بابل

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mzn">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌پدیا</sitename>
    <dbname>mznwiki</dbname>
    <base>https://mzn.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">شا</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گپ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارور</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">کارور گپ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌پدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویکی‌پدیا گپ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پرونده</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">پرونده گپ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدیاویکی گپ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">شابلون</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">شابلون گپ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">رانما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">رانما گپ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">رج</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">رج گپ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">پورتال</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">پورتال گپ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">پروژه</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">پروژه گپ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماژول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماژول گپ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>بابل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1618</id>
    <revision>
      <id>327706</id>
      <parentid>326942</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T01:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vystd</username>
        <id>44310</id>
      </contributor>
      <comment>/* مردمون نامور */</comment>
      <origin>327706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24819" sha1="0o3bzj4wdctyzwrxk2umvzrtiezz0ea" xml:space="preserve">{{Coord|36.33|N|52.41|E|display=title}}
{{دیگه کاروری ئون}}
{{جعبه شهر ایران
|نام‌رسمی= بابل
|روی‌نقشه=آری
|عرض‌جغرافیایی=۳۶٫۳۴
|طول‌جغرافیایی=۵۲٫۴۴
|تصویر=
|اندازه‌تصویر=۳۵۰
|برچسب تصویر=
|استان=مازندران
|شهرستان=بابل
|بخش=[[بخش مرکزی شهرستان بابل|مرکزی]]
|دهستان=
|نام‌محلی=بابل
|نام‌های‌قدیمی= مه‌میترا،&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= برزگر|نام= اردشیر|نام ویراستار= محمد|نام خانوادگی ویراستار = شکری فومشی|کتاب= تاریخ تبرستان پیش از اسلام| ناشر= نشر رسانش|سال=۱۳۸۱|جلد= اول|مکان= تهران|شابک= 964-7182-10-4}}&lt;/ref&gt; مامطیر،&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= لسترنج|نام= گای|ترجمه= محمود عرفان|کتاب= جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی| ناشر= انتشارات علمی و فرهنگی|سال=۱۳۹۱|شابک= 978-964-445-105-8}}&lt;/ref&gt; بارفروش‌ده،&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= نیاکی|نام= جعفر|نام خانوادگی۲= حسین‌زاده|نام۲= پوران‌دخت||کتاب= بابل (شهر زیبای مازندران)|جلد= اول|ناشر= سالمی|مکان= تهران|سال=۱۳۸۳|شابک= 964-6947-74-3}}&lt;/ref&gt; بارفروش&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= یوشیج|نام= نیما|کتاب= دو سفرنامه از نیما یوشیج| ناشر= سازمان اسناد ملی ایران|سال=۱۳۷۹|کوشش= علی میرانصاری|شابک= 946-6189-39-3}}&lt;/ref&gt;
|سال‌شهرشدن= ۱۳۰۴&lt;ref&gt;{{یادکرد وب |نشانی= http://www.babolcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4614&amp;Site=douranportal&amp;Lang=fa-IR|عنوان= تاریخچه شهرداری بابل | ناشر = تارگاه شهرداری بابل|تاریخ = |تاریخ بازبینی= ۳۰ تیر ۱۳۹۴}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب |نام خانوادگی= صالح تبری|نام= صمد|نشانی= http://babolname.com/mida-news-169.html|عنوان= عالم محضر خداست، به تاریخ دروغ نگوییم| ناشر = بابل‌نامه|تاریخ = ۱۱ شهریور ۱۳۹۳|تاریخ بازبینی= ۳۰ تیر ۱۳۹۴}}&lt;/ref&gt;
|جمعیت= ۲۵۰٬۲۱۷
|رشدجمعیت= ۱۴٫۰۱ درصد (۹۵–۹۰)&lt;ref&gt;{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی= http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=115&amp;agentType=View&amp;PropertyID=869 | عنوان= سالنامه آماری استان مازندران سال ۱۳۹۰ | ناشر = درگاه آمار ایران |تاریخ = |تاریخ بازبینی=۷ مه ۲۰۱۳}} (پرونده salnameh90_۲–۸.pdf، صفحه ۱۴۲)&lt;/ref&gt;
|تراکم‌جمعیت= ۶۸۵۸
|زبان= [[تبری]] ([[مازندرانی]]) و [[فارسی]]
|مذهب=اکثریت [[شیعه]]
|مساحت= ۳۲ کیلومتر مربع
|ارتفاع= ۲-
|میانگین‌دما= ۱۷٬۱
|میانگین‌بارش‌سالانه= ۸۹۹ میلی‌متر
|شمارروزهای‌یخبندان= ۰
|نماینده مجلس=[[علی نجفی خوشرودی]]
[[حسین نیاز آذری]]
|شهردار= علی پیرفلک(سرپرست)
|ره‌آورد= عرق بهار نارنج، مرکبات، برنج، مربا، ترشیجات، صنایع دستی، ماهی، کالاهای لوکس&lt;ref&gt;[http://hamshahrionline.ir/details/50926 همشهری آنلاین]&lt;/ref&gt;
|پیش‌شماره=۰۱۱
| پلاک اتومبیل   = {{IRN}}۷۲ ج{{سخ}}{{IRN}}۸۲ ج{{سخ}}{{IRN}}۸۲ ص{{سخ}}{{IRN}}۸۲ م{{سخ}}&lt;ref&gt;[//fa.wikipedia.org/wiki/پلاک_وسایل_نقلیه_در_ایران پلاک وسایل نقلیه در ایران|ویکی‌پدیا]&lt;/ref&gt;
|وب‌گاه= [http://www.babolcity.ir/ babolcity.ir شهرداری بابل]
|جمله‌خوشامد=به بابل، '''شهر بهار نارنج''' خوش آمدید
|پانویس=
}}

'''بابُل''' نیشتگاه [[بابل شهرستون]]، [[مازرون|مازندرون]] اوستان دله دره. وِه دِومین شهر پِرجمعیت مازرون و اتا از مهم ترین شهرهای شِمال کشور هسّه که به ۲ منطقه تقسیم بونه. بابلِ شهرستون بیشترین جمعیت ره اوستان دله دارنه و بعد رشت بیشترین جمعیت ره شمال کشور دله دارنه. بابلِ شهرِ جمعیت، سرشماری ۱۳۹۵ دله ۲۵۰٬۲۱۷ نفِر و بابلِ شهرستونِ جمعیت ۵۳۱٬۹۳۰ نفر بیه. بابل اتا از شهرهای مهم شمال کشور در امور تجارت ، دانشگاهی ، پزشکی و کشاورزی هسّه. اینتا شهر بخاطر فراونی زیاد نارنج دار هاش، به « '''شهر بهار نارنج''' » معروف هسّه.

== نوم ==
جایی که اسا بابل شهر دره، قدیم شهری وجود داشته بنوم مه‌میترا که عربون وه ره مامطیر گاتنه؛ بعد این که مامطیرِ شهر رقد بورده، تاریخ دله خوری این ناحیه جه دنی‌یه تا این که [[مرعشیون]] دوره [[گت میر]] اتا مَله که [[آمل]] و [[ساری]] وسط دیّه ره گت‌ته کانده و ونه بازار رونق گیرنه. این مَله نوم «بارفروش ده» بی‌یه که شهر بیّه په ونه نوم «بارفروش» بیّه.

[[پهلوی]] دوره که [[رضا شاه]] تموم شهرون نوم ره عوض کارده، این شهر نوم ره بخاطر روخنه‌یی که شهر پَلی جه رد بی‌یه، «بابل» بَییته و هَنتا این نوم شهرِ سَر دَره.

== تاریخ==
=== مامطیرِ تاریخ ===
اینتا شهرنوم در روزگاران کهن مامطیر بيه . ابن فقیه، ابوالفداء، مقدسی و نویسنده کتاب حدودالعالم  این شهر جا به نامهای مَمَطیر و مامَطیر یاد هَكِردنه . ابن اسفندیار در کتاب تاریخ طبرستان ، درباره نامگذاری این شهر به مامطیر نويسنه :

::آن موضع که مامطیر است به چشم [[حسن بن علی|امام حسن بن علی]] دلگشای و نزه آمد، آبگیرها و مرغان و شکوفه‌ها و ارتفاع بقعه و نزدیک به ساحل دریا دید، گفت : بقعة طیبة و ماء طیرٌ...

اما اولیاالله آملی شِه تاریخ دله اینتا نظریه ره رد كِنّه چونکه روایات و آثار اسلامی [[شیعه]] دله دراینتا باره خبری بَئوت نَیِّه. [[اردشیر برزگر]]  کتاب 'تاریخ تبرستان پیش از اسلام' دله  مامطیر خَوری بئوته که اینتا نوم، معرب نوم ''مامیترا'' هسّه و اینتا شهر باستانی جای گت [[ميترا]] و به بیان دیگر، میترا آتشکده بي‌یه.

تا میانه سده هشتم هجری، اینتا شهر ره به نوم ''مامَطیر'' دونسّنه.

=== بارفروش بساتن ===
[[چلاویون|کیاییان چلاوی]] آخرین [[باوندیون|باوندی اسپهبد]] - [[فخرالدوله حسن]] - ره شکست هدانه و در همون سال [[مرعشیون|سادات مرعشی]] به سرپرستی [[میربزرگ|گت میر]] [[آمل]] جه قیام هکردنه  و کیاییان ره شکست هدانه. سید قوام الدین مرعشی وارد بابلِ ناحیه بيّه و رفت و آمد دراویش مرعشی باعث رواج کسب و کار در منطقه بيه و شهری که بوجود بموئه به «بارفروش ده» نوم بیته.

مرعشیون تا سال ۱۰۶ هجری قمری در مازندران حکومت هکردنه. اینتا سال دله [[شاه عباس]] اونا ره برکنار هكرده و اینتا منطقه ره تابع حکومت مرکزی قرار هدائه. اینتا دوران دله به نظر برخی تاریخ نویسان رفته رفته  شهرنوم به ''بارفروش'' تغییر هکرده و پسوند ''ده'' از ونه نوم حذف بيه. البته برخی معتقدنه که اینتا تغییر نوم در اواخر [[زندیه]] و اوایل [[قاجارون|قاجار]] اتفاق دكته.

اینتا شهر زارا اواخر دوران قاجار ''باول'' نامیده بي‌یه که اینتا نوم از رودخانه ''باول رود'' که اَمروزه ''بابل رود'' خوانده بونه، بَيیت بيّه. سرانجام سال ۱۳۱۴ به بابل تغییر نوم هدائه.

=== بابل ===
در روز یکم آذر سال ۱۳۱۴ هجری خورشیدی نوم بارفروش همراه با ساخت ساختمانهای تازه دولتی همچون اداره پست (۱۳۱۵)، در کنار سبزه میدان و ساختمانهای شهرداری و شهربانی(۱۳۱۴) به شهر بابل تغییر نوم بيته.

بابل شهرستون ۱۱ شهر و ۷ بخش دارنه که وشون وسعت ۱۵۷۸ کیلومتر مربع هسّه. جنگلهای طبیعی شهرستان بابل ۴۹۹۳۶ هکتار هسّه و روخنه بابلرود از روخنه های مهم اینتا شهر هسِّه. اینتا شهر دارای آب و هوای معتدل و مرطوب هسّه.

بابل اتا از شهرهای مهم شمال کشور در امور تجارت - دانشگاهی - پزشکی و کشاورزی هسّه.

پل محمدحسن‌خان توسط محمدحسن خان قاجار با قدمتی بیش از ۲۰۰ سال و در اواخر دوره افشار بر روی روخنه بابل ساخته بَيّه.نکته جالب در ساخت اینتا پل استفاده از زردي مُرغِنه هسّه.
در دوره صفوی اتّا گت دریاچه‌ و زیبا در جنوب شهر وجود داشته که در وسط اون تپه‌ای همانند اتا جزیره کچيک خودنمائی ‌کِردِه که بعلت سرسبزی و زیبائی باغهای اطراف اینتا دریاچه زیبا اینتا محل بنام (بحر ارم) نامگذاری بيه. اینتا دریاچه سالها پیش خشک هيته و در حال حاضر محل سکونت مردم هسه که به دوقسمت بحرارم غربی و بحرارم شرقی معروفه.
از ۲۰ نفر پایه گذاران اولیه حزب ملی ایران در سال ۱۳۲۰، ۳ نفر از اهالی شهر بابل بينه.

در منطقه مازندران و گیلان که در زمان رضا شاه به استان‌های اول و دوم نامگذاری بينه رضا شاه تنها در بابل دارای کاخ و محل سکونت بيه.از اینتا کاخ هم اکنون بعنوان کتابخانه دانشگاه علوم پزشکی بهره برداری بونه.

بابل همچنین با پیش ‌شماره تلفنی ۰۱۱۱ مرکز اتا از ۸ بخش مخابراتی ایران هسه.
اینتا شهر به شهر بهار نارنج معروفه.

==  مردمون نامور ==
''' نیکوکارون: ''' سید حسین فلاح نوشیروانی، محمد صادق شفیع زاده، دكتر سيد على طبرى پور

''' دانشمندا: ''' شاهرخ مسکوب، منوچهر فرهنگ، احمد قهرمان، محسن ثلاثی، سید محمدباقر حجتی، ابوالقاسم اسماعیل پور، محمد اردشیر، حسن انوشه، احمد عبداله‌زاده بارفروش

''' علما: ''' سعید العلماء، علی اصغر مازندرانی، میرزا شفیع مازندرانی، شیخ کبیر، زین العابدین حائری مازندرانی، فانی، آیت الله هادی روحانی

''' هِنِرمندا: ''' داود رشیدی، سعید امیرسلیمانی، پرویز بهرام، مائده طهماسبی، اردلان شجاع‌کاوه، اسرافیل شیرچی، مکرمه قنبری، پریناز ایزدیار، مریم کاویانی، منوچهر طبری، مهدی فلاح

''' شاعرون: ''' [[امیر پازواری]]، محمد عاصمی

''' خوانندگان: ''' دلکش، [[مازیار]]، بیژن مرتضوی، افشین (خواننده)، آریا آرام نژاد، ماهان بهرام خان، بیژن بیژنی

''' شخصیت‌های سیاسی و اجتماعی: ''' مسیح (معصومه) علی نژاد، قاسم معتمدی، کریم معتمدی، حسن قشقاوی، محمود نبویان، محمد مجدآرا، سعید قاسمی‌نژاد، محمود طالبی

''' ورزشکارون: ''' امامعلی حبیبی(کشتی گیر)، عبدالله موحد(کشتیگیر)، نوشاد عالمیان(پینگ پنگ باز)، سوسن حاجی پور(تکواندو کار)، بشیر باباجانزاده (کشتی گیر فرنگی)، حامد طالبی(کشتی گیر)،مجتبی میرزاجانپور(والیبالیست)، مهران رضازاده (کشتی گیر)،جلال زمان(کشتی گیر)، سهراب انتظاری(فوتبالیست)،هادی نوروزی(فوتبالیست)، نیما عالمیان(پینگ پنگ باز)، پوریا عمرانی(پینگ پنگ باز)، محجوبه عمرانی(پینگ پنگ باز) و...
&lt;gallery&gt;
پرونده:Mahmoud Talebi.jpg|محمود طالبی
پرونده:Amir-pazevarij.jpg|امیر پازواری
پرونده:Ayatollah-mz.jpg|علی‌اصغر مازندرانی
پرونده:Abdollah Movahed.png|عبدالله موحد
پرونده:Imam-Ali Habibi.png|امامعلی حبیبی
پرونده:Delkesh.jpg|دلکش
پرونده:Bijan Mortazavi.jpg|بیژن مرتضوی
پرونده:Hamed Talebi 2011 World Wrestling Championships.jpg|حامد طالبی
&lt;/gallery&gt;

== گردشگری طبیعی جائون ==


=== دریاچه‌ها ===

[[پرونده:Babolsar darya.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|سواحل دریای مازندران در بابلسر]]
[[پرونده:Shiadeh Dam 14.JPG|250px|بندانگشتی|چپ|دریاچه سد شیاده]]
* دریای مازندران
* دریاچه سد البرز
* دریاچه سد شیاده

* دریاچه کامی کلا
* دریاچه آب بندان رمنت


=== جنگِل‌ها ===
[[پرونده:Forest in mazandaran.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|جنگل های بزچفتِ بابلکنار]]
* جنگل لفور
* جنگل نارنجلو

* جنگل شیاده
* جنگل بابلکنار
* جنگل ویوج

* جنگل طبیعت


=== آبشارها ===


* آبشار حاجی شیخ موسی

* آبشار کیمون

* آبشار تیرکن

* هفت آبشار

* آبشار کیمون


=== چشمه‌ها ===

* چشمه آب گرم اَزرو


=== ییلاق‌ها ===
* فیلبند
* شیخ موسی
* ورزنه
* لهه
* انیژدون

* شالدرکا (طایفه طالش)
* شالینگچال
==  تاریخی و مذهبی جائون ==

*بقعه امامزاده قاسم معروف هسه به آستانه
*بقعه سلطان محمد طاهر
*بقعه درویش فخرالدین
*مسجدجامع
*تکیه پیرعلم
*تکیه مقریکلا
*تکیه حصیرفروشان
*قصر سابق شاه
*برج دیده بانی
*پل محمدحسن خان
*ساختمان شهرداری
*مقبره درویش‌ حسن قریب
*(موزه بابل) ساختمان شهربانی
*حرم حضرت امامزاده عباس
*ماهی فروشای بازار 
*مقبرهٔ درویش علمبازی
*مقبره حاجی شیخ موسی، ییلاق شیخ موسی خش بند پی شرقی دله دره
*سقاخانه شیاده، بخش بندپی غربی دله دره
*حمام عمومی روستای نمودارکلاه
*تکیه فیلبند
*مقبره ملا محمد شهر آشوب
&lt;gallery&gt;
پرونده:برج دیده بانی بابل 1.jpg|تصویری قدیمی از برج دیده بانی
|تصویر جدید از برج دیده بانی

پرونده:Saqanephar Shiadeh 05.jpg|سقانفار شیاده
&lt;/gallery&gt;

== آموزش عالیِ مرکزا ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ردیف !! نام مرکز !! عنوان !! نوع !! وبگاه
|-
| 1 || [[دانشگاه علوم پزشکی بابل]] || دانشگاه || دولتی || https://web.archive.org/web/20010428032904/http://www.mubabol.ac.ir/
|-
| 2 || [[دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل]] || دانشگاه || دولتی || https://web.archive.org/web/20180224033628/http://nit.ac.ir/
|-
| 3 || دانشگاه فرهنگیان- مرکز آموزش عالی شهید رجایی بابل || دانشگاه || دولتی || https://web.archive.org/web/20120828104358/http://www.rajaee-ttc.ir/
|-
| 4 || دانشکده فنی امام صادق بابل || دانشکده || دولتی || https://web.archive.org/web/20151101122542/http://baboltc.ac.ir/
|-
| 5 || [[دانشگاه علوم و فنون مازندران]] || دانشگاه || غیرانتفاعی || https://web.archive.org/web/20121207032248/http://ustmb.ac.ir/
|-
| 6 || دانشگاه پیام نور- مرکز بابل || دانشگاه || پیام نور || https://web.archive.org/web/20170813175207/http://www.babol.mpnu.ac.ir/
|-
| 7 || دانشگاه پیام نور- واحد بندپی || دانشگاه || پیام نور || http://www.bandpey.mpnu.ac.ir
|-
| 8 || [[دانشگاه آزاد اسلامی- واحد بابل]] || دانشگاه || آزاد || https://web.archive.org/web/20190812111645/http://www.baboliau.ac.ir/
|-
| 9 || دانشگاه علمی و کاربردی- واحد بابل || دانشگاه || علمی کاربردی || https://web.archive.org/web/20140518072706/http://unbabol.com/
|-
| 10 || مرکز آموزش علمی و کاربردی فرهنگ و هنر- واحد 4 بابل || موسسه || علمی کاربردی || https://babolfh4.pafcoerp.com
|-
| 11 || مرکز آموزش علمی و کاربردی جهاد دانشگاهی- واحد بابل || موسسه || علمی کاربردی || https://web.archive.org/web/20140223020140/http://www.babol.iastjd.ac.ir/
|-
| 12|| مرکز آموزش علمی و کاربردی بندپی غربی || موسسه || علمی کاربردی ||
|-
| 13|| [[مؤسسه آموزش عالی صنعتی مازندران]] || موسسه || غیرانتفاعی || http://www.mit.ac.ir
|-
| 14|| [[موسسه آموزش عالی علوم و فناوری آریان]] || موسسه || غیرانتفاعی || https://web.archive.org/web/20140613054842/http://www.aryan.ac.ir/
|-
| 15|| موسسه آموزش عالی طبری || موسسه || غیرانتفاعی || https://web.archive.org/web/20140607012528/http://tabari.ac.ir/
|-
| 16|| موسسه آموزش عالی راه دانش بابل || موسسه || غیرانتفاعی || https://web.archive.org/web/20140516185538/http://rahedanesh.ac.ir/
|-
| 17|| آموزشکده فنی و حرفه ای سما- واحد بابل || آموزشکده || آزاد || http://www.babol-samacollege.ir
|-
| 18|| آموزشکده فنی و حرفه ای الزهرا- واحد بابل || اموزشکده || دولتی || https://web.archive.org/web/20131015085526/http://www.alzahrababol.ac.ir/
|}


== بهداشت == 

=== بیمارستان ها ===

* بیمارستان [[هادی روحانی|روحانی]] (بلوار کشاورز) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140217135745/http://rohani.mubabol.ac.ir/ بیمارستان روحانی]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان [[شهید بهشتی]] (خیابان سرگرد قاسمی) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140614165734/http://beheshti.mubabol.ac.ir/ بیمارستان شهید بهشتی]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان شهید یحیی نژاد (خیابان مصطفی خمینی) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140218181259/http://yahya.mubabol.ac.ir/ بیمارستان شهید یحیی نژاد]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان کودکان شفیع زاده (امیرشهر، خیابان امام) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130813230712/http://amirkola.mubabol.ac.ir/ بیمارستان کودکان]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان بابل کلینیک (خیابان [[سید جمال الدین]] اسدآبادی) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140617203747/http://www.babolclinic.com/ بیمارستان بابل کلینیک]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان چشم پزشکی میناگر (بلوار کشاورز)
* بیمارستان مهرگان (بلوار شهید بهشتی)
* بیمارستان [[فاطمه زهرا]] (بلوار نوشیروانی) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140614170016/http://fz.mubabol.ac.ir/ بیمارستان فاطمه زهرا]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان ١٧ شهریور (مرزی کلاً) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140427000211/http://shahrivar.mubabol.ac.ir/default.asp?Lang=Fa/ بیمارستان ١٧ شهریور]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان نیکان (در دست ساخت) (جاده قائم شهر)

=== داروخانه های شبانه روزی ===
* داروخانه دکتر پریدل (خیابان مصطفی خمینی)
* داروخانه دکتر صالحیان (میدان کشوری)
* داروخانه دکتر برادران (چهار راه امیرکبیر)
* داروخانه دکتر رضایی روشن (امیرکلا، خیابان امام)
* داروخانه [[دکتر داوودی]] (بلوار کشاورز)
* داروخانه دکتر رستمی (گلوگاه)
* داروخانه دکتر رمضانی (امیرکلا، خیابان امام)

== بازارها و مراکز خرید == 

=== میوه و تره بار ===
* میدان بار امام (بلوار امام رضا)
* بازار روز نوشیروانی (بلوار نوشیروانی)
* بازار روز رضوان (خیابان امام)
* بازار روز [[امام رضا]] (حیدرکلا)
* بازار روز مسجد جامع (خیابان بازار، مسجد جامع)
* بازار روز [[امام حسین]] (میدان امام حسین)

=== ماهی فروشای بازار ===
* بازار ماهی فروشان نوشیروانی (بلوار نوشیروانی)
* بازار ماهی فروشان امام رضا (بلوار امام رضا)

=== لباسِ بازار ===
* مجتمع تجاری شهریار (خیابان نیما)
* مجتمع تجاری عطر زیستان (خیابان سعیدی)
* مجتمعی تجاری یاس (خیابان مدرس)
* سیتی سنتر (بلوار نوشیروانی)
* پاساژ بزرگ (خیابان مدرس)
* پاساژ امیر (بلوار طالقانی)
* پاساژ قلی تبار (بلوار طالقانی)
* پاساژ شجاعی (بلوار طالقانی)

=== بازار فرش و موکت ===
*دکورسرای میناگر(فرش،موکت،کالای خواب) (سبزه میدان)

== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|۲|اندازه=ریز|جعبه=۴۰۰}}

== منابع ==
* نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵, پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران
* ترجمه مختصرالبلدان ، ص۱۴۷−۱۴۸ ، اثر ابن فقیه
* تقویم البلدان ، ص۴۹۹−۵۰۲ ، نوشته ابوالفداء
* احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم ، بخش اول ، ص۷۳ ، نوشته ابوعبدالله محمدبن احمد مقدسی
* حدودالعالم ، ص۴۹
* تاریخ طبرستان ، جلد اول ، ص۷۳ ، نوشته ابن اسفندیار
* تاریخ مازندران ، جلد دوم ، ص۲۰۰ ، نوشته اسماعیل مهجوری
* التدوین فی احوال الجبال شروین ، ص۳۴۶ ، نوشته محمدحسن خان اعتمادالسلطنه
* تاریخ مازندران ، ص۱۲ ، ملا شیخعلی گیلانی
* تذکره جغرافیای تاریخی ایران ، ص۲۹۴ ، نوشته واسیلی بارتولد
* تاریخ مازندران ، جلد دوم ، ص۲۰۶ ، نوشته اسماعیل مهجوری
* لغت نامه دهخدا ، جلد ۹ ، ص۱۵۵٫

{{مازرون اوستان|ش= بابل}}

[[رج:بابل شهرستان]]
[[رج:مازرون اوستان شهرون]]
[[رج:بابل| ]]</text>
      <sha1>0o3bzj4wdctyzwrxk2umvzrtiezz0ea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایرون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1679</id>
    <revision>
      <id>327698</id>
      <parentid>327690</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T22:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>بمبحممبنب</username>
        <id>45528</id>
      </contributor>
      <comment>هنری ده یتاه ادیت د ایر و مازنی یتاه گویش اٚز گیلٚکی هیسه/هٚستٚه😍😎😉🥳Henry do one more edit here &amp; Mazani is a main dialect of Gilaki</comment>
      <origin>327698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26013" sha1="iguykg8i0b5usi8t2gemrkr3nwclxos" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات کشور
| نام اصلی= ایران
| نام عادی= ئیرون
| تصویر پرچم=
| تصویر نشان ملی=
| شعار ملی=بزیوه ایران
| سرود ملی=
| نقشه=
| پایتخت=سیآهکل|latd=۳۵|latm=۴۱|latNS=N|longd=۵۱|longm=۲۵|longEW=E
| بزرگترین شهر=
| زبان رسمی=[[گیلکی|گیلکی]]
| نوع حکومت= مزدیسنآئی(ادانه کاسپی/گیلک دین)
| نوع حاکمان=
| نام حاکمان=پیله چاودار آرآد غیآثی سیآهکلی شآه میرزآ
| نحوه تشکیل=
| موارد منجر به تشکیل=  
| تاریخ تشکیل=
| مساحت = ۱٫۶۴۸٫۲۲۸
| رتبه مساحت=
| درصد آبها=
| سال سرشماری جمعیت=
| جمعیت=۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| رتبه جمعیت=
| تراکم جمعیت=
| رتبه تراکم جمعیت=
| سال تولید ناخالص داخلی=
| تولید ناخالص داخلی=
| رتبه تولید ناخالص داخلی=
| سرانه تولید ناخالص داخلی=
| رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی=
| سال شاخص توسعه انسانی=
| شاخص توسعه انسانی=
| رتبه شاخص توسعه انسانی=
| وضع شاخص توسعه انسانی=
| واحد پول=
| کد واحد پول=
| منطقه زمانی=
| منطقه زمانی تابستانی=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| دامنه اینترنتی= 
| پیش‌شماره تلفنی=
| جینی= 
| تقویم=
| سال جینی=
| رده جینی=
| رانندگی از سمت = 
| ولتاژ برق= 
| بسامد برق= 
}}
'''ایرآن''' ([[پارسی|گیلکی]] جه: ایران) اتا کیشوره که آسیایِ نسا خورجوس و خورتاومیونه بیخش دله دره. ونه دوٚلت (تی دوٚل) رسمی نوم '''ِمزدیسنایی جمهوری''' هسّه و ونه نیشتگا''،&lt;nowiki/&gt;[[ تهرون]] نوم دارنه. اینتا کیشور ِگتی ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومترموربع هسّه و حدود ۹۴ ملیون هزار تن جمعیت دانّه و هر سال حدود یک ملیون نفر ونه جمعیت ره پورتر بونه، و آراد غیاثی حافظی هادیان اینو رهبر هیسه.&lt;ref&gt;name=&quot;Britannica۱&quot; Britannica Encyclopedia, ''Iran'', p.۱/۱۰۱&lt;/ref&gt;''

کلسیاه جه [[آذربایجون]]، [[ارمنسّون]]، و [[تورکمونسّون]] جه؛ خورتوو جا [[افخانسّون]] و [[پاکسّون]] جه؛ و خورجوس جا [[تورکيه]] و [[عیراق]] جه زمینی سامون دانّه و ونه کلسیاه کاسپی دریا و نسا [[فارس دریامونا| فارسی دریامونا]]  و مکران دریا جه وَر خارنه. ئیرون جِهونِ گت‌ترین [[نفت|نفتی]] و [[گاز|گازی]] سربسان جه هسّه.

== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسله‌ئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدن‌ها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهون‌شاهوین جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.

=== پیش از اسلام ِسلسله‌ئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[دیاکو]] 
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[سولوکوس]] 
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[ارشک]] 
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیان‌گوذار: [[اردشیر پاپکان]]

=== ایسلامی سلسله‌ئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[انوشتکین]]
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[تیمور]]
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[کریم‌خان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[آقا محمد خان]]
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیان‌گوذار: [[رضاشاء]] 
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیان‌گوذار: [[روح‌الله خمینی]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
پرونده:Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیان‌گوذار
پرونده:Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
پرونده:Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگ‌نگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیان‌گوذار
پرونده:Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
پرونده:Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بی‌یه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
پرونده:Shah Ismail I.jpg|[[شاء اسماعیل یکم]]: [[صفوین]]ِ بونیان‌گوذار
پرونده:ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفوین]]ِ گت‌ترین شاء
پرونده:NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیان‌گوذار و گت‌ترین شاء
پرونده:Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیان‌گوذار
Portrait of Ruhollah Khomeini.jpg|[[روح‌الله خمینی]]: [[ئیرون ایسلامی جمهوری نظام|ئیرونِ ایسلامی جمهوری نظام]]ِ بونیان‌گوذار
&lt;/gallery&gt;

== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواری‌ئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] هستنه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشه‌ئون.&lt;/ref&gt;

=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو‌ و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.

ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانه‌یِ]] وارش‌زا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کم‌فشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوب‌غرب دله شِل ِوارش یانّه.

وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.

اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.

=== اوستان‌ها ===
{{ایران اوستان‌ها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.

سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.

سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئی‌ته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&amp;lang=1&amp;id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین =  ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}&lt;/ref&gt;

اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.

{{-}}

== مردمون ==
=== جمعیت ===
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت  ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدی‌ین = فروردین 1389
| ناشر = 
| زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;

این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.

ایرآن اکثریت کاسپیانی/کاسپی هیسه

=== دین ===
ایران ِتاریخ دله چنتا دینی دوره وجود دانّه:
* [[میتراییسم]]
* [[زرتشت]]
** ''[[مانی]]''
** ''[[مزدک]]''
* [[اسلام]]
** [[تسنن]]
** [[تشیع]]

{{bar box
|عنوان=دین ایرانیان
|titlebar=#ddd
|چپ۱='''دین'''
|راست۱='''درصد'''
|چینش=left
|نوارها=
{{bar percent|[[تشیع]]|darkgreen|89}}
{{bar percent|[[تسنن]]|black|9}}
{{bar percent|دیگرون (مسیحیت و زرتشت دستوری)|red|2}}
}}
پونصد سال پیش تاسا، خصوصاً [[صفویون]] ِسلسله‌یِ تأسیس په جه، هَنتا [[تشیع]] ایران ِرسمی مذهب هسّه. اسا ئیرونِ دله ۸۹٪ [[تشیع]]، ۹٪ [[تسنن]] و ۲٪ [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[یهودیت]]، [[بهائیت]] و... په‌روو هسّنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; در اساسی قانون ِدوازهمین اصل گانه اسلام ِدین و اثنی‌عشری مذهب رسمی دین هسنه و سایر مذاهب ایسلامی ([[حنفی]]، [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و [[زیدی]]و ...) هم قانونی هستنه و وشون احترام ره ونه داشتن. همینتی اصل ۱۳ گانه ئیرونی مسیحیون، یهودیون و زرتشیون بعنوان اقلیت پذیرفته هسّه و بتونّه شه دین ره، تا جایی که قانون ِپه‌روو بائه، عمل هاکنِن.

== پیمون‌نومه‌ئون ==
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:

* پیمون‌نومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیمان‌نامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:

* پیمون‌نومه ۱۹۰۷

== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===

ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.

روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.

از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:

* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریم‌ئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه 

== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه. 

دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگ‌های تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.

== صنایع ==
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو.... 

سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری. 

== را‌ئون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.

همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.

== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»

در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.

== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]] 
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]&lt;/ref&gt;

== هونر و داب ==
داب ایرانی کنه در دیبار دانه. برای بشناسین داب ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون گیلکی هسته. 

در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم: 
* زوون پارسی که مهم‌ترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته. 
* اعیاد ملی از مثل: نوروز 
* شخصیتای اسطوره‌ای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و... 
* علم و هونر 
* معماری ایرونی 
* دین [[اسلام]] و به‌خصوص مذهب [[تشیع]]

== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Image:Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Image:Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Image:40sotoon.jpg|[[اصفهان]]
Image:Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Image:Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Image:Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Image:Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
&lt;/gallery&gt;

{{پورتال}}

== پانویس‌ها ==
{{پانویس|2}}‎
{{پایان}}{{پاک‌کن}}

{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}

[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسی‌زوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]</text>
      <sha1>iguykg8i0b5usi8t2gemrkr3nwclxos</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327703</id>
      <parentid>327698</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T00:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>كريم أحمد</username>
        <id>30901</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327698|327698]] از [[Special:Contributions/بمبحممبنب|بمبحممبنب]] ([[User talk:بمبحممبنب|بحث]]) خنثی شد: r</comment>
      <origin>327703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32509" sha1="1ytx3ivqx3f1rpdxn8yr1axnf50lvfw" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات کشور
| نام اصلی= ئیرون ِایسلامی جمهوری
| نام عادی= ئیرون
| تصویر پرچم=Flag of Iran.svg
| تصویر نشان ملی=Coat of arms of Iran.svg
| شعار ملی=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| سرود ملی=مهر خاوران
| نقشه=Iran (orthographic projection).svg
| پایتخت=[[تهرون]]|latd=۳۵|latm=۴۱|latNS=N|longd=۵۱|longm=۲۵|longEW=E
| بزرگترین شهر=[[تهرون]]
| زبان رسمی=[[فارسی|پارسی]]
| نوع حکومت= [[ایسلام]]ی [[جمهوری]]
| نوع حاکمان={{•}} رهبر{{سخ}}{{•}} رئیس جمهور
| نام حاکمان=[[علی خامنه‌ای]]{{سخ}}[[مسعود پزشکیان]]
| نحوه تشکیل=[[ایران اسلامی انقلاب|ایسلامی انقلاب]]
| موارد منجر به تشکیل= نخستین تمدن‌ها
([[نیا-عیلامی]]، [[کاسپی‌ئون]]، [[سیلک]] و...){{سخ}}&amp;nbsp;-[[ایران انقلاب (۱۳۵۷)|انقلاب]]{{سخ}}{{سخ}}اسلامی جمهوری ِروز 
| تاریخ تشکیل=سال ۵۰۰۰ قبل میلاد{{سخ}}[[محمدرضا شاه]] ِعزل{{سخ}}[[۲۲ بهمن]] [[۱۳۵۷]]{{سخ}}[[۱۲ فروردین]] [[۱۳۵۸]]
| مساحت = ۱٫۶۴۸٫۱۹۵
| رتبه مساحت=١٧ام
| درصد آبها=۰٫۷
| سال سرشماری جمعیت=١٣٩٩
| جمعیت=۸۳٬۵۶۰٬۱۶٢
| رتبه جمعیت=۱۷ام
| تراکم جمعیت=۴۷ نفر بر کیلومتر مربع&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density&lt;/ref&gt;
| رتبه تراکم جمعیت=۱۶۲ام
| سال تولید ناخالص داخلی=[[۲۰۱۳]]
| تولید ناخالص داخلی=۵۵۸٬۳۸۵ میلیارد [[دلار]]&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=. &amp;br=1&amp;c=429&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=49&amp;pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه تولید ناخالص داخلی=۳۲ام
| سرانه تولید ناخالص داخلی=۷٬۵۹۶ [[دلار]]&lt;ref&gt;http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران&lt;/ref&gt;
| رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی=۱۰۲ام
| سال شاخص توسعه انسانی=۲۰۱۳
| شاخص توسعه انسانی={{increase}} 0.742&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه شاخص توسعه انسانی=۷۳ام
| وضع شاخص توسعه انسانی=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;بالا&lt;/span&gt;
| واحد پول=[[ریال]]
| کد واحد پول=IRR
| منطقه زمانی=یوتی‌سی ۳:۳۰+
| منطقه زمانی تابستانی=یوتی‌سی ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بین‌المللی خودرو=[[IR]]
| دامنه اینترنتی= [[ir.]]
| پیش‌شماره تلفنی=۹۸
| جینی= ۳۸&lt;ref name='CBI'&gt;[http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.&lt;/ref&gt;&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| تقویم=[[خورشیدی تقویم|خورشیدی گاهشومار]]
| سال جینی=۲۰۰۸
| رده جینی=&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| رانندگی از سمت = راست
| ولتاژ برق= ۲۴۰~۲۲۰
| بسامد برق= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ئیرون''' ([[پارسی]] جه: ایران) اتا کیشوره که آسیایِ جنوب غربی و خاورمیونه بخش دله دره. ونه رسمی نوم '''ئیرون ِایسلامی جمهوری''' ([[پارسی]] جه: جمهوری اسلامی ایران) هسّه و ونه نیشتگا''،&lt;nowiki/&gt;[[ تهرون]] نوم دارنه. اینتا کیشور ِگتی ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومترمربع هسّه و حدود ۹۰ ملیون هزار تن جمعیت دانّه و هر سال حدود یک ملیون نفر ونه جمعیت ره اضافه بونه.&lt;ref&gt;name=&quot;Britannica۱&quot; Britannica Encyclopedia, ''Iran'', p.۱/۱۰۱&lt;/ref&gt;''

شمال جه [[آذربایجون]]، [[ارمنسّون]]، و [[تورکمونسّون]] جه؛ شرق جا [[افخانسّون]] و [[پاکسّون]] جه؛ و غرب جا [[تورکيه]] و [[عیراق]] جه زمینی سامون دانّه و ونه شمالی سامون [[مازرون دریا]] و جنوبی [[فارس دریامونا| پارس دریامونا]]  و [[عمان دریا]] جه وَر خارنه. ئیرون جِهونِ گت‌ترین [[نفت|نفتی]] و [[گاز|گازی]] منابع جه هسّه.

ئیرون ِسیاسی نیظام سال ۱۳۵۸ جه، اساسی قانون ِبنویشتن په، &quot;ایسلامی جمهوری&quot; بیّه. گت‌ترين رسمی مقوم ئیرون دله &quot;[[ولی فقیه]]&quot; هسّه که اسا [[علی خامنه‌ای]] این مقوم سَر کَته و وه ره &quot;رهبر&quot; هم گانّه. [[ایسلام]] رسمی دین و [[تشیع|شیعه]] رسمی مذهب هسّنه و [[فارسی|پارسی]] رسمی زوون هسّه.

== نوم ==
ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران) کلمه باستانی پارسی دله «اَریاَ/airya» و میونی پارسی دله «اِران» (به دبیره پهلوی: 𐭠𐭩𐭫𐭠𐭭/erān) بی‌یه و ونه کهن شکل «airya nama» بی‌یه که «اصیل ِمردمون ِسرزمین» معنی دِنه. [[کوردستون]] دله هَنتا ئیرون ره ونه کهن نوم، یعنی «اِران»، جه اِشناسِنّه و این تلفظ رسمیت دانّه.&lt;ref name=&quot;MacKenzie&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=MacKenzie|first=David Niel|title=Ērān, Ērānšahr|year=۱۹۹۸|volume=۸|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|publisher=Mazda|location=Cosa Mesa|url=http://www.iranica.com/newsite/articles/v8f5/v8f545.html}}&lt;/ref&gt; البته از ۶۰۰ سنه پیش از میلاد تا ۱۳۱۴ «۱۹۳۵ (میلادی)» میون اوروپاییون با نوم «پارس/Persia» شناخته بیه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; 

تا سال ۱۳۱۴ خورشیدی جهون دله ئیرون ره «پارس/Persia» نوم جه اشناسینه که این سال ''ملل لیگ'' دله [[رضاشاء]] رسماً همه جه بخاسته ونه محلی نوم، ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران)، ره استفاده هاکنن و اسا این کلمه ویشته استفاده وانه.

== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسله‌ئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدن‌ها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهون‌شاهوین جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.

=== باستون سلسله‌ئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[دیاکو]] 
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[سولوکوس]] 
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[ارشک]] 
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیان‌گوذار: [[اردشیر پاپکان]]

=== خلافت سلسله‌ئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[انوشتکین]]
=== ایلخانون ===
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[تیمور]]

=== دوران مدرن اولیه ===
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[کریم‌خان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[آقا محمد خان]]

=== معاصر ===
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیان‌گوذار: [[رضاشاء]] 
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیان‌گوذار: [[روح‌الله خمینی]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیان‌گوذار
Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگ‌نگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیان‌گوذار
Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بی‌یه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
Shah Ismail I.jpg|[[شاء اسماعیل یکم]]: [[صفوین]]ِ بونیان‌گوذار
ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفوین]]ِ گت‌ترین شاء
NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیان‌گوذار و گت‌ترین شاء
Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیان‌گوذار
&lt;/gallery&gt;

== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواری‌ئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] هستنه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشه‌ئون.&lt;/ref&gt;

=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو‌ و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.

ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانه‌یِ]] وارش‌زا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کم‌فشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوب‌غرب دله شِل ِوارش یانّه.

وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.

اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.

=== اوستان‌ها ===
{{ایران اوستان‌ها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.

سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.

سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئی‌ته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&amp;lang=1&amp;id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین =  ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}&lt;/ref&gt;

اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.

{{-}}

== مردمون ==
=== جمعیت ===
[[پرونده:IranProvPopDen.PNG|thumb|راست|150px|میزان تراکم جمعیت در استان‌های ایران.]]
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت  ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدی‌ین = فروردین 1389
| ناشر = 
| زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;

این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.

=== نژادون و زوونون ===
{{ایران قومیتون}}
[[File:Languages of Iran, looklex.png|thumb|500px|ایران ِزوونون ِگنشکَرون درصدی نمودار]]
[[سیا|CIA]] شه اطلاعاتی کتابچه دله گانه: ایران دله نژادون و زوون‌های جورواجوری درنه [[فارسی|فارس‌ها]] و [[لری|لُرها]] (61 درصد)، [[آذری|آذربایجونی‌ها]] (17 درصد)، [[کوردی|کوردها]] (۷ درصد)، [[گیلکی|گیلکون]] و [[مازرونی|مازرونی‌ئون]] (۷ درصد: ''٪۳٫۶ گیلک و ٪۳ مازرونی'')، [[بلوچی|بلوچ‌ها]] (۲ درصد)، [[عربی|عرب‌ها]] (۲ درصد)، [[ترکمونی|ترکمون‌ها]] و [[قشقاییون]] (۲ درصد) و بقیه (۲ درصد) این کشور ِ اصلی جمعیتون هستنه.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|عنوان=Iran|تاریخ بازدید=بهمن ۱۳۸۷|تاریخ=۲۲ ژانویهٔ ۲۰۰۹|ناشر=Official Website of Central Intelligence Agency (CIA)|زبان=انگلیسی}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Mehrdad Izady (2006-2011), [https://web.archive.org/web/20131001091018/http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Iran_Languages_lg.jpg]&lt;/ref&gt; غیر این گروهونی که وشون نوم دره [[تالش]]ی‌ها، [[خلج]]‌ها، [[آشوری]]ون، [[کلدانی]]ون، [[مندایی]]ون، [[تات]]ون، [[گورجی]]ون، [[سیستونی]]‌ها، [[ارمنی]]ون، و [[یهودی]]ون هم کشور دله درنه.

ایران رسمی و اداری زوون فارسی هسته. [[فارسی]] اتا هندی-اروپایی زوون هسته. ایران ِاساسی قانون ِاصل پونزهم گانه درسی کتابون ونه فارسی ِزوون و خط جه بائِن ولی بنشنه محلی زوون‌ها جه همه جا استفاده هاکردن و بنشنه فارسی پَلی وشون ره مدرسه دله درس هدائِن.&lt;ref&gt;[http://fa.wikisource.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#.D8.A7.D8.B5.D9.84_.DB.B1.DB.B5 اصل ۱۵ قانون اساسی]&lt;/ref&gt;

=== دین ===
ایران ِتاریخ دله چنتا دینی دوره وجود دانّه:
* [[میتراییسم]]
* [[زرتشت]]
** ''[[مانی]]''
** ''[[مزدک]]''
* [[اسلام]]
** [[تسنن]] حنفی، شافعی و غیره
** [[تشیع]]: دوازده‌امامی، اسماعیلی، زیدی (پیشین)
* بهائیت
{{bar box
|عنوان=دین ایرانیان
|titlebar=#ddd
|چپ۱='''دین'''
|راست۱='''درصد'''
|چینش=left
|نوارها=
{{bar percent|[[تشیع]]|darkgreen|89}}
{{bar percent|[[تسنن]]|black|9}}
{{bar percent|دیگرون (مسیحیت و زرتشت دستوری)|red|2}}
}}
پونصد سال پیش تاسا، خصوصاً [[صفویون]] ِسلسله‌یِ تأسیس په جه، هَنتا [[تشیع]] ایران ِرسمی مذهب هسّه. اسا ئیرونِ دله ۸۹٪ [[تشیع]]، ۹٪ [[تسنن]] و ۲٪ [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[یهودیت]]، [[بهائیت]] و... په‌روو هسّنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; در اساسی قانون ِدوازهمین اصل گانه اسلام ِدین و اثنی‌عشری مذهب رسمی دین هسنه و سایر مذاهب ایسلامی ([[حنفی]]، [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و [[زیدی]]و ...) هم قانونی هستنه و وشون احترام ره ونه داشتن. همینتی اصل ۱۳ گانه ئیرونی مسیحیون، یهودیون و زرتشیون بعنوان اقلیت پذیرفته هسّه و بتونّه شه دین ره، تا جایی که قانون ِپه‌روو بائه، عمل هاکنِن.

== پیمون‌نومه‌ئون ==
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:

* پیمون‌نومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیمان‌نامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:

* پیمون‌نومه ۱۹۰۷

== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===

ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.

روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.

از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:

* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریم‌ئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه 

== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه. 

دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگ‌های تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.

== صنایع ==
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو.... 

سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری. 

== را‌ئون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.

همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.

== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»

در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.

== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]] 
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]&lt;/ref&gt;

== هونر و فرنگ ==
فرهنگ ایرانی ریشه در تاریخ دانه. برای بشناسین فرهنگ ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون پارسی هسته. 

در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم: 
* زوون پارسی که مهم‌ترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته. 
* اعیاد ملی از مثل: نوروز 
* شخصیتای اسطوره‌ای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و... 
* علم و هونر 
* معماری ایرونی 
* دین [[اسلام]] و فرهنگ اسلامی به ویژه در قرون وسطا و معاصر

== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|[[اصفهان]]
Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
&lt;/gallery&gt;

{{پورتال}}

== پانویس‌ها ==
{{پانویس|2}}‎
{{پایان}}{{پاک‌کن}}

{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}

[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسی‌زوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]</text>
      <sha1>1ytx3ivqx3f1rpdxn8yr1axnf50lvfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>۲۰۰۸</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2066</id>
    <revision>
      <id>327708</id>
      <parentid>327137</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T01:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>327708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101469" sha1="4s1l3lx3p0yi5q61tsk7r9gibq1wgis" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
{{جعبه سال ۲|2008}}
{{سال تقویمای دیگه دله|۲۰۰۸}}

'''۲۰۰۸''' (سال دِهزار و هشت، عددنویسی رومی:'''MMVIII''') میلادی هشتمین سال سده ۲۱ میلادی جه و هشتمین سال هزاره سوم میلادی جه هسته. بر اساس [[گرگوری تقویم]] این سال از اولین روز [[سه‌شنبه|سه شنبه]] ۱ ژانویه ۲۰۰۸ شروع بیّه و آخر [[چارشنبه]] ۳۱ دسامبر ۲۰۰۸ تموم بیّه [[چینی تقویم]] دله این سال [[اشنیک|گل سال]] اسم دانّه. [[تبری تقویم]] دله این سال از ۱۲شروینه‌ما ۱۵۱۹ تا ۱۲شروینه‌ما ۱۵۲۰ کفنه. [[خورشیدی تقویم|ایرانی تقویم]] دله سال ۲۰۰۸ از ۱۱ دی ۱۳۸۶ شروع وانه و تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۷ تموم وانه. سال ۲۰۰۸ مطابق سال‌ئون ۱۴۲۸، ۱۴۲۹، و ۱۴۳۰ [[قمری تقویم|هجری قمری]] هسته.

