تهران

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mzn">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌پدیا</sitename>
    <dbname>mznwiki</dbname>
    <base>https://mzn.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">شا</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گپ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارور</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">کارور گپ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌پدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویکی‌پدیا گپ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پرونده</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">پرونده گپ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدیاویکی گپ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">شابلون</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">شابلون گپ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">رانما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">رانما گپ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">رج</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">رج گپ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">پورتال</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">پورتال گپ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">پروژه</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">پروژه گپ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماژول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماژول گپ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>تهران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1572</id>
    <revision>
      <id>327660</id>
      <parentid>327506</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xmzjddjjddje</username>
        <id>45510</id>
      </contributor>
      <comment>کآٚسپٚی ایسه</comment>
      <origin>327660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="773" sha1="5t5g73q4egx87td0zv5duyjdjznledv" xml:space="preserve">'''تهرون، یتا کاسپی شاهر'''، [[ایران|ئیرون]] ره [[نیشتگا]] هسه، وه هم [[ایران|ئیرون]] ره [[دب]]، [[ایقتصاد]]، [[سیاست]] گت شهرستون وونه. این شهرستون [[قاجارون]] دوره جه ئیرون ِمرکز بیّه و هنتا نیشتگا هسته. تهرون حدود ده میلیون جمیعت دارنه و ونه وَر چندین شهرستون دیگه هم بساته بینه که حاشیه نقش ره دارننه.

== منابع ==
{{په‌نویس|2}}

{{گت شهرون ایران}}
{{تهران اوستان}}
{{کشورون نیشتنگائون/آسیا}}

[[رج:تهران| ]]
[[رج:تهران اوستان شهرون]]
[[رج:آسیا نیشتگائون]]</text>
      <sha1>5t5g73q4egx87td0zv5duyjdjznledv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327670</id>
      <parentid>327660</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327660|327660]] از [[Special:Contributions/Xmzjddjjddje|Xmzjddjjddje]] ([[User talk:Xmzjddjjddje|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="764" sha1="5czuinglnly8mepv3fintao9jmzuog8" xml:space="preserve">{{صندخ/شهر}}
'''تهرون'''، [[ایران|ئیرون]] ره [[نیشتگا]] هسه، وه هم [[ایران|ئیرون]] ره [[دب]]، [[ایقتصاد]]، [[سیاست]] گت شهرستون وونه. این شهرستون [[قاجارون]] دوره جه ئیرون ِمرکز بیّه و هنتا نیشتگا هسته. تهرون حدود ده میلیون جمیعت دارنه و ونه وَر چندین شهرستون دیگه هم بساته بینه که حاشیه نقش ره دارننه.

== منابع ==
{{په‌نویس|2}}

{{گت شهرون ایران}}
{{تهران اوستان}}
{{کشورون نیشتنگائون/آسیا}}

[[رج:تهران| ]]
[[رج:تهران اوستان شهرون]]
[[رج:آسیا نیشتگائون]]</text>
      <sha1>5czuinglnly8mepv3fintao9jmzuog8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایرون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1679</id>
    <revision>
      <id>327653</id>
      <parentid>327504</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T22:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاشپی</username>
        <id>45505</id>
      </contributor>
      <comment>کآٚسپٚیٚآٚنی بی بی اٚکثٚریٚتٚش.</comment>
      <origin>327653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26013" sha1="iguykg8i0b5usi8t2gemrkr3nwclxos" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات کشور
| نام اصلی= ایران
| نام عادی= ئیرون
| تصویر پرچم=
| تصویر نشان ملی=
| شعار ملی=بزیوه ایران
| سرود ملی=
| نقشه=
| پایتخت=سیآهکل|latd=۳۵|latm=۴۱|latNS=N|longd=۵۱|longm=۲۵|longEW=E
| بزرگترین شهر=
| زبان رسمی=[[گیلکی|گیلکی]]
| نوع حکومت= مزدیسنآئی(ادانه کاسپی/گیلک دین)
| نوع حاکمان=
| نام حاکمان=پیله چاودار آرآد غیآثی سیآهکلی شآه میرزآ
| نحوه تشکیل=
| موارد منجر به تشکیل=  
| تاریخ تشکیل=
| مساحت = ۱٫۶۴۸٫۲۲۸
| رتبه مساحت=
| درصد آبها=
| سال سرشماری جمعیت=
| جمعیت=۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| رتبه جمعیت=
| تراکم جمعیت=
| رتبه تراکم جمعیت=
| سال تولید ناخالص داخلی=
| تولید ناخالص داخلی=
| رتبه تولید ناخالص داخلی=
| سرانه تولید ناخالص داخلی=
| رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی=
| سال شاخص توسعه انسانی=
| شاخص توسعه انسانی=
| رتبه شاخص توسعه انسانی=
| وضع شاخص توسعه انسانی=
| واحد پول=
| کد واحد پول=
| منطقه زمانی=
| منطقه زمانی تابستانی=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| دامنه اینترنتی= 
| پیش‌شماره تلفنی=
| جینی= 
| تقویم=
| سال جینی=
| رده جینی=
| رانندگی از سمت = 
| ولتاژ برق= 
| بسامد برق= 
}}
'''ایرآن''' ([[پارسی|گیلکی]] جه: ایران) اتا کیشوره که آسیایِ نسا خورجوس و خورتاومیونه بیخش دله دره. ونه دوٚلت (تی دوٚل) رسمی نوم '''ِمزدیسنایی جمهوری''' هسّه و ونه نیشتگا''،&lt;nowiki/&gt;[[ تهرون]] نوم دارنه. اینتا کیشور ِگتی ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومترموربع هسّه و حدود ۹۴ ملیون هزار تن جمعیت دانّه و هر سال حدود یک ملیون نفر ونه جمعیت ره پورتر بونه، و آراد غیاثی حافظی هادیان اینو رهبر هیسه.&lt;ref&gt;name=&quot;Britannica۱&quot; Britannica Encyclopedia, ''Iran'', p.۱/۱۰۱&lt;/ref&gt;''

کلسیاه جه [[آذربایجون]]، [[ارمنسّون]]، و [[تورکمونسّون]] جه؛ خورتوو جا [[افخانسّون]] و [[پاکسّون]] جه؛ و خورجوس جا [[تورکيه]] و [[عیراق]] جه زمینی سامون دانّه و ونه کلسیاه کاسپی دریا و نسا [[فارس دریامونا| فارسی دریامونا]]  و مکران دریا جه وَر خارنه. ئیرون جِهونِ گت‌ترین [[نفت|نفتی]] و [[گاز|گازی]] سربسان جه هسّه.

== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسله‌ئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدن‌ها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهون‌شاهوین جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.

=== پیش از اسلام ِسلسله‌ئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[دیاکو]] 
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[سولوکوس]] 
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[ارشک]] 
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیان‌گوذار: [[اردشیر پاپکان]]

=== ایسلامی سلسله‌ئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[انوشتکین]]
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[تیمور]]
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[کریم‌خان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[آقا محمد خان]]
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیان‌گوذار: [[رضاشاء]] 
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیان‌گوذار: [[روح‌الله خمینی]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
پرونده:Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیان‌گوذار
پرونده:Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
پرونده:Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگ‌نگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیان‌گوذار
پرونده:Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
پرونده:Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بی‌یه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
پرونده:Shah Ismail I.jpg|[[شاء اسماعیل یکم]]: [[صفوین]]ِ بونیان‌گوذار
پرونده:ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفوین]]ِ گت‌ترین شاء
پرونده:NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیان‌گوذار و گت‌ترین شاء
پرونده:Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیان‌گوذار
Portrait of Ruhollah Khomeini.jpg|[[روح‌الله خمینی]]: [[ئیرون ایسلامی جمهوری نظام|ئیرونِ ایسلامی جمهوری نظام]]ِ بونیان‌گوذار
&lt;/gallery&gt;

== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواری‌ئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] هستنه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشه‌ئون.&lt;/ref&gt;

=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو‌ و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.

ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانه‌یِ]] وارش‌زا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کم‌فشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوب‌غرب دله شِل ِوارش یانّه.

وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.

اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.

=== اوستان‌ها ===
{{ایران اوستان‌ها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.

سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.

سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئی‌ته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&amp;lang=1&amp;id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین =  ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}&lt;/ref&gt;

اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.

{{-}}

== مردمون ==
=== جمعیت ===
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت  ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدی‌ین = فروردین 1389
| ناشر = 
| زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;

این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.

ایرآن اکثریت کاسپیانی/کاسپی هیسه

=== دین ===
ایران ِتاریخ دله چنتا دینی دوره وجود دانّه:
* [[میتراییسم]]
* [[زرتشت]]
** ''[[مانی]]''
** ''[[مزدک]]''
* [[اسلام]]
** [[تسنن]]
** [[تشیع]]

{{bar box
|عنوان=دین ایرانیان
|titlebar=#ddd
|چپ۱='''دین'''
|راست۱='''درصد'''
|چینش=left
|نوارها=
{{bar percent|[[تشیع]]|darkgreen|89}}
{{bar percent|[[تسنن]]|black|9}}
{{bar percent|دیگرون (مسیحیت و زرتشت دستوری)|red|2}}
}}
پونصد سال پیش تاسا، خصوصاً [[صفویون]] ِسلسله‌یِ تأسیس په جه، هَنتا [[تشیع]] ایران ِرسمی مذهب هسّه. اسا ئیرونِ دله ۸۹٪ [[تشیع]]، ۹٪ [[تسنن]] و ۲٪ [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[یهودیت]]، [[بهائیت]] و... په‌روو هسّنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; در اساسی قانون ِدوازهمین اصل گانه اسلام ِدین و اثنی‌عشری مذهب رسمی دین هسنه و سایر مذاهب ایسلامی ([[حنفی]]، [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و [[زیدی]]و ...) هم قانونی هستنه و وشون احترام ره ونه داشتن. همینتی اصل ۱۳ گانه ئیرونی مسیحیون، یهودیون و زرتشیون بعنوان اقلیت پذیرفته هسّه و بتونّه شه دین ره، تا جایی که قانون ِپه‌روو بائه، عمل هاکنِن.

== پیمون‌نومه‌ئون ==
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:

* پیمون‌نومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیمان‌نامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:

* پیمون‌نومه ۱۹۰۷

== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===

ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.

روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.

از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:

* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریم‌ئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه 

== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه. 

دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگ‌های تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.

== صنایع ==
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو.... 

سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری. 

== را‌ئون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.

همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.

== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»

در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.

== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]] 
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]&lt;/ref&gt;

== هونر و داب ==
داب ایرانی کنه در دیبار دانه. برای بشناسین داب ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون گیلکی هسته. 

در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم: 
* زوون پارسی که مهم‌ترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته. 
* اعیاد ملی از مثل: نوروز 
* شخصیتای اسطوره‌ای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و... 
* علم و هونر 
* معماری ایرونی 
* دین [[اسلام]] و به‌خصوص مذهب [[تشیع]]

== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Image:Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Image:Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Image:40sotoon.jpg|[[اصفهان]]
Image:Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Image:Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Image:Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Image:Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
&lt;/gallery&gt;

{{پورتال}}

== پانویس‌ها ==
{{پانویس|2}}‎
{{پایان}}{{پاک‌کن}}

{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}

[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسی‌زوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]</text>
      <sha1>iguykg8i0b5usi8t2gemrkr3nwclxos</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327667</id>
      <parentid>327653</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327653|327653]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32528" sha1="9xogxopoxig4bb8wyiuqrnfibsto4fu" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات کشور
| نام اصلی= ئیرون ِایسلامی جمهوری
| نام عادی= ئیرون
| تصویر پرچم=  State flag of Iran (1964–1980).svg
| تصویر نشان ملی=  Nadir Shah Flag.svg
| شعار ملی=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| سرود ملی=مهر خاوران
| نقشه=Iran (orthographic projection).svg
| پایتخت=[[تهرون]]|latd=۳۵|latm=۴۱|latNS=N|longd=۵۱|longm=۲۵|longEW=E
| بزرگترین شهر=[[تهرون]]
| زبان رسمی=[[فارسی|پارسی]]
| نوع حکومت= [[ایسلام]]ی [[جمهوری]]
| نوع حاکمان={{•}} رهبر{{سخ}}{{•}} رئیس جمهور
| نام حاکمان=[[علی خامنه‌ای]]{{سخ}}[[مسعود پزشکیان]]
| نحوه تشکیل=[[ایران اسلامی انقلاب|ایسلامی انقلاب]]
| موارد منجر به تشکیل= نخستین تمدن‌ها
([[نیا-عیلامی]]، [[کاسپی‌ئون]]، [[سیلک]] و...){{سخ}}&amp;nbsp;-[[ایران انقلاب (۱۳۵۷)|انقلاب]]{{سخ}}{{سخ}}اسلامی جمهوری ِروز 
| تاریخ تشکیل=سال ۵۰۰۰ قبل میلاد{{سخ}}[[محمدرضا شاه]] ِعزل{{سخ}}[[۲۲ بهمن]] [[۱۳۵۷]]{{سخ}}[[۱۲ فروردین]] [[۱۳۵۸]]
| مساحت = ۱٫۶۴۸٫۱۹۵
| رتبه مساحت=١٧ام
| درصد آبها=۰٫۷
| سال سرشماری جمعیت=١٣٩٩
| جمعیت=۸۳٬۵۶۰٬۱۶٢
| رتبه جمعیت=۱۷ام
| تراکم جمعیت=۴۷ نفر بر کیلومتر مربع&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density&lt;/ref&gt;
| رتبه تراکم جمعیت=۱۶۲ام
| سال تولید ناخالص داخلی=[[۲۰۱۳]]
| تولید ناخالص داخلی=۵۵۸٬۳۸۵ میلیارد [[دلار]]&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=. &amp;br=1&amp;c=429&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=49&amp;pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه تولید ناخالص داخلی=۳۲ام
| سرانه تولید ناخالص داخلی=۷٬۵۹۶ [[دلار]]&lt;ref&gt;http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران&lt;/ref&gt;
| رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی=۱۰۲ام
| سال شاخص توسعه انسانی=۲۰۱۳
| شاخص توسعه انسانی={{increase}} 0.742&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه شاخص توسعه انسانی=۷۳ام
| وضع شاخص توسعه انسانی=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;بالا&lt;/span&gt;
| واحد پول=[[ریال]]
| کد واحد پول=IRR
| منطقه زمانی=یوتی‌سی ۳:۳۰+
| منطقه زمانی تابستانی=یوتی‌سی ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بین‌المللی خودرو=[[IR]]
| دامنه اینترنتی= [[ir.]]
| پیش‌شماره تلفنی=۹۸
| جینی= ۳۸&lt;ref name='CBI'&gt;[http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.&lt;/ref&gt;&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| تقویم=[[خورشیدی تقویم|خورشیدی گاهشومار]]
| سال جینی=۲۰۰۸
| رده جینی=&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| رانندگی از سمت = راست
| ولتاژ برق= ۲۴۰~۲۲۰
| بسامد برق= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ئیرون''' ([[پارسی]] جه: ایران) اتا کیشوره که آسیایِ جنوب غربی و خاورمیونه بخش دله دره. ونه رسمی نوم '''ئیرون ِایسلامی جمهوری''' ([[پارسی]] جه: جمهوری اسلامی ایران) هسّه و ونه نیشتگا''،&lt;nowiki/&gt;[[ تهرون]] نوم دارنه. اینتا کیشور ِگتی ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومترمربع هسّه و حدود ۹۰ ملیون هزار تن جمعیت دانّه و هر سال حدود یک ملیون نفر ونه جمعیت ره اضافه بونه.&lt;ref&gt;name=&quot;Britannica۱&quot; Britannica Encyclopedia, ''Iran'', p.۱/۱۰۱&lt;/ref&gt;''

شمال جه [[آذربایجون]]، [[ارمنسّون]]، و [[تورکمونسّون]] جه؛ شرق جا [[افخانسّون]] و [[پاکسّون]] جه؛ و غرب جا [[تورکيه]] و [[عیراق]] جه زمینی سامون دانّه و ونه شمالی سامون [[مازرون دریا]] و جنوبی [[فارس دریامونا| پارس دریامونا]]  و [[عمان دریا]] جه وَر خارنه. ئیرون جِهونِ گت‌ترین [[نفت|نفتی]] و [[گاز|گازی]] منابع جه هسّه.

ئیرون ِسیاسی نیظام سال ۱۳۵۸ جه، اساسی قانون ِبنویشتن په، &quot;ایسلامی جمهوری&quot; بیّه. گت‌ترين رسمی مقوم ئیرون دله &quot;[[ولی فقیه]]&quot; هسّه که اسا [[علی خامنه‌ای]] این مقوم سَر کَته و وه ره &quot;رهبر&quot; هم گانّه. [[ایسلام]] رسمی دین و [[تشیع|شیعه]] رسمی مذهب هسّنه و [[فارسی|پارسی]] رسمی زوون هسّه.

== نوم ==
ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران) کلمه باستانی پارسی دله «اَریاَ/airya» و میونی پارسی دله «اِران» (به دبیره پهلوی: 𐭠𐭩𐭫𐭠𐭭/erān) بی‌یه و ونه کهن شکل «airya nama» بی‌یه که «اصیل ِمردمون ِسرزمین» معنی دِنه. [[کوردستون]] دله هَنتا ئیرون ره ونه کهن نوم، یعنی «اِران»، جه اِشناسِنّه و این تلفظ رسمیت دانّه.&lt;ref name=&quot;MacKenzie&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=MacKenzie|first=David Niel|title=Ērān, Ērānšahr|year=۱۹۹۸|volume=۸|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|publisher=Mazda|location=Cosa Mesa|url=http://www.iranica.com/newsite/articles/v8f5/v8f545.html}}&lt;/ref&gt; البته از ۶۰۰ سنه پیش از میلاد تا ۱۳۱۴ «۱۹۳۵ (میلادی)» میون اوروپاییون با نوم «پارس/Persia» شناخته بیه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; 

تا سال ۱۳۱۴ خورشیدی جهون دله ئیرون ره «پارس/Persia» نوم جه اشناسینه که این سال ''ملل لیگ'' دله [[رضاشاء]] رسماً همه جه بخاسته ونه محلی نوم، ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران)، ره استفاده هاکنن و اسا این کلمه ویشته استفاده وانه.

== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسله‌ئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدن‌ها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهون‌شاهوین جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.

=== باستون سلسله‌ئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[دیاکو]] 
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[سولوکوس]] 
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[ارشک]] 
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیان‌گوذار: [[اردشیر پاپکان]]

=== خلافت سلسله‌ئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[انوشتکین]]
=== ایلخانون ===
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[تیمور]]

=== دوران مدرن اولیه ===
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[کریم‌خان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[آقا محمد خان]]

=== معاصر ===
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیان‌گوذار: [[رضاشاء]] 
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیان‌گوذار: [[روح‌الله خمینی]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیان‌گوذار
Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگ‌نگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیان‌گوذار
Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بی‌یه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
Shah Ismail I.jpg|[[شاء اسماعیل یکم]]: [[صفوین]]ِ بونیان‌گوذار
ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفوین]]ِ گت‌ترین شاء
NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیان‌گوذار و گت‌ترین شاء
Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیان‌گوذار
&lt;/gallery&gt;

== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواری‌ئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] هستنه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشه‌ئون.&lt;/ref&gt;

=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو‌ و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.

ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانه‌یِ]] وارش‌زا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کم‌فشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوب‌غرب دله شِل ِوارش یانّه.

وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.

اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.

=== اوستان‌ها ===
{{ایران اوستان‌ها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.

سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.

سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئی‌ته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&amp;lang=1&amp;id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین =  ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}&lt;/ref&gt;

اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.

{{-}}

== مردمون ==
=== جمعیت ===
[[پرونده:IranProvPopDen.PNG|thumb|راست|150px|میزان تراکم جمعیت در استان‌های ایران.]]
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت  ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدی‌ین = فروردین 1389
| ناشر = 
| زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;

این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.

=== نژادون و زوونون ===
{{ایران قومیتون}}
[[File:Languages of Iran, looklex.png|thumb|500px|ایران ِزوونون ِگنشکَرون درصدی نمودار]]
[[سیا|CIA]] شه اطلاعاتی کتابچه دله گانه: ایران دله نژادون و زوون‌های جورواجوری درنه [[فارسی|فارس‌ها]] و [[لری|لُرها]] (61 درصد)، [[آذری|آذربایجونی‌ها]] (17 درصد)، [[کوردی|کوردها]] (۷ درصد)، [[گیلکی|گیلکون]] و [[مازرونی|مازرونی‌ئون]] (۷ درصد: ''٪۳٫۶ گیلک و ٪۳ مازرونی'')، [[بلوچی|بلوچ‌ها]] (۲ درصد)، [[عربی|عرب‌ها]] (۲ درصد)، [[ترکمونی|ترکمون‌ها]] و [[قشقاییون]] (۲ درصد) و بقیه (۲ درصد) این کشور ِ اصلی جمعیتون هستنه.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|عنوان=Iran|تاریخ بازدید=بهمن ۱۳۸۷|تاریخ=۲۲ ژانویهٔ ۲۰۰۹|ناشر=Official Website of Central Intelligence Agency (CIA)|زبان=انگلیسی}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Mehrdad Izady (2006-2011), [https://web.archive.org/web/20131001091018/http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Iran_Languages_lg.jpg]&lt;/ref&gt; غیر این گروهونی که وشون نوم دره [[تالش]]ی‌ها، [[خلج]]‌ها، [[آشوری]]ون، [[کلدانی]]ون، [[مندایی]]ون، [[تات]]ون، [[گورجی]]ون، [[سیستونی]]‌ها، [[ارمنی]]ون، و [[یهودی]]ون هم کشور دله درنه.

