مازرون دریا

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mzn">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌پدیا</sitename>
    <dbname>mznwiki</dbname>
    <base>https://mzn.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">شا</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گپ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارور</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">کارور گپ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌پدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویکی‌پدیا گپ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پرونده</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">پرونده گپ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدیاویکی گپ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">شابلون</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">شابلون گپ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">رانما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">رانما گپ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">رج</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">رج گپ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">پورتال</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">پورتال گپ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">پروژه</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">پروژه گپ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماژول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماژول گپ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>مازرون دریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7</id>
    <revision>
      <id>327843</id>
      <parentid>327804</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T12:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33164-71</username>
        <id>45596</id>
      </contributor>
      <comment>عآلی معرکه کآسپیآن دریآ</comment>
      <origin>327843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20076" sha1="p0uh3rme5r43nsny60zktjsl1kzftzf" xml:space="preserve">

'''کاسپیان دریا (دریو چه سولشعریه؟!?¡)'''، اتا گت ِدریاچه هسته که جنوب‌وَر جه [[ئيرون]] ره، شمال‌وَر جه [[روسیه]] و [[قزاقستون]] ره، غرب‌وَر جه [[آذربایجون]] و شرق‌وَر جه [[ترکمنستون]] جه محدود بونه. چون کاسپین، جهون ِگت‌ترین [[دریاچه]] هسته وِ رِه [[دریو]] هم گانّه.&lt;ref&gt;تاریخ ایران قبل از اسلام تألیف حسن پیرنیا،نشر الهام،تهران،۱۳۸۸.&lt;/ref&gt;.

خزران خاسسنه ابريشم راه ره زير نظر بئيرن تا اينتا رهگذر جه بازرگاني روابط دله [[بیزانس]] جه اتا خله سود بورن. سبب اتحاد خزران تركون جه همينتا بيئه. بعدا روزگار خسروانوشيروان اول دله و هرمز چاروم، خسرو دوم و كواذ دوم تا پايان شاهنشاهي ساساني، خزران دوش به دوش تركان و روميان با سپاه ساساني پيكار هكردنه و اتا خله ظلم بر مردم قفقاز روا داشتنه&lt;ref&gt;ايران و تركان در روزگار ساسانيان،عنايت الله رضا،1365،شركت انتشارات علمي و فرهنگي،تهران،چاپ چهارم&lt;/ref&gt;

== اینتا دریای سامون ==
[[پرونده:Flag_of_Iran.svg|25px]] جنوب ور به [[ئیرون]] 
[[پرونده:Flag_of_Kazakhstan.svg|25px]] شمال ور به [[قزاقستون]]
[[پرونده:Flag_of_Russia.svg|25px]] شمال ور به [[روسیه]]  
[[پرونده:Flag_of_Azerbaijan.svg|25px]]غرب ور به [[آذربایجون]]
[[پرونده:flag_of_Turkmenistan.svg|25px]] شرق ور به [[تورکمونستون]]

== اسمون اینتا دریا ==

=== دریای کاسپین ===
همه جهان اینتا دریا ره به عنوان [[دریای کاسپین]] اشناسنّنه.کاسپین خودش از اسم قوم کاسپی (یا کاسی) بَیته بیّه که اول کرانه ی غربی تا جنوب غربی اینتا دریا ساکن بینه و کم‌کم بیَمونه (جایی که اِما گامبی [[گیلان]] ) . پژوهش‌های جدیدی که دربارهٔ ژنتیک مردم ساکن جنوب این دریا بیّه، گواهی به این ادعا هسته که مازرونی‌ها و گیلانیا (که جوامع مردِم‌شیناسی جهان وشون ره کاسپین اشناسنّه) از نوادگان مردمی هستنه که از غرب این دریا ی ور بیَمونه. کاسی‌ها که به نوعی مارٍقوم مردم جنوبی و غربی این دریا محسوب بونه، خودشون به دو دستهٔ کاس‌سی‌ها و کاسپین تقسیم بونّنه.

=== دریای تپورستان ===
دریای [[مازرون]] یا [[تپورستان]] ([[تبرستان]]): اسنادی که از مؤسسات تاریخ شناسی [[روسیه]] بدست بیموئه که [[نوجین زیس]] قرن دوازدهم بنویشته که ایرانیان این دریا ره قرنا دریای تبرستان گتنه، ولی چون واژهٔ [[مازرون]] میان مردم [[تبرستان]] جادَکِته ، وه ره مازرون دریا گنّه، همینتی میان دانشمندای قرون بعد از اسلام مازرون دریا به روی نقشه‌ها ثبت بیّه، گذشته از اون اسم دریای تبرستان به دلیل مجاورت دولت تبرستان به اون بی‌یه، نام‌های [[ساری]] ، [[خراسون]] ، [[گرگان]] ، [[گیلان]] که زمانی روی این دریا بیه، همگی به مناطقی از تبرستان باستانی برگردنه. به اعتقاد عنایت‌الله رضا، اصلاً سرزمین شمال ایران، در طول تاریخ اسم [[مازرون]] نداشته، بلکه اول «'''تپوران'''» و بعداً در دوره اسلامی «'''طبرستان'''» اسم‌ داشته. در حالی که مازرون اتا منطقه توی [[سیستان]] منطقه بی‌یه. نظر عنايت الله رضا در مورد اينكه مازندران منطقه اي در سيستان بيه درست نيه.اگه كسي شاهنامه ره بخونّه متوجه بونه كه مازندران شاهنامه مازندران فعلي هسّه.چونكه در شاهنامه اسم شهرهاي آمل و ساري به طور روشن اشاره بيه&lt;ref&gt;شاهنامه فردوسي.&lt;/ref&gt;

== دریای خزر ==
[[پرونده:Derbent_wall.jpg|thumb|200px|left|سد دربند كه در دوره ساسانیان براي جلوگيري از اقوام وحشي از جمله قوم خزر بساته بیّه]]
در آغاز سده هفتم ميلادي دو تا گت [[قوم]] در شمال [[قفقاز]] سكني داشتنه.اتا از اينتا قوم [[بلغارون]] بينه.قوم ديگه [[خزران]] بينه كه دشتاي سفلاي روخنه تِرِكْ و روخنه [[ولگا]] وشون جا بيه. &lt;ref&gt;ايران و تركان در روزگار ساسانيان،عنايت الله رضا،1365،شركت انتشارات علمي و فرهنگي،تهران،چاپ چهارم صفحه 145 &lt;/ref&gt;.اینتا قوم وحشی [[خزر]] از نژاد زرد بینه که در کنار [[دریای کاسپین]] چادر بزّونه بینه و به صحراگردی و تاخت و تاز در کشورهای همجوار اشتغال داشتنه و اغلب به طرف روخنه کورا(کوروش قدیم)اییمونه.[[انوشیروان]] و [[قباد]] دو تا از [[شاهان ایرانی]] با آنها جنگ هکردِ نه.چونکه اینتا قوم وحشی در مرزای ایران مرتکب قتل و غارت بینه.جنگ با اینتا قوم وحشی به نفع ایران تمام بیّه&lt;ref&gt;تاریخ ایران قبل از اسلام تألیف حسن پیرنیا،نشر الهام،تهران،۱۳۸۸.&lt;/ref&gt;
در جنگايي كه به سالاي 589 و 626-630 ميلادي روي هداهه،سرنوشت خزران با سرنوشت خان [[آشينا]] پيوندي سخت نزديك پيدا هكرده.از اينتا رو در نوشته مورخان [[رومي]] و [[ايراني]]،نوم [[ترك]] و [[خزر]] در كنار همديگه بيئموئه.شاوان در ش نوشته خواننده ره از اينتا خطا بر حذر داشته و معتقد هسه كه نونه اينتا دو قوم ره اتا فرض هكنيم&lt;ref&gt;ايران و تركان در روزگار ساسانيان،عنايت الله رضا،1365،شركت انتشارات علمي و فرهنگي،تهران،چاپ چهارم صفحه 145&lt;/ref&gt;
خزرها دین [[یهودی]] ره قبول هکردِ نه. وشون [[قفقاز]] طرفا دَیْنِه و [[ساسانیان]] دوره برای اینکه وشون حمله نکانن اتا دیوار دکشینه که هنوز هم قفقاز دله دره به نام [[سد در بند]].

خزران كه از دير باز دشمن ايران بينه،خواسنه راه ابريشم ره زير نظر بئيرن تا از اينتا رهگذر در روابط بازرگاني با روم شرقي(بيزانس) اتا خله سود بورن.سبب اتحاد خزران با تركان همينتا بيئه.خزران با تموم نيرو خاناي ترك ره ياري كردنه.بعدا در روزگار خسرو انوشيروان اول و نيز به هنگوم فرمانروايي هرمز چهارم،خسرو دوم و كواذ دوم تا پايان شاهنشاهي ساساني،خزران دوش به دوش تركان و روميان با سپاه ساساني پيكار هكردنه و اتا خله ظلم بر مردم قفقاز روا داشتنه&lt;ref&gt;ايران و تركان در روزگار ساسانيان،عنايت الله رضا،1365،شركت انتشارات علمي و فرهنگي،تهران،چاپ چهارم&lt;/ref&gt;

==خزر اتا اسم نادرست==
[[پرونده:Caspian Sea Iran 2014.jpg|حاشیه|چپ|بی‌قاب]]
بنابر گزارش ها،پنجم ژوئیه ی سال 527 میلادی که بر پایه ی برابر گذاری های گاهشماری،همان 14 تیر ماه خورشیدی هسه،قباد ساسانی بتونسه قوم خزر ره که به خاک ایران زمین وارد بينه،تا آنسوی رودخانه ولگاه بيرون هكنه.در چنین روزی قباد ساسانی،فرمان هدا تا شهر دربند و دژ دربند بازسازی بوه.این دژ شهر که هنوز نوم پهلوی بر خود دارنه و در روسیه واقع هسه شمالی ترین مرزبانی ایران در زمون ساسانیان بيه،جائی میان دریای کاسپین و کوه های قفقاز در میونه اتا تنگه.بنابر  کتیبه پهلوی که بر دیوارهای سنگی اینتا شهر نصب هسه،دژ دربند به فرمون خسرو انوشیروان،بساته بيه تا جلوی تركتازي اقوام شمالی بيته بوه و قباد،ريكاي خسرو انوشیروان،پس از واپس راندن خزر ها،در پیروز نامه ای که بر سنگ های شهر دربند نقش هسه داستان اینتا پیروزی و فرمونش به بازسازی ره نقل هکرده .خزر ها اتا از حکومت هائی هسنه که در شمال قفقاز نزدیک به 500 تا 600 سال همسایه تاریخی ایران بينه.از اقوام آلتائی هسنه.خزر ها بازمانده قوم هون هسنه که از شمال چین اتا گت حرکت ره آغاز هکردنه تا به قلب اروپا برسینه.خزر ها بخشی از قوم هون هسنه که در اینتا گت حرکت  در قفقاز شمالی یا جنوب روسیه امروزی ماندگار بينه.اینتا قوم مهاجم و هم مرز با ایران همواره پدید آور در گیری های مرزی بينه.دژ دربند دژ سنگی و استوار در بند تنها برای پیشگیری از چنین تازش هائی بساته بيه.دژدربند اتا جایگاه استراتژیک  بیه برای مهاجمان.شهری ایرانی که اتا از زیباترین شهر های تاریخی جهان به شمار اِنه.آن اندازه زیبا که توسط روس ها به عنوان میراث معنوی و فرهنگی به ثبت جهانی برسیه.هنوز هم تومی خنه هایی به دیرنگی 700 و 800 و حتا هزار سال ره در اینتا شهر بدین و هنوز هم هرچند شمارشان رو به کاهش بشته اما مردمون شهر پهلوی زوون هسنه.تا سالیان پیش تات ها ویشترین جمعیت اینتا شهر ره در بر داشتنه.تات های پهلوی زوون که زوون شمال باختری ایران ره داشتنه و اینتا بدان معنا هسه که پس از گذشت چیزی نذدیک به هزار و چهارصد سال اونا ها زوون ایرانی خد ره پاس داشتنه.این روز ها از کتاب های درسی بیته تا رادیو و تلویزیون دریای شمال ایران ره خزر گننه.واژه خزر بر اینتا دریا که مالکش دست کم تا پیش از پیمون نامه های ننگین ترکمان چای و گلستان ایران بیه آیا تعبیری جز قوم مهاجم خزر داینه؟قومی که برای جلوگیری از تاخت و تازشان بر میهن،جلویشون دیوار دکشیمی ،زنجیر دوسیمی،جنگ هکردیمی،و کشته هدامی.واژه خزر هیج معنایی جز یاد آوری قوم مهاجم خزر نداینه.نمونه آن دریای شمال ایران هسه که همواره به نوم مردمون ایرانی که در کنارش زندگی کردنه،دریای مازندران،دریای کاسپین،دریای تبرستان،دریای تپورستان، دریای وهرکانه، دریای هیرکانی و دریای گرگان خوانده بیه.اصلا واژه خزر هیچ پیشینه تاریخی نداینه.بی گمون باشید که باستان شناسان،تاریخ دانان،زبان شناسان و دیگر کار آمدان اینتا سرزمین،بر اینتا باورنه که خزر نه تنها ایرانی نیه بلکه تاریخی هم نیه.نوم کاسپین ایرانی ره که همه جهان به رسمیت بشناسه کشور ایران به رسمیت نشناسه .اداره یکسان سازی نام های جغرافیایی کشور ایران چند سال پیش نوم خزر غیر ایرانی ره برای نم بوردن اینتا دریا تصویب هکرده.جالبه  بدونین که بر سکه های پنج تومانی قدیمی نوم دریای شمال ایران مازندران ضرب بیه بیئه.&lt;ref&gt;هفته نامه خبری فرهنگی امرداد،سال یازدهم،11 تیر ماه ،1390 خورشیدی،شماره پیاپی 256،صفحه 5
&lt;/ref&gt;
[۱۱]


=== دریای قزوین ===
دریای کشوین (قزوین): به پایهٔ دیدگاهی دیگه قزوین و کاسپین به ترتیب عربی‌بیّه و یونانی‌بیّهٔ اسم باستانی وه ، کشوین هستنه. این اسم امروزه از سوی کشورهای [[عربی]] به شکل بحر القزوین به کار شونه. در زبان اردو در پاکستان هم این دریا ره بحیره قزوین گنّه.

=== مازرون ِدریا دیگه اسم‌ئون بقیه جائون ===
آيا دوننّني در ديگر كشور ها اينتا دريا ره چه شي گنّنه؟در زبان آفريكانس كه در آفريقاي جنوبي استفاده بونه گنّنه كاسپيس،در كشورهاي عربي بحر قزوين(قزوين عربي بيّهِ كاسپين هسّه)،در زبان كاتالا كاسپيا،در آلمانی کاسپیشن،در دانماركي كاسپيسكه،در انگليسي كاسپين،در زبان اسپرانتو كاسپيو،در اسپانيايي كاسپيو،در اِستي كاسپيا،در فرانسوي كاسپين،در لاتين كاسپيوم،در پاكستان قزوين،در سومالي كاسپين/قزوين،در پرتقالي كاسپيو،در پنجابي كيسپيئن،در گيلكي كاسپين دريا،در مازندراني درياي مازندران،در كوردي درياي مازندران،در تركمنستان خزر،در تركيه خزر،در جمهوري آذربايجان خزر،&lt;ref&gt;ويکيپديا&lt;/ref&gt;در ايران با توجه به بخشنامه دولت ايران در مكاتبات داخلي خزر و در مكاتبات خارجي كاسپين.اگه توجه هكنيم در تمام جهان اينتا دريا ره كاسپين گنّنه و تنها در چند كشور ترك زوون از جمله تركيه و تركمنستان و آذربايجان و متأسفانه ايران دله خزر گنّنه.اگه به تاريخ رجوع هكنيم قوم خزر ترك تبار بينه به همين خاطر چند كشور ترك زوون اينتا دريا ره خزر نام ورنّه.اينجه اين سوال پيش انه كه چِه در ايران بجاي درياي مازندران ايراني از خزر تركي استفاده بونه؟جاي تعجب نيّه؟ما چه ارتباطي با تركان دايمي؟

==== دیگه ایسم‌ئون ====

* دریای [[هیرکانی]] : اینتا اسم در قدیمی ترین متنها بی‌یموئه. دریای هیرکانی ([[هیرکانیا]]/[[گرگان]]) که منابع یونانی و لاتین دله (Hyrcania Maro) بموئه (هرودوت). امروزه به کار نشونه.
* دريای [[گیلان]] : [[شاهنامه]] [[فردوسی]] دله بموئه
* دریای فراخ‌کرت (وُئوروکَشَ): بعضیا اینتا اسم ره همون مازرون دریا دونّه که اوستا دله بی‌یمو.
* دریای [[آبسکون]]: بعضی تاریخ دانان بنویشتنه ممدخوارزم شاه بعد از حمله مغول فرار هکردِ به دریای آبسکون&lt;ref&gt;تاریخ ایران قبل از اسلام تألیف حسن پیرنیا،نشر الهام،تهران،۱۳۸۸.&lt;/ref&gt;
* دریای [[ساری]]: امروزه به کار نشونه.
* دریای [[دیلم]] یا [[دیلمستان]]: امروزه به کار نشونه.
* 'کبود ِدریا (زَراه اَکفوده):مازرونی جه وانه کـَیی ِدریا.
* دریای خراسون: زمان حکومت طاهریان خراسان دله و اتحاد وشون با [[تبرستون علویون]] اینتا اسم کار بزو بیّه.
* دریای باب‌الابواب
* دریای [[باکو]] ِ: در قرون وسطا توسط بعضی اروپائیان

== گت‌چیزون ==
اینتا دریاچه گت‌ترین دریاچه ی دِنیا هسته. هر چی شمال ور اِنی به جنوب اینتا دریای عمق ویشته وانه.
بخش جنوبی مازرون دریا و روخنه هائی که ون دله شندنّه یعنی سواحل مربوط به [[ایران]] ، ۷۸ گونه و زیرگونه ماهی پیدا وانه. از مهمترین روخنه‌هائی که این دریا دله شننده وانه [[سپیدرود]] و [[پیلورود]] (گت رود) و [[هراز]] ره وانه نوم بوردن. مازرون دریا اتا از بوم‌ شناخت های جهان هسته که محیطی مناسب برای زندگی و رشد مرغوب‌ترین ماهیای خاویاری جهان هسته. ۹۰ درصد صید ماهیای خاویاری مخصوص به این دریا هسته.

== سرمایه‌ئون ==
مازرون دریا دارای ذخایر [[گاز]]، [[نفت]] و [[خاویار]] هسته. کل ذخایر اثبات بَئی نفت این دریا ۵۰ میلیارد بشکه هسته و این یعنی حدود ۴ درصد از کل ذخایر نفت جهان. همینتی ۹۰ درصد خاویار جهان این دریا جه صید وانه. اما صید بی رویه این ماهی باعث بیّه که بنا به گفتة دانشمندان ۹۰ درصد از تعداد این ماهیان در قرن اخیر دله کم بوّه. اگه این روند دمباله پیدا هکنه تا ۱۰ سال آینده به کلّی این دریا منقرض وونه.

==نگارخنه==
&lt;gallery&gt;
Osmanli_Ortadogu.jpg|قزبین
History_map_of_tapuria.png|اواخر دوران [[قاجار]]
Jomann_Imperium_Periscum.jpg| به اینگیلیسی (۱۷۰۰تا۱۷۲۰میلادی):هیرکانیا ''(به فارسی: ورکانه)'' و کاسپین
Persia1808.JPG|اینگیلیسی در (1808)
Iran e Bozorg2.jpg|اینگیلیسی (1719)''(به فارسی: ورکانه)''
Ortelius 1580.jpg|اینگیلیسی (1580)[[آمارد]]
PG_NSW_Image_jpeg.jpg|دریای [[آمارد]]
Stenka Razin by Vasily Surikov 1906.jpg
&lt;/gallery&gt;

&lt;center&gt;
&lt;gallery style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
Mazandaransea01.jpg|ساحل دریای مازندران
Mazandaransea02.jpg|دریای مازندران
Babolsar darya.jpg|دریای مازندران [[بابلسر]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== منبع ==
* [http://www.iranchamber.com/geography/articles/names_of_caspian_sea.php Names of Caspian Sea ]

{{پانویس}}

[[رج:مازرون دریا| ]]
[[رج:دریاچه]]
[[رج:دریا]]</text>
      <sha1>p0uh3rme5r43nsny60zktjsl1kzftzf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327854</id>
      <parentid>327843</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327843|327843]] از [[Special:Contributions/~2026-33164-71|~2026-33164-71]] ([[User talk:~2026-33164-71|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21530" sha1="2962zc6vvvoxwye0s16ibcufy4euihd" xml:space="preserve">{{Coord|۴۰|N|۵۱|E|type:waterbody|display=inline,title}}
{{سطحی ئو
|نوم=مازرون دریو
|عکس=Caspian_Sea_from_orbit.jpg
|جولی=
|ویشترین جولی =۱۰۲۵ متر
|متوسط_جولی=۱۸۷ متر
|گتی=۳۷۰٬۰۰۰ تا ۴۲۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع
|ساحلی منطقه=۶۵۰۰ کیلومتر
|حجم=ندونّه
|کشور={{پرچم|ایران}}، {{پرچم|روسیه}}، {{پرچم|قزاقستون}}، {{پرچم|آذربایجون}}، {{پرچم|ترکمنستون}}
|قاره=[[آسیا]] و [[اروپا]] وسط
|نقشه=Caspianseamap.png
}}
'''مازرون دریو''' یا '''کاسپیون دریو'''، اتا گت ِدریاچه هسته که جنوب‌وَر جه [[ئيرون]] ره، شمال‌وَر جه [[روسیه]] و [[قزاقستون]] ره، غرب‌وَر جه [[آذربایجون]] و شرق‌وَر جه [[ترکمنستون]] جه محدود بونه. چون کاسپین، جهون ِگت‌ترین [[دریاچه]] هسته وِ رِه [[دریو]] هم گانّه.

ایران دولت اتا بخشنومه دله مردم ره مجبور هاکرده که اینتا دریای نوم ره خزر بوّن. خزر اَتّا وحشی قوم نوم هسّه که ساسانیون دوران به ایران سامون ره حمله کردِنِه و رومیون جه یعنی ایران دشمن جه هم‌پیمون بینه. این وحشی قوم زرد نژاد جه بینه که کاسپین دریای پلی چادر بزو بینه و صحراگردی و تاراج کردنه و ویشته [[کورا|كورا درکا]] اییَمونه. انوشیروان و قباد، دِتا ایرانی شاه، وشون جه جنگ هکردِنه. چونکه این وحشی قوم ایران سامون سر قتل و غارت کردنه. جنگ این وحشی قوم جه به نفع ایران تموم بَیّه&lt;ref&gt;تاریخ ایران قبل از اسلام تألیف حسن پیرنیا،نشر الهام،تهران،۱۳۸۸.&lt;/ref&gt;.

خزران خاسسنه ابريشم راه ره زير نظر بئيرن تا اينتا رهگذر جه بازرگاني روابط دله [[بیزانس]] جه اتا خله سود بورن. سبب اتحاد خزران تركون جه همينتا بيئه. بعدا روزگار خسروانوشيروان اول دله و هرمز چاروم، خسرو دوم و كواذ دوم تا پايان شاهنشاهي ساساني، خزران دوش به دوش تركان و روميان با سپاه ساساني پيكار هكردنه و اتا خله ظلم بر مردم قفقاز روا داشتنه&lt;ref&gt;ايران و تركان در روزگار ساسانيان،عنايت الله رضا،1365،شركت انتشارات علمي و فرهنگي،تهران،چاپ چهارم&lt;/ref&gt;

== اینتا دریای سامون ==
[[پرونده:Flag_of_Iran.svg|25px]] جنوب ور به [[ئیرون]] 
[[پرونده:Flag_of_Kazakhstan.svg|25px]] شمال ور به [[قزاقستون]]
[[پرونده:Flag_of_Russia.svg|25px]] شمال ور به [[روسیه]]  
[[پرونده:Flag_of_Azerbaijan.svg|25px]]غرب ور به [[آذربایجون]]
[[پرونده:flag_of_Turkmenistan.svg|25px]] شرق ور به [[تورکمونستون]]

== اسمون اینتا دریا ==

=== دریای کاسپین ===
همه جهان اینتا دریا ره به عنوان [[دریای کاسپین]] اشناسنّنه.کاسپین خودش از اسم قوم کاسپی (یا کاسی) بَیته بیّه که اول کرانه ی غربی تا جنوب غربی اینتا دریا ساکن بینه و کم‌کم بیَمونه (جایی که اِما گامبی [[گیلان]] ) . پژوهش‌های جدیدی که دربارهٔ ژنتیک مردم ساکن جنوب این دریا بیّه، گواهی به این ادعا هسته که مازرونی‌ها و گیلانیا (که جوامع مردِم‌شیناسی جهان وشون ره کاسپین اشناسنّه) از نوادگان مردمی هستنه که از غرب این دریا ی ور بیَمونه. کاسی‌ها که به نوعی مارٍقوم مردم جنوبی و غربی این دریا محسوب بونه، خودشون به دو دستهٔ کاس‌سی‌ها و کاسپین تقسیم بونّنه.

=== دریای تپورستان ===
دریای [[مازرون]] یا [[تپورستان]] ([[تبرستان]]): اسنادی که از مؤسسات تاریخ شناسی [[روسیه]] بدست بیموئه که [[نوجین زیس]] قرن دوازدهم بنویشته که ایرانیان این دریا ره قرنا دریای تبرستان گتنه، ولی چون واژهٔ [[مازرون]] میان مردم [[تبرستان]] جادَکِته ، وه ره مازرون دریا گنّه، همینتی میان دانشمندای قرون بعد از اسلام مازرون دریا به روی نقشه‌ها ثبت بیّه، گذشته از اون اسم دریای تبرستان به دلیل مجاورت دولت تبرستان به اون بی‌یه، نام‌های [[ساری]] ، [[خراسون]] ، [[گرگان]] ، [[گیلان]] که زمانی روی این دریا بیه، همگی به مناطقی از تبرستان باستانی برگردنه. به اعتقاد عنایت‌الله رضا، اصلاً سرزمین شمال ایران، در طول تاریخ اسم [[مازرون]] نداشته، بلکه اول «'''تپوران'''» و بعداً در دوره اسلامی «'''طبرستان'''» اسم‌ داشته. در حالی که مازرون اتا منطقه توی [[سیستان]] منطقه بی‌یه. نظر عنايت الله رضا در مورد اينكه مازندران منطقه اي در سيستان بيه درست نيه.اگه كسي شاهنامه ره بخونّه متوجه بونه كه مازندران شاهنامه مازندران فعلي هسّه.چونكه در شاهنامه اسم شهرهاي آمل و ساري به طور روشن اشاره بيه&lt;ref&gt;شاهنامه فردوسي.&lt;/ref&gt;

== دریای خزر ==
[[پرونده:Derbent_wall.jpg|thumb|200px|left|سد دربند كه در دوره ساسانیان براي جلوگيري از اقوام وحشي از جمله قوم خزر بساته بیّه]]
در آغاز سده هفتم ميلادي دو تا گت [[قوم]] در شمال [[قفقاز]] سكني داشتنه.اتا از اينتا قوم [[بلغارون]] بينه.قوم ديگه [[خزران]] بينه كه دشتاي سفلاي روخنه تِرِكْ و روخنه [[ولگا]] وشون جا بيه. &lt;ref&gt;ايران و تركان در روزگار ساسانيان،عنايت الله رضا،1365،شركت انتشارات علمي و فرهنگي،تهران،چاپ چهارم صفحه 145 &lt;/ref&gt;.اینتا قوم وحشی [[خزر]] از نژاد زرد بینه که در کنار [[دریای کاسپین]] چادر بزّونه بینه و به صحراگردی و تاخت و تاز در کشورهای همجوار اشتغال داشتنه و اغلب به طرف روخنه کورا(کوروش قدیم)اییمونه.[[انوشیروان]] و [[قباد]] دو تا از [[شاهان ایرانی]] با آنها جنگ هکردِ نه.چونکه اینتا قوم وحشی در مرزای ایران مرتکب قتل و غارت بینه.جنگ با اینتا قوم وحشی به نفع ایران تمام بیّه&lt;ref&gt;تاریخ ایران قبل از اسلام تألیف حسن پیرنیا،نشر الهام،تهران،۱۳۸۸.&lt;/ref&gt;
در جنگايي كه به سالاي 589 و 626-630 ميلادي روي هداهه،سرنوشت خزران با سرنوشت خان [[آشينا]] پيوندي سخت نزديك پيدا هكرده.از اينتا رو در نوشته مورخان [[رومي]] و [[ايراني]]،نوم [[ترك]] و [[خزر]] در كنار همديگه بيئموئه.شاوان در ش نوشته خواننده ره از اينتا خطا بر حذر داشته و معتقد هسه كه نونه اينتا دو قوم ره اتا فرض هكنيم&lt;ref&gt;ايران و تركان در روزگار ساسانيان،عنايت الله رضا،1365،شركت انتشارات علمي و فرهنگي،تهران،چاپ چهارم صفحه 145&lt;/ref&gt;
خزرها دین [[یهودی]] ره قبول هکردِ نه. وشون [[قفقاز]] طرفا دَیْنِه و [[ساسانیان]] دوره برای اینکه وشون حمله نکانن اتا دیوار دکشینه که هنوز هم قفقاز دله دره به نام [[سد در بند]].

خزران كه از دير باز دشمن ايران بينه،خواسنه راه ابريشم ره زير نظر بئيرن تا از اينتا رهگذر در روابط بازرگاني با روم شرقي(بيزانس) اتا خله سود بورن.سبب اتحاد خزران با تركان همينتا بيئه.خزران با تموم نيرو خاناي ترك ره ياري كردنه.بعدا در روزگار خسرو انوشيروان اول و نيز به هنگوم فرمانروايي هرمز چهارم،خسرو دوم و كواذ دوم تا پايان شاهنشاهي ساساني،خزران دوش به دوش تركان و روميان با سپاه ساساني پيكار هكردنه و اتا خله ظلم بر مردم قفقاز روا داشتنه&lt;ref&gt;ايران و تركان در روزگار ساسانيان،عنايت الله رضا،1365،شركت انتشارات علمي و فرهنگي،تهران،چاپ چهارم&lt;/ref&gt;

==خزر اتا اسم نادرست==
[[پرونده:Caspian Sea Iran 2014.jpg|حاشیه|چپ|بی‌قاب]]
بنابر گزارش ها،پنجم ژوئیه ی سال 527 میلادی که بر پایه ی برابر گذاری های گاهشماری،همان 14 تیر ماه خورشیدی هسه،قباد ساسانی بتونسه قوم خزر ره که به خاک ایران زمین وارد بينه،تا آنسوی رودخانه ولگاه بيرون هكنه.در چنین روزی قباد ساسانی،فرمان هدا تا شهر دربند و دژ دربند بازسازی بوه.این دژ شهر که هنوز نوم پهلوی بر خود دارنه و در روسیه واقع هسه شمالی ترین مرزبانی ایران در زمون ساسانیان بيه،جائی میان دریای کاسپین و کوه های قفقاز در میونه اتا تنگه.بنابر  کتیبه پهلوی که بر دیوارهای سنگی اینتا شهر نصب هسه،دژ دربند به فرمون خسرو انوشیروان،بساته بيه تا جلوی تركتازي اقوام شمالی بيته بوه و قباد،ريكاي خسرو انوشیروان،پس از واپس راندن خزر ها،در پیروز نامه ای که بر سنگ های شهر دربند نقش هسه داستان اینتا پیروزی و فرمونش به بازسازی ره نقل هکرده .خزر ها اتا از حکومت هائی هسنه که در شمال قفقاز نزدیک به 500 تا 600 سال همسایه تاریخی ایران بينه.از اقوام آلتائی هسنه.خزر ها بازمانده قوم هون هسنه که از شمال چین اتا گت حرکت ره آغاز هکردنه تا به قلب اروپا برسینه.خزر ها بخشی از قوم هون هسنه که در اینتا گت حرکت  در قفقاز شمالی یا جنوب روسیه امروزی ماندگار بينه.اینتا قوم مهاجم و هم مرز با ایران همواره پدید آور در گیری های مرزی بينه.دژ دربند دژ سنگی و استوار در بند تنها برای پیشگیری از چنین تازش هائی بساته بيه.دژدربند اتا جایگاه استراتژیک  بیه برای مهاجمان.شهری ایرانی که اتا از زیباترین شهر های تاریخی جهان به شمار اِنه.آن اندازه زیبا که توسط روس ها به عنوان میراث معنوی و فرهنگی به ثبت جهانی برسیه.هنوز هم تومی خنه هایی به دیرنگی 700 و 800 و حتا هزار سال ره در اینتا شهر بدین و هنوز هم هرچند شمارشان رو به کاهش بشته اما مردمون شهر پهلوی زوون هسنه.تا سالیان پیش تات ها ویشترین جمعیت اینتا شهر ره در بر داشتنه.تات های پهلوی زوون که زوون شمال باختری ایران ره داشتنه و اینتا بدان معنا هسه که پس از گذشت چیزی نذدیک به هزار و چهارصد سال اونا ها زوون ایرانی خد ره پاس داشتنه.این روز ها از کتاب های درسی بیته تا رادیو و تلویزیون دریای شمال ایران ره خزر گننه.واژه خزر بر اینتا دریا که مالکش دست کم تا پیش از پیمون نامه های ننگین ترکمان چای و گلستان ایران بیه آیا تعبیری جز قوم مهاجم خزر داینه؟قومی که برای جلوگیری از تاخت و تازشان بر میهن،جلویشون دیوار دکشیمی ،زنجیر دوسیمی،جنگ هکردیمی،و کشته هدامی.واژه خزر هیج معنایی جز یاد آوری قوم مهاجم خزر نداینه.نمونه آن دریای شمال ایران هسه که همواره به نوم مردمون ایرانی که در کنارش زندگی کردنه،دریای مازندران،دریای کاسپین،دریای تبرستان،دریای تپورستان، دریای وهرکانه، دریای هیرکانی و دریای گرگان خوانده بیه.اصلا واژه خزر هیچ پیشینه تاریخی نداینه.بی گمون باشید که باستان شناسان،تاریخ دانان،زبان شناسان و دیگر کار آمدان اینتا سرزمین،بر اینتا باورنه که خزر نه تنها ایرانی نیه بلکه تاریخی هم نیه.نوم کاسپین ایرانی ره که همه جهان به رسمیت بشناسه کشور ایران به رسمیت نشناسه .اداره یکسان سازی نام های جغرافیایی کشور ایران چند سال پیش نوم خزر غیر ایرانی ره برای نم بوردن اینتا دریا تصویب هکرده.جالبه  بدونین که بر سکه های پنج تومانی قدیمی نوم دریای شمال ایران مازندران ضرب بیه بیئه.&lt;ref&gt;هفته نامه خبری فرهنگی امرداد،سال یازدهم،11 تیر ماه ،1390 خورشیدی،شماره پیاپی 256،صفحه 5
&lt;/ref&gt;
[۱۱]


=== دریای قزوین ===
دریای کشوین (قزوین): به پایهٔ دیدگاهی دیگه قزوین و کاسپین به ترتیب عربی‌بیّه و یونانی‌بیّهٔ اسم باستانی وه ، کشوین هستنه. این اسم امروزه از سوی کشورهای [[عربی]] به شکل بحر القزوین به کار شونه. در زبان اردو در پاکستان هم این دریا ره بحیره قزوین گنّه.