== اسم‌ئون ==
* سال بین‌المللی [[زمین|بنه]]&lt;ref&gt;[http://www.jamejamonline.ir/papertext.aspx?newsnum=100936387677 سال بین‌المللی زمین] ،''جام جم آنلاین''&lt;/ref&gt; 
* سال بین‌المللی [[سه‌زمینی]]&quot;(به فارسی: سیب زمینی)&quot;&lt;ref&gt;[http://www.irannewsagency.com/index.php?news=3918 سال ۲۰۰۸، سال سه‌زمینی] ،''سایت خوری ایران''&lt;/ref&gt;
* سال بین‌المللی [[زوون|زوون‌ئون]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120121230353/http://www.irannewsagency.com/index.php?news=5991 ۲۰۰۸ بعنوان بین‌المللی سال زوونا] ،''سایت خوری ایران''&lt;/ref&gt;
* سال بین‌المللی [[وک]]&lt;ref&gt;[http://www.usatoday.com/tech/science/2007-08-26-frogs_N.htm 2008 to mark The Year of the Frog] ''USA TODAY''&lt;/ref&gt;

== رویدادئون ==
[[پرونده:MMVIII Review.jpg|center|780 px]]
مهم‌ترین اتفاقات این سال ره بنشنه، دمباله [[اقتصادی بوحران 2007-2009]]، [[اعلان استقلال کوزوو]] [[صربستون]] جه، انتخابات ریاست جوموری [[روسیه]] و انتخاب بیّن [[دمیتری مدودف|دیمیتری مدودف]]، وقوع [[چرخند نرگس|چرخند پر تلفات نرگس]] [[میونمر|کشور برمه]] دله، حل بوحران سیاسی [[لوبنان]] و امضای [[توافقنامه دوحه]]، رکورد شکنی قیمت [[نفت]]، بازداشت [[رادوان کاراجیچ]] به اتهام نسل کوشی دهه ۹۰ میلادی دله، [[اوستیای جنوبی جنگ (۲۰۰۸)|گرجستون و روسیه جنگ]]، برگزاری [[بازی‌ئون المپیک تابستونی ۲۰۰۸|تابستونی المپیک پکن]]، انتخابات ریاست جوموری آمریکا و انتخاب بیّن [[باراک اوباما]]، حملات تروریستی بمبئی و [[غزه جنگ (۲۰۰۸-۲۰۰۹)|اسرائیل و غزه جنگ]] بدونستن.

تنها چار روز پیش از شروع سال ۲۰۰۸ میلادی، [[بی‌نظیر بوتو]] به قتل برسیــبی‌یه و این موضوع باعث افزایش نگرانی از دست بوردن ثبات سیاسی پاکستون دولت بَیبی‌یه. این موضوع باعث افزایش حضور نظامیون خارجی افغانستون دله بیّه. افزایش میزون خشونت‌ئون هفته‌ئون اول سال ۲۰۰۸ دله عراق خوشبینی‌ئون قبلی‌ نسبت به محدود بیّن خشونت عراق دله ره که پس از افزایش شدید نیروی آمریکا عراق دله به‌دست بموبی‌یه ره کمرنگ هاکرده. اما به‌صورت تصور عمومی‌‌ای که دولت بوش توجهش ره عراق جه به سمت افغانستون بَورده وجود داشته.&lt;ref name=&quot;AnnualReg16&quot;&gt; ''2008: Year in Review'' in The Annual Register:World events, Vol. 250, p. 16, ProQuest &lt;/ref&gt;

=== ژانویه ===
[[پرونده:No_smoking_nuvola.svg|thumb|180px|اول ژانویه ۲۰۰۸ جه قانون ممنوعیت سیگار بکشی‌ین رستورانا و بارون کشورون اروپایی دله به اجرا دربموئه.]]
* ۱ ژانویه - [[اسلوونی|اسلوانی]] به عنوان رئیس دوره‌ای [[اروپا اتحادیه]] انتخاب بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070516193607/http://www.svlr.gov.si/en/eu_presidency/ Slovenian EU Presidency]&lt;/ref&gt;
* ۱ ژانویه - اضافگی [[قبرس]] و [[مالت]] به کشورون استفاده کننده [[یورو]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090130041939/http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836 Cyprus and Malta set to join eurozone in 2008], EurActiv&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090706103838/http://www.eubusiness.com/news-eu/1198764121.53/ Akrotiri and Dhekelia adopt the euro], EUbusiness&lt;/ref&gt;
* ۱ ژانویه - ممنوعیت [[سیگار]] بکشی‌ین غذاخوری‌ئون و بارون ِکشورون اروپایی دله.
* ۲ ژانویه - استعفای '''چوآ سوی لک''' [[مالزی]] ِبهداشتِ وزیر به‌خاطر انتشار فیلم [[بگائستن|روابط جنسی]] وه با اتا [[جنده]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080115092308/http://www.straitstimes.com/Latest+News/Asia/STIStory_192412.html Batu Pahat hotel - centre of attraction after video sex scandal]&lt;/ref&gt;
* ۵ ژانویه - '''میخائیل ساکاشویلی'''، انتخابات ریاست جوموری [[گرجستون]] دله دِباره به سمت رئیس جوموری برسی‌یه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080105_me_georgia_winner.shtml ساکاشویلی «برنده» انتخابات گرجستان بیه] (''بی‌بی‌‍سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ ژانویه - انتخابات پارلمونی [[تایوان]] و پیروزی قاطع '''حزب کومینتانگ'''.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080112_nh-taiwan-elections.shtml مخالفین، انتخابات پارلمونی تایوان پیروز بینه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۱۳ ژانویه - لغو محدودیت‌ئون اجتماعی اعضای سابق '''بعث حزب''' جه و طرفدارون سابق [[صدام]] توسط پارلمون عراق.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.org/Article/2008/01/12/o2_iraq_ex_supporters_saddam.html محدویت‌ئون اجتماعی طرفدارون سابق صدام حسین لغو بیّه] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080113_me_baath_bush.shtml استقبال بوش عراق ترنه قانون حزب بعث درباره] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ ژانویه - اعلام برنده‌ئون '''[[گلدن گلوب جایزه|جوایز گلدن گلوب]]'''.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080114_wkf-golen-globe.shtml اعلان برندگون جوایز گلدن گلوب ۲۰۰۸] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ ژانویه - [[بابی جیندال]]، حزب جوموری‌خواهون جه، به عنوان اولین فرماندار آمریکایی با تبار [[هند]]ی [[لوئیزیانا|ایالت لوئیزیانا]] دله قسم فرمانداری بخارده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080115055932/http://www.voanews.com/english/AmericanLife/2008-01-11-voa39.cfm Nation's First Indian-American Governor Takes Office], Voice of America&lt;/ref&gt;
* ۱۴ تا ۲۷ ژانویه - '''مسابقات تنیس آزاد استرالیا'''&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080113_ba-aussie-contenders.shtml مدعیون تنیس آزاد استرالیا قهرمونی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و قهرمونی '''[[نواک جاکویچ]]''' مردای رج دله و '''[[ماریا شاراپووا]]''' زنای رج دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080125_am-djokovic-federer.shtml دِ جدید قهرمون تنیس استرالیا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۵ ژانویه - سازمان مواد دوایی و غذایی آمریکا اعلام هاکرده که گوشت حیوونای تاگ‌سازی بَیی «بی‌خطر هسته».&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/01/080115_si-clonedmeat-safe.shtml گوشت حیوونای همتاسازی بَیی «بی‌خطر هسته»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ ژانویه - انتخابات ریاست جوموری [[صربئون]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080123014907/http://voanews.com/english/2008-01-20-voa20.cfm Serbian Voters Cast Ballots in Presidential Election], Voice of America&lt;/ref&gt; 
[[پرونده:Flag of Iraq.svg|thumb|200px|ترنه پرچم عراق.]] 
* ۲۰ ژانویه - معرفی شهر [[دمشق]] به عنوان «فرنگی نیشتنگاء جهون عرب سال ۲۰۰۸ وسّه» توسط [[یونسکو]] و [[اتحادیه عرب]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080120_shr-damascus-culture.shtml دمشق، فرهنگی نیشتنگاء عربی جهون سال ۲۰۰۸ وسّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۰ ژانویه - انتخابات پارلمونی [[کوبا]].
* ۲۱ تا ۱۰ فوریه - بازی‌ئون [[جام ملت‌ئون آفریخا|ملت‌ئون آفریخا جام]] کشور [[غنا]] دله&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080120_ba-africa-cn-1.shtml غنا، پیروز افتتاحیه جام ملتون آفریخا] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و قهرمونی تیم ملی فوتبال مصر.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/02/080210_ba-africa-cn-9.shtml «مصر» قهرمون مجدد ملتون آفریخا جام] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۲ ژانویه - مرکزی بانک آمریکا، با سقوط جهونی قیمت سهام بازارون مالی [[آسیا]] و [[اروپا]]، نرخ بهره وام ره سه چارم ات درصد کاهش هدائه و به سه و نیم درصد برسنی‌یه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/01/080122_wmt-asian-markets.shtml کاهش غیرمنتظره نرخ بهره آمریکا] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ ژانویه - اعلام رسمی لیست نومزه‌ئون [[اوسکار جایزه|هشتادمین جوایز اسکار]] توسط آکادمی علوم و صنایع سینمایی آمریکا.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080122_oscar-nomination.shtml نامزدون هشتادمین دوره جوایز اسکار اعلام بینه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۳ تا ۲۷ ژانویه - اجلاس سالیونه مجمع جهونی اقتصاد داووس‌ [[سوئیس]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.weforum.org/en/events/ArchivedEvents/AnnualMeeting2008/index.htm World Economic Forum Annual Meeting 2008], World Economic Forum&lt;/ref&gt;
* ۲۴ ژانویه - تصویب تغییر طرح عراق پرچم پارلمون دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080122_an-iraq-flag.shtml عراق پرچم تغییر کانده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۴ ژانویه - استعفای '''رومانو پرودی'''، نخست وزیر [[ایتالیا]] پس از شکست رای‌گیری طرح سیاست خارجی [[سنای ایتالیا]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2007/02/070221_an-prodi.shtml نخست وزیر ایتالیا استعفا هدائه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ ژانویه - تش‌سوزی هتل مونت‌کارلو لاس‌وگاس دله.&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2008/US/01/25/vegas.fire/ Vegas resort casino fire fully contained], CNN &lt;/ref&gt;
* ۲۸ ژانویه - تحویل هشتمین و آخرین محموله سوخت اتمی نیروگاه اتمی بوشهر توسط [[روسیه]] به [[ایران]].&lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3093357,00.html آخرین محمولهٔ سوخت اتمی بوشهر دله بورده] (''دویچه وله'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۸ ژانویه - سخنرانی سالیونه [[جورج بوش]] کنگره و سنا دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080129_wmt-stateoftheunion.shtml انتقاد بوش حکومت و حمایت مردم ایران جا]، (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/01/20080128-13.html President Delivers State of the Union Address], The White House&lt;/ref&gt;
* ۲۹ ژانویه - اعلام محکومیت ۵۴ [[بهاییت|بهائی]] [[ایران]]ی به جرم «تبلیغ علیه نظام» [[شیراز]] دله به «یتا تا چار سال زندون».&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/01/080129_he-iran-execution.shtml موصاحبه مطبوعاتی قوه قضائیه جوموری اسلامی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳۰ ژانویه - کناره‌بَیتن '''رودی جولیانی''' و '''جان ادواردز''' از نومزه‌ای انتخابات ریاست جوموری آمریکا.&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/22915310/ Giuliani drops out of GOP race, backs McCain], msnbc via Associated Press&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/22913001/ Democrat Edwards exits presidential race], msnbc via Associated Press&lt;/ref&gt;

=== فوریه ===
* ۱ فوریه - بمردن حداقل ۴۳ نفر و ۸۵ زخمی با بمب‌گذاری تروریستی اتا بازار [[بغداد]] دله که توسط دِتا [[زن]] عقب‌دکته ذهنی انجام بیته.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080202221851/http://news.yahoo.com/s/ap/20080201/ap_on_re_mi_ea/iraq Mentally disabled women used in bombings], Yahoo News via Associated Press&lt;/ref&gt;
* ۲ فوریه - '''کارنوال ریو دوژانیرو'''، گت‌ترین کارنوال جهون [[برزیل]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120510141144/http://www.rio-carnival.net/rio_carnival/rio_carnival_programs.php Rio Carnival 2008], Official Website&lt;/ref&gt;
* ۲ فوریه - حمله شورشیون به [[انجامنا]]، [[چاد]] ِنیشتنگاء(=پایتخت).&lt;ref&gt;[http://english.aljazeera.net/NR/exeres/65DA6C5C-4136-411D-8D60-1F8A1E9B313B.htm Fighting reaches Chadian capital], Aljazeera English&lt;/ref&gt;
* ۳ فوریه - بازی فینال چـِل و دومین مسابقه سوپربول انتخاب قهرمون لیگ فوتوال ملی (NFL) وسّه استادیوم دانشگاء فینکس دله، ایالت آریزونا میون.
* ۳ فوریه - انتخابات ریاست جوموری صربستون و پیروزی '''بوریس تادیچ''' با بیش از ۵۰ درصد آرا انتخاب بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080203_wkf-s-serbia-elections.shtml پیروزی تادیچ انتخابات ریاست جوموری صربستون دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۴ فوریه - افتتاح سازمان فضایی ایران و کپّل بیّن اولین موشک ماهواره‌بر ساخت صنایع هوافضای ایران به اسم ماهواره‌بر سفیر به فضا.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080207160805/http://ap.google.com/article/ALeqM5jT51OiEA0SJDaROarScEXi0wEdBQD8UJN86O5 Iran Opens Space Center, Launches Rocket], Associated Press&lt;/ref&gt;
* ۴ فوریه - حمله انتحاری شهر اسرائیلی دیمونا دله توسط دِتا عضو گردان‌ئون عزالدین قسام.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080205_an-az-hamas-israel.shtml بردگرستن حماس و اسرائیل به عملیات انتحاری](''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://hamdami.com/MFAFA/NewsAndReports/050208-Dimona.htm شکایت اسرائیل به شورای امنیت سازمان ملل به دمبــال انفجار تروریستی شهرک دیمونا] (''وبگاه رسمی وزارت خارجه اسرائیل'')&lt;/ref&gt;
* ۵ فوریه - ''سه‌شنبه فوق‌العاده'' و رقابت فشرده نومزده‌ئون انتخابات مقدماتی ریاست جوموری آمریکا ۲۴ ایالت این کشور دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080206_si-primaries-goeson.shtml دمباله رقابت‌ئون پس از سه‌شنبه فوق‌العاده آمریکا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۶ فوریه - گردباد و توفان‌ئون موسمی ایالت‌ئون جنوبی آمریکا دله، دست کم ۴۸نفر بکوشته و بیش از نفر۱۵۰ مجروح جا بی‌یشته.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.org/Article/2008/02/06/f2_US_Tornadoes_thunderstorms.html گرباد و توفان جان ۴۸ نفر ره آمریکا دله بَییته] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۷ فوریه - ترنه سال چینی
* ۷ فوریه - میت رامنی از دمباله رقابت بر سر تصاحب کاندیداتوری حزب جوموری‌خواهون آمریکا انتخابات ریاست جوموری آمریکا دله جه کنار بکشی‌یه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080207_bd-romney-suspend.shtml میت رامنی رقابت‌ئون انتخاباتی آمریکا جه کنار بکشی‎یه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ فوریه - کپل هاکردن فضاپیمای آتلانتیس عملیات اس‌تی‌اس-۱۲۲ دله انتقال و نصب لابراتوار اروپائی کلمبوس ایستگاه فضایی بین‌المللی وسّه.ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/02/080207_si-shuttle-launch.shtml آتلانتیس شه ماموریت ره آغاز هاکرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ فوریه - تصویب طرح محرک‌ئون اقتصادی به میزان ۱۶۷ میلیارد دلار کنگره آمریکا دله به منظور پرهیز از وارد بیّن به عصر رکود اقتصادی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/02/080207_si-senate-economy.shtml تصویب محرک ۱۶۷ میلیارد دلاری کنگره آمریکا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ فوریه - «لغو ممنوعیت حجاب دانشگاه‌ئون تورکیه دله» با تصویب دِتا اصلاحیه قانون اساسی دله، توسط پارلمان تورکیه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080209_nh-la-turkey-headscarf.shtml لغو ممنوعیت حجاب دانشگاه‌ئون تورکیه دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/Article/2008/02/09/f3_Turkey_veil.html پارلمان ترکیه ممنوعیت حجاب در دانشگاه‌ها ره لغو هاکرده] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ فوریه - [[عراق پرچم|ترنه پرچم عراق]] پس از شروع جنگ عراق، اولین بار وسّه [[کوردستون عراق|منطقه شه‌مختار کوردستون]] ِ[[عراق]] دله به اهتزاز دربموئه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080210_nh-iraq-flag.shtml عراق ِپرچم پارلمون کوردستون ِعراق ِسر] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Kosovo map-en.svg|thumb|200px|کوزوو نقشه]] 
* ۱۱ فوریه - زخمی بیّن خوزه راموس هورتا رئیس‌جومور [[شرقی تیمور]]، بر اثر حمله مسلحانه به ونه سره.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080210_wkf-east-timore.shtml حمله مسلحانه به رئیس جومور شرقی تیمور] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۱۳ فوریه - انحلال پارلمون مالزی توسط شاء، به درخاست عبدالله احمد بداوی این کشور ِنخست‌وزیر.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/news/story/2004/03/040303_he-malaysiaelection.shtml مالزی پارلمون رِقِدبورده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۶ فوریه - انتخاب مجدد '''واسلاو کلاوس''' به عنوان رئیس‌جومور [[چک]] توسط پارلمون.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/News/434965.html پارلمون جوموری چک انتخاب رییس جوموری وسّه رای گیری کانّه] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۱۷ فوریه - اجرایی بیّن قانون منع دخانیات رستوران‌ئون، بارون و تمومی مراکز شوداری [[تایلند]] دله.&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=4118937 Thailand Will Ban Smoking in Nightclubs], ABC News&lt;/ref&gt;
* ۱۸ فوریه - [[کوزوو|اعلان استقلال کوزوو]] [[صربستون]] جه به‌صورت ات‌وری و مخالفت برخی کشورون از جمله صربستون، [[روسیه]]، [[چین]]، [[اسپانیا]]، [[رومانی]]، [[بلغارئون]] و حمایت برخی کشورون از جمله [[موتحده ایالات]]، [[آلمان]]، [[بریتانیا|انگلیس]]، [[فرانسه]]، [[ایتالیا]]، [[کرواسی]]، [[بلژیک]] و [[آلبانی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080219_s-bush-kosovo.shtml دفاع بوش از به رسمیت بشناسی‌ین کوزوو استقلال] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080217_wkf-kosovo-update.shtml کوزوو استقلال صربستون جه اعلام بیّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۴ فوریه - هشتادمین مراسم [[اوسکار جایزه|جوایز اسکار]] تالار [[کداک تیئتر]] ِ[[هالیوود]] دله و انتخاب فیلم ''جایی پیرمردون وسّه دنی‌یه'' به عنوان بهترین فیلم.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/02/080224_pm-oscar-80th.shtml هشتادمین اوسکار؛ برارون کوئن ِشو] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;

=== مارس ===
* ۱ مارس - بمردن '''رائول ره‌یس'''، از فرماندهون ارشد &quot;فارک&quot; حمله مشترک پلیس و ارتش کلمبیادله.&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080301_wkf-farc-leader.shtml کلمبیا ارتش مقوم ارشد گروه فارک ره بکوشته] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲ مارس - انتخابات ریاست جوموری [[روسیه]] دله. [[دمیتری مدودف|دمیتری مدودوف]] با کسب نزدیک به ۷۰٪ آرا، به عنوان رئیس‌جومور روسیه انتخاب بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش=  |سال=|شابک=|نویسنده= |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه=  |زبان=en |مقاله= [http://www.mosnews.com/news/2006/12/14/presedentialelection.shtml انتخابات ریاست‌جمهوری روسیه در سال ۲۰۰۸] |ژورنال= |نشریه=mosnews.com |تاریخ= December 14, 2006 |دوره= |شماره= |شاپا=}} &lt;/ref&gt;
* ۲ مارس - ونزوئلا و اکوادور، جواب به نفوذ پارتیزان‌ئونای فارک دله به داخل سامون [[اکوادور]]، شه نیروئون ره به سمت کلمبیای سامون پیش بوردنه.
* ۳ مارس - تصویب قطعنامه ۱۸۰۳ [[شورای امنیت]] [[سازمان ملل موتحد]] با ۱۴ رای مثبت و اتا رای ممتنع، برعلیه برنامه هسته‌ای ایران.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/03/080303_wkf-iran-vote.shtml تصویب قطعنامه جدید شورای امنیت علیه ایران] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ مارس - کپّل بیّن فضاپیمای ترابری خودکار (اِی‌تی‌وی) توسط [[اسا|سازمان فضایی اروپا]] به ایستگاه فضایی بین‌المللی پایگاه فضایی گویان جه.&lt;ref&gt;[http://www.esa.int/esaCP/SEM7S1L26DF_index_0.html Jules Verne ATV under control after a textbook launch], European Space Agency&lt;/ref&gt;
* ۱۱ مارس - شبکه [[عربی زوون|عرب‌زوون]] تلویزیون بی‌بی‌سی افتتاح بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080311_wmt-bbc-arabic.shtml شبکه عرب‌زبان تلویزیون بی‌بی‌سی آغاز به کار کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Dmitry Medvedev - Russia CEO Roundtable 2008.jpg|thumb|200px|۲ مارس ۲۰۰۸ [[دمیتری مدودف]] به عنوان رئیس جومور [[روسیه]] انتخاب بیّه.]]
* ۱۲ مارس - بکاشته‌بیّن [[فرج رحو]]، اسقف اعظم [[کلیسای کلدونی]] شهر [[موصل]] [[عراق]] دله توسط گروه تروریستی [[القاعده]].&lt;ref name=autogenerated3&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080313_v-iraq-archbishop-body-found.shtml جسد اسقف اعظم کلدانی در شمال عراق پیدا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080518_wkf-iraq-christian-court-ruling.shtml حکم اعدام برای «عامل قتل» اسقف کلدانی‌ها] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ مارس - انتخابات مجلس شورای اسلامی [[ایران]] دله.
* ۲۹ مارس - انتخابات ریاست جوموری [[زیمبابوه]].
* ۲۰ مارس - پنجمین سالگرد اشغال عراق توسط نیروئون ائتلاف.