ایران رسمی و اداری زوون فارسی هسته. [[فارسی]] اتا هندی-اروپایی زوون هسته. ایران ِاساسی قانون ِاصل پونزهم گانه درسی کتابون ونه فارسی ِزوون و خط جه بائِن ولی بنشنه محلی زوون‌ها جه همه جا استفاده هاکردن و بنشنه فارسی پَلی وشون ره مدرسه دله درس هدائِن.&lt;ref&gt;[http://fa.wikisource.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#.D8.A7.D8.B5.D9.84_.DB.B1.DB.B5 اصل ۱۵ قانون اساسی]&lt;/ref&gt;

=== دین ===
ایران ِتاریخ دله چنتا دینی دوره وجود دانّه:
* [[میتراییسم]]
* [[زرتشت]]
** ''[[مانی]]''
** ''[[مزدک]]''
* [[اسلام]]
** [[تسنن]] حنفی، شافعی و غیره
** [[تشیع]]: دوازده‌امامی، اسماعیلی، زیدی (پیشین)
* بهائیت
{{bar box
|عنوان=دین ایرانیان
|titlebar=#ddd
|چپ۱='''دین'''
|راست۱='''درصد'''
|چینش=left
|نوارها=
{{bar percent|[[تشیع]]|darkgreen|89}}
{{bar percent|[[تسنن]]|black|9}}
{{bar percent|دیگرون (مسیحیت و زرتشت دستوری)|red|2}}
}}
پونصد سال پیش تاسا، خصوصاً [[صفویون]] ِسلسله‌یِ تأسیس په جه، هَنتا [[تشیع]] ایران ِرسمی مذهب هسّه. اسا ئیرونِ دله ۸۹٪ [[تشیع]]، ۹٪ [[تسنن]] و ۲٪ [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[یهودیت]]، [[بهائیت]] و... په‌روو هسّنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; در اساسی قانون ِدوازهمین اصل گانه اسلام ِدین و اثنی‌عشری مذهب رسمی دین هسنه و سایر مذاهب ایسلامی ([[حنفی]]، [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و [[زیدی]]و ...) هم قانونی هستنه و وشون احترام ره ونه داشتن. همینتی اصل ۱۳ گانه ئیرونی مسیحیون، یهودیون و زرتشیون بعنوان اقلیت پذیرفته هسّه و بتونّه شه دین ره، تا جایی که قانون ِپه‌روو بائه، عمل هاکنِن.

== پیمون‌نومه‌ئون ==
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:

* پیمون‌نومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیمان‌نامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:

* پیمون‌نومه ۱۹۰۷

== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===

ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.

روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.

از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:

* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریم‌ئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه 

== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه. 

دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگ‌های تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.

== صنایع ==
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو.... 

سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری. 

== را‌ئون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.

همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.

== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»

در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.

== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]] 
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]&lt;/ref&gt;

== هونر و فرنگ ==
فرهنگ ایرانی ریشه در تاریخ دانه. برای بشناسین فرهنگ ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون پارسی هسته. 

در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم: 
* زوون پارسی که مهم‌ترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته. 
* اعیاد ملی از مثل: نوروز 
* شخصیتای اسطوره‌ای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و... 
* علم و هونر 
* معماری ایرونی 
* دین [[اسلام]] و فرهنگ اسلامی به ویژه در قرون وسطا و معاصر

== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|[[اصفهان]]
Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
&lt;/gallery&gt;

{{پورتال}}

== پانویس‌ها ==
{{پانویس|2}}‎
{{پایان}}{{پاک‌کن}}

{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}

[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسی‌زوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]</text>
      <sha1>9xogxopoxig4bb8wyiuqrnfibsto4fu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327677</id>
      <parentid>327667</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T08:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>زبنبننبننب</username>
        <id>45513</id>
      </contributor>
      <origin>327677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26013" sha1="iguykg8i0b5usi8t2gemrkr3nwclxos" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات کشور
| نام اصلی= ایران
| نام عادی= ئیرون
| تصویر پرچم=
| تصویر نشان ملی=
| شعار ملی=بزیوه ایران
| سرود ملی=
| نقشه=
| پایتخت=سیآهکل|latd=۳۵|latm=۴۱|latNS=N|longd=۵۱|longm=۲۵|longEW=E
| بزرگترین شهر=
| زبان رسمی=[[گیلکی|گیلکی]]
| نوع حکومت= مزدیسنآئی(ادانه کاسپی/گیلک دین)
| نوع حاکمان=
| نام حاکمان=پیله چاودار آرآد غیآثی سیآهکلی شآه میرزآ
| نحوه تشکیل=
| موارد منجر به تشکیل=  
| تاریخ تشکیل=
| مساحت = ۱٫۶۴۸٫۲۲۸
| رتبه مساحت=
| درصد آبها=
| سال سرشماری جمعیت=
| جمعیت=۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| رتبه جمعیت=
| تراکم جمعیت=
| رتبه تراکم جمعیت=
| سال تولید ناخالص داخلی=
| تولید ناخالص داخلی=
| رتبه تولید ناخالص داخلی=
| سرانه تولید ناخالص داخلی=
| رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی=
| سال شاخص توسعه انسانی=
| شاخص توسعه انسانی=
| رتبه شاخص توسعه انسانی=
| وضع شاخص توسعه انسانی=
| واحد پول=
| کد واحد پول=
| منطقه زمانی=
| منطقه زمانی تابستانی=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| دامنه اینترنتی= 
| پیش‌شماره تلفنی=
| جینی= 
| تقویم=
| سال جینی=
| رده جینی=
| رانندگی از سمت = 
| ولتاژ برق= 
| بسامد برق= 
}}
'''ایرآن''' ([[پارسی|گیلکی]] جه: ایران) اتا کیشوره که آسیایِ نسا خورجوس و خورتاومیونه بیخش دله دره. ونه دوٚلت (تی دوٚل) رسمی نوم '''ِمزدیسنایی جمهوری''' هسّه و ونه نیشتگا''،&lt;nowiki/&gt;[[ تهرون]] نوم دارنه. اینتا کیشور ِگتی ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومترموربع هسّه و حدود ۹۴ ملیون هزار تن جمعیت دانّه و هر سال حدود یک ملیون نفر ونه جمعیت ره پورتر بونه، و آراد غیاثی حافظی هادیان اینو رهبر هیسه.&lt;ref&gt;name=&quot;Britannica۱&quot; Britannica Encyclopedia, ''Iran'', p.۱/۱۰۱&lt;/ref&gt;''

کلسیاه جه [[آذربایجون]]، [[ارمنسّون]]، و [[تورکمونسّون]] جه؛ خورتوو جا [[افخانسّون]] و [[پاکسّون]] جه؛ و خورجوس جا [[تورکيه]] و [[عیراق]] جه زمینی سامون دانّه و ونه کلسیاه کاسپی دریا و نسا [[فارس دریامونا| فارسی دریامونا]]  و مکران دریا جه وَر خارنه. ئیرون جِهونِ گت‌ترین [[نفت|نفتی]] و [[گاز|گازی]] سربسان جه هسّه.

== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسله‌ئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدن‌ها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهون‌شاهوین جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.

=== پیش از اسلام ِسلسله‌ئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[دیاکو]] 
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[سولوکوس]] 
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[ارشک]] 
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیان‌گوذار: [[اردشیر پاپکان]]

=== ایسلامی سلسله‌ئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[انوشتکین]]
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[تیمور]]
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[کریم‌خان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[آقا محمد خان]]
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیان‌گوذار: [[رضاشاء]] 
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیان‌گوذار: [[روح‌الله خمینی]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
پرونده:Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیان‌گوذار
پرونده:Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
پرونده:Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگ‌نگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیان‌گوذار
پرونده:Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
پرونده:Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بی‌یه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
پرونده:Shah Ismail I.jpg|[[شاء اسماعیل یکم]]: [[صفوین]]ِ بونیان‌گوذار
پرونده:ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفوین]]ِ گت‌ترین شاء
پرونده:NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیان‌گوذار و گت‌ترین شاء
پرونده:Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیان‌گوذار
Portrait of Ruhollah Khomeini.jpg|[[روح‌الله خمینی]]: [[ئیرون ایسلامی جمهوری نظام|ئیرونِ ایسلامی جمهوری نظام]]ِ بونیان‌گوذار
&lt;/gallery&gt;

== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواری‌ئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] هستنه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشه‌ئون.&lt;/ref&gt;

=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو‌ و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.

ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانه‌یِ]] وارش‌زا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کم‌فشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوب‌غرب دله شِل ِوارش یانّه.

وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.

اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.

=== اوستان‌ها ===
{{ایران اوستان‌ها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.

سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.

سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئی‌ته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&amp;lang=1&amp;id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین =  ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}&lt;/ref&gt;

اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.

{{-}}

== مردمون ==
=== جمعیت ===
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت  ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدی‌ین = فروردین 1389
| ناشر = 
| زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;

این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.

ایرآن اکثریت کاسپیانی/کاسپی هیسه

=== دین ===
ایران ِتاریخ دله چنتا دینی دوره وجود دانّه:
* [[میتراییسم]]
* [[زرتشت]]
** ''[[مانی]]''
** ''[[مزدک]]''
* [[اسلام]]
** [[تسنن]]
** [[تشیع]]

{{bar box
|عنوان=دین ایرانیان
|titlebar=#ddd
|چپ۱='''دین'''
|راست۱='''درصد'''
|چینش=left
|نوارها=
{{bar percent|[[تشیع]]|darkgreen|89}}
{{bar percent|[[تسنن]]|black|9}}
{{bar percent|دیگرون (مسیحیت و زرتشت دستوری)|red|2}}
}}
پونصد سال پیش تاسا، خصوصاً [[صفویون]] ِسلسله‌یِ تأسیس په جه، هَنتا [[تشیع]] ایران ِرسمی مذهب هسّه. اسا ئیرونِ دله ۸۹٪ [[تشیع]]، ۹٪ [[تسنن]] و ۲٪ [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[یهودیت]]، [[بهائیت]] و... په‌روو هسّنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; در اساسی قانون ِدوازهمین اصل گانه اسلام ِدین و اثنی‌عشری مذهب رسمی دین هسنه و سایر مذاهب ایسلامی ([[حنفی]]، [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و [[زیدی]]و ...) هم قانونی هستنه و وشون احترام ره ونه داشتن. همینتی اصل ۱۳ گانه ئیرونی مسیحیون، یهودیون و زرتشیون بعنوان اقلیت پذیرفته هسّه و بتونّه شه دین ره، تا جایی که قانون ِپه‌روو بائه، عمل هاکنِن.

== پیمون‌نومه‌ئون ==
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:

* پیمون‌نومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیمان‌نامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:

* پیمون‌نومه ۱۹۰۷

== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===

ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.

روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.

از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:

* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریم‌ئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه 

== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه. 

دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگ‌های تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.

== صنایع ==
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو.... 

سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری. 

== را‌ئون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.

همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.

== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»

در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.

== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]] 
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]&lt;/ref&gt;

== هونر و داب ==
داب ایرانی کنه در دیبار دانه. برای بشناسین داب ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون گیلکی هسته. 

در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم: 
* زوون پارسی که مهم‌ترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته. 
* اعیاد ملی از مثل: نوروز 
* شخصیتای اسطوره‌ای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و... 
* علم و هونر 
* معماری ایرونی 
* دین [[اسلام]] و به‌خصوص مذهب [[تشیع]]

== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Image:Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Image:Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Image:40sotoon.jpg|[[اصفهان]]
Image:Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Image:Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Image:Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Image:Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
&lt;/gallery&gt;

{{پورتال}}

== پانویس‌ها ==
{{پانویس|2}}‎
{{پایان}}{{پاک‌کن}}

{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}

[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسی‌زوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]</text>
      <sha1>iguykg8i0b5usi8t2gemrkr3nwclxos</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327683</id>
      <parentid>327677</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T10:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327677|327677]] از [[Special:Contributions/زبنبننبننب|زبنبننبننب]] ([[User talk:زبنبننبننب|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32528" sha1="9xogxopoxig4bb8wyiuqrnfibsto4fu" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات کشور
| نام اصلی= ئیرون ِایسلامی جمهوری
| نام عادی= ئیرون
| تصویر پرچم=  State flag of Iran (1964–1980).svg
| تصویر نشان ملی=  Nadir Shah Flag.svg
| شعار ملی=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| سرود ملی=مهر خاوران
| نقشه=Iran (orthographic projection).svg
| پایتخت=[[تهرون]]|latd=۳۵|latm=۴۱|latNS=N|longd=۵۱|longm=۲۵|longEW=E
| بزرگترین شهر=[[تهرون]]
| زبان رسمی=[[فارسی|پارسی]]
| نوع حکومت= [[ایسلام]]ی [[جمهوری]]
| نوع حاکمان={{•}} رهبر{{سخ}}{{•}} رئیس جمهور
| نام حاکمان=[[علی خامنه‌ای]]{{سخ}}[[مسعود پزشکیان]]
| نحوه تشکیل=[[ایران اسلامی انقلاب|ایسلامی انقلاب]]
| موارد منجر به تشکیل= نخستین تمدن‌ها
([[نیا-عیلامی]]، [[کاسپی‌ئون]]، [[سیلک]] و...){{سخ}}&amp;nbsp;-[[ایران انقلاب (۱۳۵۷)|انقلاب]]{{سخ}}{{سخ}}اسلامی جمهوری ِروز 
| تاریخ تشکیل=سال ۵۰۰۰ قبل میلاد{{سخ}}[[محمدرضا شاه]] ِعزل{{سخ}}[[۲۲ بهمن]] [[۱۳۵۷]]{{سخ}}[[۱۲ فروردین]] [[۱۳۵۸]]
| مساحت = ۱٫۶۴۸٫۱۹۵
| رتبه مساحت=١٧ام
| درصد آبها=۰٫۷
| سال سرشماری جمعیت=١٣٩٩
| جمعیت=۸۳٬۵۶۰٬۱۶٢
| رتبه جمعیت=۱۷ام
| تراکم جمعیت=۴۷ نفر بر کیلومتر مربع&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density&lt;/ref&gt;
| رتبه تراکم جمعیت=۱۶۲ام
| سال تولید ناخالص داخلی=[[۲۰۱۳]]
| تولید ناخالص داخلی=۵۵۸٬۳۸۵ میلیارد [[دلار]]&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=. &amp;br=1&amp;c=429&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=49&amp;pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه تولید ناخالص داخلی=۳۲ام
| سرانه تولید ناخالص داخلی=۷٬۵۹۶ [[دلار]]&lt;ref&gt;http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران&lt;/ref&gt;
| رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی=۱۰۲ام
| سال شاخص توسعه انسانی=۲۰۱۳
| شاخص توسعه انسانی={{increase}} 0.742&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه شاخص توسعه انسانی=۷۳ام
| وضع شاخص توسعه انسانی=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;بالا&lt;/span&gt;
| واحد پول=[[ریال]]
| کد واحد پول=IRR
| منطقه زمانی=یوتی‌سی ۳:۳۰+
| منطقه زمانی تابستانی=یوتی‌سی ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بین‌المللی خودرو=[[IR]]
| دامنه اینترنتی= [[ir.]]
| پیش‌شماره تلفنی=۹۸
| جینی= ۳۸&lt;ref name='CBI'&gt;[http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.&lt;/ref&gt;&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| تقویم=[[خورشیدی تقویم|خورشیدی گاهشومار]]
| سال جینی=۲۰۰۸
| رده جینی=&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| رانندگی از سمت = راست
| ولتاژ برق= ۲۴۰~۲۲۰
| بسامد برق= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ئیرون''' ([[پارسی]] جه: ایران) اتا کیشوره که آسیایِ جنوب غربی و خاورمیونه بخش دله دره. ونه رسمی نوم '''ئیرون ِایسلامی جمهوری''' ([[پارسی]] جه: جمهوری اسلامی ایران) هسّه و ونه نیشتگا''،&lt;nowiki/&gt;[[ تهرون]] نوم دارنه. اینتا کیشور ِگتی ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومترمربع هسّه و حدود ۹۰ ملیون هزار تن جمعیت دانّه و هر سال حدود یک ملیون نفر ونه جمعیت ره اضافه بونه.&lt;ref&gt;name=&quot;Britannica۱&quot; Britannica Encyclopedia, ''Iran'', p.۱/۱۰۱&lt;/ref&gt;''

شمال جه [[آذربایجون]]، [[ارمنسّون]]، و [[تورکمونسّون]] جه؛ شرق جا [[افخانسّون]] و [[پاکسّون]] جه؛ و غرب جا [[تورکيه]] و [[عیراق]] جه زمینی سامون دانّه و ونه شمالی سامون [[مازرون دریا]] و جنوبی [[فارس دریامونا| پارس دریامونا]]  و [[عمان دریا]] جه وَر خارنه. ئیرون جِهونِ گت‌ترین [[نفت|نفتی]] و [[گاز|گازی]] منابع جه هسّه.

ئیرون ِسیاسی نیظام سال ۱۳۵۸ جه، اساسی قانون ِبنویشتن په، &quot;ایسلامی جمهوری&quot; بیّه. گت‌ترين رسمی مقوم ئیرون دله &quot;[[ولی فقیه]]&quot; هسّه که اسا [[علی خامنه‌ای]] این مقوم سَر کَته و وه ره &quot;رهبر&quot; هم گانّه. [[ایسلام]] رسمی دین و [[تشیع|شیعه]] رسمی مذهب هسّنه و [[فارسی|پارسی]] رسمی زوون هسّه.

== نوم ==
ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران) کلمه باستانی پارسی دله «اَریاَ/airya» و میونی پارسی دله «اِران» (به دبیره پهلوی: 𐭠𐭩𐭫𐭠𐭭/erān) بی‌یه و ونه کهن شکل «airya nama» بی‌یه که «اصیل ِمردمون ِسرزمین» معنی دِنه. [[کوردستون]] دله هَنتا ئیرون ره ونه کهن نوم، یعنی «اِران»، جه اِشناسِنّه و این تلفظ رسمیت دانّه.&lt;ref name=&quot;MacKenzie&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=MacKenzie|first=David Niel|title=Ērān, Ērānšahr|year=۱۹۹۸|volume=۸|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|publisher=Mazda|location=Cosa Mesa|url=http://www.iranica.com/newsite/articles/v8f5/v8f545.html}}&lt;/ref&gt; البته از ۶۰۰ سنه پیش از میلاد تا ۱۳۱۴ «۱۹۳۵ (میلادی)» میون اوروپاییون با نوم «پارس/Persia» شناخته بیه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; 

تا سال ۱۳۱۴ خورشیدی جهون دله ئیرون ره «پارس/Persia» نوم جه اشناسینه که این سال ''ملل لیگ'' دله [[رضاشاء]] رسماً همه جه بخاسته ونه محلی نوم، ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران)، ره استفاده هاکنن و اسا این کلمه ویشته استفاده وانه.

== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسله‌ئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدن‌ها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهون‌شاهوین جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.

=== باستون سلسله‌ئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[دیاکو]] 
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[سولوکوس]] 
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[ارشک]] 
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیان‌گوذار: [[اردشیر پاپکان]]

=== خلافت سلسله‌ئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[انوشتکین]]
=== ایلخانون ===
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[تیمور]]

=== دوران مدرن اولیه ===
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[کریم‌خان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[آقا محمد خان]]

=== معاصر ===
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیان‌گوذار: [[رضاشاء]] 
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیان‌گوذار: [[روح‌الله خمینی]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیان‌گوذار
Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگ‌نگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیان‌گوذار
Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بی‌یه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
Shah Ismail I.jpg|[[شاء اسماعیل یکم]]: [[صفوین]]ِ بونیان‌گوذار
ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفوین]]ِ گت‌ترین شاء
NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیان‌گوذار و گت‌ترین شاء
Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیان‌گوذار
&lt;/gallery&gt;

== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواری‌ئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] هستنه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشه‌ئون.&lt;/ref&gt;

=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو‌ و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.

ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانه‌یِ]] وارش‌زا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کم‌فشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوب‌غرب دله شِل ِوارش یانّه.

وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.

اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.

=== اوستان‌ها ===
{{ایران اوستان‌ها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.

سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.

سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئی‌ته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&amp;lang=1&amp;id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین =  ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}&lt;/ref&gt;

اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.

{{-}}

== مردمون ==
=== جمعیت ===
[[پرونده:IranProvPopDen.PNG|thumb|راست|150px|میزان تراکم جمعیت در استان‌های ایران.]]
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت  ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدی‌ین = فروردین 1389
| ناشر = 
| زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;

این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.

