင်းသည် မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် တိုင်းရင်းသားဖွဲ့စည်းမှုအပေါ် အရေးပါသက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် တောင်အာရှအရှေ့ပိုင်းရှိ လူမျိုးစုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများဆုံဆည်းရာအချက်အချာတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာမြေတွင် မူလအင်ဒို-ချိုင်းနားဘာသာစကားသုံးလူမျိုးများဖြစ်သည့် [[မွန်-ခမာ]] (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုတို့သည် အရင်ဆုံးနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များကထင်ရှားစွာ သတ်မှတ်ကြသည်။<ref group="1">1</ref> ဤအချိန်ကာလအတွင်းတွင်လည်း [[အရှေ့အာရှ|အရှေ့အာရှဒေသ]]တွင် အာအင်းကြီးမားစွာပြန့်နှံ့လာသည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများလည်း မြန်မာ့မြေပေါ်လို့ တစ်စ တစ်စ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် များစုသည် တောင်တန်းဒေသများတွင်နေထိုင်ကြပြီး တချို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း]]ဒေသ များသို့ရောက်လာပြီး [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ထို တရုတ်-တိဗက်အုပ်မှာခွဲထွက်လာသော[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]တို့၏ အစောဆုံးယဉ်ကျေးမှုသက်တမ်းသည်တရုတ်နှင့်ခေတ်ပြိုင် ငါးထောင်နှစ်ကျော်ရှိကြောင်း သမိုင်းရေးသားမှုအချို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာအချက်အလက်များမှတဆင့် ထင်ဟပ်သည်။ တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည်လည်း နန်ကျောက်ရှိ အနွယ်တူ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ တောင်ဘက် မြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ပြောင်းရွေ့အခြေချခဲ့ပြီး [[ပျူလူမျိုး]]များနှင့် ရောနှောက [[ဗမာလူမျိုး]]များဖြစ်လာကြသည်။<ref group="၂">၂</ref> ထိုအတူ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ကွမ်းရှီးနှင့်ကွမ်တုန်း ဒေသများမှာ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်စကားပြောအုပ်စု]]မှ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] သည် လည်း မြောက်ပိုင်းမှဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အုပ်စုနှစ်ကွဲက အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ အလုံးအရင်းဖြင့်ရောက်ရှိလာသည်။ ပထမအုပ်အစုသည်တောင်ဘက် သို့ သွား၍ သံလွင်အရှေ့ပိုင်းဒေသမှ ထိုင်းနိုင်ငံတစ်လျှောက် [[လူးလူမျိုး|လူး]]၊[[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံ]] ၊ယွန်း၊ဒမ်၊[[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] လူမျိုးစုများဖြစ်လာပြီး ဒုတိယ အုပ်စုသည် အနောက်ဘက်သို့ ရွေ့ပြောင်းကာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းကို ဗဟိုပြု၍ [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံနိုင်ငံ]]ထူထောင်ခဲ့ပြီး မွန်ဂိုများဝင်ရောက်လာ၍ တောင်ဘက်သို့ရွေ့က ယနေ့ခေတ်ရှမ်းပြည်နယ် သံလွင်အနောက်ဘက်ဒေသများသို့ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောဝ်]]၊[[ရှမ်းလူမျိုး|လုံ]]၊[[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|လျန်]]၊[[တိုင်းလေ့လူမျိုး|လေ]]၊ခန္တီး လူမျိုးစုများကွဲ၍ အခြေချခဲ့သည်။ == ရှေးဟောင်း ရှမ်းနှင့်ကရင် အခြား လူမျိုးစုများ == မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက် တောင်ကုန်းအရပ်ဒေသများ တဝိုက်တွင် ပုဂံပြည်မတိုင်ခင် နှစ်ရာစု အတန်ကြာ လောက်ကပင် တရုတ်-တိဗက် လူမျိုးစုများသည် ဝင်ရောက် နေကြပြီး မိမိတို့နှင့် အနွယ်တူ လူမျိုးစုများအလိုက် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ပြီးစီး ကြောင်း သမိုင်းဝင်အထောက်အထား များတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ မိုးညှင်း ၊ မိုးကောင်း ၊ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ ပိုင်း ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ပြည်နယ်များသည် ပုဂံပြည် မတိုင်မှီကပင် ထင်ရှားသည့်ပြည်နယ်များဖြစ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]]မတိုင်မှီအထိ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်များဖြစ်သည့်ချင်းလူမျိုး နှင့်ဂျိန်းဖော့ ခေါ် ကချင်လူမျိုးနွယ်များသည်ဝင်ရောက်ကြသည်ဟုထင်ယူဆခဲ့သည်။ ပါးစပ်ရာဇဝင်အရ “ လွန်ခဲ့သည့်ရာပေါင်းများစွာကမြန်မာပြည်စဝင်ချိန်တွင်အကိုဖြစ်သူချင်းကလေးရက်လောက်အရင်သွားနှင့်ပြီးသူသွားရာလမ်းမှတ်သားသိစေရန်ငှက်ပျော်ပင်ကိုတစ်ပင်ပြီးတစ်ပင်ခုပ်လျက် ရှိသည်ဟုဆိုခဲ့ကြသည်” ။ မြန်မာ နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း အရပ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်ပြီး မိမိ တို့ ဘာသာဘာဝ မြို့ပြပြည်နယ်များ တည်ထောင်၍ နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်း လူမျိုးစု များသည် ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းဖြစ်ပေါ် တိုးတက်မှုနှင့် ဆက်စပ်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ထိုအချိန်က [[တရုတ်]]ပြည်ယူနန်နယ် တွင် တန်ခိုး အင်အားကြီးမား လျက်ရှိ သည့် နန်ချို နိုင်ငံနှင့်သာ ပထဝီဒေသ အရ ဆက်စပ်နေသည် တကြောင်း။ လူမျိုးရေးအရ ဆက်စပ်နေသည် ကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ယခုခေတ် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် အရှေ့ပိုင်း တောင်ကုန်း အရပ်ဒေသများဘက်သို့ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လျက်ရှိသည့် ရှမ်းလူမျိုးစုများကဲ့သို့ ကရင်လူမျိုးစုများသည်လည်း ယခုခေတ် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် မိုးဗြဲနယ်များတွင်၎င်း ၊ တောင်ငူ နှင့် [[စစ်တောင်းမြစ်]] အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများတွင်၎င်း ဝင်ရောက်နေကြပြီဟု အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ အချို့သမိုင်း သုတေသီများက ကရင်လူမျိုး များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သို့ရှေးအကျ ဆုံးဝင်ရောက်လာကြ သည့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင် များ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည် ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကရင်အမျိုးသားများ အကြောင်း ရေးသားခဲ့သည့် မာရှယ်ဆိုသူက ကရင်လူမျိုးများသည် နီဂရစ်တို(negrito) များ မြန်မာနိုင်ငံ၌နေထိုင်စဉ် ရှေးပဝေသဏီ အချိန်လောက်ကပင် ဝင်ရောက် နေထိုင် လျက်ရှိသည် ဟု ယူဆကြောင်းယင်း၏ စာအုပ်တွင် ရေးသား ဖော် ပြထားသည်။ မွန် ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္မိသထုံကို မတည်ထောင်မှီက ကရင်လူမျိုးနွယ်စုဖြစ်သည့် ပအိုဝ်း များသည် သထုံဘက်သို့ ဝင်ရောက်လျက် ရှိပြီဟု ရေးသားထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ * ဒေါ့ဗ် မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * == ပျူနိုင်ငံ == * == ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးနှင့်သရေခေတ္တရာ == ဗုဒ္ဓဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း နယ်စပ် [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည့် သာကီဝင် မင်းတပါး ဖြစ်သည်၊ မင်းသား၏ အဘိုးသည် သာကီဝင် လူမျိုးနွယ်စုအတွင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ မြစ်ညာအရပ် တကောင်းတွင်လာနေသည်။ ထိုမင်းအမည်မှာ အဘိရာဇာဟုခေါ်သည်။ ကြီးမြတ်သော မင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊ အဘိရာဇာမင်း ကွယ်လွန် သည့်အခါ သားနှစ်ပါးက နန်းလုကြရာ အကြီးက တောင်ဘက် သို့ထွက်လာပြီး ရခိုင်ဓညဝတီသို့ရောက်သွား သည်။ မင်းသားအငယ်က အထက် အညာကို အနိုင်ရလိုက်သည်။ တကောင်း နန်းဆက်မှာ ကံရာဇာငယ် ကစသည့် မင်းဆက် ၃၂ ဆက် မြောက်တွင် နန်ချို ရှမ်းများရောက် ဖျက်ဆီး၍ ပြည်ပျက်ခဲ့ရသည်။ ပြည်ပျက်စဉ် အစု ၃စု ကွဲကာ တစုသည် ဧရာဝတီမြစ်ရိုး တကောင်း တောင် ဘက် မလယ်အရပ်တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ငါးရာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား လက်ထက်ကဟု ဆိုသည်။ အဘိရာဇာအား ဘိုးဘွားအရာမှ နှင်ထုတ်သည့် သဘောမျိုးနှင့် သာကီဝင် မင်းတပါးဖြစ်သည့် ဓဇရာဇာသည် မလယ်အရပ်သို့ ရောက်လာပြန်ပြီး ယင်းအရပ်တွင် ခိုကိုးနေသည့် သာကီဝင် မင်းသမီးတဦးနှင့် လက်ထပ်ပြီး ပျူမင်းဆက်ကို တကောင်းတွင် ထပ်၍ ထူထောင်ကြပြန်သည်။ ၁၇ နှစ် မြောက်မင်းသည် မဟာရာဇာမင်းကြီးဟု သောဘွဲ့အမည်ဖြစ်သည်။ မဟာရာဇာမင်းကြီး တွင် နန်းဆက်ခံမည့် သားတော်မရှိ၍ ယောက်ဖတော် ခေပဒုတအား အိမ်ရှေ့အရာ အပ်နှင်းသည် ခေပဒုတ မင်းသားသည် ရန်သူအား နှိမ်နင်းရန် တပ်ထွက်လာပြီး ရန်သူအား နှိမ်နင်းပြီးနောက် မူလနေထိုင်ရာနှင့် အလွန်ကွာဝေးသည့် နေရာရောက်နေသောကြောင့် နောင်အခါ သရေခေတ္ကရာဖြစ်မည့် နေရာတွင် ရသေ့ဝတ် လိုက်သည်။ ရသေ့ကြီး၏ ယောက်ဖ မင်းကြီးတွင် မျက်မမြင် မင်းသား ညီနောင်နှစ်ပါး ရှိသည် ။ မွေးစကပင် ဖျောက်ဖျက်ရန် မင်းကြီးက ခိုင်းသော်လည်း မယ်တော်က တိတ်တဆိတ် မွေးထားခဲ့သည်။ ညီနောင်မင်းသား နှစ်ပါး အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းကြီးကသိပြီး ဖေါင်ပေါ်တင်ကာမြစ်ထဲမျှောလိုက်သည်။ မြစ်တွင် မျှောပါ လာရင်း မျက်စေ့ အလင်းရသည်။ မြစ်အောက်ပိုင်း အကြေအရပ်တွင်ရှိသည့် ဦးကြီးရသေ့နှင့်တွေ့ကာ ဦးကြီး ရသေ့၏ အစီအမံအတိုင်း မဟာသမ္ဘဝမင်းသားနှင့် ပျူမင်းသမီး နန်းခမ်းအား ထိမ်းမြားစေပြီး ပျူတို့အား အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်စေသည်။ ထိုသူတို့မှ ဒွတ္တဘောင်မင်းသားကိုဖွားမြင်သည်။ ဒွတ္တဘောင်မင်းဖြစ်သည့်အခါ အလွန်ကျယ်ဝန်းသည့် သရေခေတ္တရာမြို့ကြီးအားတည်ဆောက်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာ တော်အား ထောက်ပံ့ပြီး နေ့စဉ် ရဟန်းသံဃာ သုံးသောင်းအား ပစ္စည်းလေးပါး လှူသည်။ ဒွတ္တ ဘောင်းမင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဘုရားများ မှာ သောကြမဘုရား ၊ ညီးညီးဘုရား ၊ စီးစီးဘုရား ၊ ဘောဘော ဘုရား၊ ပုထိုးကြီးဘုရား များဖြစ်သည်။ သို့သော် မင်းကြီးသည် သာသနာမြေ ( ဘုန်းကြီးကျောင်း ) မြေအား သိမ်းယူခဲ့သောအမှုကို ပြုခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူတို့၏ လေးစားမှုအား မရတော့ပဲ အခွန်အကောက်များ ရရှိမှု နည်းပါးခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် ကိုယ်တော်တိုင် တိုင်းခန်း လှည့်လည်၍ အခွန်ခံထွက်ပြန်ရာ ၊ ပန်ထွာ (တောင်တွင်းကြီး) မင်းသမီးနှင့်တွေ့ပြီး ပန်ထွာမင်းသမီး အား ယစ်မူးရင်း မဆင်မခြင်သွားလာရာမှ မုန်တိုင်းမိကာ ရေနစ်ပျောက် ဆုံးသွားသည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းတို့တွင် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး အကြောင်း ရေးသားဖော်ပြကြရာတွင် အရေးပါဆုံး အချက်မှာ ဗုဒ္ဓသာသနာအား စည်ပင်ထွန်းကား ရန် ဘုရင်များသည် ထောက်ပံ့ခဲ့သော်လည်း သာသနာအား ထိခိုက် ဖွယ်ရာတစုံတခု လုပ်မိသည်နှင့် ဘေးဒဏ်သင့်၍ ပျက်စီးရပုံကို ထင်ရှားစွာ ရေးသားဖေါပြကြသည် ကို လေးနက်စွာ သံဝေဂ ယူသင့်ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး - ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ သမိုင်း စာအုပ် စာမျက်နှာ ၁၈၁ မှ ၁၈၈ ထိ ကောက်နုတ်ဖော်ပြသည်။ == ရှေးဟောင်းရခိုင်လူမျိုးများ == ပျူနှင့်အနွယ်တူ ကမ်းယံလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသ ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သည့် အချိန် ကာလလောက်မှာပင် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင် အခြားလူမျိုးစုများ သည်လည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ များသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဒေသများဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သမိုင်းများကို လေ့လာသည့်အခါ ရှေးအကျဆုံး မင်းဆက်များနှင့်ပြည်နယ်များသည် စစ်တွေပတ်ဝန်း ကျင် ဒေသတဝိုက်လောက်တွင် အခြေခံသည်ကို အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်ခြေချသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှာ ပျူနှင့်အနွယ် တူ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများမှ တဆင့် ဝင်ရောက်လာဖွယ်ရာ ရှိ သည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသားဖော်ပြထားသည်မှာ [[ဗုဒ္ဓ]] ပွင့်တော်မမူမှီ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်လောက်မှစ၍ ဓညဝတီ ကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ ဆက်မျှ စိုးစံခဲ့ ကြောင်း ဒုတိယ အကြိမ်ဓညဝတီကိုတည်ထောင်သည့် ကံရာဇာကြီးမင်းဆက် ၂၉ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယမင်းသည် ဗုဒ္ဓနှင့်ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည့် သမိုင်းဝင်ထောက်အထားများအရ ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ ရာစု နှစ်များစွာကပင် ပြည်နယ်ကလေးများ မင်းဆက်များ ထူထောင်ပြီးစီးကြောင်း တွေ့ရှိရသည် အထူးသဖြင့် ဝေသာလီ သပိတ်တောင် ဓညဝတီပြည်နယ်များသည် သူ့ခေတ်နှင့် သူ့အခါ ထင်ရှားကြီး ကျယ် သည့်ပြည် နယ်များဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတခုလုံးကိုစည်းလုံးသိမ်းသွင်းသည့် မင်းဆက် များ မရှိခဲ့ပေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းရှိ သံတွဲသည် ၁၃ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည့်ပြည်နယ်ဒေသအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာတနိုင်ငံလုံးကို စတင်စည်းရုံးခဲ့သည့် ပုဂံမင်းဆက်ဘုရင်များ၏ လက် အောက်ပြည်နယ်များအဖြစ် ကျရောက်ခြင်း မရှိဘဲ သီးခြားကင်း လွတ်ခဲ့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး * စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း ၊ ၁၅ ၊ ၁၈ ရာစု * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၁ ) == ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများနည်းတူမြန်မာ နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ သာသနာကို အခြေခံ အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သူ လူမျိုးကြီး တမျိုးမှာ မွန်ခမာ အနွယ်ဝင် မွန်လူမျိုး များဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှ တိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် အိုနယ်လုစ်နှင့် ဟာဘတ် အေစတက်တို့က အာရှတိုက် တောင် ပိုင်းဒေသများသို့ ဦးစွာဝင်ရောက်လာ သည့် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များဟု ဆိုကြသည် သို့သော် တိဗက်တရုတ်နှင့်ထိုင်းအနွယ်ဝင်များနှင့် မဆိုင်ပဲ ဩစထရို အေရှတစ် အုပ်စုဝင် လူမျိုးနွယ်များအဖြစ် မွန်ခမာလူမျိုး များအား သတ်မှတ်ကြသည်။ အိန္ဒိယပြည် ဒဏ္ခိဏ ကုန်းမြေတဝိုက်ရှိ မွန်းဒတ်စ် လူမျိုးများ ၊ ဘင်္ဂလားနယ်ရှိ ဆန်သာလ် လူမျိုးများ ၊ အာသံနယ်ရှိ ခါဆီး လူမျိုးများ ၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပလောင် ။ ၀ ။ မွန်လူမျိုး များသည် မူလက လူမျိုးတမျိုးတည်းဖြစ် လိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက် လာကြရင်း အိန္ဒိယ ၊ မြန်မာ ၊ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြ သည်ဟု သမိုင်းသုတေသီများက ယူဆကြသည်။ မွန်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက် မလာခင်က ငှင်း တို့နှင့်အနွယ်တူ ခမာလူမျိုးများနှင့် အတူ အင်ဒိုချိုင်းနား တဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း သမိုင်းဝင်အ ထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ ၁၃ ရာစု လောက်ကမှ ယိုးဒယား ( ထိုင်းလင်း ) များ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်။ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ် ဝှမ်းဒေသ တဝိုက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် မြို့ဟောင်းမြို့ပျက်များ ၊ ဘာသာ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ၊ ရှေးဟောင်း ကျောက်စာများကို တွေ့ ရှိရသည်။ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနှံမြစ်ဝှမ်း မြောက်ပိုင်း ဒေသကို ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည်နယ် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသကို အယဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရဝတီပြည်နယ်ဟု ရေးသား ဖော်ပြကြပြီး အာရပ် ခရီးသွားမှတ်တမ်းများတွင် လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္ဓိတိုင်း၏ ကြီး ကျယ်ခန်းနားပုံကို ရေးသားထားကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများ သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း ဒေသများ နှင့် ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့ကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် အခြား ယဉ်ကျေးမှု များကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၂ ) == ၃ ရာစု ခန့်ဝန်းကျင်လောက်တွင် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက် ခဲ့သည့် စမ္ပပြည်နယ်နှင့်၎င်း ၊ ၅ ရာစု လောက်တွင် စတင်တည်ထောင် ၍ ၁၃ ရာစု ခန့်လောက်အထိ အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့သည့် ခမာ လူမျိုးများ ၏ ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီးနှင့် ရှေး ဟောင်းမွန်လူမျိုးများသည် ဆက်သွယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် မဲနံ မြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် နှစ်ကာလ များစွာ နေထိုင်ပြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဒေသ ဖြစ်သည့် တနင်္သာရီ ဘက်သို့ ပြန့်နှံဝင်ရောက်လာကြသည်။ ထို့နောက် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းများနှင့် ၊ စစ်တောင်း ၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ပဲခူးဘက်သို့ ပြန့်နှံ့လာပြီး ၉ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဥဿာပဲခူးပြည်နှင့် မာလ မင်းဆက်ကို ထူထောင်ကြသည်။ ထိုသို့ထူထောင်စဉ် မြန်မာနိုင်ငံပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဘက်ကိုအခြေစိုက်ထူ ရန်ကြိုးပမ်း အားထုတ်ကြသည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချိုလာမင်းဆက်ဘုရင်များနှင့် တိုက်ခိုက်ကြရသည့် စစ်ပွဲများအကြောင်းအားမွန်ရာဇဝင်များ၌ ရေးသားထားသည်။၁ဝရာစုခန့်က အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းချိုလာမင်းဆက် ရာဂျန်ဒရာမင်းသည်မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားကြောင်း ဖော် ပြထားသည်။ ခမာ လူမျိုးတို့၏ ကမ္ဗောဒီးယား နိုင်ငံ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့စဉ်က မွန်လူမျိုး တို့၏ မြို့ပြ ပြည်နယ်များကို ယင်း တို့ နိုင်ငံ၏ အစိပ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ဆက်ဆံခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းလက်ထက်တွင် ဥဿ ပဲခူး အား မဲနံမြစ်ဝှမ်းမှ ဂျွန်းစစ်သည်များ လာရောက် တိုက်ခိုက်၍ [[အနော်ရထာ]]ဘုရင်၏ တပ်များက သွားရောက်ကူညီရကြောင်း ရာဇဝင်သမိုင်းများ၏ ရေးသားထားချက်များကိုလည်း ဆက်စပ်လေ့လာကြည့်နိုင်သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် တနင်္သာရီမှ ပဲခူးအထိပြန့်နှံ့လာပြီး ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ် ဒေသတခုလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြသည်။ ရန်ကုန် မြောင်းမြ ပုသိမ် ဖျာပုံ ကျိုက်လတ် တွံတေး ဒေးဒရဲ လပွတ္ကာ ဓနုဖြူ ကျုံပျော် မြို့များသည် မွန်လူမျိုးများ တည်ထောင် ခဲ့ကြသည့်မြို့ပြများ ဖြစ်ပြီး အခေါ် အဝေါ် များသည်လည်း မွန်လူမျိုးတို့ ဝေါဟာရများ ဖြစ်သည်။ ၁၄ ရာစုခန့်လောက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့ အပြည်ပြည် အကွဲကွဲ အပြားပြား အမင်းမင်း ဖြစ်နေခြင်း အား ရာမညတိုင်းကို စတင်ထူထောင် သည့် ဝါရီရူမင်းဆက် ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်က ပထမဦးဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မြို့ဟောင်းများ စေတီများ ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများအား လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွင် ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများကဲ့သို့ ဗြဟ္မဏနှင့် မဟာယနများကို မတွေ့ရှိရဘဲ ထေရဝါဒဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများကိုသာ တွေ့ရှိရသည်။ ပိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းသို့နွယ်ကာ ပါဠိစာပေကိုသာသုံးစွဲပြီး အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယ နိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသသုံး ပါလဝအက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများ == သဘာဝ အရိုင်းသက်သက်မျှသာ ရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ အနောက်တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယ ပြည် အရှေ့ဘက်ဒေသများမှ အစုစု ကွဲကာ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် သို့ ပြန့်နှံ့သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင် သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်း ပျူ လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]] [[မုံရွာ]] အလောင်းတော် ကဿပ ဖိုးဝင်းတောင် ၊ ဟန်လင်းကြီး၊ တကောင်း၊ မြင်းခြံ၊ [[ပုဂံ]]၊ ပုပ္ပား၊ [[မကွေး]]၊ မင်းဘူး၊ သရက်၊ တောင်တွင်းကြီး ရမည်းသင်း၊ ညောင်လွန်၊ ပြည်၊ မှော်ဇာနယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြ သည်ဟု အထောက်အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့်ဝါရမမင်းဆက်များ ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာ ဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက် များသည် ၊ ၇ ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ် တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အ ခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်းအနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူ လူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသ သို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သော ကြောင့် အင်ဒို အာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိလာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ ၊ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ်သို့နွယ်နေပြီး သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲကြောင်း သိရသည်။ အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့်ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့်ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင်တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် ၄ ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက် ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ ၈ ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခန်းနားပြီးအံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ ၁၈ နယ် မျှရှကြောင်း ပျူမင်းသားအရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန်သင်းပင်းများရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင်သည် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ အဖူးအမျှော် လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူ မင်းသားအကြီးအကဲနှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့လည်းပါလာကြောင်း ဖော်ပြမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ပုဂံပြည်မတိုင်ခင်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထေရဝါဒသာသနာ == ရှေးနှစ်ပေါင်း ငါးထောင်လောက်က အင်ဒို အာရိယန်လူမျိုးများ ဂင်္ဂါ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းများသို့ မ ဝင်ရောက်မပြန့်နှံ့မီနှင့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင်များ အာရှ တိုက်အရှေ့ပိုင်း အရှေ့တောင်ပိုင်းများသို့ မဝင်ရောက် မပြန့်နှံ့သေးမီကပင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်လက်နက်များ အသုံးပြုခဲ့ သည့် ရှေးဟောင်း လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများနှင့် ပဲခူးခရိုင်၊ မြင်းခြံ၊ ပခုတ္ကူ၊ သရက်၊ မကွေးခရိုင်နှင့် ရခိုင် တနင်္သာရီကမ်းရိုးဒေသများတွင် အနှံ့အပြားရှာဖွေတူးဖော်ရရှိခဲ့သည်၊ ကျောက်ခေတ် လူမျိုးများ နောက်ပိုင်း ၊ [[အာရှတိုက်]] အရှေ့တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်းများသည်မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တွင် နှစ်အတန်ကြာနေထိုင် သွားကြ သည်ဟု ယူဆရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတဝိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော် က နေထိုင်သွားခဲ့ကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်း များအား ရှေးခေတ် ပထဝီီပညာရှင်ကြီး တိုလေမီက လူသားစား အရိုင်းအစိုင်းများ ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မြိတ် ကျွန်းစုတဝိုက်ရှိ ဆလုံလူမျိုးများသည် အင်ဒိုနီးရှင်း အကြွင်းအကျန်များဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြ သည်။ နောက်ပိုင်း အင်ဒိုအာရိယန်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယပြည်သို့၎င်း။ မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များသည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းများသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ယင်းလူမျိုးကြီး နှစ်မျိုးသည် အာရှတိုက်သို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး တွေ့ဆုံခဲ့ကြ သည်ကို အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များက လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ငါးရာနှင့် သုံးထောင်ခန့်အကြားဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ မောင်းဂွတ်အနွယ်များအား အိန္ဒိယ ပြည်တွင် အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် အရှေ့တိဗက်နှင့် အနောက်တိဗက်ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စုကွဲသွားသည်။ အရှေ့တိဗက်အုပ်စုက တရုတ်ပြည် ယူနန် နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး အနောက် တိဗက်အုပ်စုက အိန္ဒိယပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ အနောက် တိဗက်အုပ်စုကို အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် မဏိပူရ၊ အာသံနယ်များမှ တဆင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားကြသည့် အရှေ့တိဗက်အုပ်စုသည် တရုတ်က ဖိသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အစုစုကွဲပြီးဝင်ရောက်လာကြပြန်သည်။ သို့ရာတွင် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင် မွန်ခမာ လူမျိုး စုများသည် အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်ဒေသများသို့ သမိုင်း၏ ခပ်စောစော အချိန်ပိုင်းလောက်ကပင် ဝင်ရောက်နေကြပြီဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့ သည့် နှစ်ပေါင်း၂၀၀၀ နှင့် ၂၅၀၀ ကြားတွင် တရုတ်ပြည် ချင်မင်းဆက် ဘုရင်များသည် ယခင်က လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲ အပြားပြား ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသည့်ပြည်နယ် များအား တရုတ်ပြည်ကြီး တပြည် ဖြစ်လာရန်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ အိန္ဒိယပြည် ( တောင်ပိုင်း မှလွဲ၍ ) စန္ဒဂုတ်မင်း ဆက်ဘုရင်များ သည် လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲအ ပြားပြား ဖြစ်နေပေါ်နေကြသည့် ၊ မာဂဓ ၊ ဝိဒေဟ ၊ ကောသလ ၊ ပဥ္စလာစသည့် ပြည်နယ်များကို သိမ်းသွင်းပြီး အိန္ဒိယပြည်ကြီးကို စည်းလုံးနိုင်ခဲ့သည်၊ ထိုသမိုင်းများသည် အထောက်အထား ခိုင်လုံသည့် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်ပြည်တို့၏ သမိုင်းဝင်အဖြစ် အပျက်များဖြစ်သည်၊ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ ဒေါ့ဗ် == မူရင်း ရင်းမြစ် == [http://www.mathetzin.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930174225/http://www.mathetzin.com/ |date=30 September 2019 }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] t2dq0a6gljc8hay7kmgik3wuax0tqgl 1059523 1059522 2026-10-19T19:43:08Z DNA M122 149261 /* ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၁ ) */ 1059523 wikitext text/x-wiki ပုဂံမတည်ထောင်မီကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံဧရိယာသို့ တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများစွာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ခြင်းသည် မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် တိုင်းရင်းသားဖွဲ့စည်းမှုအပေါ် အရေးပါသက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် တောင်အာရှအရှေ့ပိုင်းရှိ လူမျိုးစုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများဆုံဆည်းရာအချက်အချာတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာမြေတွင် မူလအင်ဒို-ချိုင်းနားဘာသာစကားသုံးလူမျိုးများဖြစ်သည့် [[မွန်-ခမာ]] (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုတို့သည် အရင်ဆုံးနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များကထင်ရှားစွာ သတ်မှတ်ကြသည်။<ref group="1">1</ref> ဤအချိန်ကာလအတွင်းတွင်လည်း [[အရှေ့အာရှ|အရှေ့အာရှဒေသ]]တွင် အာအင်းကြီးမားစွာပြန့်နှံ့လာသည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများလည်း မြန်မာ့မြေပေါ်လို့ တစ်စ တစ်စ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် များစုသည် တောင်တန်းဒေသများတွင်နေထိုင်ကြပြီး တချို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း]]ဒေသ များသို့ရောက်လာပြီး [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ထို တရုတ်-တိဗက်အုပ်မှာခွဲထွက်လာသော[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]တို့၏ အစောဆုံးယဉ်ကျေးမှုသက်တမ်းသည်တရုတ်နှင့်ခေတ်ပြိုင် ငါးထောင်နှစ်ကျော်ရှိကြောင်း သမိုင်းရေးသားမှုအချို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာအချက်အလက်များမှတဆင့် ထင်ဟပ်သည်။ တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည်လည်း နန်ကျောက်ရှိ အနွယ်တူ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ တောင်ဘက် မြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ပြောင်းရွေ့အခြေချခဲ့ပြီး [[ပျူလူမျိုး]]များနှင့် ရောနှောက [[ဗမာလူမျိုး]]များဖြစ်လာကြသည်။<ref group="၂">၂</ref> ထိုအတူ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ကွမ်းရှီးနှင့်ကွမ်တုန်း ဒေသများမှာ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်စကားပြောအုပ်စု]]မှ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] သည် လည်း မြောက်ပိုင်းမှဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အုပ်စုနှစ်ကွဲက အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ အလုံးအရင်းဖြင့်ရောက်ရှိလာသည်။ ပထမအုပ်အစုသည်တောင်ဘက် သို့ သွား၍ သံလွင်အရှေ့ပိုင်းဒေသမှ ထိုင်းနိုင်ငံတစ်လျှောက် [[လူးလူမျိုး|လူး]]၊[[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံ]] ၊ယွန်း၊ဒမ်၊[[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] လူမျိုးစုများဖြစ်လာပြီး ဒုတိယ အုပ်စုသည် အနောက်ဘက်သို့ ရွေ့ပြောင်းကာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းကို ဗဟိုပြု၍ [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံနိုင်ငံ]]ထူထောင်ခဲ့ပြီး မွန်ဂိုများဝင်ရောက်လာ၍ တောင်ဘက်သို့ရွေ့က ယနေ့ခေတ်ရှမ်းပြည်နယ် သံလွင်အနောက်ဘက်ဒေသများသို့ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောဝ်]]၊[[ရှမ်းလူမျိုး|လုံ]]၊[[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|လျန်]]၊[[တိုင်းလေ့လူမျိုး|လေ]]၊ခန္တီး လူမျိုးစုများကွဲ၍ အခြေချခဲ့သည်။ == ရှေးဟောင်း ရှမ်းနှင့်ကရင် အခြား လူမျိုးစုများ == မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက် တောင်ကုန်းအရပ်ဒေသများ တဝိုက်တွင် ပုဂံပြည်မတိုင်ခင် နှစ်ရာစု အတန်ကြာ လောက်ကပင် တရုတ်-တိဗက် လူမျိုးစုများသည် ဝင်ရောက် နေကြပြီး မိမိတို့နှင့် အနွယ်တူ လူမျိုးစုများအလိုက် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ပြီးစီး ကြောင်း သမိုင်းဝင်အထောက်အထား များတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ မိုးညှင်း ၊ မိုးကောင်း ၊ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ ပိုင်း ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ပြည်နယ်များသည် ပုဂံပြည် မတိုင်မှီကပင် ထင်ရှားသည့်ပြည်နယ်များဖြစ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]]မတိုင်မှီအထိ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်များဖြစ်သည့်ချင်းလူမျိုး နှင့်ဂျိန်းဖော့ ခေါ် ကချင်လူမျိုးနွယ်များသည်ဝင်ရောက်ကြသည်ဟုထင်ယူဆခဲ့သည်။ ပါးစပ်ရာဇဝင်အရ “ လွန်ခဲ့သည့်ရာပေါင်းများစွာကမြန်မာပြည်စဝင်ချိန်တွင်အကိုဖြစ်သူချင်းကလေးရက်လောက်အရင်သွားနှင့်ပြီးသူသွားရာလမ်းမှတ်သားသိစေရန်ငှက်ပျော်ပင်ကိုတစ်ပင်ပြီးတစ်ပင်ခုပ်လျက် ရှိသည်ဟုဆိုခဲ့ကြသည်” ။ မြန်မာ နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း အရပ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်ပြီး မိမိ တို့ ဘာသာဘာဝ မြို့ပြပြည်နယ်များ တည်ထောင်၍ နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်း လူမျိုးစု များသည် ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းဖြစ်ပေါ် တိုးတက်မှုနှင့် ဆက်စပ်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ထိုအချိန်က [[တရုတ်]]ပြည်ယူနန်နယ် တွင် တန်ခိုး အင်အားကြီးမား လျက်ရှိ သည့် နန်ချို နိုင်ငံနှင့်သာ ပထဝီဒေသ အရ ဆက်စပ်နေသည် တကြောင်း။ လူမျိုးရေးအရ ဆက်စပ်နေသည် ကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ယခုခေတ် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် အရှေ့ပိုင်း တောင်ကုန်း အရပ်ဒေသများဘက်သို့ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လျက်ရှိသည့် ရှမ်းလူမျိုးစုများကဲ့သို့ ကရင်လူမျိုးစုများသည်လည်း ယခုခေတ် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် မိုးဗြဲနယ်များတွင်၎င်း ၊ တောင်ငူ နှင့် [[စစ်တောင်းမြစ်]] အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများတွင်၎င်း ဝင်ရောက်နေကြပြီဟု အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ အချို့သမိုင်း သုတေသီများက ကရင်လူမျိုး များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သို့ရှေးအကျ ဆုံးဝင်ရောက်လာကြ သည့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင် များ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည် ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကရင်အမျိုးသားများ အကြောင်း ရေးသားခဲ့သည့် မာရှယ်ဆိုသူက ကရင်လူမျိုးများသည် နီဂရစ်တို(negrito) များ မြန်မာနိုင်ငံ၌နေထိုင်စဉ် ရှေးပဝေသဏီ အချိန်လောက်ကပင် ဝင်ရောက် နေထိုင် လျက်ရှိသည် ဟု ယူဆကြောင်းယင်း၏ စာအုပ်တွင် ရေးသား ဖော် ပြထားသည်။ မွန် ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္မိသထုံကို မတည်ထောင်မှီက ကရင်လူမျိုးနွယ်စုဖြစ်သည့် ပအိုဝ်း များသည် သထုံဘက်သို့ ဝင်ရောက်လျက် ရှိပြီဟု ရေးသားထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ * ဒေါ့ဗ် မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * == ပျူနိုင်ငံ == * == ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးနှင့်သရေခေတ္တရာ == ဗုဒ္ဓဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း နယ်စပ် [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည့် သာကီဝင် မင်းတပါး ဖြစ်သည်၊ မင်းသား၏ အဘိုးသည် သာကီဝင် လူမျိုးနွယ်စုအတွင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ မြစ်ညာအရပ် တကောင်းတွင်လာနေသည်။ ထိုမင်းအမည်မှာ အဘိရာဇာဟုခေါ်သည်။ ကြီးမြတ်သော မင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊ အဘိရာဇာမင်း ကွယ်လွန် သည့်အခါ သားနှစ်ပါးက နန်းလုကြရာ အကြီးက တောင်ဘက် သို့ထွက်လာပြီး ရခိုင်ဓညဝတီသို့ရောက်သွား သည်။ မင်းသားအငယ်က အထက် အညာကို အနိုင်ရလိုက်သည်။ တကောင်း နန်းဆက်မှာ ကံရာဇာငယ် ကစသည့် မင်းဆက် ၃၂ ဆက် မြောက်တွင် နန်ချို ရှမ်းများရောက် ဖျက်ဆီး၍ ပြည်ပျက်ခဲ့ရသည်။ ပြည်ပျက်စဉ် အစု ၃စု ကွဲကာ တစုသည် ဧရာဝတီမြစ်ရိုး တကောင်း တောင် ဘက် မလယ်အရပ်တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ငါးရာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား လက်ထက်ကဟု ဆိုသည်။ အဘိရာဇာအား ဘိုးဘွားအရာမှ နှင်ထုတ်သည့် သဘောမျိုးနှင့် သာကီဝင် မင်းတပါးဖြစ်သည့် ဓဇရာဇာသည် မလယ်အရပ်သို့ ရောက်လာပြန်ပြီး ယင်းအရပ်တွင် ခိုကိုးနေသည့် သာကီဝင် မင်းသမီးတဦးနှင့် လက်ထပ်ပြီး ပျူမင်းဆက်ကို တကောင်းတွင် ထပ်၍ ထူထောင်ကြပြန်သည်။ ၁၇ နှစ် မြောက်မင်းသည် မဟာရာဇာမင်းကြီးဟု သောဘွဲ့အမည်ဖြစ်သည်။ မဟာရာဇာမင်းကြီး တွင် နန်းဆက်ခံမည့် သားတော်မရှိ၍ ယောက်ဖတော် ခေပဒုတအား အိမ်ရှေ့အရာ အပ်နှင်းသည် ခေပဒုတ မင်းသားသည် ရန်သူအား နှိမ်နင်းရန် တပ်ထွက်လာပြီး ရန်သူအား နှိမ်နင်းပြီးနောက် မူလနေထိုင်ရာနှင့် အလွန်ကွာဝေးသည့် နေရာရောက်နေသောကြောင့် နောင်အခါ သရေခေတ္ကရာဖြစ်မည့် နေရာတွင် ရသေ့ဝတ် လိုက်သည်။ ရသေ့ကြီး၏ ယောက်ဖ မင်းကြီးတွင် မျက်မမြင် မင်းသား ညီနောင်နှစ်ပါး ရှိသည် ။ မွေးစကပင် ဖျောက်ဖျက်ရန် မင်းကြီးက ခိုင်းသော်လည်း မယ်တော်က တိတ်တဆိတ် မွေးထားခဲ့သည်။ ညီနောင်မင်းသား နှစ်ပါး အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းကြီးကသိပြီး ဖေါင်ပေါ်တင်ကာမြစ်ထဲမျှောလိုက်သည်။ မြစ်တွင် မျှောပါ လာရင်း မျက်စေ့ အလင်းရသည်။ မြစ်အောက်ပိုင်း အကြေအရပ်တွင်ရှိသည့် ဦးကြီးရသေ့နှင့်တွေ့ကာ ဦးကြီး ရသေ့၏ အစီအမံအတိုင်း မဟာသမ္ဘဝမင်းသားနှင့် ပျူမင်းသမီး နန်းခမ်းအား ထိမ်းမြားစေပြီး ပျူတို့အား အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်စေသည်။ ထိုသူတို့မှ ဒွတ္တဘောင်မင်းသားကိုဖွားမြင်သည်။ ဒွတ္တဘောင်မင်းဖြစ်သည့်အခါ အလွန်ကျယ်ဝန်းသည့် သရေခေတ္တရာမြို့ကြီးအားတည်ဆောက်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာ တော်အား ထောက်ပံ့ပြီး နေ့စဉ် ရဟန်းသံဃာ သုံးသောင်းအား ပစ္စည်းလေးပါး လှူသည်။ ဒွတ္တ ဘောင်းမင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဘုရားများ မှာ သောကြမဘုရား ၊ ညီးညီးဘုရား ၊ စီးစီးဘုရား ၊ ဘောဘော ဘုရား၊ ပုထိုးကြီးဘုရား များဖြစ်သည်။ သို့သော် မင်းကြီးသည် သာသနာမြေ ( ဘုန်းကြီးကျောင်း ) မြေအား သိမ်းယူခဲ့သောအမှုကို ပြုခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူတို့၏ လေးစားမှုအား မရတော့ပဲ အခွန်အကောက်များ ရရှိမှု နည်းပါးခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် ကိုယ်တော်တိုင် တိုင်းခန်း လှည့်လည်၍ အခွန်ခံထွက်ပြန်ရာ ၊ ပန်ထွာ (တောင်တွင်းကြီး) မင်းသမီးနှင့်တွေ့ပြီး ပန်ထွာမင်းသမီး အား ယစ်မူးရင်း မဆင်မခြင်သွားလာရာမှ မုန်တိုင်းမိကာ ရေနစ်ပျောက် ဆုံးသွားသည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းတို့တွင် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး အကြောင်း ရေးသားဖော်ပြကြရာတွင် အရေးပါဆုံး အချက်မှာ ဗုဒ္ဓသာသနာအား စည်ပင်ထွန်းကား ရန် ဘုရင်များသည် ထောက်ပံ့ခဲ့သော်လည်း သာသနာအား ထိခိုက် ဖွယ်ရာတစုံတခု လုပ်မိသည်နှင့် ဘေးဒဏ်သင့်၍ ပျက်စီးရပုံကို ထင်ရှားစွာ ရေးသားဖေါပြကြသည် ကို လေးနက်စွာ သံဝေဂ ယူသင့်ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး - ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ သမိုင်း စာအုပ် စာမျက်နှာ ၁၈၁ မှ ၁၈၈ ထိ ကောက်နုတ်ဖော်ပြသည်။ == ရှေးဟောင်းရခိုင်လူမျိုးများ == ပျူနှင့်အနွယ်တူ ကမ်းယံလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသ ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သည့် အချိန် ကာလလောက်မှာပင် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင် အခြားလူမျိုးစုများ သည်လည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ များသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဒေသများဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သမိုင်းများကို လေ့လာသည့်အခါ ရှေးအကျဆုံး မင်းဆက်များနှင့်ပြည်နယ်များသည် စစ်တွေပတ်ဝန်း ကျင် ဒေသတဝိုက်လောက်တွင် အခြေခံသည်ကို အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်ခြေချသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှာ ပျူနှင့်အနွယ် တူ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများမှ တဆင့် ဝင်ရောက်လာဖွယ်ရာ ရှိ သည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသားဖော်ပြထားသည်မှာ [[ဗုဒ္ဓ]] ပွင့်တော်မမူမှီ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်လောက်မှစ၍ ဓညဝတီ ကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ ဆက်မျှ စိုးစံခဲ့ ကြောင်း ဒုတိယ အကြိမ်ဓညဝတီကိုတည်ထောင်သည့် ကံရာဇာကြီးမင်းဆက် ၂၉ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယမင်းသည် ဗုဒ္ဓနှင့်ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည့် သမိုင်းဝင်ထောက်အထားများအရ ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ ရာစု နှစ်များစွာကပင် ပြည်နယ်ကလေးများ မင်းဆက်များ ထူထောင်ပြီးစီးကြောင်း တွေ့ရှိရသည် အထူးသဖြင့် ဝေသာလီ သပိတ်တောင် ဓညဝတီပြည်နယ်များသည် သူ့ခေတ်နှင့် သူ့အခါ ထင်ရှားကြီး ကျယ် သည့်ပြည် နယ်များဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတခုလုံးကိုစည်းလုံးသိမ်းသွင်းသည့် မင်းဆက် များ မရှိခဲ့ပေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းရှိ သံတွဲသည် ၁၃ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည့်ပြည်နယ်ဒေသအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာတနိုင်ငံလုံးကို စတင်စည်းရုံးခဲ့သည့် ပုဂံမင်းဆက်ဘုရင်များ၏ လက် အောက်ပြည်နယ်များအဖြစ် ကျရောက်ခြင်း မရှိဘဲ သီးခြားကင်း လွတ်ခဲ့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး * စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း ၊ ၁၅ ၊ ၁၈ ရာစု * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၁ ) == ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၂ ) == ၃ ရာစု ခန့်ဝန်းကျင်လောက်တွင် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက် ခဲ့သည့် စမ္ပပြည်နယ်နှင့်၎င်း ၊ ၅ ရာစု လောက်တွင် စတင်တည်ထောင် ၍ ၁၃ ရာစု ခန့်လောက်အထိ အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့သည့် ခမာ လူမျိုးများ ၏ ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီးနှင့် ရှေး ဟောင်းမွန်လူမျိုးများသည် ဆက်သွယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် မဲနံ မြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် နှစ်ကာလ များစွာ နေထိုင်ပြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဒေသ ဖြစ်သည့် တနင်္သာရီ ဘက်သို့ ပြန့်နှံဝင်ရောက်လာကြသည်။ ထို့နောက် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းများနှင့် ၊ စစ်တောင်း ၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ပဲခူးဘက်သို့ ပြန့်နှံ့လာပြီး ၉ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဥဿာပဲခူးပြည်နှင့် မာလ မင်းဆက်ကို ထူထောင်ကြသည်။ ထိုသို့ထူထောင်စဉ် မြန်မာနိုင်ငံပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဘက်ကိုအခြေစိုက်ထူ ရန်ကြိုးပမ်း အားထုတ်ကြသည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချိုလာမင်းဆက်ဘုရင်များနှင့် တိုက်ခိုက်ကြရသည့် စစ်ပွဲများအကြောင်းအားမွန်ရာဇဝင်များ၌ ရေးသားထားသည်။၁ဝရာစုခန့်က အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းချိုလာမင်းဆက် ရာဂျန်ဒရာမင်းသည်မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားကြောင်း ဖော် ပြထားသည်။ ခမာ လူမျိုးတို့၏ ကမ္ဗောဒီးယား နိုင်ငံ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့စဉ်က မွန်လူမျိုး တို့၏ မြို့ပြ ပြည်နယ်များကို ယင်း တို့ နိုင်ငံ၏ အစိပ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ဆက်ဆံခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းလက်ထက်တွင် ဥဿ ပဲခူး အား မဲနံမြစ်ဝှမ်းမှ ဂျွန်းစစ်သည်များ လာရောက် တိုက်ခိုက်၍ [[အနော်ရထာ]]ဘုရင်၏ တပ်များက သွားရောက်ကူညီရကြောင်း ရာဇဝင်သမိုင်းများ၏ ရေးသားထားချက်များကိုလည်း ဆက်စပ်လေ့လာကြည့်နိုင်သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် တနင်္သာရီမှ ပဲခူးအထိပြန့်နှံ့လာပြီး ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ် ဒေသတခုလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြသည်။ ရန်ကုန် မြောင်းမြ ပုသိမ် ဖျာပုံ ကျိုက်လတ် တွံတေး ဒေးဒရဲ လပွတ္ကာ ဓနုဖြူ ကျုံပျော် မြို့များသည် မွန်လူမျိုးများ တည်ထောင် ခဲ့ကြသည့်မြို့ပြများ ဖြစ်ပြီး အခေါ် အဝေါ် များသည်လည်း မွန်လူမျိုးတို့ ဝေါဟာရများ ဖြစ်သည်။ ၁၄ ရာစုခန့်လောက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့ အပြည်ပြည် အကွဲကွဲ အပြားပြား အမင်းမင်း ဖြစ်နေခြင်း အား ရာမညတိုင်းကို စတင်ထူထောင် သည့် ဝါရီရူမင်းဆက် ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်က ပထမဦးဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မြို့ဟောင်းများ စေတီများ ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများအား လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွင် ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများကဲ့သို့ ဗြဟ္မဏနှင့် မဟာယနများကို မတွေ့ရှိရဘဲ ထေရဝါဒဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများကိုသာ တွေ့ရှိရသည်။ ပိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းသို့နွယ်ကာ ပါဠိစာပေကိုသာသုံးစွဲပြီး အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယ နိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသသုံး ပါလဝအက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများ == သဘာဝ အရိုင်းသက်သက်မျှသာ ရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ အနောက်တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယ ပြည် အရှေ့ဘက်ဒေသများမှ အစုစု ကွဲကာ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် သို့ ပြန့်နှံ့သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင် သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်း ပျူ လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]] [[မုံရွာ]] အလောင်းတော် ကဿပ ဖိုးဝင်းတောင် ၊ ဟန်လင်းကြီး၊ တကောင်း၊ မြင်းခြံ၊ [[ပုဂံ]]၊ ပုပ္ပား၊ [[မကွေး]]၊ မင်းဘူး၊ သရက်၊ တောင်တွင်းကြီး ရမည်းသင်း၊ ညောင်လွန်၊ ပြည်၊ မှော်ဇာနယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြ သည်ဟု အထောက်အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့်ဝါရမမင်းဆက်များ ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာ ဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက် များသည် ၊ ၇ ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ် တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အ ခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်းအနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူ လူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသ သို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သော ကြောင့် အင်ဒို အာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိလာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ ၊ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ်သို့နွယ်နေပြီး သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲကြောင်း သိရသည်။ အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့်ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့်ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင်တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် ၄ ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက် ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ ၈ ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခန်းနားပြီးအံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ ၁၈ နယ် မျှရှကြောင်း ပျူမင်းသားအရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန်သင်းပင်းများရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင်သည် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ အဖူးအမျှော် လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူ မင်းသားအကြီးအကဲနှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့လည်းပါလာကြောင်း ဖော်ပြမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ပုဂံပြည်မတိုင်ခင်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထေရဝါဒသာသနာ == ရှေးနှစ်ပေါင်း ငါးထောင်လောက်က အင်ဒို အာရိယန်လူမျိုးများ ဂင်္ဂါ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းများသို့ မ ဝင်ရောက်မပြန့်နှံ့မီနှင့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင်များ အာရှ တိုက်အရှေ့ပိုင်း အရှေ့တောင်ပိုင်းများသို့ မဝင်ရောက် မပြန့်နှံ့သေးမီကပင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်လက်နက်များ အသုံးပြုခဲ့ သည့် ရှေးဟောင်း လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများနှင့် ပဲခူးခရိုင်၊ မြင်းခြံ၊ ပခုတ္ကူ၊ သရက်၊ မကွေးခရိုင်နှင့် ရခိုင် တနင်္သာရီကမ်းရိုးဒေသများတွင် အနှံ့အပြားရှာဖွေတူးဖော်ရရှိခဲ့သည်၊ ကျောက်ခေတ် လူမျိုးများ နောက်ပိုင်း ၊ [[အာရှတိုက်]] အရှေ့တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်းများသည်မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တွင် နှစ်အတန်ကြာနေထိုင် သွားကြ သည်ဟု ယူဆရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတဝိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော် က နေထိုင်သွားခဲ့ကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်း များအား ရှေးခေတ် ပထဝီီပညာရှင်ကြီး တိုလေမီက လူသားစား အရိုင်းအစိုင်းများ ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မြိတ် ကျွန်းစုတဝိုက်ရှိ ဆလုံလူမျိုးများသည် အင်ဒိုနီးရှင်း အကြွင်းအကျန်များဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြ သည်။ နောက်ပိုင်း အင်ဒိုအာရိယန်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယပြည်သို့၎င်း။ မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များသည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းများသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ယင်းလူမျိုးကြီး နှစ်မျိုးသည် အာရှတိုက်သို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး တွေ့ဆုံခဲ့ကြ သည်ကို အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များက လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ငါးရာနှင့် သုံးထောင်ခန့်အကြားဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ မောင်းဂွတ်အနွယ်များအား အိန္ဒိယ ပြည်တွင် အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် အရှေ့တိဗက်နှင့် အနောက်တိဗက်ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စုကွဲသွားသည်။ အရှေ့တိဗက်အုပ်စုက တရုတ်ပြည် ယူနန် နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး အနောက် တိဗက်အုပ်စုက အိန္ဒိယပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ အနောက် တိဗက်အုပ်စုကို အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် မဏိပူရ၊ အာသံနယ်များမှ တဆင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားကြသည့် အရှေ့တိဗက်အုပ်စုသည် တရုတ်က ဖိသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အစုစုကွဲပြီးဝင်ရောက်လာကြပြန်သည်။ သို့ရာတွင် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင် မွန်ခမာ လူမျိုး စုများသည် အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်ဒေသများသို့ သမိုင်း၏ ခပ်စောစော အချိန်ပိုင်းလောက်ကပင် ဝင်ရောက်နေကြပြီဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့ သည့် နှစ်ပေါင်း၂၀၀၀ နှင့် ၂၅၀၀ ကြားတွင် တရုတ်ပြည် ချင်မင်းဆက် ဘုရင်များသည် ယခင်က လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲ အပြားပြား ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသည့်ပြည်နယ် များအား တရုတ်ပြည်ကြီး တပြည် ဖြစ်လာရန်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ အိန္ဒိယပြည် ( တောင်ပိုင်း မှလွဲ၍ ) စန္ဒဂုတ်မင်း ဆက်ဘုရင်များ သည် လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲအ ပြားပြား ဖြစ်နေပေါ်နေကြသည့် ၊ မာဂဓ ၊ ဝိဒေဟ ၊ ကောသလ ၊ ပဥ္စလာစသည့် ပြည်နယ်များကို သိမ်းသွင်းပြီး အိန္ဒိယပြည်ကြီးကို စည်းလုံးနိုင်ခဲ့သည်၊ ထိုသမိုင်းများသည် အထောက်အထား ခိုင်လုံသည့် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်ပြည်တို့၏ သမိုင်းဝင်အဖြစ် အပျက်များဖြစ်သည်၊ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ ဒေါ့ဗ် == မူရင်း ရင်းမြစ် == [http://www.mathetzin.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930174225/http://www.mathetzin.com/ |date=30 September 2019 }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] q7kae8gybv8ocabdwi0r82ilo3hnnhs 1059524 1059523 2026-10-19T19:43:32Z DNA M122 149261 /* ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၂ ) */ 1059524 wikitext text/x-wiki ပုဂံမတည်ထောင်မီကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံဧရိယာသို့ တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများစွာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ခြင်းသည် မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် တိုင်းရင်းသားဖွဲ့စည်းမှုအပေါ် အရေးပါသက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် တောင်အာရှအရှေ့ပိုင်းရှိ လူမျိုးစုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများဆုံဆည်းရာအချက်အချာတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာမြေတွင် မူလအင်ဒို-ချိုင်းနားဘာသာစကားသုံးလူမျိုးများဖြစ်သည့် [[မွန်-ခမာ]] (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုတို့သည် အရင်ဆုံးနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များကထင်ရှားစွာ သတ်မှတ်ကြသည်။<ref group="1">1</ref> ဤအချိန်ကာလအတွင်းတွင်လည်း [[အရှေ့အာရှ|အရှေ့အာရှဒေသ]]တွင် အာအင်းကြီးမားစွာပြန့်နှံ့လာသည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများလည်း မြန်မာ့မြေပေါ်လို့ တစ်စ တစ်စ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် များစုသည် တောင်တန်းဒေသများတွင်နေထိုင်ကြပြီး တချို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း]]ဒေသ များသို့ရောက်လာပြီး [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ထို တရုတ်-တိဗက်အုပ်မှာခွဲထွက်လာသော[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]တို့၏ အစောဆုံးယဉ်ကျေးမှုသက်တမ်းသည်တရုတ်နှင့်ခေတ်ပြိုင် ငါးထောင်နှစ်ကျော်ရှိကြောင်း သမိုင်းရေးသားမှုအချို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာအချက်အလက်များမှတဆင့် ထင်ဟပ်သည်။ တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည်လည်း နန်ကျောက်ရှိ အနွယ်တူ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ တောင်ဘက် မြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ပြောင်းရွေ့အခြေချခဲ့ပြီး [[ပျူလူမျိုး]]များနှင့် ရောနှောက [[ဗမာလူမျိုး]]များဖြစ်လာကြသည်။<ref group="၂">၂</ref> ထိုအတူ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ကွမ်းရှီးနှင့်ကွမ်တုန်း ဒေသများမှာ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်စကားပြောအုပ်စု]]မှ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] သည် လည်း မြောက်ပိုင်းမှဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အုပ်စုနှစ်ကွဲက အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ အလုံးအရင်းဖြင့်ရောက်ရှိလာသည်။ ပထမအုပ်အစုသည်တောင်ဘက် သို့ သွား၍ သံလွင်အရှေ့ပိုင်းဒေသမှ ထိုင်းနိုင်ငံတစ်လျှောက် [[လူးလူမျိုး|လူး]]၊[[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံ]] ၊ယွန်း၊ဒမ်၊[[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] လူမျိုးစုများဖြစ်လာပြီး ဒုတိယ အုပ်စုသည် အနောက်ဘက်သို့ ရွေ့ပြောင်းကာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းကို ဗဟိုပြု၍ [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံနိုင်ငံ]]ထူထောင်ခဲ့ပြီး မွန်ဂိုများဝင်ရောက်လာ၍ တောင်ဘက်သို့ရွေ့က ယနေ့ခေတ်ရှမ်းပြည်နယ် သံလွင်အနောက်ဘက်ဒေသများသို့ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောဝ်]]၊[[ရှမ်းလူမျိုး|လုံ]]၊[[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|လျန်]]၊[[တိုင်းလေ့လူမျိုး|လေ]]၊ခန္တီး လူမျိုးစုများကွဲ၍ အခြေချခဲ့သည်။ == ရှေးဟောင်း ရှမ်းနှင့်ကရင် အခြား လူမျိုးစုများ == မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက် တောင်ကုန်းအရပ်ဒေသများ တဝိုက်တွင် ပုဂံပြည်မတိုင်ခင် နှစ်ရာစု အတန်ကြာ လောက်ကပင် တရုတ်-တိဗက် လူမျိုးစုများသည် ဝင်ရောက် နေကြပြီး မိမိတို့နှင့် အနွယ်တူ လူမျိုးစုများအလိုက် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ပြီးစီး ကြောင်း သမိုင်းဝင်အထောက်အထား များတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ မိုးညှင်း ၊ မိုးကောင်း ၊ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ ပိုင်း ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ပြည်နယ်များသည် ပုဂံပြည် မတိုင်မှီကပင် ထင်ရှားသည့်ပြည်နယ်များဖြစ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]]မတိုင်မှီအထိ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်များဖြစ်သည့်ချင်းလူမျိုး နှင့်ဂျိန်းဖော့ ခေါ် ကချင်လူမျိုးနွယ်များသည်ဝင်ရောက်ကြသည်ဟုထင်ယူဆခဲ့သည်။ ပါးစပ်ရာဇဝင်အရ “ လွန်ခဲ့သည့်ရာပေါင်းများစွာကမြန်မာပြည်စဝင်ချိန်တွင်အကိုဖြစ်သူချင်းကလေးရက်လောက်အရင်သွားနှင့်ပြီးသူသွားရာလမ်းမှတ်သားသိစေရန်ငှက်ပျော်ပင်ကိုတစ်ပင်ပြီးတစ်ပင်ခုပ်လျက် ရှိသည်ဟုဆိုခဲ့ကြသည်” ။ မြန်မာ နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း အရပ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်ပြီး မိမိ တို့ ဘာသာဘာဝ မြို့ပြပြည်နယ်များ တည်ထောင်၍ နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်း လူမျိုးစု များသည် ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းဖြစ်ပေါ် တိုးတက်မှုနှင့် ဆက်စပ်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ထိုအချိန်က [[တရုတ်]]ပြည်ယူနန်နယ် တွင် တန်ခိုး အင်အားကြီးမား လျက်ရှိ သည့် နန်ချို နိုင်ငံနှင့်သာ ပထဝီဒေသ အရ ဆက်စပ်နေသည် တကြောင်း။ လူမျိုးရေးအရ ဆက်စပ်နေသည် ကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ယခုခေတ် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် အရှေ့ပိုင်း တောင်ကုန်း အရပ်ဒေသများဘက်သို့ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လျက်ရှိသည့် ရှမ်းလူမျိုးစုများကဲ့သို့ ကရင်လူမျိုးစုများသည်လည်း ယခုခေတ် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် မိုးဗြဲနယ်များတွင်၎င်း ၊ တောင်ငူ နှင့် [[စစ်တောင်းမြစ်]] အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများတွင်၎င်း ဝင်ရောက်နေကြပြီဟု အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ အချို့သမိုင်း သုတေသီများက ကရင်လူမျိုး များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သို့ရှေးအကျ ဆုံးဝင်ရောက်လာကြ သည့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင် များ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည် ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကရင်အမျိုးသားများ အကြောင်း ရေးသားခဲ့သည့် မာရှယ်ဆိုသူက ကရင်လူမျိုးများသည် နီဂရစ်တို(negrito) များ မြန်မာနိုင်ငံ၌နေထိုင်စဉ် ရှေးပဝေသဏီ အချိန်လောက်ကပင် ဝင်ရောက် နေထိုင် လျက်ရှိသည် ဟု ယူဆကြောင်းယင်း၏ စာအုပ်တွင် ရေးသား ဖော် ပြထားသည်။ မွန် ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္မိသထုံကို မတည်ထောင်မှီက ကရင်လူမျိုးနွယ်စုဖြစ်သည့် ပအိုဝ်း များသည် သထုံဘက်သို့ ဝင်ရောက်လျက် ရှိပြီဟု ရေးသားထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ * ဒေါ့ဗ် မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * == ပျူနိုင်ငံ == * == ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးနှင့်သရေခေတ္တရာ == ဗုဒ္ဓဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း နယ်စပ် [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည့် သာကီဝင် မင်းတပါး ဖြစ်သည်၊ မင်းသား၏ အဘိုးသည် သာကီဝင် လူမျိုးနွယ်စုအတွင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ မြစ်ညာအရပ် တကောင်းတွင်လာနေသည်။ ထိုမင်းအမည်မှာ အဘိရာဇာဟုခေါ်သည်။ ကြီးမြတ်သော မင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊ အဘိရာဇာမင်း ကွယ်လွန် သည့်အခါ သားနှစ်ပါးက နန်းလုကြရာ အကြီးက တောင်ဘက် သို့ထွက်လာပြီး ရခိုင်ဓညဝတီသို့ရောက်သွား သည်။ မင်းသားအငယ်က အထက် အညာကို အနိုင်ရလိုက်သည်။ တကောင်း နန်းဆက်မှာ ကံရာဇာငယ် ကစသည့် မင်းဆက် ၃၂ ဆက် မြောက်တွင် နန်ချို ရှမ်းများရောက် ဖျက်ဆီး၍ ပြည်ပျက်ခဲ့ရသည်။ ပြည်ပျက်စဉ် အစု ၃စု ကွဲကာ တစုသည် ဧရာဝတီမြစ်ရိုး တကောင်း တောင် ဘက် မလယ်အရပ်တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ငါးရာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား လက်ထက်ကဟု ဆိုသည်။ အဘိရာဇာအား ဘိုးဘွားအရာမှ နှင်ထုတ်သည့် သဘောမျိုးနှင့် သာကီဝင် မင်းတပါးဖြစ်သည့် ဓဇရာဇာသည် မလယ်အရပ်သို့ ရောက်လာပြန်ပြီး ယင်းအရပ်တွင် ခိုကိုးနေသည့် သာကီဝင် မင်းသမီးတဦးနှင့် လက်ထပ်ပြီး ပျူမင်းဆက်ကို တကောင်းတွင် ထပ်၍ ထူထောင်ကြပြန်သည်။ ၁၇ နှစ် မြောက်မင်းသည် မဟာရာဇာမင်းကြီးဟု သောဘွဲ့အမည်ဖြစ်သည်။ မဟာရာဇာမင်းကြီး တွင် နန်းဆက်ခံမည့် သားတော်မရှိ၍ ယောက်ဖတော် ခေပဒုတအား အိမ်ရှေ့အရာ အပ်နှင်းသည် ခေပဒုတ မင်းသားသည် ရန်သူအား နှိမ်နင်းရန် တပ်ထွက်လာပြီး ရန်သူအား နှိမ်နင်းပြီးနောက် မူလနေထိုင်ရာနှင့် အလွန်ကွာဝေးသည့် နေရာရောက်နေသောကြောင့် နောင်အခါ သရေခေတ္ကရာဖြစ်မည့် နေရာတွင် ရသေ့ဝတ် လိုက်သည်။ ရသေ့ကြီး၏ ယောက်ဖ မင်းကြီးတွင် မျက်မမြင် မင်းသား ညီနောင်နှစ်ပါး ရှိသည် ။ မွေးစကပင် ဖျောက်ဖျက်ရန် မင်းကြီးက ခိုင်းသော်လည်း မယ်တော်က တိတ်တဆိတ် မွေးထားခဲ့သည်။ ညီနောင်မင်းသား နှစ်ပါး အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းကြီးကသိပြီး ဖေါင်ပေါ်တင်ကာမြစ်ထဲမျှောလိုက်သည်။ မြစ်တွင် မျှောပါ လာရင်း မျက်စေ့ အလင်းရသည်။ မြစ်အောက်ပိုင်း အကြေအရပ်တွင်ရှိသည့် ဦးကြီးရသေ့နှင့်တွေ့ကာ ဦးကြီး ရသေ့၏ အစီအမံအတိုင်း မဟာသမ္ဘဝမင်းသားနှင့် ပျူမင်းသမီး နန်းခမ်းအား ထိမ်းမြားစေပြီး ပျူတို့အား အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်စေသည်။ ထိုသူတို့မှ ဒွတ္တဘောင်မင်းသားကိုဖွားမြင်သည်။ ဒွတ္တဘောင်မင်းဖြစ်သည့်အခါ အလွန်ကျယ်ဝန်းသည့် သရေခေတ္တရာမြို့ကြီးအားတည်ဆောက်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာ တော်အား ထောက်ပံ့ပြီး နေ့စဉ် ရဟန်းသံဃာ သုံးသောင်းအား ပစ္စည်းလေးပါး လှူသည်။ ဒွတ္တ ဘောင်းမင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဘုရားများ မှာ သောကြမဘုရား ၊ ညီးညီးဘုရား ၊ စီးစီးဘုရား ၊ ဘောဘော ဘုရား၊ ပုထိုးကြီးဘုရား များဖြစ်သည်။ သို့သော် မင်းကြီးသည် သာသနာမြေ ( ဘုန်းကြီးကျောင်း ) မြေအား သိမ်းယူခဲ့သောအမှုကို ပြုခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူတို့၏ လေးစားမှုအား မရတော့ပဲ အခွန်အကောက်များ ရရှိမှု နည်းပါးခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် ကိုယ်တော်တိုင် တိုင်းခန်း လှည့်လည်၍ အခွန်ခံထွက်ပြန်ရာ ၊ ပန်ထွာ (တောင်တွင်းကြီး) မင်းသမီးနှင့်တွေ့ပြီး ပန်ထွာမင်းသမီး အား ယစ်မူးရင်း မဆင်မခြင်သွားလာရာမှ မုန်တိုင်းမိကာ ရေနစ်ပျောက် ဆုံးသွားသည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းတို့တွင် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး အကြောင်း ရေးသားဖော်ပြကြရာတွင် အရေးပါဆုံး အချက်မှာ ဗုဒ္ဓသာသနာအား စည်ပင်ထွန်းကား ရန် ဘုရင်များသည် ထောက်ပံ့ခဲ့သော်လည်း သာသနာအား ထိခိုက် ဖွယ်ရာတစုံတခု လုပ်မိသည်နှင့် ဘေးဒဏ်သင့်၍ ပျက်စီးရပုံကို ထင်ရှားစွာ ရေးသားဖေါပြကြသည် ကို လေးနက်စွာ သံဝေဂ ယူသင့်ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး - ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ သမိုင်း စာအုပ် စာမျက်နှာ ၁၈၁ မှ ၁၈၈ ထိ ကောက်နုတ်ဖော်ပြသည်။ == ရှေးဟောင်းရခိုင်လူမျိုးများ == ပျူနှင့်အနွယ်တူ ကမ်းယံလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသ ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သည့် အချိန် ကာလလောက်မှာပင် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင် အခြားလူမျိုးစုများ သည်လည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ များသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဒေသများဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သမိုင်းများကို လေ့လာသည့်အခါ ရှေးအကျဆုံး မင်းဆက်များနှင့်ပြည်နယ်များသည် စစ်တွေပတ်ဝန်း ကျင် ဒေသတဝိုက်လောက်တွင် အခြေခံသည်ကို အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်ခြေချသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှာ ပျူနှင့်အနွယ် တူ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများမှ တဆင့် ဝင်ရောက်လာဖွယ်ရာ ရှိ သည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသားဖော်ပြထားသည်မှာ [[ဗုဒ္ဓ]] ပွင့်တော်မမူမှီ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်လောက်မှစ၍ ဓညဝတီ ကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ ဆက်မျှ စိုးစံခဲ့ ကြောင်း ဒုတိယ အကြိမ်ဓညဝတီကိုတည်ထောင်သည့် ကံရာဇာကြီးမင်းဆက် ၂၉ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယမင်းသည် ဗုဒ္ဓနှင့်ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည့် သမိုင်းဝင်ထောက်အထားများအရ ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ ရာစု နှစ်များစွာကပင် ပြည်နယ်ကလေးများ မင်းဆက်များ ထူထောင်ပြီးစီးကြောင်း တွေ့ရှိရသည် အထူးသဖြင့် ဝေသာလီ သပိတ်တောင် ဓညဝတီပြည်နယ်များသည် သူ့ခေတ်နှင့် သူ့အခါ ထင်ရှားကြီး ကျယ် သည့်ပြည် နယ်များဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတခုလုံးကိုစည်းလုံးသိမ်းသွင်းသည့် မင်းဆက် များ မရှိခဲ့ပေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းရှိ သံတွဲသည် ၁၃ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည့်ပြည်နယ်ဒေသအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာတနိုင်ငံလုံးကို စတင်စည်းရုံးခဲ့သည့် ပုဂံမင်းဆက်ဘုရင်များ၏ လက် အောက်ပြည်နယ်များအဖြစ် ကျရောက်ခြင်း မရှိဘဲ သီးခြားကင်း လွတ်ခဲ့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး * စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း ၊ ၁၅ ၊ ၁၈ ရာစု * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၁ ) == ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၂ ) == == ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများ == သဘာဝ အရိုင်းသက်သက်မျှသာ ရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ အနောက်တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယ ပြည် အရှေ့ဘက်ဒေသများမှ အစုစု ကွဲကာ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် သို့ ပြန့်နှံ့သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင် သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်း ပျူ လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]] [[မုံရွာ]] အလောင်းတော် ကဿပ ဖိုးဝင်းတောင် ၊ ဟန်လင်းကြီး၊ တကောင်း၊ မြင်းခြံ၊ [[ပုဂံ]]၊ ပုပ္ပား၊ [[မကွေး]]၊ မင်းဘူး၊ သရက်၊ တောင်တွင်းကြီး ရမည်းသင်း၊ ညောင်လွန်၊ ပြည်၊ မှော်ဇာနယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြ သည်ဟု အထောက်အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့်ဝါရမမင်းဆက်များ ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာ ဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက် များသည် ၊ ၇ ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ် တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အ ခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်းအနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူ လူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသ သို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သော ကြောင့် အင်ဒို အာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိလာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ ၊ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ်သို့နွယ်နေပြီး သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲကြောင်း သိရသည်။ အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့်ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့်ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင်တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် ၄ ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက် ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ ၈ ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခန်းနားပြီးအံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ ၁၈ နယ် မျှရှကြောင်း ပျူမင်းသားအရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန်သင်းပင်းများရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင်သည် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ အဖူးအမျှော် လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူ မင်းသားအကြီးအကဲနှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့လည်းပါလာကြောင်း ဖော်ပြမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ပုဂံပြည်မတိုင်ခင်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထေရဝါဒသာသနာ == ရှေးနှစ်ပေါင်း ငါးထောင်လောက်က အင်ဒို အာရိယန်လူမျိုးများ ဂင်္ဂါ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းများသို့ မ ဝင်ရောက်မပြန့်နှံ့မီနှင့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင်များ အာရှ တိုက်အရှေ့ပိုင်း အရှေ့တောင်ပိုင်းများသို့ မဝင်ရောက် မပြန့်နှံ့သေးမီကပင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်လက်နက်များ အသုံးပြုခဲ့ သည့် ရှေးဟောင်း လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများနှင့် ပဲခူးခရိုင်၊ မြင်းခြံ၊ ပခုတ္ကူ၊ သရက်၊ မကွေးခရိုင်နှင့် ရခိုင် တနင်္သာရီကမ်းရိုးဒေသများတွင် အနှံ့အပြားရှာဖွေတူးဖော်ရရှိခဲ့သည်၊ ကျောက်ခေတ် လူမျိုးများ နောက်ပိုင်း ၊ [[အာရှတိုက်]] အရှေ့တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်းများသည်မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တွင် နှစ်အတန်ကြာနေထိုင် သွားကြ သည်ဟု ယူဆရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတဝိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော် က နေထိုင်သွားခဲ့ကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်း များအား ရှေးခေတ် ပထဝီီပညာရှင်ကြီး တိုလေမီက လူသားစား အရိုင်းအစိုင်းများ ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မြိတ် ကျွန်းစုတဝိုက်ရှိ ဆလုံလူမျိုးများသည် အင်ဒိုနီးရှင်း အကြွင်းအကျန်များဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြ သည်။ နောက်ပိုင်း အင်ဒိုအာရိယန်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယပြည်သို့၎င်း။ မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များသည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းများသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ယင်းလူမျိုးကြီး နှစ်မျိုးသည် အာရှတိုက်သို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး တွေ့ဆုံခဲ့ကြ သည်ကို အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များက လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ငါးရာနှင့် သုံးထောင်ခန့်အကြားဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ မောင်းဂွတ်အနွယ်များအား အိန္ဒိယ ပြည်တွင် အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် အရှေ့တိဗက်နှင့် အနောက်တိဗက်ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စုကွဲသွားသည်။ အရှေ့တိဗက်အုပ်စုက တရုတ်ပြည် ယူနန် နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး အနောက် တိဗက်အုပ်စုက အိန္ဒိယပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ အနောက် တိဗက်အုပ်စုကို အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် မဏိပူရ၊ အာသံနယ်များမှ တဆင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားကြသည့် အရှေ့တိဗက်အုပ်စုသည် တရုတ်က ဖိသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အစုစုကွဲပြီးဝင်ရောက်လာကြပြန်သည်။ သို့ရာတွင် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင် မွန်ခမာ လူမျိုး စုများသည် အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်ဒေသများသို့ သမိုင်း၏ ခပ်စောစော အချိန်ပိုင်းလောက်ကပင် ဝင်ရောက်နေကြပြီဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့ သည့် နှစ်ပေါင်း၂၀၀၀ နှင့် ၂၅၀၀ ကြားတွင် တရုတ်ပြည် ချင်မင်းဆက် ဘုရင်များသည် ယခင်က လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲ အပြားပြား ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသည့်ပြည်နယ် များအား တရုတ်ပြည်ကြီး တပြည် ဖြစ်လာရန်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ အိန္ဒိယပြည် ( တောင်ပိုင်း မှလွဲ၍ ) စန္ဒဂုတ်မင်း ဆက်ဘုရင်များ သည် လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲအ ပြားပြား ဖြစ်နေပေါ်နေကြသည့် ၊ မာဂဓ ၊ ဝိဒေဟ ၊ ကောသလ ၊ ပဥ္စလာစသည့် ပြည်နယ်များကို သိမ်းသွင်းပြီး အိန္ဒိယပြည်ကြီးကို စည်းလုံးနိုင်ခဲ့သည်၊ ထိုသမိုင်းများသည် အထောက်အထား ခိုင်လုံသည့် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်ပြည်တို့၏ သမိုင်းဝင်အဖြစ် အပျက်များဖြစ်သည်၊ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ ဒေါ့ဗ် == မူရင်း ရင်းမြစ် == [http://www.mathetzin.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930174225/http://www.mathetzin.com/ |date=30 September 2019 }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] r653enaun1darz8flo6898wm400kwgf 1059525 1059524 2026-10-19T19:43:39Z Sakura emad 102429 Restored revision 1059521 by [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] ([[en:w:User:BrandonXLF/Restorer|Restorer]]) 1059525 wikitext text/x-wiki ပုဂံမတည်ထောင်မီကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံဧရိယာသို့ တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများစွာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ခြင်းသည် မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် တိုင်းရင်းသားဖွဲ့စည်းမှုအပေါ် အရေးပါသက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် တောင်အာရှအရှေ့ပိုင်းရှိ လူမျိုးစုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများဆုံဆည်းရာအချက်အချာတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာမြေတွင် မူလအင်ဒို-ချိုင်းနားဘာသာစကားသုံးလူမျိုးများဖြစ်သည့် [[မွန်-ခမာ]] (Mon-Khmer) မျိုးနွယ်စုတို့သည် အရင်ဆုံးနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များကထင်ရှားစွာ သတ်မှတ်ကြသည်။<ref group="1">1</ref> ဤအချိန်ကာလအတွင်းတွင်လည်း [[အရှေ့အာရှ|အရှေ့အာရှဒေသ]]တွင် အာအင်းကြီးမားစွာပြန့်နှံ့လာသည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အုပ်စု]] ဝင်လူမျိုးများလည်း မြန်မာ့မြေပေါ်လို့ တစ်စ တစ်စ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် များစုသည် တောင်တန်းဒေသများတွင်နေထိုင်ကြပြီး တချို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း]]ဒေသ များသို့ရောက်လာပြီး [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]]ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ထို တရုတ်-တိဗက်အုပ်မှာခွဲထွက်လာသော[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]တို့၏ အစောဆုံးယဉ်ကျေးမှုသက်တမ်းသည်တရုတ်နှင့်ခေတ်ပြိုင် ငါးထောင်နှစ်ကျော်ရှိကြောင်း သမိုင်းရေးသားမှုအချို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာအချက်အလက်များမှတဆင့် ထင်ဟပ်သည်။ တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည်လည်း နန်ကျောက်ရှိ အနွယ်တူ [[ယီ လူမျိုး|ယီလူမျိုး]]များ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ တောင်ဘက် မြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ ပြောင်းရွေ့အခြေချခဲ့ပြီး [[ပျူလူမျိုး]]များနှင့် ရောနှောက [[ဗမာလူမျိုး]]များဖြစ်လာကြသည်။<ref group="၂">၂</ref> ထိုအတူ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ကွမ်းရှီးနှင့်ကွမ်တုန်း ဒေသများမှာ [[ခရာ-တိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်စကားပြောအုပ်စု]]မှ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးများ]] သည် လည်း မြောက်ပိုင်းမှဟန်တရုတ်လူမျိုးများ၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အုပ်စုနှစ်ကွဲက အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ အလုံးအရင်းဖြင့်ရောက်ရှိလာသည်။ ပထမအုပ်အစုသည်တောင်ဘက် သို့ သွား၍ သံလွင်အရှေ့ပိုင်းဒေသမှ ထိုင်းနိုင်ငံတစ်လျှောက် [[လူးလူမျိုး|လူး]]၊[[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံ]] ၊ယွန်း၊ဒမ်၊[[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] လူမျိုးစုများဖြစ်လာပြီး ဒုတိယ အုပ်စုသည် အနောက်ဘက်သို့ ရွေ့ပြောင်းကာ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းကို ဗဟိုပြု၍ [[မိုင်းမော|မိုင်းမောလုံနိုင်ငံ]]ထူထောင်ခဲ့ပြီး မွန်ဂိုများဝင်ရောက်လာ၍ တောင်ဘက်သို့ရွေ့က ယနေ့ခေတ်ရှမ်းပြည်နယ် သံလွင်အနောက်ဘက်ဒေသများသို့ [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောဝ်]]၊[[ရှမ်းလူမျိုး|လုံ]]၊[[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|လျန်]]၊[[တိုင်းလေ့လူမျိုး|လေ]]၊ခန္တီး လူမျိုးစုများကွဲ၍ အခြေချခဲ့သည်။ == ရှေးဟောင်း ရှမ်းနှင့်ကရင် အခြား လူမျိုးစုများ == မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက် တောင်ကုန်းအရပ်ဒေသများ တဝိုက်တွင် ပုဂံပြည်မတိုင်ခင် နှစ်ရာစု အတန်ကြာ လောက်ကပင် တရုတ်-တိဗက် လူမျိုးစုများသည် ဝင်ရောက် နေကြပြီး မိမိတို့နှင့် အနွယ်တူ လူမျိုးစုများအလိုက် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ပြီးစီး ကြောင်း သမိုင်းဝင်အထောက်အထား များတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ မိုးညှင်း ၊ မိုးကောင်း ၊ မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ ပိုင်း ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ပြည်နယ်များသည် ပုဂံပြည် မတိုင်မှီကပင် ထင်ရှားသည့်ပြည်နယ်များဖြစ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]]မတိုင်မှီအထိ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်များဖြစ်သည့်ချင်းလူမျိုး နှင့်ဂျိန်းဖော့ ခေါ် ကချင်လူမျိုးနွယ်များသည်ဝင်ရောက်ကြသည်ဟုထင်ယူဆခဲ့သည်။ ပါးစပ်ရာဇဝင်အရ “ လွန်ခဲ့သည့်ရာပေါင်းများစွာကမြန်မာပြည်စဝင်ချိန်တွင်အကိုဖြစ်သူချင်းကလေးရက်လောက်အရင်သွားနှင့်ပြီးသူသွားရာလမ်းမှတ်သားသိစေရန်ငှက်ပျော်ပင်ကိုတစ်ပင်ပြီးတစ်ပင်ခုပ်လျက် ရှိသည်ဟုဆိုခဲ့ကြသည်” ။ မြန်မာ နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း အရပ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်ပြီး မိမိ တို့ ဘာသာဘာဝ မြို့ပြပြည်နယ်များ တည်ထောင်၍ နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်း လူမျိုးစု များသည် ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းဖြစ်ပေါ် တိုးတက်မှုနှင့် ဆက်စပ်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ထိုအချိန်က [[တရုတ်]]ပြည်ယူနန်နယ် တွင် တန်ခိုး အင်အားကြီးမား လျက်ရှိ သည့် နန်ချို နိုင်ငံနှင့်သာ ပထဝီဒေသ အရ ဆက်စပ်နေသည် တကြောင်း။ လူမျိုးရေးအရ ဆက်စပ်နေသည် ကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ယခုခေတ် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် အရှေ့ပိုင်း တောင်ကုန်း အရပ်ဒေသများဘက်သို့ပြန့်နှံ့ဝင်ရောက်လျက်ရှိသည့် ရှမ်းလူမျိုးစုများကဲ့သို့ ကရင်လူမျိုးစုများသည်လည်း ယခုခေတ် [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် မိုးဗြဲနယ်များတွင်၎င်း ၊ တောင်ငူ နှင့် [[စစ်တောင်းမြစ်]] အရှေ့ဘက် တောင်တန်းဒေသများတွင်၎င်း ဝင်ရောက်နေကြပြီဟု အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ အချို့သမိုင်း သုတေသီများက ကရင်လူမျိုး များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သို့ရှေးအကျ ဆုံးဝင်ရောက်လာကြ သည့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင် များ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည် ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကရင်အမျိုးသားများ အကြောင်း ရေးသားခဲ့သည့် မာရှယ်ဆိုသူက ကရင်လူမျိုးများသည် နီဂရစ်တို(negrito) များ မြန်မာနိုင်ငံ၌နေထိုင်စဉ် ရှေးပဝေသဏီ အချိန်လောက်ကပင် ဝင်ရောက် နေထိုင် လျက်ရှိသည် ဟု ယူဆကြောင်းယင်း၏ စာအုပ်တွင် ရေးသား ဖော် ပြထားသည်။ မွန် ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္မိသထုံကို မတည်ထောင်မှီက ကရင်လူမျိုးနွယ်စုဖြစ်သည့် ပအိုဝ်း များသည် သထုံဘက်သို့ ဝင်ရောက်လျက် ရှိပြီဟု ရေးသားထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ * ဒေါ့ဗ် မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * == ပျူနိုင်ငံ == ထိုင်းလင်းခေါ် ယိုးဒယားရှမ်းများ ဝင်ရောက်မလာမှီ ယခုထိုင်းလင်းခေါ် ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် အရှေ့အာရှတိုက်တောင်ပိုင်း အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ်ဝှမ်းတဝိုက်တလျောက် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့ သည့် ခမာလူမျိုးများ၏ ကမ္ဗောဒီးယားနိုင်ငံခေါ် ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီး ရှိသကဲ့သို့ ၃ ရာစုမတိုင်မှီကပင် ဗီ ယက်နန်ဘက်တွင် စမ္ပပြည်များ တည်ရှိခဲ့သည်ကို ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အဆောက်အဦးများ၊ ရှေး ဟောင်း ကျောက်စာများ တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည့်၊ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနံမြစ်ဝှမ်းမြောက်ပိုင်း ဒေသအား ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသအား အယုဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရာဝတီပြည်ဟု ဖေါပြထားသည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ထိုင်းရှမ်းများသည် တရုတ်ပြည်ယူနန်နယ်တွင် နန်ချိုနိုင်ငံအား တည်ထောင်၍ တ ရုတ် ဧကရာဇ်အား လက်ဆောင်ဘဏ္ဍာ ဆက်သရသည့် တရုတ် လက်အောက်ခံ တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်၊ ပျူလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်သည့် သမိုင်းဝင် တရုတ်စာပေ ထန်ရာဇဝင်ဟောင်းများမှ ကောက်နုတ်ဖေါပြရလျှင် [[ပျူလူမျိုး]]များအား ၄ ရာစုလောက်ကပင် များစွာတိုးတက် ယဉ်ကျေးသည့် လူမျိုးတမျိုး ဖြစ်ပြီး ၈ ရာစု လောက်တွင် ကြီးကျယ်ခန်းနား အံ့ဩဖွယ်ရာမြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးပေါင်း ၁၈ နယ်မျှရှိ ကြောင်း ဘုရင်မင်း၏ အမည်ကား မဟာရာဇာတည်း ။ အမတ်ချုပ် အမည်က မဟာသေနတည်း။ မင်းကြီး မဟာရာဇာသည် ခရီးတိုသွားသည့်အခါ ရွှေကြိုးခတ်သည့် ထမ်းစင်စီးပြီး ။ ခရီးရှည်သွားလျှင် ဆင်စီးသည်။ မိဖုရားမောင်းမတရာကျော်ရှိသည်၊ မြို့တော်တံတိုင်းဝန်းကျင်အား စဥ့်အုတ်နှင့်စီထားသည်။ ကျုံးကမ်းပါးကို အုတ်စီသည်။ တံတိုင်းအတွင်း၌ သောင်းပေါင်းများ စွာသော မိသားစုများ နေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ရာကျော်ရှိသည်။ ကျောင်းပရဝုဏ်က အစ အခန်းများပါ ရွှေငွေမွမ်းမံ၍ အနီအဝါစသည့် တောက်ပသည့်ဆေးများရေးခြယ်ထားသည်။ ချိတ်ရောင်ခံ ဆေးသုတ်၍ ပန်းထိုး ကော်ဇောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ လူအများသည် မေတ္တာရှေ့ထားပြီး သတ္တဝါအများကို သတ်ဖြတ်ညှင်းဆဲရန် ဝန်လေးသည်။ မာန်မာန နှိမ့်ချ၍ ရည်မွန်သည်ကို တန်ဘိုးထားသည်။ စကားအပြောအဆိုနည်း၍ ဗေဒင်ဆရာပေါသည်။ ဤမျှကြီးကျယ် ထင်ရှားသည့် ပျူလူမျိုးများသည် ၉ ရာစုလောက်တွင် နန်ချိုထိုင်းရှမ်းများ၏ ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးမှုကို ခံလိုက်ကြရသဖြင့် ပျူ လူမျိုးများ တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြို့ပြ ပြည်နယ်များသည် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ထို့အတူ လူမျိုးတမျိုးအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပဲ ကစဥ့် ကလျား ဖြစ်သွားရတော့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးနှင့်သရေခေတ္တရာ == ဗုဒ္ဓဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း နယ်စပ် [[နီပေါနိုင်ငံ]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည့် သာကီဝင် မင်းတပါး ဖြစ်သည်၊ မင်းသား၏ အဘိုးသည် သာကီဝင် လူမျိုးနွယ်စုအတွင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ မြစ်ညာအရပ် တကောင်းတွင်လာနေသည်။ ထိုမင်းအမည်မှာ အဘိရာဇာဟုခေါ်သည်။ ကြီးမြတ်သော မင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊ အဘိရာဇာမင်း ကွယ်လွန် သည့်အခါ သားနှစ်ပါးက နန်းလုကြရာ အကြီးက တောင်ဘက် သို့ထွက်လာပြီး ရခိုင်ဓညဝတီသို့ရောက်သွား သည်။ မင်းသားအငယ်က အထက် အညာကို အနိုင်ရလိုက်သည်။ တကောင်း နန်းဆက်မှာ ကံရာဇာငယ် ကစသည့် မင်းဆက် ၃၂ ဆက် မြောက်တွင် နန်ချို ရှမ်းများရောက် ဖျက်ဆီး၍ ပြည်ပျက်ခဲ့ရသည်။ ပြည်ပျက်စဉ် အစု ၃စု ကွဲကာ တစုသည် ဧရာဝတီမြစ်ရိုး တကောင်း တောင် ဘက် မလယ်အရပ်တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ငါးရာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား လက်ထက်ကဟု ဆိုသည်။ အဘိရာဇာအား ဘိုးဘွားအရာမှ နှင်ထုတ်သည့် သဘောမျိုးနှင့် သာကီဝင် မင်းတပါးဖြစ်သည့် ဓဇရာဇာသည် မလယ်အရပ်သို့ ရောက်လာပြန်ပြီး ယင်းအရပ်တွင် ခိုကိုးနေသည့် သာကီဝင် မင်းသမီးတဦးနှင့် လက်ထပ်ပြီး ပျူမင်းဆက်ကို တကောင်းတွင် ထပ်၍ ထူထောင်ကြပြန်သည်။ ၁၇ နှစ် မြောက်မင်းသည် မဟာရာဇာမင်းကြီးဟု သောဘွဲ့အမည်ဖြစ်သည်။ မဟာရာဇာမင်းကြီး တွင် နန်းဆက်ခံမည့် သားတော်မရှိ၍ ယောက်ဖတော် ခေပဒုတအား အိမ်ရှေ့အရာ အပ်နှင်းသည် ခေပဒုတ မင်းသားသည် ရန်သူအား နှိမ်နင်းရန် တပ်ထွက်လာပြီး ရန်သူအား နှိမ်နင်းပြီးနောက် မူလနေထိုင်ရာနှင့် အလွန်ကွာဝေးသည့် နေရာရောက်နေသောကြောင့် နောင်အခါ သရေခေတ္ကရာဖြစ်မည့် နေရာတွင် ရသေ့ဝတ် လိုက်သည်။ ရသေ့ကြီး၏ ယောက်ဖ မင်းကြီးတွင် မျက်မမြင် မင်းသား ညီနောင်နှစ်ပါး ရှိသည် ။ မွေးစကပင် ဖျောက်ဖျက်ရန် မင်းကြီးက ခိုင်းသော်လည်း မယ်တော်က တိတ်တဆိတ် မွေးထားခဲ့သည်။ ညီနောင်မင်းသား နှစ်ပါး အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ မင်းကြီးကသိပြီး ဖေါင်ပေါ်တင်ကာမြစ်ထဲမျှောလိုက်သည်။ မြစ်တွင် မျှောပါ လာရင်း မျက်စေ့ အလင်းရသည်။ မြစ်အောက်ပိုင်း အကြေအရပ်တွင်ရှိသည့် ဦးကြီးရသေ့နှင့်တွေ့ကာ ဦးကြီး ရသေ့၏ အစီအမံအတိုင်း မဟာသမ္ဘဝမင်းသားနှင့် ပျူမင်းသမီး နန်းခမ်းအား ထိမ်းမြားစေပြီး ပျူတို့အား အုပ်ချုပ် မင်းလုပ်စေသည်။ ထိုသူတို့မှ ဒွတ္တဘောင်မင်းသားကိုဖွားမြင်သည်။ ဒွတ္တဘောင်မင်းဖြစ်သည့်အခါ အလွန်ကျယ်ဝန်းသည့် သရေခေတ္တရာမြို့ကြီးအားတည်ဆောက်ပါသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာ တော်အား ထောက်ပံ့ပြီး နေ့စဉ် ရဟန်းသံဃာ သုံးသောင်းအား ပစ္စည်းလေးပါး လှူသည်။ ဒွတ္တ ဘောင်းမင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဘုရားများ မှာ သောကြမဘုရား ၊ ညီးညီးဘုရား ၊ စီးစီးဘုရား ၊ ဘောဘော ဘုရား၊ ပုထိုးကြီးဘုရား များဖြစ်သည်။ သို့သော် မင်းကြီးသည် သာသနာမြေ ( ဘုန်းကြီးကျောင်း ) မြေအား သိမ်းယူခဲ့သောအမှုကို ပြုခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူတို့၏ လေးစားမှုအား မရတော့ပဲ အခွန်အကောက်များ ရရှိမှု နည်းပါးခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် ကိုယ်တော်တိုင် တိုင်းခန်း လှည့်လည်၍ အခွန်ခံထွက်ပြန်ရာ ၊ ပန်ထွာ (တောင်တွင်းကြီး) မင်းသမီးနှင့်တွေ့ပြီး ပန်ထွာမင်းသမီး အား ယစ်မူးရင်း မဆင်မခြင်သွားလာရာမှ မုန်တိုင်းမိကာ ရေနစ်ပျောက် ဆုံးသွားသည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းတို့တွင် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး အကြောင်း ရေးသားဖော်ပြကြရာတွင် အရေးပါဆုံး အချက်မှာ ဗုဒ္ဓသာသနာအား စည်ပင်ထွန်းကား ရန် ဘုရင်များသည် ထောက်ပံ့ခဲ့သော်လည်း သာသနာအား ထိခိုက် ဖွယ်ရာတစုံတခု လုပ်မိသည်နှင့် ဘေးဒဏ်သင့်၍ ပျက်စီးရပုံကို ထင်ရှားစွာ ရေးသားဖေါပြကြသည် ကို လေးနက်စွာ သံဝေဂ ယူသင့်ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး - ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ သမိုင်း စာအုပ် စာမျက်နှာ ၁၈၁ မှ ၁၈၈ ထိ ကောက်နုတ်ဖော်ပြသည်။ == ရှေးဟောင်းရခိုင်လူမျိုးများ == ပျူနှင့်အနွယ်တူ ကမ်းယံလူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသ ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သည့် အချိန် ကာလလောက်မှာပင် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင် အခြားလူမျိုးစုများ သည်လည်း ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ များသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဒေသများဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သမိုင်းများကို လေ့လာသည့်အခါ ရှေးအကျဆုံး မင်းဆက်များနှင့်ပြည်နယ်များသည် စစ်တွေပတ်ဝန်း ကျင် ဒေသတဝိုက်လောက်တွင် အခြေခံသည်ကို အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်ခြေချသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှာ ပျူနှင့်အနွယ် တူ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများမှ တဆင့် ဝင်ရောက်လာဖွယ်ရာ ရှိ သည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသားဖော်ပြထားသည်မှာ [[ဗုဒ္ဓ]] ပွင့်တော်မမူမှီ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်လောက်မှစ၍ ဓညဝတီ ကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ ဆက်မျှ စိုးစံခဲ့ ကြောင်း ဒုတိယ အကြိမ်ဓညဝတီကိုတည်ထောင်သည့် ကံရာဇာကြီးမင်းဆက် ၂၉ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယမင်းသည် ဗုဒ္ဓနှင့်ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြကြသည်။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည့် သမိုင်းဝင်ထောက်အထားများအရ ပုဂံပြည်မတိုင်မှီ ရာစု နှစ်များစွာကပင် ပြည်နယ်ကလေးများ မင်းဆက်များ ထူထောင်ပြီးစီးကြောင်း တွေ့ရှိရသည် အထူးသဖြင့် ဝေသာလီ သပိတ်တောင် ဓညဝတီပြည်နယ်များသည် သူ့ခေတ်နှင့် သူ့အခါ ထင်ရှားကြီး ကျယ် သည့်ပြည် နယ်များဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတခုလုံးကိုစည်းလုံးသိမ်းသွင်းသည့် မင်းဆက် များ မရှိခဲ့ပေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းရှိ သံတွဲသည် ၁၃ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည့်ပြည်နယ်ဒေသအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာတနိုင်ငံလုံးကို စတင်စည်းရုံးခဲ့သည့် ပုဂံမင်းဆက်ဘုရင်များ၏ လက် အောက်ပြည်နယ်များအဖြစ် ကျရောက်ခြင်း မရှိဘဲ သီးခြားကင်း လွတ်ခဲ့သည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး * စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း ၊ ၁၅ ၊ ၁၈ ရာစု * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၁ ) == ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများနည်းတူမြန်မာ နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ သာသနာကို အခြေခံ အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သူ လူမျိုးကြီး တမျိုးမှာ မွန်ခမာ အနွယ်ဝင် မွန်လူမျိုး များဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှ တိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် အိုနယ်လုစ်နှင့် ဟာဘတ် အေစတက်တို့က အာရှတိုက် တောင် ပိုင်းဒေသများသို့ ဦးစွာဝင်ရောက်လာ သည့် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များဟု ဆိုကြသည် သို့သော် တိဗက်တရုတ်နှင့်ထိုင်းအနွယ်ဝင်များနှင့် မဆိုင်ပဲ ဩစထရို အေရှတစ် အုပ်စုဝင် လူမျိုးနွယ်များအဖြစ် မွန်ခမာလူမျိုး များအား သတ်မှတ်ကြသည်။ အိန္ဒိယပြည် ဒဏ္ခိဏ ကုန်းမြေတဝိုက်ရှိ မွန်းဒတ်စ် လူမျိုးများ ၊ ဘင်္ဂလားနယ်ရှိ ဆန်သာလ် လူမျိုးများ ၊ အာသံနယ်ရှိ ခါဆီး လူမျိုးများ ၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပလောင် ။ ၀ ။ မွန်လူမျိုး များသည် မူလက လူမျိုးတမျိုးတည်းဖြစ် လိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက် လာကြရင်း အိန္ဒိယ ၊ မြန်မာ ၊ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် ဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြ သည်ဟု သမိုင်းသုတေသီများက ယူဆကြသည်။ မွန်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက် မလာခင်က ငှင်း တို့နှင့်အနွယ်တူ ခမာလူမျိုးများနှင့် အတူ အင်ဒိုချိုင်းနား တဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြကြောင်း သမိုင်းဝင်အ ထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။ ၁၃ ရာစု လောက်ကမှ ယိုးဒယား ( ထိုင်းလင်း ) များ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်။ အင်ဒို ချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ် မဲနံမြစ် ဝှမ်းဒေသ တဝိုက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် မြို့ဟောင်းမြို့ပျက်များ ၊ ဘာသာ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ၊ ရှေးဟောင်း ကျောက်စာများကို တွေ့ ရှိရသည်။ မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ မဲနှံမြစ်ဝှမ်း မြောက်ပိုင်း ဒေသကို ယောနကတိုင်း ဟရိပုဥ္စပြည်နယ် ၊ တောင်ပိုင်းဒေသကို အယဇ္ဈယတိုင်း ဒွါရဝတီပြည်နယ်ဟု ရေးသား ဖော်ပြကြပြီး အာရပ် ခရီးသွားမှတ်တမ်းများတွင် လည်း သုဝဏ္ဏဘုမ္ဓိတိုင်း၏ ကြီး ကျယ်ခန်းနားပုံကို ရေးသားထားကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများ သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] တောင်ပိုင်း ဒေသများ နှင့် ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့ကြပြီး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် အခြား ယဉ်ကျေးမှု များကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းမွန်လူမျိုးများ ( ၂ ) == ၃ ရာစု ခန့်ဝန်းကျင်လောက်တွင် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတွင် ပေါ်ပေါက် ခဲ့သည့် စမ္ပပြည်နယ်နှင့်၎င်း ၊ ၅ ရာစု လောက်တွင် စတင်တည်ထောင် ၍ ၁၃ ရာစု ခန့်လောက်အထိ အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် ကြီးကျယ် ကောင်းစားခဲ့သည့် ခမာ လူမျိုးများ ၏ ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတော်ကြီးနှင့် ရှေး ဟောင်းမွန်လူမျိုးများသည် ဆက်သွယ်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် မဲနံ မြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက်တွင် နှစ်ကာလ များစွာ နေထိုင်ပြီးမှ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဒေသ ဖြစ်သည့် တနင်္သာရီ ဘက်သို့ ပြန့်နှံဝင်ရောက်လာကြသည်။ ထို့နောက် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းများနှင့် ၊ စစ်တောင်း ၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ပဲခူးဘက်သို့ ပြန့်နှံ့လာပြီး ၉ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဥဿာပဲခူးပြည်နှင့် မာလ မင်းဆက်ကို ထူထောင်ကြသည်။ ထိုသို့ထူထောင်စဉ် မြန်မာနိုင်ငံပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဘက်ကိုအခြေစိုက်ထူ ရန်ကြိုးပမ်း အားထုတ်ကြသည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ချိုလာမင်းဆက်ဘုရင်များနှင့် တိုက်ခိုက်ကြရသည့် စစ်ပွဲများအကြောင်းအားမွန်ရာဇဝင်များ၌ ရေးသားထားသည်။၁ဝရာစုခန့်က အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းချိုလာမင်းဆက် ရာဂျန်ဒရာမင်းသည်မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားကြောင်း ဖော် ပြထားသည်။ ခမာ လူမျိုးတို့၏ ကမ္ဗောဒီးယား နိုင်ငံ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့စဉ်က မွန်လူမျိုး တို့၏ မြို့ပြ ပြည်နယ်များကို ယင်း တို့ နိုင်ငံ၏ အစိပ်အပိုင်းတခုအဖြစ် ဆက်ဆံခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းလက်ထက်တွင် ဥဿ ပဲခူး အား မဲနံမြစ်ဝှမ်းမှ ဂျွန်းစစ်သည်များ လာရောက် တိုက်ခိုက်၍ [[အနော်ရထာ]]ဘုရင်၏ တပ်များက သွားရောက်ကူညီရကြောင်း ရာဇဝင်သမိုင်းများ၏ ရေးသားထားချက်များကိုလည်း ဆက်စပ်လေ့လာကြည့်နိုင်သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးများသည် တနင်္သာရီမှ ပဲခူးအထိပြန့်နှံ့လာပြီး ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ် ဒေသတခုလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားကြသည်။ ရန်ကုန် မြောင်းမြ ပုသိမ် ဖျာပုံ ကျိုက်လတ် တွံတေး ဒေးဒရဲ လပွတ္ကာ ဓနုဖြူ ကျုံပျော် မြို့များသည် မွန်လူမျိုးများ တည်ထောင် ခဲ့ကြသည့်မြို့ပြများ ဖြစ်ပြီး အခေါ် အဝေါ် များသည်လည်း မွန်လူမျိုးတို့ ဝေါဟာရများ ဖြစ်သည်။ ၁၄ ရာစုခန့်လောက်တွင် ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့ အပြည်ပြည် အကွဲကွဲ အပြားပြား အမင်းမင်း ဖြစ်နေခြင်း အား ရာမညတိုင်းကို စတင်ထူထောင် သည့် ဝါရီရူမင်းဆက် ရာဇာဓိရာဇ်ဘုရင်က ပထမဦးဆုံးအကြိမ် စည်းလုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း မွန်လူမျိုးတို့၏ မြို့ဟောင်းများ စေတီများ ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများအား လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွင် ရှေးဟောင်း ပျူလူမျိုးများကဲ့သို့ ဗြဟ္မဏနှင့် မဟာယနများကို မတွေ့ရှိရဘဲ ထေရဝါဒဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုများကိုသာ တွေ့ရှိရသည်။ ပိသုကာနည်းမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းသို့နွယ်ကာ ပါဠိစာပေကိုသာသုံးစွဲပြီး အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယ နိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသသုံး ပါလဝအက္ခရာမျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ ။ ဗညားဒလ * အရှေ့တောင်အာရှ ရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာ ရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ == ရှေးဟောင်းပျူလူမျိုးများ == သဘာဝ အရိုင်းသက်သက်မျှသာ ရှိသေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပထမဦးဆုံး တိုးဝှေ့ဝင်ရောက်လာသည်မှာ အနောက်တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများဖြစ်သည်။ ပျူနှင့်အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယ ပြည် အရှေ့ဘက်ဒေသများမှ အစုစု ကွဲကာ ဧရာတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် သို့ ပြန့်နှံ့သွားကြဟန်ရှိသည်။ ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသသို့လည်း ဝင်ရောက်သွားကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတဝိုက် တွင် ပျူလူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင် သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များ၊ အသုံးအဆောင်များအား ရှာဖွေတူးဖော် တွေ့ရှိချက်အရ ရှေးဟောင်း ပျူ လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[ရွှေဘို]] [[မုံရွာ]] အလောင်းတော် ကဿပ ဖိုးဝင်းတောင် ၊ ဟန်လင်းကြီး၊ တကောင်း၊ မြင်းခြံ၊ [[ပုဂံ]]၊ ပုပ္ပား၊ [[မကွေး]]၊ မင်းဘူး၊ သရက်၊ တောင်တွင်းကြီး ရမည်းသင်း၊ ညောင်လွန်၊ ပြည်၊ မှော်ဇာနယ်များတွင် မြို့ပြပြည်ရွာများ ထူထောင်ခဲ့ကြ သည်ဟု အထောက်အထား အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းအား တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမနှင့်ဝါရမမင်းဆက်များ ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာ ဖွေတွေ့ရှိရသည်။ ဝိကရာမနှင့် ဝါရမမင်းဆက် များသည် ၊ ၇ ရာစုခန့်လောက်က သရေခေတ္တရာတွင် စိုးစံခဲ့ ကြောင်း အရိုးအိုးများပေါ် တွင် ကမ္ဗည်း ထိုးထားသည့် စာတမ်းများက အ ခိုင်အမာသက်သေခံ လျက်ရှိသည်။ ယင်းအနောက် တိဗက်အနွယ်ဝင် ပျူ လူမျိုးများနှင့် အနွယ်တူလူမျိုး များသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသ သို့ ရောက်နှင့်နေကြသော အင်ဒိုအာရိယန်များနှင့် နှစ်ကာလ အတန်ကြာ နေထိုင်လာခဲ့သော ကြောင့် အင်ဒို အာရိယန်များထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိလာဖွယ်ရှိသည်။ တူးဖော်တွေ့ ရှိရသည့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊ ရုပ်တုဆင်းထုများကိုကြည့်၍၊ ဗြဟ္မဏ၊ မဟာယန ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စသည်ဖြင့် ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားစွာ တွေ့ ရသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာနည်းမှာ ၊ အိန္ဒိယပြည် ဂုတ္တခေတ်သို့နွယ်နေပြီး သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေများကိုသုံးစွဲကြောင်း သိရသည်။ အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သုံးဗြဟ္ဓီသို့နွယ်သည့်ကဒမ္ဘ အက္ခရာမျိုးနှင့်ဆင်တူလေသည်။ သမိုင်းဝင်တရုတ်နန်းတွင်း မှတ်တမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေများ ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပျူလူမျိုးများသည် ၄ ရာစုလောက်ကတည်းက တိုးတက် ယဉ်ကျေးလျက်ရှိသည့် လူမျိုးအဖြစ်ဖော်ပြထားသည်။ ၈ ရာစုလောက်တွင် ပျူလူမျိုးများတွင် ကြီးကျယ်ခန်းနားပြီးအံ့ဩလောက်ဖွယ်ရာ မြို့ကြီး ၅ မြို့နှင့် ပြည်နယ်ကလေးများ ၁၈ နယ် မျှရှကြောင်း ပျူမင်းသားအရှင်သခင်များတွင် အချွေအရံများ ကျေးကျွန်သင်းပင်းများရှိကြောင်း ယူနန်နယ် နန်ချိုဘုရင်သည် ပီကင်းတရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်ထံ အဖူးအမျှော် လာရောက်သည့်အခါ သံအဖွဲ့နှင့်အတူ ပျူ မင်းသားအကြီးအကဲနှင့် ကချေသည် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့လည်းပါလာကြောင်း ဖော်ပြမှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) == ပုဂံပြည်မတိုင်ခင်က မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထေရဝါဒသာသနာ == ရှေးနှစ်ပေါင်း ငါးထောင်လောက်က အင်ဒို အာရိယန်လူမျိုးများ ဂင်္ဂါ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းများသို့ မ ဝင်ရောက်မပြန့်နှံ့မီနှင့် မောင်းဂွတ် အနွယ်ဝင်များ အာရှ တိုက်အရှေ့ပိုင်း အရှေ့တောင်ပိုင်းများသို့ မဝင်ရောက် မပြန့်နှံ့သေးမီကပင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်လက်နက်များ အသုံးပြုခဲ့ သည့် ရှေးဟောင်း လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသများနှင့် ပဲခူးခရိုင်၊ မြင်းခြံ၊ ပခုတ္ကူ၊ သရက်၊ မကွေးခရိုင်နှင့် ရခိုင် တနင်္သာရီကမ်းရိုးဒေသများတွင် အနှံ့အပြားရှာဖွေတူးဖော်ရရှိခဲ့သည်၊ ကျောက်ခေတ် လူမျိုးများ နောက်ပိုင်း ၊ [[အာရှတိုက်]] အရှေ့တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်းများသည်မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တွင် နှစ်အတန်ကြာနေထိုင် သွားကြ သည်ဟု ယူဆရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတဝိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော် က နေထိုင်သွားခဲ့ကြသည့် အင်ဒိုနီး ရှင်း များအား ရှေးခေတ် ပထဝီီပညာရှင်ကြီး တိုလေမီက လူသားစား အရိုင်းအစိုင်းများ ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မြိတ် ကျွန်းစုတဝိုက်ရှိ ဆလုံလူမျိုးများသည် အင်ဒိုနီးရှင်း အကြွင်းအကျန်များဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြ သည်။ နောက်ပိုင်း အင်ဒိုအာရိယန်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယပြည်သို့၎င်း။ မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင်များသည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းများသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ယင်းလူမျိုးကြီး နှစ်မျိုးသည် အာရှတိုက်သို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး တွေ့ဆုံခဲ့ကြ သည်ကို အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ သမိုင်းပညာရှင်များက လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ငါးရာနှင့် သုံးထောင်ခန့်အကြားဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ မောင်းဂွတ်အနွယ်များအား အိန္ဒိယ ပြည်တွင် အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် အရှေ့တိဗက်နှင့် အနောက်တိဗက်ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စုကွဲသွားသည်။ အရှေ့တိဗက်အုပ်စုက တရုတ်ပြည် ယူနန် နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး အနောက် တိဗက်အုပ်စုက အိန္ဒိယပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ အနောက် တိဗက်အုပ်စုကို အင်ဒိုအာရိယန်များက ဖိသဖြင့် မဏိပူရ၊ အာသံနယ်များမှ တဆင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်သွားကြသည့် အရှေ့တိဗက်အုပ်စုသည် တရုတ်က ဖိသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ အစုစုကွဲပြီးဝင်ရောက်လာကြပြန်သည်။ သို့ရာတွင် မောင်းဂွတ်အနွယ်ဝင် မွန်ခမာ လူမျိုး စုများသည် အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်ဒေသများသို့ သမိုင်း၏ ခပ်စောစော အချိန်ပိုင်းလောက်ကပင် ဝင်ရောက်နေကြပြီဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့ သည့် နှစ်ပေါင်း၂၀၀၀ နှင့် ၂၅၀၀ ကြားတွင် တရုတ်ပြည် ချင်မင်းဆက် ဘုရင်များသည် ယခင်က လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲ အပြားပြား ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသည့်ပြည်နယ် များအား တရုတ်ပြည်ကြီး တပြည် ဖြစ်လာရန်စည်းလုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ အိန္ဒိယပြည် ( တောင်ပိုင်း မှလွဲ၍ ) စန္ဒဂုတ်မင်း ဆက်ဘုရင်များ သည် လူမျိုးစုအလိုက် အကွဲကွဲအ ပြားပြား ဖြစ်နေပေါ်နေကြသည့် ၊ မာဂဓ ၊ ဝိဒေဟ ၊ ကောသလ ၊ ပဥ္စလာစသည့် ပြည်နယ်များကို သိမ်းသွင်းပြီး အိန္ဒိယပြည်ကြီးကို စည်းလုံးနိုင်ခဲ့သည်၊ ထိုသမိုင်းများသည် အထောက်အထား ခိုင်လုံသည့် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်ပြည်တို့၏ သမိုင်းဝင်အဖြစ် အပျက်များဖြစ်သည်၊ ---- ကျမ်းကိုး * မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦးဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့်ရခိုင်ယိုးဒယားသင်းဂျာနယ်။ * ဒေါက်တာသန်းထွန်း ၏ ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * ဖန်ချုံ ( တရုတ်ရာဇဝင်ဆရာကြီး ) * ထန်တရုတ်မှတ်တမ်းဟောင်းများ * ရှေးဟောင်းမြန်မာခေတ်ဦး ပုဂံ နယူးယောက်။ ဂျေဂျေအော်စတင်။ -၁၉၆၉ လုစ် * အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅ * မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅) * ရှမ်းလူမျိုးများအကြောင်း။ ဒေါ့ဗ် == မူရင်း ရင်းမြစ် == [http://www.mathetzin.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930174225/http://www.mathetzin.com/ |date=30 September 2019 }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] gg9aapbygicrld5g0v6s8m6v4jqfb0h 4 9992 1059482 1057745 2026-10-19T14:37:17Z MediaWiki message delivery 21591 /* Tech News: 2026-43 */ အပိုင်းသစ် 1059482 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ခေါင်းစီး|နည်းပညာ|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၏ '''နည်းပညာ''' အခန်းသည် '''ဝီကီပီးဒီးယား''' ''အကြောင်း'' နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးရန် ဖြစ်သည်။ ဝီကီဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့ရန်နှင့် အင်္ဂါရပ်အသစ်များ တောင်းဆိုရန်များကို [[mw:Phabricator|Phabricator]] တွင် ပြုလုပ်ပါ ( [[mw:How to report a bug|ဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့နည်း]] ကို ကြည့်ပါ)။ <!-- All of the text for this top section is found at template:Villagepumppages --> မီဒီယာဝီကီ (MediaWiki) ဆိုင်ရာ အထွေထွေ မေးခွန်းများအတွက် [[mw:Project:Support desk|မီဒီယာဝီကီ အကူအညီ စားပွဲ]] သို့ သွားပါ။ |center=<div id="villagepumpfaq" style="padding-right: 30px; text-align: center; margin: 0 auto;">{{FAQ|see also=[[Wikipedia:FAQ/Technical]]|style=margin: 0 auto; width: 85%;|collapsed=yes}}</div> |3=WP:VPT|4=WP:VP/T|5=WP:TECHPUMP|6=WP:PUMPTECH}}<!-- -->__NEWSECTIONLINK__<!-- --> __TOC__ {{anchor|below_toc}} {{clear}}<!-- ကဏ္ဍကို စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးသို့ ကျေးဇူးပြု၍ မရွှေ့ပါနှင့်။ စာမျက်နှာ မော်ကွန်းထိန်းသိမ်းရာတွင် ပါဝင်သွားနိုင်၍ ဖြစ်သည်။ -->[[<!-- OK -->Category:ဝီကီပီးဒီးယား လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]] </noinclude><!-- မေးခွန်းအသစ်များကို ကျေးဇူးပြု၍ စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် ရေးသားပါ။ မေးခွန်းမေးမြန်းရန် အလွယ်ကူဆုံးနည်းလမ်းမှာ စာမျက်နှာအပေါ်ဖက်နားရှိ "ဆွေးနွေးချက်အသစ်" ကိုနှိပ်နိုင်ပါသည်။ --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၃၃၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၂၉၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၁၇၊ ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၇:၄၃၊ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၃:၃၀၊ ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၁၆၊ ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၃၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၃၀၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၀၃၊ ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၇:၅၁၊ ၂ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၅၂၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၃၅၊ ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])</bdi> ၁၁:၁၅၊ ၁၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၅၀၊ ၂၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၂၅၊ ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၁၈၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၁၈၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၀၀၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၀၅၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၄၃၊ ၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၂၀၊ ၁၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၂၁၊ ၁၈ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၅၂၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၇၊ ၂၉ မေ ၂၀၂၆ (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:기나ㅏㄴ@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၀၈၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၂၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၄၈၊ ၁၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၃:၀၄၊ ၂၃ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၁:၄၇၊ ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၃:၅၆၊ ၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၆:၁၀၊ ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၀၅:၄၅၊ ၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၄၈၊ ၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၉:၄၅၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၄၄၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၁:၀၂၊ ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၄၄၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၂၀:၅၂၊ ၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၈:၄၃၊ ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၅:၃၀၊ ၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၁:၅၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၀:၄၈၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> ၁၈:၅၁၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၀၇:၃၈၊ ၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20. * An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ၁၄:၃၇၊ ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> quo4vy5zch517v7zs2ga6ydi8w3b7vu 0 71984 1059557 887126 2026-10-20T11:15:50Z ~2026-55426-13 149616 1059557 wikitext text/x-wiki '''နမ္မတီးမြို့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အထက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ မိုးကောင်း-မိုးညှင်း ကားလမ်းနှင့် ရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အရေးပါသော မြို့ပြတစ်ခု ဖြစ်သည်။ {{Infobox settlement |name = နမ္မတီးမြို့ |official_name = နမ္မတီးမြို့ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = နမ္မတီးမြို့.jpg |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မိုးညှင်းခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = ၃၅,၀၀၀ ခန့် |population_as_of = ၂၀၁၄ |coordinates = {{coord|24|34|N|97|7|E|region:MM|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်၏ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းခရိုင်]] [[ကဏ္ဍ:မိုးကောင်းမြို့နယ်]] 700xrk2gepfxgp3m2s551emv463frci 1059558 1059557 2026-10-20T11:18:55Z ~2026-55426-13 149616 /* */ 1059558 wikitext text/x-wiki '''နမ္မတီးမြို့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အထက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]]တွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ မိုးကောင်း-မိုးညှင်း ကားလမ်းနှင့် ရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အရေးပါသော မြို့ပြတစ်ခု ဖြစ်သည်။ {{Infobox settlement |name = နမ္မတီးမြို့ |native_name =namti mare |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = နမ္မတီးမြို့.jpg |image_map = |map_caption = |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name ={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မိုးညှင်းခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = ၃၅,၀၀၀ ခန့် |population_as_of = ၂၀၁၄ |coordinates = {{coord|24|34|N|97|7|E|region:MM|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်၏ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းခရိုင်]] [[ကဏ္ဍ:မိုးကောင်းမြို့နယ်]] 2c36slqcbpf5y8yddw7e6if48h7wl3e 0 105839 1059554 1040059 2026-10-20T09:06:18Z Zawzawaungthwin 100038 [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] 1059554 wikitext text/x-wiki {{Infobox president | name = အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန် | image = Emmanuel Macron (cropped).jpg | office = [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] | term_start = ၁၄ မေ ၂၀၁၇ | term_end = | predecessor = [[ဖရန်ဆွာ ဟော်လန်]] | primeminister = Édouard Philippe<br/>Jean Castex<br/>Élisabeth Borne<br/>Gabriel Attal<br/>Michel Barnier<br/>François Bayrou | office1 = [[အင်ဒိုရာနိုင်ငံ ပူတွဲမင်းသားများ]] | primeminister1 = Xavier Espot Zamora | 1blankname1 = ကိုယ်စားလှယ် | 1namedata1 = Patrice Faure | term_start1 = ၁၄ မေ ၂၀၁၇ | alongside1 = [[ဂျုန်းအန်ရစ် ဗီးဗက်စ် အီ စစ္စလီယား]] | predecessor1 = [[ဖရန်ဆွာ ဟော်လန်]] | office2 = အရှေ့ဆက်ပါတီ သမ္မတ | term_start2 = ၆ ဧပြီ ၂၀၁၆ | term_end2 = ၈ မေ ၂၀၁၇ | predecessor2 = ရာထူးစတင် | successor2 = Catherine Barbaroux (ယာယီ) | office3 = [[:en:French Ministry for the Economy and Finance|စီးပွားရေး၊ စက်မှုနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ရေးရာ ဝန်ကြီး]] | term_start3 = ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၄ | term_end3 = ၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၁၆ | president3 = [[ဖရန်ဆွာ ဟော်လန်]] | primeminister3 = Manuel Valls | predecessor3 = Arnaud Montebourg | successor3 = Michel Sapin | birth_name = Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron | birth_date = {{birth date and age|1977|12|21|df=y}} | birth_place = Amiens, ပြင်သစ်နိုင်ငံ | party = အရှေ့ဆက်ပါတီ / ခေတ်ဆန်းပါတီ (၂၀၁၆–လက်ရှိ) | otherparty = {{plainlist| * ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ (၂၀၀၆–၂၀၀၉) * တစ်သီးပုဂ္ဂလ (၂၀၀၉–၂၀၁၆) }} | spouse = {{marriage|[[:en:Brigitte Macron|ဘရစ်ဂျက် တရိုနိုး]]|20 October 2007}} | parents = {{ubl|Jean-Michel Macron|Françoise Noguès}} | residence = ဧလီစီနန်းတော် | alma_mater = {{plainlist| * ပါရီ နန်တယ်ရ် တက္ကသိုလ် (အဆင့်မြင့်လေ့လာမှုများ မဟာဘွဲ့) * Sciences Po (ပြည်သူ့ရေးရာ မဟာဘွဲ့) * နိုင်ငံတော်အပ်ချုပ်ရေးကျောင် }} | awards = | signature = Emmanuel Macron signature.svg | website = {{plainlist| * {{url|https://www.elysee.fr|ဝဘ်ဆိုဒ်}} * {{url|https://www.twitter.com/EmmanuelMacron|တွစ်တာ}} * {{url|https://www.facebook.com/EmmanuelMacron/|ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်}} }} }} '''အီမန်နျူရယ် ဂျံ-မီရှဲလ် ဖရေဒေရိက် မက်ခရွန်'''({{lang-fr|Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron}}, {{IPA-fr|emaˈnɥɛl ʒɑ̃ miˈʃɛl fʁedeˈʁik maˈkʁɔ̃}}; [[၂၁ ဒီဇင်ဘာ]] [[၁၉၇၇]] ~ )သည် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]၏ ၂၅ ဦးမြောက် [[သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုမှစ၍ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ မှ ၂၀၁၆ အထိ သမ္မတ[[ဖရန်ဆွာ ဟော်လန်]]အစိုးရတွင် စီးပွားရေး၊ စက်မှုနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူဖူးသည်။ ၂၀၁၆မှာ စတည်ထောင်ခဲ့သော ခေတ်ဆန်းပါတီ ({{lang-fr|Renaissance}}) ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပါသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ သမ္မတ ရာထူးအလျောက်တာဝန်ယူရသော [[အင်ဒိုရာနိုင်ငံ]] ၏ ပူတွဲမင်းသား ဖြစ်သည်။ ==အစောပိုင်း ဘာဝ== ၁၉၇၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့မှာ အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန် သည် [[အာမျန်မြို့]] (Amiens) တွင် မိခင် ဆရာဝင်မ Francoise Noguès နှင့် ဖခင် အာရုံကြောဆိုင်ရာပါမောက္ခ Jean-Michel Macron မှမွေးဖွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.lejdd.fr/politique/dans-un-livre-anne-fulda-raconte-macron-cote-intime-3297407|access-date=၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၇|date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၁၇|title=Dans un livre, Anne Fulda raconte Macron côté intime|publisher=JDD à la Une|language=fr|archivedate=၁၉ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519063912/http://www.lejdd.fr/politique/dans-un-livre-anne-fulda-raconte-macron-cote-intime-3297407}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှာ မိဘ ၂ ပါး ပြတ်စဲကွားရှင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/qui_sont_le_frere_et_la_soeur_d_emmanuel_macron_392445|title=Qui sont le frère et la sœur d'Emmanuel Macron? – Gala|work=Gala.fr|access-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|language=fr|archivedate=၁၆ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170516114752/http://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/qui_sont_le_frere_et_la_soeur_d_emmanuel_macron_392445|url-status=live}}</ref> သူမိသားစုက ဘာသာမဲ့များ ဖြစ်ပေမဲ့ အသက် ၁၂ နှစ်ကလေးအနေနဲ့ အီမန်နျူရယ်က [[ကက်သလစ် အသင်းတော်]]ထဲ ရေနှစ်ခြင်းမင်္ဂလာပြုရန် တောင်ဆိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ယနေ့မှာ သူသည် ဘုရားရှိမှုကို သံသယရှိသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|last1=Gorce|first1=Bernard|title=La jeunesse très catholique des candidats à la présidentielle|url=http://www.la-croix.com/Religion/Laicite/La-jeunesse-tres-catholique-candidats-presidentielle-2017-04-10-1200838526|access-date=၇ မေ ၂၀၁၇|work=La Croix|date=၁၀ ဧပြီ ၂၀၁၇|archivedate=၁၂ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170512034816/http://www.la-croix.com/Religion/Laicite/La-jeunesse-tres-catholique-candidats-presidentielle-2017-04-10-1200838526|url-status=live}}</ref> Lycée la Providence ယေးရှုအသင်းဂိုဏ်းကျောင်း မှာ ပညာသင်ယူပြီး [[ပါရီမြို့]] စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီကျောင်း ({{lang-fr|Lycée Henri-IV}}) မှာ နောက်ဆုံးနှစ် သင်တန်းဝင်ပြီး အထက်တန်းကျောင်းဘွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref name=galabio>{{cite web |url=http://www.gala.fr/stars_et_gotha/emmanuel_macron |title=Emmanuel Macron |language=fr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170509094137/http://www.gala.fr/stars_et_gotha/emmanuel_macron |archivedate=၉ မေ ၂၀၁၇ |work=Gala France |date=၃ မတ် ၂၀၁၇}}</ref> သူ့မိဘတွေက အီမန်နျူရယ်နှင့် မင်္ဂလာဆောင်ပြီး ကလေး ၃ ယောက် ရှိပြီးသော ကျောင်းဆရာမ [[ဘရစ်ဂျက် ဩဇီရဲ]] နဲ့ အလွန်ရင်းနှီးမှု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို စိုးရိမ်၍ သူ့ကို ပါရီမြို့သို့ ကျောင်းအသစ်သို့ ပို့ခဲ့သည်။ အီမန်နျူရယ် နောက်ပိုင်းဘာဝမှာ ဤကျောင်းဆရာမကို ဇနီးအဖြစ်ယူခဲ့သည်။<ref name=schoolmove>{{cite news|title=What Emmanuel Macron's home town says about him|url=https://www.economist.com/news/europe/21721637-french-presidential-favourite-was-shaped-amiens-place-he-outgrew-what-emmanuel-macrons|access-date=၅ မေ ၂၀၁၇|newspaper=The Economist|date=၄ မေ ၂၀၁၇|archivedate=၄ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170504200149/http://www.economist.com/news/europe/21721637-french-presidential-favourite-was-shaped-amiens-place-he-outgrew-what-emmanuel-macrons|url-status=live}}</ref> ဤ စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီကျောင်း မှာဘဲ ရိုးရိုးတက္ကသိုလ်ဘွဲ့လဲ ရရိုခဲ့သည်။<ref name=neva>{{cite book |title=88 notes pour piano solo |url=https://archive.org/details/88notespourpiano0000thio |last=Thiollet |first=Jean-Pierre |date=၂၀၁၅ |publisher=Neva Editions |page=[https://archive.org/details/88notespourpiano0000thio/page/193 193]}}</ref> ပါရီ နန်တယ်ရ် တက္ကသိုလ် (Paris Nanterre University) မှာ ဒဿနိကဗေဒဘာသာရပ်ကို လေ့လာခဲ့သည်။ သူသည် Sciences Po ကောလိပ်မှာ Diplôme d'études approfondies အဆင့်မြင့်လေ့လာမှုများ မဟာဘွဲ့ကို ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ပြီးနောက် သူသည် နိုင်ငံတော်အပ်ချုပ်ရေးကျောင်း ({{lang-fr|École Nationale d'administration}}) မှာ ဆက်သင်ယူပြီး ပြည်သူ့ရေရာ မဟာဘွဲ့ ထက်မှန်ရခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.jeuneafrique.com/225217/politique/emmanuel-macron-le-coup-droit-de-hollande/|title=Emmanuel Macron, le coup droit de Hollande – JeuneAfrique.com|date=၃ မတ် ၂၀၁၅|work=JeuneAfrique.com|access-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|language=fr|archivedate=၂၇ မတ် ၂၀၁၆|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160327052236/http://www.jeuneafrique.com/225217/politique/emmanuel-macron-le-coup-droit-de-hollande/|url-status=live}}</ref> ==စီးပွားရေးအလုပ်အကိုင်== ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှာ ကျောင်းပြီးနောက် ပြင်သစ်နို်င်ငံ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနမှာ စစ်ဆေးရေးမှူး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.lepoint.fr/editos-du-point/sophie-coignard/coignard-derriere-macron-l-ombre-de-jouyet-22-04-2016-2034081_2134.php|title=Coignard – Derrière Macron, l'ombre de Jouyet|last=Coignard|first=Sophie|date=၂၂ ဧပြီ၂၀၁၆|work=Le Point|access-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ |language=fr|archivedate=၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170807154801/http://www.lepoint.fr/editos-du-point/sophie-coignard/coignard-derriere-macron-l-ombre-de-jouyet-22-04-2016-2034081_2134.php|url-status=live}}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှာ ပြင်သစ်တိုးတက်မှုကိုထုတ်လွှတ်ရန်ကော်မရှင် ၏ လက်ထောက်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် Jacques Attali အောက်မှာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=http://www.france24.com/fr/20140827-emmanuel-macron-ex-banquier-touche-a-tout-a-bercy-economie-gouvernement-valls-portrait/ |title=Emmanuel Macron, un ex-banquier touche-à-tout à Bercy |language=fr |publisher=France 24 |date=၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၄ |access-date=၂၄ ဧပြီ ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170315135339/http://www.france24.com/fr/20140827-emmanuel-macron-ex-banquier-touche-a-tout-a-bercy-economie-gouvernement-valls-portrait/ |archivedate=၁၅ မတ် ၂၀၁၇}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှာ မက်ခရွန် အစိုးရစာချုပ်မှ သူ့ကိုယ်သူ ဝယ်ယူရန် [[ယူရို]] ၅၀,၀၀၀ ပေးချေခဲ့သည်။<ref>{{cite news|first=Patrick|last=Marnham|url=http://www.spectator.co.uk/2017/02/whos-behind-the-mysterious-rise-of-emmanuel-macron/|title=Who's behind the mysterious rise of Emmanuel Macron?