=== مازرون ِدریا دیگه اسم‌ئون بقیه جائون ===
آيا دوننّني در ديگر كشور ها اينتا دريا ره چه شي گنّنه؟در زبان آفريكانس كه در آفريقاي جنوبي استفاده بونه گنّنه كاسپيس،در كشورهاي عربي بحر قزوين(قزوين عربي بيّهِ كاسپين هسّه)،در زبان كاتالا كاسپيا،در آلمانی کاسپیشن،در دانماركي كاسپيسكه،در انگليسي كاسپين،در زبان اسپرانتو كاسپيو،در اسپانيايي كاسپيو،در اِستي كاسپيا،در فرانسوي كاسپين،در لاتين كاسپيوم،در پاكستان قزوين،در سومالي كاسپين/قزوين،در پرتقالي كاسپيو،در پنجابي كيسپيئن،در گيلكي كاسپين دريا،در مازندراني درياي مازندران،در كوردي درياي مازندران،در تركمنستان خزر،در تركيه خزر،در جمهوري آذربايجان خزر،&lt;ref&gt;ويکيپديا&lt;/ref&gt;در ايران با توجه به بخشنامه دولت ايران در مكاتبات داخلي خزر و در مكاتبات خارجي كاسپين.اگه توجه هكنيم در تمام جهان اينتا دريا ره كاسپين گنّنه و تنها در چند كشور ترك زوون از جمله تركيه و تركمنستان و آذربايجان و متأسفانه ايران دله خزر گنّنه.اگه به تاريخ رجوع هكنيم قوم خزر ترك تبار بينه به همين خاطر چند كشور ترك زوون اينتا دريا ره خزر نام ورنّه.اينجه اين سوال پيش انه كه چِه در ايران بجاي درياي مازندران ايراني از خزر تركي استفاده بونه؟جاي تعجب نيّه؟ما چه ارتباطي با تركان دايمي؟

==== دیگه ایسم‌ئون ====

* دریای [[هیرکانی]] : اینتا اسم در قدیمی ترین متنها بی‌یموئه. دریای هیرکانی ([[هیرکانیا]]/[[گرگان]]) که منابع یونانی و لاتین دله (Hyrcania Maro) بموئه (هرودوت). امروزه به کار نشونه.
* دريای [[گیلان]] : [[شاهنامه]] [[فردوسی]] دله بموئه
* دریای فراخ‌کرت (وُئوروکَشَ): بعضیا اینتا اسم ره همون مازرون دریا دونّه که اوستا دله بی‌یمو.
* دریای [[آبسکون]]: بعضی تاریخ دانان بنویشتنه ممدخوارزم شاه بعد از حمله مغول فرار هکردِ به دریای آبسکون&lt;ref&gt;تاریخ ایران قبل از اسلام تألیف حسن پیرنیا،نشر الهام،تهران،۱۳۸۸.&lt;/ref&gt;
* دریای [[ساری]]: امروزه به کار نشونه.
* دریای [[دیلم]] یا [[دیلمستان]]: امروزه به کار نشونه.
* 'کبود ِدریا (زَراه اَکفوده):مازرونی جه وانه کـَیی ِدریا.
* دریای خراسون: زمان حکومت طاهریان خراسان دله و اتحاد وشون با [[تبرستون علویون]] اینتا اسم کار بزو بیّه.
* دریای باب‌الابواب
* دریای [[باکو]] ِ: در قرون وسطا توسط بعضی اروپائیان

== گت‌چیزون ==
اینتا دریاچه گت‌ترین دریاچه ی دِنیا هسته. هر چی شمال ور اِنی به جنوب اینتا دریای عمق ویشته وانه.
بخش جنوبی مازرون دریا و روخنه هائی که ون دله شندنّه یعنی سواحل مربوط به [[ایران]] ، ۷۸ گونه و زیرگونه ماهی پیدا وانه. از مهمترین روخنه‌هائی که این دریا دله شننده وانه [[سپیدرود]] و [[پیلورود]] (گت رود) و [[هراز]] ره وانه نوم بوردن. مازرون دریا اتا از بوم‌ شناخت های جهان هسته که محیطی مناسب برای زندگی و رشد مرغوب‌ترین ماهیای خاویاری جهان هسته. ۹۰ درصد صید ماهیای خاویاری مخصوص به این دریا هسته.

== سرمایه‌ئون ==
مازرون دریا دارای ذخایر [[گاز]]، [[نفت]] و [[خاویار]] هسته. کل ذخایر اثبات بَئی نفت این دریا ۵۰ میلیارد بشکه هسته و این یعنی حدود ۴ درصد از کل ذخایر نفت جهان. همینتی ۹۰ درصد خاویار جهان این دریا جه صید وانه. اما صید بی رویه این ماهی باعث بیّه که بنا به گفتة دانشمندان ۹۰ درصد از تعداد این ماهیان در قرن اخیر دله کم بوّه. اگه این روند دمباله پیدا هکنه تا ۱۰ سال آینده به کلّی این دریا منقرض وونه.

==نگارخنه==
&lt;gallery&gt;
Osmanli_Ortadogu.jpg|قزبین
History_map_of_tapuria.png|اواخر دوران [[قاجار]]
Jomann_Imperium_Periscum.jpg| به اینگیلیسی (۱۷۰۰تا۱۷۲۰میلادی):هیرکانیا ''(به فارسی: ورکانه)'' و کاسپین
Persia1808.JPG|اینگیلیسی در (1808)
Iran e Bozorg2.jpg|اینگیلیسی (1719)''(به فارسی: ورکانه)''
Ortelius 1580.jpg|اینگیلیسی (1580)[[آمارد]]
PG_NSW_Image_jpeg.jpg|دریای [[آمارد]]
Stenka Razin by Vasily Surikov 1906.jpg
&lt;/gallery&gt;

&lt;center&gt;
&lt;gallery style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
Mazandaransea01.jpg|ساحل دریای مازندران
Mazandaransea02.jpg|دریای مازندران
Babolsar darya.jpg|دریای مازندران [[بابلسر]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== منبع ==
* [http://www.iranchamber.com/geography/articles/names_of_caspian_sea.php Names of Caspian Sea ]

{{پانویس}}

[[رج:مازرون دریا| ]]
[[رج:دریاچه]]
[[رج:دریا]]</text>
      <sha1>2962zc6vvvoxwye0s16ibcufy4euihd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تهران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1572</id>
    <revision>
      <id>327848</id>
      <parentid>327805</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T12:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33164-71</username>
        <id>45596</id>
      </contributor>
      <comment>تهران یتا کاسپی شٰهر</comment>
      <origin>327848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="773" sha1="e8dnud6xuz0ua8rf15psqy662je0lxq" xml:space="preserve">'''تهران، یتا کاسپی شاهر'''، [[ایران|ئیرون]] ره [[نیشتگا]] هسه، وه هم [[ایران|ئیرون]] ره [[دب]]، [[ایقتصاد]]، [[سیاست]] گت شهرستون وونه. این شهرستون [[قاجارون]] دوره جه ئیرون ِمرکز بیّه و هنتا نیشتگا هسته. تهرون حدود ده میلیون جمیعت دارنه و ونه وَر چندین شهرستون دیگه هم بساته بینه که حاشیه نقش ره دارننه.

== منابع ==
{{په‌نویس|2}}

{{گت شهرون ایران}}
{{تهران اوستان}}
{{کشورون نیشتنگائون/آسیا}}

[[رج:تهران| ]]
[[رج:تهران اوستان شهرون]]
[[رج:آسیا نیشتگائون]]</text>
      <sha1>e8dnud6xuz0ua8rf15psqy662je0lxq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327849</id>
      <parentid>327848</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327848|327848]] از [[Special:Contributions/~2026-33164-71|~2026-33164-71]] ([[User talk:~2026-33164-71|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="764" sha1="5czuinglnly8mepv3fintao9jmzuog8" xml:space="preserve">{{صندخ/شهر}}
'''تهرون'''، [[ایران|ئیرون]] ره [[نیشتگا]] هسه، وه هم [[ایران|ئیرون]] ره [[دب]]، [[ایقتصاد]]، [[سیاست]] گت شهرستون وونه. این شهرستون [[قاجارون]] دوره جه ئیرون ِمرکز بیّه و هنتا نیشتگا هسته. تهرون حدود ده میلیون جمیعت دارنه و ونه وَر چندین شهرستون دیگه هم بساته بینه که حاشیه نقش ره دارننه.

== منابع ==
{{په‌نویس|2}}

{{گت شهرون ایران}}
{{تهران اوستان}}
{{کشورون نیشتنگائون/آسیا}}

[[رج:تهران| ]]
[[رج:تهران اوستان شهرون]]
[[رج:آسیا نیشتگائون]]</text>
      <sha1>5czuinglnly8mepv3fintao9jmzuog8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایرون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1679</id>
    <revision>
      <id>327840</id>
      <parentid>327806</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T11:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33178-68</username>
        <id>45595</id>
      </contributor>
      <comment>اٚیرٚآٚن، دٚئٚبٚآٚر ٚ قٚدٚیمٚی تٚرن بٚلٚارع، تٚنها ۴ تٚاریخ ٚ نٚفٚرٚاتٚ دٰٚره گ تٚا دٚیؤٚدٚآٚر/اٚبٚدٚ زٚنده ایسن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پؤٚر دٚهبٚنٚه، اٚسفٚندٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه، مٚژگٚآٚن هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غیآٚثی حٚآٚفٚظی، و اٚنؤٚا ٚ ۲ تٚا پٚایٚآٚنی مٚعمٚؤٚلٚی، و اٚن ۲تٚا دٚهٚ نٚوه اٚی زٚای آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی، اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهٚبٚر/شٚآٚه/مٚیرزٚآٚ/چٚآٚودٚآٚر هیسه.</comment>
      <origin>327840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22106" sha1="nse1xyfs9q2xo8xb6ez78bbkwbtxmj9" xml:space="preserve">اٚیرٚآٚن، دٚئٚبٚآٚر ٚ قٚدٚیمٚی تٚرن بٚلٚارع، تٚنها ۴ تٚاریخ ٚ نٚفٚرٚاتٚ دٰٚره گ تٚا دٚیؤٚدٚآٚر/اٚبٚدٚ زٚنده ایسن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پؤٚر دٚهبٚنٚه، اٚسفٚندٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه، مٚژگٚآٚن هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غیآٚثی حٚآٚفٚظی، و اٚنؤٚا ٚ ۲ تٚا پٚایٚآٚنی مٚعمٚؤٚلٚی، و اٚن ۲تٚا دٚهٚ نٚوه اٚی زٚای آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی، اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهٚبٚر/شٚآٚه/مٚیرزٚآٚ/چٚآٚودٚآٚر هیسه.

== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسله‌ئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدن‌ها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهون‌شاهوین جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.

=== باستون سلسله‌ئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[دیاکو]] 
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[سولوکوس]] 
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[ارشک]] 
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیان‌گوذار: [[اردشیر پاپکان]]

=== خلافت سلسله‌ئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[انوشتکین]]
=== ایلخانون ===
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[تیمور]]

=== دوران مدرن اولیه ===
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[کریم‌خان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[آقا محمد خان]]

=== معاصر ===
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیان‌گوذار: [[رضاشاء]] 
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیان‌گوذار: [[روح‌الله خمینی]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیان‌گوذار
Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگ‌نگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیان‌گوذار
Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بی‌یه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
Shah Ismail I.jpg|[[شاء اسماعیل یکم]]: [[صفوین]]ِ بونیان‌گوذار
ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفوین]]ِ گت‌ترین شاء
NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیان‌گوذار و گت‌ترین شاء
Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیان‌گوذار
&lt;/gallery&gt;

== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواری‌ئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] هستنه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشه‌ئون.&lt;/ref&gt;

=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو‌ و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.

ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانه‌یِ]] وارش‌زا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کم‌فشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوب‌غرب دله شِل ِوارش یانّه.

وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.

اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.

=== اوستان‌ها ===
{{ایران اوستان‌ها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.

سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.

سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئی‌ته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&amp;lang=1&amp;id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین =  ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}&lt;/ref&gt;

اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.

{{-}}

== مردمون ==
=== جمعیت ===
[[پرونده:IranProvPopDen.PNG|thumb|راست|150px|میزان تراکم جمعیت در استان‌های ایران.]]
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت  ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدی‌ین = فروردین 1389
| ناشر = 
| زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;

این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.

== پیمون‌نومه‌ئون ==
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:

* پیمون‌نومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیمان‌نامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:

* پیمون‌نومه ۱۹۰۷

== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===

ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.

روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.

از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:

* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریم‌ئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه 

== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه. 

دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگ‌های تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.

== صنایع ==
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو.... 

سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری. 

== را‌ئون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.

همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.

== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»

در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.

== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]] 
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]&lt;/ref&gt;

== هونر و فرنگ ==
فرهنگ ایرانی ریشه در تاریخ دانه. برای بشناسین فرهنگ ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون پارسی هسته. 