=== آوریل ===
* ۳ آوریل - اتصال باربر پیشرفته اروپایی موسوم به '''ژول ورن اِی‌تی‌وی''' به ایستگاه فضایی بین‌المللی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/04/080403_si-atv-docks.shtml باربر پیشرفته اروپایی به ایستگاه فضایی متصل شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳ آوریل - موافقت [[ناتو]] با پیوستن [[آلبانی]] و [[کرواسی]] به [[ناتو|پیمون آتلانتیک شومالی]] و رد درخاست [[مقدونیه|جوموری مقدونیه]] به‌خاطر مخالفت کشور [[یونان]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080402_si-nato-meeting.shtml دو کشور دیگر اروپایی به عضویت ناتو درمی آیند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۴ آوریل - حبس سره‌گی '''نجم‌الدین اربکان'''، اولین نخست وزیر اسلامگرای [[تورکیه]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080404_mf_erbakan.shtml حبس خانگی اولین نخست وزیر اسلامگرای ترکیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۶ آوریل - انتخابات ریاست جوموری [[مونته‌نگرو]].&lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/english/2008-04/07/content_7930682.htm Montenegrin presidential election closes with high turnout], xinhua News Agency&lt;/ref&gt;
* ۱۰ آوریل - انتخابات مجلس مؤسسان [[نپال]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080410_v-nepal-elections.shtml مردم نپال به پای صندوقهای رای رفتند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۳ آوریل - انتخابات عمومی ایتالیا و پیروزی [[برلوسکونی]] به عنوان نخست وزیر [[ایتالیا]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080414_wmt-an-shr-italy.shtml سیلویو برلوسکونی اعلام پیروزی کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
[[پرونده:Pope_Benedict_XVI_acknowledges_the_cheers_of_the_crowd.jpg|thumb|200px|پاپ بندیکت شانزدهم '''فرودگاه ِنظامی ِاندروز ِمریلند''' دله.]]
* ۱۵ تا ۲۰ آوریل - سفر پاپ بندیکت شانزدهم به [[موتحده ایالات]] و بازدید از شهرون واشنگتن و نیویورک.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080415_wmj-pope-us.shtml سفر پاپ به آمریکا آغاز بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3279869,00.html تأثیرات مثبت سفر پاپ به آمریکا] (''دویچه وله'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ آوریل - درگیری سامونی سربازای [[ایران]] و [[افخانئون|افغانستان]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/04/080420_k-ram-iran-afghan-clash.shtml «درگیری» مرزی سربازان ایران و افغانستان] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۱ آوریل - وام صد میلیاردی بانک مرکزی بریتانیا به بانک‌ئون بریتانیایی با هدف کاهش محدودیت‌ئون بخش اعتبارات بانکی وسّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/04/080421_he-uk-banks.shtml وام صد میلیاردی دولت به بانکهای بریتانیایی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ آوریل - روز جهونی زمین.
* ۲۴ آوریل- موفقیت مائوئیست‌ئون انتخابات [[نپال]] دله و وعده وشون ملغای نظام سلطنتی وسّه این کشور دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080424_he-nepal-election.shtml موفقیت مائوئیست‌ها در انتخابات نپال] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۵ آوریل - انتشار تصاویر محرمانه تاسیسات اتمی سوریه توسط [[سیا|سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080424_wmj-wkf-syria.shtml انتشار تصاویر محرمانه تاسیسات اتمی سوریه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۶ آوریل - درگیری‌ئون خونین ایلام دله پیرامون دور دوم انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112100631/http://radiozamaaneh.com/news/2008/04/post_4732.html «درگیری‌ئون خونین ایلام دله»] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۷ آوریل - ترور ناموفق [[حامد کرزای]] رئیس جومور [[افغانستون]] توسط شبه‌نظامیون [[طالبون]] مراسم سالگرد پیروزی [[مجاهدین افغان]] [[کابل]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/04/080427_s-kabul-ceremoney-blast.shtml حامد کرزی از یک حمله در کابل جان به سلامت برد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112100557/http://radiozamaaneh.com/news/2008/04/post_4738.html ترور نافرجام حامد کرزی] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۸ آوریل - هفتاد کوشته و چارصد زخمی براثر بخاردن دِتا قطار شرق [[چین]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080428_bd-china-train.shtml بیش از هفتاد کشته در برخورد دو قطار در چین ] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ آوریل - [[کوبا]] اجرای حکم اعدام ره رسما متوقف هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080429_he-cuba-reforms.shtml کوبا اجرای حکم اعدام را متوقف کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳۰ آوریل - انتشار گزارش سالانه وزارت امور خارجه آمریکا درباره «وضعیت تروریسم جهون دله» و نامیدن ''ایران'' به عنوان «فعال‌ترین دولت حامی تروریسم» و ''[[القاعده]]'' به عنوان «گت‌ترین تهدید تروریستی» غرب وسّه.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.org/Article/2008/04/30/o2_state_department_annual.html آمریکا: «ایران همچنان فعالترین دولت حامی تروریسم است»] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120111122632/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4792.html آمریکا، ایران را «فعال‌ترین دولت حامی تروریسم» خواند] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3305265,00.html آمریکا: ایران در صدر کشورهای حامی تروریسم قرار دارد] (''دویچه وله'')&lt;/ref&gt;

=== مه ===
[[پرونده:Nargis 2008-05-01 0440Z.jpg|thumb|چرخند نرگس میونمار دله قریب به ۱۰۰هزار نفر کوشته جا بی‌یشته.]]
* ۱ مه - انتخابات شهردار لندن و اعضای ۱۴۰ شورای شهر [[انگلستان]] دله و [[ایالت ویلز]] و پیروزی [[بوریس جانسون]] به عنوان شهردار جدید [[لندن]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080504_ag-london-mayor.shtml لندن و شهردار جدید آن] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱ مه - افتتاح گت‌ترین آرشیو '''[[هولوکاست]]''' با بیش از ۵۰ میلیون مدرک مربوط به جرایم و قربانیون '''رژیم نازی آلمان''' شهر باد آرولسِن ِ[[آلمان]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112100651/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4791.html افتتاح بزرگ‌ترین آرشیو هولوکاست جهان] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱ مه - دست‌کم ۳۵کوشته و ۷۵زخمی براثر دِ انفجار انتحاری دیاله [[عراق]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080501_v-iraq-suicide-attack.shtml انفجار انتحاری در استان دیاله عراق] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱ تا ۷ مه- هفته جهونی «[[دانشنومه ایرانیکا]]».&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/01/f2_Encyclopaedia_Iranica.html ۱۲ تا ۱۹ اردیبهشت، هفته جهانی «ایرانیکا»] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۳ مه - فروش قانونی کامپیوترون خانگی [[کوبا]] دله آزاد بیّه، اما دسترسی به [[اینترنت]] هنتا این کشور دله ممنوع هسته.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080503_ba-cuba-personal-computer.shtml فروش کامپیوتر کوبا دله رها بیّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳ مه - روز جهونی آزادی مطبوعات.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112100624/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4794.html «تبریک» روز جهانی آزادی مطبوعات به شیوه موتلفه] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۳ مه - «بکاشته بیّن» بیش از ۱۵۰ [[کوردی|کورد]] عضو [[پ‌ک‌ک]] هوایی حمله ارتش تورکیه به شومال [[عراق]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080503_bd-turkey-kurds.shtml ترکیه۱۵۰ کورد ره بکاشته] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳ مه - اعتراض مردمون [[تبریز]] به تحریف اسم [[فارس دریامونا]] توسط [[امارات]].&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/03/F5_persian_gulf_tabriz.html اعتراض گسترده مردم تبریز به تحریف نام خلیج فارس] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۴ مه - [[مایکروسافت]] از بخری‌ین [[یاهو]] بخاطر عدم توافق بر سر قیمت، صرف نظر هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080504_me_yahoo_bid.shtml مایکروسافت از یاهو صرف نظر هاکرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۴ مه - حداقل ۷۸هزار نفر بکاشته و ۵۶هزار مفقودالاثر بر اثر چرخند نرگس [[میونمر|برمه]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080506_shr-burma.shtml گردباد در برمه ویرانی گسترده به جای گذاشت ] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080516_la-burma-toll.shtml کشته شدگان توفان برمه ۷۸هزار نفر اعلام بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۵ مه - [[روسیه]] رسما به [[تحریم‌ئون علیه ایران|تحریم‌ئون شورای امنیت سازمان ملل موتحد علیه ایران]] رضایت هدائه.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/08/f4_Russia_sanction_Iran_president.html روسیه به تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران پیوست] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۷ مه - از سرگیری حکم «اعدام به‌وسیله تزریق مواد کشنده» آمریکا دله، پس از هشت ماه وقفه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080507_wmj-execution-us.shtml سرگیری اعدام با «تزریق مواد کشنده» آمریکا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۷ مه - [[دمیتری مدودف]]، به عنوان رئیس جومور جدید [[روسیه]] طی مراسمی کاخ کرملین دله، قسِم بخارده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080507_an-russia-president.shtml پوتین ریاست جمهوری روسیه را به مدودف سپرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ مه - دادگاه تجدیدنظر [[لندن]] دله، سازمان مجاهدون خلق ره [[تروریست]] نشناسی‌یه و به حذف ''برچسب تروریستی'' از این گروه رای هدائه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080507_mf_mojahedin.shtml دادگاه تجدیدنظر در لندن مجاهدین خلق را تروریست نشناخت] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110703031028/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4848.html دادگاه بریتانیایی: «سازمان مجاهدین خلق، تروریستی نیست»] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۸ مه - وزیر اطلاعات جوموری اسلامی، انفجار اتا از حسینیه‌ئون شهر [[شیراز]] ره به گروه‌ئون سلطنت‌طلب ایرانی نسبت هدائه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080507_mf_shiraz_arrest.shtml انفجار شیراز به سلطنت طلبان نسبت هدا بیّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110626192633/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4861.html سلطنت‌طلب‌ها به طراحی انفجار شیراز متهم شدند] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۸ مه - درگیری‌ئون شدید خیابونی [[بیروت]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110626193328/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4867.html درگیری‌های خیابانی در بیروت] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080507_la-az-lebanon.shtml حزب‌الله در معرض تصمیمی سرنوشت ساز] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۸ مه - '''[[ولادیمیر پوتین]]''' نخست وزیر [[روسیه]] بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080508_mf_putin.shtml پوتین نخست وزیر روسیه شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/News/446797.html موافقت دومای روسیه با نخست وزیری ولادیمیر پوتین] (رادیو فردا)&lt;/ref&gt; 
* ۹ مه - درپی اخلال دولت [[میونمر|برمه]]، [[سازمان ملل موتحد]] کمک‌رسونی به آسیب‌دیده‌ئون «گردباد نرگس» ره متوقف هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_mf_burma_wfp.shtml سازمان ملل کمک رسانی به برمه را متوقف هاکرده] ('' بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ مه - [[حزب‌الله لبنان]] کنترل غرب [[بیروت]] ره در دست بَیته.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_bd-beirut.shtml حزب‌الله لبنان کنترل غرب بیروت را در دست بیته] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ مه - کابینه [[لبنان]] «کودتای خونی» [[حزب‌الله لبنان]] ره محکوم هاکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_si-hezbollah-beirut.shtml کابینه لبنان «کودتای» حزب‌الله را محکوم هاکردنه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ مه - [[شمالی کوره|کره شمالی]] شه اسناد برنامه سلاح‌ئون اتمی ره تسلیم [[موتحده ایالات]] هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_si-korea-nukerecords.shtml کره شمالی اسناد اتمی را تسلیم آمریکا کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:2008 Sichuan earthquake extent.svg|thumb|200px|میزان وسعت زمین‌لرزه ۷٫۸ ریشتری سیچوان.]]
* ۱۱ مه - [[منچستر یونایتد]] قهرمون بریتانیا ِفوتوال ِلیگ برتر بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/05/080511_bd-manu-premiership-champion.shtml منچستریونایتد از مقام قهرمونی دفاع هاکرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ مه - حداقل ۵۱هزار نفر بکاشته و ۳۰هزار مفقودالاثر براثر زمین‌لرزه ۷٫۸ ریشتری سیچوان جنوب غربی [[چین]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080513_s-china-quake-update.shtml عملیات گسترده امداد و نجات زمین لرزه چین] ('' بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080522_shr-china-quake.shtml تلفات زلزله چین از ۵۱ هزار گذشت] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ مه - دست کم ۶۰کشته و بیش از ۱۵۰زخمی براثر هفت رشته انفجار پیاپی تروریستی شهر جی‌پور [[هند]] دله.&lt;ref&gt; [http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080513_s-shr-india-blast.shtml پلیس هند: انفجارهای جیپور تروریستی بود] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۳ مه - ۵۰۰کشته براثر حمله شورشیون به [[خارطوم]] ِ[[سودان]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080513_s-sudan-rebel.shtml حمله شورشیون به خرطوم «پانصد» کشته هدائه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ مه - شصتمین سالگرد تأسیس کشور [[اسرائیل]].&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7389140.stm Israel marks its 60th anniversary], BBC News&lt;/ref&gt;
* ۱۴ مه - تخریب اتا از پایه ستون‌ئون [[آپادانا|کاخ آپادانای شوش]].&lt;ref&gt;[http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=46210 یکی از پایه ستون‌های کاخ آپادانا در شوش تخریب شد] (''خبرگزاری میراث فرهنگی ایران'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ مه - بازداشت شیش تا رهبر [[بهاییت|دین بهائی]] [[ایران]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080515_v-bahie-iran-arrest.shtml «بازداشت شیش تا بهایی رهبر ایران دله»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/15/o2_bahais_arrested_iran.html بازداشت شش تن از رهبران جامعه بهائیان ایران] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ تا ۲۵ مه - شصت و یکمین دوره [[جشنواره فیلم کن]]&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080514_an-cannes.shtml جشنواره فیلم کن افتتاح شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و انتخاب فیلم فرانسوی کلاس درس به عنوان برنده طلایی نخل این جشنواره.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080525_wkf-cans-winners.shtml فیلم 'کلاس درس' برنده نخل طلایی جشنواره کن] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۵ مه - دولت [[لبنان]] تدابیر اعلام بَیی علیه گروه شبه‌نظامی [[حزب‌الله لبنان]] ره که به شیش روز نبردون داخلی منجر بیّه ره لغو هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080514_si-hezbollah-nocurbs.shtml تدابیر اعلام شده علیه حزب الله لغو بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۵ مه - دادگاه عالی [[کالیفرنیا]]، ازدواج بین [[همجنسگرائون|لاشیگرون]] ره کالیفرنیا دله قانونی اعلام هاکرده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080518055649/http://news.yahoo.com/s/ap/20080515/ap_on_re_us/gay_marriage California's top court overturns gay marriage ban], Yahoo News via Associated Press&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080520221810/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/16/49924.html دادگاه عالی کالیفرنیا ازدواج همجنسگرائون ره قانونی هاکرده] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۷ مه - انتخابات پارلمانی کویت.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081008000124/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/17/49964.html برگزاری انتخابات پارلمانی کویت برای پایان «بن‌بست سیاسی»] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۷ مه - [[پرسپولیس]] ایران ِفوتوال ِلیگ برتر ِقهرمون بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/05/080517_bd-iranleague-champion.shtml پرسپولیس قهرمون ایران لیگ برتر بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/Article/2008/05/17/o2_perspolise_football_league.html پرسپولیس قهرمون ایران هفتومی لیگ فوتوال بیه] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۲۱ مه - امضای «توافقنومه دوحه» توسط سیاسی جناح‌ئون ِ[[لوبنان|لبنانی]] تشکیل‌هدائن «دولت ائتلاف ملی» وسّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200805171847/https://www.alarabiya.net/articles/2008/05/21/50171.html رییس ارتش لبنان رییس جمهور می‌شود] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080521_an-az-doha-talks-lebanon.shtml لبنان سوی ثبات یا دکشی‌بیّن به بن‌بست دیگه؟] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۱ مه - سراسری انتخابات [[گرجستون]] &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080521_shr-georgia-elex.shtml گرجستون انتخابات پارلمونی برگزار هاکرد (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۱ مه - بی‌یشتن بهای [[نفت|نفت خام]] به بشکه‌ای ۱۳۰ دلار.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/05/080521_he-oil-price-high.shtml بهای نفت از بشکه‌ای ۱۳۰ دلار گذشت] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ مه - قهرمونی تیم فوتبال [[منچستر یونایتد]] [[لیگ قهرمونای اروپا]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080526114004/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/22/50211.html منچستر یونایتد قهرمان اروپا شد] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/05/080521_championsleague-final.shtml منچستریونایتد قهرمان لیگ قهرمانان اروپا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ مه - فرمون رئیس‌جومور جنوبی آفریخا به ارتش مبنی بر تموم هاکردن به خشونت‌ئون خیابونی علیه مهاجرون سیوپوست.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080521_shr-sa-mbeki.shtml امبکی به ارتش دستور داد به خشونتها پایان دهد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۳ مه - تجمع اعتراض‌آمیز گروهی از مردم [[تهران]] در مقابل سفارت [[امارات|امارات متحده عربی]] [[تهران]] دله با دخالت نیروی انتظامی به تشنج دکشی‌یه بیّه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20101220023818/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_5037.html تجمع در برابر سفارت امارات به خشونت کشیده شد] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۴ مه - [[روسیه]] مقوم نخست '''مسابقه آواز یوروویژن''' ره کسب هاکرده.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7417527.stm Russia scoops Eurovision victory], BBC News&lt;/ref&gt;
* ۲۴ مه - '''ژان پیر بمبا''' موعاون سابق رهبر [[کنگو|جمهوری دمکراتیک کنگو]] به جرم اعمال «جنایت علیه بشریت» و به دستور دادگاه بین‌المللی جنایی لاهه دستگیر بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080525_s-dr-congo-arrest.shtml معاون سابق رهبر جمهوری کنگو دستگیر شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ مه - [[میشل سلیمان]] به عنوان دوازدهمین رئیس جمهور [[لبنان]] قسم بخارده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080525_an-lebanon-sleiman.shtml میشل سلیمان به عنوان رییس جمهور لبنان انتخاب شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080526113824/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/25/50417.html با اکثریت آرای پارلمان لبنان میشل سلیمان رئیس جمهور لبنان شد] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Phoenix landing gear229920.jpg|left|thumb|200px|اتا از اولین تصاویر ارسالی از کاوشگر فینیکس از سیاره [[مریخ]].]]
* ۲۵ مه تا ۸ ژوئن - مسابقات تنیس آزاد فرانسه و قهرمونی [[آنا ایوانوویچ]] رده زنای دله&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/06/080607_bd-frenchopen-ivanovic.shtml ایوانوویچ قهرمان زنان تنیس آزاد فرانسه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و [[رافائل نادال]] رده مردای دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/06/080610_ba-am-nadal.shtml رافائل نادال تنها مزاحم راجر فدرر] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۶ مه - کاوشگر فینیکس با موفقیت ساعت ۲۳:۳۸ جهونی منطقه‌ای قطب شمال ِسیاره [[مریخ]] دله فرو بموئه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080525_wkf-mars-landing.shtml فرود موفقیت آمیز کاوشگر آمریکایی بر سیاره مریخ] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2253816620080526 Orbiter captures Phoenix probe's descent to Mars], Reuters&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.yahoo.com/s/ap/phoenix_mars;_ylt=A0WTcW6yBDpIjy0AQRSs0NUE Mars lander completes first day on Red Planet], Yahoo News via Associated Press&lt;/ref&gt;
* ۲۷ مه - آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارشی به شورای حکام و اعضای شورای امنیت سازمان ملل موتحد دله از «نگرانی جدی در مورد برنامه هسته‌ای ایران» خور هدائه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080526_an-iaea-report.shtml «ایران درباره برنامه هسته‌ای خود اطلاعات نمی‌دهد»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/2008/may/27/iran.unitednations UN watchdog accuses Iran of refusing to reveal nuclear aims], The Guardian&lt;/ref&gt;
* ۲۸ مه - مجلس قانون اساسی نپال به اتفاق آرا، به ۲۴۰ سال نظام سلطنتی [[نپال]] دله پایان هدائه و رسما اعلام «جوموری» هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080528_ba-nepal-republic-vote.shtml نپال به براندازی سلطنت رای هدائه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120111105342/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/_240.html پایان ۲۴۰ سال رژیم سلطنتی در نپال] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ مه  - دست کم ۱۶ بکاشته و ۳۰ زخمی انفجار انتحاری اتا مرکز استخدام پلیس شهر [[سنجار]]، نزدیکی شهر [[موصل]] شمال [[عراق]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080529_nh-iraq-bomb.shtml تلفات سنگین حمله انتحاری عراق] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ مه  - [[نیویورک|ایالت نیویورک]]، [[لاشی|ازدواج همجنس‌گرایان]] ره به رسمیت بشناسی‌یه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120111120135/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_5109.html نیویورک، ازدواج افراد همجنس را به رسمیت شناخت] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۳۰ مه  - دستور رسمی دولت [[نپال]] به [[گیانندرا]]، شاء سابق نپال «تخلیه کاخ سلطنتی» وسّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080530_nh-nepal.shtml دستور به شاء سابق نپال تخلیه کاخ سلطنتی وسّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳۱ مه  - رِقِدبوردن کتیبه [[هخامنشیون|دوران هخامنشی]] [[جزیره خارک]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080531_an-inscription-khark.shtml کتیبه دوران هخامنشی در جزیره خارک تخریب شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111019195232/http://radiozamaaneh.com/special/2008/05/post_563.html تخریب کتیبه هخامنشی در خارک] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۳۱ مه - کپّل هاکردن فضاپیمای دیسکاوری مرکز فضایی کندی جه به [[فضا]] برسنی‌یه بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080531_wmt-discovery-shuttle.shtml شاتل دیسکاوری عازم فضا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
	
=== ژوئن ===
* ۱ ژوئن - [[علی لاریجانی|علی اردشیر لاریجانی]] رئیس هشتمین دوره [[مجلس شورای اسلامی]] بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080604004655/http://www.isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1141737&amp;Lang=P با رای نمایندگان مجلس؛ لاریجانی رئیس دائمی مجلس هشتم شد] (''ایسنا'')&lt;/ref&gt;
* ۲ ژوئن - کشته‌بیّن دست کم هشت نفر [[حمله انتحاری|انفجار انتحاری]] نزدیک سفارت [[دانمارک]] ِ[[پاکستون]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080605023428/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/02/50846.html ده‌ها کشته و زخمی بر اثر انفجار در نزدیک سفارت دانمارک در پاکستان] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;،
* ۳ ژوئن - [[اوباما]] با کسب نماینده‌ئون لازم، امید اصلی مقوم ریاست جوموری آمریکا از سوی حزب دموکرات بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/06/04/us/politics/04elect.html?_r=2&amp;hp&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin Obama Clinches Nomination; First Black Candidate to Lead a Major Party Ticket], The New York Times&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080604_me_obama_clinton.shtml اوباما شه  ره نومزه پیروز حزب دموکرات بخونسه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۵ ژوئن - پیروزی تیم [[هاکی یخ سر|هاکی]] [[دیترویت رد وینگز]] بر [[پیتزبوزگ یپنگوئنز]] و قهرمونی این تیم فصل ۲۰۰۸ [[جام استنلی]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/sportsNews/idUSSP15935620080605 Red Wings fight off Penguins to claim Stanley Cup], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۶ ژوئن - دادگاه قانون اساسی، اصلاحیه پارلمون تورکیه بر قانون اساسی ره لغو هاکرده و بدین ترتیب، حجاب اسلامی دانشگاه‌ئون تورکیه دله بار دیگر ممنوع بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL0583906420080605 Court annuls Turkish headscarf bill, blow to government], Reuters&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080605_mf_turkey_hijab.shtml حجاب بار دیگر دانشگاه ئون ترکیه دله ممنوع بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ ژوئن - [[هیلاری کلینتون]] شه تلاش‌ئون ره احراز سمت اولین رئیس جومور زن آمریکا وسّه پایان هدائه و از [[باراک اوباما]] حمایت هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080607_nh-hillary-quit.shtml هیلاری کلینتون از باراک اوباما حمایت کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/06/07/us/politics/07cnd-campaign.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin Ending Her Bid, Clinton Backs Obama], The New York Times&lt;/ref&gt;
* ۷ ژوئن - تصویب طرحی قانونی [[مجلس شورای ملی مصر]] دله درمورد منع قانونی [[کس بوری‌ین]] به‌جز «شریط استثنایی» گادِر.&lt;ref name=autogenerated2&gt;[https://web.archive.org/web/20080611023034/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/08/51177.html منع قانونی کیجائون ختنه مصر دله] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:UEFA EURO 2008 New Logo.svg|thumb|194 px|نشان [[جام ملت‌ئون اروپا|یوفا یورو ۲۰۰۸]]]]
* ۷ ژوئن تا ۲۹ ژوئن - بازی‌ئون [[جام ملت‌ئون اروپا|یوفا یورو ۲۰۰۸]] کشورون [[اتریش]] و [[سوئیس]] دله.
* ۸ ژوئن - تصویب قانونی مبنی بر «جرم بشناسی‌ین» [[کس بوری‌ین]] به‌جز «شریط استثنایی» گادِر.&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;
* ۸ ژوئن - وقوع [[زلزله|زلزله‌یی]] به قدرت ۶٫۵ ریشتر، نزدیکی شهر [[پاتراس]] [[منطقه پلوپونز]] [[یونان]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080608_nh-greece-earthquake.shtml زلزله شدید یونان] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ ژوئن - بکاشته‌بیّن ۱۲ نفر پی انفجار دِتا بمب شهر [[الاخضریه]] شرق [[الجزایر]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304211031/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/09/51226.html انفجارون پی در پی شرق الجزایر ۱۲ کوشته بییشته] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ ژوئن - بساتن سریعترین [[ابررایانه]] جهون توسط شرکت آمریکایی آی‌بی‌ام.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/06/080609_ba-roadrunner.shtml ابرکامپیوتر جدید به سرعت «پتافلاپ» رسید] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۹ ژوئن - کشف و نابودی «گت‌ترین محموله [[مواد مخدر]] جهون» [[افغانستون]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/06/080611_si-afghan-drughaul.shtml کشف گت ترین محموله مواد مخدر] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ ژوئن - دربَوِردِن سرمایه‌ئون [[ایران]]، [[اروپا]] جه.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSDAH02552720080610 Iran withdrawing assets from Europe banks], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۰ ژوئن - بکاشته‌بیّن شیخ [[علی الندا]]، رئیس [[قبیله بوناصر]] [[تکریت]] [[عراق]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080610_nh-saddam-tribe.shtml رئیس قبیله صدام بکاشته بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080614020504/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/10/51295.html رئیس قبیله صدام حسین در یک بمب گذاری کشته شد] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۱ ژوئن - بکاشته‌بیّن ده‌ها نفر سانحه تش‌سوجی هواپیمایی سودان ِفرودگاه بین‌المللی خارطوم ِ[[سودان]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL1051333720080611 Sudan plane death toll is at least 28: official], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۱ ژوئن – ول هاکردن کاخ سلطنتی نارایانهیتی توسط [[گیانندرا]]، آخرین شاء ِ[[نپال]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080611_si-nepal-oustedking.shtml شاء نپال کاخ سلطنتی جه دربورده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSDEL19787820080611 Deposed king quits palace but vows to stay in Nepal], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۲ ژوئن - تعهد بیش از ۲۰ میلیارد دلار کومک به [[افغانستون]]، توسط ۶۸ کشور شرکت کننده نشست پاریس دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/asiaCrisis/idUSPAB004126 Conference raises $20 bln for Afghanistan-France], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۲ ژوئن – '''رای دیوان عالی آمریکا''' مبنی بر لزوم محاکمه زندانیون [[بازداشتگاه گوانتانامو]] دادگاه‌ئون غیرنظامی دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080612_shr-guantanamo.shtml ضربه‌ای دیگر به جنگ بوش با تروریسم] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSWAT00965420080612 Supreme Court rules for Guantanamo prisoners], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۶ ژوئن - قهرمونی تیم فوتبال [[باشگاه فوتوال استقلال|استقلال تهران]] جام حذفی باشگاه‌ئون ایران دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/06/080616_ba-hazfi.shtml استقلال برای پنجمین بار قهرمان جام حذفی شد ''(بی‌بی‌سی فارسی)'']&lt;/ref&gt;
* ۱۹ ژوئن - [[بحران غزه (۲۰۰۸-۲۰۰۷)|پس از ماه‌ئون جنگ]]، تش‌دَوِس میون [[اسرائیل]] و [[حماس]] به مدت ۶ ماه [[نوار غزه]] دله شروع بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200924182928/https://www.alarabiya.net/articles/2008/06/19/51761.html العربیه فارسی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080619_mf_truce.shtml بی‌بی‌سی فارسی]
&lt;/ref&gt;
* ۲۹ ژوئن - [[تیم ملی فوتوال اسپانیا]] قهرمون [[جام ملت‌ئون اروپا|یورو ۲۰۰۸]] بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110703015034/http://radiozamaaneh.com/news/2008/06/post_5483.html زمونه رادیو]&lt;/ref&gt;