=== نژادون و زوونون ===
{{ایران قومیتون}}
[[File:Languages of Iran, looklex.png|thumb|500px|ایران ِزوونون ِگنشکَرون درصدی نمودار]]
[[سیا|CIA]] شه اطلاعاتی کتابچه دله گانه: ایران دله نژادون و زوون‌های جورواجوری درنه [[فارسی|فارس‌ها]] و [[لری|لُرها]] (61 درصد)، [[آذری|آذربایجونی‌ها]] (17 درصد)، [[کوردی|کوردها]] (۷ درصد)، [[گیلکی|گیلکون]] و [[مازرونی|مازرونی‌ئون]] (۷ درصد: ''٪۳٫۶ گیلک و ٪۳ مازرونی'')، [[بلوچی|بلوچ‌ها]] (۲ درصد)، [[عربی|عرب‌ها]] (۲ درصد)، [[ترکمونی|ترکمون‌ها]] و [[قشقاییون]] (۲ درصد) و بقیه (۲ درصد) این کشور ِ اصلی جمعیتون هستنه.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|عنوان=Iran|تاریخ بازدید=بهمن ۱۳۸۷|تاریخ=۲۲ ژانویهٔ ۲۰۰۹|ناشر=Official Website of Central Intelligence Agency (CIA)|زبان=انگلیسی}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Mehrdad Izady (2006-2011), [https://web.archive.org/web/20131001091018/http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Iran_Languages_lg.jpg]&lt;/ref&gt; غیر این گروهونی که وشون نوم دره [[تالش]]ی‌ها، [[خلج]]‌ها، [[آشوری]]ون، [[کلدانی]]ون، [[مندایی]]ون، [[تات]]ون، [[گورجی]]ون، [[سیستونی]]‌ها، [[ارمنی]]ون، و [[یهودی]]ون هم کشور دله درنه.

ایران رسمی و اداری زوون فارسی هسته. [[فارسی]] اتا هندی-اروپایی زوون هسته. ایران ِاساسی قانون ِاصل پونزهم گانه درسی کتابون ونه فارسی ِزوون و خط جه بائِن ولی بنشنه محلی زوون‌ها جه همه جا استفاده هاکردن و بنشنه فارسی پَلی وشون ره مدرسه دله درس هدائِن.&lt;ref&gt;[http://fa.wikisource.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#.D8.A7.D8.B5.D9.84_.DB.B1.DB.B5 اصل ۱۵ قانون اساسی]&lt;/ref&gt;

=== دین ===
ایران ِتاریخ دله چنتا دینی دوره وجود دانّه:
* [[میتراییسم]]
* [[زرتشت]]
** ''[[مانی]]''
** ''[[مزدک]]''
* [[اسلام]]
** [[تسنن]] حنفی، شافعی و غیره
** [[تشیع]]: دوازده‌امامی، اسماعیلی، زیدی (پیشین)
* بهائیت
{{bar box
|عنوان=دین ایرانیان
|titlebar=#ddd
|چپ۱='''دین'''
|راست۱='''درصد'''
|چینش=left
|نوارها=
{{bar percent|[[تشیع]]|darkgreen|89}}
{{bar percent|[[تسنن]]|black|9}}
{{bar percent|دیگرون (مسیحیت و زرتشت دستوری)|red|2}}
}}
پونصد سال پیش تاسا، خصوصاً [[صفویون]] ِسلسله‌یِ تأسیس په جه، هَنتا [[تشیع]] ایران ِرسمی مذهب هسّه. اسا ئیرونِ دله ۸۹٪ [[تشیع]]، ۹٪ [[تسنن]] و ۲٪ [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[یهودیت]]، [[بهائیت]] و... په‌روو هسّنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; در اساسی قانون ِدوازهمین اصل گانه اسلام ِدین و اثنی‌عشری مذهب رسمی دین هسنه و سایر مذاهب ایسلامی ([[حنفی]]، [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و [[زیدی]]و ...) هم قانونی هستنه و وشون احترام ره ونه داشتن. همینتی اصل ۱۳ گانه ئیرونی مسیحیون، یهودیون و زرتشیون بعنوان اقلیت پذیرفته هسّه و بتونّه شه دین ره، تا جایی که قانون ِپه‌روو بائه، عمل هاکنِن.

== پیمون‌نومه‌ئون ==
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:

* پیمون‌نومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیمان‌نامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:

* پیمون‌نومه ۱۹۰۷

== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===

ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.

روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.

از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:

* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریم‌ئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه 

== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه. 

دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگ‌های تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.

== صنایع ==
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو.... 

سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری. 

== را‌ئون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.

همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.

== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»

در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.

== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]] 
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]&lt;/ref&gt;

== هونر و فرنگ ==
فرهنگ ایرانی ریشه در تاریخ دانه. برای بشناسین فرهنگ ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون پارسی هسته. 

در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم: 
* زوون پارسی که مهم‌ترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته. 
* اعیاد ملی از مثل: نوروز 
* شخصیتای اسطوره‌ای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و... 
* علم و هونر 
* معماری ایرونی 
* دین [[اسلام]] و فرهنگ اسلامی به ویژه در قرون وسطا و معاصر

== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|[[اصفهان]]
Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
&lt;/gallery&gt;

{{پورتال}}

== پانویس‌ها ==
{{پانویس|2}}‎
{{پایان}}{{پاک‌کن}}

{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}

[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسی‌زوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]</text>
      <sha1>9xogxopoxig4bb8wyiuqrnfibsto4fu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327689</id>
      <parentid>327683</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T10:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327375|327375]] از [[Special:Contributions/~2026-16498-24|~2026-16498-24]] ([[User talk:~2026-16498-24|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32531" sha1="g0lhls7luf0h9qf211534h4zglp8b4n" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات کشور
| نام اصلی= ئیرون ِایسلامی جمهوری
| نام عادی= ئیرون
| تصویر پرچم=  State flag of Iran (1964–1980).svg
| تصویر نشان ملی=Coat of arms of Iran.svg
| شعار ملی=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| سرود ملی=مهر خاوران
| نقشه=Iran (orthographic projection).svg
| پایتخت=[[تهرون]]|latd=۳۵|latm=۴۱|latNS=N|longd=۵۱|longm=۲۵|longEW=E
| بزرگترین شهر=[[تهرون]]
| زبان رسمی=[[فارسی|پارسی]]
| نوع حکومت= [[ایسلام]]ی [[جمهوری]]
| نوع حاکمان={{•}} رهبر{{سخ}}{{•}} رئیس جمهور
| نام حاکمان=[[علی خامنه‌ای]]{{سخ}}[[مسعود پزشکیان]]
| نحوه تشکیل=[[ایران اسلامی انقلاب|ایسلامی انقلاب]]
| موارد منجر به تشکیل= نخستین تمدن‌ها
([[نیا-عیلامی]]، [[کاسپی‌ئون]]، [[سیلک]] و...){{سخ}}&amp;nbsp;-[[ایران انقلاب (۱۳۵۷)|انقلاب]]{{سخ}}{{سخ}}اسلامی جمهوری ِروز 
| تاریخ تشکیل=سال ۵۰۰۰ قبل میلاد{{سخ}}[[محمدرضا شاه]] ِعزل{{سخ}}[[۲۲ بهمن]] [[۱۳۵۷]]{{سخ}}[[۱۲ فروردین]] [[۱۳۵۸]]
| مساحت = ۱٫۶۴۸٫۱۹۵
| رتبه مساحت=١٧ام
| درصد آبها=۰٫۷
| سال سرشماری جمعیت=١٣٩٩
| جمعیت=۸۳٬۵۶۰٬۱۶٢
| رتبه جمعیت=۱۷ام
| تراکم جمعیت=۴۷ نفر بر کیلومتر مربع&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density&lt;/ref&gt;
| رتبه تراکم جمعیت=۱۶۲ام
| سال تولید ناخالص داخلی=[[۲۰۱۳]]
| تولید ناخالص داخلی=۵۵۸٬۳۸۵ میلیارد [[دلار]]&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=. &amp;br=1&amp;c=429&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=49&amp;pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه تولید ناخالص داخلی=۳۲ام
| سرانه تولید ناخالص داخلی=۷٬۵۹۶ [[دلار]]&lt;ref&gt;http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران&lt;/ref&gt;
| رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی=۱۰۲ام
| سال شاخص توسعه انسانی=۲۰۱۳
| شاخص توسعه انسانی={{increase}} 0.742&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه شاخص توسعه انسانی=۷۳ام
| وضع شاخص توسعه انسانی=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;بالا&lt;/span&gt;
| واحد پول=[[ریال]]
| کد واحد پول=IRR
| منطقه زمانی=یوتی‌سی ۳:۳۰+
| منطقه زمانی تابستانی=یوتی‌سی ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بین‌المللی خودرو=[[IR]]
| دامنه اینترنتی= [[ir.]]
| پیش‌شماره تلفنی=۹۸
| جینی= ۳۸&lt;ref name='CBI'&gt;[http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.&lt;/ref&gt;&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| تقویم=[[خورشیدی تقویم|خورشیدی گاهشومار]]
| سال جینی=۲۰۰۸
| رده جینی=&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| رانندگی از سمت = راست
| ولتاژ برق= ۲۴۰~۲۲۰
| بسامد برق= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ئیرون''' ([[پارسی]] جه: ایران) اتا کیشوره که آسیایِ جنوب غربی و خاورمیونه بخش دله دره. ونه رسمی نوم '''ئیرون ِایسلامی جمهوری''' ([[پارسی]] جه: جمهوری اسلامی ایران) هسّه و ونه نیشتگا''،&lt;nowiki/&gt;[[ تهرون]] نوم دارنه. اینتا کیشور ِگتی ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومترمربع هسّه و حدود ۹۰ ملیون هزار تن جمعیت دانّه و هر سال حدود یک ملیون نفر ونه جمعیت ره اضافه بونه.&lt;ref&gt;name=&quot;Britannica۱&quot; Britannica Encyclopedia, ''Iran'', p.۱/۱۰۱&lt;/ref&gt;''

شمال جه [[آذربایجون]]، [[ارمنسّون]]، و [[تورکمونسّون]] جه؛ شرق جا [[افخانسّون]] و [[پاکسّون]] جه؛ و غرب جا [[تورکيه]] و [[عیراق]] جه زمینی سامون دانّه و ونه شمالی سامون [[مازرون دریا]] و جنوبی [[فارس دریامونا| پارس دریامونا]]  و [[عمان دریا]] جه وَر خارنه. ئیرون جِهونِ گت‌ترین [[نفت|نفتی]] و [[گاز|گازی]] منابع جه هسّه.

ئیرون ِسیاسی نیظام سال ۱۳۵۸ جه، اساسی قانون ِبنویشتن په، &quot;ایسلامی جمهوری&quot; بیّه. گت‌ترين رسمی مقوم ئیرون دله &quot;[[ولی فقیه]]&quot; هسّه که اسا [[علی خامنه‌ای]] این مقوم سَر کَته و وه ره &quot;رهبر&quot; هم گانّه. [[ایسلام]] رسمی دین و [[تشیع|شیعه]] رسمی مذهب هسّنه و [[فارسی|پارسی]] رسمی زوون هسّه.

== نوم ==
ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران) کلمه باستانی پارسی دله «اَریاَ/airya» و میونی پارسی دله «اِران» (به دبیره پهلوی: 𐭠𐭩𐭫𐭠𐭭/erān) بی‌یه و ونه کهن شکل «airya nama» بی‌یه که «اصیل ِمردمون ِسرزمین» معنی دِنه. [[کوردستون]] دله هَنتا ئیرون ره ونه کهن نوم، یعنی «اِران»، جه اِشناسِنّه و این تلفظ رسمیت دانّه.&lt;ref name=&quot;MacKenzie&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=MacKenzie|first=David Niel|title=Ērān, Ērānšahr|year=۱۹۹۸|volume=۸|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|publisher=Mazda|location=Cosa Mesa|url=http://www.iranica.com/newsite/articles/v8f5/v8f545.html}}&lt;/ref&gt; البته از ۶۰۰ سنه پیش از میلاد تا ۱۳۱۴ «۱۹۳۵ (میلادی)» میون اوروپاییون با نوم «پارس/Persia» شناخته بیه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; 

تا سال ۱۳۱۴ خورشیدی جهون دله ئیرون ره «پارس/Persia» نوم جه اشناسینه که این سال ''ملل لیگ'' دله [[رضاشاء]] رسماً همه جه بخاسته ونه محلی نوم، ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران)، ره استفاده هاکنن و اسا این کلمه ویشته استفاده وانه.

== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسله‌ئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدن‌ها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهون‌شاهوین جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.

=== باستون سلسله‌ئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[دیاکو]] 
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[سولوکوس]] 
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[ارشک]] 
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیان‌گوذار: [[اردشیر پاپکان]]

=== خلافت سلسله‌ئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[انوشتکین]]
=== ایلخانون ===
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[تیمور]]

=== دوران مدرن اولیه ===
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[کریم‌خان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[آقا محمد خان]]

=== معاصر ===
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیان‌گوذار: [[رضاشاء]] 
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیان‌گوذار: [[روح‌الله خمینی]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیان‌گوذار
Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگ‌نگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیان‌گوذار
Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بی‌یه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
Shah Ismail I.jpg|[[شاء اسماعیل یکم]]: [[صفوین]]ِ بونیان‌گوذار
ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفوین]]ِ گت‌ترین شاء
NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیان‌گوذار و گت‌ترین شاء
Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیان‌گوذار
&lt;/gallery&gt;

== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواری‌ئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] هستنه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشه‌ئون.&lt;/ref&gt;

=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو‌ و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.

ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانه‌یِ]] وارش‌زا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کم‌فشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوب‌غرب دله شِل ِوارش یانّه.

وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.

اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.

=== اوستان‌ها ===
{{ایران اوستان‌ها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.

سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.

سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئی‌ته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&amp;lang=1&amp;id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین =  ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}&lt;/ref&gt;

اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.

{{-}}

== مردمون ==
=== جمعیت ===
[[پرونده:IranProvPopDen.PNG|thumb|راست|150px|میزان تراکم جمعیت در استان‌های ایران.]]
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت  ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدی‌ین = فروردین 1389
| ناشر = 
| زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;

این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.

=== نژادون و زوونون ===
{{ایران قومیتون}}
[[File:Languages of Iran, looklex.png|thumb|500px|ایران ِزوونون ِگنشکَرون درصدی نمودار]]
[[سیا|CIA]] شه اطلاعاتی کتابچه دله گانه: ایران دله نژادون و زوون‌های جورواجوری درنه [[فارسی|فارس‌ها]] و [[لری|لُرها]] (61 درصد)، [[آذری|آذربایجونی‌ها]] (17 درصد)، [[کوردی|کوردها]] (۷ درصد)، [[گیلکی|گیلکون]] و [[مازرونی|مازرونی‌ئون]] (۷ درصد: ''٪۳٫۶ گیلک و ٪۳ مازرونی'')، [[بلوچی|بلوچ‌ها]] (۲ درصد)، [[عربی|عرب‌ها]] (۲ درصد)، [[ترکمونی|ترکمون‌ها]] و [[قشقاییون]] (۲ درصد) و بقیه (۲ درصد) این کشور ِ اصلی جمعیتون هستنه.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|عنوان=Iran|تاریخ بازدید=بهمن ۱۳۸۷|تاریخ=۲۲ ژانویهٔ ۲۰۰۹|ناشر=Official Website of Central Intelligence Agency (CIA)|زبان=انگلیسی}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Mehrdad Izady (2006-2011), [https://web.archive.org/web/20131001091018/http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Iran_Languages_lg.jpg]&lt;/ref&gt; غیر این گروهونی که وشون نوم دره [[تالش]]ی‌ها، [[خلج]]‌ها، [[آشوری]]ون، [[کلدانی]]ون، [[مندایی]]ون، [[تات]]ون، [[گورجی]]ون، [[سیستونی]]‌ها، [[ارمنی]]ون، و [[یهودی]]ون هم کشور دله درنه.

ایران رسمی و اداری زوون فارسی هسته. [[فارسی]] اتا هندی-اروپایی زوون هسته. ایران ِاساسی قانون ِاصل پونزهم گانه درسی کتابون ونه فارسی ِزوون و خط جه بائِن ولی بنشنه محلی زوون‌ها جه همه جا استفاده هاکردن و بنشنه فارسی پَلی وشون ره مدرسه دله درس هدائِن.&lt;ref&gt;[http://fa.wikisource.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#.D8.A7.D8.B5.D9.84_.DB.B1.DB.B5 اصل ۱۵ قانون اساسی]&lt;/ref&gt;

=== دین ===
ایران ِتاریخ دله چنتا دینی دوره وجود دانّه:
* [[میتراییسم]]
* [[زرتشت]]
** ''[[مانی]]''
** ''[[مزدک]]''
* [[اسلام]]
** [[تسنن]] حنفی، شافعی و غیره
** [[تشیع]]: دوازده‌امامی، اسماعیلی، زیدی (پیشین)
* بهائیت
{{bar box
|عنوان=دین ایرانیان
|titlebar=#ddd
|چپ۱='''دین'''
|راست۱='''درصد'''
|چینش=left
|نوارها=
{{bar percent|[[تشیع]]|darkgreen|89}}
{{bar percent|[[تسنن]]|black|9}}
{{bar percent|دیگرون (مسیحیت و زرتشت دستوری)|red|2}}
}}
پونصد سال پیش تاسا، خصوصاً [[صفویون]] ِسلسله‌یِ تأسیس په جه، هَنتا [[تشیع]] ایران ِرسمی مذهب هسّه. اسا ئیرونِ دله ۸۹٪ [[تشیع]]، ۹٪ [[تسنن]] و ۲٪ [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[یهودیت]]، [[بهائیت]] و... په‌روو هسّنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; در اساسی قانون ِدوازهمین اصل گانه اسلام ِدین و اثنی‌عشری مذهب رسمی دین هسنه و سایر مذاهب ایسلامی ([[حنفی]]، [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و [[زیدی]]و ...) هم قانونی هستنه و وشون احترام ره ونه داشتن. همینتی اصل ۱۳ گانه ئیرونی مسیحیون، یهودیون و زرتشیون بعنوان اقلیت پذیرفته هسّه و بتونّه شه دین ره، تا جایی که قانون ِپه‌روو بائه، عمل هاکنِن.

== پیمون‌نومه‌ئون ==
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:

* پیمون‌نومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیمان‌نامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:

* پیمون‌نومه ۱۹۰۷

== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===

ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.

روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.

از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:

* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریم‌ئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه 

== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه. 

دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگ‌های تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.

== صنایع ==
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو.... 

سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری. 

== را‌ئون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.

همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.

== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»

در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.

== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]] 
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]&lt;/ref&gt;

== هونر و فرنگ ==
فرهنگ ایرانی ریشه در تاریخ دانه. برای بشناسین فرهنگ ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون پارسی هسته. 

در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم: 
* زوون پارسی که مهم‌ترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته. 
* اعیاد ملی از مثل: نوروز 
* شخصیتای اسطوره‌ای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و... 
* علم و هونر 
* معماری ایرونی 
* دین [[اسلام]] و فرهنگ اسلامی به ویژه در قرون وسطا و معاصر

== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|[[اصفهان]]
Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
&lt;/gallery&gt;

{{پورتال}}

== پانویس‌ها ==
{{پانویس|2}}‎
{{پایان}}{{پاک‌کن}}

{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}

[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسی‌زوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]</text>
      <sha1>g0lhls7luf0h9qf211534h4zglp8b4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327690</id>
      <parentid>327689</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T10:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327374|327374]] از [[Special:Contributions/~2026-16498-24|~2026-16498-24]] ([[User talk:~2026-16498-24|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32509" sha1="1ytx3ivqx3f1rpdxn8yr1axnf50lvfw" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات کشور
| نام اصلی= ئیرون ِایسلامی جمهوری
| نام عادی= ئیرون
| تصویر پرچم=Flag of Iran.svg
| تصویر نشان ملی=Coat of arms of Iran.svg
| شعار ملی=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| سرود ملی=مهر خاوران
| نقشه=Iran (orthographic projection).svg
| پایتخت=[[تهرون]]|latd=۳۵|latm=۴۱|latNS=N|longd=۵۱|longm=۲۵|longEW=E
| بزرگترین شهر=[[تهرون]]
| زبان رسمی=[[فارسی|پارسی]]
| نوع حکومت= [[ایسلام]]ی [[جمهوری]]
| نوع حاکمان={{•}} رهبر{{سخ}}{{•}} رئیس جمهور
| نام حاکمان=[[علی خامنه‌ای]]{{سخ}}[[مسعود پزشکیان]]
| نحوه تشکیل=[[ایران اسلامی انقلاب|ایسلامی انقلاب]]
| موارد منجر به تشکیل= نخستین تمدن‌ها
([[نیا-عیلامی]]، [[کاسپی‌ئون]]، [[سیلک]] و...){{سخ}}&amp;nbsp;-[[ایران انقلاب (۱۳۵۷)|انقلاب]]{{سخ}}{{سخ}}اسلامی جمهوری ِروز 
| تاریخ تشکیل=سال ۵۰۰۰ قبل میلاد{{سخ}}[[محمدرضا شاه]] ِعزل{{سخ}}[[۲۲ بهمن]] [[۱۳۵۷]]{{سخ}}[[۱۲ فروردین]] [[۱۳۵۸]]
| مساحت = ۱٫۶۴۸٫۱۹۵
| رتبه مساحت=١٧ام
| درصد آبها=۰٫۷
| سال سرشماری جمعیت=١٣٩٩
| جمعیت=۸۳٬۵۶۰٬۱۶٢
| رتبه جمعیت=۱۷ام
| تراکم جمعیت=۴۷ نفر بر کیلومتر مربع&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density&lt;/ref&gt;
| رتبه تراکم جمعیت=۱۶۲ام
| سال تولید ناخالص داخلی=[[۲۰۱۳]]
| تولید ناخالص داخلی=۵۵۸٬۳۸۵ میلیارد [[دلار]]&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=. &amp;br=1&amp;c=429&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=49&amp;pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه تولید ناخالص داخلی=۳۲ام
| سرانه تولید ناخالص داخلی=۷٬۵۹۶ [[دلار]]&lt;ref&gt;http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران&lt;/ref&gt;
| رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی=۱۰۲ام
| سال شاخص توسعه انسانی=۲۰۱۳
| شاخص توسعه انسانی={{increase}} 0.742&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه شاخص توسعه انسانی=۷۳ام
| وضع شاخص توسعه انسانی=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;بالا&lt;/span&gt;
| واحد پول=[[ریال]]
| کد واحد پول=IRR
| منطقه زمانی=یوتی‌سی ۳:۳۰+
| منطقه زمانی تابستانی=یوتی‌سی ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بین‌المللی خودرو=[[IR]]
| دامنه اینترنتی= [[ir.]]
| پیش‌شماره تلفنی=۹۸
| جینی= ۳۸&lt;ref name='CBI'&gt;[http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.&lt;/ref&gt;&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| تقویم=[[خورشیدی تقویم|خورشیدی گاهشومار]]
| سال جینی=۲۰۰۸
| رده جینی=&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| رانندگی از سمت = راست
| ولتاژ برق= ۲۴۰~۲۲۰
| بسامد برق= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ئیرون''' ([[پارسی]] جه: ایران) اتا کیشوره که آسیایِ جنوب غربی و خاورمیونه بخش دله دره. ونه رسمی نوم '''ئیرون ِایسلامی جمهوری''' ([[پارسی]] جه: جمهوری اسلامی ایران) هسّه و ونه نیشتگا''،&lt;nowiki/&gt;[[ تهرون]] نوم دارنه. اینتا کیشور ِگتی ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومترمربع هسّه و حدود ۹۰ ملیون هزار تن جمعیت دانّه و هر سال حدود یک ملیون نفر ونه جمعیت ره اضافه بونه.&lt;ref&gt;name=&quot;Britannica۱&quot; Britannica Encyclopedia, ''Iran'', p.۱/۱۰۱&lt;/ref&gt;''

شمال جه [[آذربایجون]]، [[ارمنسّون]]، و [[تورکمونسّون]] جه؛ شرق جا [[افخانسّون]] و [[پاکسّون]] جه؛ و غرب جا [[تورکيه]] و [[عیراق]] جه زمینی سامون دانّه و ونه شمالی سامون [[مازرون دریا]] و جنوبی [[فارس دریامونا| پارس دریامونا]]  و [[عمان دریا]] جه وَر خارنه. ئیرون جِهونِ گت‌ترین [[نفت|نفتی]] و [[گاز|گازی]] منابع جه هسّه.