|work=The Spectator|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇|access-date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇ |archivedate=၆ မေ ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170506183304/https://www.spectator.co.uk/2017/02/whos-behind-the-mysterious-rise-of-emmanuel-macron/|url-status=live}}</ref> ပြီးနော်က သူသည် Rothschild & Co ကုမ္ပဏီတွင် ငွေရေးကြေးရေး စစ်ဆေးရေးမှူးအလုပ်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/20160830.RUE5451/au-fait-il-faisait-quoi-chez-rothschild-emmanuel-macron.html|title=Au fait, il faisait quoi chez Rothschild, Emmanuel Macron ?|work=L'Obs|access-date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|language=fr-FR|archivedate=၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170727205907/http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/20160830.RUE5451/au-fait-il-faisait-quoi-chez-rothschild-emmanuel-macron.html|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန်သည် Le Monde ကုမ္ပဏီ ၏ ကြီးကြပ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင် စီးပွားရေးသမား Alain Minc နှင့် ရင်းနီးဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last1=Tricornot |first1=Adrien de |last2=Weisz |first2=Johan |title=Comment Macron m'a séduit puis trahi |trans-title=How Macron seduced then betrayed me |work=StreetPress |date=10 February 2017 |url=https://www.streetpress.com/sujet/1486723160-macron-le-monde |language=fr |access-date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ |archivedate=၂ ဇွန် ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170602235547/https://www.streetpress.com/sujet/1486723160-macron-le-monde |url-status=live }}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မက်ခရွန် Le Monde ၏ ပြန်လည်ငွေစုငွေထုတ်မှုနှင့် Siemens လျှပ်စစ်ကုမ္ပဏီ မှ Atos ကုမ္ပဏီ ကို ဝယ်ယူခြင်းကို နှစ်ခု အောင်မြင်ပြီးနောက် စီးပွားဖက်အဖြစ် ရာထူးတိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.lesechos.fr/16/12/2010/lesechos.fr/0201010007512_rothschild---cie-coopte-trois-nouveaux-associes.htm|title=Rothschild & Cie coopte trois nouveaux associés|date=၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၀|website=Les Échos|location=France|accessdate=၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archivedate=၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171008144859/https://www.lesechos.fr/16/12/2010/lesechos.fr/0201010007512_rothschild---cie-coopte-trois-nouveaux-associes.htm|url-status=live}}</ref> ထိုနှစ်တွင်ပင် မက်ခရွန်သည် Nestlé ကုမ္ပဏီ မှ Pfizer ၏ မွေးကင်းစကလေးများအာဟာရပစ္စည်းဌာနခွဲကို ယူရို ၉ ဘီလီယံဝယ်ဖြင့် ယူခြင်းကို အောင်မြင်စွာ ဦးဆောင်ပြီးနောက့် မက်ခရွန်သည် သန်းကြွယ်သူဌေးတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.challenges.fr/economie/emmanuel-macron-le-jeune-loup-de-l-elysee-qui-rassure-les-patrons_8564|title=Macron, ce chouchou des patrons qui succède à Montebourg|work=Challenges|access-date=၇ ဩဂုတ်|language=fr|archivedate=၁၉ မတ် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170319220932/https://www.challenges.fr/economie/emmanuel-macron-le-jeune-loup-de-l-elysee-qui-rassure-les-patrons_8564|url-status=live}}</ref> ==အစောပိုင်း နိုင်ငံရေး== အငယ်ဘာဝ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံသားများလှုပ်ရှားမှု အထဲဝင် ပါခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.marianne.net/politique/macron-ce-jeune-chevenementiste|title=Macron, ce jeune chevènementiste|date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅|work=Marianne|access-date=၂ ဩဂုတ်|language=fr|archivedate=၁၈ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170518212256/https://www.marianne.net/politique/macron-ce-jeune-chevenementiste|url-status=live}}</ref> Sciences Po ကောလိပ် မှာ ကျောင်းသာဖြစ်တုံးက [[ပါရီမြို့]] ၁၁ မြောက် မြို့နယ်စိုးမိုးရေးဒေသဝန်ကြီး ၏ လက်ထောက် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|title=Emmanuel Macron en marche vers l'Élysée|last=Prissette|first=Nicholas|publisher=Plon|year=၂၀၁၆|page=၇၉}}</ref> အသက် ၂၄ နှစ်ပြည့်ပြီးနောက် ၂၀၀၆ မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ [[ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ|ဆိုရှယ်လစ်ပါတီဝင်]] ဖြစ်ခဲ့<ref name=scan>{{Cite news|url=http://www.lefigaro.fr/politique/le-scan/coulisses/2015/02/18/25006-20150218ARTFIG00160-emmanuel-macron-n-est-plus-encarte-au-parti-socialiste.php|title=Emmanuel Macron n'est plus encarté au Parti socialiste|date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၅|work=Le Figaro|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|language=fr|issn=0182-5852|archivedate=၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170228084221/http://www.lefigaro.fr/politique/le-scan/coulisses/2015/02/18/25006-20150218ARTFIG00160-emmanuel-macron-n-est-plus-encarte-au-parti-socialiste.php|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၀ မှာ [[ဖရန်ဆွာ ဟော်လန်]] နှင့် တွေဆုံပြီး သူ့၏ ဝန်ထမ်းအထဲ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=liberation>{{Cite news|url=http://www.liberation.fr/futurs/2016/07/12/ces-journaux-qui-en-pincent-pour-macron_1465762|title=Ces journaux qui en pincent pour Macron|work=Libération|access-date=၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|language=fr|archivedate=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၆|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160911012801/http://www.liberation.fr/futurs/2016/07/12/ces-journaux-qui-en-pincent-pour-macron_1465762|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၂ မေ ၁၅ မှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံရွေးကောက်ပွဲ ပြီးနောက် သမ္မတအသစ် ဖရန်ဆွာ ဟော်လန်လက်အောက် သမ္မတရုံး ဧလီစီနန်းတော် (Palais de l'Élysée) ဒုတိယအထွေထွေအတွင်းရေးမှူး အကြီးတန်းရာထူး တာဝန်ဆောင်ရရို့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Arrêté du 15 mai 2012 portant nomination à la présidence de la République|url=https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do;jsessionid=525254F7DE760AA60A0966BE0BE4526F.tpdjo13v_2?cidTexte=JORFTEXT000025885873&dateTexte=&oldAction=rechJO&categorieLien=id|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archivedate=၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170802163553/https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do;jsessionid=525254F7DE760AA60A0966BE0BE4526F.tpdjo13v_2?cidTexte=JORFTEXT000025885873&dateTexte=&oldAction=rechJO&categorieLien=id|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ မှာ အလုပ်ထွက်ခဲ့သည်။ နုတ်ထွက်ရခြင်းအကြောင်းအရင်းမှာ ဝန်ကြီးချုပ်အသစ် [[မန်နျူဝယ် ဗောစ်]] (Manuel Valls) ၏ ပထမဆုံးအစိုးရတွင် မပါဝင်ရခြင်းကြောင့် စိတ်ပျက်ခဲ့ရခြင်းနှင့် သူအဆိုပြုထားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပေါ် အစိုးရမလက်ခံသောကြောင့် စိတ်ပျက်ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံရေးမှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.lepoint.fr/politique/emmanuel-berretta/hollande-remanie-l-elysee-et-recrute-laurence-boone-10-06-2014-1834370_1897.php|title=Hollande remanie l'Élysée et recrute Laurence Boone|last=Berretta|first=Emmanuel|date=10 June 2014|work=Le Point|access-date=၂ ဩဂုန် ၂၀၁၇|language=fr|archivedate=၁၄ ဇွန် ၂၀၁၄|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140614001530/http://www.lepoint.fr/politique/emmanuel-berretta/hollande-remanie-l-elysee-et-recrute-laurence-boone-10-06-2014-1834370_1897.php|url-status=live}}</ref> ===စီးပွားရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီး (၂၀၁၄-၂၀၁၇)=== ၂၀၁၄ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက် ဗောစ်ဒုတိယအစိုးရအဖွဲ့၏ စီးပွားရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီး ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref>{{cite news|first1=Sylvie |last1=Corbet |first2=Elaine |last2=Ganley |url=https://www.columbusceo.com/article/20140826/NEWS/308269576 |title=French gov't reshuffle expels dissident ministers |agency=Associated Press |date=26 ဩဂုတ် ၂၀၁၄ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140831011547/http://news.yahoo.com/french-govt-reshuffle-expels-dissident-ministers-171140970.html |archivedate=၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၄|url-status=<!--dead-->live }}</ref> Montebourg က လက်ဝဲယိမ်း ဥရောပသမဂ္ဂကိုယုံကြည်သက်ဝင်မှုမရှိသူဖြစ်ပြီး မက်ခရွန် က လစ်ဘရယ်ဝါဒကျ ဥရောပသမဂ္ဂကို အားပေးသူဖြစ်သောကြောင့် သတင်းမီဒီယာက မက်ခရွန်ကို ယခင်စီးပွားရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီး Arnaud Montebourg ၏ လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက် လိုခေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.lejdd.fr/Politique/Remaniement-Emmanuel-Macron-nouveau-ministre-de-l-Economie-est-l-anti-Montebourg-682762|title=Macron, l'anti-Montebourg|author=V.V.|website=Le Journal de Dimanche|date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၄|language=fr|archivedate=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170406172744/http://www.lejdd.fr/Politique/Remaniement-Emmanuel-Macron-nouveau-ministre-de-l-Economie-est-l-anti-Montebourg-682762|url-status=live}}</ref> စီးပွားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် မက်ခရွန်သည် စီးပွားရေးနှင့်လိုက်လျောညီထွေရှိသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးရာတွင် ရှေ့တန်းမှ ဦးဆောင်ခဲ့ပါသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် မန်နျူဝယ် ဗောစ်သည် မက်ခရွန် တွန်းအားပေးထားသော ဥပဒေကို ပါလီမန်ထဲ လွှတ်တော်အမတ်တွေ တုံ့ဆိုင်းနေသောလဲ တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး ဤဥပဒေကို သဘောတူလက်ခံအောင်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last1=Revault d'Allonnes|first1=David|title=Loi Macron: comment le 49-3 a été dégainé comme un dernier recours|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2015/02/17/loi-macron-un-49-3-degaine-comme-un-dernier-recours_4578328_823448.html|newspaper=Le Monde.fr|language=fr|date=၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇|archivedate=၂ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170702160040/http://www.lemonde.fr/politique/article/2015/02/17/loi-macron-un-49-3-degaine-comme-un-dernier-recours_4578328_823448.html|url-status=live}}</ref> ဤ ဥပဒေက ယခင်စီးပွားရေးဝန်ကြီး Arnaud Montebourg ဆလုပ်အပ်ခဲ့သောလဲ [[:fr:Loi pour la croissance, l'activité et l'égalité des chances économiques|မက်ခရွန်ဥပဒေ]]ဟု နာမည်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဤ ဥပဒေက ဝယ်ယူမှုစွမ်းအား နှင့် သက်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများအဆိုပါခေါ်သော အပါဝင်မျာ တနင်္ဂနွေနှင့် ညဘက်အလုပ်လုပ်ခြင်း၊ [[အများပြည်သူပို့ဆောင်ရေး]] ဇိမ်ခံဘတ်စကားများ၊ ကြွေးမြီကောက်သူများ၊ ဝတ်လုံတော်ရရှေ့နေများ၊ လေလံတင်သူများ၊ ဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီများထံမှ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ငှားရမ်းခြင်း စသောအရာတွေနှင့် သက်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို လျှော့ပေါ့ပေးသော ဥပဒေဖြစ်ခဲသည်။ <ref>{{cite web|url=https://blogs.wsj.com/briefly/2015/03/09/5-things-about-the-macron-law-2/|title=5 Things About the Macron Law|first1=William|last1=Horobin|first2=Stacy|last2=Meichtry|date=၉ မတ် ၂၀၁၅|website=The Wall Street Journal|language=en|archivedate=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170721133748/https://blogs.wsj.com/briefly/2015/03/09/5-things-about-the-macron-law-2/|url-status=live}}</ref> ဤဥပဒေကို သမ္မတ တွန်းအားပေး၍ ၂၀၁၅ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့မှာ အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.legifrance.gouv.fr/eli/loi/2015/8/6/EINX1426821L/jo/texte|title=LOI n° 2015-990 du 6 août 2015 pour la croissance, l'activité et l'égalité des chances économiques {{!}} Legifrance|website=legifrance.gouv.fr|language=fr|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archivedate=၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170707045859/https://www.legifrance.gouv.fr/eli/loi/2015/8/6/EINX1426821L/jo/texte|url-status=live}}</ref> ဤဥပဒေကြောင့် [[စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်]] (GDP) ၀.၃% မှ ၀.၅% တိုးလာနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.lefigaro.fr/conjoncture/2015/09/18/20002-20150918ARTFIG00250-la-loi-macronne-devrait-creer-que-peu-de-croissance.php|title=La Loi Macron ne devrait créer que peu de croissance|last=Visot|first=Marie|date=၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၇|work=Le Figaro|language=fr-FR|issn=0182-5852|archivedate=၈ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708001304/http://www.lefigaro.fr/conjoncture/2015/09/18/20002-20150918ARTFIG00250-la-loi-macronne-devrait-creer-que-peu-de-croissance.php|url-status=live}}</ref> ===၂၀၁၇ ပြင်သစ်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ=== ၂၀၁၆ တွင် ပထမ မက်ခရွန်ဥပဒေထက် အတိုင်းအတာပိုမိုကျယ်ပြန့်သော "မက်ခရွန်ဥပဒေ နံပါတ် ၂" အမည်ခေါ် ဥပဒေကို ဗောစ်အစိုးရ နှင့် သမ္မတ ဟော်လန် မအားပေးသောကြောင့် မက်ခရွန် ၎င်းအစိုးရကို သစ္စာရှိတေးလား မေးခွန် ပိုများလာသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.lopinion.fr/edition/politique/emmanuel-macron-dernier-maillon-fort-qui-pourrait-lacher-96996|title=Emmanuel Macron, le dernier maillon fort qui pourrait lâcher|date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆|work=L'Opinion|access-date=၂၆ ဇူလို်င် ၂၀၂၃|language=fr|archivedate=၈ မတ် ၂၀၂၁|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308104240/https://www.lopinion.fr/edition/politique/emmanuel-macron-dernier-maillon-fort-qui-pourrait-lacher-96996|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၆ ဧပြီလ ၆ တွင် အစိုးရနှင့် ဆက်ဆံရေးတင်းမာမှုများလာပြီးနောက် မက်ခရွန် က "အရှေ့ဆက်ပါတီ" ({{lang-fr|En Marche}}) ခေါ် နိုင်ငံရေးပါတီအသစ် ထည်ထောင်ပြီး အစိုးရနှင့် စပြီး လမ်းခွဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2016/04/06/emmanuel-macron-lance-un-mouvement-politique-nouveau-baptise-en-marche_4897274_823448.html|title=Emmanuel Macron lance un " mouvement politique nouveau " baptisé " En marche ! "|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၆ |newspaper=Le Monde|language=fr|issn=1950-6244|archivedate=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၉|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806194555/https://www.lemonde.fr/politique/article/2016/04/06/emmanuel-macron-lance-un-mouvement-politique-nouveau-baptise-en-marche_4897274_823448.html|url-status=live}}</ref> ပါတီအသစ်က သတင်းမီဒီယာများ၏ အာရုံစိုက်မှုနှင့် လွှတ်တော်အမတ်တွေ အားပေးမှုများစွာ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.lejdd.fr/Politique/Macron-et-l-heritage-de-Jeanne-d-Arc-784439|title=Macron et l'héritage de Jeanne d'Arc|website=Le Journal du Dimanche|date=၈ မေ ၂၀၁၆|language=fr-FR|access-date=၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archivedate=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230802003821/https://www.lejdd.fr/Politique/Macron-et-l-heritage-de-Jeanne-d-Arc-784439|url-status=live}}</ref><ref name=liberation/> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၃၀ ရက်နေ့မှာ မက်ခရွန်က အစိုးရမှ တရားဝင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.lefigaro.fr/politique/2016/08/30/01002-20160830LIVWWW00101-macron-demission-gouvernement-hollande-politique-presidentielle-2017.php|title=Macron évite soigneusement d'évoquer sa candidature|author1=Julien Licourt|author2=Yohan Blavignat|date=၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၁၆|work=Le Figaro|language=fr|archivedate=၂၉ မတ် ၂၀၁၆|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170329182458/http://www.lefigaro.fr/politique/2016/08/30/01002-20160830LIVWWW00101-macron-demission-gouvernement-hollande-politique-presidentielle-2017.php|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက်မှာ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ အတွက် ရှင်ပြိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ကို ကြေညာခဲ့သည်။ ဤကြောငြာချက် မိန့်ခွန်းမှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ပိတ်ဆို့မှုများကို ဖျက်ချရန် "ဒီမိုကရေစီ တော်လှန်ရေး" လှပ်ရန်လိုအပ်ကြောင်း ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37994372 |title=France's Macron Joins Presidential Race to 'Unblock France' |date=၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၆ |publisher=BBC, UK |archive-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၁၇ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170423231450/http://www.bbc.com/news/world-europe-37994372 |url-status=live }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့မှာ မက်ခရွန်သည် "တော်လှန်ရေး" ({{lang-fr|Révolution}} ခေါ် စာအုပ် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဒီဇင်ဘာလတွင် ဤစာအုပ် ပြင်သစ်အရောင်းရဆုံးစာရင်းမှာ ပဉ္စမနေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.challenges.fr/election-presidentielle-2017/revolution-le-livre-programme-de-macron-se-hisse-dans-le-top-des-ventes_440991|title="Révolution", le livre-programme de Macron se hisse dans le top des ventes|work=Challenges|access-date=၂၆ ဇူလို်င ၂၀၁၆|language=fr|archivedate=၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၆|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170116162703/http://www.challenges.fr/election-presidentielle-2017/revolution-le-livre-programme-de-macron-se-hisse-dans-le-top-des-ventes_440991|url-status=live}}</ref> သူ့ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲစည်းရုံးလုံ့ဆော်အဖွဲ့ အလှူငွေ ယူရို ၃.၇ သန်း ရခဲ့ပြီး ရှေ့ပြေးအပြိုင်ဘက် Alain Juppe ထက် ၃ စ များခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2016/12/22/primaire-de-la-droite-ce-que-les-comptes-racontent-de-la-campagne_5052894_4355770.html|title=Primaire de la droite: ce que les comptes racontent de la campagne|last=Vaudano|first=Maxime|date=၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၆|work=Le Monde|language=fr|issn=1950-6244|archive-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806061343/http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2016/12/22/primaire-de-la-droite-ce-que-les-comptes-racontent-de-la-campagne_5052894_4355770.html|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန်သည် Rothschilds တွေနဲ့ အလုပ်လုပ်ခဲ့သည့်အချိန်ကြောင့် အကျိုးစီးပွားဝိရောဓိဖြစ်မှု ရှိကြောင်း၊ မဲဆွယ်စည်းမရုံးဘဲ နာမည်ကြီးမီဒီယာလူတွေနှင့် တွေ့ဆုံရန် ရန်ပုံငွေများကို အသုံးပြုခြင်းကြောင်း သူ့ကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.mediapart.fr/journal/france/181116/macron-et-ses-donateurs-et-voila-le-debat-sur-la-transparence|title=Macron et ses donateurs: et voilà le débat sur la transparence!|last=Mathieu|first=Mathilde|work=Mediapart|access-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|language=fr-FR|archivedate=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170806061542/https://www.mediapart.fr/journal/france/181116/macron-et-ses-donateurs-et-voila-le-debat-sur-la-transparence|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2017/02/03/emmanuel-macron-peut-il-etre-inquiete-dans-l-affaire-des-frais-de-bouche_5074081_4355770.html|title=Emmanuel Macron peut-il être inquiété dans l'affaire des " frais de bouche " ?|last=Vaudano|first=Maxime|date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇|work=Le Monde|language=fr|issn=1950-6244|archivedate=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၆|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170806100402/http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2017/02/03/emmanuel-macron-peut-il-etre-inquiete-dans-l-affaire-des-frais-de-bouche_5074081_4355770.html|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန်သည် ဒီမိုကရက်တစ်လှုပ်ရှားမှု (MoDem) ၏ François Bayrou ထောက်ခံအားပေးမှု၊ လွှတ်တော်အမတ် Daniel Cohn-Bendit၊ ဂေဟဗေဒပညာရှင် François de Rugy၊ ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ အမတ် Richard Ferrand စသောသူအပါ မြောက်မြားစွာသော ပါတီအမျိုးစုံများ၏ ထင်ရှားသော ပါတီဝင်အများတို့၏ ထောက်ခံချုပ်တွေရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Qui sont les soutiens d'Emmanuel Macron ?|url=http://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/article/2017/02/28/les-soutiens-d-emmanuel-macron_5087064_4854003.html|newspaper=Le Monde|date=၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇|archive-date=၂ မတ် ၂၀၁၇|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302103255/http://www.lemonde.fr//election-presidentielle-2017/article/2017/02/28/les-soutiens-d-emmanuel-macron_5087064_4854003.html|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၇ ဧပြီ ၂၃ ရက် ရွေးကောက်ပွဲ ပထမအပိုင်မှာ မဲဆန္ဒ ၈ သန်းကျော် (၂၄%) ရရှိပြီး မဲအများရခဲ့သည်။ ပြိုင်ဘက် François Fillon နှင့် Benoît Hamon သူ့ကို ရွေးကောက်ပွဲ ဒုတိယအပိုင်မှာ အားပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.leparisien.fr/elections/presidentielle/video-presidentielle-suivez-en-direct-le-discours-d-emmanuel-macron-22-04-2017-6877506.php|title=Emmanuel Macron se voit en "président des patriotes face à la menace nationaliste"|date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၁၇|work=Le Parisien|archivedate=၁၉ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519063533/http://www.leparisien.fr/elections/presidentielle/video-presidentielle-suivez-en-direct-le-discours-d-emmanuel-macron-22-04-2017-6877506.php|url-status=live}}</ref> [[File:French Election- Celebrations at The Louvre, Paris (33707026433).jpg|thumb|မက်ခရွန်ကို အားပေးသူများ ရွေးကောက်ပွဲအောင်ပြီးနောက် လမ်းပေါ်မှာ ပွဲလမ်းသဘင် ကျင်းပခြင်း]] ရွေးကောက်ပွဲ ဒုတိယအပိုင်မှာ လက်ယာယိမ်းလူကြိုက်များသော သမ္မတလောင်း [[မာရင်း လီ ပန်]] နှင့် ရင်ဆိုင်ရပြီး [[ဥရောပကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌ Jean-Claude Juncker၊ ဂျာမန်အဓိပတိ [[အင်ဂျလာ မာကယ်]] နှင့် အမေရိကန်သမ္မတဟောင်း [[ဘာရက် အိုဘားမား]] တို့အပါအဝင် ပြည်ပနိုင်ငံရေးသမားများက မက်ခရွန်ကို ထောက်ခံအားပေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |url=https://www.cnbc.com/2017/04/21/obama-wishes-french-presidential-hopeful-macron.html |title=Obama wishes French presidential hopeful Macron good luck ahead of key vote |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170421105508/http://www.cnbc.com/2017/04/21/obama-wishes-french-presidential-hopeful-macron.html |archivedate=၂၁ ဧပြီ ၂၀၁၇ |work=CNBC |date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၁၇}}</ref><ref>{{cite web |url=https://euobserver.com/elections/137655 |title=Juncker breaks tradition with support for Macron |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428050949/https://euobserver.com/elections/137655 |archivedate=၂၈ ဧပြီ ၂၀၁၇ |work=EUobserver |date= ၂၄ ဧပြီ ၂၀၁၇}}</ref> မက်ခရွန် နှင့် လီ ပန် တို့သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်မှာ စကားစစ်ထိုးရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ဤစကားစစ်ထိုးပွဲသည် နှစ်နာရီကြာပြီး သဘောထားစစ်တမ်းကောက်ယူမှုများအရ မက်ခရွန် အနိုင်ရသည်ဟု ထင်မြင်ယူဆများခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.latribune.fr/economie/presidentielle-2017/debat-macron-le-pen-la-presse-etrangere-abasourdie-par-la-violence-des-echanges-704354.html|title=Débat Macron-Le Pen: la presse étrangère abasourdie par la violence des échanges|work=La Tribune|access-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇language=fr|archive-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806062708/http://www.latribune.fr/economie/presidentielle-2017/debat-macron-le-pen-la-presse-etrangere-abasourdie-par-la-violence-des-echanges-704354.html|url-status=live}}</ref> ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီ နှစ်ရက်အလိုတွင် မက်ခရွန် ၏ မဲဆွယ်စည်းရုံးမှု၏ ထောင်ပေါင်းများစွာသော အတွင်းအီးမေးလ်များ [[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှား]]အဖွဲ့ Fancy Bear နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသောသူတွေ အွန်လိုင်းပေါ် ပေါက်ကြားတင်ခဲပြီး ဟက်ခ်ျတက်ဂ် #MacronLeaks နာမည် မီဒီယာမုန်တိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/article/2017/05/06/l-equipe-d-en-marche-fait-etat-d-une-action-de-piratage-massive-et-coordonnee_5123310_4854003.html|title=En marche ! dénonce un piratage " massif et coordonné " de la campagne de Macron|date=၆ မေ ၂၀၁၇|work=Le Monde|language=fr|issn=1950-6244|archivedate=၁၈ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170818133323/http://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/article/2017/05/06/l-equipe-d-en-marche-fait-etat-d-une-action-de-piratage-massive-et-coordonnee_5123310_4854003.html|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၇ မေလ ၇ ရက်နေ့ ရွေးကောက်ပွဲမှာ လူဦးရေ ၂၅.၄% လာရောက်မပါဝင်သောလဲ မဲဆန္ဒ ၆၆.၁% အနိုင်ရရှိပြီး သမ္မတဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Presidentielles/elecresult__presidentielle-2017/(path)/presidentielle-2017/FE.html|title=Résultats de l'élection présidentielle 2017 |website=interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Presidentielles/elecresult__presidentielle-2017|language=fr-FR|access-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archivedate=၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710182843/https://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Presidentielles/elecresult__presidentielle-2017/(path)/presidentielle-2017/FE.html|url-status=live}}</ref> ==သမ္မတသက်တမ်း== ===ပထမ သက်တမ်း (၂၀၁၇-၂၀၂၂)=== ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာ မက်ခရွန်သည် အသက် ၃၇ နှစ်ပြည့်အနေနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အငယ်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ဖူးသော သမ္မတဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/emmanuel-macron-a-39-year-old-political-prodigy/ar-BBAPpLW?ocid=News|title=Emmanuel Macron: a 39-year-old political prodigy|publisher=MSN|last=Plowright|first=Adam|date=၇ မေ ၂၀၁၇|access-date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀|archivedate=၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925212653/https://www.msn.com/en-us/news/world/emmanuel-macron-a-39-year-old-political-prodigy/ar-BBAPpLW?ocid=News/|url-status=live}}</ref> မေ လ ၁၄ ရက်နေ့မှာ သမ္မတသက်တမ်းစတင် အပ်ချုပ်ပြီး ပထမနေ့မှာ ဂျာမန်အဓိပတိ [[အင်ဂျလာ မာကယ်]] နှင့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံမှု ပိုမိုနှီးစေအောင် နှင့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ]] အတွက် အတူတူလမ်းကျောဆွဲရန် သွားတွေ့ဆွေးနွေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|author=C.Sa|title=Passation de pouvoir: François Hollande passera "le flambeau" à Macron dimanche 14 mai|date=၈ မေ ၂၀၁၇|url=http://www.leparisien.fr/elections/presidentielle/passation-de-pouvoir-francois-hollande-passera-le-flambeau-a-macron-dimanche-14-mai-08-05-2017-6928980.php|newspaper=Le Parisien|language=fr|archivedate=၈ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170508193831/http://www.leparisien.fr/elections/presidentielle/passation-de-pouvoir-francois-hollande-passera-le-flambeau-a-macron-dimanche-14-mai-08-05-2017-6928980.php|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=French President Macron heads to Berlin for his first official foreign visit|url=http://www.cnn.com/2017/05/15/world/macron-merkel-meeting/|work=CNN|first=Chandrika|last=Narayan|date=၁၅ မေ ၂၀၁၇|archivedate=၁၆ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170516201950/http://www.cnn.com/2017/05/15/world/macron-merkel-meeting/|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၇ ပြင်သစ်အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲမှာလဲ မက်ခရွန်ရဲ့ အရှေ့ဆက်ပါတီ နှင့် ပူးပေါင်းညီညွတ်သောပါတီများ အနိုင်ရရိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Legislatives/elecresult__legislatives-2017|title=Résultats des élections législatives 2017 |website=interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Legislatives/elecresult__legislatives-2017|access-date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archivedate=၁၉ ဇူလို်င် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719225206/http://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Legislatives/elecresult__legislatives-2017|url-status=live}}</ref> ပြင်သစ်နိုင်ငံရေးသမား François Fillon သည် ဆွေမျိုးတွေကို အလုပ်မလုပ်ရသော ရာထူးတွေကို ပေးအပ်ခဲ့သော Fillon affair မကောင်းသတင်းပြဿနာကြောင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံရေးတွင် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုကို ရပ်တန့်ရန် မက်ခရွန် အဆိုပြုထားသည့် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များကို မိသားစုဝင်များကို ငှားရမ်းခြင်း တားမြစ်ခြင်းဥပဒေ တစ်ခုကို ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-france-politics-reform-ethics-idUSKBN1AC1JI|title=France bans hiring of spouses by politicians in wake of Fillon scandal|date=၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|work=Reuters|archivedate=၉ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170809002847/https://www.reuters.com/article/us-france-politics-reform-ethics-idUSKBN1AC1JI|url-status=live}}</ref> သို့သောလည်း မက်ခရွန်က ဤဥပဒေကို အားပေးပြီးနောက် သူ့ဇနီးကို အစိုးရအရာရှိအဖြစ် ခန့်ရန် လုပ်ကိုင်သောကြောင့် ပြည်သူများ သူ့ကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/08/07/europe/macron-polls-brigitte/index.html|title=Emmanuel Macron under fire over wife's 'First Lady' role|last=Masters|first=James|work=CNN|access-date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archivedate=၈ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170808215719/http://www.cnn.com/2017/08/07/europe/macron-polls-brigitte/index.html|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန်သည် ပြင်သစ်၏ ပြိုင်ဘက်သမဂ္ဂစီမံခန့်ခွဲမှုပုံစံကို ဂျာမနီနှင့် [[စကင်ဒီနေးဗီးယား]]တို့၏ စနစ်နှင့် ပိုမိုလိုက်လျောညီထွေအောင် အများဆန္ဒဖြင့်ဆုံးဖြတ်သောစနစ်သို့ ပြောင်းလဲအောင် အဆိုပြုမှုများကို လုပ်အားခသက်သာသော အရှေ့ဥရောပနိုင်ငံများမှ "လူမှုရေး အမှိုက်လာပစ်ခြင်း" ကို တိုက်ဖျက်မည်ဟုလဲ ကတိပြုခဲ့သည်။<ref name="Briacon"/><ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-france-easteurope-macron/frances-macron-on-eastern-europe-trip-to-raise-issue-of-cheap-labor-idUSKBN1AN1G9 |first1=Jean-Baptiste |last1=Vey |first2=Sudip |last2=Kar-Gupta |editor-first1=Richard |editor-last1=Balmforth |title=France's Macron, on Eastern Europe trip, to raise issue of cheap labor|date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|work=Reuters|archivedate=၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171229112543/https://www.reuters.com/article/us-france-easteurope-macron/frances-macron-on-eastern-europe-trip-to-raise-issue-of-cheap-labor-idUSKBN1AN1G9|url-status=live}}</ref> သူ၏ အဆိုပြုချက်များသည် သမဂ္ဂများထံမှ ရောထွေးသော တုံ့ပြန်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ <ref name="Briacon">{{cite web |author=Pierre Briacon |url=http://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-dives-head-first-into-labor-reform-french-president-france-economy-unions/ |title=Emmanuel Macron plunges head-first into labor reform: France's new president is counting on divisions in the labor movement and fast-track legislation |work=Politico |date=၁၇ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170802061740/http://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-dives-head-first-into-labor-reform-french-president-france-economy-unions/ |archivedate=၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၇}}.</ref> အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဤအဆိုပြုချက်ကို အတည်ပြုပြီးနောက် မက်ခရွန်သည် အလုပ်သမားဥပဒေများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် အမိန့် ၅ မိန့် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.france24.com/en/20170803-french-parliament-approves-macrons-labour-reforms|title=French parliament approves Macron's labour reforms |date=၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|publisher=France 24|language=en|archivedate=၈ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170808233320/http://www.france24.com/en/20170803-french-parliament-approves-macrons-labour-reforms|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းသည် ၁.၈% ကျဆင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.thelocal.fr/20171025/france-sees-record-drop-in-unemployment-figures|title=France sees big drop in unemployment rate in boost for Macron|date=25 October 2017|access-date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇ |language=en|archivedate=၂၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171028043614/https://www.thelocal.fr/20171025/france-sees-record-drop-in-unemployment-figures|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၉ ရက်မျာ ပြင်သစ်စစ်တပ်အထွေထွေအပ်ချုပ်ရေးမှူးကြီး Pierre de Villiers သည် မက်ခရွန် စစ်အသုံးစရိတ်လျော့ချပြီးနောက် "ငါ့ကိုယ်ငါ ဒီလို မလိုးမခံဘူး" ပြောပြီး ဤထိပ်တိုက်တွေ့ပြီးနောက် ရာထူးမှဆင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.politico.eu/article/french-army-chief-resigns-over-macron-spat/|title=French army chief resigns over Macron spat|date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|work=Politico|language=en|archivedate=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719114129/http://www.politico.eu/article/french-army-chief-resigns-over-macron-spat/|url-status=live}}</ref> ဇူလိုင်လမှာ ပြင်သစ်အထက်လွှတ်တော်က အငြင်းပွားဖွယ်များသော အကြမ်းဖက်မှုဆန့်ကျင်ရေးဥပဒေမူကြမ်းကို ပထမဆုံးဖတ်ကြားမှု အတည်ပြုခဲ့သည်။ နောင် အောက်တိုဘာလမှာ ဒုတိယဖတ်ကြားမှု မှာ ဤဥပဒေကို လက်ခံအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.thelocal.fr/20171019/macron-urges-police-to-use-new-emergency-powers|title=Macron urges French police to make full use of draconian anti-terror powers|date=၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|language=en|archivedate=၂၄ မေ ၂၀၁၈|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180524151137/https://www.thelocal.fr/20171019/macron-urges-police-to-use-new-emergency-powers|url-status=live}}</ref> ဤဥပေဒေကို လူ့အခွင့်အရေးသမားများက ပုဂ္ဂိုလ်ရေးလွတ်လပ်ခွင့်များကို ကန့်သတ်မည်ဟု ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း လူထု ၅၇% ထောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=France to enshrine some state of emergency measures into law|url=http://www.dw.com/en/france-to-enshrine-some-state-of-emergency-measures-into-law/a-40793557|publisher=Deutsche-Welle|access-date=၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archivedate=၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171021061234/http://www.dw.com/en/france-to-enshrine-some-state-of-emergency-measures-into-law/a-40793557|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန်၏အစိုးရသည် ပထမဆုံးဘတ်ဂျက်ကို စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင်တင်ပြခဲ့ပြီး ဥရောပသမဂ္ဂဘဏ္ဍာရေးစည်းမျဉ်းများနှင့်အညီ အခွန်လျှော့ချခဲ့သည်။<ref name=Budget>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-france-budget/french-government-sees-eu-credibility-in-reach-with-2018-budget-idUSKCN1C21DC|title=French government sees EU credibility in reach with 2018 budget|work=Reuters|date=၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archivedate=၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171021061304/https://www.reuters.com/article/us-france-budget/french-government-sees-eu-credibility-in-reach-with-2018-budget-idUSKCN1C21DC|url-status=live}}</ref> ဘတ်ဂျက်အထဲမှာလဲ စည်းစိမ်ဥစ္စာအခွန် အစား အိမ်ခြံမြေအခွန်သစ် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-france-tax/macron-fights-president-of-the-rich-tag-after-ending-wealth-tax-idUSKCN1C82CZ|title=Macron fights 'president of the rich' tag after ending wealth tax|work=Reuters|date=၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archivedate=၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171021061321/https://www.reuters.com/article/us-france-tax/macron-fights-president-of-the-rich-tag-after-ending-wealth-tax-idUSKCN1C82CZ|url-status=live}}</ref> [[ကာလေးမြို့]]တောတွင်း ခေါ် ဒုက္ခသည်စခန်းတစ်ခုအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ မက်ခရွန်သည် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ခိုလှုံခွင့်ဆိုင်ရာ အစိုးရမူဝါဒကို မဖော်ပြမီ ပါရီမြို့တွင် အခြားဒုက္ခသည်စခန်းတစ်ခု ဖွဲ့စည်းခွင့်မပြုကြောင်း ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၆ ရက်တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jan/16/macron-visits-calais-before-migrant-crisis-meeting-with-may|title=France will not allow another refugee camp in Calais, says Macron|last=Willsher|first=Kim|date=၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆|website=The Guardian|language=en|archivedate=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၈|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180212070519/https://www.theguardian.com/world/2018/jan/16/macron-visits-calais-before-migrant-crisis-meeting-with-may|url-status=live}}</ref> ====နိုင်ငံခြားရေး==== [[File:President Trump's Trip to the G7 Summit (28816433758).jpg|thumb|မက်ခရွန် နှင့်အတူ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]]၊ [[အင်ဂျလာ မာကယ်]]၊ [[ဂျက်စတင် ထရူးဒိုး]]၊ [[ရှင်ဇို အာ့ဘဲ့]] နှင့်အခြားခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ Charlevoix၊ ကွီဗက်ပြည်နယ် တွင် ၂၀၁၈ G7 ထိပ်သီးညီလာခံတွင်]] မက်ခရွန်သည် သမ္မတအနေ ပထမဆုံး [[မြောက်အတ္တလန္တိတ်စာချုပ်အဖွဲ့]]အစည်းအဝေးကို ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]] နှင့် လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်မှုသည် "အာဏာ-ရုန်းကန်မှု" သင်္ကေတဖြစ်လာသော အဖြစ် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/05/25/knuckles-turned-white-donald-trump-emmanuel-macrons-awkward/ |archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/2017/05/25/knuckles-turned-white-donald-trump-emmanuel-macrons-awkward/ |archivedate=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |title='Their knuckles turned white': Donald Trump and Emmanuel Macron's awkward handshake|work=The Telegraph|date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၇}}</ref> မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် [[ဗလာဒီမီယာ ပူတင်]]နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး Russia Today နှင့် Sputnik သတင်းစာများကို ဝါဒဖြန့်ချိရေးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲပြီး နှစ်နိုင်ငံ [[အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံအဖွဲ့ (အိုင်အက်စ်)|အိုင်အက်စ်]] ကိုတိုက်ခိုက်ရန် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် [[ဆီးရီးယားနိုင်ငံ]]မှာ ဓာတုလက်နက်များအသုံးပြုပါက စစ်ရေးအရ လက်တုံ့ပြန်မည်ဟု သတိပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-40088898/macron-denounces-russian-media-on-putin-visit|title=Macron denounces Russian media on Putin visit|work=BBC News|-date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archivedate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709134128/http://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-40088898/macron-denounces-russian-media-on-putin-visit|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/may/29/macron-warns-putin-over-syria-in-frank-first-meeting-versailles|title=Macron warns over Syrian chemical weapons in frank meeting with Putin|last=Chrisafis|first=Angelique|date=29 May 2017|work=The Guardian|date=၂၁ ဇူလိုင်၂၀၁၇|issn=0261-3077|archivedate=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170721010359/https://www.theguardian.com/world/2017/may/29/macron-warns-putin-over-syria-in-frank-first-meeting-versailles|url-status=live}}</ref>၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အဓိကနိုင်ငံခြားရေးပေါ်လစီမိန့်ခွန်းတွင် မက်ခရွန်က အစ္စလာမ္မစ်အကြမ်းဖက်ဝါဒသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ထိပ်တန်းဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ [[အီရန်နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်]]ကို ထောက်ခံပြီး [[ဗင်နီဇွဲလား]]အစိုးရကို အာဏာရှင်စနစ်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.dw.com/en/emmanuel-macron-fighting-islamist-terror-is-frances-top-priority/a-40281443|title=Emmanuel Macron: Fighting Islamist terror is France's top priority|publisher=Deutsche-Welle|access-date=၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archivedate=၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171021061311/http://www.dw.com/en/emmanuel-macron-fighting-islamist-terror-is-frances-top-priority/a-40281443|url-status=live}}</ref>၂၀၂၀ [[မြူးနစ်မြို့]]လုံခြုံရေးညီလာခံမတိုက်ခင် နေတိုး၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နှင့် ရုရှားနိုင်ငံနှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သောဆက်ဆံရေးအပါအဝင် ဥရောပအတွက် ၁၀ နှစ်မျှော်မှန်းချက်ကို အဆိုပြုခဲါသည်။<ref>{{cite web|url=https://blackchristiannews.com/2020/02/frances-macron-urges-better-long-term-relations-with-russia/|title=France's Macron urges better long-term relations with Russia|website=BCNN1|date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀|archivedate=၂၀ မေ ၂၀၂၀ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200520155536/https://blackchristiannews.com/2020/02/frances-macron-urges-better-long-term-relations-with-russia/|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၉ G7 ထိပ်သီးညီလာခံမတိုင်မီ ပူတင်ကို ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ဖတ်ခေါ်ဆွေးနွေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|date=16 October 2019|title=The Macron method|url=https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-behind-the-scenes-foreign-policy-method/|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀|work=Politico|archivedate=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201119085938/https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-behind-the-scenes-foreign-policy-method/|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် မက်ခရွန် နှင့် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] တို့သည် လေကြောင်း၊ စားနပ်ရိက္ခာတင်ပို့မှု၊ လေအားစွမ်းအင်နှင့် စက်မှုခေတ်မီရေးတို့ အပါဝင် ယူရို ၃၀ ဘီလီယံ တန်ပိုးရို ကုန်သွယ်သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author=Rym Momtaz |url=https://www.politico.eu/article/macron-steals-trumps-thunder-with-chinese-airbus-order/ |title=Macron steals Trump's thunder with Chinese Airbus order: France lands €30B aviation deal with Beijing |work=POLITICO |date=၂၅ မတ် ၂၀၁၉ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326232439/https://www.politico.eu/article/macron-steals-trumps-thunder-with-chinese-airbus-order/ |archivedate=၂၆ မတ် ၂၀၁၉}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် မက်ခရွန်သည် [[တူရကီနိုင်ငံ]]ကို မြောက်အတ္တလန္တိတ်စာချုပ်အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအနေ အဆင့်အတန်းမြင့်စွာ ထိန်းသိမ်းထားသင့်သည်ဟု အကြောင်းပြပြီး ဂရိ၊ ဆိုက်ပရပ်စ်နှင့် လစ်ဗျားနိုင်ငံများကို ကျူးကျော်အနိုင်ကျင့်ခြင်းကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Macron seeks EU sanctions over Turkish 'violations' in Greek waters |url=https://www.reuters.com/article/us-france-cyprus/macron-seeks-eu-sanctions-over-turkish-violations-in-greek-waters-idUSKCN24O12E |first1=John |last1=Irish |work=Reuters |date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၀ |archivedate=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၀ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723123747/https://www.reuters.com/article/us-france-cyprus/macron-seeks-eu-sanctions-over-turkish-violations-in-greek-waters-idUSKCN24O12E |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=France's Macron slams Turkey's 'criminal' role in Libya |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/france-macron-slams-turkey-criminal-role-libya-200630090915443.html |publisher=Al Jazeera |date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၀ |archivedate=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၀ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200823010556/https://www.aljazeera.com/news/2020/06/france-macron-slams-turkey-criminal-role-libya-200630090915443.html |url-status=live }}</ref> ထိုနှစ်တွင်ပင် [[ဩစတြေးလျ]]နှင့် ပြင်သစ်နှင့် ရေငုပ်သင်္ဘောဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် ပြင်သစ်သံတမန်များကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သောကြောင့် အမေရိကန်-ပြင်သစ် ဆက်ဆံရေးသည် AUKUS နှင့် ပတ်သက်၍ ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/19/explainer-why-is-a-submarine-deal-sparking-a-diplomatic-crisis|title=Explainer: Why is a submarine deal sparking a diplomatic crisis?|website=www.aljazeera.com|date=၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁|archivedate=၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211203062439/https://www.aljazeera.com/news/2021/9/19/explainer-why-is-a-submarine-deal-sparking-a-diplomatic-crisis|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန် နှင့် [[ဂျိုး ဘိုင်ဒင်]] တို့သည် တင်းမာမှုတွေကို လျှော့ချသဘောတူညီ နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20210922-macron-biden-agree-to-soothe-tensions-after-submarine-row|title=Macron, Biden agree to soothe tensions after submarine row|date=၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁|website=France 24|archivedate=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210923071753/https://www.france24.com/en/live-news/20210922-macron-biden-agree-to-soothe-tensions-after-submarine-row|url-status=live}}</ref> ====၂၀၂၂ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ==== ၂၀၂၂ ပြင်သစ်နိုင်ငံသမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် မက်ခရွန်သည် ၂၀၀၂ ကတည်းက ပထမ ပြန်လည်အရွေးခံရသောသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=Emmanuel Macron, premier président réélu depuis Jacques Chirac en 2002 |url=https://www.lalsace.fr/elections/2022/04/25/emmanuel-macron-premier-president-reelu-depuis-jacques-chirac-en-2002 |language=fr |newspaper=[[L'Alsace]] |date=၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၂ |archivedate=၁၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230818211751/https://www.lalsace.fr/elections/2022/04/25/emmanuel-macron-premier-president-reelu-depuis-jacques-chirac-en-2002 |url-status=live }}</ref> [[မာရင်း လီ ပန်]] နှင့် ပြန်လည် ရင်ဆိုင်ပြီး မဲဆန္ဒ ၅၈.၅၅% သာ ရရှိပြီး ပိုမိုအနီးကပ်ပြီး အနိုင်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=၂၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=Macron wins French presidential election |work=Le Monde |url=https://www.lemonde.fr/en/politics/article/2022/04/24/macron-wins-french-presidential-election_5981506_5.html |archivedate=၂၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929163905/https://www.lemonde.fr/en/politics/article/2022/04/24/macron-wins-french-presidential-election_5981506_5.html |url-status=live }}</ref> စက်တင်ဘာလတွင် မက်ခရွန်သည် သူ့ အရှေ့ဆက်ပါတီကို ခေတ်ဆန်းပါတီ ({{lang-fr|Renaissance}}) ဟု နာမည်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |title=Renaissance, un nouveau parti pour réactiver le " dépassement " macroniste |language=fr |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2022/09/18/renaissance-un-nouveau-parti-pour-reactiver-le-depassement-macroniste_6142086_823448.html}}</ref> ရွေးကောက်ပွဲ မဲဆွယ်ကာလအချိန်၂၀၂၂ [[ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ခြင်း]]စပြီးကာစ မက်ခရွန်က ဥရောပနိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေကို ရုရှားသမ္မတ ပူတင်နှင့် ဆက်လက်စကားပြောရန် ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Gijs |first=Camille |title=Macron: Keep talking to Putin to avoid 'new world war' |url=https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-caution-war-if-dialogue-vlamimir-putin-russia/ |date=၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၂ |website=[[Politico Europe]] |archivedate=၂၆ ဧပြီ၂၀၂၂ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220426202608/https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-caution-war-if-dialogue-vlamimir-putin-russia/ |url-status=live }}</ref> ===ဒုတိယ သက်တမ်း (၂၀၂၂ - ယခု)=== [[File:National Assembly 2022.svg|thumb|right|230px|၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ၁၆ ကြိမ်မြောက် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ၂၀၂၂ ခုနှစ် မေ လ ၁၄ ရက်နေ့မှာ မက်ခရွန်အစိုးရ ဒုတိယ သက်တမ်းစတင်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၂၀၂၂ ပြင်သစ်အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲမှာ သူ့ပါတီ ပါလီမန်အမတ်အများစု ဆုံးရှုံးပြီး ချိတ်ဆွဲထားသောလွှတ်တော် ရလဒ်ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/europe/frances-macron-hunts-way-salvage-ruling-majority-2022-06-20/ |title=France risks gridlock after Macron handed hung parliament |first1=Elizabeth |last1=Pineau |first2=Tassilo |last2=Hummel |work=Reuters |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၂ |archivedate=၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609170428/https://www.reuters.com/world/europe/frances-macron-hunts-way-salvage-ruling-majority-2022-06-20/ |url-status=live }}</ref> မက်ခရွန်အစိုးရ၏ ဝန်းကြီး ၃ ဦး ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်မရသောကြောင့် ရာတူးဆင်ခံရသည်။<ref>{{cite news |first=Julien |last=Robin |url=https://www.lejdd.fr/Politique/ministres-battus-aux-legislatives-ce-qua-change-la-regle-de-devoir-demissionner-apres-une-defaite-4118683#:~:text=Publicité-,Ministres%20battus%20aux%20législatives%20%3A%20ce%20qu%27a%20changé%20la%20règle,écrit%20mais%20repris%20depuis%202007. |title=Ministres battus aux législatives: ce qu'a changé la règle de de voir démissionner après une défaite |work=Le JDD |date=20 June 2022 |language=fr |access-date=၂၄ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=၂၄ ဇွန် ၂၀၂၃|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624025424/https://www.lejdd.fr/Politique/ministres-battus-aux-legislatives-ce-qua-change-la-regle-de-devoir-demissionner-apres-une-defaite-4118683#:~:text=Publicité-,Ministres%20battus%20aux%20législatives%20%3A%20ce%20qu%27a%20changé%20la%20règle,écrit%20mais%20repris%20depuis%202007. |url-status=live }}</ref> ထို့ကြောင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် သူ့အစိုရ အရှရှိတွေ ရွေပြောင်းပြီး အနည်းစုအစိုးရ တည်ထောင်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |url=https://www.france24.com/en/france/20220704-live-france-s-macron-to-reshuffle-cabinet-after-losing-parliamentary-majority |title=Macron urges minority government to 'hang in there' after cabinet reshuffle |work=France 24 |date=၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ |archivedate=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221214212549/https://www.france24.com/en/france/20220704-live-france-s-macron-to-reshuffle-cabinet-after-losing-parliamentary-majority |url-status=live }}</ref> ဤရလဒ်မကောင်းသောလည်း မက်ခရွန်အစိုးရသည် လူနေမှုကုန်ကျစရိတ်အကျပ်အတည်းကို ဖြေလျှော့ရန်ဥပဒေ ကိုအတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.rfi.fr/en/business-and-tech/20220722-france-s-hung-parliament-passes-20-bn-euro-inflation-package |title=France's hung parliament passes 20-bn-euro inflation package |work=RFI |agency=AFP |date=၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ |archivedate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609170435/https://www.rfi.fr/en/business-and-tech/20220722-france-s-hung-parliament-passes-20-bn-euro-inflation-package |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၃ မတ်လမှာ အငြိမ်းစားယူသည့်အသက်ကို ၆၂ နှစ်မှ ၆၄ နှစ်အထိ တိုးမြှင့်ပေးသည့် ဥပဒေတစ်ရပ်ကို လွှတ်တော်ကို ကျော်လွန်၍ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အောင်မြင်ပြီးနောက် နိုင်ငံတဝှမ်း ဆန္ဒပြမှုများ ပြင်းထန်လာသည်။<ref>{{cite news |first1=Roger |last1=Cohen |first2=Aurelien |last2=Breeden |url=https://www.nytimes.com/live/2023/03/16/world/france-pension-vote |title=France's Pension Plan: Macron Pushes French Pension Bill Through Without Full Vote |newspaper=The New York Times |date=၂၀ မတ် ၂၀၂၃ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609170434/https://www.nytimes.com/live/2023/03/16/world/france-pension-vote |archivedate=၉ ဇွန် ၂၀၂၃ }}</ref> ဇွန် ၂၀၂၃ မှာ ၂၀၂၂ စတည်ထောင်ခဲ့သည့်အချိန်မှ ၁၇ မြောက် အယုံအကြည်မရှိမဲခေါ်ဆိုရေးကို ဆန့်ကျင်အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first=Célestine |last=Gentilhomme |url=https://www.lefigaro.fr/politique/retraites-la-motion-de-censure-de-la-nupes-rejetee-a-l-assemblee-20230612 |title=Retraites: la motion de censure de la Nupes rejetée à l'Assemblée |newspaper=Le Figaro |date=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=fr |archivedate=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230612174149/https://www.lefigaro.fr/politique/retraites-la-motion-de-censure-de-la-nupes-rejetee-a-l-assemblee-20230612 |url-status=live }}</ref>၂၀၂၃ နွေရာသီမှာ ၁၇ နှစ် အသက်ပြည့်သား Nahel M. ကို ရဲတစ်ယောက်သတ်မိခြင်းကို ဝေဖန်ရန် အဓိကရုဏ်းများနှင့် ဆန္ဒပြမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.france24.com/en/france/20230629-fresh-unrest-in-france-over-fatal-police-shooting-of-teen-driver |title=At least 150 arrests in protests across France over police killing of teen |newspaper=France 24 |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629204659/https://www.france24.com/en/france/20230629-fresh-unrest-in-france-over-fatal-police-shooting-of-teen-driver |url-status=live }}</ref> မက်ခရွန်သည် အဓိကရုဏ်းများကို နှိမ်နင်းရန် ရဲတပ်ဖွဲ့များ တပ်ဖြန့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=Sana |last1=Noor Haq |first2=Joshua |last2=Berlinger |title=Protests are sweeping France. Here's what you need to know |url=https://edition.cnn.com/2023/06/30/europe/nanterre-france-police-protests-explainer-intl/index.html |newspaper=CNN |date=1 July 2023 |access-date=1 July 2023 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630235620/https://edition.cnn.com/2023/06/30/europe/nanterre-france-police-protests-explainer-intl/index.html |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၂၀ မှာ "ရက်တစ်ရာ ကျေနပ်မှုလုပ်ဆောင်ချက်" ခေါ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအဆုံးအတွက် မက်ခရွန်သည် အစိုးရဝန်ကြီးများကို ပြန်လည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author=Michel Rose |date=၂၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |url=https://www.reuters.com/world/europe/france-names-new-education-health-ministers-minor-cabinet-reshuffle-2023-07-20/ |title=Macron reshuffles ministers after French riots "stunned" country |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230722142814/https://www.reuters.com/world/europe/france-names-new-education-health-ministers-minor-cabinet-reshuffle-2023-07-20/ |archivedate=22 July 2023 |work=Reuters}}</ref> ၂၀၂၃ ဩဂုတ်လ မှာ စစ်အသုံးစရိတ်ကို ယူရို ၄၁၃ ဘီလီယံ ပြန်တိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.lefigaro.fr/international/macron-presente-une-loi-de-programmation-militaire-2024-30-de-transformation-des-armees-20230120 |title=Macron présente une loi de programmation militaire 2024–30 de «transformation des armées» |newspaper=Le Figaro |date=၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃ |language=fr |archivedate=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230815140610/https://www.lefigaro.fr/international/macron-presente-une-loi-de-programmation-militaire-2024-30-de-transformation-des-armees-20230120 |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလမှစပြီး ဆွေးနွေးကြေညားထားသာ ခိုလှုံခွင့်လူဝင်မှုပြောင်းလဲပြုပြင်ရန်ဥပဒေ သည် ဒီဇင်ဘာလ မှာ နောက်ဆုံးအရှုံးခံရသည်။.