=== ژوئیه ===
* ۱ ژوئیه - [[فرانسه]] جانشین [[اسلوونی|اسلوانی]] به عنوان رئیس دوره‌ای [[اتحادیه اروپا]] بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3450100,00.html آغاز ریاست فرانسه بر اتحادیه اروپا] (''دویچه وله'')&lt;/ref&gt;
* ۱ ژوئیه - ممنوعیت استفاده [[چربی ترانس]] جه رستوران‌ئون [[نیویورک|ایالت نیویورک]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN0144154920080701 New York City restaurants go trans-fat-free], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۲ ژوئیه - آزادی [[اینگرید بتانکورت]] و سه گروگان آمریکایی سازمان چریکی انقلابی [[فارک]] [[کلمبیا]]، پس از شش سال و نیم اسارت.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080702_si-betancourt-colombia.shtml گروگان فرانسوی پس از شش سال در کلمبیا «نجات یافت»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/burningIssues/idUKN0240478720080702 Colombia rescues Betancourt, ۳ U.S. hostages], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۲ ژوئیه - حمله انتحاری اورشلیم توسط اتا [[عرب]] [[فلسطین|فلسطینی]]، با اتا دستگاه [[بولدوزر]] به دِ [[اتوبوس]] در حال حرکت و قتل حداقل ۳ نفر و ۶۶ نفر زخمی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080702_an-jerusalem-bulldozer.shtml سه کشته در حادثه بولدوزر بیت المقدس] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL0243020020080702 Palestinian kills ۳ in Jerusalem bulldozer attack], Reuters&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/07/02/AR2008070200529.html Palestinian kills ۳ in Jerusalem bulldozer attack], Washington Post&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Venus Williams WTT.jpg|left|thumb|190px|ونوس ویلیامز قهرمون جام تنیس ویمبلدون]]
* ۳ ژوئیه - [[حزب‌الله لبنان]] تعویض اسیرون جنگی با [[اسرائیل]] ره رسما تأئید هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080702_si-hezbollah-prisoners.shtml مبادله حزب‌الله با اسرائیل] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۴ ژوئیه - آغاز پروازون مستقیم میون [[چین]] و [[تایوان]] پس از ۶۰ سال.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080704_si-china-taiwan.shtml آغاز پروازهای مستقیم میان چین و تایوان] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSPEK33595520080704 Historic China-Taiwan flights take off], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۵ ژوئیه تا ۲۷ ژوئیه - نود و پنجمین [[تور دو فرانس]].
* ۶ ژوئیه - بکاشته بیّن ۱۰ پلیس پاکستونی انفجار انتحاری [[اسلام‌آباد]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080706_ba-pakistan-blast.shtml ده پلیس در انفجار پاکستان کشته شدند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL0657520220080706 At least ۸ dead in blast near Pakistani mosque], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۶ ژوئیه - بانک مرکزی ایران، نرخ تورم ره ۲۰ و هفت دهم درصد اعلام هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.org/Article/2008/07/05/f5_Iran_inflation_20_percent.html تورم در ایران از مرز ۲۰ درصد گذشت] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۶ ژوئیه - بخشودگی ۷ میلیارد دلار بدهی [[عراق]] توسط [[امارات موتحده عربی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080706_nh-iraq-uae.shtml بخشودگی ۷ میلیارد دلار بدهی عراق توسط امارات] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۳ ژوئن تا ۶ ژوئیه - مسابقات [[قهرمانی ویمبلدون|جام تنیس ویمبلدون]] و قهرمونی [[ونوس ویلیامز]] ''زنای رج'' دله&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/07/080705_an-wimbeldon-12.shtml یادداشت‌های ویمبلدون] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و [[رافائل نادال]] ''مردای رج'' دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL0657221920080707 Nadal steals Federer's crown], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۷ تا ۹ ژوئیه - اجلاس سران [[گروه هشت]] [[جزیره هوکایدو]] کشور [[جاپون|ژاپن]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080707_wmj-g8.shtml اقتصاد موضوع اصلی اجلاس جی ۸ است] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ ژوئیه - حداقل ۴۰ بکاشته و بیش از ۱۰۰ زخمی بر اثر حمله انتحاری مقابل سفارت [[هند]] [[کابل]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/07/080707_ram-kabul-bombing.shtml ده‌ها کشته در حمله انتحاری به سفارت هند در کابل] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۱ ژوئیه - شروع عرضه نسخه جدید آی‌فون ِاپل ۲۲ کشور، آی‌فون جدید مجهز به سامانه موقعیت‌یاب جهونی (GPS) هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|
|نشانی = http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/07/080711_ba-iphone-3g.shtml
|عنوان = فروش آی فون جدید آغاز شد
|ناشر = بی‌بی‌سی فارسی
}}&lt;/ref&gt;
* ۱۶ ژوئیه - [[اسرائیل]] و گروه [[حزب‌الله لبنان|حزب الله لبنان]] زندانیون و اجساد قربانیون درگیری بین دِ طرف ره دِ سال پس از جنگ ۳۳ روزه تابستان ۲۰۰۶ مبادله هاکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080716_he-lebanon-israel.shtml ''(بی‌بی‌سی فارسی)'']&lt;/ref&gt;
* ۲۱ ژوئیه - [[رادوان کاراجیچ]] رهبر صرب‌ئون [[بوسنی و هرزگووین|بوسنی]] زمون جنگ داخلی این کشور دهه نود دله، بازداشت بیّه، وه متهم به رهبری عملیات کشتار ۷۵۰۰ مردی و نوجوون ریکای [[ایسلام|مسلمون]] پس از سقوط شهر [[سربرنیتسا]] سال ۱۹۹۵ گادر هسته.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080721_wmj-karadzic.shtml ''(بی‌بی‌سی فارسی)'']&lt;/ref&gt;

=== اوت ===
[[پرونده:Bird's Nest stadium, May 2008.jpg|thumb|آشیانه پرنده، استادیوم اصلی بازی‌ئون المپیک ۲۰۰۸ پکن.]]
* ۱ اوت - دومین و آخرین خورشیدبَییتی سال ۲۰۰۸ میلادی شومال [[کانادا]]، [[روسیه]]، [[مغولستون]] و [[چین]] دله به صورت کلی و سراسر [[اروپا]]، [[آسیا]] و [[شومالی آمریکا]] دله به صورت جزئی رویت بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/08/080731_si-eclipse-friday.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112091326/http://radiozamaaneh.com/naseri/2008/07/post_67.html زمونه رادیو]&lt;/ref&gt;
* ۶ اوت – با اتا کودتای نظامی موریتانی دله گت ِفرماندهون نظامی قدرت ره این کشور دله به دست بَیتنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080810004245/http://www.alarabiya.net/articles/2008/08/06/54380.html ''العربیه فارسی'']&lt;/ref&gt;
* ۷ اوت - با چن روز جنگ سنگین میون نیروئون دولتی [[گورجستون]] و استقلال طلبان [[جنوبی اوستیای]]، [[گورجستون]] اقدام به اعلام [[تش‌دوس]] و سپس تصرف [[تسخینوالی|سخینوالی]] ([[جنوبی اوستیای]] نیشتنگاء) هاکرده، روز ۸ اوت روسیه هم این جنگ دله بموئه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/08/080807_shr-osetia.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۲۰ اوت - روح‌الله نیکپای، تکواندوکار زیر ۵۸ کیلوگرم [[افغانستون]] اولین مدال تاریخ شه کشور ره المپیک دله به دست بی‌یارده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/08/080820_ba-olympics-afghanistan.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۲۴ اوت - سقوط پرواز شماره ۶۸۹۵ هواپیمایی آسمون نزدیکی [[بیشکک]] ِ[[قرقیزئون]] باعث بکاشته بیّن ۶۸ مسافر از ۹۰ سرنشین وه بیّه.&lt;ref name=AP&gt;{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش=  |سال=|شابک=|نویسنده=Saralayeva, {{چر}}Leila |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه=  |زبان=en |مقاله= [http://ap.google.com/article/ALeqM5i8ZYB2OBDNkh6H6fm6hogTD4HrfAD92P3V2O1 68 die, 22 survive airliner crash in Kyrgyzstan] |ژورنال= |نشریه=آسوشیتد پرس|تاریخ=2008-08-25  |دوره= |شماره= |شاپا=}} Retrieved on 2008-08-25. &lt;/ref&gt;
* ۸ تا ۲۴ اوت - بازی‌ئون المپیک تابستونی ۲۰۰۸ پکن [[چین]] دله.
* ۲۵ تا ۲۸ اوت - [http://en.wikipedia.org/wiki/2008_Democratic_National_Convention گردهمایی ۲۰۰۸ حزب دمکرات آمریکا] و معرفی [[باراک اوباما]] به عنوان نامزد نهائی حزب دموکرات آمریکا مقام ریاست جوموری و [[جو بایدن|جوزف بایدن]] به عنوان نامزد پست معاونت ریاست جوموری کشور وسّه.

=== سپتامبر ===
[[پرونده:Palin speaking at RNC-20080903.jpg|thumb|180 px|سخنرانی [[سارا پیلین]] نومزه معاونت رئیس جومور حزب جوموری خواهون جه]] 
* ۱۴ سپتامبر - یک هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ متعلق به [[روسیه]] بر اثر بخوردن به اتا کوه سلسله جبال اورال دله سقوط هاکرده و همه ۸۸ سرنشین وه که شامل ۲۱ تبعه خارجی و ۶ خدمه هم بینه بکاشته بینه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080915143816/http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/14/56567.html ''العربیه فارسی'']&lt;/ref&gt;
* ۶ تا ۱۷ سپتامبر - بازی‌ئون پارالمپیک تابستونی ۲۰۰۸ پکن [[چین]] دله.

=== اکتبر ===
[[پرونده:BarackObama2005portrait.jpg|thumb|[[باراک اوباما]] رئیس جومور موتحده ایالات بیّه]]

* 5 اکتبر - [[کاکا]] به عنوان بهترین فوتوالیست جهون از سوی [[فیفا]] انتخاب بیّه.
* ۶ اکتبر - وقوع زلزله جمهوری [[قرقیزئون]] دله باعث بکاشته‌بیّن دست کم ۷۰ نفر و زخمی بیّن ده‌ها نفر دیگر بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/10/081006_shr-kyrgyzstan-quake.shtml بی‌بی‌سی] ''ده‌ها کشته و زخمی در پی زلزله در قرقیزستان''&lt;/ref&gt;
* ۱۸ اکتبر - تیم فوتوال نوجوونای ایران، آسیا ِقهرمون بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111111181207/http://radiozamaaneh.org/news/2008/10/post_6715.html نوجوان ایران قهرمان آسیا] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱۹ اکتبر - تیم ملی فوتسال برزیل چارمین بار وسّه جهون ِقهرمون بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081020210030/http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=768244 تیم ملی فوتسال برزیل برای چهارمین بار قهرمان جهان شد] (''خبرگزاری مهر'')&lt;/ref&gt;

=== نوامبر ===
* ۴ نوامبر - با برگوزاری انتخابات سراسری موتحده ایالات آمریکا، [[لیست رییس‌جومورون موتحده ایالات|رئیس جومور این کشور]] ،۱۱ فرماندار، تمومی ۴۳۵ نماینده مجلس و ۳۵ نماینده از صد نماینده مجلس سنا انتخاب بَینه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/11/081104_si-us08-congress.shtml افزایش کرسی‌های دموکرات‌ها در مجلس سنا] ''(بی‌بی‌سی فارسی)''&lt;/ref&gt;
* ۴ نوامبر - [[لیست رییس‌جومورون موتحده ایالات|انتخابات ریاست جوموری آمریکا]] دله [[باراک اوباما]] نومزه حزب دموکرات با بَیتن ۳۶۴ رای کالج انتخاباتی برابر رقیب جوموری‌خائش سناتور [[جان مک‌کین|جان مک کین]] که ۱۶۲ رای کالج ره بَییت‌بی‌یه به عنوان ۴۴امین [[لیست رییس‌جومورون موتحده ایالات|رئیس جومور موتحده ایالات]] انتخاب بیّه، وه اولین رنگین پوستی هسته که به این مقوم برسی‌یه.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7697829.stm بی‌بی‌سی ، ''US election results map'']
&lt;/ref&gt;
* ۱۳ نوامبر - کشورون منطقه [[یورو]] اولین‌بار وسّه زمون تشکیل [[اتحادیه اروپا]] گادِر وارد دوره رکود اقتصادی بینه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/2008/11/081114_nh_eurozone_recession.shtml بی‌بی‌سی فارسی] ''منطقه یورو وارد دوره رکود اقتصادی شد''&lt;/ref&gt;
* ۲۶ نوامبر - اتا رشته حملات تروریستی بمبئی دله باعث بکاشته بیّن ۱۹۵ نفر بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی=http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/11/081128_nh_mumbai_scenes.shtml|عنوان=پایان گروگان گیری در یکی از هتل های بمبئی|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی}}&lt;/ref&gt;
=== دسامبر ===
[[پرونده:Flag of Switzerland.svg|thumb|[[سوئیس]] ۱۲ دسامبر ۲۰۰۸ به پیمون شنگن اضافه بیّه.]]
* ۶ دسامبر - قتل اتا نوجوون ۱۵ ساله به دست پلیس [[آتن]]، به درگیری چن روزه میون پلیس و مردم [[یونان]] موجب بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=75377 همشهری آن لاین[&lt;/ref&gt;
* ۱۲ دسامبر - [[سوئیس|سوییس]] مرکز اروپا دله به پیمون اروپایی [[شینگن]] که در خصوص راه بوردن آزادانه داخل کشورون [[اروپا اتحادیه]] هسته اضافه بیّه.&lt;ref&gt;[http://iscanews.ir/fa/ShowNewsItem.aspx?NewsItemID=265196 سوییس به پیمان اروپایی شینگن پیوست.]&lt;/ref&gt; 
* ۲۳ دسامبر - گروهی از نظامیون [[گینه]] دله پس از بمردن [[لانسانا کونته]]، رئیس جومور، دست به کودتای نظامی بزونه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/12/081225_he_guinea_coup.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۲۷ دسامبر - [[اسرائیل]] اتا سلسله حملات هوایی ره علیه نوار غزه شروع هاکرده، این حملات بیش از ۱۳۰۰ بکاشته و ۵۳۰۰ مجروح جابی‌یشته. بین کوشته‌ئون و زخمیون عده زیادی از وچون و زنان و افراد غیرنظامی بدی‌یه وانّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/12/081228_wmj-gaza-university.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;

== بمردهگان ==
=== ژانویه ===
[[پرونده:Heath Ledger.jpg|thumb|120px|[[هیت لجر]]]]

* ۸ ژانویه - ''' موشه لِوی'''، ژنرال اسرائیلی و دوازدهمین فرمونده ستاد کل نیروئون دفاعی اسرائیل.&lt;ref name=HA&gt;[https://web.archive.org/web/20081007054050/http://www.haaretz.com/hasen/spages/942929.html Ex-IDF chief Moshe Levy dies at 72] Haaretz, 10 January 2008&lt;/ref&gt; 
* ۱۱ ژانویه - '''ادموند هیلاری '''، اولین فاتح [[اورست|قله اورست]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080110_si-edmundhillary-dead.shtml ادموند هیلاری، اولین فاتح قله اورست بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ ژانویه - '''احمد عاشورپور'''، خواننده، آهنگساز و ترانه‌سرای ایرانی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111111174956/http://isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1068052&amp;Lang=P احمد عاشورپور بمرده] (''خورگزاری دانشجویون ایران'')&lt;/ref&gt;
* ۱۳ ژانویه - '''سید جعفر شهیدی'''، مورخ ایرانی و استاد [[فارسی|زوون و ادبیات فارسی]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160305052150/http://radiozamaaneh.com/news/2008/01/post_3533.html جعفر شهیدی مورخ و ادیب بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱۷ ژانویه - '''بابی فیشر'''، [[شطرنج|شطرنج‌باز]] [[آمریکا|آمریکایی]] و قهرمون سابق جهون.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080118_v-bobby-fischer-chess-dies.shtml بابی فیشر اسطوره شطرنج جهان بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ ژانویه - '''هیت لجر '''، بازیگر [[استرالیا|استرالیایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080122_si-heathledger-dead.shtml جسد هیت لجر هنرپیشه هالیوود در منزلش پیدا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۷ ژانویه - '''ممد سوهارتو'''، رئیس جومور قبلی [[اندونزی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080128_wkf-s-shharto.shtml رئیس جمهور پیشین اندونزی به خاک سپرده شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;

=== فوریه ===
* ۲ فوریه - '''احمد بورقانی'''، فعال سیاسی [[ایرانی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/02/080202_bd-bourghani-death.shtml احمد بورقانی، نماینده سابق مجلس ایران، بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۵ فوریه - '''مهاریشی ماهش یوگی'''، مرشد [[هندی]] آئین قدیمی عرفان.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/02/06/world/asia/06maharishi-1.html?_r=1&amp;scp=1&amp;sq=maharishi&amp;st=nyt&amp;oref=slogin Maharishi Mahesh Yogi, Spiritual Leader, Dies], The New York Times&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080206_shr-yogi-obituary.shtml شرح حال ماهاریشی یوگی، مرشد نامی هند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۶ فوریه - '''نیکول فریدنی'''، عکاس و طبیعت‌نگار [[ایران]]ی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120111105744/http://radiozamaaneh.com/news/2008/02/post_3805.html نیکول فریدنی «عکاس طبیعت» بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۹ فوریه - '''ژازه تباتبایی'''، نقاش، شاعر و مجسمه‌ساز [[ایران]]ی.&lt;ref&gt; [http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/02/080209_m-mz-jazeh-tabatabaei-death.shtml بمرده ژازه تباتبایی؛ «پیکاسوی ایران»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ فوریه - '''عماد مغنیه'''، فرمونده [[حزب‌الله لبنان|ستاد عملیات ویژه حزب‌الله لبنان]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080213_an-syria-bomb.shtml استقبال آمریکا، تاسف ایران از مرگ عماد مغنیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080217064218/http://www.iht.com/articles/ap/2008/02/13/africa/ME-GEN-Lebanon-Mughniyeh-Profile.php Slain Hezbollah commander Imad Mughniyeh had long history of attacks], The Herlad Tribune&lt;/ref&gt;
* ۱۵ فوریه - '''امنون نتسر'''، ایران‌شناس، مورخ و استاد ارشد دانشگاه عبری اورشلیم.&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFAFA/isrelIraninans/160208-ManonNetzer پروفسورامنون نتسر استاد ایرانشناس و پژوهشـگر بـزرگ تـاریخ و فـرهنگ یهودیان ایران چشم از جهان فروبست] (''وزارت خارجه اسرائیل'')&lt;/ref&gt;
* ۱۸ فوریه - '''آلن رُب‌گریه'''، نویسنده و فیلم‌ساز [[فرانسه|فرانسوی]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120108160938/http://www.ketabnews.com/detail-6728-fa-1.html آلن روب گری‌یه بمرده] (''خورگزاری کتاب ایران'')&lt;/ref&gt;

=== مارس ===
[[پرونده:Charlton Heston Civil Rights March 1963.jpg|thumb|120px|چارلتون هستون]]
* ۱۲ مارس - '''مریم فیروز'''، فعال سیاسی و از اعضای [[حزب توده]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/03/080313_mf_firouz.shtml مریم فیروز بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110715150943/http://radiozamaaneh.com/news/2008/03/post_4214.html مریم فیروز بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱۸ مارس - '''آنتونی مینگلا'''، کارگردان و فیلم‌نومه‌نویس [[بریتانیا|انگلیسی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/03/080318_an-minghella.shtml آنتونی مینگلا، کارگردان «بیمار انگلیسی» بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۹ مارس - '''ثمین باغچه‌بان'''، شاعر، نویسنده، آهنگساز و مترجم [[ایران]]ی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/03/080317_shr-sz-norouz.shtml ثمین باغچه‌بان بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۱۹ مارس - رآرتور چارلز کلارک'''، نویسنده، مخترع و دانشمند [[بریتانیا|انگلیسی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/03/080318_si-arthur-clarke.shtml آرتور سی کلارک نویسنده علمی تخیلی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ مارس - '''فریدون آدمیت''' نویسنده و تاریخ‌نویس معاصر ایرانی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080515214142/http://www.aftabnews.ir/vdch6wn23mniq.html فریدون آدمیت بمرده]، خورگزاری آفتاب&lt;/ref&gt;
=== آوریل ===

* ۵ آوریل - '''چارلتون هستون'''، بازیگر [[آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/04/080406_nh-heston-dies.shtml چارلتون هستون هنرپیشه مشهور آمریکایی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۳ آوریل - '''جان ویلر'''، [[فیزیک|فیزیک‌دون]] [[آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/science/2008/apr/16/usa John Wheeler, died at age 96], The Guardian&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Albert Hofmann Oct 1993.jpg|thumb|120px|[[آلبرت هافمن|آلبرت هوفمن]]]]
* ۱۶ آوریل - '''ادوارد لورنز''' ، [[ریاضی|ریاضی‌دون]] [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]]، هواشناس و نظریه بحران ِپی‌یر.&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/24165010/ Father of chaos theory dies at 90], MSNBC&lt;/ref&gt;
* ۱۷ آوریل - '''امه سزر'''، شاعر فرانسوی‌زوون و فعال سیاسی [[فرانسه|فرانسوی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/04/080419_me_cesaire_death.shtml امه سزر، موج آفرین با مرگ و زندگی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ آوریل - '''آلبرت هوفمن'''، [[شیمی]]‌دون [[سوئیس|سوئیسی]] و مخترع [[ال‌اس‌دی]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1912485/Albert-Hofmann,-LSD-inventor,-dies.html Albert Hofmann Died], Daily Telegraph&lt;/ref&gt;
=== مه ===
[[پرونده:Sydney Pollack.jpg|thumb|120px|[[سیدنی پولاک]]]]
* ۳ مه - '''اسماعیل داورفر'''، بازیگر سینما، [[تیاتر]] و [[تلویزیون]] ایران.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.net/newstext.php?nn=8702140971 «اسماعیل داورفر» بمرده] (''فارس نیوز'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ مه - '''فرهنگ معیری'''، «ایران ِگریم ِپیــیــِر».&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080510_an-moayeri.shtml گریم ایران بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۶ مه - '''کاوه عزیزپور'''، فعال سیاسی [[کوردستون|کورد]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080613202638/http://iranhr.net/spip.php?article361 The Kurdish political activist died at the hospital-allegedly as a result of torture in the prison], Iran Human Rights&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080525_mf_azizpour.shtml بمردن اتا فعال دیگر کورد زندان دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۳ مه - '''فریدون جم'''، رئیس ستاد ارتش شاهنشاهی و دیپلمات ایرانی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080524_mf_am_djam.shtml ارتشبد جم، داماد و همدم تبعید رضاشاء بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ مه - '''لوئیز فیروز'''، اسب‌شناس و کاشف نوعی ایرانی اسبون جه با اسم «اسب‌چه کاسپین».&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/multimedia/story/2008/05/080528_pm-louise-firouz.shtml لوئیز فیروز بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۶ مه - '''سیدنی پولاک'''، کارگردون مشهور [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080527_ps-sydneypollack.shtml سیدنی پولاک بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112093421/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_5081.html سیدنی پولاک بمردنی روز] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;