در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم: 
* زوون پارسی که مهم‌ترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته. 
* اعیاد ملی از مثل: نوروز 
* شخصیتای اسطوره‌ای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و... 
* علم و هونر 
* معماری ایرونی 
* دین [[اسلام]] و فرهنگ اسلامی به ویژه در قرون وسطا و معاصر

== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|[[اصفهان]]
Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
&lt;/gallery&gt;

{{پورتال}}

== پانویس‌ها ==
{{پانویس|2}}‎
{{پایان}}{{پاک‌کن}}

{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}

[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسی‌زوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]</text>
      <sha1>nse1xyfs9q2xo8xb6ez78bbkwbtxmj9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327841</id>
      <parentid>327840</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T12:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>42720</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|talk]]) to last version by HenryThe: unexplained content removal</comment>
      <origin>327806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32509" sha1="1ytx3ivqx3f1rpdxn8yr1axnf50lvfw" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات کشور
| نام اصلی= ئیرون ِایسلامی جمهوری
| نام عادی= ئیرون
| تصویر پرچم=Flag of Iran.svg
| تصویر نشان ملی=Coat of arms of Iran.svg
| شعار ملی=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| سرود ملی=مهر خاوران
| نقشه=Iran (orthographic projection).svg
| پایتخت=[[تهرون]]|latd=۳۵|latm=۴۱|latNS=N|longd=۵۱|longm=۲۵|longEW=E
| بزرگترین شهر=[[تهرون]]
| زبان رسمی=[[فارسی|پارسی]]
| نوع حکومت= [[ایسلام]]ی [[جمهوری]]
| نوع حاکمان={{•}} رهبر{{سخ}}{{•}} رئیس جمهور
| نام حاکمان=[[علی خامنه‌ای]]{{سخ}}[[مسعود پزشکیان]]
| نحوه تشکیل=[[ایران اسلامی انقلاب|ایسلامی انقلاب]]
| موارد منجر به تشکیل= نخستین تمدن‌ها
([[نیا-عیلامی]]، [[کاسپی‌ئون]]، [[سیلک]] و...){{سخ}}&amp;nbsp;-[[ایران انقلاب (۱۳۵۷)|انقلاب]]{{سخ}}{{سخ}}اسلامی جمهوری ِروز 
| تاریخ تشکیل=سال ۵۰۰۰ قبل میلاد{{سخ}}[[محمدرضا شاه]] ِعزل{{سخ}}[[۲۲ بهمن]] [[۱۳۵۷]]{{سخ}}[[۱۲ فروردین]] [[۱۳۵۸]]
| مساحت = ۱٫۶۴۸٫۱۹۵
| رتبه مساحت=١٧ام
| درصد آبها=۰٫۷
| سال سرشماری جمعیت=١٣٩٩
| جمعیت=۸۳٬۵۶۰٬۱۶٢
| رتبه جمعیت=۱۷ام
| تراکم جمعیت=۴۷ نفر بر کیلومتر مربع&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density&lt;/ref&gt;
| رتبه تراکم جمعیت=۱۶۲ام
| سال تولید ناخالص داخلی=[[۲۰۱۳]]
| تولید ناخالص داخلی=۵۵۸٬۳۸۵ میلیارد [[دلار]]&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=. &amp;br=1&amp;c=429&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=49&amp;pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه تولید ناخالص داخلی=۳۲ام
| سرانه تولید ناخالص داخلی=۷٬۵۹۶ [[دلار]]&lt;ref&gt;http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران&lt;/ref&gt;
| رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی=۱۰۲ام
| سال شاخص توسعه انسانی=۲۰۱۳
| شاخص توسعه انسانی={{increase}} 0.742&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه شاخص توسعه انسانی=۷۳ام
| وضع شاخص توسعه انسانی=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;بالا&lt;/span&gt;
| واحد پول=[[ریال]]
| کد واحد پول=IRR
| منطقه زمانی=یوتی‌سی ۳:۳۰+
| منطقه زمانی تابستانی=یوتی‌سی ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بین‌المللی خودرو=[[IR]]
| دامنه اینترنتی= [[ir.]]
| پیش‌شماره تلفنی=۹۸
| جینی= ۳۸&lt;ref name='CBI'&gt;[http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.&lt;/ref&gt;&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| تقویم=[[خورشیدی تقویم|خورشیدی گاهشومار]]
| سال جینی=۲۰۰۸
| رده جینی=&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| رانندگی از سمت = راست
| ولتاژ برق= ۲۴۰~۲۲۰
| بسامد برق= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ئیرون''' ([[پارسی]] جه: ایران) اتا کیشوره که آسیایِ جنوب غربی و خاورمیونه بخش دله دره. ونه رسمی نوم '''ئیرون ِایسلامی جمهوری''' ([[پارسی]] جه: جمهوری اسلامی ایران) هسّه و ونه نیشتگا''،&lt;nowiki/&gt;[[ تهرون]] نوم دارنه. اینتا کیشور ِگتی ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومترمربع هسّه و حدود ۹۰ ملیون هزار تن جمعیت دانّه و هر سال حدود یک ملیون نفر ونه جمعیت ره اضافه بونه.&lt;ref&gt;name=&quot;Britannica۱&quot; Britannica Encyclopedia, ''Iran'', p.۱/۱۰۱&lt;/ref&gt;''

شمال جه [[آذربایجون]]، [[ارمنسّون]]، و [[تورکمونسّون]] جه؛ شرق جا [[افخانسّون]] و [[پاکسّون]] جه؛ و غرب جا [[تورکيه]] و [[عیراق]] جه زمینی سامون دانّه و ونه شمالی سامون [[مازرون دریا]] و جنوبی [[فارس دریامونا| پارس دریامونا]]  و [[عمان دریا]] جه وَر خارنه. ئیرون جِهونِ گت‌ترین [[نفت|نفتی]] و [[گاز|گازی]] منابع جه هسّه.

ئیرون ِسیاسی نیظام سال ۱۳۵۸ جه، اساسی قانون ِبنویشتن په، &quot;ایسلامی جمهوری&quot; بیّه. گت‌ترين رسمی مقوم ئیرون دله &quot;[[ولی فقیه]]&quot; هسّه که اسا [[علی خامنه‌ای]] این مقوم سَر کَته و وه ره &quot;رهبر&quot; هم گانّه. [[ایسلام]] رسمی دین و [[تشیع|شیعه]] رسمی مذهب هسّنه و [[فارسی|پارسی]] رسمی زوون هسّه.

== نوم ==
ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران) کلمه باستانی پارسی دله «اَریاَ/airya» و میونی پارسی دله «اِران» (به دبیره پهلوی: 𐭠𐭩𐭫𐭠𐭭/erān) بی‌یه و ونه کهن شکل «airya nama» بی‌یه که «اصیل ِمردمون ِسرزمین» معنی دِنه. [[کوردستون]] دله هَنتا ئیرون ره ونه کهن نوم، یعنی «اِران»، جه اِشناسِنّه و این تلفظ رسمیت دانّه.&lt;ref name=&quot;MacKenzie&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=MacKenzie|first=David Niel|title=Ērān, Ērānšahr|year=۱۹۹۸|volume=۸|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|publisher=Mazda|location=Cosa Mesa|url=http://www.iranica.com/newsite/articles/v8f5/v8f545.html}}&lt;/ref&gt; البته از ۶۰۰ سنه پیش از میلاد تا ۱۳۱۴ «۱۹۳۵ (میلادی)» میون اوروپاییون با نوم «پارس/Persia» شناخته بیه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; 

تا سال ۱۳۱۴ خورشیدی جهون دله ئیرون ره «پارس/Persia» نوم جه اشناسینه که این سال ''ملل لیگ'' دله [[رضاشاء]] رسماً همه جه بخاسته ونه محلی نوم، ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران)، ره استفاده هاکنن و اسا این کلمه ویشته استفاده وانه.

== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسله‌ئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدن‌ها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهون‌شاهوین جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.

=== باستون سلسله‌ئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[دیاکو]] 
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[سولوکوس]] 
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[ارشک]] 
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیان‌گوذار: [[اردشیر پاپکان]]

=== خلافت سلسله‌ئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[انوشتکین]]
=== ایلخانون ===
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[تیمور]]

=== دوران مدرن اولیه ===
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[کریم‌خان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[آقا محمد خان]]

=== معاصر ===
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیان‌گوذار: [[رضاشاء]] 
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیان‌گوذار: [[روح‌الله خمینی]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیان‌گوذار
Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگ‌نگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیان‌گوذار
Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بی‌یه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
Shah Ismail I.jpg|[[شاء اسماعیل یکم]]: [[صفوین]]ِ بونیان‌گوذار
ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفوین]]ِ گت‌ترین شاء
NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیان‌گوذار و گت‌ترین شاء
Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیان‌گوذار
&lt;/gallery&gt;

== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواری‌ئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] هستنه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشه‌ئون.&lt;/ref&gt;

=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو‌ و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.

ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانه‌یِ]] وارش‌زا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کم‌فشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوب‌غرب دله شِل ِوارش یانّه.

وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.

اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.

=== اوستان‌ها ===
{{ایران اوستان‌ها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.

سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.

سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئی‌ته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&amp;lang=1&amp;id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین =  ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}&lt;/ref&gt;

اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.

{{-}}

== مردمون ==
=== جمعیت ===
[[پرونده:IranProvPopDen.PNG|thumb|راست|150px|میزان تراکم جمعیت در استان‌های ایران.]]
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت  ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدی‌ین = فروردین 1389
| ناشر = 
| زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;

این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.

=== نژادون و زوونون ===
{{ایران قومیتون}}
[[File:Languages of Iran, looklex.png|thumb|500px|ایران ِزوونون ِگنشکَرون درصدی نمودار]]
[[سیا|CIA]] شه اطلاعاتی کتابچه دله گانه: ایران دله نژادون و زوون‌های جورواجوری درنه [[فارسی|فارس‌ها]] و [[لری|لُرها]] (61 درصد)، [[آذری|آذربایجونی‌ها]] (17 درصد)، [[کوردی|کوردها]] (۷ درصد)، [[گیلکی|گیلکون]] و [[مازرونی|مازرونی‌ئون]] (۷ درصد: ''٪۳٫۶ گیلک و ٪۳ مازرونی'')، [[بلوچی|بلوچ‌ها]] (۲ درصد)، [[عربی|عرب‌ها]] (۲ درصد)، [[ترکمونی|ترکمون‌ها]] و [[قشقاییون]] (۲ درصد) و بقیه (۲ درصد) این کشور ِ اصلی جمعیتون هستنه.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|عنوان=Iran|تاریخ بازدید=بهمن ۱۳۸۷|تاریخ=۲۲ ژانویهٔ ۲۰۰۹|ناشر=Official Website of Central Intelligence Agency (CIA)|زبان=انگلیسی}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Mehrdad Izady (2006-2011), [https://web.archive.org/web/20131001091018/http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Iran_Languages_lg.jpg]&lt;/ref&gt; غیر این گروهونی که وشون نوم دره [[تالش]]ی‌ها، [[خلج]]‌ها، [[آشوری]]ون، [[کلدانی]]ون، [[مندایی]]ون، [[تات]]ون، [[گورجی]]ون، [[سیستونی]]‌ها، [[ارمنی]]ون، و [[یهودی]]ون هم کشور دله درنه.

ایران رسمی و اداری زوون فارسی هسته. [[فارسی]] اتا هندی-اروپایی زوون هسته. ایران ِاساسی قانون ِاصل پونزهم گانه درسی کتابون ونه فارسی ِزوون و خط جه بائِن ولی بنشنه محلی زوون‌ها جه همه جا استفاده هاکردن و بنشنه فارسی پَلی وشون ره مدرسه دله درس هدائِن.&lt;ref&gt;[http://fa.wikisource.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#.D8.A7.D8.B5.D9.84_.DB.B1.DB.B5 اصل ۱۵ قانون اساسی]&lt;/ref&gt;

=== دین ===
ایران ِتاریخ دله چنتا دینی دوره وجود دانّه:
* [[میتراییسم]]
* [[زرتشت]]
** ''[[مانی]]''
** ''[[مزدک]]''
* [[اسلام]]
** [[تسنن]] حنفی، شافعی و غیره
** [[تشیع]]: دوازده‌امامی، اسماعیلی، زیدی (پیشین)
* بهائیت
{{bar box
|عنوان=دین ایرانیان
|titlebar=#ddd
|چپ۱='''دین'''
|راست۱='''درصد'''
|چینش=left
|نوارها=
{{bar percent|[[تشیع]]|darkgreen|89}}
{{bar percent|[[تسنن]]|black|9}}
{{bar percent|دیگرون (مسیحیت و زرتشت دستوری)|red|2}}
}}
پونصد سال پیش تاسا، خصوصاً [[صفویون]] ِسلسله‌یِ تأسیس په جه، هَنتا [[تشیع]] ایران ِرسمی مذهب هسّه. اسا ئیرونِ دله ۸۹٪ [[تشیع]]، ۹٪ [[تسنن]] و ۲٪ [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[یهودیت]]، [[بهائیت]] و... په‌روو هسّنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; در اساسی قانون ِدوازهمین اصل گانه اسلام ِدین و اثنی‌عشری مذهب رسمی دین هسنه و سایر مذاهب ایسلامی ([[حنفی]]، [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و [[زیدی]]و ...) هم قانونی هستنه و وشون احترام ره ونه داشتن. همینتی اصل ۱۳ گانه ئیرونی مسیحیون، یهودیون و زرتشیون بعنوان اقلیت پذیرفته هسّه و بتونّه شه دین ره، تا جایی که قانون ِپه‌روو بائه، عمل هاکنِن.

== پیمون‌نومه‌ئون ==
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:

* پیمون‌نومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیمان‌نامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:

* پیمون‌نومه ۱۹۰۷

== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===

ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.

روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.

از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:

* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریم‌ئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه 

== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه. 

دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگ‌های تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.

== صنایع ==
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو.... 

سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری. 

== را‌ئون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.

همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.

== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»

در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.

== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]] 
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]&lt;/ref&gt;

== هونر و فرنگ ==
فرهنگ ایرانی ریشه در تاریخ دانه. برای بشناسین فرهنگ ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون پارسی هسته. 

در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم: 
* زوون پارسی که مهم‌ترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته. 
* اعیاد ملی از مثل: نوروز 
* شخصیتای اسطوره‌ای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و... 
* علم و هونر 
* معماری ایرونی 
* دین [[اسلام]] و فرهنگ اسلامی به ویژه در قرون وسطا و معاصر

== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|[[اصفهان]]
Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
&lt;/gallery&gt;

{{پورتال}}

== پانویس‌ها ==
{{پانویس|2}}‎
{{پایان}}{{پاک‌کن}}

{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}

[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسی‌زوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]</text>
      <sha1>1ytx3ivqx3f1rpdxn8yr1axnf50lvfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327842</id>
      <parentid>327841</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T12:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33178-68</username>
        <id>45595</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22106" sha1="nse1xyfs9q2xo8xb6ez78bbkwbtxmj9" xml:space="preserve">اٚیرٚآٚن، دٚئٚبٚآٚر ٚ قٚدٚیمٚی تٚرن بٚلٚارع، تٚنها ۴ تٚاریخ ٚ نٚفٚرٚاتٚ دٰٚره گ تٚا دٚیؤٚدٚآٚر/اٚبٚدٚ زٚنده ایسن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پؤٚر دٚهبٚنٚه، اٚسفٚندٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه، مٚژگٚآٚن هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غیآٚثی حٚآٚفٚظی، و اٚنؤٚا ٚ ۲ تٚا پٚایٚآٚنی مٚعمٚؤٚلٚی، و اٚن ۲تٚا دٚهٚ نٚوه اٚی زٚای آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی، اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهٚبٚر/شٚآٚه/مٚیرزٚآٚ/چٚآٚودٚآٚر هیسه.

== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسله‌ئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدن‌ها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهون‌شاهوین جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.

=== باستون سلسله‌ئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[دیاکو]] 
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[سولوکوس]] 
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[ارشک]] 
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیان‌گوذار: [[اردشیر پاپکان]]

=== خلافت سلسله‌ئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[انوشتکین]]
=== ایلخانون ===
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[تیمور]]

=== دوران مدرن اولیه ===
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[کریم‌خان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[آقا محمد خان]]

=== معاصر ===
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیان‌گوذار: [[رضاشاء]] 
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیان‌گوذار: [[روح‌الله خمینی]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیان‌گوذار
Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگ‌نگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیان‌گوذار
Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بی‌یه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
Shah Ismail I.jpg|[[شاء اسماعیل یکم]]: [[صفوین]]ِ بونیان‌گوذار
ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفوین]]ِ گت‌ترین شاء
NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیان‌گوذار و گت‌ترین شاء
Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیان‌گوذار
&lt;/gallery&gt;

== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواری‌ئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] هستنه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشه‌ئون.&lt;/ref&gt;

=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو‌ و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.

ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانه‌یِ]] وارش‌زا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کم‌فشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوب‌غرب دله شِل ِوارش یانّه.

وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.

اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.

=== اوستان‌ها ===
{{ایران اوستان‌ها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.

سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.

سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئی‌ته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&amp;lang=1&amp;id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین =  ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}&lt;/ref&gt;

اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.

{{-}}

== مردمون ==
=== جمعیت ===
[[پرونده:IranProvPopDen.PNG|thumb|راست|150px|میزان تراکم جمعیت در استان‌های ایران.]]
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت  ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدی‌ین = فروردین 1389
| ناشر = 
| زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;

این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.

== پیمون‌نومه‌ئون ==
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:

* پیمون‌نومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیمان‌نامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:

* پیمون‌نومه ۱۹۰۷

== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===

ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.

روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.

از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:

* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریم‌ئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه 

== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه. 

دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگ‌های تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.

== صنایع ==
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو.... 

سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری. 

== را‌ئون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.

همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.

== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»

در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.

== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]] 
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]&lt;/ref&gt;

== هونر و فرنگ ==
فرهنگ ایرانی ریشه در تاریخ دانه. برای بشناسین فرهنگ ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون پارسی هسته. 

در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم: 
* زوون پارسی که مهم‌ترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته. 
* اعیاد ملی از مثل: نوروز 
* شخصیتای اسطوره‌ای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و... 
* علم و هونر 
* معماری ایرونی 
* دین [[اسلام]] و فرهنگ اسلامی به ویژه در قرون وسطا و معاصر

== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|[[اصفهان]]
Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
&lt;/gallery&gt;

{{پورتال}}

== پانویس‌ها ==
{{پانویس|2}}‎
{{پایان}}{{پاک‌کن}}

{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}

[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسی‌زوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]</text>
      <sha1>nse1xyfs9q2xo8xb6ez78bbkwbtxmj9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327855</id>
      <parentid>327842</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327842|327842]] از [[Special:Contributions/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32509" sha1="1ytx3ivqx3f1rpdxn8yr1axnf50lvfw" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات کشور
| نام اصلی= ئیرون ِایسلامی جمهوری
| نام عادی= ئیرون
| تصویر پرچم=Flag of Iran.svg
| تصویر نشان ملی=Coat of arms of Iran.svg
| شعار ملی=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| سرود ملی=مهر خاوران
| نقشه=Iran (orthographic projection).svg
| پایتخت=[[تهرون]]|latd=۳۵|latm=۴۱|latNS=N|longd=۵۱|longm=۲۵|longEW=E
| بزرگترین شهر=[[تهرون]]
| زبان رسمی=[[فارسی|پارسی]]
| نوع حکومت= [[ایسلام]]ی [[جمهوری]]
| نوع حاکمان={{•}} رهبر{{سخ}}{{•}} رئیس جمهور
| نام حاکمان=[[علی خامنه‌ای]]{{سخ}}[[مسعود پزشکیان]]
| نحوه تشکیل=[[ایران اسلامی انقلاب|ایسلامی انقلاب]]
| موارد منجر به تشکیل= نخستین تمدن‌ها
([[نیا-عیلامی]]، [[کاسپی‌ئون]]، [[سیلک]] و...){{سخ}}&amp;nbsp;-[[ایران انقلاب (۱۳۵۷)|انقلاب]]{{سخ}}{{سخ}}اسلامی جمهوری ِروز 
| تاریخ تشکیل=سال ۵۰۰۰ قبل میلاد{{سخ}}[[محمدرضا شاه]] ِعزل{{سخ}}[[۲۲ بهمن]] [[۱۳۵۷]]{{سخ}}[[۱۲ فروردین]] [[۱۳۵۸]]
| مساحت = ۱٫۶۴۸٫۱۹۵
| رتبه مساحت=١٧ام
| درصد آبها=۰٫۷
| سال سرشماری جمعیت=١٣٩٩
| جمعیت=۸۳٬۵۶۰٬۱۶٢
| رتبه جمعیت=۱۷ام
| تراکم جمعیت=۴۷ نفر بر کیلومتر مربع&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density&lt;/ref&gt;
| رتبه تراکم جمعیت=۱۶۲ام
| سال تولید ناخالص داخلی=[[۲۰۱۳]]
| تولید ناخالص داخلی=۵۵۸٬۳۸۵ میلیارد [[دلار]]&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=. &amp;br=1&amp;c=429&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=49&amp;pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه تولید ناخالص داخلی=۳۲ام
| سرانه تولید ناخالص داخلی=۷٬۵۹۶ [[دلار]]&lt;ref&gt;http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران&lt;/ref&gt;
| رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی=۱۰۲ام
| سال شاخص توسعه انسانی=۲۰۱۳
| شاخص توسعه انسانی={{increase}} 0.742&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| رتبه شاخص توسعه انسانی=۷۳ام
| وضع شاخص توسعه انسانی=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;بالا&lt;/span&gt;
| واحد پول=[[ریال]]
| کد واحد پول=IRR
| منطقه زمانی=یوتی‌سی ۳:۳۰+
| منطقه زمانی تابستانی=یوتی‌سی ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بین‌المللی خودرو=[[IR]]
| دامنه اینترنتی= [[ir.]]
| پیش‌شماره تلفنی=۹۸
| جینی= ۳۸&lt;ref name='CBI'&gt;[http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.&lt;/ref&gt;&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| تقویم=[[خورشیدی تقویم|خورشیدی گاهشومار]]
| سال جینی=۲۰۰۸
| رده جینی=&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| رانندگی از سمت = راست
| ولتاژ برق= ۲۴۰~۲۲۰
| بسامد برق= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ئیرون''' ([[پارسی]] جه: ایران) اتا کیشوره که آسیایِ جنوب غربی و خاورمیونه بخش دله دره. ونه رسمی نوم '''ئیرون ِایسلامی جمهوری''' ([[پارسی]] جه: جمهوری اسلامی ایران) هسّه و ونه نیشتگا''،&lt;nowiki/&gt;[[ تهرون]] نوم دارنه. اینتا کیشور ِگتی ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومترمربع هسّه و حدود ۹۰ ملیون هزار تن جمعیت دانّه و هر سال حدود یک ملیون نفر ونه جمعیت ره اضافه بونه.&lt;ref&gt;name=&quot;Britannica۱&quot; Britannica Encyclopedia, ''Iran'', p.۱/۱۰۱&lt;/ref&gt;''

شمال جه [[آذربایجون]]، [[ارمنسّون]]، و [[تورکمونسّون]] جه؛ شرق جا [[افخانسّون]] و [[پاکسّون]] جه؛ و غرب جا [[تورکيه]] و [[عیراق]] جه زمینی سامون دانّه و ونه شمالی سامون [[مازرون دریا]] و جنوبی [[فارس دریامونا| پارس دریامونا]]  و [[عمان دریا]] جه وَر خارنه. ئیرون جِهونِ گت‌ترین [[نفت|نفتی]] و [[گاز|گازی]] منابع جه هسّه.

ئیرون ِسیاسی نیظام سال ۱۳۵۸ جه، اساسی قانون ِبنویشتن په، &quot;ایسلامی جمهوری&quot; بیّه. گت‌ترين رسمی مقوم ئیرون دله &quot;[[ولی فقیه]]&quot; هسّه که اسا [[علی خامنه‌ای]] این مقوم سَر کَته و وه ره &quot;رهبر&quot; هم گانّه. [[ایسلام]] رسمی دین و [[تشیع|شیعه]] رسمی مذهب هسّنه و [[فارسی|پارسی]] رسمی زوون هسّه.

== نوم ==
ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران) کلمه باستانی پارسی دله «اَریاَ/airya» و میونی پارسی دله «اِران» (به دبیره پهلوی: 𐭠𐭩𐭫𐭠𐭭/erān) بی‌یه و ونه کهن شکل «airya nama» بی‌یه که «اصیل ِمردمون ِسرزمین» معنی دِنه. [[کوردستون]] دله هَنتا ئیرون ره ونه کهن نوم، یعنی «اِران»، جه اِشناسِنّه و این تلفظ رسمیت دانّه.&lt;ref name=&quot;MacKenzie&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=MacKenzie|first=David Niel|title=Ērān, Ērānšahr|year=۱۹۹۸|volume=۸|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|publisher=Mazda|location=Cosa Mesa|url=http://www.iranica.com/newsite/articles/v8f5/v8f545.html}}&lt;/ref&gt; البته از ۶۰۰ سنه پیش از میلاد تا ۱۳۱۴ «۱۹۳۵ (میلادی)» میون اوروپاییون با نوم «پارس/Persia» شناخته بیه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; 

تا سال ۱۳۱۴ خورشیدی جهون دله ئیرون ره «پارس/Persia» نوم جه اشناسینه که این سال ''ملل لیگ'' دله [[رضاشاء]] رسماً همه جه بخاسته ونه محلی نوم، ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران)، ره استفاده هاکنن و اسا این کلمه ویشته استفاده وانه.

== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسله‌ئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدن‌ها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریایی‌ئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسله‌ئون ره بساتنه. دوره‌یِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهون‌شاهوین جه بی‌یه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسله‌ئون ِدَس اداره بی‌یه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بی‌یه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.

=== باستون سلسله‌ئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[دیاکو]] 
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیان‌گوذار: [[سولوکوس]] 
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیان‌گوذار: [[ارشک]] 
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیان‌گوذار: [[اردشیر پاپکان]]

=== خلافت سلسله‌ئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیان‌گوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[انوشتکین]]
=== ایلخانون ===
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[تیمور]]

=== دوران مدرن اولیه ===
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[کریم‌خان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیان‌گوذار: [[آقا محمد خان]]

=== معاصر ===
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیان‌گوذار: [[رضاشاء]] 
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیان‌گوذار: [[روح‌الله خمینی]]

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیان‌گوذار
Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگ‌نگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیان‌گوذار
Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بی‌یه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
Shah Ismail I.jpg|[[شاء اسماعیل یکم]]: [[صفوین]]ِ بونیان‌گوذار
ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفوین]]ِ گت‌ترین شاء
NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیان‌گوذار و گت‌ترین شاء
Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیان‌گوذار
&lt;/gallery&gt;

== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواری‌ئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگه‌یی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گت‌ترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربی‌ترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] هستنه.&lt;ref&gt;اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشه‌ئون.&lt;/ref&gt;

=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو‌ و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقه‌ی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.

ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانه‌یِ]] وارش‌زا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کم‌فشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوب‌غرب دله شِل ِوارش یانّه.

وارش‌ئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمال‌غرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنه‌ئون و شمال‌شرق دله هم بد نی‌یه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.

اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فی‌المثل در حالی که زمستون‌ها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستون‌ها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمال‌غرب و غرب ِنواحی هم تابستون‌های معتدل و زمستون‌های سرد دارنه و جنوب تابستون‌هایی شدیداً گرم و زمستون‌هایی موعتدل دانه.

=== اوستان‌ها ===
{{ایران اوستان‌ها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکم‌هنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایب‌الحکومه‌هنیشت منطقه جه تقسیم بی‌یه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط ات‌که ونه دله تغییرات انجام دانه.

سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستان‌ها کم‌کم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.

سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئی‌ته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&amp;lang=1&amp;id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین =  ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}&lt;/ref&gt;

اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.

{{-}}

== مردمون ==
=== جمعیت ===
[[پرونده:IranProvPopDen.PNG|thumb|راست|150px|میزان تراکم جمعیت در استان‌های ایران.]]
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت  ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدی‌ین = فروردین 1389
| ناشر = 
| زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;

این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.

=== نژادون و زوونون ===
{{ایران قومیتون}}
[[File:Languages of Iran, looklex.png|thumb|500px|ایران ِزوونون ِگنشکَرون درصدی نمودار]]
[[سیا|CIA]] شه اطلاعاتی کتابچه دله گانه: ایران دله نژادون و زوون‌های جورواجوری درنه [[فارسی|فارس‌ها]] و [[لری|لُرها]] (61 درصد)، [[آذری|آذربایجونی‌ها]] (17 درصد)، [[کوردی|کوردها]] (۷ درصد)، [[گیلکی|گیلکون]] و [[مازرونی|مازرونی‌ئون]] (۷ درصد: ''٪۳٫۶ گیلک و ٪۳ مازرونی'')، [[بلوچی|بلوچ‌ها]] (۲ درصد)، [[عربی|عرب‌ها]] (۲ درصد)، [[ترکمونی|ترکمون‌ها]] و [[قشقاییون]] (۲ درصد) و بقیه (۲ درصد) این کشور ِ اصلی جمعیتون هستنه.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|عنوان=Iran|تاریخ بازدید=بهمن ۱۳۸۷|تاریخ=۲۲ ژانویهٔ ۲۰۰۹|ناشر=Official Website of Central Intelligence Agency (CIA)|زبان=انگلیسی}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Mehrdad Izady (2006-2011), [https://web.archive.org/web/20131001091018/http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Iran_Languages_lg.jpg]&lt;/ref&gt; غیر این گروهونی که وشون نوم دره [[تالش]]ی‌ها، [[خلج]]‌ها، [[آشوری]]ون، [[کلدانی]]ون، [[مندایی]]ون، [[تات]]ون، [[گورجی]]ون، [[سیستونی]]‌ها، [[ارمنی]]ون، و [[یهودی]]ون هم کشور دله درنه.

ایران رسمی و اداری زوون فارسی هسته. [[فارسی]] اتا هندی-اروپایی زوون هسته. ایران ِاساسی قانون ِاصل پونزهم گانه درسی کتابون ونه فارسی ِزوون و خط جه بائِن ولی بنشنه محلی زوون‌ها جه همه جا استفاده هاکردن و بنشنه فارسی پَلی وشون ره مدرسه دله درس هدائِن.&lt;ref&gt;[http://fa.wikisource.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#.D8.A7.D8.B5.D9.84_.DB.B1.DB.B5 اصل ۱۵ قانون اساسی]&lt;/ref&gt;

=== دین ===
ایران ِتاریخ دله چنتا دینی دوره وجود دانّه:
* [[میتراییسم]]
* [[زرتشت]]
** ''[[مانی]]''
** ''[[مزدک]]''
* [[اسلام]]
** [[تسنن]] حنفی، شافعی و غیره
** [[تشیع]]: دوازده‌امامی، اسماعیلی، زیدی (پیشین)
* بهائیت
{{bar box
|عنوان=دین ایرانیان
|titlebar=#ddd
|چپ۱='''دین'''
|راست۱='''درصد'''
|چینش=left
|نوارها=
{{bar percent|[[تشیع]]|darkgreen|89}}
{{bar percent|[[تسنن]]|black|9}}
{{bar percent|دیگرون (مسیحیت و زرتشت دستوری)|red|2}}
}}
پونصد سال پیش تاسا، خصوصاً [[صفویون]] ِسلسله‌یِ تأسیس په جه، هَنتا [[تشیع]] ایران ِرسمی مذهب هسّه. اسا ئیرونِ دله ۸۹٪ [[تشیع]]، ۹٪ [[تسنن]] و ۲٪ [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[یهودیت]]، [[بهائیت]] و... په‌روو هسّنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]&lt;/ref&gt; در اساسی قانون ِدوازهمین اصل گانه اسلام ِدین و اثنی‌عشری مذهب رسمی دین هسنه و سایر مذاهب ایسلامی ([[حنفی]]، [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و [[زیدی]]و ...) هم قانونی هستنه و وشون احترام ره ونه داشتن. همینتی اصل ۱۳ گانه ئیرونی مسیحیون، یهودیون و زرتشیون بعنوان اقلیت پذیرفته هسّه و بتونّه شه دین ره، تا جایی که قانون ِپه‌روو بائه، عمل هاکنِن.

== پیمون‌نومه‌ئون ==
پیمون‌نومه‌های ایران با دیگر دولتون:

* پیمون‌نومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیمان‌نامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian&lt;!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

پیمون‌نومه‌های دیگه دولت‌ئون به سر ایران:

* پیمون‌نومه ۱۹۰۷

== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===

ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.

روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.

از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:

* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریم‌ئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه 

== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهم‌ترین منطقه‌ئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهره‌برداری هسته. ویشترین معادن در حال بهره‌برداری در اوستان‌های خوراسان وجود دانه. 

دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگ‌های تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.

== صنایع ==
گت ‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو.... 

سازه‌ئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری. 

== را‌ئون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط ‌آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط ‌آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط ‌آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط‌ آهن به هم ارتباط دارنه.

همینتی جاده‌ئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راه‌ئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.

== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»

در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.

== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]] 
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبه‌ئون باستونی و تاریخی و روتبه‌جاذبه‌ئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]&lt;/ref&gt;

== هونر و فرنگ ==
فرهنگ ایرانی ریشه در تاریخ دانه. برای بشناسین فرهنگ ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون پارسی هسته. 

در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم: 
* زوون پارسی که مهم‌ترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته. 
* اعیاد ملی از مثل: نوروز 
* شخصیتای اسطوره‌ای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و... 
* علم و هونر 
* معماری ایرونی 
* دین [[اسلام]] و فرهنگ اسلامی به ویژه در قرون وسطا و معاصر

== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنه‌برداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوس‌آنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.