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/france/20231211-french-parliament-rejects-macron-s-immigration-bill-in-surprise-vote|title=French parliament rejects Macron's immigration bill in surprise vote|newspaper=France 24|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|language=en|archivedate=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231212011554/https://www.france24.com/en/france/20231211-french-parliament-rejects-macron-s-immigration-bill-in-surprise-vote|url-status=live}}</ref> သို့သော်လဲ မက်ခရွန်သည် ကွန်ဆာဗေးတစ်များ၏ အကူအညီဖြင့် ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် ၎င်းမူကြမ်း၏ အစိတ်အပိုင်းကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/france-lawmakers-seek-deal-tougher-migration-bill-2023-12-19/|title=Tougher French immigration bill passes, Macron's parliament majority wobbles|newspaper=Reuters|date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|language=en|archivedate=၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231219113024/https://www.reuters.com/world/europe/france-lawmakers-seek-deal-tougher-migration-bill-2023-12-19/|url-status=live}}</ref> ဤလူဝင်မှုဥပဒေက အငြင်းပွားဖွယ်များလာပြီး မက်ခရွန်သည် သူ့အစိုးရဝန်ကြီးချုပ် Élisabeth Borne ကို ရာထူးပြုတ်ပြီး Gabriel Attal ကို ဝန်ကြီးချုပ်အသစ်အနေ ရာထူးပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.politico.eu/article/macron-french-reshuffle-gabriel-attal-prime-minister/|title=Macron appoints rising star as PM, leaves presidential hopefuls stunned|newspaper=Politico|date=၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|language=en|archive-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110123815/https://www.politico.eu/article/macron-french-reshuffle-gabriel-attal-prime-minister/|url-status=live}}</ref> ဤအစိုးရက မက်ခရွန်းသမ္မတလက်ထက်၏ လက်ယာအရှိဆုံးအစိုးရဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite news |date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |title=The reshuffle seen by the "left wing" of the macronie: "It's no longer pragmatism, it's prostitution"|url=https://www.liberation.fr/politique/le-remaniement-vu-par-laile-gauche-de-la-macronie-ce-nest-plus-du-pragmatisme-cest-de-la-prostitution-20240112_23I3CRTBTNCABIFGTHUEUCZY7U/|work=Libération|language=fr}}</ref> မတ်လတွင် မက်ခရွန်သည် ပြင်သစ်အစိုးရသည် ၂၀၂၃ မှာ သက်မှတ်ထားသော ဘဏ္ဍာရေးရည်မှန်းချက်များကို လွန်စွာလွဲချော်သွားကြောင်း အစီရင်ခံစာများ ပြသသောကြောင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးရန် မတ်လတွင် အကျပ်အတည်းအစည်းအဝေး ကြင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|date=၂၁ မတ် ၂၀၂၄|title=Crisis meeting around Emmanuel Macron to talk about poor polls and finances in the red|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2024/03/21/a-moins-de-trois-mois-des-europeennes-emmanuel-macron-pris-dans-la-nasse-du-deficit-public_6223185_823448.html|work=Le Monde|language=fr}}</ref> မက်ခရွန်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံအခြေခံဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေကို ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာလမှာ ပြောင်းလဲရန် အားပေးပြောကြားထားသော ပြောင်းလဲမှု ၃ ချက်ထဲက ၁ ချက်ဖြစ်သော [[ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်း]]သည် အာမခံထားသည့် လွတ်လပ်မှုဖြစ်ကြောင်း အခြေခံဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်မှာ ပြင်သစ်းပါလီမန်ပူးတွဲအစည်းအဝေး အတည်ပြု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=၄ မတ် ၂၀၂၄ |title=France enshrines abortion as a constitutional right in historic vote |url=https://www.france24.com/en/europe/20240304-france-to-enshrine-abortion-rights-in-country-s-constitution |website=France 24 |language=en}}</ref> [[File:2024 French Parliamentary Election Seats.svg|thumb|right|230px|၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ၁၇ ကြိမ်မြောက် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် မက်ခရွန်၏ပါတီသည် ဥရောပပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲမှာ မဲဆန္ဒ ၁၄.၆% သာရရှိခဲ့ပြီးနောက် မက်ခရွန်သည် နိုင်ငံတော်လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲ ကို စောပြီးကျင်းပရန် အများမမျှော်လင့်ဘဲ အမိန့်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Breeden |first=Aurelien |date=၁၀ ဇွန် ၂၀၂၄ |title=What to Know About France's Snap Parliamentary Elections |url=https://www.nytimes.com/2024/06/10/world/europe/france-election-macron-explained.html |access-date=2024-06-15 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref>ရွေးကောက်ပွဲ ပထမအပိုင်မှာ ခေတ်ဆန်းပါတီနှင့် မဟာမိတ်များက မဲဆန္ဒ ၂၀.၀၄% ဖြင့် တတိယနေရာရလဒ် ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|title=LÉGISLATIVES 2024 : LES RÉSULTATS DÉFINITIFS DU 1ER TOUR, LE RN ET SES ALLIÉS EN TÊTE, PARTICIPATION EN FORTE HAUSSE|url=https://lcp.fr/actualites/legislatives-2024-les-resultats-definitifs-du-1er-tour-le-rn-et-ses-allies-en-tete|access-date=1 July 2024|work=LCP Assemblée Nationale|language=fr}}</ref> ရွေးကောက်ပွဲ ဒုတိယအပိုင်မှာ ဘယ်ညာ နှစ်ဘက်ပါတီတွေ အမတ်စုအများစုအနိုင်မရရိုပြီး မက်ခရွန်အတွက် ရလဒ်ပြန်လည်သက်သာလာခဲ့ပေမယ့် ခေတ်ဆန်းပါတီလဲ စုစုပေါင်းအနိုင်ရသော အမတ်အရည်ထွက် နည်းသွားသည်။<ref>{{Cite news|date=၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|title=French elections: Left wins most seats, ahead of Macron's coalition and far right|url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2024/07/07/french-elections-left-projected-to-win-most-seats-ahead-of-macron-s-coalition-and-far-right_6676978_7.html|work=Le Monde|language=en}}</ref> ဆွေးနွေးပြီးနောက် သူသည် လီ ပန် အစား ရှေးရိုးဆန်သော François Bayrou နှင့် ပူပေါင်းပြီး စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Macron appoints Michel Barnier as new PM, hoping to end political impasse|date=၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ |url=https://www.politico.eu/article/france-emmanuel-macron-appoints-michel-barnier-new-prime-minister/}}</ref> သို့သော်လည်း ဒီဇင်ဘာလမှာ Bayrou သည် ပါလီမန်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ၂၀၂၅ လူမှုဖူလုံရေးဘတ်ဂျက်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်းအား အယုံအကြည်မရှိမဲခေါ်ဆိုရေးကို ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=France's Prime Minister Loses No-Confidence Vote and Is Expected to Resign|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/world/europe/france-no-confidence-barnier.html|date=၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ |language=en |work=NYT}}</ref> မက်ခရွန်သည် Bayrou ၏နုတ်ထွက်စာကို လက်ခံခဲ့သော်လည်း အစိုးရပြိုကွဲမှုအတွက် လက်ဝဲစွန်းနှင့် လက်ယာစွန်းများကို အပြစ်တင်ပြီး သူ့ကိုယ်သူ သမ္မတသက်တမ်းကုန်ဆုံးသည်အထိ ဆက်ရှိနေမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ |title=Macron blames alliance of 'extreme left and extreme right' for fall of French government |url=https://www.france24.com/en/europe/20241205-macron-to-address-nation-following-pm-barnier-resignation-political-crisis |website=FRANCE 24 |language=en}}</ref> ====နိုင်ငံခြားရေး==== [[File:Prime minister Rishi Sunak attends the NATO Summit in Lithunia (53041237495).jpg|thumb|၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 12 ရက်နေ့ [[ဗီလနီးယပ်မြို့]] နေတိုး ထိပ်သီးအစည်းအဝေး ကျင်းပစဉ်]] ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မက်ခရွန်သည် ဂျာမန်အဓိပတိ [[အောလော့ဖ် ရွှိုက်ဇ်]] နှင့် အီတလီဝန်ကြီးချုပ် [[မာရီယိုဒရာဂီ]] တို့နှင့်အတူ [[ယူကရိန်း]]သမ္မတ [[ဗိုလိုဒီမာ ဇီလန်စကီး]]နှင့် တွေ့ရှိဆွေးနွေးပြီး ယူကရိန်းအတွက် "ဥရောပစည်းလုံးညီညွတ်မှု" လိုအပ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=၁၆ ဇွန် ၂၀၂၂ |title=Macron, Scholz and Draghi arrive in Kyiv for historic visit |url=https://www.politico.eu/article/macron-scholz-draghi-kyiv-visit-zelenskyy-ukraine/ |website=Politico |language=en-US |archivedate=၁၆ ဇွန် ၂၀၂၂ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220616055810/https://www.politico.eu/article/macron-scholz-draghi-kyiv-visit-zelenskyy-ukraine/ |url-status=live }}</ref> မက်ခရွန်သည် ရုရှား-ယူကရိန်းစစ်ပွဲတွင် ဘက်မလိုက်သောနိုင်ငံများသည် သမိုင်းဝင်အမှားတစ်ခုပြုလုပ်ခဲ့နေပြီး နယ်ချဲ့စနစ်သစ်တွင် ရှုပ်ထွေးနေသည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=French President Macron tells Jake Tapper Russia's invasion of Ukraine is a "post Covid-19 consequence" and countries that do not align with Ukraine are complicit in a new wave of imperialism |url=https://edition.cnn.com/videos/tv/2022/09/22/tl-4p-macron-pt1-jake-tapper.cnn |work=CNN |date=၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928160438/https://edition.cnn.com/videos/tv/2022/09/22/tl-4p-macron-pt1-jake-tapper.cnn |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မက်ခရွန်သည် ယူကရိန်း၏ တန်ပြန်ထိုးစစ်အတွက် လက်နက်နှင့် အထောက်အပံ့များ ပိုမိုရရှိမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=France to intensify arms delivery to help Ukraine counter-offensive |url=https://www.reuters.com/world/europe/france-intensify-arms-delivery-help-ukraine-counter-offensive-macron-2023-06-12/ |work=Reuters |date=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230725052640/https://www.reuters.com/world/europe/france-intensify-arms-delivery-help-ukraine-counter-offensive-macron-2023-06-12/ |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်မျာ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]တွင် ထိပ်သီးစည်းဝေးပွဲကို တက်ရောက်ပြီး မက်ခရွန် သည် ဥရောပအား အမေရိကန်အပေါ် မှီခိုအားထားမှုကို လျှော့ချရန်၊ အလားအလာရှိသော ထိုင်ဝမ်ဆိုင်ရာပဋိပက္ခနှင့် ပါဝင်ရခြင်းကိုရှောင်သင့်ကြောင်၊ ဥရောပက "တတိယစူပါပါဝါ" အဖြစ် "မဟာဗျူဟာမြောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်" ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။.<ref>{{cite web |last1=Anderlini |first1=Jamil |last2=Caulcutt |first2=Clea |title=Europe must resist pressure to become 'America's followers,' says Macron |url=https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-china-america-pressure-interview/ |website=politico.eu |date=၉ ဧပြီ ၂၀၂၃ |publisher=POLITICO |archivedate=၉ ဧပြီ ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409235622/https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-china-america-pressure-interview/ |url-status=live }}</ref> ဥရောပနိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကောင်စီ၏ ဇွန်လ ၂၀၂၃ ခုနှစ်အစီရင်ခံစာတွင် ဥရောပသားအများစုသည် တရုတ်နှင့်အမေရိကန်အပေါ် မက်ခရွန်၏အမြင်များကို သဘောတူကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Hanke Vela |first1=Jakob |last2=Camut |first2=Nicolas |title=Most Europeans agree with Macron on China and US, report shows |url=https://www.politico.eu/article/74-percent-of-europeans-agree-with-french-president-emmanuel-macron-on-china-us-defense-report-shows/ |website=politico.eu |publisher=Politico |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230608023631/https://www.politico.eu/article/74-percent-of-europeans-agree-with-french-president-emmanuel-macron-on-china-us-defense-report-shows/ |archivedate=၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=en |date=၇ ဇွန် ၂၀၂၃}}</ref> အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ တွင် ဟာမတ်စ် နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ]] စစ်ပြစ်ပြီးနောက် နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့မှာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး တောင်းဆိုပြီး ဂါဇာကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် အရပ်သားများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းများကို ရပ်တန့်ရန် အစ္စရေးကို တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Macron says 'no justification' for bombing civilians as he calls for Gaza ceasefire |work=The Guardian |agency=Agence France-Presse |url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/10/macron-says-no-justification-for-bombing-civilians-as-he-calls-for-gaza-ceasefire |issn=1756-3224 |date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|archivedate=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111080049/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/10/macron-says-no-justification-for-bombing-civilians-as-he-calls-for-gaza-ceasefire |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မက်ခရွန်သည် ယူကရိန်းသို့ မြေပြင်တပ်များ စေလွှတ်နိုင်ခြေကို အကြံပြုခြင်းကြောင့် အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=Nato allies reject Emmanuel Macron idea of troops to Ukraine |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68417223 |work=BBC News |date=၂၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မက်ခရွန်သည် ရုရှားအား ဥရောပ၏ “တည်ရှိနိုင်ရေးကို ခြိမ်းခြောက်နေသည်” ဟုပြောဆိုပြီး ဥရောပတုံ့ပြန်မှုကို ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန် အထူး Weimar+ အစည်းအဝေးကို သဘောတူခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Bryant |first=Miranda |last2= |first2= |date=၁၉ ဖေဖဝါရီ ၂၀၂၅|title=Denmark to spend billions on defence, citing fears over Russian rearmament |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/19/denmark-to-spend-billions-on-defence-citing-fears-over-russian-rearmament |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ==အင်ဒီုရာနိုင်ငံ ပူတွဲမင်းသား== ပြင်သစ်နိုင်ငံ သမ္မတ ရာထူးအလျောက်တာဝန်ယူရသော [[အင်ဒိုရာနိုင်ငံ]] ၏ [[ပူတွဲမင်းသား]] ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် သမ္မတရုံးတက်ပြီးနောက် ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့မှာ [[အင်တိုရာလာဗီလာမြို့]] ဗောရဲတိုက်မှာ သူ့ကိုယ်စာလှယ်ခန့်ထားသော Patrick Strzoda က အင်ဒီုရာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ကတိသစ္စာပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://cadenaser.com/emisora/2017/06/15/radio_ser_principat_d_andorra/1497535100_769916.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108185028/https://cadenaser.com/emisora/2017/06/15/radio_ser_principat_d_andorra/1497535100_769916.html|url-status=dead|title=Macron promet la Constitució a través del seu representant a Casa de la Vall|archivedate=8 November 2023}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ် [[၂၀၁၉-၂၀ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ဖြစ်ပွားမှု|ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ဖြစ်ပွား]]နေသောအချိန်မှာ အင်ဒိုရာနိုင်ငံအစိုးရက ပြင်သစ်နိုင်ငံကို စီးပွားရေးအကူအညီ တောင်းဆိုပေမဲ့ မက်ခရွန် လက်မခံခဲပါ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံဗဟိုဘာဏ်သည် တခြားနိုင်ငံကို ဥရောပဗဟိုဘာဏ်အတည်မပြုခင် ချီးငွေပေးခွင့်မရှိကြောင်း မက်ခရွန် ဖော်ပြခဲသည်။<ref>{{Cite news |date=၁၄ မေ ၂၀၂၀ |title=Coronavirus: Face à la crise, l'Andorre demande de l'aide à la France, qui lui envoie une fin de non-recevoir |work=[[L'Indépendant (Pyrénées-Orientales)|L'Indépendant]] |url=https://www.lindependant.fr/2020/05/14/coronavirus-face-a-la-crise-landorre-demande-de-laide-a-la-france-qui-lui-envoie-une-fin-de-non-recevoir,8887922.php |archivedate=၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221117083715/https://www.lindependant.fr/2020/05/14/coronavirus-face-a-la-crise-landorre-demande-de-laide-a-la-france-qui-lui-envoie-une-fin-de-non-recevoir,8887922.php |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၄ နိုဝင်ဘာမှာ မက်ခရွန်က သူ၏ အကြီးအကဲအသစ် Patrice Faure ကို ပြင်သစ်ပူတွဲမင်း၏ အင်ဒိုရာနိုင်ငံကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.diariandorra.ad/nacional/241120/patrice-faure-nomenat-representant-personal-coprincep-frances_162226.html|newspaper=[[Diari d'Andorra]]|language=Catalan|title=Patrice Faure és nomenat representant personal del Copríncep francès|trans-title=Patrice Faure is appointed personal representative of the French Co-Prince}}</ref> ==ကိုယ်ရေးဘဝ== [[File:Emmanuel et Brigitte Macron (cropped).jpg|thumb|၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန် နှင့် ဇနီး [[ဘရစ်ဂျက် တရိုနိုး|ဘရစ်ဂျက်]]]] မက်ခရွန် သည် အယင်အထက်တန်းကျောင်း ၃၉နှစ်ပြည့် ပြဇာတ်သင်တန်းဆရာမ [[ဘရစ်ဂျက် တရိုနိုး]] (Brigetter Trogneux) နှင့် မက်ခရွန် ၁၅ နှစ်အရွယ်မှ စတွေ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/inquirer/emmanuel-macron-frances-enigmatic-aspirant/news-story/724b43697a1ab5884d767e1abf142954|title=Emmanuel Macron Enigmatic Aspirant|website=The Australian|url-access=subscription|access-date=၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၇}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.linternaute.com/actualite/personnalites/1199177-brigitte-macron-trogneux-le-role-essentiel-de-la-femme-d-emmanuel-macron/|work=Linternaute|title=Brigitte Macron – Trogneux: le rôle essentiel de la femme d'Emmanuel Macron|language=fr|access-date=၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇ |archive-date=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202042519/http://www.linternaute.com/actualite/personnalites/1199177-brigitte-macron-trogneux-le-role-essentiel-de-la-femme-d-emmanuel-macron/|url-status=live}}</ref> သူ့မိဘတွေက အသက်ကွားသောကျောင်းဆရာမနှင့် အလွန်ရင်းနှီးမှု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို စိုးရိမ်၍ သူ့ကို ပါရီမြို့သို့ ကျောင်းအသစ်သို့ ပို့ခဲ့သည်။<ref name=schoolmove/> မက်ခရွန် တက္ကသိုလ်ပြီးနောက် ၂၀၀၇မျာ နှစ်ဦးတွဲထပ်မံဆုံတွေပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှာ မင်္ဂလာဆောင်ခဲ့သည်။ ဘရစ်ဂျက်သည် အရင်ယောက်ျားနှင့် ကလေး ၃ ယောက်ရှိပြီး မက်ခရွန်က ကလေးမရှိ။<ref>{{cite web |title=Brigitte Macron |url=https://www.elysee.fr/en/brigitte-macron |website=Élysée |date=၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၈ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241211143426/https://www.elysee.fr/en/brigitte-macron |archivedate=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=Samuel |first1=Henry |title=Emmanuel Macron lacks authority because he has no children, says Nicolas Sarkozy |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2021/11/18/macron-has-trouble-imposing-authority-has-no-children-sarkozy |website=The Telegraph |date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114172857/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2021/11/18/macron-has-trouble-imposing-authority-has-no-children-sarkozy/ |archivedate=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |url-access=registration}}</ref> ၂၀၁၇ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲအတွက် ဘရစ်ဂျက်က လူများရှေ့စကားပြောနည်းသင်ပြရာ အထောက်ကူအလွန်အရေးကြီးခဲ့သည်ဟု မက်ခရွန်၏ အနည်းဆက်မဟာမိတ်တွေပြောဆိုကြသည်။<ref>{{cite web|publisher=FRANCE 24 English|title=Macron, one year on: What's changed in France?|via=YouTube|date=၄ မေ ၂၀၁၈|url=https://www.youtube.com/watch?v=WZlj2MLjjN4|archivedate=၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၉|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707233708/https://www.youtube.com/watch?v=WZlj2MLjjN4&source=twitter|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန်က စန္ဒယားတီးပြီး ဆယ်နှစ်လောက် လေ့လာခဲ့တယ်။<ref name=neva/> ဘောလုံးဝါသနာပါ၍ ပြင်သစ်ကလပ် Olympique de Marseilleကို ထောက်ခံအားပေးသည်။<ref>{{cite web|url=https://sport24.lefigaro.fr/le-scan-sport/2017/04/01/27001-20170401ARTFIG00138-emmanuel-macron-l-om-m-a-fait-rever-pleurer-vibrer.php|title=Emmanuel Macron: "OM made me dream, cry, vibrate"|work=Le Figaro |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170402033710/http://sport24.lefigaro.fr/le-scan-sport/2017/04/01/27001-20170401ARTFIG00138-emmanuel-macron-l-om-m-a-fait-rever-pleurer-vibrer.php|archivedate=၂ ဧပြီ ၂၀၁၇ |last1=Fr |first1=Lefigaro }}</ref> [[၂၀၁၈ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲ]]အတွင်း [[ဘယ်လ်ဂျီယံဘုရင် ဖီးလစ်]] နှင့်အတူ ပြင်သစ်နှင့် ဘယ်လ်ဂျီယံတို့၏ ဆီမီးဖိုင်နယ်မှာ အားပေးကြည့်ရှု တက်ရောက်ခဲ့ပြီး [[ခရိုအေးရှား]]နှင့် ကမ္ဘာ့ဖလားဖိုင်နယ်ပွဲတွင် ခရိုအေးရှားသမ္မတ Kolinda Grabar-Kitarović နှင့်အတူ ထိုင်ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-nato-summit-belgium-soccer/france-were-lucky-belgian-pm-tells-macron-idUSKBN1K11XE|title='France were lucky,' Belgian PM tells Macron|date=၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၈|work=Reuters|access-date=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၈|language=en|archivedate=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၁၈|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180715173051/https://www.reuters.com/article/us-nato-summit-belgium-soccer/france-were-lucky-belgian-pm-tells-macron-idUSKBN1K11XE|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://time.com/5339540/world-cup-final/|title=Controversy, Joy and Politics: 5 Takeaways From the World Cup Final|last=Morrin|first=Siobhan|date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၈|magazine=Time|language=en||archivedate=၂၀ ဇူလိုင် ၂၀၁၈ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180720041255/http://time.com/5339540/world-cup-final/|url-status=live}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ပြင်သစ် သမ္မတများ]] [[Category:၁၉၇၇ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘုရင်များ]] 3umhr1v0j9yel0avgll5j0986dzhouy 0 107056 1059473 1058996 2026-10-19T13:44:15Z ~2026-51696-31 148653 1059473 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၁) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဦးထွန်းအောင်]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကိုကိုလွင်]] |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၁၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * အရန်အင်အားမှ [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၁၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို * ဒေါက်တာ မျိုးဝင်းအောင် * ဦးစောမျိုးမျိုး |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝေလင်းအောင် * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲဝင်းအောင် * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးဝင်းထွန်း * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၉) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ် * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင် * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင် * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင် * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင် * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို * ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင် * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမောင်သိန်း * သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း * ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ တင်ထွန်း * အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေသွယ်ကြည် * ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့် * သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း * သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော် * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင် * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး * အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမျိုးအောင် * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် * အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမျိုးကျော်သူ * လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင် * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် |ဒေါ်ခိုင်ခိုင်အောင် |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် * ဦးစိုးတင့် * ဒေါက်တာ စုစုဒွေး * ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် * ဒေါက်တာ ခင်ချစ်ချစ် * [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကောင်စီဝင် (၇) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး * ဦးမင်းဦး * ဦးခင်မောင်လတ် * ဦးဝင်းမိုးခိုင် * ဦးထွန်းထွန်း * ဦးအောင်ဇေယျ * ဦးမောင်မောင်သန်း |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးမော်|ဒေါ်အေးအေးမော်]] * [[ကယားပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီး)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]] * [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ညွန့်လင်း|ဦးညွန့်လင်း]] * [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] ဦးမြတ်စံ * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဇော်ထူး|ဦးဇော်ထူး]] * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] * [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လွင်လွင်အေးကျော်|ဒေါ်လွင်လွင်အေးကျော်]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိမိမော်|ဒေါ်မိမိမော်]] * [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] * [[မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဌေးမြင့်အေး|ဒေါ်ဌေးမြင့်အေး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မြအေး (တရားသူကြီး)|ဒေါ်မြအေး]] * [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[စန္ဒာသွယ်|ဒေါ်စန္ဒာသွယ်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[သန်းဦးလွင်|ဦးသန်းဦးလွင်]] * [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိုးမိုးအေး|ဒေါ်မိုးမိုးအေး]] |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းထွန်းအေး * ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးရယ် * ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးအေးမင်းထွေး * ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန့်စင်ဦး * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးသန့် * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်မြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်ဌေး * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်ညို * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့် * မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းအောင်မြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာ ထင်လင်းဦး * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] * ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုင်းထွန်းစိန် * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစောသက်နိုင်ဦး |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးချန်တန်ခင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်မင်းခိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးရဲရင့်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်သိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းဌေးအောင် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးသိန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်အောင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးလီပေါ်ရဲ့ * ရဝမ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမယစ်ယောရှု </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိုးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးတင်လှ * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်မျိုးသိန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးရဲဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဂျိုးဇက်ကျော် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်နှင်းနှင်းရီ * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောဟူးဟူး * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်သန္တာထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးညီညီဇော် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစောထွန်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးစောမျိုးမြင့် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်လွင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစယဉ်ဌေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး စောခေါင်ပန်ထော့ * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်လှိုင် * မွန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမြင့်နိုင် * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ခွန်မြတ်ထူး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ထွေး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လျန်ဇခုပ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ထွန်းလှ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးပေါင်ဇလန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးဝင်းဇော်ဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးညွန့်ဝင်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဆန်းဝင်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးတင်သန်းဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောရန်အောင် * [[နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးလှထွန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ဖေ * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးငွန်ဘွလ်ထန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦး​မောင်ကြီး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးသက်နိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းလွင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမင်းမင်းလတ် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောမာတင်လူသာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ညီလန်းချို * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးဇော်ဝင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးခြားအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွဋ် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကိုကိုဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ကျော်လင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးနိုင်လင်းဆွေ(ခ)ဦးထွန်းထွန်းဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောလင်းအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး မိုးမင်းသိန်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးစန်းလွင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နွယ်နီနိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဆန်းညွန့်အောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုင်းမြင့်အေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးကြည်ထွန်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းခင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး နေလင်းစိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းဌေး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးလှကြွယ် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်မိုးသက် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလှမျိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်သိင်္ဂီအောင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စိုင်းအောင်ကြည် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စွာမြင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး နိုင်လယိတမ(ခ)နိုင်ခင်မောင်ဇင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်ဇော်ထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဇေယျာဦး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးမင်းမြင့်မောင်လေး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး မိလဝီဟန် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်မြတ်ကျော်စိန် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမင်းလှိုင် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်သိန်း * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးချစ်သိန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်မိုး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်စိုး * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ဆွေလင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးသက်ထွန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုးဝင်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်လှ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မေသန်းနွယ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဌေး * ပြန်ကြားရေး၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မျိုးသော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးမောင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုးဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်အောင်|ဦးမျိုးမြင့်အောင်]] * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောဂျက်ကော့ထူး * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးနေမင်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လဆိုင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နန်းခမ်းလူ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်သန်းထူး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလင်းအောင်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး စိုင်းဝမ်းလှိုင်းတစ်ပ် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်ထွန်းဖြူ * [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအာကာလင်း * [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးခွန်ဖိုးစိန် * [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|“ဝ”ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်ထွေးအောင် * ကချင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးကိန်မိုင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ငွေလှိုင် * လားဟူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးဝီလ်ဆင်မိုး * အင်းသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်တင်တင်ရီ * အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းအောင် * ကယန်း(ခ)ပဒေါင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်အေးချိုစိန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်စန်းချစ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်ကြည် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွန်းဇော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကျော်မျိုးတင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်မေသန်းဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမောင်​မောင်ဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး မန်းသိန်းကျော် * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးညွန့် </div> |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဥပဒေချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နန်းလှလှအေး * ကယားပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းနိုင် * ကရင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နော်သန်းသန်းငြိမ်း * ချင်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးကပ်တလွန်း * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်လှလှဝင်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးထိန်လင်းကျော် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်တင့် * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးအေးလွင် * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးလှသိန်း * မွန်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်မိသန္တာမြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းမောင် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်ဖြူမာဝေ * ရှမ်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးစိုင်းကျော်ဇံ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်လွင် |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စာရင်းစစ်ချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်လေးနွယ် * ကယားပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မော်မော် * ကရင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးအောင်စိုး * ချင်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးမောင်မောင်ခင် * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မြင့်မြင့်သိန်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ဌေးဌေးမြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်တင်တင်ငြိမ်း * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်အေးအေး * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ခင်သီ * မွန်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်သိန်းသိန်းဦး * ရခိုင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်သန်းကြည် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်မာချို * ရှမ်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ထွေးရီ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ငြိမ်းငြိမ်းဝင်း |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၂) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးသက်ထွန်းအောင် * ဒေါက်တာ စန္ဒာဦး |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်ဝင်းသိန်း * ဒေါက်တာ ထွန်းထွန်းဦး * [[တိုးရီ|ဦးတိုးရီ]] * ဦးဝင်းဇော်မိုး * ဦးတင်အောင်ဝင်း * ဦးလွန်းဘော် * ဦးကျော်စိုးညွန့် * ဦးမင်းဟန် |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၂) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါက်တာ မြင့်သူမြိုင် * ဦးဝင်းလှိုင်ဦး(ခ)ကုန်ဇမှုန်း * ဦးသန်းဝင်း * ဦးတင်ကိုကို * ဦးအုန်းခိုင် * ဒေါက်တာ နုနုရီ * ဒေါ်စန္ဒာ * ဒေါက်တာ ဆွေဆွေအောင် * ဒေါက်တာ တင်ဌေးအိ * ဒေါက်တာ ဥမ္မာကျော် * ဦးညီညီ * ဦးထွန်းထွန်းဝင်း |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] |ဦးမြင့်ဦး |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကချင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မြင့် * ဒေါ်ပြုံးပြုံးကြည် * ဒေါ်ခင်ပြုံးရီ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကယားပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ချယ်ရီခင် * ဒေါ်သိန်းသိန်းနှင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကရင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်စိမ်းဝင်း * ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ဦး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ချင်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်သောင်းအောင် * ဒေါ်နှင်းကေသီဝင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဟန်သိန်း * ဒေါ်မိမိစိန် * ဦးခင်မောင်မြင့် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ရင်ရင်သန်း * ဒေါ်ထွေးထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်အေးအေးသန့် * ဒေါ်ခင်အုန်းတင့် * ဒေါက်တာ ဇော်ဝင်းထွန်း * ဦးသန့်ဇော်သန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မကွေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်နှင်းထွဋ် * ဦးထွန်းထွန်းအောင် * ဒေါ်မာလာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးမြင့်ဆန်း * ဒေါ်ခင်စန်းမြင့် * ဒေါ်ကြည်ကြည်စိန်း * ဒေါ်ခင်သစ်ဆွေ * ဦးသန်းထွန်းအောင် * ဦးဌေးအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မွန်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ညိုမီစံ * ဒေါက်တာ အောင်သီဟ * ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မျိုး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရခိုင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်ထွန်းသိန်း * ဒေါ်စောရွှေ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်စွာငြိမ်း * ဒေါ်ထားထား * ဒေါ်နုနုခင် * ဦးကျော်ကျော် * ဒေါ်မာလာထွဋ် * ဦးသောင်းထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရှမ်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မော် * ဒေါ်သူဇာအောင် * ဒေါ်အေးအေးလှိုင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ယဉ်ယဉ်ဟန် * ဦးဝင်းမြိုင် * ဒေါ်ခင်စန်းဝင်း * ဒေါက်တာ အောင်ထွန်းလင်း </div> |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small|<sup> မှတ်ချက်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကာလအတွက်သာဖြစ်သဖြင့် ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်အရ အကျုံးမဝင်ပါ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] si36owl04ke7d7o2nikpd1f1vzjprcq 1059474 1059473 2026-10-19T13:46:30Z ~2026-51696-31 148653 /* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */ 1059474 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၁) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဦးထွန်းအောင်]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကိုကိုလွင်]] |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၁၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * အရန်အင်အားမှ [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၁၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို * ဒေါက်တာ မျိုးဝင်းအောင် * ဦးစောမျိုးမျိုး |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝေလင်းအောင် * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲဝင်းအောင် * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးဝင်းထွန်း * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၉) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ် * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင် * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင် * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင် * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင် * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ကျော်ဟန်|ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန်]] * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို * ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင် * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမောင်သိန်း * သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း * ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ တင်ထွန်း * အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေသွယ်ကြည် * ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့် * သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း * သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော် * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင် * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး * အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမျိုးအောင် * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် * အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမျိုးကျော်သူ * လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင် * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် |ဒေါ်ခိုင်ခိုင်အောင် |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် * ဦးစိုးတင့် * ဒေါက်တာ စုစုဒွေး * ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် * ဒေါက်တာ ခင်ချစ်ချစ် * [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကောင်စီဝင် (၇) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး * ဦးမင်းဦး * ဦးခင်မောင်လတ် * ဦးဝင်းမိုးခိုင် * ဦးထွန်းထွန်း * ဦးအောင်ဇေယျ * ဦးမောင်မောင်သန်း |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးမော်|ဒေါ်အေးအေးမော်]] * [[ကယားပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီး)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]] * [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ညွန့်လင်း|ဦးညွန့်လင်း]] * [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] ဦးမြတ်စံ * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဇော်ထူး|ဦးဇော်ထူး]] * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] * [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လွင်လွင်အေးကျော်|ဒေါ်လွင်လွင်အေးကျော်]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိမိမော်|ဒေါ်မိမိမော်]] * [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] * [[မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဌေးမြင့်အေး|ဒေါ်ဌေးမြင့်အေး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မြအေး (တရားသူကြီး)|ဒေါ်မြအေး]] * [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[စန္ဒာသွယ်|ဒေါ်စန္ဒာသွယ်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[သန်းဦးလွင်|ဦးသန်းဦးလွင်]] * [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိုးမိုးအေး|ဒေါ်မိုးမိုးအေး]] |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းထွန်းအေး * ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးရယ် * ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးအေးမင်းထွေး * ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန့်စင်ဦး * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးသန့် * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်မြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်ဌေး * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်ညို * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့် * မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းအောင်မြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာ ထင်လင်းဦး * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] * ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုင်းထွန်းစိန် * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစောသက်နိုင်ဦး |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးချန်တန်ခင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်မင်းခိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးရဲရင့်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်သိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းဌေးအောင် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးသိန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်အောင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးလီပေါ်ရဲ့ * ရဝမ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမယစ်ယောရှု </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိုးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးတင်လှ * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်မျိုးသိန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးရဲဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဂျိုးဇက်ကျော် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်နှင်းနှင်းရီ * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောဟူးဟူး * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်သန္တာထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးညီညီဇော် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစောထွန်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးစောမျိုးမြင့် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်လွင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစယဉ်ဌေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး စောခေါင်ပန်ထော့ * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်လှိုင် * မွန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမြင့်နိုင် * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ခွန်မြတ်ထူး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ထွေး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လျန်ဇခုပ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ထွန်းလှ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးပေါင်ဇလန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးဝင်းဇော်ဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးညွန့်ဝင်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဆန်းဝင်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးတင်သန်းဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောရန်အောင် * [[နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးလှထွန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ဖေ * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးငွန်ဘွလ်ထန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦး​မောင်ကြီး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးသက်နိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းလွင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမင်းမင်းလတ် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောမာတင်လူသာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ညီလန်းချို * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးဇော်ဝင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးခြားအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွဋ် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကိုကိုဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ကျော်လင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးနိုင်လင်းဆွေ(ခ)ဦးထွန်းထွန်းဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောလင်းအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး မိုးမင်းသိန်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးစန်းလွင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နွယ်နီနိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဆန်းညွန့်အောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုင်းမြင့်အေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးကြည်ထွန်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းခင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး နေလင်းစိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းဌေး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးလှကြွယ် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်မိုးသက် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလှမျိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်သိင်္ဂီအောင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စိုင်းအောင်ကြည် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စွာမြင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး နိုင်လယိတမ(ခ)နိုင်ခင်မောင်ဇင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်ဇော်ထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဇေယျာဦး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးမင်းမြင့်မောင်လေး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး မိလဝီဟန် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်မြတ်ကျော်စိန် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမင်းလှိုင် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်သိန်း * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးချစ်သိန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်မိုး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်စိုး * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ဆွေလင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးသက်ထွန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုးဝင်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်လှ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မေသန်းနွယ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဌေး * ပြန်ကြားရေး၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မျိုးသော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးမောင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုးဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်အောင်|ဦးမျိုးမြင့်အောင်]] * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောဂျက်ကော့ထူး * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးနေမင်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လဆိုင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နန်းခမ်းလူ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်သန်းထူး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလင်းအောင်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး စိုင်းဝမ်းလှိုင်းတစ်ပ် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်ထွန်းဖြူ * [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအာကာလင်း * [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးခွန်ဖိုးစိန် * [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|“ဝ”ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်ထွေးအောင် * ကချင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးကိန်မိုင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ငွေလှိုင် * လားဟူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးဝီလ်ဆင်မိုး * အင်းသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်တင်တင်ရီ * အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းအောင် * ကယန်း(ခ)ပဒေါင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်အေးချိုစိန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်စန်းချစ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်ကြည် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွန်းဇော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကျော်မျိုးတင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်မေသန်းဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမောင်​မောင်ဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး မန်းသိန်းကျော် * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးညွန့် </div> |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဥပဒေချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နန်းလှလှအေး * ကယားပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းနိုင် * ကရင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နော်သန်းသန်းငြိမ်း * ချင်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးကပ်တလွန်း * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်လှလှဝင်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးထိန်လင်းကျော် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်တင့် * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးအေးလွင် * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးလှသိန်း * မွန်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်မိသန္တာမြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းမောင် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်ဖြူမာဝေ * ရှမ်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးစိုင်းကျော်ဇံ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်လွင် |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စာရင်းစစ်ချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်လေးနွယ် * ကယားပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မော်မော် * ကရင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးအောင်စိုး * ချင်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးမောင်မောင်ခင် * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မြင့်မြင့်သိန်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ဌေးဌေးမြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်တင်တင်ငြိမ်း * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်အေးအေး * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ခင်သီ * မွန်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်သိန်းသိန်းဦး * ရခိုင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်သန်းကြည် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်မာချို * ရှမ်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ထွေးရီ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ငြိမ်းငြိမ်းဝင်း |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၂) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးသက်ထွန်းအောင် * ဒေါက်တာ စန္ဒာဦး |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်ဝင်းသိန်း * ဒေါက်တာ ထွန်းထွန်းဦး * [[တိုးရီ|ဦးတိုးရီ]] * ဦးဝင်းဇော်မိုး * ဦးတင်အောင်ဝင်း * ဦးလွန်းဘော် * ဦးကျော်စိုးညွန့် * ဦးမင်းဟန် |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၂) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါက်တာ မြင့်သူမြိုင် * ဦးဝင်းလှိုင်ဦး(ခ)ကုန်ဇမှုန်း * ဦးသန်းဝင်း * ဦးတင်ကိုကို * ဦးအုန်းခိုင် * ဒေါက်တာ နုနုရီ * ဒေါ်စန္ဒာ * ဒေါက်တာ ဆွေဆွေအောင် * ဒေါက်တာ တင်ဌေးအိ * ဒေါက်တာ ဥမ္မာကျော် * ဦးညီညီ * ဦးထွန်းထွန်းဝင်း |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] |ဦးမြင့်ဦး |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကချင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မြင့် * ဒေါ်ပြုံးပြုံးကြည် * ဒေါ်ခင်ပြုံးရီ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကယားပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ချယ်ရီခင် * ဒေါ်သိန်းသိန်းနှင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကရင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်စိမ်းဝင်း * ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ဦး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ချင်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်သောင်းအောင် * ဒေါ်နှင်းကေသီဝင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဟန်သိန်း * ဒေါ်မိမိစိန် * ဦးခင်မောင်မြင့် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ရင်ရင်သန်း * ဒေါ်ထွေးထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်အေးအေးသန့် * ဒေါ်ခင်အုန်းတင့် * ဒေါက်တာ ဇော်ဝင်းထွန်း * ဦးသန့်ဇော်သန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မကွေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်နှင်းထွဋ် * ဦးထွန်းထွန်းအောင် * ဒေါ်မာလာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးမြင့်ဆန်း * ဒေါ်ခင်စန်းမြင့် * ဒေါ်ကြည်ကြည်စိန်း * ဒေါ်ခင်သစ်ဆွေ * ဦးသန်းထွန်းအောင် * ဦးဌေးအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မွန်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ညိုမီစံ * ဒေါက်တာ အောင်သီဟ * ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မျိုး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရခိုင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်ထွန်းသိန်း * ဒေါ်စောရွှေ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်စွာငြိမ်း * ဒေါ်ထားထား * ဒေါ်နုနုခင် * ဦးကျော်ကျော် * ဒေါ်မာလာထွဋ် * ဦးသောင်းထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရှမ်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မော် * ဒေါ်သူဇာအောင် * ဒေါ်အေးအေးလှိုင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ယဉ်ယဉ်ဟန် * ဦးဝင်းမြိုင် * ဒေါ်ခင်စန်းဝင်း * ဒေါက်တာ အောင်ထွန်းလင်း </div> |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small|<sup> မှတ်ချက်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကာလအတွက်သာဖြစ်သဖြင့် ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်အရ အကျုံးမဝင်ပါ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] 78wbznvq9iplt3dzq1jucq3fwwqnpxx 3 240338 1059555 781393 2026-10-20T10:10:17Z Deepfriedokra 88747 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Bmona12]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Captain Mohando]] သို့ Deepfriedokraက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Bmona12|Bmona12]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Captain Mohando|Captain Mohando]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 781393 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Bmona12 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၂၊ ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ (UTC) 6j5jvxsxd44vi9cm3zz6hmuboz67jt4 0 257944 1059448 832585 2026-10-19T12:25:13Z Mkant00 135890 expansion 1059448 wikitext text/x-wiki [[File:Linear_Function_Graph.svg|thumb|ကိန်းရှင်နှစ်ခုပါ မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းများ၏ [[ဖန်ရှင်၏ ဂရပ်|ဂရပ်]]နှစ်ခု]] [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]]၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field of real numbers) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]]၏ ဖီးလ်ဒ် (field of complex numbers) <math>\mathbb{C}</math> ကဲ့သို့သော ဖီးလ်ဒ် (field) <math>\mathbb{F}</math> အပေါ်၌ သတ်မှတ်သည့် '''မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း''' (linear equation) ဆိုသည်မှာ အောက်ပါပုံစံအတိုင်း ဖော်ပြရရှိသော [[ညီမျှခြင်း|အက္ခရာသင်္ချာညီမျှခြင်း]] (algebraic equation) ဖြစ်သည်။ <math display="block">a_1 x_1 + a_2 x_2 + \dots + a_n x_n + b = 0,</math> ဤညီမျှခြင်း၌ <math>x_1, \dots, x_n</math> တို့သည် ကိန်းရှင်များ သို့မဟုတ် မသိကိန်းများ (variables or unknowns) ဖြစ်ကြပြီး <math>a_1, \dots, a_n \in \mathbb{F}</math> တို့သည် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) ဖြစ်ကာ <math>b \in \mathbb{F}</math> သည် ကိန်းသေကိန်းပိုင်း (constant term) ဖြစ်သည်။<ref>Barnett, Ziegler & Byleen (2008), p. 15.