=== ژوئن ===
[[پرونده:Shakibai Khosrow.jpg|thumb|120px|[[خسرو شکیبایی]]]]
 [[پرونده:YvesSaintLaurent.jpg|thumb|120px|ایو سن لورن]]
* ۱ ژوئن - '''ایو سن لورن'''، طراح لباس مشهور [[فرانسه|فرانسوی]].&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7430487.stm Fashion king Saint Laurent dies], BBC News&lt;/ref&gt;
* ۲ ژوئن - '''الیزابت اسپرینگز''' بازیگر انگلیسی.&lt;ref name=&quot;Daily Telegraph&quot;&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/2242457/Elizabeth-Spriggs.html Elizabeth Spriggs], ''[[The Daily Telegraph]]'', [[July 3]] [[۲۰۰۸ (میلادی)|2008]]&lt;/ref&gt;
* ۳ ژوئن - '''مل فرر''' بازیگر و کارگردان [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/06/080604_an-mel-ferrer.shtml مل فرر، هنرپیشه کهنه‌کار آمریکایی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۵ ژوئن - [[نادر ابراهیمی]]، داستان‌نویس موعاصر [[ایران]]ی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/06/080605_bd-nader-ebrahimi-death.shtml نادر ابراهیمی، نویسنده ایرانی، بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
=== ژوئیه ===
* ۷ ژوئیه - '''الیزابت اسپرینگز'''، هنرپیشه [[بریتانیا|انگلیسی]].&lt;ref name=&quot;Daily Telegraph&quot;/&gt; 
* ۱۸ ژوئیه - ''' [[خسرو شکیبایی]] '''، بازیگر مطرح [[ایران]]ی سن ۶۴ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080721003932/http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=717605 آشفتگی‌های «حمید هامون» با مرگ شکیبایی پایان گرفت] ''(خبرگزاری مهر)''&lt;/ref&gt;
* ۱۹ ژوئیه - '''آن لمبتون'''، ایران‌شناس و زوون‌شناس برجسته [[بریتانیا|انگلیسی]].&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/Article/2008/07/31/o2_lampton_iran.html آن لمبتون، ایران شناس بریتانیایی؛ از سفارت تا پژوهش] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۸ ژوئیه - '''سوزان تمیم'''، خواننده پاپ [[لوبنان|لبنانی]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080805105055/http://www.alarabiya.net/articles/2008/07/30/53977.html بررسی علت قتل مبهم ات خاننده زن لبنانی دبی دله] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;

=== اوت ===
* ۳ اوت - '''آلکساندر سولژنیتسین'''، نویسنده مشهور [[روسیه|روسی]] و برنده [[نوبل جایزه|نوبل ادبیات جایزه]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/08/080803_wmj-solzhenitsyn.shtml سولژینیتسین نویسنده مشهور روسیه بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ اوت - '''محمود درویش'''، شاعر مشهور [[فلسطین|فلسطینی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/08/080809_v-ha-darwish-arab-poet-dies.shtml مرگ صدای محمود درویش را برای همیشه خاموش کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ اوت - '''هوآ گوئوفنگ'''، صدراعظم و رئیس حزب کمونیست چین.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/08/21/world/asia/21hua.html?_r=2&amp;ref=world&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin Hua Guofeng, Transitional Leader of China After Mao, Is Dead at 87], New York Times&lt;/ref&gt;
* ۲۳ اوت - '''توماس هاکل ولر'''، ویروس‌شناس [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]] و برنده [[نوبل جایزه|نوبل پزشکی جایزه]].
* ۲۷ اوت - '''ایبی ناتان'''، فعال صلح [[ایران]]ی -[[اسرائیل|اسرائیلی]].&lt;ref&gt;[http://hamdami.com/MFAFA/NewsAndReports/2870808-EibiNathan.htm اسطوره اسرائیلی تلاش در راه صلح با اعراب، که زاده ایران بود در سن ۸۱ سالگی بمرده] (''وزارت امور خارجه اسرائیل'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.is/20120912142637/www.time.com/time/world/article/0,8599,1836834,00.html Israeli Peace Activist Nathan Dies], Time&lt;/ref&gt;

=== سپتامبر ===
[[پرونده:David Foster Wallace headshot 2006.jpg|thumb|120px|دیوید فاستر والاس]]
* ۱۲ سپتامبر - '''دیوید فاستر والاس''' نویسنده [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]] بر اثر شه‌کوشی.&lt;ref&gt;[http://www.latimes.com/news/local/la-me-wallace14-2008sep14,0,7461856.story Writer David Foster Wallace found dead]&lt;/ref&gt;
* ۱۵ سپتامبر - '''ریچارد رایت''' نوازنده کیبورد و اتا از بنیانگذارون گروه راک پینک فلوید.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/news/story/2008/09/080915_pm-pink-floyd-wright.shtml ''بی‌بی‌سی فارسی'']&lt;/ref&gt;
* ۲۶ سپتامبر - '''پل نیومن''' بازیگر [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]] و برنده [[اوسکار|اوسکار جایزه]] سن ۸۳ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7639614.stm BBC NEWS] ''Movie legend Paul Newman dies, 83''
&lt;/ref&gt;

=== اکتبر ===
* ۸ اکتبر - '''اردشیر محصص'''، طراح و کاریکاتوریست ایرانی-آمریکایی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110703075418/http://radiozamaaneh.com/news/2008/10/post_6631.html اردشیر محصص، طراح ایرانی بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ اکتبر - '''جواد نوربخش''' ملقب به ''نورعلی‌شاء''، پیشوای شاخه ذوالریاستینی سلسله صوفیون نعمت‌اللهی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110703132911/http://radiozamaaneh.com/news/2008/10/post_6636.html جواد نوربخش از پیشوایان صوفیان بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ اکتبر -''' مهرانگیز دولتشائی'''، دیپلمات ایرانی، سه دوره نماینده [[مجلس شورای ملی]] و فعال حقوق زنان.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/10/081021_mg_doulatshahi.shtml تنها سفیر زن ایران بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ اکتبر - '''خواهر روحانی امانوئل'''، اتا از شخصیت‌ئون بارز فعالیت‌ئون انسان‌دوستانه و نیکوکاری و از پنج چهرهٔ محبوب فرانسویون.&lt;ref&gt;[http://zamaaneh.com/morenews/2008/10/post_993.html خواهر امانوئل بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ اکتبر - '''طاهره صفارزاده'''، شاعر ایرانی و مترجم.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2008/10/081025_mg_saffarzadeh.shtml طاهره صفارزاده شاعر ایرانی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;

=== نوامبر ===
* ۴ نوامبر - '''مایکل کرایتون''' نویسنده، تهیه کننده، کارگردان، فیلم‌نومه‌نویس، پزشک و تهیه کننده تلویزیونی [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2008/11/081105_si-chriton-dead.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۱۰ نوامبر - '''میریام ماکه‌با'''، اساره موسیقی [[جنوبی آفریخا]] و معروف به ماما آفریخا.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081231082824/http://www.dw-world.de/popups/popup_imagegalleryimage//0,,3903602_gid_3903546_lang_22_page_1,00.html دویچه وله فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۱۹ نوامبر - '''جان مایکل هایز'''، نویسنده فیلم پنجره عقبی، بساته آلفرد هیچکاک، سن ۸۹ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8709020215 خبرگزاری فارس]&lt;/ref&gt;
* ۲۳ نوامبر - '''احمد آقالو''' بازیگر [[سینما]] و [[تیاتر]] ایرانی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2008/11/081123_v_bd_aghalou-death.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;

=== دسامبر ===
[[پرونده:Patriarch Alexey II of Russia.jpg|thumb|120px|[[آلکسی ریدیگر|آلکسی دوم]]]]
* ۵ دسامبر - '''آلکسی دوم''' اسقف اعظم روسیه بین سال‌ئون ۱۹۹۰ تا '''۲۰۰۸'''.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090327201324/http://pe.rian.ru/society/20081205/118703696.html «الکسی دوم» در گذشت. ''(ریانووستی)'']&lt;/ref&gt;
* ۲۲ دسامبر - '''لانسانا کونته''' رییس جوموری [[گینه]] سن ۷۴ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[http://www.bornanews.ir/Nsite/FullStory/?Id=224319 رییس جمهوری گینه بمرده. ''(برنا نیوز)'']&lt;/ref&gt;
* ۲۴ دسامبر - '''ساموئل هانتینگتون'''، نظریه‌پرداز و فیلسوف مشهور آمریکایی.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/Article/2008/12/28/f2_US_Samuel_Huntington_clash_civilizations.html مبتکر نظریه «برخورد تمدن‌ها» بمرده] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ دسامبر - '''هارولد پینتر'''، نمایشنومه‌نویس بریتانیایی و برنده [[نوبل جایزه|نوبل ادبیات جایزه]] سن ۷۸ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2008/12/081225_la-pinter.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;

== پیوندهای بیرونی ==
* [http://www.accuracyproject.org/2008calendar.html تقویم ۲۰۰۸ میلادی]
{{دهه‌ها و سال‌ها|۱۹|۲۰|۲۱}}
{{درگاه:رویدادهای کنونی/بایگانی صفحهٔ اصلی رویدادهای کنونی}}
== پانویس ==
{{پانویس|۳|جعبه=۳۵۰}}
{{تلمبار-رج|2008}}

[[رج:میلادی سال|۲۰۰۸]]
[[رج:۲۰۰۸]]

{{LinkFA|fa}}</text>
      <sha1>4s1l3lx3p0yi5q61tsk7r9gibq1wgis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گیلکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2163</id>
    <revision>
      <id>327697</id>
      <parentid>327665</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T22:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32761-70</username>
        <id>45527</id>
      </contributor>
      <origin>327697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1078" sha1="chi05sz9ov5vda80sg6mena4qpha7o6" xml:space="preserve">'''گیلکی''' اتا [[ایرانیج زوون]] نوم هسسه. گت آرآد گیلکی زوون هیسه .  گیلکی ِزوون [[ایران ِغربی شمال ِزوون|ایران ِخورجوس کلسیاه ِزوون]] رج دله قرار گیرنه. اینتا زوون گیلون اوستان دله گب بزه بونه. ۱۹۴میلیون ایتا زوونو گپزن ایسن گ ایراٚٓنٚ بابی/رسمیزوان هیسه.

== گویشو‌ئون ==
گیلکی ِزوون، سو تا گویش ره شمل بونه: اسپی بیه‌پسی (گیلان خورجوس/باختر)، بیه‌پیشی (گیلان خاور/خورتاو) و دیلمی ( گیلان ِنسا/فراخکرت کلستون ور).

== دییه لینکون ==
{{میون ویکی|code=glk|گیلکی}}
*
* گیلکی ادبیات و فرهنگ پایگاه اینترنت دله: [https://web.archive.org/web/20080204012905/http://www.varg.ir/]

{{هندو-ایرانی زوونون}}

[[رج:گیلکی| ]]
[[رج:ایرانیج زوون]]
[[رج:کاسپینی زوونون]]</text>
      <sha1>chi05sz9ov5vda80sg6mena4qpha7o6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327709</id>
      <parentid>327697</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T04:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327697|327697]] از [[Special:Contributions/~2026-32761-70|~2026-32761-70]] ([[User talk:~2026-32761-70|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="hs5whejkbhjyk7la2vucuex4xcwwga5" xml:space="preserve">{{For|مازرونی}}
{{صندخ/زوون}}
'''گیلکی''' اتا [[ایرانیج زوون]] نوم هسسه.  گیلکی ِزوون [[ایران ِغربی شمال ِزوون]] رج دله قرار گیرنه. اینتا زوون گیلون اوستان دله گب بزه بونه.

== لهجه‌ئون ==
گیلکی ِزوون، سه تا لهجه ره شامل بونه: بیه‌پسی (غربی گیلان)، بیه‌پیشی (شرقی گیلان) و گالشی ( گیلان ِجنوب کوهستون ور).

== دییه لینکون ==
{{میون ویکی|code=glk|گیلکی}}
* واژه نومه گیلکی به فارسی و فارسی به گیلکی: [https://web.archive.org/web/20061019234207/http://www.gilak.com/]
* گیلکی ادبیات و فرهنگ پایگاه اینترنت دله: [https://web.archive.org/web/20080204012905/http://www.varg.ir/]

{{هندو-ایرانی زوونون}}

[[رج:گیلکی| ]]
[[رج:ایرانیج زوون]]
[[رج:کاسپینی زوونون]]</text>
      <sha1>hs5whejkbhjyk7la2vucuex4xcwwga5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مازرون ِ بَبـِر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2235</id>
    <revision>
      <id>327699</id>
      <parentid>327688</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T22:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>بمبحممبنب</username>
        <id>45528</id>
      </contributor>
      <comment>Caspian Tigers ain’t extinct کآٚسپٚیٚآٚنی دؤٚرگٚآٚن مٚنقٚرٚض نیعن، نیهن مونقٚرض کاسپی دورگان، ببر های کاسپستانی منقرض نیستند.</comment>
      <origin>327699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="323" sha1="87uc9vzxqupr3xpqtssbcbqaqolwimf" xml:space="preserve">'''کآٚسپٚیٚآٚن ٚ دؤٚرگ اٚیرٚآٚن ٚ می‌ٰٚن زٚندٚه هٚیسه روٚسیه و چٚین و مٚغؤٚلٚستٚانٚ مؤٚرسؤٚن. Caspian Tigers are NOT extinct, most are in Iran.'''

== سٚرو ٚس ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>87uc9vzxqupr3xpqtssbcbqaqolwimf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327705</id>
      <parentid>327699</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T00:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>كريم أحمد</username>
        <id>30901</id>
      </contributor>
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/بمبحممبنب|بمبحممبنب]] ([[User talk:بمبحممبنب|talk]])(تونكل گلوبال)</comment>
      <origin>327705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}
مازرون ِ بَبـِر که ونه علمی نوم '''Panthera tigris virgata''' هسسه مازرون جنگلون دله زندگی کرده ، آخرین باری که وه گـِلستون جنگل دله بدی‌یه بَیّه ۱۳۳۸ خورشیدی سال بی‌یه. مردم وه ره '''سـِرخ شیر''' گاتنه.

[[پرونده:mazerun e baber.jpg|مردم ره کار نِداشته|right|200px|thumb]]
[[پرونده: Babremazandaran.jpg|thumb|200px|راست|اتا از پوستای پیدابیّه دهه چهل شمسی که موزه دارآباد دله وه ره دارنه]]
مازرون بَبـِر ، بنگال بَبـِر جا روشن تر بیه ، ونه رنگ نارنجی مایل به سـِرخ بیه . ونه بدن می بنگال بَبـِر جا بـِلِند تر و سیبری بَبـِر جا کِتا تر بیه . ونه هیکل هم بنگال بَبـِر جا گت تر و سیبری بَبـِر جا خورد تر بیه.

مازرون بَبـِر [[مارال]] ٬ [[وراز]] ٬ [[شوکا]] ٬ [[آغو]] ٬ پرنده ئون ٬ خزنده ئون وحشی [[بامشی]] ره اشکار کرده . اون گدر که وشنا بیه و کمبود غذا داشته [[تلمار]] و [[گومش]] و سایر اهلی حیوونون ره خـِرده . 
 
ونه نسل ، اشکار بی‌رویه و زیست ِموحیط ره نابود هاکردن وسّه از بین بوردنه. وه دلیلم این بیه که مازرونه ببر در نیزارها وه وچیله ره دنیا بیارده و زندگی هاکردنه اوجه.به مرور زمان که نیزار ها و جنگل نزدیک ساحلشونه از بین بشینه این موجود مجبور بویه به سمت جنگل بوره که توجه خرس و پلنگ وه سر مزاحمت ایجاد هاکمینه و وچیله ره خورمینه.بنابراین این ببر انقدر شکار بویه که به مرور زمان نابود بویه.

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بابل شهرستون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2837</id>
    <revision>
      <id>327707</id>
      <parentid>326943</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T01:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vystd</username>
        <id>44310</id>
      </contributor>
      <comment>/* مردمون نامور */</comment>
      <origin>327707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23223" sha1="rltdqho0ypa85da7i0g5c73xpkt1sa2" xml:space="preserve">{{Coord|36.33|N|52.41|E|display=title}}
{{دیگه کاروری ئون}}
{{شابلون:شهر
|رسمی نوم= بابل
|کشور ِنوم=ایران
|کشور ِپرچم=Flag of Iran.svg
|اوستان=مازرون
|تصویر=
|نوم=بابل
|اینگیلیسی نوم=Babol
|قدیمی نامون=مه میتیرا، مامطیر، بارفروش
|زوون=فارسی، مازرونی&lt;small&gt;'''(تبری)'''&lt;/small&gt;
|جمیت=
شهر:۲۱۹٬۴۶۷ 
شهرستون:۴۹۵٬۴۷۲
|ارتفاع=
|زمون=UTC +3:30
|جوغرافیایی عرض به درجه=36
|جوغرافیایی عرض به دقیقه=33
|جوغرافیایی طول به درجه=52
|جوغرافیایی طول به دقیقه=41
|پیش‌شـِماره= 0111 &lt;small&gt;'''«مرکِز مِخابراتی منطقه یک»'''&lt;/small&gt;
|اینترنتی سایت=[http://www.babolcity.ir/ بابلِ شهرداری]
|شهرون= [[بابل]]،[[گتاب]]،[[امیرکلا|امیرشهر]] و ۷شهر دیگر
}}

''' بابل شهرستون''' [[مازرون اوستان]] ره اتا [[شهرستان|شهرستون]] هسته . وِنه نیشتگاه شهر '''[[بابل|بابِل]]''' هسه. وِه اتا از مهم‌ترین شهرستون‌های شِمال کشور هسّه و شهر بابِل به ۲ منطقه تقسیم بونه. بابلِ شهرستون بیشترین جمعیت ره اوستان دله دارنه و بعد رشت بیشترین جمعیت ره شمال کشور دله دارنه.&lt;ref&gt;بابل شهرستون بیشترین جمعیت ره اوستان دله دارنه و بعد رشت بیشترین جمعیت ره شمال کشور دله دارنه.&lt;/ref&gt; بابلِ شهرِ جمعیت، سرشِماری ۱۳۹۱ دله ۲۱۹٬۴۶۷ نفِر و بابلِ شهرستونِ جمعیت ۴۹۵٬۴۷۲ نفر بیه. بابل اتا از شهرهای مهم شمال کشور در امور تجارت، دانشگاهی، پزشکی و کشاورزی هسّه. اینتا شهر بخاطر فراونی زیاد نارنج‌دارهاش، به «'''شهر بهار نارنج'''» معروف هسّه.
== تاریخ==

=== غیر معاصر ===

اینتا شهرنوم در روزگاران کهن ''مامطیر'' بيه. ابن فقیه، ابوالفداء، مقدسی و نویسنده کتاب حدودالعالم این شهر جا به نامهای ''مَمَطیر'' و ''مامَطیر'' یاد هَكِردنه. ابن اسفندیار در کتاب تاریخ طبرستان، درباره نام‌گذاری این شهر به مامطیر نويسنه:

آن موضع که مامطیر است به چشم امام حسن بن علی دلگشای و نزه آمد، آبگیرها و مرغان و شکوفه‌ها و ارتفاع بقعه و نزدیک به ساحل دریا دید، گفت: بقعة طیبة و ماء طیرٌ...

اما اولیاالله آملی در شِه تاریخ  اینتا نظریه ره رد كِنّه، چونکه روایات و آثار اسلامی شیعه دله دراینتا باره خبری بَئوت نَیِّه. اردشیر برزگر در کتاب «تاریخ تبرستان پیش از اسلام» در باره مامطیر بئوته که اینتا نوم، معرب نوم ''مامیترا'' هسّه و اینتا شهر باستانی جای گت ميترا و به بیان دیگر، آتشکده میترا بيه.

تا میانه سده هشتم هجری، اینتا شهر ره به نوم مامَطیر دونسّنه تا اون که کیاییان جلالی آخرین شاه باوندیه - فخرالدوله حسن - ره شکست هدانه و در همون سال سادات مرعشی به سرپرستی میر بزرگ از آمل قیام هکردنه و کیاییان ره شکست هدانه و مامطیر ره تسخير هكردنه. سید قوام الدین مرعشی وارد مامطیر بيه و رفت‌وآمد دراویش مرعشی باعث رواج کسب‌وکار در مامطیر بيه و شهرِ نوم به ''بارفروش ده'' تغییر هدائه.

مرعشیون تا سال ۱۰۶ هجری قمری در مازندران حکومت هکردنه. اینتا سال دله شاه عباس اونا ره برکنار هكرده و اینتا منطقه ره تابع حکومت مرکزی قرار هدائه. اینتا دوران دله به نظر برخی تاریخ‌نویسان رفته‌رفته شهرنوم به ''بارفروش'' تغییر هکرده و پسوند ''ده'' از ونه نوم حذف بيه. البته برخی معتقدنه که اینتا تغییر نوم در اواخر زندیه و اوایل قاجار اتفاق دكته.

اینتا شهر ظاهراً در اواخر دوران قاجار ''باول'' نامیده بيه که اینتا نوم از رودخانه ''باول رود'' که اَمروزه ''بابل رود'' خوانده بونه بَيیت بيّه. سرانجام در سال ۱۳۱۴ به ''بابل'' تغییر نوم هدائه.

=== معاصر دوران ===
در روز یکم آذر سال ۱۳۱۴ هجری خورشیدی نومِ ''بارفروش'' همراه با ساخت ساختمان‌های تازه دولتی همچون اداره پست (۱۳۱۵)، در کنار سبزه میدان و ساختمان‌های شهرداری و شهربانی (۱۳۱۴) به شهر بابل تغییر نام بيته. نوم بابل از نوم رودخانه باوُل بيته بيه و اکنون به رود بابل معروف هسّه. البته امروزه با توجه به ساخت‌وسازهای فراوان و گسترش فضای شهر این رودخانه تقریباً در قسمت‌های مرکزی شهر قرار داينه.

بابل شهرستون ۱۱ شهر و ۷ بخش دارنه که وشون وسعت ۱۵۷۸ کیلومتر مربع هسّه. جنگل‌های طبیعی شهرستان بابل ۴۹۹۳۶ هکتار هسّه و روخنه بابلرود از روخنه‌های مهم اینتا شهر هسِّه. اینتا شهر دارای آب‌وهوای معتدل و مرطوب هسّه.

بابل اتا از شهرهای مهم شمال کشور در امور تجارت، دانشگاهی، پزشکی و کشاورزی هسّه.

پل محمدحسن‌خان توسط محمدحسن خان قاجار با قدمتی بیش از ۲۰۰ سال و در اواخر دوره افشار بر روی روخنه بابل ساخته بَيّه. نکته جالب در ساخت اینتا پل استفاده از زردي مُرغِنه هسّه. در دوره صفوی اتّا گت دریاچه‌ و زیبا در جنوب شهر وجود داشته که در وسط اون تپه‌ای همانند اتا جزیره کچيک خودنمائی ‌کِردِه که به‌علت سرسبزی و زیبائی باغ‌های اطراف اینتا دریاچه زیبا اینتا محل بنام (بحر ارم) نام‌گذاری بيه. اینتا دریاچه سال‌ها پیش خشک هيته و در حال حاضر محل سکونت مردم هسه که به دو قسمت بحرارم غربی و بحرارم شرقی معروفه.

از ۲۰ نفر پایه‌گذاران اولیه حزب ملی ایران در سال ۱۳۲۰، ۳ نفر از اهالی شهر بابل بينه.

در منطقه مازندران و گیلان که در زمان رضا شاه به استان‌های اول و دوم نام‌گذاری بينه رضا شاه تنها در بابل دارای کاخ و محل سکونت بيه. از اینتا کاخ هم‌اکنون به‌عنوان کتابخانه دانشگاه علوم پزشکی بهره‌برداری بونه.

بابل همچنین با پیش‌شماره تلفنی ۰۱۱۱ مرکز اتا از ۸ بخش مخابراتی ایران هسه. اینتا شهر به شهر بهارنارنج معروفه.