== گالری ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|[[اصفهان]]
Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
&lt;/gallery&gt;

{{پورتال}}

== پانویس‌ها ==
{{پانویس|2}}‎
{{پایان}}{{پاک‌کن}}

{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}

[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسی‌زوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]</text>
      <sha1>1ytx3ivqx3f1rpdxn8yr1axnf50lvfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئونه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1753</id>
    <revision>
      <id>327906</id>
      <parentid>324265</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="271" sha1="7e8exf6oupz2j7dle0rzx1b8luh1ukf" xml:space="preserve">ئونه ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Legend'') [[مازرونی زوون|مازرون]] ره زیوون، ئه‌فسانه ره گه‌نه‌ن که [[فارسی]] درون گه‌نه‌ن.
[[رج:ئونه]]
[[رج:مازرون فرهنگ]]</text>
      <sha1>7e8exf6oupz2j7dle0rzx1b8luh1ukf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آمریکای متحده ایالات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1863</id>
    <revision>
      <id>327918</id>
      <parentid>327416</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T23:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>327918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80384" sha1="kb190t0k01ak85rk6yb842qjlaphrkc" xml:space="preserve">{{کشور
|native_name = ''United States of America''' &lt;br /&gt;(متحده ایالات آمریکا)''
|common_name = متحده ایالات آمریکا
|conventional_long_name = 
|image_flag = Flag of the United States.svg
|image_coat = US-GreatSeal-Obverse.svg
|image_map = United States (orthographic projection).svg
|capital = [[واشینگتن]]
|largest_city = [[نیویورک]]
|official_languages = [[انگلیسی زبون]]
|government_type = جمهوری فدرال
|area = ۹٬۸۲۶٬۶۳۰  
|percent_water = (%)۴٫۸۷
|population_estimate = ۳۰۹٬۵۳۴٬۰۰۰
|population_density = ۳۱
|currency = [[دلار]]
|currency_code = USD
|time_zone = CET
|cctld = [[.us]] [[.gov]] [[.edu]] [[.mil]] [[.um]]
|calling_code = 1 
}} 
'''متحده ایالات آمریکا''' {{انگلیسی|United States of America&lt;small&gt; ونه مخفف وانه: &lt;/small&gt;USA}} کشوری هسته که [[شومالی آمریکا]] دله دره، ونه نیشتنگاء شهر [[واشینگتن|واشنگتن دی‌سی]] هسته. آمریکا جمعیت وری سومین کشور و از لحاظ گت بودن چهارمین کشوره، و از لحاظ نژاد مردِم، متنوع‌ترین کشور جهون به حیساب انه&lt;ref&gt;{{یادکرد
|کیتاب=Dealing with Diversity
|نویسنده = Adams, J.Q., and Pearlie Strother-Adams
|شهر=Chicago
|ناشر =Kendall/Hunt
|سال=2001
|شابک=ISBN 0-7872-8145-X
}}&lt;/ref&gt;. آمریکا اتا سال دله تولید ناخالص داخلیش ویشته از ۱۳٬۰۰۰ میلیارد دلار هسته و ۱۹٪ قدرت خرید جهون، گت‌ترین ایقتیصاد میون کشورون جهون ره دانـّه.&lt;ref name=autogenerated2&gt;Rank Order - GDP (purchasing power parity)&lt;/ref&gt;

نظوم حکومتی آمریکا چارچوب قانون اساسی، و بر اساس سیستم جوموری فدرال دِرِس بیّه. اینتا کشور سال ۱۷۷۶ میلادی (۱۱۵۵هـ.خ.)، اعلام هستهقلال هکرده و ۱۳ ایالت سابق [[بریتانیا]] ره شه بال بِن بیته.

کشور آمریکا از شرق با [[اطلس اقیانوس]]، غرب جه با [[آروم اقیانوس]]، شومال جه با کشور [[کانادا]] ، و جنوب جه با [[مکزیک]] هم‌سامون‌هسته. اینتا کشور از راه پایگاه دریایی [[بازداشتگاه گوانتانامو|گوانتانامو]] هم [[کوبا]] جه همسایه هسته. آمریکا همینتی از طریق [[آلاسکا]] با [[روسیه]] ئوسامون دانّه. به علاوه، مجموعه‌یی از جزیره‌ئون، ناحیه‌ئون، و مناطق متعلق به آمریکا سراسر جهون دله دکلستونه.

این کشور با نامای دیگری مثل ''متحده ایالات آمریکا''، (''اِمریکا'' یا ''آمریکا'') ''متحده ایالات''، ''اتازونی'' (برگرفته از واژهٔ [[زوون فرانسوی|فرانسوی]] États-Unis، به معنای ایالت‌ئون متحد)&lt;ref&gt;[http://www.mibosearch.com/word.aspx?wName=%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%88%D9%86%D9%8A لغت نامه دهخدا]&lt;/ref&gt; و (بطور عامیانه) ینگه دنیا&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده=دهخدا{{#if:علی‌اکبر|، {{چر}}علی‌اکبر}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=fa |مقاله= [http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-f5904c4c9c3146588d9ade1029ed2611-fa.html لغت‌نامه دهخدا] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-04-16|بازیابی‌شده در تاریخ ۱۶-۰۴-۲۰۰۹ .}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt; هم بخوندسته وانه.

متحده ایالات آمریکا بعد از حضور [[جهونی جنگ اول]] و [[جهونی جنگ دوم]]، دنیا دله اثر گوذار بیّه. آمریکا به عضویت دائم [[شورای امنیت|شورای امنیت سازمان ملل]] در بموئه و از بونیانگوذاران پیمون نیظامی [[ناتو]] حیساب وانه. &lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?id=UV-ti1sYcbcC&amp;dq=united+state+founding+member+of+NATO&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES&amp;output=html&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0|[http://books.google.com/books?id=UV-ti1sYcbcC&amp;dq=united+state+founding+member+of+NATO&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES&amp;output=html&amp;source=gbs_summary_s&amp;cad=0 NATO 1948: the birth of the transatlantic Alliance‎]|NATO 1948: the birth of the transatlantic Alliance‎}}|ناشر= Rowman &amp; Littlefield|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=2007 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:0742539172|ISBN 0-7425-3917-2}} |نویسنده=S. Kaplan{{#if:Lawrence|, {{چر}}Lawrence}} |نویسندگون سایر بخش‌ئون=Morris Honick|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}&lt;/ref&gt; و بعد از رِقِدبوردن [[شوروی]] و تموم بیّن [[سرد جنگ]] به اتا ابرقدرت بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?pg=PA9&amp;dq=he+United+States+emerged+as+the+sole+superpower&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;ei=hHznScmMM4eyyQTar8TRCA&amp;id=rnNnOxvm3ZwC&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES|[http://books.google.com/books?pg=PA9&amp;dq=he+United+States+emerged+as+the+sole+superpower&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;ei=hHznScmMM4eyyQTar8TRCA&amp;id=rnNnOxvm3ZwC&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES Asian security order: instrumental and normative features]|Asian security order: instrumental and normative features}}|ناشر= Stanford University Press|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=2003 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:|ISBN }} |نویسنده=Alagappa{{#if:Muthiah|, {{چر}}Muthiah}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=9 |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}&lt;/ref&gt; 
آمریکای مردمون ره گانّه &quot;آمریکایی&quot;.

== جوغرافیا ==
{{اصلی|موحیط زیست آمریکا}}
[[پرونده:Baldeagle-05jul2.jpg|thumb|left|[[اسپه سر جول]] پرنده میلّی آمریکا از سال ۱۷۸۲ میلادی]]

متحده ایالاتٔ آمریکا نیمکورهٔ غربی زمین، و شومال [[آمریکا قاره]] دله دره. اینتا کشور از ۴۸ ایالت نزدیک به هم، و دِتا ایالت سِوا از بقیه (جزیره‌مونا [[آلاسکا]] شومال شرق آمریکا دله و مجمع‌الجزایر [[هاوائی|هاوایی]] [[آروم اقیانوس]] دله) جه دِرِس بیّه. همینتی دِتا منطقهٔ [[دریای کارائیب]]، و هم بخش‌ئونی از [[آروم اقیانوس]] ، جزایر کوچک و سِوا از همی وجود دانه که قلمرو آمریکا محسوب وانّه، ولی به اتّی [[خودمختار|خودگردان]] اداره وانّه (مثل [[پورتوریکو|پورتو ریکو]]).&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200229153648/https://www.gao.gov/archive/1998/og98005.pdf&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[آلاسکا]] گت ترین&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?pg=PA4&amp;lpg=PA3&amp;dq=The+Climate+of+Alaska+alaska++largest+state&amp;lr=&amp;id=aUDWK8zDr50C&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES|[http://books.google.com/books?pg=PA4&amp;lpg=PA3&amp;dq=The+Climate+of+Alaska+alaska++largest+state&amp;lr=&amp;id=aUDWK8zDr50C&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES The Climate of Alaska]|The Climate of Alaska}}|ناشر= University of Alaska Press|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=2007 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:1602230072|ISBN 1-60223-007-2}} |نویسنده=Shulski{{#if:Martha|, {{چر}}Martha}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=Gerd Wendler|ترجومه=|صفحه=4 |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}&lt;/ref&gt; و [[رود آیلند|رودآیلند]] کوچکترین ایالت در آمریکا می‌باشند.&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?pg=PA67&amp;dq=The+smallest+state+is+Rhode+Island&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;ei=g5nnSezbM4GUkATH-pWUAQ&amp;id=PHi2qWoR29sC&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES|[http://books.google.com/books?pg=PA67&amp;dq=The+smallest+state+is+Rhode+Island&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;ei=g5nnSezbM4GUkATH-pWUAQ&amp;id=PHi2qWoR29sC&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES Rhode Island]|Rhode Island}}|ناشر= Marshall Cavendish|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=2007 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:0761425608|ISBN 0-7614-2560-8}} |نویسنده=Klein{{#if:Ted|, {{چر}}Ted}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=67 |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[پرونده:Alaska-Size.png|thumb|right|موقایسه [[آلاسکا]] با گتی ۴۸ ایالت این کشور]]
ات تیکه از رشته کوه‌ئون راکی غرب آمریکا دله دره که گت‌ترین قله وه [[کلرادو|ایالت کلرادو]] دله دره. گت‌ترین کوه آمریکا [[مک کینلی]] هسته که آلاسکا دله دره. [[میسیسیپی]] گت‌ترین و موهم‌ترین روخنه قاره‌ی آمریکا و چارومین روخنه طولانی جهون آمریکا دله دره. این روخنه که [[میسوری]] دله کلنه، ایقتیصاد و تجارت دله هم به کار شونه. قسمتی از [[ئوشار نیاگارا]] آمریکا و کانادای سامون په دره که خله قشنگه.


{{-}}
=== آمریکای گتی ===
[[پرونده:MtHood TrilliumLake.jpg|thumb|کوه هود و دریاچه تریلیوم ایالت [[اورگن|ارگن]] دله]]

از نظر کُل گتی ئو و خاک، [[متحده ایالات آمریکا|آمریکا]] بعد از [[روسیه]] و [[کانادا]] ، سومین کشور گت جهون هسته.&lt;ref&gt;اگه ئو ره حیساب نکانیم چین ، آمریکا جه گت‌ته هسته.&lt;/ref&gt;

=== موختصات و موقعیت جوغرافیایی آمریکا ===
کشور آمریکا از شرق با [[اطلس اقیانوس]]، غرب جه با [[آروم اقیانوس]]، شومال جه با کشور [[کانادا]] ، و جنوب جه با [[مکزیک]] هم‌سامون‌هسته. اینتا کشور از راه پایگاه دریایی [[بازداشتگاه گوانتانامو|گوانتانامو]] هم [[کوبا]] جه همسایه هسته. آمریکا همینتی از طریق [[آلاسکا]] با [[روسیه]] ئوسامون دانّه. به علاوه، مجموعه‌یی از جزیره‌ئون، ناحیه‌ئون، و مناطق متعلق به آمریکا سراسر جهون دله دکلستونه.
مناطق جوغرافیایی و فرنگی آمریکا عبارتنه از: [[نیوانگلند]]، ایالتای ساحلی اطلس ِاقیانوس ،ایالت‌ئون جنوبی آمریکا ، ایالت‌ئون غرب میونه (میدوست) ، ایالت‌ئون جنوب غربی آمریکا و ایالت‌ئون غرب.

کشور آمریکا در مجموع ۹٬۸۲۶٬۶۳۰ کیلومیتر موربع گتی دانّه &lt;ref&gt;[http://www.indexmundi.com/united_states/area.html United States Area - Geography]&lt;/ref&gt; که البته ۴۷۰ هیزار کیلومیتر وه ره جزایر سِوا از هم و تحت قلمروو آمریکا [[آروم اقیانوس]] و [[دریای کارائیب]] دله تشکیل دنّه.

== جوغرافیای آدمی ==
[[پرونده:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County-1396x955Farsi.PNG|300px|left|thumb|اقوام و زوون مردم آمریکا (رِفاندم سال ۲۰۰۰)]]
آمریکا سال 2009دله ۳۰۶٬۲۱۵٬۸۸۶ نفر تخمین جمعیت داشته &lt;ref&gt;[http://www.census.gov/main/www/popclock.html U.S. and World Population Clocks - POPClocks]&lt;/ref&gt;. روشد جمعیت آمریکا، حدود ۰٫۹۷۵٪ هسته.&lt;ref name=autogenerated2&gt;[https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#People CIA - The World Factbook - United States]&lt;/ref&gt; 

به اساس آمار دربموئه سال2003 اینان اقوام آمریکا بینه:&lt;ref&gt;[http://www.census.gov/popest/national/asrh/NC-EST2007-srh.html Population Estimates&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;
* [[اسپه پوست|اسپه]]‌ئون: ۸۱٪
* [[سیو پوست|سیو]] (آمریکایی‌ئون آفریقایی‌تِبار): ۱۲٫۹٪
* آسیایی: ۴٫۲٪
* [[سرخ پوستون|سرخپوستون آمریکایی]]‌: ۱٪
* [[هاوائی|هاوایی]] مردِم و جزایر [[آروم اقیانوس|پاسفیک]]: ۰٫۲٪ 
این آمار دله، نژاد اسپانیایی‌تبار (موسوم به [[هیسپانیک]]، یا لاتینو) همراه با اسپه‌ئون حیساب بیّه. بر اساس بررسی سال ۲۰۰۰ موهاجرون کشورون دیگه به ترتیب جمعیت برابر بینه:
[[مکزیک]](۱۷۳٬۹۱۹ موهاجر)، [[چین]](۴۵٬۶۵۲)، [[فیلیپین]](۴۲٬۴۷۴)، [[هند]](۴۲٬۰۴۶)، [[ویتنام]](۲۶٬۷۴۷)، [[السالوادور]](۲۲٬۵۷۸)[[هائیتی]](۲۲٬۳۶۴)، [[کوبا]](۲۰٬۸۳۱)، [[دومینکن]](۱۷٬۵۳۶)، [[روسیه]](۱۷٬۱۱۰)، [[جامائیکا]](۱۶٬۰۰۰)[[کانادا]](۱۶٬۲۱۰)، [[کوره]](۱۵٬۸۳۰)، [[اوکراین]](۱۵٬۸۱۰)، [[پاکئون]](۱۴٬۵۳۵)، [[کلمبیا]](۱۴٬۴۹۸)، [[بریتانئون]](۱۳٬۳۸۵)، [[بوسنی و هرزگوین]](۱۱٬۸۲۸)، [[گواتمالا]](۹٬۹۷۰)، [[ئیران]](۸٬۹۱۵) &lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل= United States (review)|کیتاب={{#if:|[ Microsoft Encarta 2006]|Microsoft Encarta 2006}}|ناشر= Microsoft|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال= {{#if:|, {{چر}}}}2006 |شابک={{#if:|ISBN }} |نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:22-04-2009|Retrieved on 22-04-2009.}}
&lt;/ref&gt;

== زوون ==
&lt;div style=&quot;font-size: 90%&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; table cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px black; float:left; margin-left:1em;&quot;
! style=&quot;background:#F99;&quot; colspan=&quot;2&quot;|زوون‌ها (۲۰۰۵)&lt;ref name=&quot;USCB Lang&quot;&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= Statistical Abstract of the United States 2006 |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=  |زوون=en |مقاله= [http://www.census.gov/prod/2007pubs/08statab/pop.pdf Table 52—Languages Spoken at Home by Language: 2005] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Census Bureau |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2008-10-18|Retrieved on 2008-10-18.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;
|-
|''فقط'' [[انگلیسی آمریکایی]]||۲۱۶٫۲ میلیون
|-
|اسپانیایی (همراه کریول اسپانیایی)||۳۲٫۲ میلیون
|-
|چینی||۲٫۳ میلیون
|-
|فرانسوی (با زوون‌ئون کریول فرانسوی)||۱٫۹ میلیون
|-
|تاگالوگ||۱٫۴ میلیون
|-
|ویتنامی||۱٫۱ میلیون
|-
|آلمونی||۱٫۱ میلیون
|}
&lt;/div&gt;
کشور آمریکا رسمی زوون ندانه، ولی [[انگلیسی زبون]] همه جا گپ بزه وانه. هر کی بخائه بوره امیکا اول ونه انگلیسی زبون ره خار یاد بیره .&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100328182034/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=12e596981298d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD General Naturalization Requirements&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

همینتی [[انگلیسی زبون|انگلیسی]] ۲۸ ایالت به عونوان رسمی زوون بشناسی‌یه وانه. &lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/news/world/americas/at-last-america-has-an-official-language-and-yes-its-english-478896.html Senate Makes English Official Language of the United States]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_lists/roll_call_vote_cfm.cfm?congress=110&amp;session=1&amp;vote=00198
| عونوان = Amendment of Title 4 of United States Code
| تاریخ = ۶ ژوئن ۲۰۰۷
| تاریخ بدی‌ین = ۶ آوریل ۲۰۰۸
|ناشر = مجلس سنای متحده ایالات
| زوون = انگلیسی زبون
}}&lt;/ref&gt;

زوونای آمریکا اینان هستنه :&lt;ref&gt;[http://www.census.gov/prod/2007pubs/08statab/pop.pdf Statistical Abstract of the United States: 2008&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;:

* [[انگلیسی زبون]]: ۸۲٫۱٪
* [[اسپانیولی]]: ۱۰٫۷٪
* بقیه زوونای هند و ئوروپایی: ۳٫۸٪
* زوون‌ئون آسیایی و اقیانوسیه: ۲٫۷٪
* بقیه زوون‌ئون: ۰٫۷٪.