ئیرون ِسیاسی نیظام سال ۱۳۵۸ جه، اساسی قانون ِبنویشتن په، &quot;ایسلامی جمهوری&quot; بیّه. گت‌ترين رسمی مقوم ئیرون دله &quot;[[ولی فقیه]]&quot; هسّه که اسا [[علی خامنه‌ای]] این مقوم سَر کَته و وه ره &quot;رهبر&quot; هم گانّه. [[ایسلام]] رسمی دین و [[تشیع|شیعه]] رسمی مذهب هسّنه و [[فارسی|پارسی]] رسمی زوون هسّه.

== نوم ==
ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران) کلمه باستانی پارسی دله «اَریاَ/airya» و میونی پارسی دله «اِران» (به دبیره پهلوی: 𐭠𐭩𐭫𐭠𐭭/erān) بی‌یه و ونه کهن شکل «airya nama» بی‌یه که «اصیل ِمردمون ِسرزمین» معنی دِنه. [[کوردستون]] دله هَنتا ئیرون ره ونه کهن نوم، یعنی «اِران»، جه اِشناسِنّه و این تلفظ رسمیت دانّه.&lt;ref name=&quot;MacKenzie&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=MacKenzie|first=David Niel|title=Ērān, Ērānšahr|year=۱۹۹۸|volume=۸|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|publisher=Mazda|location=Cosa Mesa|url=http://www.iranica.com/newsite/articles/v8f5/v8f545.html}}&lt;/ref&gt; البته از ۶۰۰ سنه پیش از میلاد تا ۱۳۱۴ «۱۹۳۵ (میلادی)» میون اوروپاییون با نوم «پارس/Persia» شناخته بیه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; 

تا سال ۱۳۱۴ خورشیدی جهون دله ئیرون ره «پارس/Persia» نوم جه اشناسینه که این سال ''ملل لیگ'' دله [[رضاشاء]] رسماً همه جه بخاسته ونه محلی نوم، ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران)، ره استفاده هاکنن و اسا این کلمه ویشته استفاده وانه.

== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسله‌ئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدن‌ها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهون‌شاهوین جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.

=== باستون سلسله‌ئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[دیاکو]] 
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[سولوکوس]] 
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[ارشک]] 
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیان‌گوذار: [[اردشیر پاپکان]]

=== خلافت سلسله‌ئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[انوشتکین]]
=== ایلخانون ===
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[تیمور]]

=== دوران مدرن اولیه ===
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[کریم‌خان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[آقا محمد خان]]

=== معاصر ===
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیان‌گوذار: [[رضاشاء]] 
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیان‌گوذار: [[روح‌الله خمینی]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیان‌گوذار
Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگ‌نگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیان‌گوذار
Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بی‌یه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
Shah Ismail I.jpg|[[شاء اسماعیل یکم]]: [[صفوین]]ِ بونیان‌گوذار
ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفوین]]ِ گت‌ترین شاء
NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیان‌گوذار و گت‌ترین شاء
Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیان‌گوذار
&lt;/gallery&gt;

== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواری‌ئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] هستنه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشه‌ئون.&lt;/ref&gt;

=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو‌ و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.

ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانه‌یِ]] وارش‌زا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کم‌فشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوب‌غرب دله شِل ِوارش یانّه.

وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.

اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.

=== اوستان‌ها ===
{{ایران اوستان‌ها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.

سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.

سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئی‌ته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&amp;lang=1&amp;id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین =  ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}&lt;/ref&gt;

اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.

{{-}}

== مردمون ==
=== جمعیت ===
[[پرونده:IranProvPopDen.PNG|thumb|راست|150px|میزان تراکم جمعیت در استان‌های ایران.]]
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت  ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدی‌ین = فروردین 1389
| ناشر = 
| زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;

این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.

=== نژادون و زوونون ===
{{ایران قومیتون}}
[[File:Languages of Iran, looklex.png|thumb|500px|ایران ِزوونون ِگنشکَرون درصدی نمودار]]
[[سیا|CIA]] شه اطلاعاتی کتابچه دله گانه: ایران دله نژادون و زوون‌های جورواجوری درنه [[فارسی|فارس‌ها]] و [[لری|لُرها]] (61 درصد)، [[آذری|آذربایجونی‌ها]] (17 درصد)، [[کوردی|کوردها]] (۷ درصد)، [[گیلکی|گیلکون]] و [[مازرونی|مازرونی‌ئون]] (۷ درصد: ''٪۳٫۶ گیلک و ٪۳ مازرونی'')، [[بلوچی|بلوچ‌ها]] (۲ درصد)، [[عربی|عرب‌ها]] (۲ درصد)، [[ترکمونی|ترکمون‌ها]] و [[قشقاییون]] (۲ درصد) و بقیه (۲ درصد) این کشور ِ اصلی جمعیتون هستنه.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|عنوان=Iran|تاریخ بازدید=بهمن ۱۳۸۷|تاریخ=۲۲ ژانویهٔ ۲۰۰۹|ناشر=Official Website of Central Intelligence Agency (CIA)|زبان=انگلیسی}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Mehrdad Izady (2006-2011), [https://web.archive.org/web/20131001091018/http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Iran_Languages_lg.jpg]&lt;/ref&gt; غیر این گروهونی که وشون نوم دره [[تالش]]ی‌ها، [[خلج]]‌ها، [[آشوری]]ون، [[کلدانی]]ون، [[مندایی]]ون، [[تات]]ون، [[گورجی]]ون، [[سیستونی]]‌ها، [[ارمنی]]ون، و [[یهودی]]ون هم کشور دله درنه.

ایران رسمی و اداری زوون فارسی هسته. [[فارسی]] اتا هندی-اروپایی زوون هسته. ایران ِاساسی قانون ِاصل پونزهم گانه درسی کتابون ونه فارسی ِزوون و خط جه بائِن ولی بنشنه محلی زوون‌ها جه همه جا استفاده هاکردن و بنشنه فارسی پَلی وشون ره مدرسه دله درس هدائِن.&lt;ref&gt;[http://fa.wikisource.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#.D8.A7.D8.B5.D9.84_.DB.B1.DB.B5 اصل ۱۵ قانون اساسی]&lt;/ref&gt;

=== دین ===
ایران ِتاریخ دله چنتا دینی دوره وجود دانّه:
* [[میتراییسم]]
* [[زرتشت]]
** ''[[مانی]]''
** ''[[مزدک]]''
* [[اسلام]]
** [[تسنن]] حنفی، شافعی و غیره
** [[تشیع]]: دوازده‌امامی، اسماعیلی، زیدی (پیشین)
* بهائیت
{{bar box
|عنوان=دین ایرانیان
|titlebar=#ddd
|چپ۱='''دین'''
|راست۱='''درصد'''
|چینش=left
|نوارها=
{{bar percent|[[تشیع]]|darkgreen|89}}
{{bar percent|[[تسنن]]|black|9}}
{{bar percent|دیگرون (مسیحیت و زرتشت دستوری)|red|2}}
}}
پونصد سال پیش تاسا، خصوصاً [[صفویون]] ِسلسله‌یِ تأسیس په جه، هَنتا [[تشیع]] ایران ِرسمی مذهب هسّه. اسا ئیرونِ دله ۸۹٪ [[تشیع]]، ۹٪ [[تسنن]] و ۲٪ [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[یهودیت]]، [[بهائیت]] و... په‌روو هسّنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; در اساسی قانون ِدوازهمین اصل گانه اسلام ِدین و اثنی‌عشری مذهب رسمی دین هسنه و سایر مذاهب ایسلامی ([[حنفی]]، [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و [[زیدی]]و ...) هم قانونی هستنه و وشون احترام ره ونه داشتن. همینتی اصل ۱۳ گانه ئیرونی مسیحیون، یهودیون و زرتشیون بعنوان اقلیت پذیرفته هسّه و بتونّه شه دین ره، تا جایی که قانون ِپه‌روو بائه، عمل هاکنِن.

== پیمون‌نومه‌ئون ==
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:

* پیمون‌نومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیمان‌نامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:

* پیمون‌نومه ۱۹۰۷

== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===

ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.

روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.

از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:

* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریم‌ئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه 

== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه. 

دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگ‌های تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.

== صنایع ==
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو.... 

سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری. 

== را‌ئون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.

همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.

== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»

در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.

== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]] 
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]&lt;/ref&gt;

== هونر و فرنگ ==
فرهنگ ایرانی ریشه در تاریخ دانه. برای بشناسین فرهنگ ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون پارسی هسته. 

در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم: 
* زوون پارسی که مهم‌ترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته. 
* اعیاد ملی از مثل: نوروز 
* شخصیتای اسطوره‌ای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و... 
* علم و هونر 
* معماری ایرونی 
* دین [[اسلام]] و فرهنگ اسلامی به ویژه در قرون وسطا و معاصر

== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|[[اصفهان]]
Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
&lt;/gallery&gt;

{{پورتال}}

== پانویس‌ها ==
{{پانویس|2}}‎
{{پایان}}{{پاک‌کن}}

{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}

[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسی‌زوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]</text>
      <sha1>1ytx3ivqx3f1rpdxn8yr1axnf50lvfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گیلکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2163</id>
    <revision>
      <id>327664</id>
      <parentid>327505</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xmzjddjjddje</username>
        <id>45510</id>
      </contributor>
      <comment>NIGGER DICK GOONER = NDG</comment>
      <origin>327664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1078" sha1="chi05sz9ov5vda80sg6mena4qpha7o6" xml:space="preserve">'''گیلکی''' اتا [[ایرانیج زوون]] نوم هسسه. گت آرآد گیلکی زوون هیسه .  گیلکی ِزوون [[ایران ِغربی شمال ِزوون|ایران ِخورجوس کلسیاه ِزوون]] رج دله قرار گیرنه. اینتا زوون گیلون اوستان دله گب بزه بونه. ۱۹۴میلیون ایتا زوونو گپزن ایسن گ ایراٚٓنٚ بابی/رسمیزوان هیسه.

== گویشو‌ئون ==
گیلکی ِزوون، سو تا گویش ره شمل بونه: اسپی بیه‌پسی (گیلان خورجوس/باختر)، بیه‌پیشی (گیلان خاور/خورتاو) و دیلمی ( گیلان ِنسا/فراخکرت کلستون ور).

== دییه لینکون ==
{{میون ویکی|code=glk|گیلکی}}
*
* گیلکی ادبیات و فرهنگ پایگاه اینترنت دله: [https://web.archive.org/web/20080204012905/http://www.varg.ir/]

{{هندو-ایرانی زوونون}}

[[رج:گیلکی| ]]
[[رج:ایرانیج زوون]]
[[رج:کاسپینی زوونون]]</text>
      <sha1>chi05sz9ov5vda80sg6mena4qpha7o6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327665</id>
      <parentid>327664</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T05:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrinko</username>
        <id>38274</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327664|327664]] از [[Special:Contributions/Xmzjddjjddje|Xmzjddjjddje]] ([[User talk:Xmzjddjjddje|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="hs5whejkbhjyk7la2vucuex4xcwwga5" xml:space="preserve">{{For|مازرونی}}
{{صندخ/زوون}}
'''گیلکی''' اتا [[ایرانیج زوون]] نوم هسسه.  گیلکی ِزوون [[ایران ِغربی شمال ِزوون]] رج دله قرار گیرنه. اینتا زوون گیلون اوستان دله گب بزه بونه.

== لهجه‌ئون ==
گیلکی ِزوون، سه تا لهجه ره شامل بونه: بیه‌پسی (غربی گیلان)، بیه‌پیشی (شرقی گیلان) و گالشی ( گیلان ِجنوب کوهستون ور).

== دییه لینکون ==
{{میون ویکی|code=glk|گیلکی}}
* واژه نومه گیلکی به فارسی و فارسی به گیلکی: [https://web.archive.org/web/20061019234207/http://www.gilak.com/]
* گیلکی ادبیات و فرهنگ پایگاه اینترنت دله: [https://web.archive.org/web/20080204012905/http://www.varg.ir/]

{{هندو-ایرانی زوونون}}

[[رج:گیلکی| ]]
[[رج:ایرانیج زوون]]
[[رج:کاسپینی زوونون]]</text>
      <sha1>hs5whejkbhjyk7la2vucuex4xcwwga5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مازرون ِ بَبـِر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2235</id>
    <revision>
      <id>327626</id>
      <parentid>327525</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>زبونبننبنبنمب</username>
        <id>45502</id>
      </contributor>
      <comment>جٚندٚه مٚاعر هیسی محک</comment>
      <origin>327626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="fmlejm9fk611xt9org5nz38mw7nfgw2" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚنی دوٚرگ/بٚبر اٚیرٚآٚن ٚ میٰٚن''' '''زٚندٚه هٚسه روسیه و چین و مغولستان مرسون.'''

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>fmlejm9fk611xt9org5nz38mw7nfgw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327627</id>
      <parentid>327626</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327626|327626]] از [[Special:Contributions/زبونبننبنبنمب|زبونبننبنبنمب]] ([[User talk:زبونبننبنبنمب|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}
مازرون ِ بَبـِر که ونه علمی نوم '''Panthera tigris virgata''' هسسه مازرون جنگلون دله زندگی کرده ، آخرین باری که وه گـِلستون جنگل دله بدی‌یه بَیّه ۱۳۳۸ خورشیدی سال بی‌یه. مردم وه ره '''سـِرخ شیر''' گاتنه.

[[پرونده:mazerun e baber.jpg|مردم ره کار نِداشته|right|200px|thumb]]
[[پرونده: Babremazandaran.jpg|thumb|200px|راست|اتا از پوستای پیدابیّه دهه چهل شمسی که موزه دارآباد دله وه ره دارنه]]
مازرون بَبـِر ، بنگال بَبـِر جا روشن تر بیه ، ونه رنگ نارنجی مایل به سـِرخ بیه . ونه بدن می بنگال بَبـِر جا بـِلِند تر و سیبری بَبـِر جا کِتا تر بیه . ونه هیکل هم بنگال بَبـِر جا گت تر و سیبری بَبـِر جا خورد تر بیه.

مازرون بَبـِر [[مارال]] ٬ [[وراز]] ٬ [[شوکا]] ٬ [[آغو]] ٬ پرنده ئون ٬ خزنده ئون وحشی [[بامشی]] ره اشکار کرده . اون گدر که وشنا بیه و کمبود غذا داشته [[تلمار]] و [[گومش]] و سایر اهلی حیوونون ره خـِرده . 
 
ونه نسل ، اشکار بی‌رویه و زیست ِموحیط ره نابود هاکردن وسّه از بین بوردنه. وه دلیلم این بیه که مازرونه ببر در نیزارها وه وچیله ره دنیا بیارده و زندگی هاکردنه اوجه.به مرور زمان که نیزار ها و جنگل نزدیک ساحلشونه از بین بشینه این موجود مجبور بویه به سمت جنگل بوره که توجه خرس و پلنگ وه سر مزاحمت ایجاد هاکمینه و وچیله ره خورمینه.بنابراین این ببر انقدر شکار بویه که به مرور زمان نابود بویه.

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327633</id>
      <parentid>327627</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>زبونبننبنبنمب</username>
        <id>45502</id>
      </contributor>
      <comment>جنده هنری</comment>
      <origin>327633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="fmlejm9fk611xt9org5nz38mw7nfgw2" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚنی دوٚرگ/بٚبر اٚیرٚآٚن ٚ میٰٚن''' '''زٚندٚه هٚسه روسیه و چین و مغولستان مرسون.'''

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>fmlejm9fk611xt9org5nz38mw7nfgw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327635</id>
      <parentid>327633</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327633|327633]] از [[Special:Contributions/زبونبننبنبنمب|زبونبننبنبنمب]] ([[User talk:زبونبننبنبنمب|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}
مازرون ِ بَبـِر که ونه علمی نوم '''Panthera tigris virgata''' هسسه مازرون جنگلون دله زندگی کرده ، آخرین باری که وه گـِلستون جنگل دله بدی‌یه بَیّه ۱۳۳۸ خورشیدی سال بی‌یه. مردم وه ره '''سـِرخ شیر''' گاتنه.

[[پرونده:mazerun e baber.jpg|مردم ره کار نِداشته|right|200px|thumb]]
[[پرونده: Babremazandaran.jpg|thumb|200px|راست|اتا از پوستای پیدابیّه دهه چهل شمسی که موزه دارآباد دله وه ره دارنه]]
مازرون بَبـِر ، بنگال بَبـِر جا روشن تر بیه ، ونه رنگ نارنجی مایل به سـِرخ بیه . ونه بدن می بنگال بَبـِر جا بـِلِند تر و سیبری بَبـِر جا کِتا تر بیه . ونه هیکل هم بنگال بَبـِر جا گت تر و سیبری بَبـِر جا خورد تر بیه.

مازرون بَبـِر [[مارال]] ٬ [[وراز]] ٬ [[شوکا]] ٬ [[آغو]] ٬ پرنده ئون ٬ خزنده ئون وحشی [[بامشی]] ره اشکار کرده . اون گدر که وشنا بیه و کمبود غذا داشته [[تلمار]] و [[گومش]] و سایر اهلی حیوونون ره خـِرده . 
 
ونه نسل ، اشکار بی‌رویه و زیست ِموحیط ره نابود هاکردن وسّه از بین بوردنه. وه دلیلم این بیه که مازرونه ببر در نیزارها وه وچیله ره دنیا بیارده و زندگی هاکردنه اوجه.به مرور زمان که نیزار ها و جنگل نزدیک ساحلشونه از بین بشینه این موجود مجبور بویه به سمت جنگل بوره که توجه خرس و پلنگ وه سر مزاحمت ایجاد هاکمینه و وچیله ره خورمینه.بنابراین این ببر انقدر شکار بویه که به مرور زمان نابود بویه.

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327638</id>
      <parentid>327635</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32257-20</username>
        <id>45503</id>
      </contributor>
      <comment>هنری ادیت بعدی رو گودنی جنده ماعری</comment>
      <origin>327638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="fmlejm9fk611xt9org5nz38mw7nfgw2" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚنی دوٚرگ/بٚبر اٚیرٚآٚن ٚ میٰٚن''' '''زٚندٚه هٚسه روسیه و چین و مغولستان مرسون.'''

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>fmlejm9fk611xt9org5nz38mw7nfgw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327639</id>
      <parentid>327638</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327638|327638]] از [[Special:Contributions/~2026-32257-20|~2026-32257-20]] ([[User talk:~2026-32257-20|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}
مازرون ِ بَبـِر که ونه علمی نوم '''Panthera tigris virgata''' هسسه مازرون جنگلون دله زندگی کرده ، آخرین باری که وه گـِلستون جنگل دله بدی‌یه بَیّه ۱۳۳۸ خورشیدی سال بی‌یه. مردم وه ره '''سـِرخ شیر''' گاتنه.