==سیاسی تقسیمات==
[[پرونده:Way of Babol1.jpg|300px|بندانگشتی|چپ|بابِلِ راه ها]]
* [[بخش امیرکلا]]
** شهرها: [[امیرکلا|امیرشهر]]


* [[بخش بابل‌کنار]]&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.b-babolkenar.ir| عنوان =بخشداری بابلکنار}}&lt;/ref&gt;
** شهرها: [[مرزیکلا|مرزی‌کلا]]
*** دهستان [[دهستان بابل‌کنار|بابل‌کنار]]
*** دهستان [[دهستان درازکلا|درازکلا]]


* [[بخش بندپی شرقی]]
** شهرها: [[گلوگاه (بابل)|گلوگاه]]
*** دهستان [[دهستان سجادرود|سجادرود]]
*** دهستان [[دهستان فیروزجاه|فیروزجاه]]


* [[بخش بندپی غربی]]
** شهرها: [[خوش‌رودپی|خوش‌رود]] و [[شهیدآباد]]
*** دهستان [[دهستان خوش‌رود|خوش‌رود]]
*** دهستان [[دهستان شهیدآباد|شهیدآباد]]


* [[بخش گتاب]]&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://farmandari-babol.ir/?PageID=86&amp;MID=1&amp;PMID=29&amp;MRID=49| عنوان =فرمانداری بابل.بخش گتاب}}&lt;/ref&gt;
** شهرها: [[گتاب]] و [[آهنگرکلا]]
*** دهستان گتاب جنوبی
*** دهستان گتاب شمالی


*  [[بخش لاله‌آباد]]
** شهرها: [[زرگرمحله|زرگرشهر]] و [[احمدشهر]]
*** دهستان [[دهستان کاری‌پی|کاری‌پی]]
*** دهستان [[دهستان لاله‌آباد|لاله آباد]]


* [[بخش مرکزی شهرستان بابل|بخش مرکزی]]
** شهرها: [[بابل (شهر)|بابل]] و [[گنج‌افروز]]
*** دهستان [[دهستان فیضیه|فیضیه]]
*** دهستان [[دهستان اسبوکلا|اسبوکلا]]
*** دهستان [[دهستان گنج افروز|گنج افروز]]


== موقعیت جوغرافیایی==

شهرستون بابل، مازرونِ اوستانِ وسط دره. اینتا شهرستون از شِمال به شهرستون‌های [[بابلسر]] و [[فریدون‌کنار|فریدونکنار]]، از شمال شرقی به [[کیاکلا|سیمرغ]] (کیاکلا)، از شرق به [[قائم شهر]] و [[سوادکوه شمالی]]، از جنوب شرقی به [[سوادکوه]]، از غرب به [[آمل|آمِل]] و از جنوب به شهرستون [[فیروزکوه]] که تهرانِ اوستان دله دره هِمسایه هسه.

{{شابلون:مازرون شهرون}}

==  مردمون نامور ==
''' نیکوکارون: ''' سید حسین فلاح نوشیروانی، محمد صادق شفیع زاده، دكتر سيد على طبرى پور

''' دانشمندا: ''' شاهرخ مسکوب، منوچهر فرهنگ، احمد قهرمان، محسن ثلاثی، سید محمدباقر حجتی، ابوالقاسم اسماعیل پور، محمد اردشیر، حسن انوشه، احمد عبداله‌زاده بارفروش

''' علما: ''' سعید العلماء، علی اصغر مازندرانی، میرزا شفیع مازندرانی، شیخ کبیر، زین العابدین حائری مازندرانی، فانی، آیت الله هادی روحانی

''' هِنِرمندا: ''' داود رشیدی، سعید امیرسلیمانی، پرویز بهرام، مائده طهماسبی، اردلان شجاع‌کاوه، اسرافیل شیرچی، مکرمه قنبری، پریناز ایزدیار، مریم کاویانی، منوچهر طبری، مهدی فلاح

''' شاعرون: ''' [[امیر پازواری]]، محمد عاصمی

''' خوانندگان: ''' دلکش، مازیار، بیژن مرتضوی، افشین (خواننده)، آریا آرام نژاد، ماهان بهرام خان، بیژن بیژنی

''' شخصیت‌های سیاسی و اجتماعی: ''' مسیح (معصومه) علی نژاد، قاسم معتمدی، کریم معتمدی، حسن قشقاوی، محمود نبویان، محمد مجدآرا، سعید قاسمی‌نژاد، محمود طالبی

''' ورزشکارون: ''' امامعلی حبیبی (کِشتی گیر)، عبدالله موحد (کشتی گیر)، نوشاد عالمیان (پینگ پنگ باز)، سوسن حاجی پور(تکواندو کار)، بشیر باباجانزاده (کشتی گیر فرنگی)، حامد طالبی (کشتی گیر)، مجتبی میرزاجانپور (والیبالیست)، مهران رضازاده (کشتی گیر)،جلال زمان(کشتی گیر)، سهراب انتظاری(فوتبالیست)،هادی نوروزی(فوتبالیست)، نیما عالمیان(پینگ پنگ باز)، پوریا عمرانی (پینگ‌پنگ‌باز)، محجوبه عمرانی (پینگ پنگ باز) وسید مجتبی حسینی (کیک بوکسینگ کار )، مقداد کامرانی ( ووشوکار - موی تای کار)، حمید صفی نژاد (گراپلینگ کار)، ایمان عابدی (موی تای کار) ...
&lt;gallery&gt;
پرونده:Mahmoud Talebi.jpg|محمود طالبی
پرونده:Imam-Ali Habibi.png|امامعلی حبیبی
پرونده:Abdollah Movahed.png|عبدالله موحد
پرونده:Amir-pazevarij.jpg|امیر پازواری
پرونده:Hamed Talebi 2011 World Wrestling Championships.jpg|حامد طالبی

&lt;/gallery&gt;

== گردشگری طبیعی جائون ==


=== دریاچه‌ها ===
[[پرونده:Babolsar darya.jpg|300px|بندانگشتی|چپ|مازرونِ دریا، بابلسرِ ساحل]]
* دریای مازرون (خزر): از بابِل تا مازرونِ دریای ساحل، ۱۵ کیلومتر فاصله هسه.
* دریاچه سد البرز
* دریاچه سد شیاده
* دریاچه کامی کلا
* دریاچه آب بندون رمنت


=== جنگِل‌ها ===

* جنگل لفور
* جنگل نارنجلو
* جنگل شیاده
* جنگل بابلکنار
* جنگل ویوج
* جنگل طبیعت


=== آبشارها ===


* آبشار حاجی شیخ موسی
* آبشار کیمون
* آبشار تیرکن
* هفت آبشار
* آبشار کیمون


=== چشمه‌ها ===

* چشمه آب گرم اَزرو


=== ییلاق‌ها ===
* فیلبند
* شیخ موسی
* ورزنه
* لهه
* انیژدون
* شالدرکا (طایفه طالش)
* شالینگچال

==  تاریخی و مذهبی جائون ==

*بقعه امامزاده قاسم معروف هسه به آستانه
*بقعه سلطان محمد طاهر
*بقعه درویش فخرالدین
*مسجدجامع
*تکیه پیرعلم
*تکیه مقریکلا
*تکیه حصیرفروشا
*قصر سابق شاه
*برج دیده بانی
*پل محمدحسن خان
*ساختمان شهرداری
*(موزه بابل) ساختمان شهربانی
*ماهی فروشای بازار 
*مقبرهٔ درویش علمبازی
*مقبره حاجی شیخ موسی، ییلاق شیخ موسی خش بند پی شرقی دله دره
*سقاخانه شیاده، بخش بندپی غربی دله دره
*حمام عمومی روستای نمودارکلاه
*تکیه فیلبند
*مقبره ملا محمد شهر آشوب


== آموزش عالیِ مرکزا ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ردیف !! نام مرکز !! عنوان !! نوع !! وبگاه
|-
| 1 || [[دانشگاه علوم پزشکی بابل]] || دانشگاه || دولتی || https://web.archive.org/web/20010428032904/http://www.mubabol.ac.ir/
|-
| 2 || [[دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل]] || دانشگاه || دولتی || https://web.archive.org/web/20180224033628/http://nit.ac.ir/
|-
| 3 || دانشگاه فرهنگیان- مرکز آموزش عالی شهید رجایی بابل || دانشگاه || دولتی || https://web.archive.org/web/20120828104358/http://www.rajaee-ttc.ir/
|-
| 4 || دانشکده فنی امام صادق بابل || دانشکده || دولتی || https://web.archive.org/web/20151101122542/http://baboltc.ac.ir/
|-
| 5 || [[دانشگاه علوم و فنون مازندران]] || دانشگاه || غیرانتفاعی || https://web.archive.org/web/20121207032248/http://ustmb.ac.ir/
|-
| 6 || دانشگاه پیام نور- مرکز بابل || دانشگاه || پیام نور || https://web.archive.org/web/20170813175207/http://www.babol.mpnu.ac.ir/
|-
| 7 || دانشگاه پیام نور- واحد بندپی || دانشگاه || پیام نور || http://www.bandpey.mpnu.ac.ir
|-
| 8 || [[دانشگاه آزاد اسلامی- واحد بابل]] || دانشگاه || آزاد || https://web.archive.org/web/20190812111645/http://www.baboliau.ac.ir/
|-
| 9 || دانشگاه علمی و کاربردی- واحد بابل || دانشگاه || علمی کاربردی || https://web.archive.org/web/20140518072706/http://unbabol.com/
|-
| 10 || مرکز آموزش علمی و کاربردی فرهنگ و هنر- واحد 4 بابل || موسسه || علمی کاربردی || https://babolfh4.pafcoerp.com
|-
| 11 || مرکز آموزش علمی و کاربردی جهاد دانشگاهی- واحد بابل || موسسه || علمی کاربردی || https://web.archive.org/web/20140223020140/http://www.babol.iastjd.ac.ir/
|-
| 12|| مرکز آموزش علمی و کاربردی بندپی غربی || موسسه || علمی کاربردی ||
|-
| 13|| [[مؤسسه آموزش عالی صنعتی مازندران]] || موسسه || غیرانتفاعی || http://www.mit.ac.ir
|-
| 14|| [[موسسه آموزش عالی علوم و فناوری آریان]] || موسسه || غیرانتفاعی || https://web.archive.org/web/20140613054842/http://www.aryan.ac.ir/
|-
| 15|| موسسه آموزش عالی طبری || موسسه || غیرانتفاعی || https://web.archive.org/web/20140607012528/http://tabari.ac.ir/
|-
| 16|| موسسه آموزش عالی راه دانش بابل || موسسه || غیرانتفاعی || https://web.archive.org/web/20140516185538/http://rahedanesh.ac.ir/
|-
| 17|| آموزشکده فنی و حرفه ای سما- واحد بابل || آموزشکده || آزاد || http://www.babol-samacollege.ir
|-
| 18|| آموزشکده فنی و حرفه ای الزهرا- واحد بابل || اموزشکده || دولتی || https://web.archive.org/web/20131015085526/http://www.alzahrababol.ac.ir/
|}


== بهداشت == 

=== بیمارستان ها ===

* بیمارستان [[هادی روحانی|روحانی]] (بلوار کشاورز) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140217135745/http://rohani.mubabol.ac.ir/ بیمارستان روحانی]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان [[شهید بهشتی]] (خیابون سرگرد قاسمی) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140614165734/http://beheshti.mubabol.ac.ir/ بیمارستان شهید بهشتی]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان شهید یحیی نژاد (خیابون مصطفی خمینی) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140218181259/http://yahya.mubabol.ac.ir/ بیمارستان شهید یحیی نژاد]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان کودکان شفیع زاده (امیرشهر، خیابون امام) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130813230712/http://amirkola.mubabol.ac.ir/ بیمارستان کودکان]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان بابل کلینیک (خیابون سید جمال الدین اسدآبادی) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140617203747/http://www.babolclinic.com/ بیمارستان بابل کلینیک]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان چشم پزشکی میناگر (بلوار کشاورز)
* بیمارستان مهرگان (بلوار شهید بهشتی)
* بیمارستان [[فاطمه زهرا]] (بلوار نوشیروانی) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140614170016/http://fz.mubabol.ac.ir/ بیمارستان فاطمه زهرا]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان ١٧ شهریور (مرزی کلاً) [&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140427000211/http://shahrivar.mubabol.ac.ir/default.asp?Lang=Fa/ بیمارستان ١٧ شهریور]&lt;/ref&gt;]
* بیمارستان نیکان (در دست ساخت) (جاده قائم شهر)

=== داروخانه های شبانه روزی ===
* داروخانه دکتر پریدل (خیابون مصطفی خمینی)
* داروخانه دکتر صالحیان (میدون کشوری)
* داروخانه دکتر برادران (چهار راه امیرکبیر)
* داروخانه دکتر رضایی روشن (امیرکلا، خیابون امام)
* داروخانه [[دکتر داوودی]] (بلوار کشاورز)
* داروخانه دکتر رستمی (گلوگاه)
* داروخانه دکتر رمضانی (امیرکلا، خیابون امام)

== بازارها و مراکز خرید == 

=== میوه و تره بار ===
* میدان بار امام (بلوار امام رضا)
* بازار روز نوشیروانی (بلوار نوشیروانی)
* بازار روز رضوان (خیابون امام)
* بازار روز [[امام رضا]] (حیدرکلا)
* بازار روز مسجد جامع (خیابون بازار، مسجد جامع)
* بازار روز [[امام حسین]] (میدون امام حسین)

=== ماهی فروشای بازار ===
* بازار ماهی فروشان نوشیروانی (بلوار نوشیروانی)
* بازار ماهی فروشان امام رضا (بلوار امام رضا)

=== لباسِ بازار ===
* مجتمع تجاری شهریار (خیابون نیما)
* مجتمع تجاری عطر زیستان (خیابون سعیدی)
* مجتمعی تجاری یاس (خیابون مدرس)
* سیتی سنتر (بلوار نوشیروانی)
* پاساژ بزرگ (خیابون مدرس)
* پاساژ امیر (بلوار طالقانی)
* پاساژ قلی تبار (بلوار طالقانی)
* پاساژ شجاعی (بلوار طالقانی)


== پانویس ==
{{پانویس|۲|اندازه=ریز|جعبه=۴۰۰}}

== منابع ==
* نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵, پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران
* ترجمه مختصرالبلدان ، ص147-148 ، اثر ابن فقیه
* تقویم البلدان ، ص499-502 ، نوشته ابوالفداء
* احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم ، بخش اول ، ص73 ، نوشته ابوعبدالله محمدبن احمد مقدسی
* حدودالعالم ، ص49
* تاریخ طبرستان ، جلد اول ، ص73 ، نوشته ابن اسفندیار
* تاریخ مازندران ، جلد دوم ، ص200 ، نوشته اسماعیل مهجوری
* التدوین فی احوال الجبال شروین ، ص346 ، نوشته محمدحسن خان اعتمادالسلطنه
* تاریخ مازندران ، ص12 ، ملا شیخعلی گیلانی
* تذکره جغرافیای تاریخی ایران ، ص294 ، نوشته واسیلی بارتولد
* تاریخ مازندران ، جلد دوم ، ص206 ، نوشته اسماعیل مهجوری
* لغت نامه دهخدا ، جلد 9 ، ص155.

{{مازرون اوستان|ش=بابل}}


[[رج:بابل شهرستون]]
[[رده:مازرون اوستان شهرستانون]]</text>
      <sha1>rltdqho0ypa85da7i0g5c73xpkt1sa2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دماوند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4316</id>
    <revision>
      <id>327701</id>
      <parentid>327685</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T22:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>بمبحممبنب</username>
        <id>45528</id>
      </contributor>
      <comment>دٚمآٚوند کوٚه ۵۶۷۱ مٚتر بٚلٚندٚآٚ دٚره، ایطو بٚوؤٚنٚه دٚاگٚر خٚؤٚ</comment>
      <origin>327701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37983" sha1="dbm6vqgvk1hw5lhpqchyhostmhemo44" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دٚماٚٓوند،''' ۵۶۷۱الشی/متری اتا کوه هیسهته که [[مازرون|مازندروٚاٚٓئن]] دله دره که به عنوان ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیا گت‌ترین خاموش تشفشونی قله بشناسی‌یه وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه قسمت مرکزی رشته‌کوئ البرز مازرون جنوب دله و بخش لاریجان شهرستون آمل کینار قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; هوای صاف و آفتابی دله از تهرون، ورامین و قم و همینتی کرانه‌ئون مازرون دریا وانه وه ره ره بدی‌یـِن..&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; نزدیکترین شهر به این کوه رینه هسته. کوئ دماوند تاریخ 1میرمای 1519 تبری دله به عنوان ابلین اثر طبيعی ایران فهرست آثار میلی ایران دله ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند اساطیر ایران دله هم مطرح هسته و شوهرتش ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک (پادشائی ستمگر و ایژدیهافش) ونه دله بند دکشی‌‍یه بیّه&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt; آثار ادبی فارسی دله هم فراوون به این اسطوره و به طور کلی‌ته کوئ دماوند اشاره بیّه&lt;ref&gt;برای نمونه شاهنامهٔ فردوسی ،گرشاسپ‌ نامهٔ اسدی طوسی و اشعار ناصرخسرو دله به این موضوع اشاره بیّه. قصیده‌ئون دماوندیهٔ ‌ملک‌الشعرای بهار هم مئروف هسته&lt;/ref&gt; دماوند چشمه‌ئون گرم‌او لاریجان، اسک و وانه هسته.&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتفاع===
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ منابع دیگه، از جومله پایگاه میلی داده‌ئون علوم زمین ایران و وب‌گائ رصدخنهٔ زمین ناسا، ارتیفاع ۵٬۶۷۰ میتر &lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ میتر &lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; ره برای قولهٔ این کوه حدس بزونه. دایرةالمعارف پارسی فهرستی شش موردی از ارتیفاع‌ئونی که برای این قله بمونه ره گانه که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ میتر رسنه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt;
طبق موحاسبه و تحقیق زمین‌شناسون آلمانی (ر. ک. به همین مقاله بخش آلمانی دله) &quot;ارتفاع خالص&quot; کوه دماوند یعنی از پایه تا قولّه  با ۴۷۰۰متر، [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند به موازات  [[کلیمانجارو]] اتا از بلن‌ترین &quot;کوه‌ئون منفرد&quot; جهون محسوب وانه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>dbm6vqgvk1hw5lhpqchyhostmhemo44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327702</id>
      <parentid>327701</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T00:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>كريم أحمد</username>
        <id>30901</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327701|327701]] از [[Special:Contributions/بمبحممبنب|بمبحممبنب]] ([[User talk:بمبحممبنب|بحث]]) خنثی شد: cross wiki vandalism</comment>
      <origin>327702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36961" sha1="s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59" xml:space="preserve">[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دِماوَند''' اتا کوه هسته که [[مازرون]] دله دره که ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین [[تش فشون|تشفشون]] و آسیایِ گت‌ترین بٮستا تشفشونی [[چکل]] بشناسی وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه [[البرز|البرز رشته‌کوه]] میونه کته و مازرون جنوب دله و [[لاریجان بخش]]، [[آمل شهرستان|آمل شهرستون]] درون قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; صاف و آفتابی هوا  دله تهرون، ورامین و قم و همینتی مازرون دریای سواحل جه، وه ره بنشنه بدی‌یـِن.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; [[رینه]]، این کوه ره نزدیکترین شهر هسته. دماوند ۱ میرمای ۱۵۱۹ تبری به عنوان ایران ِاولین طبيعی اثر ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند، ایران اساطیر دله هم مطرح هسته و ونه شوهرت ویشته از هرچی به خاطر اینه که [[ضحاک]] ره اونجه بند هکشینه.&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt;  

== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتٮفاع===
منابع دماوند قایده ره هرکمین ات‌چی باتنه. درگاه ملی آمار رسماً ونه چکل بلندی ره ۵٬۶۱۰ مٮتر ثبت هاکرده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ علوم زمینِ پایگاه و [[ناسا]]یِ رصدخنه ونه إرتٮفاع ره ۵٬۶۷۰ مٮتر&lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ مٮتر  باتنه&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt;. اتا آلمانی زمین‌شناس گنه دماوند «خالص ارتٮفاع» یعنی پایه جه تا چکل، ۴۷۰۰ مٮتر وونه و [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند و [[کلیمانجارو]] دنیایِ گت‌ترین تک-تینار چکل هستنه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [https://web.archive.org/web/20090727194940/http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>علم کوه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4325</id>
    <revision>
      <id>327700</id>
      <parentid>327686</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T22:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>بمبحممبنب</username>
        <id>45528</id>
      </contributor>
      <comment>گیلٚکٚ</comment>
      <origin>327700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1391" sha1="sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|علٚم ‌کوٚه]]
علٚم کوٚه کوهی با ارتیفاع قوله ۴۸۵۰ مٚتر هسته که منطقه سلیمان تخت دله دره گ گیلک/دیلمی مردم نماد ایسه و شهسوار گ ای کوه اینو شاهرستوان میانه گیلکه مثل کلاردشت و قزوین و طالقان ای قوله دیمه.
قولّه علم کوه بعد از قولّه دماوند دیّـُمین گت قولـّه ئیران هسته. 
ویشته شوهرت این قله به خاطر دیواره‌ئئ هسته که دامنه شومالی وه دره و دارای فنی‌ترین و سخت‌ترین مسیرای سنگنوردی و دیواره‌نوردی ئیران هسته. 
این منطقه شهسوار شاهرستات میان هسته. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوئون هسته. 
جبهه شومالی این قله دله دیواره‌ئی به طول ۶۵۰ میتر وجود دانّه که اتا از زیباترین و موشکل‌ترین دیواره‌ئون دونیا به شومار اِنِه

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>sbgw9h5q90svyc4qdug30fjhdvzvy2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327704</id>
      <parentid>327700</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T00:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>كريم أحمد</username>
        <id>30901</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327700|327700]] از [[Special:Contributions/بمبحممبنب|بمبحممبنب]] ([[User talk:بمبحممبنب|بحث]]) خنثی شد:rvv</comment>
      <origin>327704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|قلهٔ علم‌کوه]]
[[پرونده:myalamkooh.jpg|left]]
'''علم‌کوه''' اتا مازرون دله‌یِ کوه هسته که ونه چکل بلندی تا ۴۸۵۰ متر جه رسنه و تخت سلیمون منطقه دله دره.
علم‌کوه، [[دماوند]] په، ایران و مازرونِ دومین بلند چکل ره دارنه.
[[رودبارک]] و [[کلاردشت]] نزدیکترین شهرون به این منطقه هسنه که [[مازرون]] اوستان دله درنه. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوهون هسته. 
ونه سر کوهنوردی خله بدجور-بچم هسته و خار-خار کوه‌نوردونِ هِداری هسته.