== تاریخ ==
[[پرونده:Native American Chiefs 1865.jpg|left|thumb|اولین آدمایی که آمریکا دله دینه [[سرخ پوستون]] بینه.]]
[[پرونده:Washington_Crossing_the_Delaware_by_Emanuel_Leutze,_MMA-NYC,_1851.jpg|thumb|left| [[جرج واشنگتن]] عکس دله دره بریتانئون جه جنگ کاند اونجه هم [[دلاویر|دلاویر روخنه]] هسته.]]
الآن ده هیزار ساله که آمریکا دله مردِم زندگی کانّه.&lt;ref&gt;''One vast winter count: the Native American West before Lewis and Clark''. Colin Gordon Calloway. Published by U of Nebraska Press, 2003. ISBN 0-8032-1530-4 pp.27&lt;/ref&gt; [[کریستف کلمب]] سال ۱۴۹۲ اول آمریکا ره پیدا هکرده ولی وه فکر هاکرده اونجه هندوستون هسته ات مدت بعد [[آمریگو وسپوچی]] ایعلام هکرده که اینتا اتا جدید ِقاره هسته.
&lt;ref&gt;{{یادکرد
|فصل=ئوروپای رونسانس
|کیتاب=ئیران و جهون تاریخ 1
|نویسنده = مسعود جوادیان، عبدالرسول خیراندیش، جواد عباسی و طوبی فاضلی
|ناشر =شرکت چاپ و نشر کیتاب‌های درسی ایران
|چاپ=شیشوم
|صفحه=۲۲۰
|سال=۱۳۸۴
|شابک=ISBN 964-05-0734-2
}}&lt;/ref&gt; اما تاریخ آمریکا به عونوان اتا کشور موستقل به سال ۱۷۸۳ میلادی برگردنه که آمریکا معاهده پاریس دله رسمیت پیدا هکرده.&lt;ref name=autogenerated1&gt;[https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html CIA - The World Factbook - United States&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; 

قبل از ایعلام هستهقلال آمریکا &lt;ref&gt;[http://www.ourdocuments.gov/doc.php?flash=true&amp;doc=2 Our Documents - Declaration of Independence (1776)&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;، اونجه مجموعه‌ئی از موستعمرات ئوروپایی بی‌یه. مثلأ، [[ایسپانیا]]یی‌ئون [[فلوریدا|فلوریدای]] دله ساکن بینه، [[بریتانئون|انگلیسی‌ئون]] [[جیمز تاون]] ِ [[ویرجینیا|ویرجینیای]] دله دینه، [[هلند]]یا [[نیو آمستردام]] ره که الان [[نیویورک]] گانه وه ره، و [[فرانسه|فرانسویا]] هم ایالت جنوبی [[لوئیزیانا]] و اطراف [[میسیسیپی]] ره بیت بینه.

کم‌کم، قسمت‌ئونی زیادی از موستعمرات سیزده‌گونه با بریتانئون جنگ هاکردنه. اینتی امریکای انقیلاب آوریل ۱۷۷۵ با [[جنگ لگزینگتون]] شروع بیّه، و سال ۱۷۸۳ با ایمضاء قرارداد صلح با بریتائون تموم بیّه. هستهقلال ۱۳ مستعمرهٔ آمریکای شومالی با صدور ایعلامیه ایستیقلال آمریکا [[شابلون:ویکی‌پدیا:امروز واری روز/۴ جولای|۴ جولای]] [[۱۷۷۶]] دله دِرِس بیّه.&lt;ref name=&quot;C&quot; /&gt;

آمریکا اول ۱۳ ایالت خودمختار داشته فرق داشتن قوانین هر ایالت مثل مالیات به واردات باعث رکود ایقتیصادی و در نتیجه شورش‌ئون مثل [[شورش شیمز]] بیّه به همین دلیل ۵۵ نماینده از ۱۲ ایالت (به جز رودآیلند) در فیلادلفیا منجومله [[جورج واشنگتن]] ، [[بنیامین فرانکلین|بنجامین فرانکلین]] و [[جیمز مدیسون]] قانون اساسی متحده ایالات آمریکا ره تصویب هکردنه که الان هم قانون اساسی آمریکا هسته و از اون موقع ۲۵ اصلاحیه بخارده.&lt;ref name=&quot;C&quot;&gt;{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:|[ بنیانگذاری آمریکا و قانون اساسی آن]|بنیانگذاری آمریکا و قانون اساسی آن}}|ناشر= ققنوس |چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= تاریخ جهون |سال=۱۳۸۷|شابک={{#if:|ISBN }} |نویسنده=بجورنلوند{{#if:لیدیا|، {{چر}}لیدیا}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=fa |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}}&lt;/ref&gt;

با شروع قرن جدید و دکش‌هاکردن نیشتنگاء از [[فیلادلفیا]] به [[واشینگتن|واشنگتن دی سی]] و خرید لوئیزیانا سال ۱۸۰۳دله، سال ۱۸۱۲ دله ارتش بریتانئون بار دیگه به آمریکا قشون‌کشی هکرده و نیشتنگاء جدید ره به تـَش دمبدائه، ولی جنگ ره بباخته.

امریکا دله دِتا گت اتفاق دکته. اتا جنگ داخلی آمریکا قرن نوزدهم په بی‌یه، و دخاتن ِبازار آزاد اواخر دهه ۱۹۲۰ میلادی دله بی‌یه. سال ۱۸۶۱ جنگ داخلی آمریکا که ۶۰۰٬۰۰۰ تلفات و ۵۰۰٬۰۰۰ نفر زخمی داشته شروع بیّه.&lt;ref&gt;''From Lexington to Desert Storm and beyond: war and politics in the American experience''. Donald M. Snow, Dennis M. Drew. Published by M.E. Sharpe, 2000. ISBN 0-7656-0699-2 pp.60&lt;/ref&gt; علت این جنگ به برده‌داری ۱۱ ایالت جنوبی مشهور به &quot;ایالات مؤتلفه آمریکا&quot; مربوط بی‌یه که [[آبراهام لینکلن]] خهستهه وه ره از بین بوره. این جنگ سال 1865 با بوردن شومالی‌ئون به فرماندهی [[یولیسیز سایمن گرانت]]، تموم بیّه. &lt;ref&gt;[http://www.nps.gov/history/logcabin/html/usg2.html History: Ulysses S. Grant: The Hero of the Civil War&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; دخاتِن بازار امریکا ۱۹۲۹ باعیث بیّه که 4سال دله کل مردم آمریکا بی‌کار بواشن.&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;

با بَوردن [[جهونی جنگ اول]]، رِقِدهدائن متفقین [[جهونی جنگ دوم]] دله و شکست نهایی [[آلمان]] و خراب بیّن ایقتیصاد ئوروپا ، آمریکا که کمترین خسارات ره بدی‌بی‌یه، گت بیّه. از بین بوردن [[شوروی|اتحاد جماهیر شوروی]] باعیث بیه تا آمریکا [[جنگ سرد]]، [[جنگ ویتنام]]، و [[جنگ کره]] دله دیگه رقیب نداره&lt;ref&gt;''Encyclopedia of American foreign policy''. Alexander DeConde, Richard Dean Burns, Fredrik Logevall. Published by Simon and Schuster, 2002. ISBN 0-684-80657-6 pp.309&lt;/ref&gt;
[[حملات ۱۱ سپتامبر|وقایع یازدهم سپتامبر]] باعیث بیّه تا آمریکایی‌ئون شه سربازا ره بیارن خاورمیونه دله و اینجه چنتا جنگ ره سر بیرن.

== نیظام سیاسی ==
نیظام سیاسی آمریکا چارچوب اتا [[قانون اساسی]] و به صورت اتا &quot;نیظام فدرالی&quot; هسته که از ویژگی‌ئون حکومتی این کشور به شومار شونه. &quot;سیستم سِوا هکردن قوا&quot; این کشور دله خله تابلوئه. بونیان گوذاران و نویسندگون &quot;ایعلامیه ایستقلال متحده ایالات آمریکا&quot; و قانون اساسی متحده ایالات به دلیل نگرانی از دِرِس بیّن نیظام سلطنتی ئوروپایی که ونه دله [[شاء]] قودرت داره، نیظام سیاسی ره اتی بساتنه که ات نفر نتونه کل قودرت ره شه دست دله بیره. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090501220644/http://www.ncsl.org/programs/legismgt/SeparationPowers.htm Separation of Powers&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; همینتی اتی وه ره بساتنه که اکثریت همیشه اقلیت ره سر بوئه&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090210203355/http://usconstitution.net/consttop_sepp.html#america Constitutional Topic: Separation of Powers - The U.S. Constitution Online - USConstitution.net&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;گفتهٔ جیمز مدیسون:&lt;br /&gt;The system of checks and balances is designed to allow each branch to restrain abuse by another branch&lt;/ref&gt; 

بر اساس قانون اساسی آمریکا، قوهٔ مقننه یا '''کونگره آمریکا''' از دِتا مجلس تشکیل بیّه که مسؤولیت قانونگوذاری ره به طور کامل به عوهده دارنه: &quot;مجلس نمایندگون&quot; و &quot;مجلس سنا&quot;. بر اساس &quot;نیظام اینتیخابی متحده ایالات دله&quot; ، نمایندگون با رأی موستقیم و برابر مردِم انتیخاب وانّه. &lt;ref&gt;[http://www.law.cornell.edu/constitution/constitution.articlei.html LII: Constitution&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
پرونده:United states supreme court building.png|'''قوهٔ قضائیه''': دیوان عالی فدرال متحده ایالات آمریکا
WhiteHouseSouthFacade.JPG|'''قوهٔ مجریه''': [[اسپه کاخ]]، محل کار و زندگی رییس جومور امریکا
Capitol Building Full View.jpg|'''قوهٔ مقننه''': [[ساختمون کاپیتول]] محل همیشگی &quot;کونگره متحده ایالات آمریکا&quot;
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
John Roberts.jpg|&quot;جان جی.رابرتس&quot; ، قاضی ارشد &quot;دیوان عالی فدرال متحده ایالات &quot;
Nancy Pelosi.jpeg|&quot;نانسی پلوسی&quot; رئیس &quot;مجلس نمایندگان&quot; متحده ایالات
Donald Trump official portrait.jpg|[[دونالد ترامپ]]&quot;رئیس جومور آمریکا&quot;
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
'''رییس جومور متحده ایالات''' هم به عونوان رئیس قوهٔ مجریه و فرمانده کل قوا با رأی موستقیم مردم و از طریق آرای &quot;هیات الکترال&quot; انتخاب وانه و شه وزیرا ره انتخاب کانده. ولی لازم نی‌یه که وشون دیی بوئن ِوسّه رای اعتماد بیره.

سومین شاخه از نیظام سیاسی آمریکا، &quot;سیستم حقوقی امریکا&quot; هسته که کاملاً موستقل عمل کانده و قوهٔ مجریه و قوهٔ مقننه نتونه ونه سر تاثیر بیلنوانه بئوتن که رییس جومور یا کونگره نتونه رای '''دیوان عالی آمریکا''' ره باطل هکنن. نیظام حزبی هم شکل‌هدائن به سیاست و حکومت این کشور دله نقش دانّه.

== سیاست خارجی ==
[[پرونده:Secretary Clinton 8x10 2400 1.jpg|thumb|&quot;هیلاری رودهام کلینتون&quot; وزیر امور خارجی متحده ایالات، وزارت امور خارجه این کشور مسئول رسمی سیاست خارجی آمریکا هسته.]]
متحده ایالات آمریکا به کومک توانایی‌ئون ایقتیصادی و نیظامی قابل توجه خادش، نقش موهمی ره سیاست جهونی دله ایفا کانده. این کشور عضو ثابت &quot;شورای امنیت سازمان ملل&quot; هسته و دفتر مرکزی :[سازمان ملل متحد&quot; هم نیویورک دله دره. به استثای کشورون [[ئیران]]، [[شومالی کوره]]&lt;ref name=&quot;لس آنجلس تایمز&quot;&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://articles.latimes.com/2008/mar/04/world/fg-norkor4 U.S. relations with North Korea possible, diplomat says] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه= |تاریخ=4 March 2008 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-04-16|Retrieved on 2009-04-16.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;، [[تایوان]]، [[بوتان]]&lt;ref name=&quot;the Bureau of Consular Affairs, U.S. Department of State&quot;&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1068.html Country Specific Information] {{#if:انگلیسی|(انگلیسی)}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه= |تاریخ=April 25, 2008 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-04-16|Retrieved on 2009-04-16.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt; و [[سودان]]، [[کوبا]]، [[ونزوئلا]] و [[بولیوی]] &lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://edition.cnn.com/2008/WORLD/americas/09/12/venezuela.us/index.html U.S. expelling Venezuelan envoy in response to Chavez] {{#if:English|(English)}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=[[سی‌ان‌ان|CNN]] |تاریخ=12 September 2008 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-04-17|Retrieved on 2009-04-17.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;، بقیه کشورون با امریکا روابط دیپلوماتیک دارنه.

آمریکا بوسیله &quot;قرارداد تجارت آزاد آمریکای شومالی&quot; و &quot;سازمان کشورون آمریکایی&quot; با همسایه‌ئون خادش ( [[کانادا]] و [[مکزیک]] ) روابط نزدیکی دانه. دولت این کشور هرساله میلیاردا دلار کومک مالی برای توسعه کشورون دیگه اختصاص دنه، اما درصد این کومکا از تولید ناخالص میلی نسبت به دیگر کشورون کومک کوننده، پائین هسته.

رئیس جومور آمریکا اتا از عوامل اصلی تعیین کونندهٔ جهت‌ئون کلی سیاست خارجی آمریکا هسته. بسیاری از مدارک و اسناد دوران هر رئیس جومور امروزه کیتاب‌خنه‌ئون ویژه هر رئیس جمهور دله درنه. کونگره آمریکا بودجه‌ئون کومکای خارجی ره تعیین کانده، تحریم‌ئون خارجی وضع کانده، و به کومک کمیته‌ئون مخصوصی مسائل سیاست خارجه دله اختیارات بررسی و هارشائن امور ویژه ره دانه. 

هر دور سیاستون خارجی امریکا با عوض بیّن حزب‌ئون تغییر کانده دِتا حزب اصلی امریکا &quot;جوموری‌خاء&quot; و &quot;دموکراتیک&quot; هستنه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081220124800/http://www.cfr.org/publication/9488/ U.S. Political Parties and Foreign Policy - Council on Foreign Relations&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; [[لابی (سازمان)|گروه‌ئون لابی]] هم سیاستون خارجی دله نفوذ زیادی دارنه.