[[پرونده:mazerun e baber.jpg|مردم ره کار نِداشته|right|200px|thumb]]
[[پرونده: Babremazandaran.jpg|thumb|200px|راست|اتا از پوستای پیدابیّه دهه چهل شمسی که موزه دارآباد دله وه ره دارنه]]
مازرون بَبـِر ، بنگال بَبـِر جا روشن تر بیه ، ونه رنگ نارنجی مایل به سـِرخ بیه . ونه بدن می بنگال بَبـِر جا بـِلِند تر و سیبری بَبـِر جا کِتا تر بیه . ونه هیکل هم بنگال بَبـِر جا گت تر و سیبری بَبـِر جا خورد تر بیه.

مازرون بَبـِر [[مارال]] ٬ [[وراز]] ٬ [[شوکا]] ٬ [[آغو]] ٬ پرنده ئون ٬ خزنده ئون وحشی [[بامشی]] ره اشکار کرده . اون گدر که وشنا بیه و کمبود غذا داشته [[تلمار]] و [[گومش]] و سایر اهلی حیوونون ره خـِرده . 
 
ونه نسل ، اشکار بی‌رویه و زیست ِموحیط ره نابود هاکردن وسّه از بین بوردنه. وه دلیلم این بیه که مازرونه ببر در نیزارها وه وچیله ره دنیا بیارده و زندگی هاکردنه اوجه.به مرور زمان که نیزار ها و جنگل نزدیک ساحلشونه از بین بشینه این موجود مجبور بویه به سمت جنگل بوره که توجه خرس و پلنگ وه سر مزاحمت ایجاد هاکمینه و وچیله ره خورمینه.بنابراین این ببر انقدر شکار بویه که به مرور زمان نابود بویه.

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327649</id>
      <parentid>327639</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T21:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاشپی</username>
        <id>45505</id>
      </contributor>
      <comment>کآٚسپٚیٚآٚنی دوٚرگ/بٚبر اٚیرٚآٚن ٚ میٰٚن زٚندٚه هٚسه روسیه و چین و مغولستان مرسون.</comment>
      <origin>327649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="fmlejm9fk611xt9org5nz38mw7nfgw2" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚنی دوٚرگ/بٚبر اٚیرٚآٚن ٚ میٰٚن''' '''زٚندٚه هٚسه روسیه و چین و مغولستان مرسون.'''

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>fmlejm9fk611xt9org5nz38mw7nfgw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327651</id>
      <parentid>327649</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T22:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>42720</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>اونچی که [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|گپ]]) دچی بی‌یه، دگارسته بیه همونتایی که [[User:HenryThe|HenryThe]] این ولگه دله، اواخر بنویشت بی‌یه.</comment>
      <origin>327639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}
مازرون ِ بَبـِر که ونه علمی نوم '''Panthera tigris virgata''' هسسه مازرون جنگلون دله زندگی کرده ، آخرین باری که وه گـِلستون جنگل دله بدی‌یه بَیّه ۱۳۳۸ خورشیدی سال بی‌یه. مردم وه ره '''سـِرخ شیر''' گاتنه.

[[پرونده:mazerun e baber.jpg|مردم ره کار نِداشته|right|200px|thumb]]
[[پرونده: Babremazandaran.jpg|thumb|200px|راست|اتا از پوستای پیدابیّه دهه چهل شمسی که موزه دارآباد دله وه ره دارنه]]
مازرون بَبـِر ، بنگال بَبـِر جا روشن تر بیه ، ونه رنگ نارنجی مایل به سـِرخ بیه . ونه بدن می بنگال بَبـِر جا بـِلِند تر و سیبری بَبـِر جا کِتا تر بیه . ونه هیکل هم بنگال بَبـِر جا گت تر و سیبری بَبـِر جا خورد تر بیه.

مازرون بَبـِر [[مارال]] ٬ [[وراز]] ٬ [[شوکا]] ٬ [[آغو]] ٬ پرنده ئون ٬ خزنده ئون وحشی [[بامشی]] ره اشکار کرده . اون گدر که وشنا بیه و کمبود غذا داشته [[تلمار]] و [[گومش]] و سایر اهلی حیوونون ره خـِرده . 
 
ونه نسل ، اشکار بی‌رویه و زیست ِموحیط ره نابود هاکردن وسّه از بین بوردنه. وه دلیلم این بیه که مازرونه ببر در نیزارها وه وچیله ره دنیا بیارده و زندگی هاکردنه اوجه.به مرور زمان که نیزار ها و جنگل نزدیک ساحلشونه از بین بشینه این موجود مجبور بویه به سمت جنگل بوره که توجه خرس و پلنگ وه سر مزاحمت ایجاد هاکمینه و وچیله ره خورمینه.بنابراین این ببر انقدر شکار بویه که به مرور زمان نابود بویه.

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327656</id>
      <parentid>327651</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xmzjddjjddje</username>
        <id>45510</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269" sha1="qlq5omrmxy7te3imjgilmdfl4tsb6yv" xml:space="preserve">کآٚسپٚیٚآٚن ٚ دؤٚرگ/بٚبر اٚیرٚآٚن ٚ می‌ٰٚن زٚندٚه هٚیسه روٚسیه و چٚین و مٚغؤٚلٚستٚانٚ مورسون.

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>qlq5omrmxy7te3imjgilmdfl4tsb6yv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327657</id>
      <parentid>327656</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xmzjddjjddje</username>
        <id>45510</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="266" sha1="5aoqhch3xhfyzx5tt2zan42lti3vgd3" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚن ٚ دؤٚرگ اٚیرٚآٚن ٚ می‌ٰٚن زٚندٚه هٚیسه روٚسیه و چٚین و مٚغؤٚلٚستٚانٚ مورسون.'''

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>5aoqhch3xhfyzx5tt2zan42lti3vgd3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327658</id>
      <parentid>327657</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xmzjddjjddje</username>
        <id>45510</id>
      </contributor>
      <origin>327658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270" sha1="aaxp8lcp0xejvmkh8lhsfonxki1l36a" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚن ٚ دؤٚرگ اٚیرٚآٚن ٚ می‌ٰٚن زٚندٚه هٚیسه روٚسیه و چٚین و مٚغؤٚلٚستٚانٚ مؤٚرسؤٚن.'''

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>aaxp8lcp0xejvmkh8lhsfonxki1l36a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327659</id>
      <parentid>327658</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xmzjddjjddje</username>
        <id>45510</id>
      </contributor>
      <comment>جور جور جور جور جور جور جور جور جور جور جور جور جؤٚر جؤٚر جؤٚر جؤٚر ، جؤٚر = بؤٚرز = بورز = بعرز = بالا</comment>
      <origin>327659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="273" sha1="n25koodsxypihuq2olchhy20i4rny3b" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚن ٚ دؤٚرگ اٚیرٚآٚن ٚ می‌ٰٚن زٚندٚه هٚیسه روٚسیه و چٚین و مٚغؤٚلٚستٚانٚ مؤٚرسؤٚن.'''

== سٚرو ٚس ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>n25koodsxypihuq2olchhy20i4rny3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327671</id>
      <parentid>327659</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327659|327659]] از [[Special:Contributions/Xmzjddjjddje|Xmzjddjjddje]] ([[User talk:Xmzjddjjddje|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270" sha1="aaxp8lcp0xejvmkh8lhsfonxki1l36a" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚن ٚ دؤٚرگ اٚیرٚآٚن ٚ می‌ٰٚن زٚندٚه هٚیسه روٚسیه و چٚین و مٚغؤٚلٚستٚانٚ مؤٚرسؤٚن.'''

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>aaxp8lcp0xejvmkh8lhsfonxki1l36a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327672</id>
      <parentid>327671</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327658|327658]] از [[Special:Contributions/Xmzjddjjddje|Xmzjddjjddje]] ([[User talk:Xmzjddjjddje|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="266" sha1="5aoqhch3xhfyzx5tt2zan42lti3vgd3" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚن ٚ دؤٚرگ اٚیرٚآٚن ٚ می‌ٰٚن زٚندٚه هٚیسه روٚسیه و چٚین و مٚغؤٚلٚستٚانٚ مورسون.'''

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>5aoqhch3xhfyzx5tt2zan42lti3vgd3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327673</id>
      <parentid>327672</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327657|327657]] از [[Special:Contributions/Xmzjddjjddje|Xmzjddjjddje]] ([[User talk:Xmzjddjjddje|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269" sha1="qlq5omrmxy7te3imjgilmdfl4tsb6yv" xml:space="preserve">کآٚسپٚیٚآٚن ٚ دؤٚرگ/بٚبر اٚیرٚآٚن ٚ می‌ٰٚن زٚندٚه هٚیسه روٚسیه و چٚین و مٚغؤٚلٚستٚانٚ مورسون.

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>qlq5omrmxy7te3imjgilmdfl4tsb6yv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327674</id>
      <parentid>327673</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327656|327656]] از [[Special:Contributions/Xmzjddjjddje|Xmzjddjjddje]] ([[User talk:Xmzjddjjddje|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}
مازرون ِ بَبـِر که ونه علمی نوم '''Panthera tigris virgata''' هسسه مازرون جنگلون دله زندگی کرده ، آخرین باری که وه گـِلستون جنگل دله بدی‌یه بَیّه ۱۳۳۸ خورشیدی سال بی‌یه. مردم وه ره '''سـِرخ شیر''' گاتنه.

[[پرونده:mazerun e baber.jpg|مردم ره کار نِداشته|right|200px|thumb]]
[[پرونده: Babremazandaran.jpg|thumb|200px|راست|اتا از پوستای پیدابیّه دهه چهل شمسی که موزه دارآباد دله وه ره دارنه]]
مازرون بَبـِر ، بنگال بَبـِر جا روشن تر بیه ، ونه رنگ نارنجی مایل به سـِرخ بیه . ونه بدن می بنگال بَبـِر جا بـِلِند تر و سیبری بَبـِر جا کِتا تر بیه . ونه هیکل هم بنگال بَبـِر جا گت تر و سیبری بَبـِر جا خورد تر بیه.

مازرون بَبـِر [[مارال]] ٬ [[وراز]] ٬ [[شوکا]] ٬ [[آغو]] ٬ پرنده ئون ٬ خزنده ئون وحشی [[بامشی]] ره اشکار کرده . اون گدر که وشنا بیه و کمبود غذا داشته [[تلمار]] و [[گومش]] و سایر اهلی حیوونون ره خـِرده . 
 
ونه نسل ، اشکار بی‌رویه و زیست ِموحیط ره نابود هاکردن وسّه از بین بوردنه. وه دلیلم این بیه که مازرونه ببر در نیزارها وه وچیله ره دنیا بیارده و زندگی هاکردنه اوجه.به مرور زمان که نیزار ها و جنگل نزدیک ساحلشونه از بین بشینه این موجود مجبور بویه به سمت جنگل بوره که توجه خرس و پلنگ وه سر مزاحمت ایجاد هاکمینه و وچیله ره خورمینه.بنابراین این ببر انقدر شکار بویه که به مرور زمان نابود بویه.

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327681</id>
      <parentid>327674</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T08:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>زبنبننبننب</username>
        <id>45513</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="273" sha1="n25koodsxypihuq2olchhy20i4rny3b" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚن ٚ دؤٚرگ اٚیرٚآٚن ٚ می‌ٰٚن زٚندٚه هٚیسه روٚسیه و چٚین و مٚغؤٚلٚستٚانٚ مؤٚرسؤٚن.'''

== سٚرو ٚس ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>n25koodsxypihuq2olchhy20i4rny3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327682</id>
      <parentid>327681</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T08:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>زبنبننبننب</username>
        <id>45513</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="323" sha1="87uc9vzxqupr3xpqtssbcbqaqolwimf" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚن ٚ دؤٚرگ اٚیرٚآٚن ٚ می‌ٰٚن زٚندٚه هٚیسه روٚسیه و چٚین و مٚغؤٚلٚستٚانٚ مؤٚرسؤٚن. Caspian Tigers are NOT extinct, most are in Iran.'''

== سٚرو ٚس ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>87uc9vzxqupr3xpqtssbcbqaqolwimf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327687</id>
      <parentid>327682</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T10:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327682|327682]] از [[Special:Contributions/زبنبننبننب|زبنبننبننب]] ([[User talk:زبنبننبننب|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="273" sha1="n25koodsxypihuq2olchhy20i4rny3b" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚن ٚ دؤٚرگ اٚیرٚآٚن ٚ می‌ٰٚن زٚندٚه هٚیسه روٚسیه و چٚین و مٚغؤٚلٚستٚانٚ مؤٚرسؤٚن.'''

== سٚرو ٚس ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>n25koodsxypihuq2olchhy20i4rny3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327688</id>
      <parentid>327687</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T10:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327681|327681]] از [[Special:Contributions/زبنبننبننب|زبنبننبننب]] ([[User talk:زبنبننبننب|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}
مازرون ِ بَبـِر که ونه علمی نوم '''Panthera tigris virgata''' هسسه مازرون جنگلون دله زندگی کرده ، آخرین باری که وه گـِلستون جنگل دله بدی‌یه بَیّه ۱۳۳۸ خورشیدی سال بی‌یه. مردم وه ره '''سـِرخ شیر''' گاتنه.

[[پرونده:mazerun e baber.jpg|مردم ره کار نِداشته|right|200px|thumb]]
[[پرونده: Babremazandaran.jpg|thumb|200px|راست|اتا از پوستای پیدابیّه دهه چهل شمسی که موزه دارآباد دله وه ره دارنه]]
مازرون بَبـِر ، بنگال بَبـِر جا روشن تر بیه ، ونه رنگ نارنجی مایل به سـِرخ بیه . ونه بدن می بنگال بَبـِر جا بـِلِند تر و سیبری بَبـِر جا کِتا تر بیه . ونه هیکل هم بنگال بَبـِر جا گت تر و سیبری بَبـِر جا خورد تر بیه.

مازرون بَبـِر [[مارال]] ٬ [[وراز]] ٬ [[شوکا]] ٬ [[آغو]] ٬ پرنده ئون ٬ خزنده ئون وحشی [[بامشی]] ره اشکار کرده . اون گدر که وشنا بیه و کمبود غذا داشته [[تلمار]] و [[گومش]] و سایر اهلی حیوونون ره خـِرده . 
 
ونه نسل ، اشکار بی‌رویه و زیست ِموحیط ره نابود هاکردن وسّه از بین بوردنه. وه دلیلم این بیه که مازرونه ببر در نیزارها وه وچیله ره دنیا بیارده و زندگی هاکردنه اوجه.به مرور زمان که نیزار ها و جنگل نزدیک ساحلشونه از بین بشینه این موجود مجبور بویه به سمت جنگل بوره که توجه خرس و پلنگ وه سر مزاحمت ایجاد هاکمینه و وچیله ره خورمینه.بنابراین این ببر انقدر شکار بویه که به مرور زمان نابود بویه.

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دماوند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4316</id>
    <revision>
      <id>327625</id>
      <parentid>327526</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>زبونبننبنبنمب</username>
        <id>45502</id>
      </contributor>
      <comment>۵۶۷۱آٚلٚش/مٚتر بی</comment>
      <origin>327625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37979" sha1="kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دٚماٚٓوند،''' ۵۶۷۱الشی/متری اتا کوه هسته که [[مازرون|مازندروٚاٚٓئن]] دله دره که به عنوان ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیا گت‌ترین خاموش تشفشونی قله بشناسی‌یه وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه قسمت مرکزی رشته‌کوئ البرز مازرون جنوب دله و بخش لاریجان شهرستون آمل کینار قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; هوای صاف و آفتابی دله از تهرون، ورامین و قم و همینتی کرانه‌ئون مازرون دریا وانه وه ره ره بدی‌یـِن..&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; نزدیکترین شهر به این کوه رینه هسته. کوئ دماوند تاریخ 1میرمای 1519 تبری دله به عنوان ابلین اثر طبيعی ایران فهرست آثار میلی ایران دله ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند اساطیر ایران دله هم مطرح هسته و شوهرتش ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک (پادشائی ستمگر و ایژدیهافش) ونه دله بند دکشی‌‍یه بیّه&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt; آثار ادبی فارسی دله هم فراوون به این اسطوره و به طور کلی‌ته کوئ دماوند اشاره بیّه&lt;ref&gt;برای نمونه شاهنامهٔ فردوسی ،گرشاسپ‌ نامهٔ اسدی طوسی و اشعار ناصرخسرو دله به این موضوع اشاره بیّه. قصیده‌ئون دماوندیهٔ ‌ملک‌الشعرای بهار هم مئروف هسته&lt;/ref&gt; دماوند چشمه‌ئون گرم‌او لاریجان، اسک و وانه هسته.&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتفاع===
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ منابع دیگه، از جومله پایگاه میلی داده‌ئون علوم زمین ایران و وب‌گائ رصدخنهٔ زمین ناسا، ارتیفاع ۵٬۶۷۰ میتر &lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ میتر &lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; ره برای قولهٔ این کوه حدس بزونه. دایرةالمعارف پارسی فهرستی شش موردی از ارتیفاع‌ئونی که برای این قله بمونه ره گانه که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ میتر رسنه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt;
طبق موحاسبه و تحقیق زمین‌شناسون آلمانی (ر. ک. به همین مقاله بخش آلمانی دله) &quot;ارتفاع خالص&quot; کوه دماوند یعنی از پایه تا قولّه  با ۴۷۰۰متر، [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند به موازات  [[کلیمانجارو]] اتا از بلن‌ترین &quot;کوه‌ئون منفرد&quot; جهون محسوب وانه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327629</id>
      <parentid>327625</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327625|327625]] از [[Special:Contributions/زبونبننبنبنمب|زبونبننبنبنمب]] ([[User talk:زبونبننبنبنمب|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36961" sha1="s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59" xml:space="preserve">[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دِماوَند''' اتا کوه هسته که [[مازرون]] دله دره که ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین [[تش فشون|تشفشون]] و آسیایِ گت‌ترین بٮستا تشفشونی [[چکل]] بشناسی وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه [[البرز|البرز رشته‌کوه]] میونه کته و مازرون جنوب دله و [[لاریجان بخش]]، [[آمل شهرستان|آمل شهرستون]] درون قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; صاف و آفتابی هوا  دله تهرون، ورامین و قم و همینتی مازرون دریای سواحل جه، وه ره بنشنه بدی‌یـِن.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; [[رینه]]، این کوه ره نزدیکترین شهر هسته. دماوند ۱ میرمای ۱۵۱۹ تبری به عنوان ایران ِاولین طبيعی اثر ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند، ایران اساطیر دله هم مطرح هسته و ونه شوهرت ویشته از هرچی به خاطر اینه که [[ضحاک]] ره اونجه بند هکشینه.&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt;  

== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتٮفاع===
منابع دماوند قایده ره هرکمین ات‌چی باتنه. درگاه ملی آمار رسماً ونه چکل بلندی ره ۵٬۶۱۰ مٮتر ثبت هاکرده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ علوم زمینِ پایگاه و [[ناسا]]یِ رصدخنه ونه إرتٮفاع ره ۵٬۶۷۰ مٮتر&lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ مٮتر  باتنه&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt;. اتا آلمانی زمین‌شناس گنه دماوند «خالص ارتٮفاع» یعنی پایه جه تا چکل، ۴۷۰۰ مٮتر وونه و [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند و [[کلیمانجارو]] دنیایِ گت‌ترین تک-تینار چکل هستنه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [https://web.archive.org/web/20090727194940/http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327632</id>
      <parentid>327629</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>زبونبننبنبنمب</username>
        <id>45502</id>
      </contributor>
      <comment>Henry Jendeh Maer Jan</comment>
      <origin>327632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37979" sha1="kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دٚماٚٓوند،''' ۵۶۷۱الشی/متری اتا کوه هسته که [[مازرون|مازندروٚاٚٓئن]] دله دره که به عنوان ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیا گت‌ترین خاموش تشفشونی قله بشناسی‌یه وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه قسمت مرکزی رشته‌کوئ البرز مازرون جنوب دله و بخش لاریجان شهرستون آمل کینار قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; هوای صاف و آفتابی دله از تهرون، ورامین و قم و همینتی کرانه‌ئون مازرون دریا وانه وه ره ره بدی‌یـِن..&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; نزدیکترین شهر به این کوه رینه هسته. کوئ دماوند تاریخ 1میرمای 1519 تبری دله به عنوان ابلین اثر طبيعی ایران فهرست آثار میلی ایران دله ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند اساطیر ایران دله هم مطرح هسته و شوهرتش ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک (پادشائی ستمگر و ایژدیهافش) ونه دله بند دکشی‌‍یه بیّه&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt; آثار ادبی فارسی دله هم فراوون به این اسطوره و به طور کلی‌ته کوئ دماوند اشاره بیّه&lt;ref&gt;برای نمونه شاهنامهٔ فردوسی ،گرشاسپ‌ نامهٔ اسدی طوسی و اشعار ناصرخسرو دله به این موضوع اشاره بیّه. قصیده‌ئون دماوندیهٔ ‌ملک‌الشعرای بهار هم مئروف هسته&lt;/ref&gt; دماوند چشمه‌ئون گرم‌او لاریجان، اسک و وانه هسته.&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتفاع===
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ منابع دیگه، از جومله پایگاه میلی داده‌ئون علوم زمین ایران و وب‌گائ رصدخنهٔ زمین ناسا، ارتیفاع ۵٬۶۷۰ میتر &lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ میتر &lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; ره برای قولهٔ این کوه حدس بزونه. دایرةالمعارف پارسی فهرستی شش موردی از ارتیفاع‌ئونی که برای این قله بمونه ره گانه که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ میتر رسنه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt;
طبق موحاسبه و تحقیق زمین‌شناسون آلمانی (ر. ک. به همین مقاله بخش آلمانی دله) &quot;ارتفاع خالص&quot; کوه دماوند یعنی از پایه تا قولّه  با ۴۷۰۰متر، [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند به موازات  [[کلیمانجارو]] اتا از بلن‌ترین &quot;کوه‌ئون منفرد&quot; جهون محسوب وانه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327637</id>
      <parentid>327632</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327632|327632]] از [[Special:Contributions/زبونبننبنبنمب|زبونبننبنبنمب]] ([[User talk:زبونبننبنبنمب|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36961" sha1="s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59" xml:space="preserve">[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دِماوَند''' اتا کوه هسته که [[مازرون]] دله دره که ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین [[تش فشون|تشفشون]] و آسیایِ گت‌ترین بٮستا تشفشونی [[چکل]] بشناسی وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه [[البرز|البرز رشته‌کوه]] میونه کته و مازرون جنوب دله و [[لاریجان بخش]]، [[آمل شهرستان|آمل شهرستون]] درون قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; صاف و آفتابی هوا  دله تهرون، ورامین و قم و همینتی مازرون دریای سواحل جه، وه ره بنشنه بدی‌یـِن.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; [[رینه]]، این کوه ره نزدیکترین شهر هسته. دماوند ۱ میرمای ۱۵۱۹ تبری به عنوان ایران ِاولین طبيعی اثر ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند، ایران اساطیر دله هم مطرح هسته و ونه شوهرت ویشته از هرچی به خاطر اینه که [[ضحاک]] ره اونجه بند هکشینه.&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt;  

== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتٮفاع===
منابع دماوند قایده ره هرکمین ات‌چی باتنه. درگاه ملی آمار رسماً ونه چکل بلندی ره ۵٬۶۱۰ مٮتر ثبت هاکرده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ علوم زمینِ پایگاه و [[ناسا]]یِ رصدخنه ونه إرتٮفاع ره ۵٬۶۷۰ مٮتر&lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ مٮتر  باتنه&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt;. اتا آلمانی زمین‌شناس گنه دماوند «خالص ارتٮفاع» یعنی پایه جه تا چکل، ۴۷۰۰ مٮتر وونه و [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند و [[کلیمانجارو]] دنیایِ گت‌ترین تک-تینار چکل هستنه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [https://web.archive.org/web/20090727194940/http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327642</id>
      <parentid>327637</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32257-20</username>
        <id>45503</id>
      </contributor>
      <comment>Henry the NIGGER slave</comment>
      <origin>327642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37979" sha1="kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دٚماٚٓوند،''' ۵۶۷۱الشی/متری اتا کوه هسته که [[مازرون|مازندروٚاٚٓئن]] دله دره که به عنوان ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیا گت‌ترین خاموش تشفشونی قله بشناسی‌یه وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه قسمت مرکزی رشته‌کوئ البرز مازرون جنوب دله و بخش لاریجان شهرستون آمل کینار قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; هوای صاف و آفتابی دله از تهرون، ورامین و قم و همینتی کرانه‌ئون مازرون دریا وانه وه ره ره بدی‌یـِن..&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; نزدیکترین شهر به این کوه رینه هسته. کوئ دماوند تاریخ 1میرمای 1519 تبری دله به عنوان ابلین اثر طبيعی ایران فهرست آثار میلی ایران دله ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند اساطیر ایران دله هم مطرح هسته و شوهرتش ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک (پادشائی ستمگر و ایژدیهافش) ونه دله بند دکشی‌‍یه بیّه&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt; آثار ادبی فارسی دله هم فراوون به این اسطوره و به طور کلی‌ته کوئ دماوند اشاره بیّه&lt;ref&gt;برای نمونه شاهنامهٔ فردوسی ،گرشاسپ‌ نامهٔ اسدی طوسی و اشعار ناصرخسرو دله به این موضوع اشاره بیّه. قصیده‌ئون دماوندیهٔ ‌ملک‌الشعرای بهار هم مئروف هسته&lt;/ref&gt; دماوند چشمه‌ئون گرم‌او لاریجان، اسک و وانه هسته.&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتفاع===
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ منابع دیگه، از جومله پایگاه میلی داده‌ئون علوم زمین ایران و وب‌گائ رصدخنهٔ زمین ناسا، ارتیفاع ۵٬۶۷۰ میتر &lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ میتر &lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; ره برای قولهٔ این کوه حدس بزونه. دایرةالمعارف پارسی فهرستی شش موردی از ارتیفاع‌ئونی که برای این قله بمونه ره گانه که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ میتر رسنه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt;
طبق موحاسبه و تحقیق زمین‌شناسون آلمانی (ر. ک. به همین مقاله بخش آلمانی دله) &quot;ارتفاع خالص&quot; کوه دماوند یعنی از پایه تا قولّه  با ۴۷۰۰متر، [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند به موازات  [[کلیمانجارو]] اتا از بلن‌ترین &quot;کوه‌ئون منفرد&quot; جهون محسوب وانه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327643</id>
      <parentid>327642</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327642|327642]] از [[Special:Contributions/~2026-32257-20|~2026-32257-20]] ([[User talk:~2026-32257-20|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36961" sha1="s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59" xml:space="preserve">[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دِماوَند''' اتا کوه هسته که [[مازرون]] دله دره که ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین [[تش فشون|تشفشون]] و آسیایِ گت‌ترین بٮستا تشفشونی [[چکل]] بشناسی وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه [[البرز|البرز رشته‌کوه]] میونه کته و مازرون جنوب دله و [[لاریجان بخش]]، [[آمل شهرستان|آمل شهرستون]] درون قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; صاف و آفتابی هوا  دله تهرون، ورامین و قم و همینتی مازرون دریای سواحل جه، وه ره بنشنه بدی‌یـِن.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; [[رینه]]، این کوه ره نزدیکترین شهر هسته. دماوند ۱ میرمای ۱۵۱۹ تبری به عنوان ایران ِاولین طبيعی اثر ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند، ایران اساطیر دله هم مطرح هسته و ونه شوهرت ویشته از هرچی به خاطر اینه که [[ضحاک]] ره اونجه بند هکشینه.&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt;  

== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتٮفاع===
منابع دماوند قایده ره هرکمین ات‌چی باتنه. درگاه ملی آمار رسماً ونه چکل بلندی ره ۵٬۶۱۰ مٮتر ثبت هاکرده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ علوم زمینِ پایگاه و [[ناسا]]یِ رصدخنه ونه إرتٮفاع ره ۵٬۶۷۰ مٮتر&lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ مٮتر  باتنه&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt;. اتا آلمانی زمین‌شناس گنه دماوند «خالص ارتٮفاع» یعنی پایه جه تا چکل، ۴۷۰۰ مٮتر وونه و [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند و [[کلیمانجارو]] دنیایِ گت‌ترین تک-تینار چکل هستنه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [https://web.archive.org/web/20090727194940/http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327647</id>
      <parentid>327643</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T21:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاشپی</username>
        <id>45505</id>
      </contributor>
      <comment>هنری مادر جنده برده نیگر</comment>
      <origin>327647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37979" sha1="kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دٚماٚٓوند،''' ۵۶۷۱الشی/متری اتا کوه هسته که [[مازرون|مازندروٚاٚٓئن]] دله دره که به عنوان ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیا گت‌ترین خاموش تشفشونی قله بشناسی‌یه وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه قسمت مرکزی رشته‌کوئ البرز مازرون جنوب دله و بخش لاریجان شهرستون آمل کینار قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; هوای صاف و آفتابی دله از تهرون، ورامین و قم و همینتی کرانه‌ئون مازرون دریا وانه وه ره ره بدی‌یـِن..&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; نزدیکترین شهر به این کوه رینه هسته. کوئ دماوند تاریخ 1میرمای 1519 تبری دله به عنوان ابلین اثر طبيعی ایران فهرست آثار میلی ایران دله ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند اساطیر ایران دله هم مطرح هسته و شوهرتش ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک (پادشائی ستمگر و ایژدیهافش) ونه دله بند دکشی‌‍یه بیّه&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt; آثار ادبی فارسی دله هم فراوون به این اسطوره و به طور کلی‌ته کوئ دماوند اشاره بیّه&lt;ref&gt;برای نمونه شاهنامهٔ فردوسی ،گرشاسپ‌ نامهٔ اسدی طوسی و اشعار ناصرخسرو دله به این موضوع اشاره بیّه. قصیده‌ئون دماوندیهٔ ‌ملک‌الشعرای بهار هم مئروف هسته&lt;/ref&gt; دماوند چشمه‌ئون گرم‌او لاریجان، اسک و وانه هسته.&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتفاع===
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ منابع دیگه، از جومله پایگاه میلی داده‌ئون علوم زمین ایران و وب‌گائ رصدخنهٔ زمین ناسا، ارتیفاع ۵٬۶۷۰ میتر &lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ میتر &lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; ره برای قولهٔ این کوه حدس بزونه. دایرةالمعارف پارسی فهرستی شش موردی از ارتیفاع‌ئونی که برای این قله بمونه ره گانه که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ میتر رسنه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt;
طبق موحاسبه و تحقیق زمین‌شناسون آلمانی (ر. ک. به همین مقاله بخش آلمانی دله) &quot;ارتفاع خالص&quot; کوه دماوند یعنی از پایه تا قولّه  با ۴۷۰۰متر، [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند به موازات  [[کلیمانجارو]] اتا از بلن‌ترین &quot;کوه‌ئون منفرد&quot; جهون محسوب وانه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327650</id>
      <parentid>327647</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T22:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>42720</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>اونچی که [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|گپ]]) دچی بی‌یه، دگارسته بیه همونتایی که [[User:HenryThe|HenryThe]] این ولگه دله، اواخر بنویشت بی‌یه.</comment>
      <origin>327643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36961" sha1="s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59" xml:space="preserve">[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دِماوَند''' اتا کوه هسته که [[مازرون]] دله دره که ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین [[تش فشون|تشفشون]] و آسیایِ گت‌ترین بٮستا تشفشونی [[چکل]] بشناسی وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه [[البرز|البرز رشته‌کوه]] میونه کته و مازرون جنوب دله و [[لاریجان بخش]]، [[آمل شهرستان|آمل شهرستون]] درون قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; صاف و آفتابی هوا  دله تهرون، ورامین و قم و همینتی مازرون دریای سواحل جه، وه ره بنشنه بدی‌یـِن.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; [[رینه]]، این کوه ره نزدیکترین شهر هسته. دماوند ۱ میرمای ۱۵۱۹ تبری به عنوان ایران ِاولین طبيعی اثر ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند، ایران اساطیر دله هم مطرح هسته و ونه شوهرت ویشته از هرچی به خاطر اینه که [[ضحاک]] ره اونجه بند هکشینه.&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt;  

== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتٮفاع===
منابع دماوند قایده ره هرکمین ات‌چی باتنه. درگاه ملی آمار رسماً ونه چکل بلندی ره ۵٬۶۱۰ مٮتر ثبت هاکرده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ علوم زمینِ پایگاه و [[ناسا]]یِ رصدخنه ونه إرتٮفاع ره ۵٬۶۷۰ مٮتر&lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ مٮتر  باتنه&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt;. اتا آلمانی زمین‌شناس گنه دماوند «خالص ارتٮفاع» یعنی پایه جه تا چکل، ۴۷۰۰ مٮتر وونه و [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند و [[کلیمانجارو]] دنیایِ گت‌ترین تک-تینار چکل هستنه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [https://web.archive.org/web/20090727194940/http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327654</id>
      <parentid>327650</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T22:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاشپی</username>
        <id>45505</id>
      </contributor>
      <comment>Yo NDG u a NIGGER</comment>
      <origin>327654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37979" sha1="kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دٚماٚٓوند،''' ۵۶۷۱الشی/متری اتا کوه هسته که [[مازرون|مازندروٚاٚٓئن]] دله دره که به عنوان ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیا گت‌ترین خاموش تشفشونی قله بشناسی‌یه وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه قسمت مرکزی رشته‌کوئ البرز مازرون جنوب دله و بخش لاریجان شهرستون آمل کینار قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; هوای صاف و آفتابی دله از تهرون، ورامین و قم و همینتی کرانه‌ئون مازرون دریا وانه وه ره ره بدی‌یـِن..&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; نزدیکترین شهر به این کوه رینه هسته. کوئ دماوند تاریخ 1میرمای 1519 تبری دله به عنوان ابلین اثر طبيعی ایران فهرست آثار میلی ایران دله ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند اساطیر ایران دله هم مطرح هسته و شوهرتش ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک (پادشائی ستمگر و ایژدیهافش) ونه دله بند دکشی‌‍یه بیّه&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt; آثار ادبی فارسی دله هم فراوون به این اسطوره و به طور کلی‌ته کوئ دماوند اشاره بیّه&lt;ref&gt;برای نمونه شاهنامهٔ فردوسی ،گرشاسپ‌ نامهٔ اسدی طوسی و اشعار ناصرخسرو دله به این موضوع اشاره بیّه. قصیده‌ئون دماوندیهٔ ‌ملک‌الشعرای بهار هم مئروف هسته&lt;/ref&gt; دماوند چشمه‌ئون گرم‌او لاریجان، اسک و وانه هسته.&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتفاع===
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ منابع دیگه، از جومله پایگاه میلی داده‌ئون علوم زمین ایران و وب‌گائ رصدخنهٔ زمین ناسا، ارتیفاع ۵٬۶۷۰ میتر &lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ میتر &lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; ره برای قولهٔ این کوه حدس بزونه. دایرةالمعارف پارسی فهرستی شش موردی از ارتیفاع‌ئونی که برای این قله بمونه ره گانه که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ میتر رسنه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt;
طبق موحاسبه و تحقیق زمین‌شناسون آلمانی (ر. ک. به همین مقاله بخش آلمانی دله) &quot;ارتفاع خالص&quot; کوه دماوند یعنی از پایه تا قولّه  با ۴۷۰۰متر، [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند به موازات  [[کلیمانجارو]] اتا از بلن‌ترین &quot;کوه‌ئون منفرد&quot; جهون محسوب وانه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327676</id>
      <parentid>327654</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327654|327654]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36961" sha1="s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59" xml:space="preserve">[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دِماوَند''' اتا کوه هسته که [[مازرون]] دله دره که ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین [[تش فشون|تشفشون]] و آسیایِ گت‌ترین بٮستا تشفشونی [[چکل]] بشناسی وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه [[البرز|البرز رشته‌کوه]] میونه کته و مازرون جنوب دله و [[لاریجان بخش]]، [[آمل شهرستان|آمل شهرستون]] درون قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; صاف و آفتابی هوا  دله تهرون، ورامین و قم و همینتی مازرون دریای سواحل جه، وه ره بنشنه بدی‌یـِن.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; [[رینه]]، این کوه ره نزدیکترین شهر هسته. دماوند ۱ میرمای ۱۵۱۹ تبری به عنوان ایران ِاولین طبيعی اثر ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند، ایران اساطیر دله هم مطرح هسته و ونه شوهرت ویشته از هرچی به خاطر اینه که [[ضحاک]] ره اونجه بند هکشینه.&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt;  

== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتٮفاع===
منابع دماوند قایده ره هرکمین ات‌چی باتنه. درگاه ملی آمار رسماً ونه چکل بلندی ره ۵٬۶۱۰ مٮتر ثبت هاکرده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ علوم زمینِ پایگاه و [[ناسا]]یِ رصدخنه ونه إرتٮفاع ره ۵٬۶۷۰ مٮتر&lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ مٮتر  باتنه&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt;. اتا آلمانی زمین‌شناس گنه دماوند «خالص ارتٮفاع» یعنی پایه جه تا چکل، ۴۷۰۰ مٮتر وونه و [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند و [[کلیمانجارو]] دنیایِ گت‌ترین تک-تینار چکل هستنه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [https://web.archive.org/web/20090727194940/http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327678</id>
      <parentid>327676</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T08:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>زبنبننبننب</username>
        <id>45513</id>
      </contributor>
      <comment>۵۶۷۱m</comment>
      <origin>327678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37979" sha1="kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دٚماٚٓوند،''' ۵۶۷۱الشی/متری اتا کوه هسته که [[مازرون|مازندروٚاٚٓئن]] دله دره که به عنوان ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیا گت‌ترین خاموش تشفشونی قله بشناسی‌یه وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه قسمت مرکزی رشته‌کوئ البرز مازرون جنوب دله و بخش لاریجان شهرستون آمل کینار قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; هوای صاف و آفتابی دله از تهرون، ورامین و قم و همینتی کرانه‌ئون مازرون دریا وانه وه ره ره بدی‌یـِن..&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; نزدیکترین شهر به این کوه رینه هسته. کوئ دماوند تاریخ 1میرمای 1519 تبری دله به عنوان ابلین اثر طبيعی ایران فهرست آثار میلی ایران دله ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند اساطیر ایران دله هم مطرح هسته و شوهرتش ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک (پادشائی ستمگر و ایژدیهافش) ونه دله بند دکشی‌‍یه بیّه&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt; آثار ادبی فارسی دله هم فراوون به این اسطوره و به طور کلی‌ته کوئ دماوند اشاره بیّه&lt;ref&gt;برای نمونه شاهنامهٔ فردوسی ،گرشاسپ‌ نامهٔ اسدی طوسی و اشعار ناصرخسرو دله به این موضوع اشاره بیّه. قصیده‌ئون دماوندیهٔ ‌ملک‌الشعرای بهار هم مئروف هسته&lt;/ref&gt; دماوند چشمه‌ئون گرم‌او لاریجان، اسک و وانه هسته.&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتفاع===
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ منابع دیگه، از جومله پایگاه میلی داده‌ئون علوم زمین ایران و وب‌گائ رصدخنهٔ زمین ناسا، ارتیفاع ۵٬۶۷۰ میتر &lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ میتر &lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; ره برای قولهٔ این کوه حدس بزونه. دایرةالمعارف پارسی فهرستی شش موردی از ارتیفاع‌ئونی که برای این قله بمونه ره گانه که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ میتر رسنه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt;
طبق موحاسبه و تحقیق زمین‌شناسون آلمانی (ر. ک. به همین مقاله بخش آلمانی دله) &quot;ارتفاع خالص&quot; کوه دماوند یعنی از پایه تا قولّه  با ۴۷۰۰متر، [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند به موازات  [[کلیمانجارو]] اتا از بلن‌ترین &quot;کوه‌ئون منفرد&quot; جهون محسوب وانه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327679</id>
      <parentid>327678</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T08:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>زبنبننبننب</username>
        <id>45513</id>
      </contributor>
      <comment>5671m</comment>
      <origin>327679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37983" sha1="dbm6vqgvk1hw5lhpqchyhostmhemo44" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دٚماٚٓوند،''' ۵۶۷۱الشی/متری اتا کوه هیسهته که [[مازرون|مازندروٚاٚٓئن]] دله دره که به عنوان ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیا گت‌ترین خاموش تشفشونی قله بشناسی‌یه وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه قسمت مرکزی رشته‌کوئ البرز مازرون جنوب دله و بخش لاریجان شهرستون آمل کینار قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; هوای صاف و آفتابی دله از تهرون، ورامین و قم و همینتی کرانه‌ئون مازرون دریا وانه وه ره ره بدی‌یـِن..&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; نزدیکترین شهر به این کوه رینه هسته. کوئ دماوند تاریخ 1میرمای 1519 تبری دله به عنوان ابلین اثر طبيعی ایران فهرست آثار میلی ایران دله ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند اساطیر ایران دله هم مطرح هسته و شوهرتش ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک (پادشائی ستمگر و ایژدیهافش) ونه دله بند دکشی‌‍یه بیّه&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt; آثار ادبی فارسی دله هم فراوون به این اسطوره و به طور کلی‌ته کوئ دماوند اشاره بیّه&lt;ref&gt;برای نمونه شاهنامهٔ فردوسی ،گرشاسپ‌ نامهٔ اسدی طوسی و اشعار ناصرخسرو دله به این موضوع اشاره بیّه. قصیده‌ئون دماوندیهٔ ‌ملک‌الشعرای بهار هم مئروف هسته&lt;/ref&gt; دماوند چشمه‌ئون گرم‌او لاریجان، اسک و وانه هسته.&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتفاع===
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ منابع دیگه، از جومله پایگاه میلی داده‌ئون علوم زمین ایران و وب‌گائ رصدخنهٔ زمین ناسا، ارتیفاع ۵٬۶۷۰ میتر &lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ میتر &lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; ره برای قولهٔ این کوه حدس بزونه. دایرةالمعارف پارسی فهرستی شش موردی از ارتیفاع‌ئونی که برای این قله بمونه ره گانه که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ میتر رسنه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt;
طبق موحاسبه و تحقیق زمین‌شناسون آلمانی (ر. ک. به همین مقاله بخش آلمانی دله) &quot;ارتفاع خالص&quot; کوه دماوند یعنی از پایه تا قولّه  با ۴۷۰۰متر، [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند به موازات  [[کلیمانجارو]] اتا از بلن‌ترین &quot;کوه‌ئون منفرد&quot; جهون محسوب وانه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>dbm6vqgvk1hw5lhpqchyhostmhemo44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327684</id>
      <parentid>327679</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T10:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327679|327679]] از [[Special:Contributions/زبنبننبننب|زبنبننبننب]] ([[User talk:زبنبننبننب|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37979" sha1="kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دٚماٚٓوند،''' ۵۶۷۱الشی/متری اتا کوه هسته که [[مازرون|مازندروٚاٚٓئن]] دله دره که به عنوان ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیا گت‌ترین خاموش تشفشونی قله بشناسی‌یه وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه قسمت مرکزی رشته‌کوئ البرز مازرون جنوب دله و بخش لاریجان شهرستون آمل کینار قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; هوای صاف و آفتابی دله از تهرون، ورامین و قم و همینتی کرانه‌ئون مازرون دریا وانه وه ره ره بدی‌یـِن..&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; نزدیکترین شهر به این کوه رینه هسته. کوئ دماوند تاریخ 1میرمای 1519 تبری دله به عنوان ابلین اثر طبيعی ایران فهرست آثار میلی ایران دله ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند اساطیر ایران دله هم مطرح هسته و شوهرتش ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک (پادشائی ستمگر و ایژدیهافش) ونه دله بند دکشی‌‍یه بیّه&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt; آثار ادبی فارسی دله هم فراوون به این اسطوره و به طور کلی‌ته کوئ دماوند اشاره بیّه&lt;ref&gt;برای نمونه شاهنامهٔ فردوسی ،گرشاسپ‌ نامهٔ اسدی طوسی و اشعار ناصرخسرو دله به این موضوع اشاره بیّه. قصیده‌ئون دماوندیهٔ ‌ملک‌الشعرای بهار هم مئروف هسته&lt;/ref&gt; دماوند چشمه‌ئون گرم‌او لاریجان، اسک و وانه هسته.&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتفاع===
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ منابع دیگه، از جومله پایگاه میلی داده‌ئون علوم زمین ایران و وب‌گائ رصدخنهٔ زمین ناسا، ارتیفاع ۵٬۶۷۰ میتر &lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ میتر &lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; ره برای قولهٔ این کوه حدس بزونه. دایرةالمعارف پارسی فهرستی شش موردی از ارتیفاع‌ئونی که برای این قله بمونه ره گانه که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ میتر رسنه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt;
طبق موحاسبه و تحقیق زمین‌شناسون آلمانی (ر. ک. به همین مقاله بخش آلمانی دله) &quot;ارتفاع خالص&quot; کوه دماوند یعنی از پایه تا قولّه  با ۴۷۰۰متر، [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند به موازات  [[کلیمانجارو]] اتا از بلن‌ترین &quot;کوه‌ئون منفرد&quot; جهون محسوب وانه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>kj1n47zmr3hl32y1f887odwy386ymn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327685</id>
      <parentid>327684</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T10:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327678|327678]] از [[Special:Contributions/زبنبننبننب|زبنبننبننب]] ([[User talk:زبنبننبننب|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36961" sha1="s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59" xml:space="preserve">[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دِماوَند''' اتا کوه هسته که [[مازرون]] دله دره که ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین [[تش فشون|تشفشون]] و آسیایِ گت‌ترین بٮستا تشفشونی [[چکل]] بشناسی وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه [[البرز|البرز رشته‌کوه]] میونه کته و مازرون جنوب دله و [[لاریجان بخش]]، [[آمل شهرستان|آمل شهرستون]] درون قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; صاف و آفتابی هوا  دله تهرون، ورامین و قم و همینتی مازرون دریای سواحل جه، وه ره بنشنه بدی‌یـِن.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; [[رینه]]، این کوه ره نزدیکترین شهر هسته. دماوند ۱ میرمای ۱۵۱۹ تبری به عنوان ایران ِاولین طبيعی اثر ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند، ایران اساطیر دله هم مطرح هسته و ونه شوهرت ویشته از هرچی به خاطر اینه که [[ضحاک]] ره اونجه بند هکشینه.&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt;  

== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتٮفاع===
منابع دماوند قایده ره هرکمین ات‌چی باتنه. درگاه ملی آمار رسماً ونه چکل بلندی ره ۵٬۶۱۰ مٮتر ثبت هاکرده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ علوم زمینِ پایگاه و [[ناسا]]یِ رصدخنه ونه إرتٮفاع ره ۵٬۶۷۰ مٮتر&lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ مٮتر  باتنه&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt;. اتا آلمانی زمین‌شناس گنه دماوند «خالص ارتٮفاع» یعنی پایه جه تا چکل، ۴۷۰۰ مٮتر وونه و [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند و [[کلیمانجارو]] دنیایِ گت‌ترین تک-تینار چکل هستنه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [https://web.archive.org/web/20090727194940/http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>علم کوه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4325</id>
    <revision>
      <id>327628</id>
      <parentid>327524</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>زبونبننبنبنمب</username>
        <id>45502</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|علٚم ‌کوٚه]]
علٚم کوٚه کوهی با ارتیفاع قوله ۴۸۵۰ مٚتر هسته که منطقه سلیمان تخت دله دره گ گیلک/دیلمی مردم نماد ایسه و شهسوار گ ای کوه اینو شاهرستوان میانه گیلکه مثل کلاردشت و قزوین و طالقان ای قوله دیمه.
قولّه علم کوه بعد از قولّه دماوند دیّـُمین گت قولـّه ئیران هسته. 
ویشته شوهرت این قله به خاطر دیواره‌ئئ هسته که دامنه شومالی وه دره و دارای فنی‌ترین و سخت‌ترین مسیرای سنگنوردی و دیواره‌نوردی ئیران هسته. 
این منطقه شهسوار شاهرستات میان هسته. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوئون هسته. 
جبهه شومالی این قله دله دیواره‌ئی به طول ۶۵۰ میتر وجود دانّه که اتا از زیباترین و موشکل‌ترین دیواره‌ئون دونیا به شومار اِنِه

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327630</id>
      <parentid>327628</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327628|327628]] از [[Special:Contributions/زبونبننبنبنمب|زبونبننبنبنمب]] ([[User talk:زبونبننبنبنمب|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|قلهٔ علم‌کوه]]
[[پرونده:myalamkooh.jpg|left]]
'''علم‌کوه''' اتا مازرون دله‌یِ کوه هسته که ونه چکل بلندی تا ۴۸۵۰ متر جه رسنه و تخت سلیمون منطقه دله دره.
علم‌کوه، [[دماوند]] په، ایران و مازرونِ دومین بلند چکل ره دارنه.
[[رودبارک]] و [[کلاردشت]] نزدیکترین شهرون به این منطقه هسنه که [[مازرون]] اوستان دله درنه. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوهون هسته. 
ونه سر کوهنوردی خله بدجور-بچم هسته و خار-خار کوه‌نوردونِ هِداری هسته.

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327631</id>
      <parentid>327630</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>زبونبننبنبنمب</username>
        <id>45502</id>
      </contributor>
      <comment>جؤٚر/جور</comment>
      <origin>327631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|علٚم ‌کوٚه]]
علٚم کوٚه کوهی با ارتیفاع قوله ۴۸۵۰ مٚتر هسته که منطقه سلیمان تخت دله دره گ گیلک/دیلمی مردم نماد ایسه و شهسوار گ ای کوه اینو شاهرستوان میانه گیلکه مثل کلاردشت و قزوین و طالقان ای قوله دیمه.
قولّه علم کوه بعد از قولّه دماوند دیّـُمین گت قولـّه ئیران هسته. 
ویشته شوهرت این قله به خاطر دیواره‌ئئ هسته که دامنه شومالی وه دره و دارای فنی‌ترین و سخت‌ترین مسیرای سنگنوردی و دیواره‌نوردی ئیران هسته. 
این منطقه شهسوار شاهرستات میان هسته. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوئون هسته. 
جبهه شومالی این قله دله دیواره‌ئی به طول ۶۵۰ میتر وجود دانّه که اتا از زیباترین و موشکل‌ترین دیواره‌ئون دونیا به شومار اِنِه

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327636</id>
      <parentid>327631</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327631|327631]] از [[Special:Contributions/زبونبننبنبنمب|زبونبننبنبنمب]] ([[User talk:زبونبننبنبنمب|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|قلهٔ علم‌کوه]]
[[پرونده:myalamkooh.jpg|left]]
'''علم‌کوه''' اتا مازرون دله‌یِ کوه هسته که ونه چکل بلندی تا ۴۸۵۰ متر جه رسنه و تخت سلیمون منطقه دله دره.
علم‌کوه، [[دماوند]] په، ایران و مازرونِ دومین بلند چکل ره دارنه.
[[رودبارک]] و [[کلاردشت]] نزدیکترین شهرون به این منطقه هسنه که [[مازرون]] اوستان دله درنه. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوهون هسته. 
ونه سر کوهنوردی خله بدجور-بچم هسته و خار-خار کوه‌نوردونِ هِداری هسته.

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327640</id>
      <parentid>327636</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32257-20</username>
        <id>45503</id>
      </contributor>
      <comment>گیلک/دیلمی نماد ایسه د ای کوه ته ی جنده ماعر هنری، ادیت بعدی بزنی کل خاندانت جندس</comment>
      <origin>327640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|علٚم ‌کوٚه]]
علٚم کوٚه کوهی با ارتیفاع قوله ۴۸۵۰ مٚتر هسته که منطقه سلیمان تخت دله دره گ گیلک/دیلمی مردم نماد ایسه و شهسوار گ ای کوه اینو شاهرستوان میانه گیلکه مثل کلاردشت و قزوین و طالقان ای قوله دیمه.
قولّه علم کوه بعد از قولّه دماوند دیّـُمین گت قولـّه ئیران هسته. 
ویشته شوهرت این قله به خاطر دیواره‌ئئ هسته که دامنه شومالی وه دره و دارای فنی‌ترین و سخت‌ترین مسیرای سنگنوردی و دیواره‌نوردی ئیران هسته. 
این منطقه شهسوار شاهرستات میان هسته. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوئون هسته. 
جبهه شومالی این قله دله دیواره‌ئی به طول ۶۵۰ میتر وجود دانّه که اتا از زیباترین و موشکل‌ترین دیواره‌ئون دونیا به شومار اِنِه

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327641</id>
      <parentid>327640</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327640|327640]] از [[Special:Contributions/~2026-32257-20|~2026-32257-20]] ([[User talk:~2026-32257-20|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|قلهٔ علم‌کوه]]
[[پرونده:myalamkooh.jpg|left]]
'''علم‌کوه''' اتا مازرون دله‌یِ کوه هسته که ونه چکل بلندی تا ۴۸۵۰ متر جه رسنه و تخت سلیمون منطقه دله دره.
علم‌کوه، [[دماوند]] په، ایران و مازرونِ دومین بلند چکل ره دارنه.
[[رودبارک]] و [[کلاردشت]] نزدیکترین شهرون به این منطقه هسنه که [[مازرون]] اوستان دله درنه. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوهون هسته. 
ونه سر کوهنوردی خله بدجور-بچم هسته و خار-خار کوه‌نوردونِ هِداری هسته.

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327644</id>
      <parentid>327641</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32257-20</username>
        <id>45503</id>
      </contributor>
      <comment>ماعرت جندس هنری بدبخت</comment>
      <origin>327644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|علٚم ‌کوٚه]]
علٚم کوٚه کوهی با ارتیفاع قوله ۴۸۵۰ مٚتر هسته که منطقه سلیمان تخت دله دره گ گیلک/دیلمی مردم نماد ایسه و شهسوار گ ای کوه اینو شاهرستوان میانه گیلکه مثل کلاردشت و قزوین و طالقان ای قوله دیمه.
قولّه علم کوه بعد از قولّه دماوند دیّـُمین گت قولـّه ئیران هسته. 
ویشته شوهرت این قله به خاطر دیواره‌ئئ هسته که دامنه شومالی وه دره و دارای فنی‌ترین و سخت‌ترین مسیرای سنگنوردی و دیواره‌نوردی ئیران هسته. 
این منطقه شهسوار شاهرستات میان هسته. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوئون هسته. 
جبهه شومالی این قله دله دیواره‌ئی به طول ۶۵۰ میتر وجود دانّه که اتا از زیباترین و موشکل‌ترین دیواره‌ئون دونیا به شومار اِنِه

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327645</id>
      <parentid>327644</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327644|327644]] از [[Special:Contributions/~2026-32257-20|~2026-32257-20]] ([[User talk:~2026-32257-20|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|قلهٔ علم‌کوه]]
[[پرونده:myalamkooh.jpg|left]]
'''علم‌کوه''' اتا مازرون دله‌یِ کوه هسته که ونه چکل بلندی تا ۴۸۵۰ متر جه رسنه و تخت سلیمون منطقه دله دره.
علم‌کوه، [[دماوند]] په، ایران و مازرونِ دومین بلند چکل ره دارنه.
[[رودبارک]] و [[کلاردشت]] نزدیکترین شهرون به این منطقه هسنه که [[مازرون]] اوستان دله درنه. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوهون هسته. 
ونه سر کوهنوردی خله بدجور-بچم هسته و خار-خار کوه‌نوردونِ هِداری هسته.

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327648</id>
      <parentid>327645</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T21:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاشپی</username>
        <id>45505</id>
      </contributor>
      <comment>گیلٚکه</comment>
      <origin>327648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|علٚم ‌کوٚه]]
علٚم کوٚه کوهی با ارتیفاع قوله ۴۸۵۰ مٚتر هسته که منطقه سلیمان تخت دله دره گ گیلک/دیلمی مردم نماد ایسه و شهسوار گ ای کوه اینو شاهرستوان میانه گیلکه مثل کلاردشت و قزوین و طالقان ای قوله دیمه.
قولّه علم کوه بعد از قولّه دماوند دیّـُمین گت قولـّه ئیران هسته. 
ویشته شوهرت این قله به خاطر دیواره‌ئئ هسته که دامنه شومالی وه دره و دارای فنی‌ترین و سخت‌ترین مسیرای سنگنوردی و دیواره‌نوردی ئیران هسته. 
این منطقه شهسوار شاهرستات میان هسته. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوئون هسته. 
جبهه شومالی این قله دله دیواره‌ئی به طول ۶۵۰ میتر وجود دانّه که اتا از زیباترین و موشکل‌ترین دیواره‌ئون دونیا به شومار اِنِه

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327652</id>
      <parentid>327648</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T22:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>42720</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>اونچی که [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|گپ]]) دچی بی‌یه، دگارسته بیه همونتایی که [[User:HenryThe|HenryThe]] این ولگه دله، اواخر بنویشت بی‌یه.</comment>
      <origin>327645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|قلهٔ علم‌کوه]]
[[پرونده:myalamkooh.jpg|left]]
'''علم‌کوه''' اتا مازرون دله‌یِ کوه هسته که ونه چکل بلندی تا ۴۸۵۰ متر جه رسنه و تخت سلیمون منطقه دله دره.
علم‌کوه، [[دماوند]] په، ایران و مازرونِ دومین بلند چکل ره دارنه.
[[رودبارک]] و [[کلاردشت]] نزدیکترین شهرون به این منطقه هسنه که [[مازرون]] اوستان دله درنه. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوهون هسته. 
ونه سر کوهنوردی خله بدجور-بچم هسته و خار-خار کوه‌نوردونِ هِداری هسته.

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327655</id>
      <parentid>327652</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T22:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>گشتاشپی</username>
        <id>45505</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|علٚم ‌کوٚه]]
علٚم کوٚه کوهی با ارتیفاع قوله ۴۸۵۰ مٚتر هسته که منطقه سلیمان تخت دله دره گ گیلک/دیلمی مردم نماد ایسه و شهسوار گ ای کوه اینو شاهرستوان میانه گیلکه مثل کلاردشت و قزوین و طالقان ای قوله دیمه.
قولّه علم کوه بعد از قولّه دماوند دیّـُمین گت قولـّه ئیران هسته. 
ویشته شوهرت این قله به خاطر دیواره‌ئئ هسته که دامنه شومالی وه دره و دارای فنی‌ترین و سخت‌ترین مسیرای سنگنوردی و دیواره‌نوردی ئیران هسته. 
این منطقه شهسوار شاهرستات میان هسته. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوئون هسته. 
جبهه شومالی این قله دله دیواره‌ئی به طول ۶۵۰ میتر وجود دانّه که اتا از زیباترین و موشکل‌ترین دیواره‌ئون دونیا به شومار اِنِه

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327675</id>
      <parentid>327655</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327655|327655]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|قلهٔ علم‌کوه]]
[[پرونده:myalamkooh.jpg|left]]
'''علم‌کوه''' اتا مازرون دله‌یِ کوه هسته که ونه چکل بلندی تا ۴۸۵۰ متر جه رسنه و تخت سلیمون منطقه دله دره.
علم‌کوه، [[دماوند]] په، ایران و مازرونِ دومین بلند چکل ره دارنه.
[[رودبارک]] و [[کلاردشت]] نزدیکترین شهرون به این منطقه هسنه که [[مازرون]] اوستان دله درنه. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوهون هسته. 
ونه سر کوهنوردی خله بدجور-بچم هسته و خار-خار کوه‌نوردونِ هِداری هسته.

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327680</id>
      <parentid>327675</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T08:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>زبنبننبننب</username>
        <id>45513</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|علٚم ‌کوٚه]]
علٚم کوٚه کوهی با ارتیفاع قوله ۴۸۵۰ مٚتر هسته که منطقه سلیمان تخت دله دره گ گیلک/دیلمی مردم نماد ایسه و شهسوار گ ای کوه اینو شاهرستوان میانه گیلکه مثل کلاردشت و قزوین و طالقان ای قوله دیمه.
قولّه علم کوه بعد از قولّه دماوند دیّـُمین گت قولـّه ئیران هسته. 
ویشته شوهرت این قله به خاطر دیواره‌ئئ هسته که دامنه شومالی وه دره و دارای فنی‌ترین و سخت‌ترین مسیرای سنگنوردی و دیواره‌نوردی ئیران هسته. 
این منطقه شهسوار شاهرستات میان هسته. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوئون هسته. 
جبهه شومالی این قله دله دیواره‌ئی به طول ۶۵۰ میتر وجود دانّه که اتا از زیباترین و موشکل‌ترین دیواره‌ئون دونیا به شومار اِنِه

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327686</id>
      <parentid>327680</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T10:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327680|327680]] از [[Special:Contributions/زبنبننبننب|زبنبننبننب]] ([[User talk:زبنبننبننب|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|قلهٔ علم‌کوه]]
[[پرونده:myalamkooh.jpg|left]]
'''علم‌کوه''' اتا مازرون دله‌یِ کوه هسته که ونه چکل بلندی تا ۴۸۵۰ متر جه رسنه و تخت سلیمون منطقه دله دره.
علم‌کوه، [[دماوند]] په، ایران و مازرونِ دومین بلند چکل ره دارنه.
[[رودبارک]] و [[کلاردشت]] نزدیکترین شهرون به این منطقه هسنه که [[مازرون]] اوستان دله درنه. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوهون هسته. 
ونه سر کوهنوردی خله بدجور-بچم هسته و خار-خار کوه‌نوردونِ هِداری هسته.

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسکاتلند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9235</id>
    <revision>
      <id>327661</id>
      <parentid>327509</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xmzjddjjddje</username>
        <id>45510</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="c0pbdxjjyy9et8epw5ayp5g1rr3uavb" xml:space="preserve">
{{جعبه اطلاعات کشور
|نام اصلی = Scotland
|نام فارسی رسمی = اسکاتلند
|نام عادی = اسکاتلند
|تصویر پرچم = Flag of Scotland.svg
|تصویر نشان ملی =  Royal Standard of Scotland.svg
|شعار ملی = دفاع سه تلاش کامبه، خدا مه جه دفاع هاکِن
|سرود ملی =  اسکاتلند گُله، اسکاتلند دلاوره
|نقشه = Scotland in the UK and Europe.svg|thumb|200px
|پایتخت = [[ادینبورگ]] |latd=55|latm=57|latNS=N|longd=3|longm=12|longEW=W
|بزرگ‌ترین شهر = [[گلاسگو]]
|زبان رسمی = [[اسکاتس]]
|نوع حکومت = مشروطه سلطنت
|نوع حاکمان = • [[ملکه]]{{سخ}}• وزیر{{سخ}}• [[نخست‌وزیر]]
|نام حاکمان = [[الیزابت دوم]]{{سخ}}[[آلکس ساموند]]{{سخ}}[[دیوید کامرون]]
|نحوه تشکیل = 
|موارد منجر به تشکیل =
|تاریخ تشکیل =
|مساحت =  ۷۸,۷۷۲
|رتبه مساحت = نامعلوم
|درصد آبها =  
|سال براورد جمعیت = [[۲۰۰۷ (میلادی)|۲۰۰۷]]
|جمعیت = ۵,۲۵۴,۸۰۰&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-18278974|title=Scottish population reaches record high|publisher=BBC|date= 31 May 2012|accessdate=31 May 2012}}&lt;/ref&gt;
|رتبه جمعیت = نامعلوم
|تراکم جمعیت = ۶۵
|رتبه تراکم جمعیت = نامعلوم
|سال تولید ناخالص داخلی =
|تولید ناخالص داخلی =
|رتبه تولید ناخالص داخلی =
|سرانه تولید ناخالص داخلی =
|رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =
|سال شاخص توسعه انسانی =
|شاخص توسعه انسانی =
|رتبه شاخص توسعه انسانی =
|وضع شاخص توسعه انسانی =
|واحد پول = [[پوند]]
|کد واحد پول = GBP
|منطقه زمانی = GMT
|منطقه زمانی تابستانی = BST
|utc = 0
|dst = +1
|کد بین‌المللی خودرو =  
|دامنه اینترنتی = {{چر}}[[.uk]]
|پیش‌شماره تلفنی = ۴۴
|}}

'''اسکاتلن''' اتا خودمختار بخش هسته که [[بریتانیا]]ی ِشمالی نیمه دله دره و [[اروپا]]ی ِشمال‌غرب کَفِنه. این کشور [[انگلیس]]، [[ولز]] و [[شمالی ایرلند]] هِمراهی جه [[بریتانیا]] ره سازِنه. 