</ref> မြှောက်ဖော်ကိန်းများအနက် အနည်းဆုံး မြှောက်ဖော်ကိန်း <math>a_i</math> တစ်ခုသည် သုညမဟုတ်ပါက (non-zero) အဆိုပါညီမျှခြင်းသည် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော (non-trivial) ညီမျှခြင်း ဖြစ်သည်။ ညီမျှခြင်းကို ပြေလည်စေသော <math>n</math>-ခုတွဲ (<math>n</math>-tuple) <math>(s_1, \dots, s_n) \in \mathbb{F}^n</math> ကို အဖြေ (solution) ဟု ခေါ်သည်။ ယူကလစ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် ကိန်းရှင်နှစ်ခုပါ အသေးအဖွဲမဟုတ်သော မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းတစ်ခု၏ အဖြေများသည် မျဉ်းဖြောင့် (straight line) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] <math>n</math> ရှိသော [[ရပ်ဝန်း]] (<math>n</math>-dimensional space) <math>\mathbb{F}^n</math> တွင် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းတစ်ခု၏ [[အစု|အဖြေအစု]] (solution set) သည် အတိုင်းအတာ <math>n-1</math> ရှိသော အဖိုင်း ဟိုက်ပါပြင်ညီ (affine hyperplane) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ == ကိန်းရှင်တစ်ခု (One Variable) == ကိန်းရှင်တစ်ခုပါ (single variable) <math>x</math> မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း (linear equation) တစ်ခုကို အောက်ပါ စံပုံစံ (standard form) အတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ <math display="block">a x + b = 0,</math> ဤတွင် <math>a \ne 0</math> ရှိသော <math>a, b \in \mathbb{F}</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်း[[ညီမျှခြင်း]]အတွက် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဖြေ (unique solution) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">x = -\frac{b}{a}</math> == ကိန်းရှင်နှစ်ခု (Two Variables) == [[File:X_is_a.svg|thumb|<math>x = a</math> ညီမျှခြင်းရှိသော ဒေါင်လိုက်မျဉ်း (Vertical line)]] [[File:Y_is_b.svg|thumb|<math>y = b</math> ညီမျှခြင်းရှိသော အလျားလိုက်မျဉ်း (Horizontal line)]] ကိန်းရှင်နှစ်ခု (two variables) <math>x</math> နှင့် <math>y</math> ပါဝင်သော မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း (linear equation) တစ်ခုကို အောက်ပါ သွယ်ဝိုက်ပုံစံ (implicit form) ဖြင့် ပေးထားသည်။ <math display="block">a x + b y + c = 0,</math> ဤတွင် <math>a, b, c \in \mathbb{F}</math> ဖြစ်ပြီး မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) ဖြစ်ကြသော <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့သည် တစ်ပြိုင်နက် သုညဖြစ်ခြင်း မရှိရပေ။<ref>Barnett, Ziegler & Byleen (2008), p. 15.</ref> <math>\mathbb{F} = \mathbb{R}</math> ဖြစ်သည့်အခါ အဖြေအားလုံး၏ [[အစု]]သည် ကာတီးရှန်း ပြင်ညီ (Cartesian plane) <math>\mathbb{R}^2</math> အတွင်း မျဉ်း (line) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ === အဖိုင်းဖန်ရှင်များနှင့် မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှုများ (Affine Functions and Linear Maps) === အကယ်၍ <math>b \ne 0</math> ဖြစ်ပါက <math>y</math> တန်ဖိုးကို ရှင်းထုတ်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါ ပြတ်သားသော (explicit) ကိန်းရှင်တစ်ခုပါ [[ဖန်ရှင်]] (single-variable function) ကို ရရှိသတ်မှတ်နိုင်သည်။ <math display="block">y = -\frac{a}{b}x - \frac{c}{b}</math> <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် ဤဖန်ရှင်၏ [[ဖန်ရှင်၏ ဂရပ်|ဂရပ်]] (graph) သည် စောင်းကိန်း (slope) <math>m = -a/b</math> နှင့် y-ဖြတ်မှတ် (y-intercept) <math>y_0 = -c/b</math> ရှိသော မျဉ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Larson & Hostetler (2007), p. 25.</ref> [[ကဲကုလပ်|အခြေခံကဲကုလပ်]] (elementary calculus) တွင် ထိုသို့သော [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်ဖန်ရှင်]] (polynomial function) တစ်ခုကို '''မျဉ်းဖြောင့်ဖန်ရှင်''' (linear function) ဟု ခေါ်သည်။ သရုပ်မဲ့ [[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract linear algebra) တွင် ပုံဖော်မှု (mapping) <math>f</math> တစ်ခုသည် [[ဗက်တာ]]ပေါင်းခြင်း (vector addition) နှင့် [[စကေလာ]]မြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) တို့ကို ထိန်းသိမ်းထားမှသာလျှင် ၎င်းပုံဖော်မှုကို [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု]] (linear map) ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး ၎င်း[[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">f(x_1 + x_2) = f(x_1) + f(x_2), \quad f(\lambda x) = \lambda f(x)</math> ဤအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>c = 0</math> ဖြစ်ခြင်း (မျဉ်းသည် [[မူလနေရာ]] (origin) ကို ဖြတ်သန်းသွားခြင်း) ပင်ဖြစ်သည်။ <math>c \ne 0</math> ဖြစ်သည့်အခါ အဆိုပါဖန်ရှင်သည် တိကျစွာဆိုရလျှင် '''အဖိုင်းဖန်ရှင်''' (affine function) သာ ဖြစ်သည်။ === ဝင်ရိုးနှင့်ပြိုင်သော မျဉ်းများ (Axis-Parallel Lines) === * အကယ်၍ <math>b = 0</math> နှင့် <math>a \ne 0</math> ဖြစ်ပါက အဆိုပါမျဉ်းသည် ဒေါင်လိုက်မျဉ်း (vertical line) ဖြစ်ပြီး <math>y</math>-ဝင်ရိုး (<math>y</math>-axis) နှင့် ပြိုင်သည်။ <math display="block">x = -\frac{c}{a}</math> ဒေါင်လိုက်မျဉ်းတစ်ခုသည် <math>x</math> ၏ မည်သည့်ဖန်ရှင်မျှ၏ [[ဖန်ရှင်၏ ဂရပ်]] မဟုတ်ပေ။ * အကယ်၍ <math>a = 0</math> နှင့် <math>b \ne 0</math> ဖြစ်ပါက အဆိုပါမျဉ်းသည် အလျားလိုက်မျဉ်း (horizontal line) ဖြစ်ပြီး <math>x</math>-ဝင်ရိုး (<math>x</math>-axis) နှင့် ပြိုင်သည်။ <math display="block">y = -\frac{c}{b}</math> == ပြင်ညီအတွင်း မျဉ်းတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြပုံများ (Representations of a Line in the Plane) == ပြင်ညီ (plane) <math>\mathbb{R}^2</math> အတွင်း မျဉ်း (line) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ထားသည် ဆိုပါစို့။ === စောင်းကိန်း-ဖြတ်မှတ် ပုံစံ (Slope–Intercept Form) === စောင်းကိန်း (slope) <math>m</math> နှင့် y-ဖြတ်မှတ် (y-intercept) <math>y_0</math> ရှိသော ဒေါင်လိုက်မဟုတ်သည့် မျဉ်းတစ်ခု (<math>b \ne 0</math>) အတွက် စောင်းကိန်း-ဖြတ်မှတ် ပုံစံ (slope–intercept form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">y = m x + y_0</math> === အမှတ်-စောင်းကိန်း ပုံစံ (Point–Slope Form) === စောင်းကိန်း <math>m</math> ရှိပြီး သိရှိပြီးသား[[အမှတ်]] <math>(x_1, y_1)</math> ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ဒေါင်လိုက်မဟုတ်သည့် မျဉ်းတစ်ခု (<math>b \ne 0</math>) အတွက် အမှတ်-စောင်းကိန်း ပုံစံ (point–slope form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Larson & Hostetler (2007), p. 25.</ref> <math display="block">y - y_1 = m (x - x_1)</math> === ဖြတ်မှတ် ပုံစံ (Intercept Form) === [[မူလနေရာ]]ကို ဖြတ်သန်းမသွားဘဲ (<math>c \ne 0</math>) မည်သည့် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]]ဝင်ရိုး (coordinate axis) နှင့်မျှ ပြိုင်ခြင်းမရှိသည့်အပြင် (<math>a \ne 0</math> နှင့် <math>b \ne 0</math>) သုညမဟုတ်သော ဖြတ်မှတ်များ (intercepts) ဖြစ်ကြသည့် <math>x_0 = -c/a</math> နှင့် <math>y_0 = -c/b</math> ရှိသော မျဉ်းတစ်ခုအတွက် ဖြတ်မှတ် ပုံစံ (intercept form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Wilson & Tracey (1925), pp. 52–53.</ref> <math display="block">\frac{x}{x_0} + \frac{y}{y_0} = 1</math> === အမှတ်နှစ်ခု ပုံစံ (Two-Point Form) === <math>x_1 \ne x_2</math> ရှိသော မတူကွဲပြားသည့် အမှတ်နှစ်ခု (distinct points) <math>(x_1, y_1)</math> နှင့် <math>(x_2, y_2)</math> တို့ကို ပေးထားပါက စောင်းကိန်းသည် <math>m = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1}</math> ဖြစ်သဖြင့် အမှတ်နှစ်ခု ပုံစံ (two-point form) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။<ref>Wilson & Tracey (1925), pp. 52–53.</ref> <math display="block">y - y_1 = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1} (x - x_1)</math> ပိုင်းခြေများကို ရှင်းထုတ်လိုက်ပါက <math>x_1 = x_2</math> ဖြစ်သည့် ဒေါင်လိုက်မျဉ်းများ အပါအဝင် မတူကွဲပြားသော အမှတ်စုံတွဲအားလုံးအတွက် အကျုံးဝင်သည့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ချက် (algebraic relation) တစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း ထုတ်ဖော်ရရှိသည်။ <math display="block">(x_2 - x_1)(y - y_1) - (y_2 - y_1)(x - x_1) = 0</math> ကိန်းများကို ပြန်လည်စုစည်းခြင်းဖြင့် အောက်ပါ အချိုးညီ[[ညီမျှခြင်း]] (symmetric equation) ကို ရရှိသည်။ <math display="block">(y_1 - y_2)x + (x_2 - x_1)y + (x_1 y_2 - x_2 y_1) = 0</math> === အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ပုံစံများ (Determinant Forms) === အမှတ်နှစ်ခု ပုံစံသည် အောက်ပါ <math>2 \times 2</math> [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) သုညဖြစ်သွားခြင်းနှင့် ညီမျှသည်။ <math display="block">\begin{vmatrix} x - x_1 & y - y_1 \\ x_2 - x_1 & y_2 - y_1 \end{vmatrix} = 0</math> ပရိုဂျက်တစ် တစ်ပြေးညီ[[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (projective homogeneous coordinates) တွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိခြင်းကို (collinearity) ဖော်ပြပါက အောက်ပါ <math>3 \times 3</math> အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ပုံစံကို ရရှိသည်။ <math display="block">\begin{vmatrix} x & y & 1 \\ x_1 & y_1 & 1 \\ x_2 & y_2 & 1 \end{vmatrix} = 0</math> == ကိန်းရှင် နှစ်ခုထက်ပိုသော ပုံစံ (More Than Two Variables) == <math>n \ge 3</math> အတွက် ကိန်းရှင် (variables) <math>n</math>-ခုပါ မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း (linear equation) တစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည်။ <math display="block">\sum_{i=1}^n a_i x_i + b = 0</math> အကယ်၍ အနည်းဆုံး မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) <math>a_j \ne 0</math> တစ်ခု ရှိပါက အဖြေအစု (solution set) သည် <math>\mathbb{F}^n</math> တွင် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] <math>n - 1</math> ရှိသော အဖိုင်း ဟိုက်ပါပြင်ညီ (affine hyperplane) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ မသိကိန်း (unknown) <math>x_j</math> ကို ကျန်ရှိသော ကိန်းရှင် <math>n - 1</math> ခု၏ အဖိုင်းဖန်ရှင် (affine function) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ဖြေရှင်းသတ်မှတ်နိုင်သည်။ <math display="block">x_j = -\frac{b}{a_j} - \sum_{i=1, i \ne j}^n \frac{a_i}{a_j} x_i</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Barnett |first1=Raymond A. |last2=Ziegler |first2=Michael R. |last3=Byleen |first3=Karl E. |title=College Mathematics for Business, Economics, Life Sciences and the Social Sciences |edition=11th |publisher=Pearson |place=Upper Saddle River, N.J. |date=2008 |isbn=978-0-13-157225-6}} * {{Citation |last1=Larson |first1=Ron |last2=Hostetler |first2=Robert |title=Precalculus: A Concise Course |publisher=Houghton Mifflin |date=2007 |isbn=978-0-618-62719-6}} * {{Citation |last1=Wilson |first1=Wallace Alvin |last2=Tracey |first2=Joshua Irving |title=Analytic Geometry |edition=revised |publisher=D.C. Heath |date=1925}} [[Category:ညီမျှခြင်းများ]] [[Category:မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာ]] iv3lnojiun7bsjl9g84qw6xl227fh7k 1059449 1059448 2026-10-19T12:25:56Z Mkant00 135890 1059449 wikitext text/x-wiki [[File:Linear_Function_Graph.svg|thumb|ကိန်းရှင်နှစ်ခုပါ မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းများ၏ [[ဖန်ရှင်၏ ဂရပ်|ဂရပ်]]နှစ်ခု]] [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]]၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field of real numbers) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]]၏ ဖီးလ်ဒ် (field of complex numbers) <math>\mathbb{C}</math> ကဲ့သို့သော ဖီးလ်ဒ် (field) <math>\mathbb{F}</math> အပေါ်၌ သတ်မှတ်သည့် '''မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း''' (linear equation) ဆိုသည်မှာ အောက်ပါပုံစံအတိုင်း ဖော်ပြရရှိသော [[ညီမျှခြင်း|အက္ခရာသင်္ချာညီမျှခြင်း]] (algebraic equation) ဖြစ်သည်။ <math display="block">a_1 x_1 + a_2 x_2 + \dots + a_n x_n + b = 0,</math> ဤညီမျှခြင်း၌ <math>x_1, \dots, x_n</math> တို့သည် ကိန်းရှင်များ သို့မဟုတ် မသိကိန်းများ (variables or unknowns) ဖြစ်ကြပြီး <math>a_1, \dots, a_n \in \mathbb{F}</math> တို့သည် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) ဖြစ်ကာ <math>b \in \mathbb{F}</math> သည် ကိန်းသေကိန်းပိုင်း (constant term) ဖြစ်သည်။<ref>Barnett, Ziegler & Byleen (2008), p. 15.</ref> မြှောက်ဖော်ကိန်းများအနက် အနည်းဆုံး မြှောက်ဖော်ကိန်း <math>a_i</math> တစ်ခုသည် သုညမဟုတ်ပါက (non-zero) အဆိုပါညီမျှခြင်းသည် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော (non-trivial) ညီမျှခြင်း ဖြစ်သည်။ ညီမျှခြင်းကို ပြေလည်စေသော <math>n</math>-ခုတွဲ (<math>n</math>-tuple) <math>(s_1, \dots, s_n) \in \mathbb{F}^n</math> ကို အဖြေ (solution) ဟု ခေါ်သည်။ ယူကလစ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် ကိန်းရှင်နှစ်ခုပါ အသေးအဖွဲမဟုတ်သော မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းတစ်ခု၏ အဖြေများသည် မျဉ်းဖြောင့် (straight line) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] <math>n</math> ရှိသော [[ရပ်ဝန်း]] (<math>n</math>-dimensional space) <math>\mathbb{F}^n</math> တွင် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းတစ်ခု၏ [[အစု|အဖြေအစု]] (solution set) သည် အတိုင်းအတာ <math>n-1</math> ရှိသော အဖိုင်း ဟိုက်ပါပြင်ညီ (affine hyperplane) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ == ကိန်းရှင်တစ်ခု (One Variable) == ကိန်းရှင်တစ်ခုပါ (single variable) <math>x</math> မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း (linear equation) တစ်ခုကို အောက်ပါ စံပုံစံ (standard form) အတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ <math display="block">a x + b = 0,</math> ဤတွင် <math>a \ne 0</math> ရှိသော <math>a, b \in \mathbb{F}</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်း[[ညီမျှခြင်း]]အတွက် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဖြေ (unique solution) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">x = -\frac{b}{a}</math> == ကိန်းရှင်နှစ်ခု (Two Variables) == [[File:X_is_a.svg|thumb|<math>x = a</math> ညီမျှခြင်းရှိသော ဒေါင်လိုက်မျဉ်း (Vertical line)]] [[File:Y_is_b.svg|thumb|<math>y = b</math> ညီမျှခြင်းရှိသော အလျားလိုက်မျဉ်း (Horizontal line)]] ကိန်းရှင်နှစ်ခု (two variables) <math>x</math> နှင့် <math>y</math> ပါဝင်သော မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း (linear equation) တစ်ခုကို အောက်ပါ သွယ်ဝိုက်ပုံစံ (implicit form) ဖြင့် ပေးထားသည်။ <math display="block">a x + b y + c = 0,</math> ဤတွင် <math>a, b, c \in \mathbb{F}</math> ဖြစ်ပြီး မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) ဖြစ်ကြသော <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့သည် တစ်ပြိုင်နက် သုညဖြစ်ခြင်း မရှိရပေ။<ref>Barnett, Ziegler & Byleen (2008), p. 15.</ref> <math>\mathbb{F} = \mathbb{R}</math> ဖြစ်သည့်အခါ အဖြေအားလုံး၏ [[အစု]]သည် ကာတီးရှန်း ပြင်ညီ (Cartesian plane) <math>\mathbb{R}^2</math> အတွင်း မျဉ်း (line) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ === အဖိုင်းဖန်ရှင်များနှင့် မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှုများ (Affine Functions and Linear Maps) === အကယ်၍ <math>b \ne 0</math> ဖြစ်ပါက <math>y</math> တန်ဖိုးကို ရှင်းထုတ်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါ ပြတ်သားသော (explicit) ကိန်းရှင်တစ်ခုပါ [[ဖန်ရှင်]] (single-variable function) ကို ရရှိသတ်မှတ်နိုင်သည်။ <math display="block">y = -\frac{a}{b}x - \frac{c}{b}</math> <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် ဤဖန်ရှင်၏ [[ဖန်ရှင်၏ ဂရပ်|ဂရပ်]] (graph) သည် စောင်းကိန်း (slope) <math>m = -a/b</math> နှင့် y-ဖြတ်မှတ် (y-intercept) <math>y_0 = -c/b</math> ရှိသော မျဉ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Larson & Hostetler (2007), p. 25.</ref> [[ကဲကုလပ်|အခြေခံကဲကုလပ်]] (elementary calculus) တွင် ထိုသို့သော [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်ဖန်ရှင်]] (polynomial function) တစ်ခုကို '''မျဉ်းဖြောင့်ဖန်ရှင်''' (linear function) ဟု ခေါ်သည်။ သရုပ်မဲ့ [[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract linear algebra) တွင် ပုံဖော်မှု (mapping) <math>f</math> တစ်ခုသည် [[ဗက်တာ]]ပေါင်းခြင်း (vector addition) နှင့် [[စကေလာ]]မြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) တို့ကို ထိန်းသိမ်းထားမှသာလျှင် ၎င်းပုံဖော်မှုကို [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု]] (linear map) ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး ၎င်း[[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">f(x_1 + x_2) = f(x_1) + f(x_2), \quad f(\lambda x) = \lambda f(x)</math> ဤအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>c = 0</math> ဖြစ်ခြင်း (မျဉ်းသည် [[မူလနေရာ]] (origin) ကို ဖြတ်သန်းသွားခြင်း) ပင်ဖြစ်သည်။ <math>c \ne 0</math> ဖြစ်သည့်အခါ အဆိုပါဖန်ရှင်သည် တိကျစွာဆိုရလျှင် '''အဖိုင်းဖန်ရှင်''' (affine function) သာ ဖြစ်သည်။ === ဝင်ရိုးနှင့်ပြိုင်သော မျဉ်းများ (Axis-Parallel Lines) === * အကယ်၍ <math>b = 0</math> နှင့် <math>a \ne 0</math> ဖြစ်ပါက အဆိုပါမျဉ်းသည် ဒေါင်လိုက်မျဉ်း (vertical line) ဖြစ်ပြီး <math>y</math>-ဝင်ရိုး (<math>y</math>-axis) နှင့် ပြိုင်သည်။ <math display="block">x = -\frac{c}{a}</math> ဒေါင်လိုက်မျဉ်းတစ်ခုသည် <math>x</math> ၏ မည်သည့်ဖန်ရှင်မျှ၏ [[ဖန်ရှင်၏ ဂရပ်]] မဟုတ်ပေ။ * အကယ်၍ <math>a = 0</math> နှင့် <math>b \ne 0</math> ဖြစ်ပါက အဆိုပါမျဉ်းသည် အလျားလိုက်မျဉ်း (horizontal line) ဖြစ်ပြီး <math>x</math>-ဝင်ရိုး (<math>x</math>-axis) နှင့် ပြိုင်သည်။ <math display="block">y = -\frac{c}{b}</math> == ပြင်ညီအတွင်း မျဉ်းတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြပုံများ (Representations of a Line in the Plane) == ပြင်ညီ (plane) <math>\mathbb{R}^2</math> အတွင်း မျဉ်း (line) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ထားသည် ဆိုပါစို့။ === စောင်းကိန်း-ဖြတ်မှတ် ပုံစံ (Slope–Intercept Form) === စောင်းကိန်း (slope) <math>m</math> နှင့် y-ဖြတ်မှတ် (y-intercept) <math>y_0</math> ရှိသော ဒေါင်လိုက်မဟုတ်သည့် မျဉ်းတစ်ခု (<math>b \ne 0</math>) အတွက် စောင်းကိန်း-ဖြတ်မှတ် ပုံစံ (slope–intercept form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">y = m x + y_0</math> === အမှတ်-စောင်းကိန်း ပုံစံ (Point–Slope Form) === စောင်းကိန်း <math>m</math> ရှိပြီး သိရှိပြီးသား[[အမှတ်]] <math>(x_1, y_1)</math> ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ဒေါင်လိုက်မဟုတ်သည့် မျဉ်းတစ်ခု (<math>b \ne 0</math>) အတွက် အမှတ်-စောင်းကိန်း ပုံစံ (point–slope form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Larson & Hostetler (2007), p. 25.</ref> <math display="block">y - y_1 = m (x - x_1)</math> === ဖြတ်မှတ် ပုံစံ (Intercept Form) === [[မူလနေရာ]]ကို ဖြတ်သန်းမသွားဘဲ (<math>c \ne 0</math>) မည်သည့် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]]ဝင်ရိုး (coordinate axis) နှင့်မျှ ပြိုင်ခြင်းမရှိသည့်အပြင် (<math>a \ne 0</math> နှင့် <math>b \ne 0</math>) သုညမဟုတ်သော ဖြတ်မှတ်များ (intercepts) ဖြစ်ကြသည့် <math>x_0 = -c/a</math> နှင့် <math>y_0 = -c/b</math> ရှိသော မျဉ်းတစ်ခုအတွက် ဖြတ်မှတ် ပုံစံ (intercept form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Wilson & Tracey (1925), pp. 52–53.</ref> <math display="block">\frac{x}{x_0} + \frac{y}{y_0} = 1</math> === အမှတ်နှစ်ခု ပုံစံ (Two-Point Form) === <math>x_1 \ne x_2</math> ရှိသော မတူကွဲပြားသည့် အမှတ်နှစ်ခု (distinct points) <math>(x_1, y_1)</math> နှင့် <math>(x_2, y_2)</math> တို့ကို ပေးထားပါက စောင်းကိန်းသည် <math>m = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1}</math> ဖြစ်သဖြင့် အမှတ်နှစ်ခု ပုံစံ (two-point form) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။<ref>Wilson & Tracey (1925), pp. 52–53.</ref> <math display="block">y - y_1 = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1} (x - x_1)</math> ပိုင်းခြေများကို ရှင်းထုတ်လိုက်ပါက <math>x_1 = x_2</math> ဖြစ်သည့် ဒေါင်လိုက်မျဉ်းများ အပါအဝင် မတူကွဲပြားသော အမှတ်စုံတွဲအားလုံးအတွက် အကျုံးဝင်သည့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ချက် (algebraic relation) တစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း ထုတ်ဖော်ရရှိသည်။ <math display="block">(x_2 - x_1)(y - y_1) - (y_2 - y_1)(x - x_1) = 0</math> ကိန်းများကို ပြန်လည်စုစည်းခြင်းဖြင့် အောက်ပါ အချိုးညီ[[ညီမျှခြင်း]] (symmetric equation) ကို ရရှိသည်။ <math display="block">(y_1 - y_2)x + (x_2 - x_1)y + (x_1 y_2 - x_2 y_1) = 0</math> === အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ပုံစံများ (Determinant Forms) === အမှတ်နှစ်ခု ပုံစံသည် အောက်ပါ <math>2 \times 2</math> [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) သုညဖြစ်သွားခြင်းနှင့် ညီမျှသည်။ <math display="block">\begin{vmatrix} x - x_1 & y - y_1 \\ x_2 - x_1 & y_2 - y_1 \end{vmatrix} = 0</math> ပရိုဂျက်တစ် တစ်ပြေးညီ[[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (projective homogeneous coordinates) တွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိခြင်းကို (collinearity) ဖော်ပြပါက အောက်ပါ <math>3 \times 3</math> အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ပုံစံကို ရရှိသည်။ <math display="block">\begin{vmatrix} x & y & 1 \\ x_1 & y_1 & 1 \\ x_2 & y_2 & 1 \end{vmatrix} = 0</math> == ကိန်းရှင် နှစ်ခုထက်ပိုသော ပုံစံ (More Than Two Variables) == <math>n \ge 3</math> အတွက် ကိန်းရှင် (variables) <math>n</math>-ခုပါ မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း (linear equation) တစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည်။ <math display="block">\sum_{i=1}^n a_i x_i + b = 0</math> အကယ်၍ အနည်းဆုံး မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) <math>a_j \ne 0</math> တစ်ခု ရှိပါက အဖြေအစု (solution set) သည် <math>\mathbb{F}^n</math> တွင် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] <math>n - 1</math> ရှိသော အဖိုင်း ဟိုက်ပါပြင်ညီ (affine hyperplane) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ မသိကိန်း (unknown) <math>x_j</math> ကို ကျန်ရှိသော ကိန်းရှင် <math>n - 1</math> ခု၏ အဖိုင်းဖန်ရှင် (affine function) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ဖြေရှင်းသတ်မှတ်နိုင်သည်။ <math display="block">x_j = -\frac{b}{a_j} - \sum_{i=1, i \ne j}^n \frac{a_i}{a_j} x_i</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Barnett |first1=Raymond A. |last2=Ziegler |first2=Michael R. |last3=Byleen |first3=Karl E. |title=College Mathematics for Business, Economics, Life Sciences and the Social Sciences |edition=11th |publisher=Pearson |place=Upper Saddle River, N.J. |date=2008 |isbn=978-0-13-157225-6}} * {{Citation |last1=Larson |first1=Ron |last2=Hostetler |first2=Robert |title=Precalculus: A Concise Course |publisher=Houghton Mifflin |date=2007 |isbn=978-0-618-62719-6}} * {{Citation |last1=Wilson |first1=Wallace Alvin |last2=Tracey |first2=Joshua Irving |title=Analytic Geometry |edition=revised |publisher=D.C. Heath |date=1925}} [[Category:ညီမျှခြင်းများ]] [[Category:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] ssb74v96znjf3y4lrm70pssjyq7n4lz 0 280044 1059531 1058562 2026-10-20T05:47:40Z Salai Rungtoi 22844 /* အောက်တိုဘာ */ 1059531 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> **[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]] * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> * [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref> * ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}</ref> *၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] *၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> *[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]] === ဇွန် === *၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] *၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဇူလိုင် === * ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - ** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဩဂုတ် === * ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဩဂုတ် ** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref> ** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၄ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> နှင့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။ * ၁၇ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး ယင်းရာထူးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များကို ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/88205 |access-date=2026-09-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၁ - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေး အား ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေးအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/snamttkii-uuaemngtheaaa-aindiysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-09-23 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> * ၂၇ - ကရင်နီပြည်တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်နီပြည်တပ်မ​တော် ဒု- စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.dvb.no/post/968535 |access-date=2026-09-28 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> * ၂၈ - ဦးဌေးအောင်အား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၆၇ / ၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၉ - [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ [[ကစ္ဆပနဒီ|ကစ္ဆပနဒီတံတား]]ဝန်းကျင်နှင့် အိန္ဒိယဈေးဝန်းကျင်တို့ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် အရပ်သား ၄၉ ဦး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ၆၀ နီးပါး ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ဝင်များကို အဓိကထောက်ပံ့သည့် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးထောက်ပို့အစီအစဉ် (PRF) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားကြောင်း နေပြည်တော်က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက် CRPH ၊ NUG အဖွဲ့များအတွက် ငွေကြေးကောက်ခံပေးနေသည့် People's Revolution Supply Family - PRF Website သို့ ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးပို့သူများအား ဖမ်းဆီးရမိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88627 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> *** [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၌ ပြစ်ဒဏ်များကျခံပြီးနောက် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများတွင် ထိန်းသိမ်းခံထားနေရသည့် မြန်မာနိုင်ငံသားစိစစ်ပြီး သူ ၁၄၇၆ ဦးကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ တပ်မတော် (ရေ) မှ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်သည်။<ref>{{Cite web |title=မလေးရှားထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများရှိ မြန်မာနိုင်ငံသားများအား မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88667 |access-date=2026-09-30 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === အောက်တိုဘာ === * ၂ - [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[လဂွေရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်|လဂွေရွာ]]တွင် တည်ရှိသော ယမ်းသိုလှောင်ရုံတစ်ခု ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သူ ခုနစ်ဦး သေဆုံးပြီး ဆယ်ဦးထက်မနည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-10-03 |title=အောက်တိုဘာ ၃ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - ရသေ့တောင်မှာ လေကြောင်းဗုံးကြဲခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c680zepnnxjxo |access-date=2026-10-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃ - နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ - [[မုတ်သုန်|အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ]] နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးဖြစ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88972 |access-date=2026-10-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၇ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်တရားဝင်ခရီးစဉ် သွားရောက်ရန်အတွက် [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|နေပြည်တော်လေဆိပ်]]မှ အထူးလေယာဉ်ဖြင့် ထွက်ခွာသည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မလေးရှားနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် တရားဝင်ခရီးစဉ်(Official Visit) စတင်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88966 |access-date=2026-10-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - ** ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89096 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89102 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> **ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89100 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89104 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> *၁၀ - [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] **[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]သည် အမိန့် ၇ ခု ထုတ်ပြန်ကာ ဒုတိယဝန်ကြီးများ အပြန်အလှန်ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်း<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89148 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>၊ ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီးတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးအသစ်များ ခန့်အပ်ခြင်း<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89156 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များအား အခြားတာဝန်များသို့ ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခြင်း<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89154 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်၏ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89152 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89150 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>ထို့ပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး<ref>{{Cite web |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89158 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89159 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့ကိုလည်း ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအပြောင်းအလဲများကို အမိန့်အမှတ် ၇၄/၂၀၂၆ မှ ၈၀/၂၀၂၆ အထိ ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ *၁၁ - [[ဆိပ်ခွန်ရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုများ]] *၁၂ - အထွေထွေသပိတ်ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရေးအင်အားစု (GSCB) နှင့် ဒီမိုကရေစီအရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဒေါက်တာ[[တေဇာဆန်း]]၊ ကိုနန်းလင်းနှင့် ကိုထက်မြတ်အောင်တို့ ၃ ဦးကို Forum 2000 ဖောင်ဒေးရှင်းက ပေးအပ်သည့် "ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် တာဝန်ယူမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာဆု" (International Award for Courage and Responsibility) ချီးမြှင့်လိုက်ကြောင်း အဆိုပါအဖွဲ့က ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-10-12 |title=အယ်လ်နီညိုအားကောင်းလာချိန် ရန်ကုန်မှာ သက်ကြီး ၁ ဦး အပူလျှပ်ပြီးသေဆုံး - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်သတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr9dzexd218yt |access-date=2026-10-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၄ - [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]၏ အမိန့်အမှတ် ၈၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] အား [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]] အား [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89353 |access-date=2026-10-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၈၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ထွန်းအောင်]] အား [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89351 |access-date=2026-10-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၁၅ - နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၈၄ /၂၀၂၆ ဖြင့် [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)မှ ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ကျော်ဟန် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/89390 |access-date=2026-10-16 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ - ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]ထံသို့ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]၊ [[တတိယမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်|တတိယမြောက် ချားစ်ဘုရင်]]က စာအုပ် ၂ အုပ် (The Land Garderners – Soil to Table နှင့် Soil The World at Our Feet) အိတ်ပိတ်စာအိတ် ၁ အိတ်နှင့် သံတမန်အိတ်ပိတ်စာတိုအား ပေးပို့ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/89570 |access-date=2026-10-20 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား) * [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] hv9w4f22yswrkz1u3exod9960xb4icu 0 291096 1059451 1059284 2026-10-19T12:28:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1059451 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]] * [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မအိရှိမ]] * [[ယုမဲရှိမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရီနာမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိုမိုရိ)]] |အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|အိဇုကျွန်းစု]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းစု)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] =====ဆခိရှိမကျွန်းများ===== {{main|Sakishima Islands}} Also known as the Further Isles: * [[Miyako Islands]] ** [[Miyako-jima]] ** [[Ikema]] ** [[Ogami]] ** [[Irabu Island]] ** [[Shimoji-shima|Shimoji]] ** [[Kurima-jima]] ** [[Minna, Okinawa|Minna]] ** [[Tarama, Okinawa|Tarama]] * [[Yaeyama Islands]] ** [[Iriomote]] ** [[Ishigaki Island|Ishigaki]] ** [[Taketomi]] ** [[Kohamajima|Kohama]] ** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]] ** [[Aragusuku]] ** [[Hatoma]] ** [[Yubujima]] ** [[Hateruma]] ** [[Yonaguni]] * [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]]. ** [[Uotsurijima]] ** [[Kuba Jima]] ** [[Taisho Jima]] ** [[Kita Kojima]] ** [[Minami Kojima]] ===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] b2djub0350o1xzav4vl2r9i7811vyiw 1059540 1059451 2026-10-20T07:04:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး) */ 1059540 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]] * [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မအိရှိမ]] * [[ယုမဲရှိမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရီနာမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိုမိုရိ)]] |အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|အိဇုကျွန်းစု]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းစု)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[မုခိုဂျိမကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] ရက်တိုး **[[Chichi-jima|Chichijima]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] =====ဆခိရှိမကျွန်းများ===== {{main|Sakishima Islands}} Also known as the Further Isles: * [[Miyako Islands]] ** [[Miyako-jima]] ** [[Ikema]] ** [[Ogami]] ** [[Irabu Island]] ** [[Shimoji-shima|Shimoji]] ** [[Kurima-jima]] ** [[Minna, Okinawa|Minna]] ** [[Tarama, Okinawa|Tarama]] * [[Yaeyama Islands]] ** [[Iriomote]] ** [[Ishigaki Island|Ishigaki]] ** [[Taketomi]] ** [[Kohamajima|Kohama]] ** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]] ** [[Aragusuku]] ** [[Hatoma]] ** [[Yubujima]] ** [[Hateruma]] ** [[Yonaguni]] * [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]]. ** [[Uotsurijima]] ** [[Kuba Jima]] ** [[Taisho Jima]] ** [[Kita Kojima]] ** [[Minami Kojima]] ===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] t330vfawrfc84yukxbktj5ozsuygrwr 1059544 1059540 2026-10-20T07:15:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး) */ 1059544 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]] * [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မအိရှိမ]] * [[ယုမဲရှိမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရီနာမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိုမိုရိ)]] |အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|အိဇုကျွန်းစု]] *[[အိဇုကျွန်းများ]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းစု)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]]) **[[မုခိုဂျိမကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] ရက်တိုး **[[ချိချိဂျိမ]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[Haha-jima|Hahajima]]<ref name="nussbaum737" /> **[[Bonin Islands|Mukojima]] *[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō) ** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]] ** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]]) ** [[Iwo Jima]]<ref name="nussbaum737" /> ** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[Minami Torishima]] (Marcus Island) *[[Enoshima]] *[[Okino Torishima]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[Amakusa|Amakusa Islands]] **[[Shimoshima Island, Amakusa]] **[[Kamishima Island, Amakusa]] *[[Nagashima Island, Kagoshima]] *[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]] *[[Gotō Islands]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Danjo Islands]] *{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[Hashima Island|Hashima]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[Hirado Island|Hirado]]<ref name="ponsonby332"/> *[[Iki Island|Iki]] *[[Koshikijima Islands]] **[[Shimokoshiki-jima]] **[[Kamikoshiki-jima]] *[[Tsushima Islands|Tsushima]]<ref name="ponsonby331"/> *[[Ukushima]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] =====ဆခိရှိမကျွန်းများ===== {{main|Sakishima Islands}} Also known as the Further Isles: * [[Miyako Islands]] ** [[Miyako-jima]] ** [[Ikema]] ** [[Ogami]] ** [[Irabu Island]] ** [[Shimoji-shima|Shimoji]] ** [[Kurima-jima]] ** [[Minna, Okinawa|Minna]] ** [[Tarama, Okinawa|Tarama]] * [[Yaeyama Islands]] ** [[Iriomote]] ** [[Ishigaki Island|Ishigaki]] ** [[Taketomi]] ** [[Kohamajima|Kohama]] ** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]] ** [[Aragusuku]] ** [[Hatoma]] ** [[Yubujima]] ** [[Hateruma]] ** [[Yonaguni]] * [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]]. ** [[Uotsurijima]] ** [[Kuba Jima]] ** [[Taisho Jima]] ** [[Kita Kojima]] ** [[Minami Kojima]] ===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] e6ima0s0931kvti4df2et35undqmjsn 10 292893 1059492 1058146 2026-10-19T15:15:50Z Ninjastrikers 22896 1059492 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ | title = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ | list1 = * [[ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ|ကချင်]] * [[ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ|ကယား]] * [[ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ|ကရင်]] * [[ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ|ချင်း]] * [[မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ|မွန်]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ|ရခိုင်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ|ရှမ်း]] }}<noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> bpz6q3pu8pmfxpjnfx75ohjg5dkji1y 0 292901 1059491 1058145 2026-10-19T15:13:20Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း#ကချင်ပြည်နယ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1059491 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ_ဆေးရုံများစာရင်း#ကချင်ပြည်နယ်]] qppbe229bbf12lfln724pyv3xt3m3u1 0 292928 1059486 1058457 2026-10-19T15:10:24Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း#ကယားပြည်နယ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1059486 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ_ဆေးရုံများစာရင်း#ကယားပြည်နယ်]] mskfhni054jxim3e5vtiq0am09hwrf7 0 292930 1059487 1058206 2026-10-19T15:10:51Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း#ချင်းပြည်နယ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1059487 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ_ဆေးရုံများစာရင်း#ချင်းပြည်နယ်]] nx7tni3g3cp3j4iy65psvobbp6d5gv8 0 292932 1059488 1058942 2026-10-19T15:11:17Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း#မွန်ပြည်နယ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1059488 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ_ဆေးရုံများစာရင်း#မွန်ပြည်နယ်]] 6hhupu6o5v3fbhfhq74sf7uvukag9mo 0 292934 1059490 1058210 2026-10-19T15:12:52Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း#ရှမ်းပြည်နယ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1059490 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ_ဆေးရုံများစာရင်း#ရှမ်းပြည်နယ်]] axjdxx0hsxotx5y7kwl1xrg6n9q5u70 0 292935 1059485 1058450 2026-10-19T15:09:42Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း#ကရင်ပြည်နယ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1059485 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ_ဆေးရုံများစာရင်း#ကရင်ပြည်နယ်]] 6iemuptrlwgqsggkl343xai2xbbu6mb 0 292938 1059489 1058409 2026-10-19T15:11:48Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း#ရခိုင်ပြည်နယ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1059489 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ_ဆေးရုံများစာရင်း#ရခိုင်ပြည်နယ်]] ipkebwb3p23a7ok1twpvrrpdnqt6kdz 0 292994 1059499 1059316 2026-10-19T17:18:12Z Kyaw Myo Aung 103978 1059499 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = လမိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | location = [[လမိုင်းမြို့]]၊ [[ရေးမြို့နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]] | country = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|15.500738|97.831990|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | HealthCare = | type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | emergency = ရှိ | Affiliation= | beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''လမိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|La Mine Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ရေးခရိုင်]]၊ [[ရေးမြို့နယ်]]၊ [[လမိုင်းမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} skcnl14s9fyuthrjbszs38j7bfo90fh 0 292996 1059498 1059106 2026-10-19T17:11:33Z Kyaw Myo Aung 103978 1059498 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = ခေါဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | location = [[ခေါဇာမြို့]]၊ [[ရေးမြို့နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]] | country = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|15.034225|97.823113|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | HealthCare = | type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | emergency = ရှိ | Affiliation= | beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''ခေါဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Khaw Zar Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ရေးခရိုင်]]၊ [[ရေးမြို့နယ်]]၊ [[ခေါဇာမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} or4f0dd1dnl78p2o3w1iqy1wuask02k 1059500 1059498 2026-10-19T17:19:36Z Kyaw Myo Aung 103978 1059500 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = ခေါဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | location = [[ခေါဇာမြို့]]၊ [[ရေးမြို့နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]] | country = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|15.034225|97.823113|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | HealthCare = | type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | emergency = ရှိ | Affiliation= | beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''ခေါဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Khaw Zar Station Hospital}}) သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ရေးခရိုင်]]၊ [[ရေးမြို့နယ်]]၊ [[ခေါဇာမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} fiqsh3b3tfiwuiwbzzpyn2t2wqlkdp4 0 293122 1059505 1059321 2026-10-19T18:20:41Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1059505 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = လိုင်လင်းပီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | location = [[လိုင်လင်းပီမြို့]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | country = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|21.962119|93.112126|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | HealthCare = | type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | emergency = ရှိ | Affiliation= | beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''လိုင်လင်းပီတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ling Lin Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မတူပီခရိုင်]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[လိုင်လင်းပီမြို့]]မြို့တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 8n9gn6darvhbj7xmuvcvfd2cix0y9fo 1059506 1059505 2026-10-19T18:24:16Z Kyaw Myo Aung 103978 [[လိုင်လင်းပီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] စာမျက်နှာကို [[လိုင်လင်းပီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] သို့ Kyaw Myo Aungက ရွှေ့ခဲ့သည် 1059505 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = လိုင်လင်းပီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | location = [[လိုင်လင်းပီမြို့]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | country = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|21.962119|93.112126|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | HealthCare = | type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | emergency = ရှိ | Affiliation= | beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''လိုင်လင်းပီတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ling Lin Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မတူပီခရိုင်]]၊ [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[လိုင်လင်းပီမြို့]]မြို့တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 8n9gn6darvhbj7xmuvcvfd2cix0y9fo 0 293127 1059503 1059119 2026-10-19T18:10:11Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1059503 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = ဆမီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | location = [[ဆမီးမြို့]]၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | country = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|21.292913|93.096183|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | HealthCare = | type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | emergency = ရှိ | Affiliation= | beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''ဆမီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Sa Mee Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ပလက်ဝခရိုင်]]၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]၊ [[ဆမီးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 60t2powxd5oszityb8oau0yvzeqm3lv 0 293128 1059504 1059253 2026-10-19T18:14:53Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1059504 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = မီးဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | location = [[မီးဇာရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်|မီးဇာ]]၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]] | country = မြန်မာနိုင်ငံ | coordinates = {{coord|21.726545|92.779366|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | HealthCare = | type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | emergency = ရှိ | Affiliation= | beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''မီးဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Mee Zar Station Hospital}}) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ပလက်ဝခရိုင်]]၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]၊ [[မီးဇာရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်|မီးဇာ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ခုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |archive-date=29 August 2025 |url-status=bot: unknown}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} miiizc28zhz99m6c94eyi4atqhw9ih0 100 293223 1059495 1059395 2026-10-19T15:59:33Z Salai Rungtoi 22844 1059495 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=19|content= <!