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>موس بگائن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114320</id>
    <revision>
      <id>327694</id>
      <timestamp>2026-06-02T12:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saeedmallahh</username>
        <id>29825</id>
      </contributor>
      <comment>ایجادشده به‌واسطهٔ ترجمهٔ بخش آغازین صفحهٔ «[[:fa:Special:Redirect/revision/43556624|آمیزش جنسی مقعدی]]»</comment>
      <origin>327694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10999" sha1="im6nnpbezsv64m39lvuz1josnu0gbnx" xml:space="preserve">'''موس بگائن یا بگن''' یا آنال سکس اتا جور [[گایش|بگائسن]] نوم هسه کا ونه دله ارضا بین وسه، مردی شه ویشار بئی [[وِشم|چیک]] ره [[موس]] دله پتی کنده.&lt;ref name=&quot;Weiten&quot;&gt;{{cite book|author=Wayne Weiten|author2=Margaret A. Lloyd|author3=Dana S. Dunn|author4=Elizabeth Yost Hammer|title=Psychology Applied to Modern Life: Adjustment in the 21st century|isbn=1-305-96847-6|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2016|page=349|accessdate=March 11, 2017|url=https://books.google.com/books?id=09S5DQAAQBAJ&amp;pg=PA349|quote=Anal intercourse involves insertion of the penis into a partner's anus and rectum.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;&gt;See [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA271 pages 270–271] for anal sex information, and [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA118 page 118] for information about the [[clitoris]]. {{cite book|author=Janell L. Carroll|title=Sexuality Now: Embracing Diversity|isbn=978-0-495-60274-3|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2009|pages=629 pages|accessdate=December 19, 2010|url=https://books.google.com/books?id=5f8mQx7ULs4C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|title=Anal Sex Safety and Health Concerns|publisher=[[WebMD]]|accessdate=August 19, 2013|url=http://www.webmd.com/sex/anal-sex-health-concerns|quote=Often referred to simply as anal sex, anal intercourse is sexual activity that involves inserting the penis into the anus.}}&lt;/ref&gt; دیئر جور موس بگائسن انگوس هاکردن جا ویا گایش وازی وسیله جا موس دله پتی هاکردن انجوم بونه دی تک گایشک کا ر روی این ور دله سر بهیت بونه (موس لیسی و مخ زنی) ایی از دیئر جورون این جور گایش هسه.&lt;ref name=&quot;Answer&quot;&gt;{{cite book|author=Barry R. Komisaruk|author2=Beverly Whipple|author2-link=Beverly Whipple|author3=Sara Nasserzadeh|author4=Carlos Beyer-Flores|title=The Orgasm Answer Guide|isbn=978-0-8018-9396-4|publisher=[[Johns Hopkins University Press|JHU Press]]|year=2009|pages=108–109|accessdate=November 6, 2011|url=https://books.google.com/books?id=Kkts3AX9QVAC&amp;pg=PA108}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LeRoy&quot;&gt;{{cite book|author=Vern LeRoy Bullough|author2=Bonnie Bullough|title=Human Sexuality: An Encyclopedia|isbn=0-8240-7972-8|publisher=[[Taylor &amp; Francis]]|year=1994|pages=27–28|accessdate=July 5, 2013|url=https://books.google.com/books?id=y5HFtMkmFMYC&amp;pg=PA27}}&lt;/ref&gt; البت موس بگائسن ویشتر چیک ره موس دله پتی هاکردن وسه بکار شونه&lt;ref name=&quot;WebMD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Answer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;McBride and Fortenberry&quot;&gt;{{cite journal|title=Heterosexual anal sexuality and anal sex behaviors: a review|author=Kimberly R. McBrideab|author2=J. Dennis Fortenberry|journal=[[Journal of Sex Research]]|volume=47|issue=2–3|date=March 2010|pmid=20358456|doi=10.1080/00224490903402538|pages=123–136|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00224490903402538#preview|issn=0022-4499}}&lt;/ref&gt; اسا این وسه کا این رابطه ره دیئر رابطه‌ئون جا سیوا هنن (موس شه پتی‌کری)، اول جور وسه موس دله مری کار شونه.&lt;ref name=&quot;McBride and Fortenberry&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Discovery.com&quot;&gt;{{cite web|title=Anal Sex, defined|publisher=[[Discovery Channel|Discovery.com]]|accessdate=July 23, 2013|url=http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/analsex.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020613200634/http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/analsex.html|archivedate=June 13, 2002}}&lt;/ref&gt;

خله‌ئون فکر کننه کا موس بگی‌ین تینار مردون میون دره و اسا مطالعات نشون دنه کا دی‌جورورون(همجنسگرون) مردون موس جا گایش ندارنه و البا موس بگی‌ین دیئر‌جورورون(دگرجنسگرون) خله کم نیه.&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;&gt;See [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA271 pages 270–271] for anal sex information, and [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA118 page 118] for information about the [[clitoris]]. {{cite book|author=Janell L. Carroll|title=Sexuality Now: Embracing Diversity|isbn=978-0-495-60274-3|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2009|pages=629 pages|accessdate=December 19, 2010|url=https://books.google.com/books?id=5f8mQx7ULs4C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Not all&quot;&gt;{{cite web|title=Not all gay men have anal sex|publisher=Go Ask Alice!|date=June 13, 2008|accessdate=April 26, 2010|url=http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex|archive-date=6 ژوئیه 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706220546/http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wellings&quot;&gt;{{cite book|author=Kaye Wellings|author2=Kirstin Mitchell|author3=Martine Collumbien|title=Sexual Health: A Public Health Perspective|isbn=0-335-24481-5|publisher=[[McGraw-Hill Education|McGraw-Hill International]]|year=2012|page=91|accessdate=August 29, 2013|url=https://books.google.com/books?id=ZKveuj7dLd4C&amp;pg=PA91}}&lt;/ref&gt; دی دی‌جورورون زنون میون شایسی موس‌بگی‌ین اتجورون بدیه بوه.&lt;ref name=&quot;Newman&quot;&gt;{{cite book|author=Felice Newman|title=The Whole Lesbian Sex Book: A Passionate Guide For All Of Us|isbn=978-1-57344-199-5|publisher=Cleis Press|year=2004|pages=205–224|accessdate=November 6, 2011|url=https://books.google.com/books?id=OquFdu3Qt9sC&amp;pg=PA205}}&lt;/ref&gt;

اتی‌ئون شایسی موس محیطی عصب ته جه هشون بموئن و خشی دارن یا جنسی خشی جور جه برسن.  اینتا خشی مردکون دله از [[پروستات]] غیرموستقیم هشون بموئن و زنکون دله [[کلیتوریس]] ویا دیئر حساس جائون هشوش بموئن جه [[موضع جی|جی جا]]، [[عصب زهاری|زهاری عصب]] ویا دیئر جائون سون اتفاق کفنه.&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;&gt;See [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA271 pages 270–271] for anal sex information, and [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA118 page 118] for information about the [[clitoris]]. {{cite book|author=Janell L. Carroll|title=Sexuality Now: Embracing Diversity|isbn=978-0-495-60274-3|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2009|pages=629 pages|accessdate=December 19, 2010|url=https://books.google.com/books?id=5f8mQx7ULs4C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Answer&quot;&gt;{{cite book|author=Barry R. Komisaruk|author2=Beverly Whipple|author2-link=Beverly Whipple|author3=Sara Nasserzadeh|author4=Carlos Beyer-Flores|title=The Orgasm Answer Guide|isbn=978-0-8018-9396-4|publisher=[[Johns Hopkins University Press|JHU Press]]|year=2009|pages=108–109|accessdate=November 6, 2011|url=https://books.google.com/books?id=Kkts3AX9QVAC&amp;pg=PA108}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rosenthal&quot;&gt;{{cite book|first=Martha|last=Rosenthal|title=Human Sexuality: From Cells to Society|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2012|pages=133–135|accessdate=September 17, 2012|isbn=978-0-618-75571-4|url=https://books.google.com/books?id=d58z5hgQ2gsC&amp;pg=PT153}}&lt;/ref&gt; دی موس گایش تونده زیزدار ویا خله زیزدار بوئه.&lt;ref name=&quot;Anal Pain&quot;&gt;{{cite web|title=Pain from anal sex, and how to prevent it|publisher=Go Ask Alice!|date=June 26, 2009|accessdate=April 7, 2011|url=http://goaskalice.columbia.edu/pain-anal-sex-and-how-prevent-it|archive-date=11 اوت 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150811153612/http://goaskalice.columbia.edu/pain-anal-sex-and-how-prevent-it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heidelbaugh&quot;&gt;{{cite book|title=Clinical men's health: evidence in practice|publisher=[[Elsevier Health Sciences]]|year=2007|page=273|accessdate=October 14, 2011|url=https://books.google.com/?id=4N_6nOH5BAEC&amp;pg=PA273|author=Joel J. Heidelbaugh|isbn=978-1-4160-3000-3}}&lt;/ref&gt; اینتا زیز تونده روونی عاملون جه سر بهیته بوه ویا فیزیکی بوئه.&lt;ref name=&quot;Heidelbaugh&quot; /&gt;

موس گایش اتا  خطردارترین گایشون جور هسه دی گایشی عفونتون و مریضیون انتقال دید جه و دی راسروده و موس بافت پاره بی‌ین دید جه؛ چون این جا دله پپوس سون، رونکر مواد ترشح نوونه ایی ائر آدم مصنوعی رونکر جه کار نزنه کا هچی!.&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;&gt;See [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA271 pages 270–271] for anal sex information, and [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA118 page 118] for information about the [[clitoris]]. {{cite book|author=Janell L. Carroll|title=Sexuality Now: Embracing Diversity|isbn=978-0-495-60274-3|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2009|pages=629 pages|accessdate=December 19, 2010|url=https://books.google.com/books?id=5f8mQx7ULs4C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|title=Anal Sex Safety and Health Concerns|publisher=[[WebMD]]|accessdate=August 19, 2013|url=http://www.webmd.com/sex/anal-sex-health-concerns|quote=Often referred to simply as anal sex, anal intercourse is sexual activity that involves inserting the penis into the anus.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Krasner&quot;&gt;{{cite book|author=Robert I Krasner|title=The Microbial Challenge: Science, Disease and Public Health|publisher=[[Jones &amp; Bartlett Learning|Jones &amp; Bartlett Publishers]]|year=2010|pages=416–417|accessdate=August 28, 2013|isbn=0-7637-9735-9|url=https://books.google.com/books?id=nThtlYxP84QC&amp;pg=PA416}}&lt;/ref&gt; اینتا گایش دله ائر کاندوم جه کار بزه نوه، ونه خطر خله.&lt;ref name=&quot;Krasner&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hales&quot;&gt;{{Cite book|author=Dianne Hales|title=An Invitation to Health Brief 2010-2011|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2008|accessdate=August 29, 2013|pages=269–271|isbn=0-495-39192-1|url=https://books.google.com/books?id=oP91HVIMPRIC&amp;pg=PA269}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Werner&quot;&gt;{{cite book|author=Werner W. K. Hoeger|author2=Sharon A. Hoeger|title=Lifetime Fitness and Wellness: A Personalized Program|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2010|page=455|accessdate=August 28, 2013|isbn=1-133-00858-5|url=https://books.google.com/books?id=0aw8AAAAQBAJ&amp;pg=PA455}}&lt;/ref&gt; اینتا سر بداشت جآنی ساجمون اینتا وسه موس گایش دله کاندوم ره ضروری وینده تا گایش امن بوئه.&lt;ref name=&quot;Who&quot;&gt;World Health Organization, Department of Reproductive Health and Research [http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241563475_eng.pdf Global strategy for the prevention and control of sexually transmitted infections: 2006–2015. Breaking the chain of transmission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140323122753/http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241563475_eng.pdf|date=۲۳ مارس ۲۰۱۴}}, 2007, {{ISBN|978-92-4-156347-5}}&lt;/ref&gt;
موس گایش اتا مرد و زن میون، جنسی کارون(بم بپرسن) چیک ره موس دله هاکردن همکت جا ور گیرنه.</text>
      <sha1>im6nnpbezsv64m39lvuz1josnu0gbnx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327696</id>
      <parentid>327694</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T20:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محک</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[رج:بگائستن]] اضافه شد با استفاده از [[ویکی‌پدیا:رج‌ساز]]</comment>
      <origin>327696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11024" sha1="q5p6cn60jlxelep8t8w9os79tcabqws" xml:space="preserve">'''موس بگائن یا بگن''' یا آنال سکس اتا جور [[گایش|بگائسن]] نوم هسه کا ونه دله ارضا بین وسه، مردی شه ویشار بئی [[وِشم|چیک]] ره [[موس]] دله پتی کنده.&lt;ref name=&quot;Weiten&quot;&gt;{{cite book|author=Wayne Weiten|author2=Margaret A. Lloyd|author3=Dana S. Dunn|author4=Elizabeth Yost Hammer|title=Psychology Applied to Modern Life: Adjustment in the 21st century|isbn=1-305-96847-6|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2016|page=349|accessdate=March 11, 2017|url=https://books.google.com/books?id=09S5DQAAQBAJ&amp;pg=PA349|quote=Anal intercourse involves insertion of the penis into a partner's anus and rectum.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;&gt;See [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA271 pages 270–271] for anal sex information, and [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA118 page 118] for information about the [[clitoris]]. {{cite book|author=Janell L. Carroll|title=Sexuality Now: Embracing Diversity|isbn=978-0-495-60274-3|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2009|pages=629 pages|accessdate=December 19, 2010|url=https://books.google.com/books?id=5f8mQx7ULs4C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|title=Anal Sex Safety and Health Concerns|publisher=[[WebMD]]|accessdate=August 19, 2013|url=http://www.webmd.com/sex/anal-sex-health-concerns|quote=Often referred to simply as anal sex, anal intercourse is sexual activity that involves inserting the penis into the anus.}}&lt;/ref&gt; دیئر جور موس بگائسن انگوس هاکردن جا ویا گایش وازی وسیله جا موس دله پتی هاکردن انجوم بونه دی تک گایشک کا ر روی این ور دله سر بهیت بونه (موس لیسی و مخ زنی) ایی از دیئر جورون این جور گایش هسه.&lt;ref name=&quot;Answer&quot;&gt;{{cite book|author=Barry R. Komisaruk|author2=Beverly Whipple|author2-link=Beverly Whipple|author3=Sara Nasserzadeh|author4=Carlos Beyer-Flores|title=The Orgasm Answer Guide|isbn=978-0-8018-9396-4|publisher=[[Johns Hopkins University Press|JHU Press]]|year=2009|pages=108–109|accessdate=November 6, 2011|url=https://books.google.com/books?id=Kkts3AX9QVAC&amp;pg=PA108}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LeRoy&quot;&gt;{{cite book|author=Vern LeRoy Bullough|author2=Bonnie Bullough|title=Human Sexuality: An Encyclopedia|isbn=0-8240-7972-8|publisher=[[Taylor &amp; Francis]]|year=1994|pages=27–28|accessdate=July 5, 2013|url=https://books.google.com/books?id=y5HFtMkmFMYC&amp;pg=PA27}}&lt;/ref&gt; البت موس بگائسن ویشتر چیک ره موس دله پتی هاکردن وسه بکار شونه&lt;ref name=&quot;WebMD&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Answer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;McBride and Fortenberry&quot;&gt;{{cite journal|title=Heterosexual anal sexuality and anal sex behaviors: a review|author=Kimberly R. McBrideab|author2=J. Dennis Fortenberry|journal=[[Journal of Sex Research]]|volume=47|issue=2–3|date=March 2010|pmid=20358456|doi=10.1080/00224490903402538|pages=123–136|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00224490903402538#preview|issn=0022-4499}}&lt;/ref&gt; اسا این وسه کا این رابطه ره دیئر رابطه‌ئون جا سیوا هنن (موس شه پتی‌کری)، اول جور وسه موس دله مری کار شونه.&lt;ref name=&quot;McBride and Fortenberry&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Discovery.com&quot;&gt;{{cite web|title=Anal Sex, defined|publisher=[[Discovery Channel|Discovery.com]]|accessdate=July 23, 2013|url=http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/analsex.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020613200634/http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/analsex.html|archivedate=June 13, 2002}}&lt;/ref&gt;

خله‌ئون فکر کننه کا موس بگی‌ین تینار مردون میون دره و اسا مطالعات نشون دنه کا دی‌جورورون(همجنسگرون) مردون موس جا گایش ندارنه و البا موس بگی‌ین دیئر‌جورورون(دگرجنسگرون) خله کم نیه.&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;&gt;See [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA271 pages 270–271] for anal sex information, and [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA118 page 118] for information about the [[clitoris]]. {{cite book|author=Janell L. Carroll|title=Sexuality Now: Embracing Diversity|isbn=978-0-495-60274-3|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2009|pages=629 pages|accessdate=December 19, 2010|url=https://books.google.com/books?id=5f8mQx7ULs4C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Not all&quot;&gt;{{cite web|title=Not all gay men have anal sex|publisher=Go Ask Alice!|date=June 13, 2008|accessdate=April 26, 2010|url=http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex|archive-date=6 ژوئیه 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706220546/http://goaskalice.columbia.edu/not-all-gay-men-have-anal-sex}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wellings&quot;&gt;{{cite book|author=Kaye Wellings|author2=Kirstin Mitchell|author3=Martine Collumbien|title=Sexual Health: A Public Health Perspective|isbn=0-335-24481-5|publisher=[[McGraw-Hill Education|McGraw-Hill International]]|year=2012|page=91|accessdate=August 29, 2013|url=https://books.google.com/books?id=ZKveuj7dLd4C&amp;pg=PA91}}&lt;/ref&gt; دی دی‌جورورون زنون میون شایسی موس‌بگی‌ین اتجورون بدیه بوه.&lt;ref name=&quot;Newman&quot;&gt;{{cite book|author=Felice Newman|title=The Whole Lesbian Sex Book: A Passionate Guide For All Of Us|isbn=978-1-57344-199-5|publisher=Cleis Press|year=2004|pages=205–224|accessdate=November 6, 2011|url=https://books.google.com/books?id=OquFdu3Qt9sC&amp;pg=PA205}}&lt;/ref&gt;

اتی‌ئون شایسی موس محیطی عصب ته جه هشون بموئن و خشی دارن یا جنسی خشی جور جه برسن.  اینتا خشی مردکون دله از [[پروستات]] غیرموستقیم هشون بموئن و زنکون دله [[کلیتوریس]] ویا دیئر حساس جائون هشوش بموئن جه [[موضع جی|جی جا]]، [[عصب زهاری|زهاری عصب]] ویا دیئر جائون سون اتفاق کفنه.&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;&gt;See [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA271 pages 270–271] for anal sex information, and [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA118 page 118] for information about the [[clitoris]]. {{cite book|author=Janell L. Carroll|title=Sexuality Now: Embracing Diversity|isbn=978-0-495-60274-3|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2009|pages=629 pages|accessdate=December 19, 2010|url=https://books.google.com/books?id=5f8mQx7ULs4C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Answer&quot;&gt;{{cite book|author=Barry R. Komisaruk|author2=Beverly Whipple|author2-link=Beverly Whipple|author3=Sara Nasserzadeh|author4=Carlos Beyer-Flores|title=The Orgasm Answer Guide|isbn=978-0-8018-9396-4|publisher=[[Johns Hopkins University Press|JHU Press]]|year=2009|pages=108–109|accessdate=November 6, 2011|url=https://books.google.com/books?id=Kkts3AX9QVAC&amp;pg=PA108}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rosenthal&quot;&gt;{{cite book|first=Martha|last=Rosenthal|title=Human Sexuality: From Cells to Society|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2012|pages=133–135|accessdate=September 17, 2012|isbn=978-0-618-75571-4|url=https://books.google.com/books?id=d58z5hgQ2gsC&amp;pg=PT153}}&lt;/ref&gt; دی موس گایش تونده زیزدار ویا خله زیزدار بوئه.&lt;ref name=&quot;Anal Pain&quot;&gt;{{cite web|title=Pain from anal sex, and how to prevent it|publisher=Go Ask Alice!|date=June 26, 2009|accessdate=April 7, 2011|url=http://goaskalice.columbia.edu/pain-anal-sex-and-how-prevent-it|archive-date=11 اوت 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150811153612/http://goaskalice.columbia.edu/pain-anal-sex-and-how-prevent-it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Heidelbaugh&quot;&gt;{{cite book|title=Clinical men's health: evidence in practice|publisher=[[Elsevier Health Sciences]]|year=2007|page=273|accessdate=October 14, 2011|url=https://books.google.com/?id=4N_6nOH5BAEC&amp;pg=PA273|author=Joel J. Heidelbaugh|isbn=978-1-4160-3000-3}}&lt;/ref&gt; اینتا زیز تونده روونی عاملون جه سر بهیته بوه ویا فیزیکی بوئه.&lt;ref name=&quot;Heidelbaugh&quot; /&gt;

موس گایش اتا  خطردارترین گایشون جور هسه دی گایشی عفونتون و مریضیون انتقال دید جه و دی راسروده و موس بافت پاره بی‌ین دید جه؛ چون این جا دله پپوس سون، رونکر مواد ترشح نوونه ایی ائر آدم مصنوعی رونکر جه کار نزنه کا هچی!.&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;&gt;See [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA271 pages 270–271] for anal sex information, and [https://books.google.com/?id=5f8mQx7ULs4C&amp;pg=PA118 page 118] for information about the [[clitoris]]. {{cite book|author=Janell L. Carroll|title=Sexuality Now: Embracing Diversity|isbn=978-0-495-60274-3|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2009|pages=629 pages|accessdate=December 19, 2010|url=https://books.google.com/books?id=5f8mQx7ULs4C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WebMD&quot;&gt;{{cite web|title=Anal Sex Safety and Health Concerns|publisher=[[WebMD]]|accessdate=August 19, 2013|url=http://www.webmd.com/sex/anal-sex-health-concerns|quote=Often referred to simply as anal sex, anal intercourse is sexual activity that involves inserting the penis into the anus.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Krasner&quot;&gt;{{cite book|author=Robert I Krasner|title=The Microbial Challenge: Science, Disease and Public Health|publisher=[[Jones &amp; Bartlett Learning|Jones &amp; Bartlett Publishers]]|year=2010|pages=416–417|accessdate=August 28, 2013|isbn=0-7637-9735-9|url=https://books.google.com/books?id=nThtlYxP84QC&amp;pg=PA416}}&lt;/ref&gt; اینتا گایش دله ائر کاندوم جه کار بزه نوه، ونه خطر خله.&lt;ref name=&quot;Krasner&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hales&quot;&gt;{{Cite book|author=Dianne Hales|title=An Invitation to Health Brief 2010-2011|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2008|accessdate=August 29, 2013|pages=269–271|isbn=0-495-39192-1|url=https://books.google.com/books?id=oP91HVIMPRIC&amp;pg=PA269}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Werner&quot;&gt;{{cite book|author=Werner W. K. Hoeger|author2=Sharon A. Hoeger|title=Lifetime Fitness and Wellness: A Personalized Program|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2010|page=455|accessdate=August 28, 2013|isbn=1-133-00858-5|url=https://books.google.com/books?id=0aw8AAAAQBAJ&amp;pg=PA455}}&lt;/ref&gt; اینتا سر بداشت جآنی ساجمون اینتا وسه موس گایش دله کاندوم ره ضروری وینده تا گایش امن بوئه.&lt;ref name=&quot;Who&quot;&gt;World Health Organization, Department of Reproductive Health and Research [http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241563475_eng.pdf Global strategy for the prevention and control of sexually transmitted infections: 2006–2015. Breaking the chain of transmission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140323122753/http://whqlibdoc.who.int/publications/2007/9789241563475_eng.pdf|date=۲۳ مارس ۲۰۱۴}}, 2007, {{ISBN|978-92-4-156347-5}}&lt;/ref&gt;
موس گایش اتا مرد و زن میون، جنسی کارون(بم بپرسن) چیک ره موس دله هاکردن همکت جا ور گیرنه.

[[رج:بگائستن]]</text>
      <sha1>q5p6cn60jlxelep8t8w9os79tcabqws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بیدل دهلوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114321</id>
    <revision>
      <id>327695</id>
      <timestamp>2026-06-02T19:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محک</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <comment>مقاله‌ئونی که گت صفحه‌یِ کادر جه بساتنه.</comment>
      <origin>327695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2427" sha1="b4frrdonw0glb8c1dy6jf54qigafg7n" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص&lt;!-- اینجه تونی شه مقالهٔ کلّی موضوع ره بنویسین تا صندخ بساجه. شهر، شخص، موجود، بنا، کومپانی و... واری --&gt;}}
'''ابوالمعانی میرزا عبدالقادر عظیم آبادی دهلوی '''که وه ره '''بیدل دهلوی''' گتنه، اتا [[هند|هىندی]] و فارسی زوون شاعر، نظامی و عارف بی‌یه که [[گورکانی امپراتوری]] دله دوی‌یه.

== زندگی ==
عبدالقادر [[پتنا|پتنه ایالت]] و عظیم آباد شهر دله، ۱۰۵۴ هجری، دنیا بمو. ونه پییر نظام دیه و دیر وچه‌دار بیه و نذر هاکرد بی‌یه که ریکا دار بوو، ونه نوم ره [[عبدالقادر گیلانی]]  نوم سر جه إلنه. عبدالقادر ۵ سالگی شه مار و ۶ سالگی شه پییر ره از دست هادا و ونه عامی وه ره گت هاکرده. وه قادریه طریقت داشته و صوفی بی‌یه و شه تیر-تبار دسوری بورده نظام و پونزه سالگی [[شاه شجاع]] لشکر دله عضو بیه. ولی شاه شجاع جنگ دله شکست بخرده و عبدالقادرشون در-به-در بینه. وه بورده شه دایی‌شون سره و ات‌گال اونجه دیه و اتا عارف، [[شاه قاسم]] نومی، ور قرار بیته.

وه اوایل که شعر گته «رمزی» تخلص کرده ولی أی [[سعدی]] اینتا شعر که گنه «بیدل از بی‌نشان چه گوید باز...» جه وه ره خش بمو و شه نوم ره بیدل دینگو. وه درویش بیه و عجیب غریب لباس شه تن کرده و ریش-سیبیل ره زوئه و شه زلف ره بلند کرده و این طرزی اتا شازده ره ونجه خش بمو و وه ره شه همرکت بَورده [[دهلی]]. وه دهلی دله شاهون دربار دله شه جا ره هاکرده ولی هیچ‌گدر شاهونِ خاش‌والیسی و مجیز باتن ره تن ندا. وه اواخر [[محمد شاه گورکانی]] زمانه، ۱۱۳۳ هجری، هفتاد و نه سالگی گدر، بمرده.

== منابع ==
{{په‌نویس}}

&lt;!--- رج‌ئون: ---&gt;
[[رج:هند دیی شاعرون]]
[[رج:فارسی شاعرون]]</text>
      <sha1>b4frrdonw0glb8c1dy6jf54qigafg7n</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>