اسکاتلند ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر جمعیت دانّه و [[اسکاتس]] هم این منطقه‌ی ِمله‌یی زوونون هَستنه.

== اسکاتلند ِمهم شهرون ==
* [[گلاسگو]]
* [[ادینبورگ]]
* [[ابردین]]
* [[پرث]]
* [[استیرلینگ]]
* [[اینورنس]]
* [[داندی]]
* [[سنت اندروز]]

== پیوند به بیرون ==
{{تلمبار-رج|Scotland}}

== منابع ==
{{پانویس}}
Wikipedia contributors, &quot;Scotland,&quot; Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Scotland&amp;oldid=201785455

{{بریتانیا شهرون}}
{{ناتو}}

[[رج:اسکاتلند| ]]
[[رج:بریتانیا]]
[[رج:اروپا کشورون]]
[[رج:ناتو]]</text>
      <sha1>c0pbdxjjyy9et8epw5ayp5g1rr3uavb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327666</id>
      <parentid>327661</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T05:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrinko</username>
        <id>38274</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327661|327661]] از [[Special:Contributions/Xmzjddjjddje|Xmzjddjjddje]] ([[User talk:Xmzjddjjddje|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="6j56qizngho1um66t8qn446ts2hg50y" xml:space="preserve">{{coord|55|57|N|3|12|W|type:country|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور
|نام اصلی = Alba / Scotland
|نام فارسی رسمی = اسکاتلند
|نام عادی = اسکاتلند
|تصویر پرچم = Flag of Scotland.svg
|تصویر نشان ملی =  Royal Standard of Scotland.svg
|شعار ملی = دفاع سه تلاش کامبه، خدا مه جه دفاع هاکِن
|سرود ملی =  اسکاتلند گُله، اسکاتلند دلاوره
|نقشه = Scotland in the UK and Europe.svg|thumb|200px
|پایتخت = [[ادینبورگ]] |latd=55|latm=57|latNS=N|longd=3|longm=12|longEW=W
|بزرگ‌ترین شهر = [[گلاسگو]]
|زبان رسمی = [[انگلیسی]]، [[گیلیک]]، [[اسکاتس]]
|نوع حکومت = مشروطه سلطنت
|نوع حاکمان = • [[ملکه]]{{سخ}}• وزیر{{سخ}}• [[نخست‌وزیر]]
|نام حاکمان = [[الیزابت دوم]]{{سخ}}[[آلکس ساموند]]{{سخ}}[[دیوید کامرون]]
|نحوه تشکیل = 
|موارد منجر به تشکیل =
|تاریخ تشکیل =
|مساحت =  ۷۸,۷۷۲
|رتبه مساحت = نامعلوم
|درصد آبها =  
|سال براورد جمعیت = [[۲۰۰۷ (میلادی)|۲۰۰۷]]
|جمعیت = ۵,۲۵۴,۸۰۰&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-18278974|title=Scottish population reaches record high|publisher=BBC|date= 31 May 2012|accessdate=31 May 2012}}&lt;/ref&gt;
|رتبه جمعیت = نامعلوم
|تراکم جمعیت = ۶۵
|رتبه تراکم جمعیت = نامعلوم
|سال تولید ناخالص داخلی =
|تولید ناخالص داخلی =
|رتبه تولید ناخالص داخلی =
|سرانه تولید ناخالص داخلی =
|رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =
|سال شاخص توسعه انسانی =
|شاخص توسعه انسانی =
|رتبه شاخص توسعه انسانی =
|وضع شاخص توسعه انسانی =
|واحد پول = [[پوند]]
|کد واحد پول = GBP
|منطقه زمانی = GMT
|منطقه زمانی تابستانی = BST
|utc = 0
|dst = +1
|کد بین‌المللی خودرو =  
|دامنه اینترنتی = {{چر}}[[.uk]]
|پیش‌شماره تلفنی = ۴۴
|}}

'''اسکاتلند''' (انگلیسی جه: ''Scotland''، [[گالیک]] جه: ''Alba'') اتا خودمختار بخش هسته که [[بریتانیا]]ی ِشمالی نیمه دله دره و [[اروپا]]ی ِشمال‌غرب کَفِنه. این کشور [[انگلیس]]، [[ولز]] و [[شمالی ایرلند]] هِمراهی جه [[بریتانیا]] ره سازِنه. 

اسکاتلند ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر جمعیت دانّه و ونه رسمی زوون [[انگلیسی]] هسته. [[گیلیک]] و [[اسکاتس]] هم این منطقه‌ی ِمله‌یی زوونون هَستنه. گیلیگ اِتّا سلتی و اسکاتس اتّا ژرمنی زوون هَستنه. ۶۵ درصد اسکاتلند دله مسیحی، ۲۸ درصد بی‌دین، و ۲ درصد غیرمسیحی هستنه. ref&gt;[http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/02/20757/53570 Analysis of Religion in the 2001 Census: Summary Report] scotland.gov.uk. Retrieved 27 November 2008.&lt;/ref&gt;

== اسکاتلند ِمهم شهرون ==
* [[گلاسگو]]
* [[ادینبورگ]]
* [[ابردین]]
* [[پرث]]
* [[استیرلینگ]]
* [[اینورنس]]
* [[داندی]]
* [[سنت اندروز]]

== پیوند به بیرون ==
{{تلمبار-رج|Scotland}}

== منابع ==
{{پانویس}}
Wikipedia contributors, &quot;Scotland,&quot; Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Scotland&amp;oldid=201785455

{{بریتانیا شهرون}}
{{ناتو}}

[[رج:اسکاتلند| ]]
[[رج:بریتانیا]]
[[رج:اروپا کشورون]]
[[رج:ناتو]]</text>
      <sha1>6j56qizngho1um66t8qn446ts2hg50y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گالیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20463</id>
    <revision>
      <id>327663</id>
      <parentid>327507</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xmzjddjjddje</username>
        <id>45510</id>
      </contributor>
      <comment>It’s a dialect of Scots</comment>
      <origin>327663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="194" sha1="b8z98ww0d7c8mwexdhrk9dctm7ssvpv" xml:space="preserve">'''گالیک یتا گویش جه اسکاتس،''' [[اسکاتلند]] بومی زوون هسته. 

منابع

{{په‌نویس}}

{{سلتی زوونون}}

[[رج:سلتی زوونون]]</text>
      <sha1>b8z98ww0d7c8mwexdhrk9dctm7ssvpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327668</id>
      <parentid>327663</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327663|327663]] از [[Special:Contributions/Xmzjddjjddje|Xmzjddjjddje]] ([[User talk:Xmzjddjjddje|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="557" sha1="bajswtg0l64o5soyjkk459jmztc1t1e" xml:space="preserve">{{صندخ/زوون}}
'''گالیک''' [[اسکاتلند]] بومی زوون هسته. ونه گنشکرون ۹۲۰۰۰ نفر هستنه که وشون دله ۵۸۰۰۰ نفر [[اسکاتلند]]ی هستنه.

این زوون ِالفبا ۱۸ حرف دانّه:
{{چپ‌چین}}
A, B, C, D, E, F, G, H, I, L, M, N, O, P, R, S, T, U 
{{پایان چپ‌چین}}

== منابع ==
[http://en.wikipedia.org/wiki/Scottish_Gaelic_language ویکی‌پدیای انگلیسی]
{{په‌نویس}}

{{سلتی زوونون}}

[[رج:سلتی زوونون]]</text>
      <sha1>bajswtg0l64o5soyjkk459jmztc1t1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هینه‌یانه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23283</id>
    <revision>
      <id>327620</id>
      <parentid>117063</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T13:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saeedmallahh</username>
        <id>29825</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="sxjp83ryaup8fvxzidldunted4mxl13" xml:space="preserve">'''هینه‌یانه''' یا '''هینایانا''' (چینی جه: 小乘 تلفظ: ''ژیائوشِنگ''؛ جاپونی جه: ''شُجُ'') یهنی خورده رَجه دِتا اصلی چلّه‌ئون [[بودیسم]] جه هسته. ات چلّه دیگه نوم [[مهایانه]] هسته.

راهینه‌یانه معنی وونه '''پچیک راه''' همینسه اینتا دین په‌روون شه دین نوم ره '''تراوادا''' بی‌یشتنه.

== منبع ==
* پاشایی، ع.، ''هینه‌یانه،'' تهران: نشر نگاه معاصر، ۱۳۸۰ خ

[[رج:بودایی]]</text>
      <sha1>sxjp83ryaup8fvxzidldunted4mxl13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مِئایانه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23287</id>
    <revision>
      <id>327617</id>
      <parentid>117066</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T13:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saeedmallahh</username>
        <id>29825</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="422" sha1="og3h9z0jonzvvrsojmjn2x885zpumgk" xml:space="preserve">'''مهایانه''' گت‌ترین چلّه‌ای هسته که [[بودایی]] مذهبون دله درنه. اینتا کلمه معنی گت رجه یا '''گت‌راه''' هسته. ونه دله آدِمون بیدارگر بیّن ره قبول دارنه و همنیسه [[هینه‌یانه]]( خوردِ رجه) جه فرق کانّه.
== منابع ==
* فارسی ویکی‌پدیا

[[رج:بودایی]]</text>
      <sha1>og3h9z0jonzvvrsojmjn2x885zpumgk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327618</id>
      <parentid>327617</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T13:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saeedmallahh</username>
        <id>29825</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>کارور Saeedmallahh، [[مهایانه]] ِصفحه ره دَکشی‌یه [[مِئایانه]] دله</comment>
      <origin>327617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="422" sha1="og3h9z0jonzvvrsojmjn2x885zpumgk" xml:space="preserve">'''مهایانه''' گت‌ترین چلّه‌ای هسته که [[بودایی]] مذهبون دله درنه. اینتا کلمه معنی گت رجه یا '''گت‌راه''' هسته. ونه دله آدِمون بیدارگر بیّن ره قبول دارنه و همنیسه [[هینه‌یانه]]( خوردِ رجه) جه فرق کانّه.
== منابع ==
* فارسی ویکی‌پدیا

[[رج:بودایی]]</text>
      <sha1>og3h9z0jonzvvrsojmjn2x885zpumgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دونالد ترامپ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31701</id>
    <revision>
      <id>327616</id>
      <parentid>324189</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32175-30</username>
        <id>45497</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5404" sha1="im4ac32hfn2h0urip0sjnv6bzirwduk" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|name = دونالد جان ترامپ
|image =Donald Trump official portrait.jpg
|imagesize = 245px
|office        = آمریکای ِرییس‌جمهورون
|vicepresident = [[مایک پنس]] {{small|(منتخب)}}
|term_start    = ۲۰ ژانویه ۲۰۱۷
|birth_date = {{تاریخ تولد و سن916|6|14|mf=yes}}
|birth_place = [[کویینز]]، [[نیویورک]]،{{سخ}}[[نیویورک (ایالت)|نیویورک]]، [[متحده ایالات ]]
|occupation = رئیس هیئت مدیره و رئیس [[سازمان ترامپ]]؛ نویسنده؛ میزبان ''[[کارآموز (برنامه تلویزیونی)|کارآموز]]''
|years_active = ۱۹۶۸ – تاکنون
|salary = ۶۰ میلیون دلار&lt;ref name=FDT /&gt;
|networth = {{افزایش}} ۳٫۷ بیلیون دلار آمریکا&lt;small&gt;(۲۰۱۶)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;wang16&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/jenniferwang/2016/09/28/the-definitive-look-at-donald-trumps-wealth-new/ |title=Donald Trump's Fortune Falls $800 Million to $3.7 Billion |last=Peterson-Withorn |first=Chase |last2=Wang |first2=Jennifer |work=[[فوربز]] |date=September 28, 2016 |quote=Sometimes he’s up, sometimes he down—and for much of the 1990s he was out of the three-comma club... A softening of New York City’s real estate market, particularly in retail and office … has diminished his estimated net worth.}}&lt;/ref&gt;
|nationality = {{پرچم|USA}}
|alma mater = [[دانشگاه فوردهام(خر ها)]]{{سخ}}[[دانشگاه پنسیلوانیا]] &lt;small&gt;([[Bachelor of Science|کارشناسی]])&lt;/small&gt;{{سخ}}[[مدرسه موش ها]]
|party = مستقل &lt;small&gt;(۲۰۱۱–۲۰۱۲)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cbsnews.com/8301-503544_162-57347940-503544/donald-trump-switches-party-affiliation-to-independent/ Donald Trump switches party affiliation to independent - Political Hotsheet - CBS News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;{{سخ}}[[حزب جمهوری‌خواه ایالات متحده آمریکا|جمهوری‌خواه]] &lt;small&gt;(۱۹۸۷–۹۹; ۲۰۰۹–۱۱; ۲۰۱۲–تاکنون)&lt;/small&gt;{{سخ}}[[حزب دموکرات ایالات متحده آمریکا|دموکرات]] &lt;small&gt;(۲۰۰۱–۰۹)&lt;/small&gt;&lt;ref name=swappedparty&gt;{{cite news|work=[[Daily News (New York)|Daily News]]|url=http://www.nydailynews.com/gossip/2011/02/15/2011-02-15_president_trump_the_donald_swapped_party_affiliations_for_potential_presidential.html|first1=Carson|last1=Griffith|first2=Molly|last2=Fischer|title=President Trump? The Donald swapped party affiliations for potential presidential bid in 2009: doc|date=February 15, 2011}}&lt;/ref&gt;{{سخ}}[[Reform Party of the United States|حزب رفرم]] &lt;small&gt;(۱۹۹۹–۲۰۰۰)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://articles.cnn.com/1999-10-25/politics/trump.cnn_1_reform-party-donald-trump-independence-party?_s=PM:ALLPOLITICS |publisher=CNN | title=Jesse The Body Ventura bodyslams national Reform Party | date=March 13, 2000}}&lt;/ref&gt;
|spouse = [[ایوانا ترامپ]] &lt;small&gt;(۱۹۷۷–۹۲)&lt;/small&gt;{{سخ}}[[ماریا می‌پلز]] &lt;small&gt;(۱۹۹۳–۹۹)&lt;/small&gt;{{سخ}}[[ملانیا ترامپ]] &lt;small&gt;(۲۰۰۵ – تاکنون)&lt;/small&gt;
|children = [[دونالد ترامپ جونیور]] &lt;small&gt;(۱۹۷۷)&lt;/small&gt;{{سخ}}[[ایوانکا ترامپ]] &lt;small&gt;(۱۹۸۱)&lt;/small&gt;{{سخ}}[[اریک ترامپ]] &lt;small&gt;(۱۹۸۴)&lt;/small&gt;{{سخ}}تیفانی ترامپ &lt;small&gt;(۱۹۹۳)&lt;/small&gt;{{سخ}}برن ترامپ &lt;small&gt;(۲۰۰۶)&lt;/small&gt;
|residence = [[برج ترامپ (نیویورک)|برج ترامپ]]، [[منهتن]]
|religion = [[مسیحیت]]&lt;ref name = unplugged&gt;{{cite web|url=http://www.humanevents.com/article.php?id=42268|title=Trump Unplugged|last=Mattera|first=Jason|date=March 14, 2011|work=Human Events|accessdate=March 16, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --&gt;
|signature = Donald Trump (Presidential signature).svg
|website = {{نشانی وب|http://www.trumponline.com/|TrumpOnline.com}}
}}
'''دونالد ترامپ''' اتا تاجر بی‌یه که [[جمهوری‌خائون حزب]] وسّه سال ۲۰۱۶ کاندید بیّه که رییس‌جمهور بوائه. وه [[هیلاری کلینتون]] جه رقابت هاکرده و الکترال آراء جه انتخابات دله برنده بیّه و آمریکایِ رییس‌جمهور بیی‌یه. وه این انتخابات سَره گپونی بزوئه که خله عجیب-غریب بینه؛ توهین جه بَی تا قول مکزیکِ سامون ره دیوار بکشی‌ین و [[برجام]] ِقَوول نَکاردن. سال ۲۰۲۰ وه انتخابات دله [[جو بایدن]] جه کمته رأی بیارده و نتیجه ره اوّل قبول نکرده و ونه هوادارون بوردنه که [[اسپه کاخ]] ره اشغال هاکنن. وه اَی ۲۰۲۴ انتخابات دله [[کاملا هریس]] (بایدنِ معاون) جه رقابت دکته و وه ره شکست هدا و دومین‌کش رییس جمهوری جه برسی‌یه.

== منابع ==
{{پانویس}}

{{آمریکا رئیس‌جومورون}}

[[رج:آمریکا رییس‌جمهورون|ترامپ]]
[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:نیویورک سیاستمدارون|ترامپ]]
[[رج:دونالد ترامپ| ]]</text>
      <sha1>im4ac32hfn2h0urip0sjnv6bzirwduk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32109</id>
    <revision>
      <id>327624</id>
      <parentid>324466</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T19:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32531-67</username>
        <id>45500</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="636" sha1="qd8eenj7cjisv0r8e7yoy9d2samtl3t" xml:space="preserve">
'''کیه''' یا '''کی''' یا '''خِنه  '''یا'''خونه''' یا '''سِرِه''' ات‌جا هسته گه مردم ونه دله دم زیوش کانّــه. کیه جورباجور هسته و مثلا آپارتمون دی دامی و ویلا و بنگلو و ... دی درنه .

==بن‌مایه==
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «[[:en:home|home]]»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۲۶ خرداد ۱۳۹۶).
[[پرونده:Breil-Brigels (actm) 05.jpg|بندانگشتی|اتا سره [[سوییس|سوئس]] دله]]
[[رده:معماری]]</text>
      <sha1>qd8eenj7cjisv0r8e7yoy9d2samtl3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسکاتس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40959</id>
    <revision>
      <id>327662</id>
      <parentid>327508</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T23:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xmzjddjjddje</username>
        <id>45510</id>
      </contributor>
      <comment>Scots is Scotland’s only language</comment>
      <origin>327662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="ar4tl4rewsswowatwydyd6p11sx66zz" xml:space="preserve">'''اسکاتس''' (محلی نوم: Scots, Lallans) اتا [[ژرمنی زوونون|ژرمنی زوون]] هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر [[اسکاتلند]] و [[شمالی ایرلند]] ِشمال دله درنه و اسکاتلند تنها بومی زوان هیسه و اصلی زوانش و پور گویشورترن زوانش و #۱ زوانش. 

Scots is the main language of Scotland, &amp; its only indigenous language.

== منابع ==
{{په‌نویس}}

{{ژرمنی زوونون}}
[[رج:ژرمنی زوونون]]</text>
      <sha1>ar4tl4rewsswowatwydyd6p11sx66zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327669</id>
      <parentid>327662</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327662|327662]] از [[Special:Contributions/Xmzjddjjddje|Xmzjddjjddje]] ([[User talk:Xmzjddjjddje|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="520" sha1="tk49gql11pdv349wt6a2qm8rvxb70b0" xml:space="preserve">{{صندخ/زوون}}
'''اسکاتس''' (محلی نوم: Scots, Lallans) اتا [[ژرمنی زوونون|ژرمنی زوون]] هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر [[اسکاتلند]] ِجنوب و [[شمالی ایرلند]] ِشمال دله درنه. این زوون خله [[انگلیسی]] جه نزدیک هسته و [[اسکاتلندی گالیک]] ِزوون جه خله فرق کنده.

== منابع ==
{{په‌نویس}}

{{ژرمنی زوونون}}
[[رج:ژرمنی زوونون]]</text>
      <sha1>tk49gql11pdv349wt6a2qm8rvxb70b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مهایانه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114317</id>
    <redirect title="مِئایانه" />
    <revision>
      <id>327619</id>
      <timestamp>2026-05-31T13:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saeedmallahh</username>
        <id>29825</id>
      </contributor>
      <comment>کارور Saeedmallahh، [[مهایانه]] ِصفحه ره دَکشی‌یه [[مِئایانه]] دله</comment>
      <origin>327619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="c5l1dmt3a0fjo0mcaic3r62v0sz4icy" xml:space="preserve">#بور [[مِئایانه]]</text>
      <sha1>c5l1dmt3a0fjo0mcaic3r62v0sz4icy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سوفکلس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114319</id>
    <redirect title="سوفوکلس" />
    <revision>
      <id>327646</id>
      <timestamp>2026-05-31T21:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محک</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>ونه مسیر ره دکشی‌یه [[سوفوکلس]] دله</comment>
      <origin>327646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="1vxl8jamsja0sr1f62q6317g0dsv45r" xml:space="preserve">#بور [[سوفوکلس]]</text>
      <sha1>1vxl8jamsja0sr1f62q6317g0dsv45r</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>