-- All news items below this line --> '''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ''' *ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]ထံသို့ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]၊ [[တတိယမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်|တတိယမြောက် ချားစ်ဘုရင်]]က စာအုပ် ၂ အုပ် (The Land Garderners – Soil to Table နှင့် Soil The World at Our Feet) အိတ်ပိတ်စာအိတ် ၁ အိတ်နှင့် သံတမန်အိတ်ပိတ်စာတိုအား ပေးပို့ခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/89570 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} h4zfka8rssgr8j1x13tvs4tfgbd6wir 10 293225 1059484 1059406 2026-10-19T14:46:50Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1059484 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ကရင်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[ဘားအံခရိုင်]] | list1 = * [[ဘားအံပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျိုက်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပိုင်ကျုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွှေဂွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဘောဂလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိပ်သိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရှမ်းရွာသစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သံတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကတိုင်တိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကော့ဘိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဇာသပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တရုတ်လှတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်ကြာအင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ထုံးအိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[နဘူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဖလံတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မြိုင်ကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အိန္ဒုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[မြဝတီခရိုင်]] | list2 = * [[မြဝတီပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[စုကလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဝေါလေမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သင်္ဃန်းညီနောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆုံဆည်းမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = [[ကော့ကရိတ်ခရိုင်]] | list3 = * [[ကော့ကရိတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဘုရားသုံးဆူတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျုံဒိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ခလယ် - တံခွန်တိုင် တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်ပေါက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အနန်းကွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group4 = [[ဖာပွန်ခရိုင်]] | list4 = * [[ဖာပွန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကမမောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဖားပြတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မြိုင်ကြီးငူတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> 3dl7r01moshdm4ten4uan6rcosg3gzn 10 293227 1059493 1059407 2026-10-19T15:54:20Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1059493 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း]] | list1 = {{Navbox subgroup | group1 = [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] | list1 = * [[ကျိုင်းတုံပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[လွိုင်မွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းခွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းညှင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းယန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းပေါက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းဖျန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တုံတာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]] | list2 = * [[မိုင်းဆတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[မိုင်းတုံမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းခုတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပုံပါကျင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မုံးထတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ယောင်ခတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = [[တာချီလိတ်ခရိုင်]] | list3 = * [[တာချီလိတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[မိုင်းဖြတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းယုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျိုင်းလပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တာလေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဝမ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] }} | group2 = [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း]] | list2 = {{Navbox subgroup | group1 = [[လားရှိုးခရိုင်]] | list1 = * [[လားရှိုးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] | group2 = [[မူဆယ်ခရိုင်]] | list2 = * [[မူဆယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = [[ကျောက်မဲခရိုင်]] | list3 = * [[သီပေါမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောက်မဲမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] }} | group3 = [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း]] | list3 = {{Navbox subgroup | group1 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]] | list1 = * [[တောင်ကြီးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကလောမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွှေညောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အေးသာယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အောင်ပန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပင်းတယမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွာငံမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဟိုပုံးမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပင်လောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[လွိုင်လင်ခရိုင်]] | list2 = * [[လွိုင်လင်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] }} }} }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> b2nl2kv7tlkj6uwi61nq4b3tkeufaj3 1059494 1059493 2026-10-19T15:58:09Z Kyaw Myo Aung 103978 1059494 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း]] | list1 = {{Navbox subgroup | group1 = [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] | list1 = * [[ကျိုင်းတုံပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[လွိုင်မွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းခွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းညှင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းယန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းပေါက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းဖျန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တုံတာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]] | list2 = * [[မိုင်းဆတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[မိုင်းတုံမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းခုတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပုံပါကျင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မုံးထတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ယောင်ခတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = [[တာချီလိတ်ခရိုင်]] | list3 = * [[တာချီလိတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[မိုင်းဖြတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းယုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျိုင်းလပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တာလေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဝမ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] }} | group2 = [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း]] | list2 = {{Navbox subgroup | group1 = [[လားရှိုးခရိုင်]] | list1 = * [[လားရှိုးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] | group2 = [[မူဆယ်ခရိုင်]] | list2 = * [[မူဆယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = [[ကျောက်မဲခရိုင်]] | list3 = * [[သီပေါမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောက်မဲမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] }} | group3 = [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း]] | list3 = {{Navbox subgroup | group1 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]] | list1 = * [[တောင်ကြီးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ညောင်ရွှေမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကလောမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွှေညောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အေးသာယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အောင်ပန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပင်းတယမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွာငံမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဟိုပုံးမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆီဆိုင်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပင်လောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[လွိုင်လင်ခရိုင်]] | list2 = * [[လွိုင်လင်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] }} }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> 08788ccszp17aiteij39vcy06s21wfn 0 293231 1059433 2026-10-19T12:00:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ရွှေတံခါး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ရွှေတံခါးရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059433 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ရွှေတံခါး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ရွှေတံခါးရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၁၇၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 6i4bejgg4k072j8p2cyrl8tnwwbowus 0 293232 1059434 2026-10-19T12:02:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ဝက်ထီးကန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ဝက်ထီးကန်ရွာမရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|ဝက်ထီးကန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059434 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ဝက်ထီးကန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ဝက်ထီးကန်ရွာမရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|ဝက်ထီးကန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၇၄၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.96108485475355| 95.35352714517512|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ihgpa0seiwvbrxropjeppgc88iubtd6 0 293233 1059435 2026-10-19T12:04:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ပေါင်းတလည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပေါင်းတလည်ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|ပေါင်းတလည်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059435 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ပေါင်းတလည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပေါင်းတလည်ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|ပေါင်းတလည်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၉၀၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.852268589293715| 95.39301820029662|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ezsv2rcrtui1terjhyidm36ve5ifma5 0 293234 1059436 2026-10-19T12:06:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - မြောက်နဝင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[မြောက်နဝင်းရွာသစ်ကြီးရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မြောက်နဝင်းရွာ]]ရှိ အ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059436 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - မြောက်နဝင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[မြောက်နဝင်းရွာသစ်ကြီးရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မြောက်နဝင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား xxxx ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.97471491772482| 95.24442169609324|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 8emf5a1tttm0bserl0u5m4ibrxx26dj 0 293235 1059437 2026-10-19T12:07:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - လယ်ဘဲ့''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[လယ်ဘဲ့ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|လယ်ဘဲ့ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059437 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - လယ်ဘဲ့''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[လယ်ဘဲ့ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|လယ်ဘဲ့ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၇၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.042998478653754| 95.42951584362027|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} pjofgxqomtji8bgqq0ssiyijutbsmry 0 293236 1059438 2026-10-19T12:08:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) မူယာပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ရွာဘဲရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059438 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) မူယာပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ရွာဘဲရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၀၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} duuaafsgtihbjczssnte99njf5ql0d5 0 293237 1059439 2026-10-19T12:10:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) လက်ပံလှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[လက်ပံလှရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|လက်ပံလှရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059439 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) လက်ပံလှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[လက်ပံလှရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|လက်ပံလှရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၂၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.87783378288438| 95.3193650401499|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} n9obndruolv49lcq92kq79h0cizqbz3 0 293238 1059440 2026-10-19T12:12:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) မှော်ဇာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059440 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) မှော်ဇာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[မှော်ဇာရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မှော်ဇာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၉၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.813413676133482| 95.28839054419116|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} lwtmxbu5cqoprhnaytqgv24mcnu33po 0 293239 1059441 2026-10-19T12:13:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) အရှေ့ပေါက်တော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[အရှေ့ပေါက်တောရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|အရှေ့ပေါက်တောရွာ]]ရှိ အ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059441 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) အရှေ့ပေါက်တော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[အရှေ့ပေါက်တောရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|အရှေ့ပေါက်တောရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၃၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.773646915370296| 95.363611943157|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} l365dbpimcjm91847qb8sojnu0ny115 0 293240 1059442 2026-10-19T12:14:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) တပ်နယ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ဆင်စုရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059442 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) တပ်နယ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ဆင်စုရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၀၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} mr3sizlshusoyrch5957mcg4yf1k3va 0 293241 1059443 2026-10-19T12:15:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကပစ (၇)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ ကပစ (၇) ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059443 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကပစ (၇)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ ကပစ (၇) ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၅၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} b7ycy5799tx6c56ti4u2f461w70znja 0 293242 1059444 2026-10-19T12:16:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) မြောက်ခွေးရဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[မြောက်ခွေးရဲရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မြောက်ခွေးရဲရွာ]]ရှိ အခြေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059444 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) မြောက်ခွေးရဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[မြောက်ခွေးရဲရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မြောက်ခွေးရဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၆၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} bfya3cph621puhk8uvg3pkkbdbf61aj 0 293243 1059445 2026-10-19T12:18:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) တီတွတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[တီတွတ်ရွာမရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|တီတွတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059445 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) တီတွတ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[တီတွတ်ရွာမရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|တီတွတ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၁၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.90254141999482| 95.26797651111947|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 3f7en56o6kef753n8cu6drzqji11o0e 0 293244 1059446 2026-10-19T12:20:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) နှောကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[နှောကုန်းရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|နှောကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059446 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) နှောကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[နှောကုန်းရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|နှောကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၁၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.83920209731562| 95.34019880786994|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} meeq6fg4ohr82uuql0di2yw7mfered4 0 293245 1059447 2026-10-19T12:22:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (၁) ပြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ဆင်စုရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059447 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (၁) ပြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ဆင်စုရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၇၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 5syidsq1foloni2mowj8z7nmgrwe9wu 0 293246 1059450 2026-10-19T12:27:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059450 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} jrl5xw1pnwqdgk03ktm6sso1qb8xwxk 1059453 1059450 2026-10-19T12:29:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 အကြောင်းအရာ "{{db-self}}" ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည် 1059453 wikitext text/x-wiki {{db-self}} i3ivwgg793ry976qg2ak9jnjk4epd7m 0 293247 1059452 2026-10-19T12:28:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059452 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} jrl5xw1pnwqdgk03ktm6sso1qb8xwxk 1059455 1059452 2026-10-19T12:57:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1059455 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987&dq= "Torishima,"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 987.</ref> The [[volcanic island]] is part of the [[Izu Islands]].<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 575bm61frf69z7iz7q6lla0nnftw745 1059456 1059455 2026-10-19T12:57:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1059456 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987&dq= "Torishima,"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 987.</ref><ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} icqawtpb5giih3yxit14ttjs0ur6lrq 1059457 1059456 2026-10-19T13:04:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */ 1059457 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987&dq= "Torishima,"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 987.</ref><ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== တိုရိရှိမသည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]]အတွင်း တည်ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]မှ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၆၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၇၃ မိုင်)နှင့် [[ဆိုးဖုအိဝ]]မှ မြောက်ဘက် ၇၆ ကီလိုမီတာ (၄၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံမိုးလေဝသအေဂျင်စီက အဆင့် A ရှိသည့် မီးတောင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် ရေအောက်တွင် ရှိနေသည့် မီးတောင်၏ အပေါ်အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မီးတောင်သည် နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ အိအိုးယမ (硫黄山) ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် အမြင့် ၃၉၄ မီတာ (၁၂၉၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၆.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၀ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၄.၇၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၈၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 5cwdhv2idg9v7dpgxnzkdryhn98r6e4 1059458 1059457 2026-10-19T13:05:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */ 1059458 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987&dq= "Torishima,"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 987.</ref><ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုရိရှိမသည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]]အတွင်း တည်ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]မှ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၆၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၇၃ မိုင်)နှင့် [[ဆိုးဖုအိဝ]]မှ မြောက်ဘက် ၇၆ ကီလိုမီတာ (၄၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံမိုးလေဝသအေဂျင်စီက အဆင့် A ရှိသည့် မီးတောင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် ရေအောက်တွင် ရှိနေသည့် မီးတောင်၏ အပေါ်အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မီးတောင်သည် နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ အိအိုးယမ (硫黄山) ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် အမြင့် ၃၉၄ မီတာ (၁၂၉၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၆.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၀ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၄.၇၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၈၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} cikilhnault4bnlla5omxzd4nm05dyt 1059459 1059458 2026-10-19T13:05:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1059459 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987&dq= "Torishima,"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 987.</ref><ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုရိရှိမသည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]]အတွင်း တည်ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]မှ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၆၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၇၃ မိုင်)နှင့် [[ဆိုးဖုအိဝ]]မှ မြောက်ဘက် ၇၆ ကီလိုမီတာ (၄၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံမိုးလေဝသအေဂျင်စီက အဆင့် A ရှိသည့် မီးတောင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် ရေအောက်တွင် ရှိနေသည့် မီးတောင်၏ အပေါ်အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မီးတောင်သည် နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ အိအိုးယမ (硫黄山) ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် အမြင့် ၃၉၄ မီတာ (၁၂၉၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၆.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၀ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၄.၇၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၈၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} lnq9wtglb6y3ug6e30wbx6fn4uwo8ym 1059460 1059459 2026-10-19T13:06:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1059460 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987&dq= "Torishima,"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 987.</ref><ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုရိရှိမသည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]]အတွင်း တည်ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]မှ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၆၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၇၃ မိုင်)နှင့် [[ဆိုးဖုအိဝ]]မှ မြောက်ဘက် ၇၆ ကီလိုမီတာ (၄၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံမိုးလေဝသအေဂျင်စီက အဆင့် A ရှိသည့် မီးတောင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် ရေအောက်တွင် ရှိနေသည့် မီးတောင်၏ အပေါ်အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မီးတောင်သည် နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ အိအိုးယမ (硫黄山) ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် အမြင့် ၃၉၄ မီတာ (၁၂၉၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၆.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၀ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၄.၇၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၈၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Torishima}} *[https://web.archive.org/web/20070808002220/http://www.birdinghawaii.co.uk/XShorttailedAlbatross2.htm Short Tailed Albatross] *[https://www.panoramio.com/photo/3940381 Tori-shima from the north] *[http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?b=302907&l=1401807 Map of Torishima by Japan Meteorological Agency] {{in lang|ja}} *[http://www.yamashina.or.jp/hp/yomimono/albatross/06walker.html Yamashina Research Institute page on Torishima with photos] {{in lang|ja}} *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/tori-shima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} *[https://web.archive.org/web/20090731094905/http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0804-09= Tori-shima] Location and description of island and volcano. *[https://web.archive.org/web/20071017215228/http://hakone.eri.u-tokyo.ac.jp/vrc/erup/torisima.html Izu-torishima] Photos during and after 2002 eruption. *{{cite gvp|name=Izu-Torishima|vn=284090|access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} 8mnqyc3fig029ns78bm58jm60wgwz0i 1059461 1059460 2026-10-19T13:06:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိဇုကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059461 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987&dq= "Torishima,"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 987.</ref><ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုရိရှိမသည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]]အတွင်း တည်ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]မှ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၆၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၇၃ မိုင်)နှင့် [[ဆိုးဖုအိဝ]]မှ မြောက်ဘက် ၇၆ ကီလိုမီတာ (၄၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံမိုးလေဝသအေဂျင်စီက အဆင့် A ရှိသည့် မီးတောင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် ရေအောက်တွင် ရှိနေသည့် မီးတောင်၏ အပေါ်အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မီးတောင်သည် နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ အိအိုးယမ (硫黄山) ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် အမြင့် ၃၉၄ မီတာ (၁၂၉၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၆.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၀ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၄.၇၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၈၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Torishima}} *[https://web.archive.org/web/20070808002220/http://www.birdinghawaii.co.uk/XShorttailedAlbatross2.htm Short Tailed Albatross] *[https://www.panoramio.com/photo/3940381 Tori-shima from the north] *[http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?b=302907&l=1401807 Map of Torishima by Japan Meteorological Agency] {{in lang|ja}} *[http://www.yamashina.or.jp/hp/yomimono/albatross/06walker.html Yamashina Research Institute page on Torishima with photos] {{in lang|ja}} *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/tori-shima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} *[https://web.archive.org/web/20090731094905/http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0804-09= Tori-shima] Location and description of island and volcano. *[https://web.archive.org/web/20071017215228/http://hakone.eri.u-tokyo.ac.jp/vrc/erup/torisima.html Izu-torishima] Photos during and after 2002 eruption. *{{cite gvp|name=Izu-Torishima|vn=284090|access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] ea4706hdklvjy1cy8dabx3gz0t738ln 1059462 1059461 2026-10-19T13:06:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059462 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987&dq= "Torishima,"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 987.</ref><ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုရိရှိမသည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]]အတွင်း တည်ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]မှ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၆၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၇၃ မိုင်)နှင့် [[ဆိုးဖုအိဝ]]မှ မြောက်ဘက် ၇၆ ကီလိုမီတာ (၄၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံမိုးလေဝသအေဂျင်စီက အဆင့် A ရှိသည့် မီးတောင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် ရေအောက်တွင် ရှိနေသည့် မီးတောင်၏ အပေါ်အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မီးတောင်သည် နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ အိအိုးယမ (硫黄山) ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် အမြင့် ၃၉၄ မီတာ (၁၂၉၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၆.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၀ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၄.၇၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၈၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Torishima}} *[https://web.archive.org/web/20070808002220/http://www.birdinghawaii.co.uk/XShorttailedAlbatross2.htm Short Tailed Albatross] *[https://www.panoramio.com/photo/3940381 Tori-shima from the north] *[http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?b=302907&l=1401807 Map of Torishima by Japan Meteorological Agency] {{in lang|ja}} *[http://www.yamashina.or.jp/hp/yomimono/albatross/06walker.html Yamashina Research Institute page on Torishima with photos] {{in lang|ja}} *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/tori-shima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} *[https://web.archive.org/web/20090731094905/http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0804-09= Tori-shima] Location and description of island and volcano. *[https://web.archive.org/web/20071017215228/http://hakone.eri.u-tokyo.ac.jp/vrc/erup/torisima.html Izu-torishima] Photos during and after 2002 eruption. *{{cite gvp|name=Izu-Torishima|vn=284090|access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] qn5jflx1549h869u4azgzqtsg7ksevk 1059463 1059462 2026-10-19T13:06:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059463 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987&dq= "Torishima,"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 987.</ref><ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုရိရှိမသည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]]အတွင်း တည်ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]မှ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၆၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၇၃ မိုင်)နှင့် [[ဆိုးဖုအိဝ]]မှ မြောက်ဘက် ၇၆ ကီလိုမီတာ (၄၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံမိုးလေဝသအေဂျင်စီက အဆင့် A ရှိသည့် မီးတောင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် ရေအောက်တွင် ရှိနေသည့် မီးတောင်၏ အပေါ်အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မီးတောင်သည် နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ အိအိုးယမ (硫黄山) ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် အမြင့် ၃၉၄ မီတာ (၁၂၉၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၆.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၀ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၄.၇၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၈၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Torishima}} *[https://web.archive.org/web/20070808002220/http://www.birdinghawaii.co.uk/XShorttailedAlbatross2.htm Short Tailed Albatross] *[https://www.panoramio.com/photo/3940381 Tori-shima from the north] *[http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?b=302907&l=1401807 Map of Torishima by Japan Meteorological Agency] {{in lang|ja}} *[http://www.yamashina.or.jp/hp/yomimono/albatross/06walker.html Yamashina Research Institute page on Torishima with photos] {{in lang|ja}} *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/tori-shima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} *[https://web.archive.org/web/20090731094905/http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0804-09= Tori-shima] Location and description of island and volcano. *[https://web.archive.org/web/20071017215228/http://hakone.eri.u-tokyo.ac.jp/vrc/erup/torisima.html Izu-torishima] Photos during and after 2002 eruption. *{{cite gvp|name=Izu-Torishima|vn=284090|access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] df8mvjdizdse9nj5gf0hz11jp9czjg3 1059464 1059463 2026-10-19T13:07:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059464 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987&dq= "Torishima,"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 987.</ref><ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုရိရှိမသည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]]အတွင်း တည်ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]မှ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၆၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၇၃ မိုင်)နှင့် [[ဆိုးဖုအိဝ]]မှ မြောက်ဘက် ၇၆ ကီလိုမီတာ (၄၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံမိုးလေဝသအေဂျင်စီက အဆင့် A ရှိသည့် မီးတောင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် ရေအောက်တွင် ရှိနေသည့် မီးတောင်၏ အပေါ်အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မီးတောင်သည် နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ အိအိုးယမ (硫黄山) ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် အမြင့် ၃၉၄ မီတာ (၁၂၉၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၆.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၀ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၄.၇၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၈၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Torishima}} *[https://web.archive.org/web/20070808002220/http://www.birdinghawaii.co.uk/XShorttailedAlbatross2.htm Short Tailed Albatross] *[https://www.panoramio.com/photo/3940381 Tori-shima from the north] *[http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?b=302907&l=1401807 Map of Torishima by Japan Meteorological Agency] {{in lang|ja}} *[http://www.yamashina.or.jp/hp/yomimono/albatross/06walker.html Yamashina Research Institute page on Torishima with photos] {{in lang|ja}} *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/tori-shima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} *[https://web.archive.org/web/20090731094905/http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0804-09= Tori-shima] Location and description of island and volcano. *[https://web.archive.org/web/20071017215228/http://hakone.eri.u-tokyo.ac.jp/vrc/erup/torisima.html Izu-torishima] Photos during and after 2002 eruption. *{{cite gvp|name=Izu-Torishima|vn=284090|access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] kc79zwkztfa7z99r8owcfij5yd0k4g6 1059465 1059464 2026-10-19T13:08:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1059465 wikitext text/x-wiki '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987&dq= "Torishima,"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 987.</ref><ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Izu-Torishima 20020904-2.jpg|left|thumb|တိုရိရှိမကျွန်းကို အနောက်ဘက်မှ မြင်ရပုံ (၂၀၀၂ ခုနှစ်)]] တိုရိရှိမသည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]]အတွင်း တည်ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]မှ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၆၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၇၃ မိုင်)နှင့် [[ဆိုးဖုအိဝ]]မှ မြောက်ဘက် ၇၆ ကီလိုမီတာ (၄၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံမိုးလေဝသအေဂျင်စီက အဆင့် A ရှိသည့် မီးတောင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် ရေအောက်တွင် ရှိနေသည့် မီးတောင်၏ အပေါ်အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မီးတောင်သည် နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ အိအိုးယမ (硫黄山) ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် အမြင့် ၃၉၄ မီတာ (၁၂၉၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၆.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၀ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၄.၇၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၈၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Torishima}} *[https://web.archive.org/web/20070808002220/http://www.birdinghawaii.co.uk/XShorttailedAlbatross2.htm Short Tailed Albatross] *[https://www.panoramio.com/photo/3940381 Tori-shima from the north] *[http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?b=302907&l=1401807 Map of Torishima by Japan Meteorological Agency] {{in lang|ja}} *[http://www.yamashina.or.jp/hp/yomimono/albatross/06walker.html Yamashina Research Institute page on Torishima with photos] {{in lang|ja}} *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/tori-shima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} *[https://web.archive.org/web/20090731094905/http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0804-09= Tori-shima] Location and description of island and volcano. *[https://web.archive.org/web/20071017215228/http://hakone.eri.u-tokyo.ac.jp/vrc/erup/torisima.html Izu-torishima] Photos during and after 2002 eruption. *{{cite gvp|name=Izu-Torishima|vn=284090|access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 09k9p173hkcnmu9yl727p2cyoqeqna8 1059466 1059465 2026-10-19T13:10:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1059466 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တိုရိရှိမ | image = Tori-Shima Island of Izu-Islands Aerial photograph.2001.jpg | image_caption = တိုရိရှိမ၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ် | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 鳥島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|30|29|02|N|140|18|11|E|dim:2700_region:JP-13_type:isle_source:dewiki|display=inline,title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 4.79 | length_km = | width_km = | coastline_km = 6.5 | highest_mount = | elevation_m = 394 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hachijō Subprefecture]] | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''တိုရိရှိမ''' (鳥島, Tori-shima, အဓိပ္ပါယ် - ငှက်ကျွန်း) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျွန်းကို "အိဇု - တိုရိရှိမ" (伊豆鳥島)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987&dq= "Torishima,"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 987.</ref><ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Izu-Torishima 20020904-2.jpg|left|thumb|တိုရိရှိမကျွန်းကို အနောက်ဘက်မှ မြင်ရပုံ (၂၀၀၂ ခုနှစ်)]] တိုရိရှိမသည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]]အတွင်း တည်ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]မှ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၆၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၇၃ မိုင်)နှင့် [[ဆိုးဖုအိဝ]]မှ မြောက်ဘက် ၇၆ ကီလိုမီတာ (၄၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံမိုးလေဝသအေဂျင်စီက အဆင့် A ရှိသည့် မီးတောင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် ရေအောက်တွင် ရှိနေသည့် မီးတောင်၏ အပေါ်အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မီးတောင်သည် နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ အိအိုးယမ (硫黄山) ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် အမြင့် ၃၉၄ မီတာ (၁၂၉၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၆.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၀ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၄.၇၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၈၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Torishima}} *[https://web.archive.org/web/20070808002220/http://www.birdinghawaii.co.uk/XShorttailedAlbatross2.htm Short Tailed Albatross] *[https://www.panoramio.com/photo/3940381 Tori-shima from the north] *[http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.html?b=302907&l=1401807 Map of Torishima by Japan Meteorological Agency] {{in lang|ja}} *[http://www.yamashina.or.jp/hp/yomimono/albatross/06walker.html Yamashina Research Institute page on Torishima with photos] {{in lang|ja}} *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/tori-shima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} *[https://web.archive.org/web/20090731094905/http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0804-09= Tori-shima] Location and description of island and volcano. *[https://web.archive.org/web/20071017215228/http://hakone.eri.u-tokyo.ac.jp/vrc/erup/torisima.html Izu-torishima] Photos during and after 2002 eruption. *{{cite gvp|name=Izu-Torishima|vn=284090|access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] k9ocg72oqymokh7zu072gay1qcoq6ux 0 293248 1059454 2026-10-19T12:32:07Z Mkant00 135890 "[[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာ]] (linear algebra) တွင် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>\mathbb{F}</math> အပေါ်၌ သတ်မှတ်ထားသော <math>m \times n</math> ကိန်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059454 wikitext text/x-wiki [[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာ]] (linear algebra) တွင် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>\mathbb{F}</math> အပေါ်၌ သတ်မှတ်ထားသော <math>m \times n</math> [[ကိန်းအုံ]] (matrix) <math>\mathbf{A}</math> ၏ '''မိုင်နာ''' (minor) ဆိုသည်မှာ <math>\mathbf{A}</math> ၏ အတန်းများ (rows) နှင့် တိုင်များ (columns) ထဲမှ သုည သို့မဟုတ် သုညထက်ပိုသော အရေအတွက်ကို ပယ်ဖျက်ခြင်းဖြင့် ရရှိလာသည့် စတုရန်းကိန်းအုံပိုင်း (square submatrix) တစ်ခု၏ [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) ဖြစ်သည်။ <math>n \times n</math> [[စတုရန်းကိန်းအုံ]] (square matrix) တစ်ခုမှ အတန်းတစ်ခုနှင့် တိုင်တစ်ခုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းဖြင့် ရရှိလာသော အဆင့် <math>n - 1</math> ရှိ မိုင်နာများကို '''ပထမ မိုင်နာများ''' (first minors) ဟု ခေါ်သည်။ <math>n \times n</math> ကိန်းအုံ <math>\mathbf{A} = (a_{ij})</math> တစ်ခု၏ တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (cofactors) ဆိုသည်မှာ ကိန်းအုံအစုဝင်များနှင့် (matrix entries) နှိုင်းယှဉ်၍ ယူထားသော အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးဖန်ရှင်၏ (determinant function) [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ကိန်းရှင်ခွဲဆင်းသက်ချက်များ]] (partial derivatives) ဖြစ်ကြသည်။ <math display="block">\frac{\partial \det(\mathbf{A})}{\partial a_{ij}} = C_{ij}</math> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == === ပထမ မိုင်နာများနှင့် တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (First Minors and Cofactors) === <math>\mathbf{A} \in \operatorname{Mat}_{n \times n}(\mathbb{F})</math> ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ <math>\mathbf{A}</math> ၏ <math>(i, j)</math>-'''မိုင်နာ''' (<math>(i, j)</math>-minor) သို့မဟုတ် ပထမ မိုင်နာ (first minor) ကို <math>M_{ij}</math> ဟု ရေးသားသတ်မှတ်ပြီး ၎င်းသည် <math>\mathbf{A}</math> မှ <math>i</math>-ကြိမ်မြောက် အတန်း (row) နှင့် <math>j</math>-ကြိမ်မြောက် တိုင်ကို (column) ပယ်ဖျက်ခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော <math>(n-1) \times (n-1)</math> ကိန်းအုံပိုင်း၏ (submatrix) [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) ဖြစ်သည်။<ref>Hohn (1973), p. 82.</ref> <math display="block">M_{ij} = \det \left( (a_{p, q})_{p \ne i, q \ne j} \right)</math> <math>C_{ij}</math> ဟု ရေးသားသတ်မှတ်သည့် <math>\mathbf{A}</math> ၏ <math>(i, j)</math>-'''တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း''' (<math>(i, j)</math>-cofactor) ကို မိုင်နာအား အလှည့်ကျလက္ခဏာ (alternating sign) ဖြင့် အဆတိုးမြှောက်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">C_{ij} = (-1)^{i+j} M_{ij}</math> === ယေဘုယျ မိုင်နာများ (General Minors) === <math>\mathbf{A} \in \operatorname{Mat}_{m \times n}(\mathbb{F})</math> ဖြစ်ပြီး <math>k \in \mathbb{N}</math> သည် <math>1 \le k \le \min(m, n)</math> ကို ပြေလည်စေသည် ဆိုပါစို့။ <math>I</math> နှင့် <math>J</math> တို့သည် အောက်ပါ အစီအစဉ်ကျ [[ကိန်းစဉ်|အညွှန်းကိန်းစဉ်များ]] (ordered index sequences) ဖြစ်ကြသည် ဆိုပါစို့။ <math display="block">I = (i_1 < i_2 < \dots < i_k), \quad 1 \le i_p \le m,</math> <math display="block">J = (j_1 < j_2 < \dots < j_k), \quad 1 \le j_q \le n</math> <math>[\mathbf{A}]_{I,J}</math> သို့မဟုတ် <math>\det_{I,J}(\mathbf{A})</math> ဟု ရေးသားသတ်မှတ်သော အညွှန်း[[အစု|အစုများ]] (index sets) <math>I</math> နှင့် <math>J</math> ဆိုင်ရာ <math>k \times k</math> မိုင်နာဆိုသည်မှာ <math>I</math> ၏ အတန်းများနှင့် <math>J</math> ၏ တိုင်များကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် ကိန်းအုံပိုင်း၏ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ဖြစ်သည်။ <math display="block">[\mathbf{A}]_{I,J} = \det \left( (a_{i_p, j_q})_{p, q = 1}^k \right)</math> အရွယ်အစား <math>k \times k</math> ရှိသော မိုင်နာပေါင်း <math>\binom{m}{k} \binom{n}{k}</math> ခု တည်ရှိသည်။ အဆင့် သုညရှိ မိုင်နာကို <math>1</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။<ref>Hohn (1973), p. 84.</ref><ref>Encyclopedia of Mathematics (2001), "Minor".</ref> သတ်မှတ်ချက်ဆိုင်ရာ မှတ်ချက်- ပထမ မိုင်နာများ <math>M_{ij}</math> ကို အတန်း <math>i</math> နှင့် တိုင် <math>j</math> ကို ပယ်ဖျက်ခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်သော်လည်း ယေဘုယျ မိုင်နာများ <math>[\mathbf{A}]_{I, J}</math> ကိုမူ အတန်းများ <math>I</math> နှင့် တိုင်များ <math>J</math> ကို ထိန်းသိမ်းထားခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ယေဘုယျ သင်္ကေတအရ ပထမ မိုင်နာမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">M_{ij} = [\mathbf{A}]_{\{1, \dots, n\} \setminus \{i\}, \{1, \dots, n\} \setminus \{j\}}</math> === ဖြည့်စွက်မိုင်နာများ (Complementary Minors) === <math>\mathbf{A} \in \operatorname{Mat}_{n \times n}(\mathbb{F})</math> ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ <math>|I| = |J| = k</math> ရှိသော အစီအစဉ်ကျ အညွှန်း[[အစုပိုင်း]]များ (ordered index subsets) <math>I, J \subset \{1, \dots, n\}</math> အတွက် <math>I' = \{1, \dots, n\} \setminus I</math> နှင့် <math>J' = \{1, \dots, n\} \setminus J</math> တို့သည် ၎င်းတို့၏ အစီအစဉ်ကျ ဖြည့်စွက်စုများကို (ordered complements) ကိုယ်စားပြုသည် ဆိုပါစို့။ <math>[\mathbf{A}]_{I,J}</math> ၏ '''ဖြည့်စွက်မိုင်နာ''' (complementary minor) ဆိုသည်မှာ <math>(n-k) \times (n-k)</math> မိုင်နာ <math>[\mathbf{A}]_{I',J'}</math> ဖြစ်သည်။ [[အစုဝင်]] <math>a_{ij}</math> ၏ ပထမ မိုင်နာအတွက် ဖြည့်စွက်စုမှာ အဆိုပါ အစုဝင် <math>a_{ij}</math> ပင် ဖြစ်သည်။ == ပင်မ သီအိုရမ်များနှင့် အသုံးချမှုများ (Core Theorems and Applications) == === လာပလေ့စ် တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း ဖြန့်ထုတ်ချက် (Laplace Cofactor Expansion) === မည်သည့် [[စတုရန်းကိန်းအုံ]] (square matrix) <math>\mathbf{A} \in \operatorname{Mat}_{n \times n}(\mathbb{F})</math> အတွက်မဆို [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး|အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးကို]] (determinant) ပုံသေထားသော မည်သည့် တိုင် (column) <math>j</math> တစ်လျှောက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်ရရှိသည်။ <math display="block">\det(\mathbf{A}) = \sum_{i=1}^n a_{ij} C_{ij} = \sum_{i=1}^n a_{ij} (-1)^{i+j} M_{ij},</math> အလားတူစွာ ပုံသေထားသော မည်သည့် အတန်း (row) <math>i</math> တစ်လျှောက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်ရရှိသည်။ <math display="block">\det(\mathbf{A}) = \sum_{j=1}^n a_{ij} C_{ij} = \sum_{j=1}^n a_{ij} (-1)^{i+j} M_{ij}</math> === ပြောင်းပြန်ကိန်းအုံနှင့် အက်ဂျူဂိတ် (Matrix Inverse and Adjugate) === <math>\mathbf{A}</math> ၏ '''တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း ကိန်းအုံ''' (cofactor matrix) မှာ <math>\mathbf{C} = (C_{ij}) \in \operatorname{Mat}_{n \times n}(\mathbb{F})</math> ဖြစ်သည်။ '''အက်ဂျူဂိတ်ကိန်းအုံ''' (adjugate matrix) သို့မဟုတ် ရှေးရိုးစဉ်လာ တွဲဖက် (classical adjoint) ဆိုသည်မှာ တွဲဖက်မြှောက်ဖော်ကိန်း ကိန်းအုံ၏ ထရန်စပို့စ် (transpose) ဖြစ်သည်။ <math display="block">\operatorname{adj}(\mathbf{A}) = \mathbf{C}^{\mathsf{T}}</math> ၎င်းသည် အောက်ပါ ကိန်းအုံ[[ညီမျှခြင်း]]နှင့် (matrix equation) ကိုက်ညီသည်။ <math display="block">\mathbf{A} \operatorname{adj}(\mathbf{A}) = \operatorname{adj}(\mathbf{A}) \mathbf{A} = \det(\mathbf{A}) \mathbf{I}_n</math> အကယ်၍ <math>\det(\mathbf{A}) \ne 0</math> ဖြစ်ပါက <math>\mathbf{A}</math> ၏ ပြောင်းပြန်ကိန်းအုံကို (inverse) အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">\mathbf{A}^{-1} = \frac{1}{\det(\mathbf{A})} \mathbf{C}^{\mathsf{T}}</math> === ပြောင်းပြန်ကိန်းအုံ၏ မိုင်နာများဆိုင်ရာ ဂျေးကိုဘီ၏ သီအိုရမ် (Jacobi's Theorem on Minors of the Inverse) === <math>\mathbf{A} \in \operatorname{Mat}_{n \times n}(\mathbb{F})</math> သည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ကိန်းအုံတစ်ခု ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ ဖြည့်စွက်[[အစုပိုင်း]]များ <math>I'</math> နှင့် <math>J'</math> ရှိသော အစီအစဉ်ကျ အညွှန်းအစုပိုင်းများ <math>I = (i_1 < \dots < i_k)</math> နှင့် <math>J = (j_1 < \dots < j_k)</math> တို့အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။<ref>Prasolov (1994), p. 32.</ref> <math display="block">[\mathbf{A}^{-1}]_{I,J} = (-1)^{\sum_{s=1}^k i_s + \sum_{s=1}^k j_s} \frac{[\mathbf{A}]_{J',I'}}{\det(\mathbf{A})}</math> === အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုးဆိုင်ရာ အဆင့်ဖော်ပြချက် (Determinantal Rank Characterization) === မည်သည့် [[ကိန်းအုံ]] <math>\mathbf{A} \in \operatorname{Mat}_{m \times n}(\mathbb{F})</math> အတွက်မဆို <math>\mathbf{A}</math> ၏ အဆင့် (rank) ဆိုသည်မှာ <math>\mathbf{A}</math> ၌ သုညမဟုတ်သော <math>r \times r</math> မိုင်နာတစ်ခု တည်ရှိနေစေသည့် အကြီးဆုံး[[ကိန်းပြည့်]] (maximal integer) <math>r</math> ဖြစ်သည်။ <math display="block">\operatorname{rank}(\mathbf{A}) = \max \left\{ k \in \mathbb{N} : \exists I, J \text{ with } |I|=|J|=k \text{ such that } [\mathbf{A}]_{I,J} \ne 0 \right\}</math> အရွယ်အစား <math>k > r</math> ရှိသော မိုင်နာအားလုံးသည် သုည ဖြစ်သွားကြသည်။ အဆင့်-<math>r</math> ရှိသော ကိန်းအုံတစ်ခု၏ သုညမဟုတ်သော <math>r \times r</math> မိုင်နာတစ်ခုကို '''အခြေခံ မိုင်နာ''' (basic minor) ဟု ခေါ်သည်။<ref>Encyclopedia of Mathematics (2001), "Minor".</ref> === ပင်မ မိုင်နာများနှင့် ဆေးလ်ဗက်စတာ၏ စံသတ်မှတ်ချက် (Principal Minors and Sylvester's Criterion) === <math>\mathbf{A} \in \operatorname{Mat}_{n \times n}(\mathbb{F})</math> ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ * အကယ်၍ <math>I = J</math> ဖြစ်ပါက မိုင်နာ <math>[\mathbf{A}]_{I,J}</math> ကို '''ပင်မ မိုင်နာ''' (principal minor) ဟု ခေါ်သည်။ * အကယ်၍ <math>I = J = \{1, 2, \dots, k\}</math> ဖြစ်ပါက အဆင့် <math>k</math> ရှိ ပင်မ မိုင်နာကို '''ဦးဆောင် ပင်မ မိုင်နာ''' (leading principal minor) (သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်း မိုင်နာ (corner minor)) ဟု ခေါ်သည်။ * '''ဆေးလ်ဗက်စတာ၏ စံသတ်မှတ်ချက်''' (Sylvester's Criterion) အရ <math>n \times n</math> [[ဟာမီရှန် ကိန်းအုံ]] (Hermitian matrix) <math>\mathbf{A}</math> တစ်ခုသည် အပေါင်းကိန်းသေချာရန် (positive-definite) [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ ၎င်း၏ ဦးဆောင် ပင်မ မိုင်နာ <math>n</math> ခုစလုံး အပေါင်းကိန်းအတိအကျ ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ <math display="block">[\mathbf{A}]_{\{1, \dots, k\}, \{1, \dots, k\}} > 0 \quad \text{for all } k \in \{1, \dots, n\}</math> အပေါင်းဆီမီးတိကျမှုကို (positive semidefiniteness) အတည်ပြုစစ်ဆေးရန်အတွက် ပင်မ မိုင်နာပေါင်း <math>2^n - 1</math> ခုစလုံး အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းများ ဖြစ်ကြရန် လိုအပ်ပြီး လုံလောက်မှုလည်း ရှိသည်။ === ယေဘုယျပြုထားသော ကော်ချီ-ဘီနေး ပုံသေနည်း (Generalized Cauchy–Binet Formula) === <math>\mathbf{A} \in \operatorname{Mat}_{m \times \ell}(\mathbb{F})</math> နှင့် <math>\mathbf{B} \in \operatorname{Mat}_{\ell \times n}(\mathbb{F})</math> ဖြစ်ကြသည် ဆိုပါစို့။ [[အစုအရွယ်အစား]] (cardinality) <math>k \le \ell</math> ရှိသော အညွှန်းအစုများ (index sets) <math>I \subset \{1, \dots, m\}</math> နှင့် <math>J \subset \{1, \dots, n\}</math> တို့အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">[\mathbf{AB}]_{I,J} = \sum_{\begin{smallmatrix} K \subset \{1, \dots, \ell\} \\ |K| = k \end{smallmatrix}} [\mathbf{A}]_{I,K} [\mathbf{B}]_{K,J}</math> === ပြင်ပအက္ခရာသင်္ချာနည်းအရ ဖော်ထုတ်ချက် (Exterior Algebra Formulation) === မျဉ်းဖြောင့်အစုံအက္ခရာသင်္ချာ (multilinear algebra) တွင် <math>V = \mathbb{F}^n</math> နှင့် <math>W = \mathbb{F}^m</math> ဖြစ်ကြသည် ဆိုပါစို့။ စံ[[အခြေအစု]]များ (standard bases) ဖြစ်ကြသော <math>\{e_j\}</math> နှင့် <math>\{w_i\}</math> တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ သတ်မှတ်သည့် ကိန်းအုံ <math>\mathbf{A}</math> ပါရှိသော [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်အသွင်ပြောင်းခြင်းကို]] (linear transformation) <math>f: V \to W</math> ဟု ဆိုပါစို့။ <math>k</math>-ကြိမ်မြောက် ပြင်ပထပ်ကိန်း (<math>k</math>-th exterior power) <math>\bigwedge^k f: \bigwedge^k V \to \bigwedge^k W</math> သည် အခြေအစု <math>k</math>-[[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (basis <math>k</math>-vectors) အပေါ် အောက်ပါအတိုင်း သက်ရောက်သည်။ <math display="block">\left(\bigwedge^k f\right)(e_{j_1} \wedge \dots \wedge e_{j_k}) = \sum_{\begin{smallmatrix} I = (i_1 < \dots < i_k) \\ 1 \le i_p \le m \end{smallmatrix}} [\mathbf{A}]_{I,J} \, (w_{i_1} \wedge \dots \wedge w_{i_k})</math> <math>k \times k</math> မိုင်နာများ <math>[\mathbf{A}]_{I,J}</math> တို့သည် လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်လာသော မျဉ်းဖြောင့်အသွင်ပြောင်းခြင်း (induced linear transformation) <math>\bigwedge^k f</math> ၏ ကိန်းအုံအစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Hohn |first1=Franz E. |title=Elementary Matrix Algebra |edition=3rd |publisher=Macmillan |date=1973 |isbn=978-0-02-355950-1}} * {{Citation |last1=Prasolov |first1=Viktor V. |title=Problems and Theorems in Linear Algebra |series=Translations of Mathematical Monographs |volume=134 |publisher=American Mathematical Society |place=Providence, R.I. |date=1994 |isbn=978-0-8218-0236-6}} * {{Citation |last1=Hazewinkel |first1=Michiel |editor-first1=Michiel |editor-last1=Hazewinkel |title=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer / EMS Press |date=2001 |isbn=978-1-55608-010-4 |at=Minor}} [[Category:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] ob8je6789me3ly6g846uar10zc08nat 0 293249 1059467 2026-10-19T13:23:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ (၂၇) ခု ရှိသည်။ နေရာ (၃) ခုသည် စစ်ဆေးဆဲဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နေရာ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059467 wikitext text/x-wiki ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ (၂၇) ခု ရှိသည်။ နေရာ (၃) ခုသည် စစ်ဆေးဆဲဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နေရာလေးခုဖြင့် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပထမဆုံးအဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာသည်မှာ [[အဆုခနှင့် ဖုဂျိဝရ ရှေးဟောင်းမြို့တော်များ]] ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်။ စာရင်းဝင် နေရာ ၂၇ ခုထဲတွင် ၂၂ ခုသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး၊ ၅ ခုသည် သဘာဝအသွင်အပြင်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ကော်မတီတွင် လေးကြိမ်တိုင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} rkepsmtjadmbzd8s2p9ai9vl9smlb89 1059468 1059467 2026-10-19T13:24:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1059468 wikitext text/x-wiki ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ (၂၇) ခု ရှိသည်။ နေရာ (၃) ခုသည် စစ်ဆေးဆဲဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နေရာလေးခုဖြင့် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပထမဆုံးအဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာသည်မှာ [[အဆုခနှင့် ဖုဂျိဝရ ရှေးဟောင်းမြို့တော်များ]] ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်။ စာရင်းဝင် နေရာ ၂၇ ခုထဲတွင် ၂၂ ခုသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး၊ ၅ ခုသည် သဘာဝအသွင်အပြင်များကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Corbusier">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1321 |title=The Architectural Work of Le Corbusier, an Outstanding Contribution to the Modern Movement |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=10 December 2020 |archive-date=24 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181124215521/https://whc.unesco.org/en/list/1321 |url-status=live }}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ကော်မတီတွင် လေးကြိမ်တိုင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="Japan">{{cite web |title=Japan |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/jp |access-date=20 November 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre |archive-date=5 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805220232/http://whc.unesco.org/en/statesparties/JP/ |url-status=live }}</ref> ==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 0tjivnysmi8nog7evrsup38sjs580mw 1059469 1059468 2026-10-19T13:26:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1059469 wikitext text/x-wiki ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ (၂၇) ခု ရှိသည်။ နေရာ (၃) ခုသည် စစ်ဆေးဆဲဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နေရာလေးခုဖြင့် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပထမဆုံးအဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာသည်မှာ [[အဆုခနှင့် ဖုဂျိဝရ ရှေးဟောင်းမြို့တော်များ]] ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်။ စာရင်းဝင် နေရာ ၂၇ ခုထဲတွင် ၂၂ ခုသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး၊ ၅ ခုသည် သဘာဝအသွင်အပြင်များကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Corbusier">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1321 |title=The Architectural Work of Le Corbusier, an Outstanding Contribution to the Modern Movement |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=10 December 2020 |archive-date=24 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181124215521/https://whc.unesco.org/en/list/1321 |url-status=live }}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ကော်မတီတွင် လေးကြိမ်တိုင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="Japan">{{cite web |title=Japan |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/jp |access-date=20 November 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre |archive-date=5 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805220232/http://whc.unesco.org/en/statesparties/JP/ |url-status=live }}</ref> {{location map+ |Japan |float=center|width=950 |caption=Location of World Heritage Sites within Japan. The [[Bonin Islands|Ogasawara Islands]] are not shown.|places= {{location map~ |Japan |lat=34.616667 |long=135.733333 |label=[[Buddhist Monuments in the Hōryū-ji Area|Hōryū-ji]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=34.839444 |long=134.693889 |label=[[Himeji Castle|Himeji]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=30.358611 |long=130.528611 |label=[[Yakushima]]}} {{location map~ |Japan |lat=40.47 |long=140.13 |label=[[Shirakami-Sanchi]]|position=left}} {{location map~ |Japan |lat=35.021667 |long=135.755611 |label=[[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)|Kyoto]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=36.256944 |long=136.906389 |label=[[Historic Villages of Shirakawa-gō and Gokayama|Shirakawa-gō and Gokayama]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=34.399417 |long=132.455083 |label=[[Hiroshima Peace Memorial]]|position=right}} {{location map~ |Japan |lat=34.295833 |long=132.319722 |label=[[Itsukushima Shrine]]|position=left}} {{location map~ |Japan |lat=34.681389 |long=135.848333 |label=[[Historic Monuments of Ancient Nara|Nara]]|position=right}} {{location map~ |Japan |lat=36.75 |long=139.6 |label=[[Shrines and Temples of Nikkō|Nikkō]]}} {{location map~ |Japan |lat=26.5 |long=128 |label=[[Gusuku Sites and Related Properties of the Kingdom of Ryukyu|Ryukyu]]}} {{location map~ |Japan |lat=34.2125 |long=135.586389 |label=[[Sacred Sites and Pilgrimage Routes in the Kii Mountain Range|Kii Mountain Range]]|position=bottom}} {{location map~ |Japan |lat=44.1 |long=145.183333 |label=[[Shiretoko National Park|Shiretoko]]}} {{location map~ |Japan |lat=35.107222 |long=132.4375 |label=[[Iwami Ginzan Silver Mine|Iwami Ginzan]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=38.983333 |long=141.116667 |label=[[Historic Monuments and Sites of Hiraizumi|Hiraizumi]]}} {{location map~ |Japan |lat=32.582222 |long=138.863444 |label=[[Bonin Islands|Ogasawara]] <br> (Not shown on map.)}} {{Location map~ |Japan |lat=32.422222|long=138.863444|mark=Black Down Arrow.png|position=right}} {{location map~ |Japan |lat=35.2139 |long=138.4339 |label=[[Mount Fuji]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=36.255278 |long=138.887778 |label=[[Tomioka Silk Mill|Tomioka]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=32.627459|long=129.738313 |label=[[Sites of Japan's Meiji Industrial Revolution: Iron and Steel, Shipbuilding and Coal Mining|Meiji Sites]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=35.715280|long=139.775790 |label=[[National Museum of Western Art]]}} {{location map~ |Japan |lat=34.246418|long=130.105147 |label=[[Sacred Island of Okinoshima and Associated Sites in the Munakata Region|Okinoshima]]|position=top}}<!--location of Okinoshima indicated --> {{location map~ |Japan |lat=34.564|long=135.487 |label=[[Kofun]]|position=left}} {{location map~ |Japan |lat=28.279167|long=129.378333 |label=[[Amami Ōshima]]|position=left}} {{location map~ |Japan |lat=40.81103|long=140.698491 |label=[[Jōmon Prehistoric Sites in Northern Japan|Jōmon Prehistoric Sites]]|position=right}} {{location map~ |Japan |lat=38.041619|long=138.255881 |label=[[Sado mine]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=32.734106 |long=129.870236|label=[[Hidden Christian Sites in the Nagasaki Region|Christian Sites]]|position=bottom}} {{location map~ |Japan |lat=34.473413 |long=135.821125|label=[[Ancient Capitals of Asuka and Fujiwara|Asuka and Fujiwara]]|position=right}} }} ==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 0wwneo4ngtd3j833zgnxb3ja4yjv4up 1059470 1059469 2026-10-19T13:28:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင် နေရာများစာရင်း]] စာမျက်နှာကို [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ စာရင်း]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1059469 wikitext text/x-wiki ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ (၂၇) ခု ရှိသည်။ နေရာ (၃) ခုသည် စစ်ဆေးဆဲဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နေရာလေးခုဖြင့် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပထမဆုံးအဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ် စာရင်းတွင် ပါဝင်လာသည်မှာ [[အဆုခနှင့် ဖုဂျိဝရ ရှေးဟောင်းမြို့တော်များ]] ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်။ စာရင်းဝင် နေရာ ၂၇ ခုထဲတွင် ၂၂ ခုသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး၊ ၅ ခုသည် သဘာဝအသွင်အပြင်များကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Corbusier">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1321 |title=The Architectural Work of Le Corbusier, an Outstanding Contribution to the Modern Movement |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=10 December 2020 |archive-date=24 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181124215521/https://whc.unesco.org/en/list/1321 |url-status=live }}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ကော်မတီတွင် လေးကြိမ်တိုင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="Japan">{{cite web |title=Japan |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/jp |access-date=20 November 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre |archive-date=5 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805220232/http://whc.unesco.org/en/statesparties/JP/ |url-status=live }}</ref> {{location map+ |Japan |float=center|width=950 |caption=Location of World Heritage Sites within Japan. The [[Bonin Islands|Ogasawara Islands]] are not shown.|places= {{location map~ |Japan |lat=34.616667 |long=135.733333 |label=[[Buddhist Monuments in the Hōryū-ji Area|Hōryū-ji]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=34.839444 |long=134.693889 |label=[[Himeji Castle|Himeji]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=30.358611 |long=130.528611 |label=[[Yakushima]]}} {{location map~ |Japan |lat=40.47 |long=140.13 |label=[[Shirakami-Sanchi]]|position=left}} {{location map~ |Japan |lat=35.021667 |long=135.755611 |label=[[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)|Kyoto]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=36.256944 |long=136.906389 |label=[[Historic Villages of Shirakawa-gō and Gokayama|Shirakawa-gō and Gokayama]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=34.399417 |long=132.455083 |label=[[Hiroshima Peace Memorial]]|position=right}} {{location map~ |Japan |lat=34.295833 |long=132.319722 |label=[[Itsukushima Shrine]]|position=left}} {{location map~ |Japan |lat=34.681389 |long=135.848333 |label=[[Historic Monuments of Ancient Nara|Nara]]|position=right}} {{location map~ |Japan |lat=36.75 |long=139.6 |label=[[Shrines and Temples of Nikkō|Nikkō]]}} {{location map~ |Japan |lat=26.5 |long=128 |label=[[Gusuku Sites and Related Properties of the Kingdom of Ryukyu|Ryukyu]]}} {{location map~ |Japan |lat=34.2125 |long=135.586389 |label=[[Sacred Sites and Pilgrimage Routes in the Kii Mountain Range|Kii Mountain Range]]|position=bottom}} {{location map~ |Japan |lat=44.1 |long=145.183333 |label=[[Shiretoko National Park|Shiretoko]]}} {{location map~ |Japan |lat=35.107222 |long=132.4375 |label=[[Iwami Ginzan Silver Mine|Iwami Ginzan]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=38.983333 |long=141.116667 |label=[[Historic Monuments and Sites of Hiraizumi|Hiraizumi]]}} {{location map~ |Japan |lat=32.582222 |long=138.863444 |label=[[Bonin Islands|Ogasawara]] <br> (Not shown on map.)}} {{Location map~ |Japan |lat=32.422222|long=138.863444|mark=Black Down Arrow.png|position=right}} {{location map~ |Japan |lat=35.2139 |long=138.4339 |label=[[Mount Fuji]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=36.255278 |long=138.887778 |label=[[Tomioka Silk Mill|Tomioka]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=32.627459|long=129.738313 |label=[[Sites of Japan's Meiji Industrial Revolution: Iron and Steel, Shipbuilding and Coal Mining|Meiji Sites]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=35.715280|long=139.775790 |label=[[National Museum of Western Art]]}} {{location map~ |Japan |lat=34.246418|long=130.105147 |label=[[Sacred Island of Okinoshima and Associated Sites in the Munakata Region|Okinoshima]]|position=top}}<!--location of Okinoshima indicated --> {{location map~ |Japan |lat=34.564|long=135.487 |label=[[Kofun]]|position=left}} {{location map~ |Japan |lat=28.279167|long=129.378333 |label=[[Amami Ōshima]]|position=left}} {{location map~ |Japan |lat=40.81103|long=140.698491 |label=[[Jōmon Prehistoric Sites in Northern Japan|Jōmon Prehistoric Sites]]|position=right}} {{location map~ |Japan |lat=38.041619|long=138.255881 |label=[[Sado mine]]|position=top}} {{location map~ |Japan |lat=32.734106 |long=129.870236|label=[[Hidden Christian Sites in the Nagasaki Region|Christian Sites]]|position=bottom}} {{location map~ |Japan |lat=34.473413 |long=135.821125|label=[[Ancient Capitals of Asuka and Fujiwara|Asuka and Fujiwara]]|position=right}} }} ==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 0wwneo4ngtd3j833zgnxb3ja4yjv4up 0 293250 1059471 2026-10-19T13:28:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင် နေရာများစာရင်း]] စာမျက်နှာကို [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ စာရင်း]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1059471 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ စာရင်း]] 7kp5wiekmomefme88gk2nyaf95rch8s 1059472 1059471 2026-10-19T13:28:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ စာရင်း]] သို့ ပြန်ညွှန်းကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1059472 wikitext text/x-wiki {{db-self}} i3ivwgg793ry976qg2ak9jnjk4epd7m 10 293251 1059476 2026-10-19T13:53:44Z Kyaw Myo Aung 103978 "<includeonly>{{Navbox | name = ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = က | list1 = * ကမ်းထောင့်က..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059476 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = က | list1 = * [[ကမ်းထောင့်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကုန်းဘောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျိန္တလီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောက်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောက်တောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောက်နီမော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကြာအင်းတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကြိမ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကွင်းဝိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = င | list2 = * [[ငပလီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ငပသုန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ငမောက်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = စ | list3 = * [[စကုကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စနဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စေတီတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စေတီပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group4 = ဆ | list4 = * [[ဆပ်သွားတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆားချက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group5 = ဇ | list5 = * [[ဇင်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group6 = တ | list6 = * [[တင်းမတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တပ်တောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တိန်ညိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်ပြိုလက်ဝဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်ဘဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group7 = ဒ | list7 = * [[ဒါးလက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group8 = ပ | list8 = * [[ပန်းမြောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပိုးရှိပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပျားတဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group9 = မ | list9 = * [[မင်းဖူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မအီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မူးစေးကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မြေပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မြောင်းဘွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group10 = ယ | list10 = * [[ယိုးတရုပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group11 = ရ | list11 = * [[ရူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွာမတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွှေလှေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group12 = လ | list12 = * [[လမူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လေးထောင့်သရက်ချိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လွမ်းလုံးပိုက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group13 = ဝ | list13 = * [[ဝါဘိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group14 = သ | list14 = * [[သစ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သပြုချိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group15 = အ | list15 = * [[အပေါက်ဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အလယ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အလယ်သံကျော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အောင်သပြေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> db5xkkl52uzd6zcz9414yc89753yirg 1059477 1059476 2026-10-19T13:55:23Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1059477 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[စစ်တွေခရိုင်]] | list1 = * [[စစ်တွေပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ဝါဘိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အပေါက်ဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ယိုးတရုပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စေတီပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[မြောက်ဦးခရိုင်]] | list2 = * [[မြေပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မြောင်းဘွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပန်းမြောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တိန်ညိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောက်တောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကမ်းထောင့်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = [[ကျောက်ဖြူခရိုင်]] | list3 = * [[ကျောက်နီမော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စနဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စကုကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဇင်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မူးစေးကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လေးထောင့်သရက်ချိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group4 = [[သံတွဲခရိုင်]] | list4 = * [[ကျိန္တလီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ငပလီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ငပသုန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆပ်သွားတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မအီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွှေလှေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သပြုချိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group5 = [[မောင်တောခရိုင်]] | list5 = * [[ကြိမ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်ပြိုလက်ဝဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်ဘဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စေတီတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အလယ်သံကျော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group6 = [[အမ်းခရိုင်]] | list6 = * [[တပ်တောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဒါးလက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လမူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွာမတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group7 = [[တောင်ကုတ်ခရိုင်]] | list7 = * [[ကျောက်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကုန်းဘောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကြာအင်းတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကွင်းဝိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ငမောက်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆားချက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တင်းမတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပိုးရှိပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပျားတဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မင်းဖူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လွမ်းလုံးပိုက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သစ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အလယ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အောင်သပြေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> 78ovyy18fi1yci3848t1eh86een3udq 1059496 1059477 2026-10-19T16:26:16Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1059496 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[စစ်တွေခရိုင်]] | list1 = * [[စစ်တွေပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ဝါဘိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ယိုးတရုပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စေတီပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောက်တောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မူးစေးကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပိုးရှိပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အလယ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[မြောက်ဦးခရိုင်]] | list2 = * [[မြောင်းဘွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပန်းမြောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တိန်ညိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကမ်းထောင့်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အပေါက်ဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ငပသုန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကြာအင်းတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တင်းမတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပျားတဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မင်းဖူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လွမ်းလုံးပိုက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = [[ကျောက်ဖြူခရိုင်]] | list3 = * [[ကျောက်နီမော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စနဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စကုကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဇင်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လေးထောင့်သရက်ချိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မြေပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သပြုချိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တပ်တောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဒါးလက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကုန်းဘောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆားချက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သစ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group4 = [[သံတွဲခရိုင်]] | list4 = * [[ကျိန္တလီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ငပလီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆပ်သွားတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မအီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွှေလှေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောက်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကွင်းဝိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ငမောက်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group5 = [[မောင်တောခရိုင်]] | list5 = * [[ကြိမ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်ပြိုလက်ဝဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်ဘဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စေတီတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အလယ်သံကျော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လမူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွာမတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အောင်သပြေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> go2tqggwlinczml0uz2fse5vtsjlh3a 10 293252 1059478 2026-10-19T14:00:52Z Kyaw Myo Aung 103978 "<includeonly>{{Navbox | name = မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[မွန်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]] | list1..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059478 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[မွန်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]] | list1 = * [[မော်လမြိုင်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ကတိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တရနာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဖားအောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မုတ္တမတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကမာဝက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျိုက်က္ခမီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောင်းရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကရုပ္ပိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျုံကဒတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ချောင်းနှစ်ခွတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မူးရစ်ကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွာလွတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[သထုံခရိုင်]] | list2 = * [[ကင်မွန်းချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဇုတ်သုတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်စွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဒူးယားတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရင်းငြိမ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သိမ်ဆိပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သိမ်ဇရပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သဲကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သဲအိမ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အလှပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = [[ရေးခရိုင်]] | list3 = * [[ကညှော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ခေါဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လမိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လေးကေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဝဲခမိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အနင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွှေအင်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> czrk0dm7u7umj6ul390r0yaoo8uhaqy 1059497 1059478 2026-10-19T17:00:41Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1059497 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[မွန်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[မော်လမြိုင်ခရိုင်]] | list1 = * [[မော်လမြိုင်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ကတိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တရနာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဖားအောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကမာဝက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျိုက်က္ခမီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောင်းရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကရုပ္ပိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျုံကဒတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ချောင်းနှစ်ခွတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မူးရစ်ကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွာလွတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဒူးယားတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကညှော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဝဲခမိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အနင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[သထုံခရိုင်]] | list2 = * [[ကင်မွန်းချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဇုတ်သုတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်စွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရင်းငြိမ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သိမ်ဆိပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သိမ်ဇရပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သဲကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သဲအိမ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အလှပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မုတ္တမတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လေးကေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွှေအင်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = [[ရေးခရိုင်]] | list3 = * [[ခေါဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လမိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> sumdvprf9bxnu8fw1vv719qcx1gmpz4 10 293253 1059479 2026-10-19T14:04:17Z Kyaw Myo Aung 103978 "<includeonly>{{Navbox | name = ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ချင်းပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[ဟားခါးခရိုင်]] | list1 = * ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059479 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ချင်းပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[ဟားခါးခရိုင်]] | list1 = * [[ဟားခါးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] | group2 = [[ဖလမ်းခရိုင်]] | list2 = * [[ဖလမ်းပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ကျီးခါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တီးတိန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[တွန်းဇံမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[တွီးထန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လုံဘန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရိခေါဒါရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = [[မတူပီခရိုင်]] | list3 = * [[မတူပီမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကန်ပက်လက်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆမီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆူရ်ခွားတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရေဇွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိုင်လင်းပီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group4 = [[ထန်တလန်ခရိုင်]] | list4 = * [[ထန်တလန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[နှာဟရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိုင်တွီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လုံလဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဝမ္မသူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group5 = [[မင်းတပ်ခရိုင်]] | list5 = * [[မင်းတပ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ကျင်ဒွေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ထုတ်လိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မကွီအိမ်နူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မီးဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မှောင်တလန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လုံငိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သီးဘွာလ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group6 = [[ပလက်ဝခရိုင်]] | list6 = * [[ပလက်ဝမြို့နယ်ဆေးရုံ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> il17csvor7wpekx8k17f4pdeyugiug3 1059480 1059479 2026-10-19T14:13:12Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1059480 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ချင်းပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[ဟားခါးခရိုင်]] | list1 = * [[ဟားခါးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ထန်တလန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[နှာဟရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လုံလဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[ဖလမ်းခရိုင်]] | list2 = * [[ဖလမ်းပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ကျီးခါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တီးတိန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[တွန်းဇံမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[တွီးထန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လုံဘန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရိခေါဒါရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိုင်တွီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = [[မတူပီခရိုင်]] | list3 = * [[မတူပီမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကန်ပက်လက်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆမီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆူရ်ခွားတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရေဇွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိုင်လင်းပီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group4 = [[မင်းတပ်ခရိုင်]] | list4 = * [[မင်းတပ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ကျင်ဒွေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ထုတ်လိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မကွီအိမ်နူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မီးဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မှောင်တလန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လုံငိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သီးဘွာလ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဝမ္မသူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group5 = [[ပလက်ဝခရိုင်]] | list5 = * [[ပလက်ဝမြို့နယ်ဆေးရုံ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> a0gvso3vwe402xuh4u60eiwmr7wvvxr 1059502 1059480 2026-10-19T18:06:06Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1059502 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ချင်းပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[ဟားခါးခရိုင်]] | list1 = * [[ဟားခါးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ထန်တလန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[နှာဟရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သီကီရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လုံလဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆူရ်ခွားတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မှောင်တလန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[ဖလမ်းခရိုင်]] | list2 = * [[ဖလမ်းပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ကျီးခါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တီးတိန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[တွန်းဇံမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[တွီးထန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လုံဘန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရိခေါဒါရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိုင်တွီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ထုတ်လိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သီးဘွာလ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group3 = [[မတူပီခရိုင်]] | list3 = * [[မတူပီမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရေဇွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိုင်လင်းပီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လုံငိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group4 = [[မင်းတပ်ခရိုင်]] | list4 = * [[ကန်ပက်လက်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မင်းတပ်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ကျင်ဒွေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မကွီအိမ်နူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဝမ္မသူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] | group5 = [[ပလက်ဝခရိုင်]] | list5 = * [[ပလက်ဝမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆမီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မီးဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> r7m0ejcqlfqjblj4895uhcqu6uzzbtf 10 293254 1059481 2026-10-19T14:35:42Z Kyaw Myo Aung 103978 "<includeonly>{{Navbox | name = ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ကယားပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]] | list1 =..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059481 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ကယားပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]] | list1 = * [[လွိုင်ကော်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[လွိုင်လင်လေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[နန့်မယ်ခုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဒေါတမကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိုဘာခိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဖရူဆိုမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဟိုယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သရီးဒါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လောဓလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရှားတောမြို့နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[ဘော်လခဲခရိုင်]] | list2 = * [[ဘော်လခဲပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မော်ချီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မယ်စဲ့မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပန်းတိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> bepgv3je6k59tssbihpnhey4j8fplbf 1059483 1059481 2026-10-19T14:38:27Z Kyaw Myo Aung 103978 1059483 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ကယားပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]] | list1 = * [[လွိုင်ကော်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[လွိုင်လင်လေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[နန့်မယ်ခုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဒေါတမကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိုဘာခိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဖရူဆိုမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဟိုယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သရီးဒါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လောဓလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရှားတောမြို့နယ်ဆေးရုံ]] | group2 = [[ဘော်လခဲခရိုင်]] | list2 = * [[ဘောလခဲပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မော်ချီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မယ်စဲ့မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပန်တိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] </noinclude> f0av6cruoh4tebnw4156q9jhjn4viww 0 293255 1059507 2026-10-19T18:24:16Z Kyaw Myo Aung 103978 [[လိုင်လင်းပီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] စာမျက်နှာကို [[လိုင်လင်းပီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] သို့ Kyaw Myo Aungက ရွှေ့ခဲ့သည် 1059507 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[လိုင်လင်းပီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] aeb7pf1ew1chc1py6m99e7v2eko178v 1059508 1059507 2026-10-19T18:58:12Z Kyaw Myo Aung 103978 [[လိုင်လင်းပီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] သို့ ပြန်ညွှန်းကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1059508 wikitext text/x-wiki {{Db-g6|rationale=စာမျက်နှာအမည်မှားဖြင့် ဖန်တီးမိပြီး ရွှေ့ပြီးနောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သော ပြန်ညွှန်း}} a1fcl7ev237t8lvjbbxw61zw1u58n60 1 293256 1059529 2026-10-19T22:30:59Z Ruck Phyu 149733 /* WWW//XNXXMOVIE FREE SEX VIDEO.com */ အပိုင်းသစ် 1059529 wikitext text/x-wiki == WWW//XNXXMOVIE FREE SEX VIDEO.com == WWW [[အသုံးပြုသူ:Ruck Phyu|Ruck Phyu]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ruck Phyu|ဆွေးနွေး]]) ၂၂:၃၀၊ ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 3rk14x1h9p7w6af8q6lglrcs99hjrm5 3 293257 1059530 2026-10-19T23:02:14Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1059530 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Ruck Phyu ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၃:၀၂၊ ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) rwsmfi1gzbx94tn3100vpnkyt2ft17u 100 293258 1059532 2026-10-20T06:49:07Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=10|day=20|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059532 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=20|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} bsec1nj1dcpwn9atx0ocrrbaf1rwzaz 0 293259 1059533 2026-10-20T06:59:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{Infobox Islands | name = Uအုဒိုနဲရှိမ | image = Utone-Island.jpg | image_caption = | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 鵜渡根島 | native_name_link = | nickna..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059533 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = Uအုဒိုနဲရှိမ | image = Utone-Island.jpg | image_caption = | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 鵜渡根島 | native_name_link = | nickname = | location = ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ | coordinates = {{Coord|34|28|21|N|139|17|38|E|region:JP-13_type:isle}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.4 | length_m = 1500 | width_m = 550 | coastline_m = | highest_mount = | elevation_m = 210 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]] | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''အုဒိုနဲရှိမ''' (鵜渡根島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) အကွာ [[နိအိဂျိမ]]နှင့် [[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမ]]တို့အကြားတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ မြောက်ပိုင်းကျွန်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် ရေအောက်ရှိ နစ်မြုပ်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု၏ အပေါ်ဘက် မြင်ရသည့် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ရေပေါ်တွင် ပေါ်နေသည့် အစိတ်အပိုင်းသည် ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၀.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ တောင်ထိပ်အမြင့်သည် ၂၁၀ မီတာ (၆၉၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် ကျောက်တုံးများစွာ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အရွယ်အစားသေးငယ်သော်လည်း မဲဂျိခေတ်တွင် ငါးဖမ်းသမားအနည်းငယ်သည် ကျွန်းတွင် စတင်ကာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် သေးငယ်သည့် ရှင်းတိုးနတ်ကျောင်းတစ်ခု ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} jag1j04yasrdnzeyrz2jfybv2j596vv 1059534 1059533 2026-10-20T07:00:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1059534 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = Uအုဒိုနဲရှိမ | image = Utone-Island.jpg | image_caption = | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 鵜渡根島 | native_name_link = | nickname = | location = ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ | coordinates = {{Coord|34|28|21|N|139|17|38|E|region:JP-13_type:isle}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.4 | length_m = 1500 | width_m = 550 | coastline_m = | highest_mount = | elevation_m = 210 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]] | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''အုဒိုနဲရှိမ''' (鵜渡根島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) အကွာ [[နိအိဂျိမ]]နှင့် [[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမ]]တို့အကြားတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ မြောက်ပိုင်းကျွန်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် ရေအောက်ရှိ နစ်မြုပ်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု၏ အပေါ်ဘက် မြင်ရသည့် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ရေပေါ်တွင် ပေါ်နေသည့် အစိတ်အပိုင်းသည် ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၀.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ တောင်ထိပ်အမြင့်သည် ၂၁၀ မီတာ (၆၉၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် ကျောက်တုံးများစွာ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အရွယ်အစားသေးငယ်သော်လည်း မဲဂျိခေတ်တွင် ငါးဖမ်းသမားအနည်းငယ်သည် ကျွန်းတွင် စတင်ကာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် သေးငယ်သည့် ရှင်းတိုးနတ်ကျောင်းတစ်ခု ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Utoneshima}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G04.html Udone Jima at Quaternary Volcanoes of Japan] *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/udone-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} ==ကိုးကား== {{reflist}} bmhad8vqlson28ku8l33xv1uulqccu3 1059535 1059534 2026-10-20T07:00:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059535 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = Uအုဒိုနဲရှိမ | image = Utone-Island.jpg | image_caption = | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 鵜渡根島 | native_name_link = | nickname = | location = ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ | coordinates = {{Coord|34|28|21|N|139|17|38|E|region:JP-13_type:isle}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.4 | length_m = 1500 | width_m = 550 | coastline_m = | highest_mount = | elevation_m = 210 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]] | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''အုဒိုနဲရှိမ''' (鵜渡根島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) အကွာ [[နိအိဂျိမ]]နှင့် [[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမ]]တို့အကြားတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ မြောက်ပိုင်းကျွန်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် ရေအောက်ရှိ နစ်မြုပ်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု၏ အပေါ်ဘက် မြင်ရသည့် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ရေပေါ်တွင် ပေါ်နေသည့် အစိတ်အပိုင်းသည် ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၀.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ တောင်ထိပ်အမြင့်သည် ၂၁၀ မီတာ (၆၉၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် ကျောက်တုံးများစွာ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အရွယ်အစားသေးငယ်သော်လည်း မဲဂျိခေတ်တွင် ငါးဖမ်းသမားအနည်းငယ်သည် ကျွန်းတွင် စတင်ကာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် သေးငယ်သည့် ရှင်းတိုးနတ်ကျောင်းတစ်ခု ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Utoneshima}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G04.html Udone Jima at Quaternary Volcanoes of Japan] *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/udone-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] 1ckpqghsod1ydc5naxhwn2s2cgrw579 1059536 1059535 2026-10-20T07:00:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059536 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = Uအုဒိုနဲရှိမ | image = Utone-Island.jpg | image_caption = | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 鵜渡根島 | native_name_link = | nickname = | location = ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ | coordinates = {{Coord|34|28|21|N|139|17|38|E|region:JP-13_type:isle}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.4 | length_m = 1500 | width_m = 550 | coastline_m = | highest_mount = | elevation_m = 210 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]] | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''အုဒိုနဲရှိမ''' (鵜渡根島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) အကွာ [[နိအိဂျိမ]]နှင့် [[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမ]]တို့အကြားတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ မြောက်ပိုင်းကျွန်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် ရေအောက်ရှိ နစ်မြုပ်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု၏ အပေါ်ဘက် မြင်ရသည့် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ရေပေါ်တွင် ပေါ်နေသည့် အစိတ်အပိုင်းသည် ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၀.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ တောင်ထိပ်အမြင့်သည် ၂၁၀ မီတာ (၆၉၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် ကျောက်တုံးများစွာ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အရွယ်အစားသေးငယ်သော်လည်း မဲဂျိခေတ်တွင် ငါးဖမ်းသမားအနည်းငယ်သည် ကျွန်းတွင် စတင်ကာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် သေးငယ်သည့် ရှင်းတိုးနတ်ကျောင်းတစ်ခု ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Utoneshima}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G04.html Udone Jima at Quaternary Volcanoes of Japan] *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/udone-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] h1ri8rv01o4wzhdwa6p4fbfoz0r5od5 1059537 1059536 2026-10-20T07:01:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059537 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = Uအုဒိုနဲရှိမ | image = Utone-Island.jpg | image_caption = | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 鵜渡根島 | native_name_link = | nickname = | location = ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ | coordinates = {{Coord|34|28|21|N|139|17|38|E|region:JP-13_type:isle}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.4 | length_m = 1500 | width_m = 550 | coastline_m = | highest_mount = | elevation_m = 210 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]] | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''အုဒိုနဲရှိမ''' (鵜渡根島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) အကွာ [[နိအိဂျိမ]]နှင့် [[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမ]]တို့အကြားတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ မြောက်ပိုင်းကျွန်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် ရေအောက်ရှိ နစ်မြုပ်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု၏ အပေါ်ဘက် မြင်ရသည့် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ရေပေါ်တွင် ပေါ်နေသည့် အစိတ်အပိုင်းသည် ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၀.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ တောင်ထိပ်အမြင့်သည် ၂၁၀ မီတာ (၆၉၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် ကျောက်တုံးများစွာ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အရွယ်အစားသေးငယ်သော်လည်း မဲဂျိခေတ်တွင် ငါးဖမ်းသမားအနည်းငယ်သည် ကျွန်းတွင် စတင်ကာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် သေးငယ်သည့် ရှင်းတိုးနတ်ကျောင်းတစ်ခု ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Utoneshima}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G04.html Udone Jima at Quaternary Volcanoes of Japan] *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/udone-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] hrhg1uk4qr9ggn8is2bl9whyw675boe 1059538 1059537 2026-10-20T07:01:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိဇုကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059538 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = Uအုဒိုနဲရှိမ | image = Utone-Island.jpg | image_caption = | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 鵜渡根島 | native_name_link = | nickname = | location = ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ | coordinates = {{Coord|34|28|21|N|139|17|38|E|region:JP-13_type:isle}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.4 | length_m = 1500 | width_m = 550 | coastline_m = | highest_mount = | elevation_m = 210 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]] | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''အုဒိုနဲရှိမ''' (鵜渡根島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) အကွာ [[နိအိဂျိမ]]နှင့် [[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမ]]တို့အကြားတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ မြောက်ပိုင်းကျွန်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် ရေအောက်ရှိ နစ်မြုပ်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု၏ အပေါ်ဘက် မြင်ရသည့် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ရေပေါ်တွင် ပေါ်နေသည့် အစိတ်အပိုင်းသည် ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၀.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ တောင်ထိပ်အမြင့်သည် ၂၁၀ မီတာ (၆၉၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် ကျောက်တုံးများစွာ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အရွယ်အစားသေးငယ်သော်လည်း မဲဂျိခေတ်တွင် ငါးဖမ်းသမားအနည်းငယ်သည် ကျွန်းတွင် စတင်ကာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် သေးငယ်သည့် ရှင်းတိုးနတ်ကျောင်းတစ်ခု ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Utoneshima}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G04.html Udone Jima at Quaternary Volcanoes of Japan] *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/udone-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] ju0prxuj7kd1c74vschlj5xok04t3ay 1059539 1059538 2026-10-20T07:01:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:နိအိဂျိမ၊ တိုကျို]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059539 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = Uအုဒိုနဲရှိမ | image = Utone-Island.jpg | image_caption = | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 鵜渡根島 | native_name_link = | nickname = | location = ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ | coordinates = {{Coord|34|28|21|N|139|17|38|E|region:JP-13_type:isle}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.4 | length_m = 1500 | width_m = 550 | coastline_m = | highest_mount = | elevation_m = 210 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]] | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''အုဒိုနဲရှိမ''' (鵜渡根島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) အကွာ [[နိအိဂျိမ]]နှင့် [[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမ]]တို့အကြားတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ မြောက်ပိုင်းကျွန်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် ရေအောက်ရှိ နစ်မြုပ်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု၏ အပေါ်ဘက် မြင်ရသည့် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ရေပေါ်တွင် ပေါ်နေသည့် အစိတ်အပိုင်းသည် ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၀.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ တောင်ထိပ်အမြင့်သည် ၂၁၀ မီတာ (၆၉၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် ကျောက်တုံးများစွာ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အရွယ်အစားသေးငယ်သော်လည်း မဲဂျိခေတ်တွင် ငါးဖမ်းသမားအနည်းငယ်သည် ကျွန်းတွင် စတင်ကာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် သေးငယ်သည့် ရှင်းတိုးနတ်ကျောင်းတစ်ခု ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Utoneshima}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G04.html Udone Jima at Quaternary Volcanoes of Japan] *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/udone-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:နိအိဂျိမ၊ တိုကျို]] qbguwl3omoqf19lbv09j0ayqlkuwcgy 1059553 1059539 2026-10-20T08:14:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* */ 1059553 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အုဒိုနဲရှိမ | image = Utone-Island.jpg | image_caption = | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 鵜渡根島 | native_name_link = | nickname = | location = ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ | coordinates = {{Coord|34|28|21|N|139|17|38|E|region:JP-13_type:isle}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.4 | length_m = 1500 | width_m = 550 | coastline_m = | highest_mount = | elevation_m = 210 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]] | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} '''အုဒိုနဲရှိမ''' (鵜渡根島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) အကွာ [[နိအိဂျိမ]]နှင့် [[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမ]]တို့အကြားတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ မြောက်ပိုင်းကျွန်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် ရေအောက်ရှိ နစ်မြုပ်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု၏ အပေါ်ဘက် မြင်ရသည့် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ရေပေါ်တွင် ပေါ်နေသည့် အစိတ်အပိုင်းသည် ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၀.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ တောင်ထိပ်အမြင့်သည် ၂၁၀ မီတာ (၆၉၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် ကျောက်တုံးများစွာ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အရွယ်အစားသေးငယ်သော်လည်း မဲဂျိခေတ်တွင် ငါးဖမ်းသမားအနည်းငယ်သည် ကျွန်းတွင် စတင်ကာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် သေးငယ်သည့် ရှင်းတိုးနတ်ကျောင်းတစ်ခု ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Utoneshima}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G04.html Udone Jima at Quaternary Volcanoes of Japan] *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/udone-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:နိအိဂျိမ၊ တိုကျို]] bv7sutnjidow0nngt7mf6un3dgvzs4f 0 293260 1059541 2026-10-20T07:13:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[File:Mukojima, Ogasawara, Tokyo.jpg|thumb|မုခိုဂျိမကျွန်းမြင်ကွင်း]] '''မုခိုဂျိမကျွန်းစု''' (聟島列島 မုခိုဂျိမရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်မှုမ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059541 wikitext text/x-wiki [[File:Mukojima, Ogasawara, Tokyo.jpg|thumb|မုခိုဂျိမကျွန်းမြင်ကွင်း]] '''မုခိုဂျိမကျွန်းစု''' (聟島列島 မုခိုဂျိမရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းငယ်များပါဝင်သည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၅၈၆ ဟက်တာ ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တောင်ဘက် ၉၀၀ - ၁၁၀၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းစုတွင် ခိတနိုဂျိမ၊ မုခိုဂျိမ၊ နခိုးဒိုဂျိမ၊ ယောမဲဂျိမ၊ မအဲဂျိမနှင့် အခြားကျွန်းငယ်များ ပါဝင်သည်။ မုခိုဂျိမသည် ဧရိယာ ၂၅၇ ဟက်တာကျယ်ဝန်းပြီး ကျွန်းစုထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[နခိုးဒိုဂျိမ]]သည် ၁၅၅ မီတာ မြင့်ကာ ကျွန်းစုထဲတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျွန်းများပေါ်ရှိ မူလသစ်တောအုပ်များသည် ဆိတ်များ (Feral goat) စားသုံးသဖြင့် ပျက်စီးလျော့ကျလျက်ရှိသည်။<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/mukojima-islands-iba-japan|title= Mukojima islands|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 31 January 2021}}</ref> ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့သည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ Japanese wood pigeons, Bonin white-eyes နှင့် black-footed albatrosses စသည့် ငှက်များနေထိုင်ကျက်စားလျက်ရှိသည်။<ref name=bli/> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} bvtvcmxf1xjhd4q0jsnh25irqiett09 1059542 1059541 2026-10-20T07:13:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059542 wikitext text/x-wiki [[File:Mukojima, Ogasawara, Tokyo.jpg|thumb|မုခိုဂျိမကျွန်းမြင်ကွင်း]] '''မုခိုဂျိမကျွန်းစု''' (聟島列島 မုခိုဂျိမရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းငယ်များပါဝင်သည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၅၈၆ ဟက်တာ ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တောင်ဘက် ၉၀၀ - ၁၁၀၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းစုတွင် ခိတနိုဂျိမ၊ မုခိုဂျိမ၊ နခိုးဒိုဂျိမ၊ ယောမဲဂျိမ၊ မအဲဂျိမနှင့် အခြားကျွန်းငယ်များ ပါဝင်သည်။ မုခိုဂျိမသည် ဧရိယာ ၂၅၇ ဟက်တာကျယ်ဝန်းပြီး ကျွန်းစုထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[နခိုးဒိုဂျိမ]]သည် ၁၅၅ မီတာ မြင့်ကာ ကျွန်းစုထဲတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျွန်းများပေါ်ရှိ မူလသစ်တောအုပ်များသည် ဆိတ်များ (Feral goat) စားသုံးသဖြင့် ပျက်စီးလျော့ကျလျက်ရှိသည်။<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/mukojima-islands-iba-japan|title= Mukojima islands|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 31 January 2021}}</ref> ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့သည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ Japanese wood pigeons, Bonin white-eyes နှင့် black-footed albatrosses စသည့် ငှက်များနေထိုင်ကျက်စားလျက်ရှိသည်။<ref name=bli/> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] cisipavq6bhhvnsv7r6kn85791s1dsi 1059543 1059542 2026-10-20T07:14:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059543 wikitext text/x-wiki [[File:Mukojima, Ogasawara, Tokyo.jpg|thumb|မုခိုဂျိမကျွန်းမြင်ကွင်း]] '''မုခိုဂျိမကျွန်းစု''' (聟島列島 မုခိုဂျိမရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းငယ်များပါဝင်သည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၅၈၆ ဟက်တာ ရှိသည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၏ တောင်ဘက် ၉၀၀ - ၁၁၀၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းစုတွင် ခိတနိုဂျိမ၊ မုခိုဂျိမ၊ နခိုးဒိုဂျိမ၊ ယောမဲဂျိမ၊ မအဲဂျိမနှင့် အခြားကျွန်းငယ်များ ပါဝင်သည်။ မုခိုဂျိမသည် ဧရိယာ ၂၅၇ ဟက်တာကျယ်ဝန်းပြီး ကျွန်းစုထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ [[နခိုးဒိုဂျိမ]]သည် ၁၅၅ မီတာ မြင့်ကာ ကျွန်းစုထဲတွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျွန်းများပေါ်ရှိ မူလသစ်တောအုပ်များသည် ဆိတ်များ (Feral goat) စားသုံးသဖြင့် ပျက်စီးလျော့ကျလျက်ရှိသည်။<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/mukojima-islands-iba-japan|title= Mukojima islands|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 31 January 2021}}</ref> ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့သည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ Japanese wood pigeons, Bonin white-eyes နှင့် black-footed albatrosses စသည့် ငှက်များနေထိုင်ကျက်စားလျက်ရှိသည်။<ref name=bli/> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] ddehcnmqap20er5ubjr3mvnep13nza8 0 293261 1059545 2026-10-20T07:20:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ချိချိဂျိမ''' (父島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဘိုးနင်းကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးနှင့် လူဦးရေအများဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ချိချိဂျိမသည် အိအိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059545 wikitext text/x-wiki '''ချိချိဂျိမ''' (父島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဘိုးနင်းကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံးနှင့် လူဦးရေအများဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ချိချိဂျိမသည် အိအိုးဂျိမ၏ မြောက်ဘက် ၂၄၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၅၀ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ဧရိယာ ၂၃.၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၉.၁ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၌ လူဦးရေ ၂,၁၂၀ ဦးခန့် နေထိုင်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေသို့ သွားမည်ဆိုပါက နေ့ဘက်ခရီးရှည်ဖယ်ရီရေယာဉ်ကို စီးနင်းရမည် ဖြစ်သည်။ ဤရေယာဉ်သည်လည်း တစ်လလျှင် အကြိမ်အနည်းငယ်သာ ပြေးဆွဲသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့ပြအစိုးရ၏ လက်အောက်ရှိ အိုဂဆဝရခရိုင်ခွဲ၊ အိုဂဆဝရရွာ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းနှင့် အိဇုကျွန်းစုတို့ကို စုပေါင်းကာ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ နန်းပိုးကျွန်းစုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 57tm3pabw8wy4vbp1gk3a47r26jp0yr 0 293262 1059546 2026-10-20T07:33:39Z Zawzawaungthwin 100038 ၂၀၂၆ ပြင်သစ်ကျောင်းသား ဆန္ဒပြပွဲများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့မှစ၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့ မှစတင်ခဲ့သော အထက်တန်းကျောင်းသားများ၏ ဆန္ဒပြမှုများ 1059546 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | name = ၂၀၂၆ ပြင်သစ် ကျောင်းသား ဆန္ဒပြပွဲများ | partof = [[Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ]] | image = {{Multiple image|border=infobox|perrow=2|total_width=300 | image1 = Paris riots, 17 October 2026 - Firefighters extinguishing a burning car - JJxFile 0048.jpg | image2 = Journée de mobilisation des lycéens à Perpignan 03.jpg | image3 = Ikasleen protesta, Baiona, 2026 2.jpg | image4 = Mouvement lycéen Rennes 2 - Vive la Commune.jpg | image5 = Manifestation du 17 octobre 2026 à Paris 22.jpg | image6 = Paris riots, 17 October 2026 - Crowd breaking into a Chanel boutique - JJxFile 0100.jpg 03.jpg }} | caption = ကျောင်းသား ဆန္ဒပြပွဲများ | alt = Lors de la mobilization, une poubelle a été incendiée par des élèves ne participant pas au blocage. Deux lycéens engagés ont tenté d'éteindre le feu. | date = ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ – လက်ရှိအချိန်အထိ<br />({{Age in days|month1=09|day1=18|year1=2026}} ရက်) | location = [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]] | causes = ဆရာနှင့် ဝန်ထမ်း အင်အားမလုံလောက်ခြင်း၊ ကျောင်းသားဦးရေ ကြပ်ညပ်များပြားခြင်း၊ အဆောက်အအုံများ ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်း၊ အချိန်ဇယားများ လွန်ကဲခြင်း၊ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့် စနစ်ဖြစ်သော Parcoursup ၏ အားနည်းချက်များ | methods = မီးရှို့မှု၊ ဆန္ဒပြမှုများ၊ ကျောင်းသိမ်း/နေရာယူမှုများ၊ ဖျက်ဆီးမှုများ၊ ဆူပူအကြမ်းဖက်မှုများ၊ ပစ္စည်းလုယက်မှုများ၊ အင်တာနက် တက်ကြွလှုပ်ရှားမှုများ၊ ကျောင်းသား တက်ကြွလှုပ်ရှားမှုများ၊ သပိတ်မှောက်မှုများ | status = ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဆဲ | casualties1 = '''ဆန္ဒပြသူများ''': ပဲရစ်မြို့၌ ဆန္ဒပြပွဲများအတွင်း နှလုံးရပ်တန့်သွားသူတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ရဲတပ်ဖွဲ့က အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို ထပ်မံထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိပါ။<ref name="Reuters18OctCasualties">{{cite news |title=France faces aftermath of worst unrest in years |url=https://www.reuters.com/world/europe/france-faces-aftermath-worst-unrest-years-2026-10-18/ |work=Reuters |date=18 October 2026}}</ref><ref name="AP18OctCasualties">{{cite news |title=Macron to address nation after riots and looting lead to 1,800 arrests across France |url=https://apnews.com/article/f5ce07c2ef46ad0c02c6ff7018532a59 |work=Associated Press |date=18 October 2026}}</ref> | casualties2 = '''ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များ''': ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်တွင် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁,၀၀၀ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ ၇ ဦးမှာ ဒဏ်ရာပြင်းထန်သည်။<ref name="BBC19OctMacron">{{cite news |last=Burgess |first=Jack |date=18 October 2026 |title=Macron calls for calm and order after riots across France |url=https://www.bbc.com/news/articles/cw240zl08dm5o |access-date=18 October 2026 |work=BBC News}}</ref> ထို့အပြင် အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်နေ့က နန့် (Nantes) မြို့တွင် သီးခြားလုပ်ဆောင်မှု တစ်ခုအတွင်း ကားတိုက်မိခြင်းခံရ၍ ရဲအရာရှိ ၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ အဆိုပါ မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်သူမှာ ယင်းဖြစ်ရပ်နှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်မှု မရှိသူ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |last=Sarrot |first=Aurélie |last2=Maillochon |first2=Raphaël |title=Nantes : un policier de 22 ans tué après avoir été percuté par une voiture lors d'une intervention |url=https://www.tf1info.fr/justice-faits-divers/nantes-un-policier-de-22-ans-meurt-percute-par-une-voiture-sur-le-peripherique-lors-d-une-intervention-2470477.html |work=TF1 Info |date=17 October 2026 |language=fr}}</ref> | casualties_label = ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှုများ | notes = '''အောက်တိုဘာ ၁၇-၁၈ ရက် ဆန္ဒပြပွဲများအပြီး ဖမ်းဆီးခံရမှုများ:''' ဘီဘီစီ သတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အဆိုအရ လူ ၂,၄၀၀ ခန့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref name="BBC19OctMacron" /> }} '''၂၀၂၆ ပြင်သစ်ကျောင်းသား ဆန္ဒပြပွဲများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့မှစ၍ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]] [[ပါရီမြို့]] မှစတင်ခဲ့သော အထက်တန်းကျောင်းသားများ၏ ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်သည်။ဤဆန္ဒပြပွဲများသည် နောက်ပိုင်းတွင် [[ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ|ဘယ်လ်ဂျီယံ]]၊ [[အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ|အယ်လ်ဘေးနီးယား]]၊ [[ဂရိနိုင်ငံ|ဂရိ]]နှင့် [[အီတလီနိုင်ငံ]]တို့သို့ပါ ကူးစက်ပြန့်ပွားခဲ့သည်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆန္ဒပြပွဲလည်း ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့မှစခဲ့သည့် ဆန္ဒပြပွဲများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၆ ရက်နေ့တွင် ကျောင်းသားများ၊ ဆရာ/ဆရာမများ၊ မိဘများနှင့် အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ ပါဝင်သည့် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် လှုပ်ရှားမှုအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ The Conversation ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဤဆန္ဒပြပွဲကို သမဂ္ဂများက တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် လူဦးရေ ၄၅၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အစိုးရကမူ ၂၅၀,၀၀၀ ဟု စာရင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ == နောက်ခံအကြောင်းအရင်းနှင့် ဆန္ဒပြပွဲများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း == ဆန္ဒပြကြသည့် အကြောင်းအရင်းများသည် ဆရာအင်အား မလုံလောက်မှု၊ စာသင်ခန်းများအတွင်း လူဦးရေ ပြည့်နှက်နေမှု၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ဖွယ် အချိန်ဇယားများ၊ ယိုယွင်းပျက်စီးနေသော အဆောက်အအုံများ၊ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်စနစ် နှင့် ဆက်စပ်နေသော စိတ်ဖိစီးမှုများနှင့် [[၂၀၂၆ ဥရောပ အပူလှိုင်း]]ဖြတ်သန်းစဉ် စာသင်ခန်းများအတွင်း အပူချိန် ၄၀ ဒီဂရီ စဲလ်စီးယပ်စ် (၁၀၄ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်မားခဲ့မှုတို့ဖြစ်သည်ဟု ကျောင်းသားများက ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ လှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းမှ စတင်ခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် ဆရာများ သပိတ်မှောက်အပြီး နောက်တစ်နေ့၌ ကျောင်းသားများက ဆန္ဒပြပွဲ စတင်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက်အထိ လှုပ်ရှားမှုသည် ဒေသတွင်း၌သာ ရှိနေသေးသော်လည်း လူမှုကွန်ရက်များမှတစ်ဆင့် အခြားကျောင်းများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက်တွင် ပြင်သစ်ပညာရေးဌာနက ကျောင်း ၁၂ ကျောင်းခန့် ပိတ်ဆို့ခံထားရကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ပါရီဒေသရှိ ကျောင်းပေါင်း ၆၀ ခန့်တွင် အနှောင့်အယှက်များ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ၁၀ ကျောင်းခန့် အမှန်တကယ် ပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်။ USL ဥက္ကဋ္ဌ Rani က ဤလှုပ်ရှားမှုသည် အလွန်လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ == နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ == အောက်တိုဘာလသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် လှုပ်ရှားမှု၏ အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများသည် ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အပါအဝင် စီမံခန့်ခွဲရေး ဝန်ထမ်းအချို့အပေါ် အကြမ်းဖက်မှုများ ပြုလုပ်လာခဲ့သည်။ ပြင်သစ် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့ တစ်ရက်တည်းတွင်ပင် လူ ၁,၉၄၉ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်အစိုးရက လက်ဝဲစွန်း အုပ်စုများအား နိုင်ငံရေး အမြတ်ထုတ်ရန်အတွက် မငြိမ်မသက်မှုများကို လှုံ့ဆော်နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ဆန္ဒပြအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပါတီများက ဤလှုပ်ရှားမှုသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ချေပခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် လက်ယာယိမ်းပါတီများသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု သီအိုရီများကို လျှောက်တွေးနေကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ အရွယ်မရောက်သေးသူ အများစုပါဝင်သည့် လူ ၆,၈၀၀ ကျော်ကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သော ရဲတပ်ဖွဲ့၏ တုံ့ပြန်မှုကို လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများက ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ Amnesty International က အင်အားကို "အချိုးအစားမမျှတသည့် သုံးစွဲခြင်း" ဟု ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ Human Rights Watch ကလည်း ကလေးငယ်များ ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့ကာ၊ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးရုံးကလည်း စိုးရိမ်မကင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြ၍ အခြေအနေများ လျှော့ချရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ အစိုးရဘက်မှမူ ရဲတပ်ဖွဲ့၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှု စွပ်စွဲချက်များကို ပယ်ချခဲ့ပြီး ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး က အရေးယူဆောင်ရွက်မှုများသည် နီးပါးမျှ အချိုးအစားကျညီကြောင်းနှင့် အချို့သော ဆန္ဒပြပွဲများသည် ဆူပူအကြမ်းဖက်မှုများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ == ယခင် ဆန္ဒပြပွဲများ == ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ဆောင်းဦးရာသီတွင် အလုပ်သမားလူတန်းစားများနေထိုင်ရာ ပါရီမြို့ပြင်မှ အထက်တန်းကျောင်းသားများသည် ဘေးကင်းလုံခြုံရေး၊ သန့်ရှင်းရေး၊ ဝန်ထမ်းနှင့် ပစ္စည်းကိရိယာ မလုံလောက်မှုတို့အတွက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ပါရီတွင် လူ ၁၀၀,၀၀၀ နီးပါးနှင့် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ၁၅၀,၀၀၀ နီးပါး ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ပညာရေးဝန်ကြီး Lionel Jospin က အရေးပေါ်အစီအစဉ်နှင့် ပညာရေးဘတ်ဂျက် တိုးမြှင့်ပေးခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ကျောင်းသားများနှင့် ဆရာများသည် François Fillon ၏ ပညာရေးစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ကျောင်းသား ၁၅,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ကြား ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး Fillon က နောက်ဆုတ်ကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ နွေဦးတွင် ORE ဥပဒေနှင့် Parcoursup စနစ်ကို ဆန့်ကျင်မှုကို တက္ကသိုလ်များက အဓိက ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ဆောင်းဦးတွင် အထက်တန်းကျောင်းသားများသည် Parcoursup နှင့် Jean-Michel Blanquer ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို တစ်ဖန် ပြန်လည်ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး ကျောင်းပေါင်းများစွာ ပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် Parcoursup စနစ်နှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို အနည်းငယ် ပြင်ဆင်၍ ဆက်လက်စတင်ခဲ့သည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဖြစ်စဉ်များ == အထက်တန်းကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ (USL) ၏ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့ အရေးဆိုမှုတွင် ဆရာနှင့် ဝန်ထမ်း အင်အား မလုံလောက်မှု၊ ယိုယွင်းပျက်စီးနေသော ကျောင်းအဆောက်အအုံများ၊ စာသင်ချိန်နှင့် အတန်းဝင်ဆံ့မှု လွန်ကဲခြင်းနှင့် Parcoursup တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်စနစ်ကြောင့် ဖြစ်ရသော စိတ်ဖိစီးမှုဟူသည့် တောင်းဆိုချက် ၄ ခု ပါဝင်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၂ ရက်တွင် ပညာရေးဝန်ကြီး အဲဒူးဝါးဒ် ဂျက်ဖရေး (Édouard Geffray) နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များက အစိုးရ၏ တုံ့ပြန်မှုကို မကျေနပ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ဆန္ဒပြမှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ယင်းလှုပ်ရှားမှုကို အထွေထွေ အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် (CGT) အပါအဝင် အလုပ်သမား အင်အားစု သမဂ္ဂ (FO)၊ အမျိုးသား သီးခြားလွတ်လပ်သော သမဂ္ဂများ သမဂ္ဂ (UNSA)၊ ပြင်သစ် ဒီမိုကရက်တစ် အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် (CFDT)၊ ဆောလီးဒဲ မဟာမိတ် သမဂ္ဂ (Solidaires)၊ ပြင်သစ် ခရစ်ယာန် အလုပ်သမားများ အဖွဲ့ချုပ် (CFTC) နှင့် တောင်သူလယ်သမားများ အဖွဲ့ချုပ် (Confédération Paysanne)) တို့နှင့်အတူ ဆရာများသမဂ္ဂများဖြစ်သည့် ညီညွတ်သော သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် (FSU) နှင့် အမျိုးသား အထက်တန်းနှင့် အလယ်တန်းကျောင်းများ သမဂ္ဂ (SNALC) တို့ကလည်း အားပေးထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး လော်ရန့် နူးနက်ဇ် က လူ ၁၆၄ ဦး ဖမ်းဆီးခံရပြီး ကျောင်းပေါင်း ၁၈၀ ထိခိုက်ခဲ့ကြောင်း၊ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်၊ ကျောင်းသားနှင့် ဝန်ထမ်း အများအပြား ဒဏ်ရာရခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ကာ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် ကျောင်းသားတစ်ဦးမှာ မျက်ရည်ယိုဗုံး ထိမှန်၍ မေးရိုးကျိုးသွားခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်၌ ကျောင်းပေါင်း ၄၀၀ ခန့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့ပြီး လူ ၄၄၀ ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကာ လေးလ် (Lille) မြို့ရှိ ကျောင်းတွင် ရဲတပ်ဖွဲ့က မျက်ရည်ယိုဗုံး သုံးစွဲခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်တွင်မူ လူ ၆၂၅ ဦး ထိန်းသိမ်းခံရပြီး ကျောင်းပေါင်း ၃၅၆ ကျောင်း ထိခိုက်ကာ ဝန်ထမ်းနှင့် ကျောင်းသား ၁၁၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသည်လည်း ပိတ်ဆို့မှုများတွင် ပါဝင်လာခဲ့ရာ Sorbonne, Strasbourg, Montpellier, Lyon နှင့် Rennes စသည့် တက္ကသိုလ်ပေါင်း ၃၀ ခန့် ပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်။ ညနေပိုင်းတွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနက ကျောင်းပေါင်း ၁,၀၂၇ ကျောင်း ထိခိုက်ခဲ့ပြီး ၂၂၂ ကျောင်း ပိတ်ဆို့ခံရကာ ၁,၉၄၉ ဦး ဖမ်းဆီးခံရကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် လီကော်နူး (Lecornu) က အရေးပေါ် အစည်းအဝေး ခေါ်ယူခဲ့ပြီး အစိုးရက လက်ဝဲစွန်းပါတီ LFI က နောက်ကွယ်မှ ကြိုးကိုင်နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း LFI က အစိုးရသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု သီအိုရီများကို လျှောက်တွေးနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ချေပခဲ့သည်။ ထို့နောက် အောက်တိုဘာ ၂ ရက်တွင် ကျောင်းပေါင်း ၄၀၀ ခန့်ကို အွန်လိုင်းမှ စာသင်ရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၂ ရက်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အထက်တန်းကျောင်း ၃,၇၀၀ အနက် ၄၀၀ ခန့် ပိတ်ထားခဲ့ရပြီး ပါရီအပါအဝင် မြို့များတွင် ကျောင်းပြင်ပ စုဝေးခွင့်များကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပါရီမြို့ရှိ ကျောင်းအချို့တွင် အမှိုက်ပုံးများ မီးရှို့ရာမှတစ်ဆင့် အဆောက်အအုံများ မီးစွဲလောင်ခဲ့ပြီး Meaux မြို့ရှိ Henri-Moissan ကျောင်းတွင် မီးလောင်မှုကြောင့် ယူရို သန်းပေါင်းများစွာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ကာ Belfort မြို့တွင်လည်း ရဲအရာရှိတစ်ဦး အုပ်စုဖွဲ့ ဝိုင်းဝန်းရိုက်နှက်ခံရ၍ ဆေးရုံတင်ခဲ့ရသည်။ အောက်တိုဘာ ၅ ရက်တွင် ကျောင်းပေါင်း ၄၀၀ မှ ၅၀၀ အထိ ပိတ်ထားခဲ့ရပြီး ကျောင်းပေါင်း ၂၄ ကျောင်း မီးရှို့ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရကြောင်း ပညာရေးဝန်ကြီးက ပြောကြားခဲ့သည်။ Lens မြို့တွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် ကျောင်းသားတစ်ဦးသည် ရဲတပ်ဖွဲ့က ပစ်ပေါက်လိုက်သော လက်ပစ်ဗုံးကို ပြန်ကောက်ပေါက်ရာမှ လက်တွင် ပေါက်ကွဲသွားသဖြင့် လက်တစ်ဖက် ပြတ်ထွက်သွားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၆ ရက်တွင် တတိယမြောက် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာ ဆန္ဒပြပွဲ စတင်ခဲ့ရာ ကျောင်းပေါင်း ၁,၈၀၀ ခန့် ပိတ်ဆို့ခြင်း သို့မဟုတ် ပိတ်ထားခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၇ ရက်မှ ၁၆ ရက်အတွင်း အတိုက်အခံနှင့် ဆန္ဒပြမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ပြင်သစ်၏ ရဲတပ်ဖွဲ့ ဖိနှိပ်မှုကို ဝေဖန်ခဲ့သည့် အီရန်သံအမတ်ကို ဆင့်ခေါ် သတိပေးခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၈ ရက် စတုတ္ထမြောက် ဆန္ဒပြပွဲတွင် ပါဝင်သူ ၇၁,၅၀၀ ဦး ရှိခဲ့ပြီး၊ အောက်တိုဘာ ၁၃ ရက် ပဉ္စမမြောက် ဆန္ဒပြပွဲတွင် လူ ၁၆၁,၅၀၀ ပါဝင်ခဲ့ကာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် လှုပ်ရှားသူ ဂရီတာ သွန်းဘာဂ် (Greta Thunberg) လည်း ပါဝင်အားဖြည့်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၆ ရက်တွင် ကျောင်းပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ပိတ်ဆို့ထားဆဲ ဖြစ်ပြီး စာသင်ကျောင်း သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ထိခိုက်ခဲ့သည် အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်တွင် ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုသည် အဝါရောင်အင်္ကျီ (Yellow vests) လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ပေါင်းစည်းကာ ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမားမှုကိုပါ ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဆန္ဒပြသူ ၅၅၀,၀၀၀ ခန့် ပါဝင်ခဲ့ပြီး လူ ၁,၂၀၀ ခန့် ဖမ်းဆီးခံရကာ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၅၀ ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ Lyon မြို့တွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းရုံး မီးရှို့ခံရပြီး Limoges မြို့တွင် ၁၉ ရာစုနှစ်စတိုင် သမိုင်းဝင် မြို့တော်ခန်းမ (Hôtel de Ville) အဆောက်အအုံ မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်နှင့် ၁၉ ရက်တို့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး၌ ဖမ်းဆီးခံရသူ ၂,၄၀၀ ဦးအထိ ရှိလာခဲ့ပြီး ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁,၀၀၀ ခန့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ သမဂ္ဂများနှင့် ကျောင်းသားများ၏ ဆန္ဒပြမှုများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး သမ္မတ [[အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန်]] က ပြည်သူသို့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ခုနှစ် ဆန္ဒပြပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ဆန္ဒပြပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ]] 755hth1gmi1hv2v963k4tosx90m1lgl 1059552 1059546 2026-10-20T07:56:57Z Zawzawaungthwin 100038 ကိုးကားချက်များ ထည့်သွင်း 1059552 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | name = ၂၀၂၆ ပြင်သစ် ကျောင်းသား ဆန္ဒပြပွဲများ | partof = [[Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ]] | image = {{Multiple image|border=infobox|perrow=2|total_width=300 | image1 = Paris riots, 17 October 2026 - Firefighters extinguishing a burning car - JJxFile 0048.jpg | image2 = Journée de mobilisation des lycéens à Perpignan 03.jpg | image3 = Ikasleen protesta, Baiona, 2026 2.jpg | image4 = Mouvement lycéen Rennes 2 - Vive la Commune.jpg | image5 = Manifestation du 17 octobre 2026 à Paris 22.jpg | image6 = Paris riots, 17 October 2026 - Crowd breaking into a Chanel boutique - JJxFile 0100.jpg 03.jpg }} | caption = ကျောင်းသား ဆန္ဒပြပွဲများ | alt = Lors de la mobilization, une poubelle a été incendiée par des élèves ne participant pas au blocage. Deux lycéens engagés ont tenté d'éteindre le feu. | date = ၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ – လက်ရှိအချိန်အထိ<br />({{Age in days|month1=09|day1=18|year1=2026}} ရက်) | location = [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]] | causes = ဆရာနှင့် ဝန်ထမ်း အင်အားမလုံလောက်ခြင်း၊ ကျောင်းသားဦးရေ ကြပ်ညပ်များပြားခြင်း၊ အဆောက်အအုံများ ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်း၊ အချိန်ဇယားများ လွန်ကဲခြင်း၊ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့် စနစ်ဖြစ်သော Parcoursup ၏ အားနည်းချက်များ | methods = မီးရှို့မှု၊ ဆန္ဒပြမှုများ၊ ကျောင်းသိမ်း/နေရာယူမှုများ၊ ဖျက်ဆီးမှုများ၊ ဆူပူအကြမ်းဖက်မှုများ၊ ပစ္စည်းလုယက်မှုများ၊ အင်တာနက် တက်ကြွလှုပ်ရှားမှုများ၊ ကျောင်းသား တက်ကြွလှုပ်ရှားမှုများ၊ သပိတ်မှောက်မှုများ | status = ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဆဲ | casualties1 = '''ဆန္ဒပြသူများ''': ပဲရစ်မြို့၌ ဆန္ဒပြပွဲများအတွင်း နှလုံးရပ်တန့်သွားသူတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ရဲတပ်ဖွဲ့က အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို ထပ်မံထုတ်ပြန်ခြင်း မရှိပါ။<ref name="Reuters18OctCasualties">{{cite news |title=France faces aftermath of worst unrest in years |url=https://www.reuters.com/world/europe/france-faces-aftermath-worst-unrest-years-2026-10-18/ |work=Reuters |date=18 October 2026}}</ref><ref name="AP18OctCasualties">{{cite news |title=Macron to address nation after riots and looting lead to 1,800 arrests across France |url=https://apnews.com/article/f5ce07c2ef46ad0c02c6ff7018532a59 |work=Associated Press |date=18 October 2026}}</ref> | casualties2 = '''ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များ''': ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်တွင် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁,၀၀၀ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ ၇ ဦးမှာ ဒဏ်ရာပြင်းထန်သည်။<ref name="BBC19OctMacron">{{cite news |last=Burgess |first=Jack |date=18 October 2026 |title=Macron calls for calm and order after riots across France |url=https://www.bbc.com/news/articles/cw240zl08dm5o |access-date=18 October 2026 |work=BBC News}}</ref> ထို့အပြင် အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်နေ့က နန့် (Nantes) မြို့တွင် သီးခြားလုပ်ဆောင်မှု တစ်ခုအတွင်း ကားတိုက်မိခြင်းခံရ၍ ရဲအရာရှိ ၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ အဆိုပါ မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်သူမှာ ယင်းဖြစ်ရပ်နှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်မှု မရှိသူ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |last=Sarrot |first=Aurélie |last2=Maillochon |first2=Raphaël |title=Nantes : un policier de 22 ans tué après avoir été percuté par une voiture lors d'une intervention |url=https://www.tf1info.fr/justice-faits-divers/nantes-un-policier-de-22-ans-meurt-percute-par-une-voiture-sur-le-peripherique-lors-d-une-intervention-2470477.html |work=TF1 Info |date=17 October 2026 |language=fr}}</ref> | casualties_label = ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှုများ | notes = '''အောက်တိုဘာ ၁၇-၁၈ ရက် ဆန္ဒပြပွဲများအပြီး ဖမ်းဆီးခံရမှုများ:''' ဘီဘီစီ သတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အဆိုအရ လူ ၂,၄၀၀ ခန့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref name="BBC19OctMacron" /> }} '''၂၀၂၆ ပြင်သစ်ကျောင်းသား ဆန္ဒပြပွဲများ'''သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့မှစ၍ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]] [[ပါရီမြို့]] မှစတင်ခဲ့သော အထက်တန်းကျောင်းသားများ၏ ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်သည်။ဤဆန္ဒပြပွဲများသည် နောက်ပိုင်းတွင် [[ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ|ဘယ်လ်ဂျီယံ]]၊ [[အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ|အယ်လ်ဘေးနီးယား]]၊ [[ဂရိနိုင်ငံ|ဂရိ]]နှင့် [[အီတလီနိုင်ငံ]]တို့သို့ပါ ကူးစက်ပြန့်ပွားခဲ့သည်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆန္ဒပြပွဲလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news |date=5 October 2026 |title=Blocus des lycées : des manifestations d'élèves dégénèrent dans plusieurs villes de Belgique, dont Liège |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/blocus-des-lycees-des-manifestations-deleves-degenerent-dans-plusieurs-villes-de-belgique-dont-liege-05-10-2026-WSNW7CFBJJFQZEJGKHMZS3TCGE.php |access-date=8 October 2026 |work=Le Parisien |language=fr}}</ref> ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့မှစခဲ့သည့် ဆန္ဒပြပွဲများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၆ ရက်နေ့တွင် ကျောင်းသားများ၊ ဆရာ/ဆရာမများ၊ မိဘများနှင့် အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ ပါဝင်သည့် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် လှုပ်ရှားမှုအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ The Conversation ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဤဆန္ဒပြပွဲကို သမဂ္ဂများက တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် လူဦးရေ ၄၅၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အစိုးရကမူ ၂၅၀,၀၀၀ ဟု စာရင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-10-16 |title=Italian pupils rally nationwide for better school conditions |url=https://www.yahoo.com/news/world/articles/italian-pupils-rally-nationwide-better-150346255.html |access-date=2026-10-18 |publisher=Yahoo News |language=en-US |agency=DPA}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်းနှင့် ဆန္ဒပြပွဲများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခြင်း == ဆန္ဒပြကြသည့် အကြောင်းအရင်းများသည် ဆရာအင်အား မလုံလောက်မှု၊ စာသင်ခန်းများအတွင်း လူဦးရေ ပြည့်နှက်နေမှု၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ဖွယ် အချိန်ဇယားများ၊ ယိုယွင်းပျက်စီးနေသော အဆောက်အအုံများ၊ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်စနစ် နှင့် ဆက်စပ်နေသော စိတ်ဖိစီးမှုများနှင့် [[၂၀၂၆ ဥရောပ အပူလှိုင်း]]ဖြတ်သန်းစဉ် စာသင်ခန်းများအတွင်း အပူချိန် ၄၀ ဒီဂရီ စဲလ်စီးယပ်စ် (၁၀၄ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်မားခဲ့မှုတို့ဖြစ်သည်ဟု ကျောင်းသားများက ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Chrisafis |first=Angelique |date=2 October 2026 |title=Fires, fury and hundreds of arrests as France gripped by student protests |url=https://www.theguardian.com/world/2026/oct/02/student-protests-shut-schools-across-france |work=The Guardian}}</ref> လှုပ်ရှားမှုသည် စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းမှ စတင်ခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် ဆရာများ သပိတ်မှောက်အပြီး နောက်တစ်နေ့၌ ကျောင်းသားများက ဆန္ဒပြပွဲ စတင်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက်အထိ လှုပ်ရှားမှုသည် ဒေသတွင်း၌သာ ရှိနေသေးသော်လည်း လူမှုကွန်ရက်များမှတစ်ဆင့် အခြားကျောင်းများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက်တွင် ပြင်သစ်ပညာရေးဌာနက ကျောင်း ၁၂ ကျောင်းခန့် ပိတ်ဆို့ခံထားရကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ပါရီဒေသရှိ ကျောင်းပေါင်း ၆၀ ခန့်တွင် အနှောင့်အယှက်များ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ၁၀ ကျောင်းခန့် အမှန်တကယ် ပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်။ USL ဥက္ကဋ္ဌ Rani က ဤလှုပ်ရှားမှုသည် အလွန်လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref name="lestradic">{{cite news |last1=Le Stradic |first1=Segolene |date=19 October 2026 |title=The French 14-Year-Old Whose Face Was Maimed by a Tear Gas Grenade |url=https://www.nytimes.com/2026/10/19/world/europe/france-protests-violence-police-response.html |access-date=20 October 2026 |work=The New York Times}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ရပ်များ == အောက်တိုဘာလသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် လှုပ်ရှားမှု၏ အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများသည် ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ကျောင်းအုပ်ကြီးများ အပါအဝင် စီမံခန့်ခွဲရေး ဝန်ထမ်းအချို့အပေါ် အကြမ်းဖက်မှုများ ပြုလုပ်လာခဲ့သည်။ ပြင်သစ် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့ တစ်ရက်တည်းတွင်ပင် လူ ၁,၉၄၉ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်အစိုးရက လက်ဝဲစွန်း အုပ်စုများအား နိုင်ငံရေး အမြတ်ထုတ်ရန်အတွက် မငြိမ်မသက်မှုများကို လှုံ့ဆော်နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ဆန္ဒပြအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပါတီများက ဤလှုပ်ရှားမှုသည် အလိုအလျောက် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ချေပခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် လက်ယာယိမ်းပါတီများသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု သီအိုရီများကို လျှောက်တွေးနေကြသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news |last=Landler |first=Mark |date=2026-10-08 |title=For France's Resurgent Far Left, Student Protests Are an Opening and a Threat |url=https://www.nytimes.com/2026/10/08/world/europe/france-protests-far-left-melenchon.html |access-date=2026-10-08 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> အရွယ်မရောက်သေးသူ အများစုပါဝင်သည့် လူ ၆,၈၀၀ ကျော်ကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သော ရဲတပ်ဖွဲ့၏ တုံ့ပြန်မှုကို လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများက ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ Amnesty International က အင်အားကို "အချိုးအစားမမျှတသည့် သုံးစွဲခြင်း" ဟု ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ Human Rights Watch ကလည်း ကလေးငယ်များ ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့ကာ၊ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးရုံးကလည်း စိုးရိမ်မကင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြ၍ အခြေအနေများ လျှော့ချရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ အစိုးရဘက်မှမူ ရဲတပ်ဖွဲ့၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှု စွပ်စွဲချက်များကို ပယ်ချခဲ့ပြီး ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး က အရေးယူဆောင်ရွက်မှုများသည် နီးပါးမျှ အချိုးအစားကျညီကြောင်းနှင့် အချို့သော ဆန္ဒပြပွဲများသည် ဆူပူအကြမ်းဖက်မှုများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last1=Albertini |first1=Antoine |date=2026-10-02 |title=High school protests spread across France, pitting radical left against government |url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2026/09/29/high-school-protests-spread-across-france-pitting-radical-left-against-government_6758067_7.html |access-date=2026-10-08 |work=Le Monde |language=fr |issn=1950-6244 |last2=Leloup |first2=Damien |last3=Pommiers |first3=Eléa}}</ref> == ယခင် ဆန္ဒပြပွဲများ == ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ဆောင်းဦးရာသီတွင် အလုပ်သမားလူတန်းစားများနေထိုင်ရာ ပါရီမြို့ပြင်မှ အထက်တန်းကျောင်းသားများသည် ဘေးကင်းလုံခြုံရေး၊ သန့်ရှင်းရေး၊ ဝန်ထမ်းနှင့် ပစ္စည်းကိရိယာ မလုံလောက်မှုတို့အတွက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ပါရီတွင် လူ ၁၀၀,၀၀၀ နီးပါးနှင့် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ၁၅၀,၀၀၀ နီးပါး ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ပညာရေးဝန်ကြီး Lionel Jospin က အရေးပေါ်အစီအစဉ်နှင့် ပညာရေးဘတ်ဂျက် တိုးမြှင့်ပေးခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="auto4">{{Cite web |date=2026-09-30 |title=Lycées : pourquoi un mouvement lycéen avait déjà forcé l'État à agir en 1990, selon l'historien Claude Lelièvre |url=https://www.hglycee.fr/news/lycees-pourquoi-un-mouvement-lyceen-avait-deja-force-l-etat-a-agir-en-1990/ |access-date=2026-10-02 |website=Hglycee |language=fr}}</ref> ၂၀၀၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ကျောင်းသားများနှင့် ဆရာများသည် François Fillon ၏ ပညာရေးစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ ကျောင်းသား ၁၅,၀၀၀ မှ ၄၀,၀၀၀ ကြား ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး Fillon က နောက်ဆုတ်ကာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref name=":3">{{Cite news |date=2005-02-11 |title="La réforme Fillon, c'est du favoritisme implicite. On aura un bac 93 et un bac 75" |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/2005/02/11/la-reforme-fillon-c-est-du-favoritisme-implicite-on-aura-un-bac-93-et-un-bac-75_397740_1819218.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411222335/https://www.lemonde.fr/archives/article/2005/02/11/la-reforme-fillon-c-est-du-favoritisme-implicite-on-aura-un-bac-93-et-un-bac-75_397740_1819218.html |archive-date=11 April 2021 |access-date=2026-10-07 |work=Le Monde |language=fr |issn=1950-6244}}</ref> ၂၀၁၈ နွေဦးတွင် ORE ဥပဒေနှင့် Parcoursup စနစ်ကို ဆန့်ကျင်မှုကို တက္ကသိုလ်များက အဓိက ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ဆောင်းဦးတွင် အထက်တန်းကျောင်းသားများသည် Parcoursup နှင့် Jean-Michel Blanquer ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို တစ်ဖန် ပြန်လည်ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး ကျောင်းပေါင်းများစွာ ပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် Parcoursup စနစ်နှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို အနည်းငယ် ပြင်ဆင်၍ ဆက်လက်စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=2 October 2026 |title=Schoolyard protests are setting France ablaze |url=https://www.economist.com/europe/2026/10/02/schoolyard-protests-are-setting-france-ablaze |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဖြစ်စဉ်များ == အထက်တန်းကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ (USL) ၏ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့ အရေးဆိုမှုတွင် ဆရာနှင့် ဝန်ထမ်း အင်အား မလုံလောက်မှု၊ ယိုယွင်းပျက်စီးနေသော ကျောင်းအဆောက်အအုံများ၊ စာသင်ချိန်နှင့် အတန်းဝင်ဆံ့မှု လွန်ကဲခြင်းနှင့် Parcoursup တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်စနစ်ကြောင့် ဖြစ်ရသော စိတ်ဖိစီးမှုဟူသည့် တောင်းဆိုချက် ၄ ခု ပါဝင်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၂ ရက်တွင် ပညာရေးဝန်ကြီး အဲဒူးဝါးဒ် ဂျက်ဖရေး (Édouard Geffray) နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များက အစိုးရ၏ တုံ့ပြန်မှုကို မကျေနပ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ဆန္ဒပြမှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ယင်းလှုပ်ရှားမှုကို အထွေထွေ အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် (CGT) အပါအဝင် အလုပ်သမား အင်အားစု သမဂ္ဂ (FO)၊ အမျိုးသား သီးခြားလွတ်လပ်သော သမဂ္ဂများ သမဂ္ဂ (UNSA)၊ ပြင်သစ် ဒီမိုကရက်တစ် အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် (CFDT)၊ ဆောလီးဒဲ မဟာမိတ် သမဂ္ဂ (Solidaires)၊ ပြင်သစ် ခရစ်ယာန် အလုပ်သမားများ အဖွဲ့ချုပ် (CFTC) နှင့် တောင်သူလယ်သမားများ အဖွဲ့ချုပ် (Confédération Paysanne)) တို့နှင့်အတူ ဆရာများသမဂ္ဂများဖြစ်သည့် ညီညွတ်သော သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် (FSU) နှင့် အမျိုးသား အထက်တန်းနှင့် အလယ်တန်းကျောင်းများ သမဂ္ဂ (SNALC) တို့ကလည်း အားပေးထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး လော်ရန့် နူးနက်ဇ် က လူ ၁၆၄ ဦး ဖမ်းဆီးခံရပြီး ကျောင်းပေါင်း ၁၈၀ ထိခိုက်ခဲ့ကြောင်း၊ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်၊ ကျောင်းသားနှင့် ဝန်ထမ်း အများအပြား ဒဏ်ရာရခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ကာ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် ကျောင်းသားတစ်ဦးမှာ မျက်ရည်ယိုဗုံး ထိမှန်၍ မေးရိုးကျိုးသွားခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်၌ ကျောင်းပေါင်း ၄၀၀ ခန့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့ပြီး လူ ၄၄၀ ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကာ လေးလ် (Lille) မြို့ရှိ ကျောင်းတွင် ရဲတပ်ဖွဲ့က မျက်ရည်ယိုဗုံး သုံးစွဲခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်တွင်မူ လူ ၆၂၅ ဦး ထိန်းသိမ်းခံရပြီး ကျောင်းပေါင်း ၃၅၆ ကျောင်း ထိခိုက်ကာ ဝန်ထမ်းနှင့် ကျောင်းသား ၁၁၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁ ရက်တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသည်လည်း ပိတ်ဆို့မှုများတွင် ပါဝင်လာခဲ့ရာ Sorbonne, Strasbourg, Montpellier, Lyon နှင့် Rennes စသည့် တက္ကသိုလ်ပေါင်း ၃၀ ခန့် ပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်။ ညနေပိုင်းတွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနက ကျောင်းပေါင်း ၁,၀၂၇ ကျောင်း ထိခိုက်ခဲ့ပြီး ၂၂၂ ကျောင်း ပိတ်ဆို့ခံရကာ ၁,၉၄၉ ဦး ဖမ်းဆီးခံရကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် လီကော်နူး (Lecornu) က အရေးပေါ် အစည်းအဝေး ခေါ်ယူခဲ့ပြီး အစိုးရက လက်ဝဲစွန်းပါတီ LFI က နောက်ကွယ်မှ ကြိုးကိုင်နေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း LFI က အစိုးရသည် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု သီအိုရီများကို လျှောက်တွေးနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ချေပခဲ့သည်။ ထို့နောက် အောက်တိုဘာ ၂ ရက်တွင် ကျောင်းပေါင်း ၄၀၀ ခန့်ကို အွန်လိုင်းမှ စာသင်ရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၂ ရက်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အထက်တန်းကျောင်း ၃,၇၀၀ အနက် ၄၀၀ ခန့် ပိတ်ထားခဲ့ရပြီး ပါရီအပါအဝင် မြို့များတွင် ကျောင်းပြင်ပ စုဝေးခွင့်များကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပါရီမြို့ရှိ ကျောင်းအချို့တွင် အမှိုက်ပုံးများ မီးရှို့ရာမှတစ်ဆင့် အဆောက်အအုံများ မီးစွဲလောင်ခဲ့ပြီး Meaux မြို့ရှိ Henri-Moissan ကျောင်းတွင် မီးလောင်မှုကြောင့် ယူရို သန်းပေါင်းများစွာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ကာ Belfort မြို့တွင်လည်း ရဲအရာရှိတစ်ဦး အုပ်စုဖွဲ့ ဝိုင်းဝန်းရိုက်နှက်ခံရ၍ ဆေးရုံတင်ခဲ့ရသည်။ အောက်တိုဘာ ၅ ရက်တွင် ကျောင်းပေါင်း ၄၀၀ မှ ၅၀၀ အထိ ပိတ်ထားခဲ့ရပြီး ကျောင်းပေါင်း ၂၄ ကျောင်း မီးရှို့ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရကြောင်း ပညာရေးဝန်ကြီးက ပြောကြားခဲ့သည်။ Lens မြို့တွင် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် ကျောင်းသားတစ်ဦးသည် ရဲတပ်ဖွဲ့က ပစ်ပေါက်လိုက်သော လက်ပစ်ဗုံးကို ပြန်ကောက်ပေါက်ရာမှ လက်တွင် ပေါက်ကွဲသွားသဖြင့် လက်တစ်ဖက် ပြတ်ထွက်သွားခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၆ ရက်တွင် တတိယမြောက် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာ ဆန္ဒပြပွဲ စတင်ခဲ့ရာ ကျောင်းပေါင်း ၁,၈၀၀ ခန့် ပိတ်ဆို့ခြင်း သို့မဟုတ် ပိတ်ထားခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၇ ရက်မှ ၁၆ ရက်အတွင်း အတိုက်အခံနှင့် ဆန္ဒပြမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ပြင်သစ်၏ ရဲတပ်ဖွဲ့ ဖိနှိပ်မှုကို ဝေဖန်ခဲ့သည့် အီရန်သံအမတ်ကို ဆင့်ခေါ် သတိပေးခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၈ ရက် စတုတ္ထမြောက် ဆန္ဒပြပွဲတွင် ပါဝင်သူ ၇၁,၅၀၀ ဦး ရှိခဲ့ပြီး၊ အောက်တိုဘာ ၁၃ ရက် ပဉ္စမမြောက် ဆန္ဒပြပွဲတွင် လူ ၁၆၁,၅၀၀ ပါဝင်ခဲ့ကာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် လှုပ်ရှားသူ ဂရီတာ သွန်းဘာဂ် (Greta Thunberg) လည်း ပါဝင်အားဖြည့်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၆ ရက်တွင် ကျောင်းပေါင်း ၁၆၀ ခန့် ပိတ်ဆို့ထားဆဲ ဖြစ်ပြီး စာသင်ကျောင်း သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ထိခိုက်ခဲ့သည် အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်တွင် ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုသည် အဝါရောင်အင်္ကျီ (Yellow vests) လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ပေါင်းစည်းကာ ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမားမှုကိုပါ ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဆန္ဒပြသူ ၅၅၀,၀၀၀ ခန့် ပါဝင်ခဲ့ပြီး လူ ၁,၂၀၀ ခန့် ဖမ်းဆီးခံရကာ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၅၀ ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ Lyon မြို့တွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းရုံး မီးရှို့ခံရပြီး Limoges မြို့တွင် ၁၉ ရာစုနှစ်စတိုင် သမိုင်းဝင် မြို့တော်ခန်းမ (Hôtel de Ville) အဆောက်အအုံ မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်နှင့် ၁၉ ရက်တို့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး၌ ဖမ်းဆီးခံရသူ ၂,၄၀၀ ဦးအထိ ရှိလာခဲ့ပြီး ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁,၀၀၀ ခန့် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ သမဂ္ဂများနှင့် ကျောင်းသားများ၏ ဆန္ဒပြမှုများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး သမ္မတ [[အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန်]] က ပြည်သူသို့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။<ref name="euronews">{{cite news |date=1 October 2026 |title=Hundreds held, dozens wounded as protests over conditions in French schools escalate |url=https://www.euronews.com/2026/10/01/hundreds-held-dozens-wounded-as-protests-over-conditions-in-french-schools-escalate |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261005101129/https://www.euronews.com/2026/10/01/hundreds-held-dozens-wounded-as-protests-over-conditions-in-french-schools-escalate |archive-date=5 October 2026 |access-date=5 October 2026 |work=Euronews}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ခုနှစ် ဆန္ဒပြပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ဆန္ဒပြပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ]] g8ol78efwhwkib5xeo0wcyrjjzy3w0x 14 293263 1059547 2026-10-20T07:39:29Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ဆန္ဒပြပွဲများ 1059547 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Protests in France}} ဤကဏ္ဍတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆန္ဒပြမှုများနှင့် လူထုလှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို စုစည်းဖော်ပြထားသည်။ [[Category:နိုင်ငံအလိုက် ဆန္ဒပြပွဲများ|ပြင်သစ်]] rq0azzohmiltza75kkkfyqjflkf2ysm 1059548 1059547 2026-10-20T07:40:42Z Zawzawaungthwin 100038 {{Commons category|Demonstrations and protests in France}} 1059548 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Demonstrations and protests in France}} ဤကဏ္ဍတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆန္ဒပြမှုများနှင့် လူထုလှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို စုစည်းဖော်ပြထားသည်။ [[Category:နိုင်ငံအလိုက် ဆန္ဒပြပွဲများ|ပြင်သစ်]] osb8ddr19jwmtqovumaslp4yl8ths4n 14 293264 1059549 2026-10-20T07:43:24Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:ဥရောပတိုက်ရှိ Gen Z ဆန္ဒပြပွဲများ 1059549 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Gen Z protests in Europe}} ဤကဏ္ဍတွင် ဥရောပတိုက်အတွင်းရှိ နိုင်ငံများတွင် မျိုးဆက်သစ် (Gen Z) လူငယ်များ ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သော ဆန္ဒပြလှုပ်ရှားမှုများနှင့် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများကို စုစည်းဖော်ပြထားသည်။ [[Category:တိုက်ကြီးများအလိုက် ဆန္ဒပြပွဲများ]] [[Category:ဥရောပတိုက်ရှိ ဆန္ဒပြပွဲများ]] mb80eoyo8brtja5jpkno4pem8u4aohb 1059550 1059549 2026-10-20T07:45:53Z Zawzawaungthwin 100038 category အချို့ ပယ်နုတ် 1059550 wikitext text/x-wiki ဤကဏ္ဍတွင် ဥရောပတိုက်အတွင်းရှိ နိုင်ငံများတွင် မျိုးဆက်သစ် (Gen Z) လူငယ်များ ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သော ဆန္ဒပြလှုပ်ရှားမှုများနှင့် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများကို စုစည်းဖော်ပြထားသည်။ [[Category:တိုက်ကြီးများအလိုက် ဆန္ဒပြပွဲများ]] [[Category:ဥရောပတိုက်ရှိ ဆန္ဒပြပွဲများ]] 6q652krkwjr0ui8mv3dl047xpzimxed 1059551 1059550 2026-10-20T07:46:16Z Zawzawaungthwin 100038 1059551 wikitext text/x-wiki ဤကဏ္ဍတွင် ဥရောပတိုက်အတွင်းရှိ နိုင်ငံများတွင် မျိုးဆက်သစ် (Gen Z) လူငယ်များ ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သော ဆန္ဒပြလှုပ်ရှားမှုများနှင့် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများကို စုစည်းဖော်ပြထားသည်။ [[Category:တိုက်ကြီးများအလိုက် ဆန္ဒပြပွဲများ]] jn9wtd0yxarhza1whl94dha5gt92omm 3 293265 1059556 2026-10-20T10:10:17Z Deepfriedokra 88747 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Bmona12]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Captain Mohando]] သို့ Deepfriedokraက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Bmona12|Bmona12]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Captain Mohando|Captain Mohando]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1059556 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Captain Mohando]] jq272s7s4lckfvskan0dna1hhqithy5