== ایالت‌ئون ==
کشور آمریکا ۵۰ ایالت دانه که هر کدوم از وشون بنا بر سامونه فدرالی حاکم، ات جور خودموختار حکومت هستنه.
البته ناحیهٔ [[واشینگتن|واشنگتن دی سی]] جزو هیچ کدوم از ایالات آمریکا نیسته و &quot;منطقه خودموختار کلمبیا&quot; دله دره. ناحیهٔ کلمبیا، اولا بخشی از ایالت [[مریلند]] بی‌یه که سال ۱۷۹۰ برای تأسیس نیشتنگاء آمریکا یعنی شهر واشنگتن در نظر بیت‌بیّه.
{{نقشه متحده ایالات}}

== شهرهای آمریکا ==
[[پرونده:Vista aérea de Times Square desde el Empire State Building.jpg|thumb|250px|[[نیویورک|شهر نیویورک]]، گت‌ترین شهر آمریکا، به «گت ِسه»(به فارسی:سیب بزرگ) شوهرت دانّه.]]
[[پرونده:Los Angeles, CA from the air.jpg|250px| [[لس‌آنجلس]] که دومین شهر گت ِآمریکا هسته.|thumb]]
[[پرونده:Good Bye Chicago.jpg|thumb|250 px|شیکاگو، سومین شهر گت متحده ایالات]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; margin-right:۶۰px&quot;
|-
!rowspan=۲|رتبه
!rowspan=۲ align=center |شهر
!rowspan=۲|جمعیت&lt;br /&gt;&lt;small&gt; محدوده شهری&lt;br /&gt;(۲۰۰۸)&lt;ref&gt;http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2008-01.csv&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!rowspan=۲| ایالت
|-
| ۱ ||align=right | [[نیویورک]] || '''۸٬۳۶۳٬۷۱۰''' ||نیویورک
|-
| ۲ ||align=right | [[لس‌آنجلس]] || '''۳٬۸۳۳٬۹۹۵''' ||[[کالیفرنیا]
|-
| ۳ ||align=right | [[شیکاگو]] || '''۲٬۸۵۳٬۱۱۴''' ||[[ایلینوی]]
|-
| ۴ ||align=right | [[هیوستون|هوستون]] || '''۲٬۲۴۲٬۱۹۳''' ||[[تگزاس]]
|-
| ۵ ||align=right | [[فینیکس]] || '''۱٬۵۶۷٬۹۲۴''' ||[[آریزونا]]
|-
| ۶ ||align=right | [[فیلادلفیا]] || '''۱٬۴۴۷٬۳۹۵''' ||[[پنسیلوانیا]]
|-
| ۷ ||align=right | [[سن‌آنتونیو]] || '''۱٬۳۵۱٬۳۰۵''' ||[[تگزاس]]
|-
| ۸ ||align=right | [[دالاس]] || '''۱٬۲۷۹٬۹۱۰''' ||[[تگزاس]]
|-
| ۹ ||align=right | [[سن دیگو|سن دییگو]] || '''۱٬۲۷۹٬۳۲۹''' ||[[کالیفرنیا]]
|-
|۱۰ ||align=right | [[سن خوزه]] || '''۹۴۸٬۲۷۹''' ||[[کالیفرنیا]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; margin-right:۶۰px&quot;
|-
!rowspan=۲|رتبه
!rowspan=۲ align=center |شهر با حیساب حومه 
!  rowspan=۱ colspan=۲|جمعیت&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(۲۰۰۹)&lt;ref&gt;http://www.census.gov/popest/metro/files/2009/CBSA-EST2009-alldata.csv&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
!rowspan=۲| ایالت
|-
| ۱ ||align=right | [[نیویورک]]-[[نیوآرک]]-[[لانگ آیلند]]-[[جرزی سیتی]] || '''۱۹٬۰۶۹٬۷۹۶''' ||نیویورک -[[نیوجرسی]]
|-
| ۲ ||align=right | [[لس‌آنجلس]] || '''۱۷٬۷۸۶٬۴۱۹''' ||[[کالیفرنیا]]
|-
| ۳ ||align=right | [[شیکاگو]] || '''۹٬۵۸۰٬۵۶۷''' ||[[ایلینوی]]-[[ایندیانا]]
|-
| ۴ ||align=right | منطقه دالاس-فورت وورث || '''۶٬۴۴۷٬۶۱۵''' ||[[تگزاس]]
|-
| ۵ ||align=right | [[فیلادلفیا]]- [[کمدن]]-[[ویلمینگتن]] || '''۵٬۹۶۸٬۲۵۲''' ||[[پنسیلوانیا]]-[[نیوجرسی]]-[[دلاویر]]
|-
| ۶ ||align=right | [[هیوستون]]-[[شوگرلند]]-[[گلوستون]] || '''۵٬۸۶۷٬۴۸۹''' ||[[تگزاس]]
|-
| ۷ ||align=right | [[میامیفورت لادردیل-وست پالم بیچ || '''۵٬۵۴۷٬۰۵۱''' ||[[فلوریدا]]
|-
| ۸ ||align=right | [[واشینگتن دی.سی.]]- [[آرلینگتن]] || '''۵٬۴۷۶٬۲۴۱''' ||ناحیه کلمبیا-[[مریلند]]-[[ویرجینیا]]
|-
| ۹ ||align=right | [[آتلانتا]] || '''۵٬۴۷۵٬۲۵۳''' ||[[جورجیا|جرجیا]]
|-
|۱۰ ||align=right | [[بوستون]] || '''۴٬۵۸۸٬۶۵۰''' ||[[ماساچوست]]
|-
|۱۱ ||align=right | [[دیترویت|دترویت]]-[[ان آربر]] || '''۴٬۴۰۳٬۴۳۷''' ||[[میشیگان]]
|-
|۱۲ ||align=right | [[فینیکس]]- گلندیل-میزا- [[سکاتزدیل]] || '''۴٬۳۶۴٬۰۹۴''' ||[[آریزونا]]
|-
|۱۳ ||align=right | [[سان‌فرانسیسکو]]-[[اوکلند]]-منطقه خلیج سانفرانسیسکو || '''۴٬۳۱۷٬۸۵۳''' ||[[کالیفرنیا]]
|-
|۱۴ ||align=right | [[سیاتل|سیتل]]-[[تاکوما]]-[[بلویو]] || '''۳٬۴۰۷٬۸۴۸''' ||[[واشینگتن]]
|-
|۱۵ ||align=right | [[مینیاپولیس]]-[[سینت‌پال]] || '''۳٬۲۶۹٬۸۱۴''' ||[[مینسوتا]]
|}

== آموزش و پژوهش ==
[[پرونده:Buzz_salutes_the_U.S._Flag.jpg|thumb|left|پرچم آمریکا روی [[ماه|کره ماه]] ، آپولو ۱۷ زمون.]]

پول آموزش و تحصیلات سطوح مدرسه‌ئی و متوسطه ره اکثراً دولت دنه. 
متحده ایالات با داشتن نزدیک به ۵٬۸۰۰ دانشگاه و یا مؤسسه آموزش عالی&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.aneki.com/universities.html
| عونوان = Countries with Most Universities
| تاریخ بدی‌ین = ۵ آوریل ۲۰۰۸
| زوون = انگلیسی
}}&lt;/ref&gt; تقریبا تونده تموم مردم ره درس یاد بده. وام‌ئون کم‌بهره، کومک هزینه‌ئون بلاعوض، و انواع بورس‌ئون تحصیلی، از اقسام راه‌ئونی هستنه که دانشجوئون ایقدام به پرداخت شهریه‌ئون شه کانه. این میون &quot;دانشگاه ایالتی اوهایو&quot; با داشتن ویشته از ۵۳٬۷۱۵ دانشجو اتا پردیس دله، پرجمعیت‌ترین دانشگاه آمریکا هسته. &lt;ref&gt;[http://www.bizjournals.com/dayton/stories/2008/10/20/daily3.html Ohio State named nation’s largest college – again - Dayton Business Journal:&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

میون آمریکاییا بالای ۲۵ سال، ۸۴٫۶ درصد از دبیرستون فارغ‌التحصیل بینه، ۵۲٫۶ درصد کالج دله شونه ، ۲۷٫۲ درصد مدرک کارشیناسی دریافت هکردنه، و ۹٫۶ درصد دارای مدارک کارشیناسی ارشد و بالاته هستنه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب 
| نشونی = http://www.census.gov/prod/2004pubs/p20-550.pdf
| عونوان = Educational Attainment in the United States: 2003
| تاریخ بدی‌ین = ۶ آوریل ۲۰۰۸
| زوون = انگلیسی
|قالب= PDF
}}&lt;/ref&gt;

تقریبا ۹۹ درصد آمریکاییا حداقل سواد پایه دارنه. در طبقه‌بندی سازمان ملل متحد، شاخص آموزشی در کشور متحده ایالات ۰٫۹۷ هسته که رتبه دوازدهم جهونی دله دره.&lt;ref&gt;Human Development Indicators&lt;/ref&gt;

== ایقتیصاد ==
[[پرونده:NYC_NYSE.jpg|thumb|left|ورودی ساختمان &quot;بورس اوراق بهادار نیویورک&quot;، &quot;وال هستهریت&quot; دله، گت ترین بازار بورس جهونی هسته]]
[[پرونده:Cornfields of Hanover Township, Columbiana County.jpg|thumb|تولیدات کشاورزی]]
متحده ایالات آمریکا ایقتیصاد &quot;کاپتالیستی&quot; از نوع سرمایه‌داری انحصاری دانه.ویژگی بارز ایقتیصاد متحده ایالات عبارته از تسلط انحصارون رشته‌ئون موختلف دله، که بر مبنای منابع طبیعی فراوون، زیربنای توسعه‌دکته، تولید زیاد، و مصرف زیاد استوار هسته. تولید ناخالص داخلی آمریکا ویشته از ۱۳ تریلیون [[دلار]]، &lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html
| عونوان =  Rank Order - GDP (purchasing power parity)
| تاریخ بدی‌ین = ۵ آوریل ۲۰۰۸
| زوون = انگلیسی
}}&lt;/ref&gt; یعنی حدود ۲۰٪ تولید ناخالص جهون، اولین ایقتیصاد بزرگ جهون هسته. &lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/01/15/china.economy/index.html China passes Germany in economic rankings - CNN.com&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;

متحده ایالات گت‌ترین واردکوننده، و - بعد از [[آلمان]] و [[چین]] - سومین صادرکونندهٔ جهون هسته. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080423205710/http://www.radiofarda.com/Article/2008/04/19/f3_oil_Iran.html بهای نفت به رکورد تازه ۱۱۷ دلار در بشکه رسید - © 2009تمام حقوق این وب‌سایت بر اساس قانون کپی‌رایت برای رادیو فردا محفوظ هسته&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; [[کانادا]]، [[چین]]، [[مکزیک]]، [[جاپون]] و [[آلمان]]، به ترتیب گتترین شریکای تجاری آمریکا هستنه.&lt;ref&gt;[http://www.census.gov/foreign-trade/top/dst/current/balance.html Top Ten Countries with which the U.S. Trades]&lt;/ref&gt; امریکا این دهه دله گت‌ترین بدهی جهون ره هم داشته .&lt;ref&gt;[http://www.political-analysis.org/ww/id8.html The U.S. National Debt and How It Got So Big]&lt;/ref&gt;

گت‌ترین وسیله‌ئون صادراتی آمریکا به ترتیب تجهیزات صنعتی (۲۹٫۸٪)، ماشین‌آلات (۲۹٫۵٪)، کالائون مصرفی غیر اتومبیل (۱۲٫۴٪)، خودرو و تولیدات وابسته (۹٫۳٪)، تولیدات صنایع غذایی (۸٫۳٪)، و تولیدات صنایع هوایی (۶٫۶٪) هستنه ، ولی گت‌ترین چیزای وارداتی به آمریکا وسیله‌ئون مصرفی غیر اتومبیل (۲۳٪)، سوخت (۲۲٫۱٪)، ماشین‌آلات (۱۹٫۹٪)، تجهیزات صنعتی (۱۴٫۸٪)، تولیدات خودرو (۱۱٫۱٪)، صنایع غذایی (۴٫۲٪)، و صنایع هوایی (۱٫۷٪) هسته.&lt;ref&gt;آمار منتشره سال ۲۰۰۸ میلادی&lt;/ref&gt; 

اما گت‌ترین محصولات تولیدی آمریکا مواد شیمیایی، تولیدات نفتی، فولاد، خودرو، تولیدات صنایع هوایی، ارتباطات، الکترونیک، تولیدات غذایی و مصرفی، و صنایع معدن و چو هستنه. &lt;ref&gt;http://www.bea.gov/industry/gpotables/gpo_action.cfm?anon=326®istered=0&amp;table_id=23981&amp;format_type=0&lt;/ref&gt; آمریکا برق ِدِرِس هاکردن &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130309182439/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2038rank.html CIA - The World Factbook - Country Comparison :: Electricity&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;، ظرفیت پالایش [[نفت]]&lt;ref&gt;[http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2007/STAGING/local_assets/downloads/spreadsheets/statistical_review_full_report_workbook_2007.xls#'Oil - Refinery capacities'!A1]&lt;/ref&gt;، ذخیره‌ئون ذغال سنگ &lt;ref&gt;http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2007/STAGING/local_assets/downloads/spreadsheets/statistical_review_full_report_workbook_2007.xls&lt;/ref&gt;، تولید انرژی با وا &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100117181731/http://cleantechnica.com/2008/12/27/us-becomes-largest-wind-power-producer-in-the-world/ US Becomes Largest Wind Power Producer in the World: CleanTechnica&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt;، و [[انرژی هسته‌ای]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120114011707/http://www.world-nuclear.org/info/reactors.html Nuclear Power Reactors and Uranium Requirements:&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; دله ، رتبه اول ره دانّه.

ویشته چرخه ایقتیصادی آمریکا موتعلق به بخش خصوصی هسته، تا جایی که بخش دولتی فقط ۱۲٫۴٪ تولید ناخالص میلّی ره سالیونه سازنه.&lt;ref&gt;[http://www.bea.gov U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) - bea.gov Home Page&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; با این حال ۷۵٪ تولید ناخالص میلّی محصول بخش خدماتی هسته. با ایکه تولیدات کشاورزی آمریکا حدود ۱٪ تولید ناخالص میلّی این کشور هسته، همنده تولید حدود ۶۰٪ کل تولیدات کشاورزی جهون ره تشکیل دنه. 

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; table cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px black; float:left; margin-left:1em;&quot;
|-
! style=&quot;background:#F99;&quot; colspan=&quot;2&quot;|شاخصای ایقتیصادی
|-
|نرخ بیکاری||۹,۷٪ &lt;sup&gt;مارس ۲۰۱۰&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=  |زوون=en |مقاله= [http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm Employment Situation Summary] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Dept. of Labor |تاریخ=2009-04-03 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-04-04|Retrieved on 2009-04-04.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;
|-
|روشد تولید ناخالص داخلی||۶٫۲٪- &lt;sup&gt;ربع چهارم سال ۲۰۰۸&lt;br /&gt;&lt;/sup&gt;۱٫۱٪ &lt;sup&gt;در طول سال ۲۰۰۸&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=  |زوون=en |مقاله= [http://www.bea.gov/national/xls/gdpchg.xls Gross Domestic Product] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Bureau of Economic Analysis |تاریخ=2009-02-27 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-02-28|Retrieved on 2009-02-28.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}} Quarterly growth is expressed as an annualized rate.&lt;/ref&gt;
|-
|تورم شاخص بهای مصرف‌کننده||۰٪ &lt;sup&gt;ژانویه ۲۰۰۸–۲۰۰۹&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=  |زوون=en |مقاله= [http://www.bls.gov/news.release/pdf/cpi.pdf Consumer Price Index: November 2008] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Dept. of Labor |تاریخ=2009-02-20 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-02-28|Retrieved on 2009-02-28.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;
|-
|بدهی||۱۰۸۸۱ میلیارد دلار&lt;sup&gt;فوریه ۲۶، ۲۰۰۹&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=  |زوون=en |مقاله= [http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np Debt Statistics] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Dept. of the Treasury |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-02-28|Retrieved on 2009-02-28.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;
|-
|میزان فقر||۱۲٫۵٪ &lt;sup&gt;۲۰۰۷&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;CBPR08&quot;&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=  |زوون=en |مقاله= [http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/income_wealth/012528.html Household Income Rises, Poverty Rate Unchanged, Number of Uninsured Down] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Census Bureau |تاریخ=2008-08-26 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2008-09-06|Retrieved on 2008-09-06.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;
|}

بخش بهداشت و خدمات ایجتیماعی با داشتن ۱۶ میلیون نفر کارگر، گت‌ترین بخش کاری آمریکا ره سازنه.&lt;ref&gt;[http://www.census.gov/prod/2006pubs/07statab/business.pdf Statistical Abstract of the United States: 2007&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; از لحاظ مجموع ساعات کاری طول سال، آمریکایی‌ئون ویشترین تعداد روز سال ره کار کانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090225083027/http://www.ilo.org/global/About_the_ILO/Media_and_public_information/Press_releases/lang--en/WCMS_071326/index.htm Americans work longest hours among industrialized countries, Japanese second longest. Europeans work less Time, but register faster productivity gains New ILO statistical volu...&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; ولی همینتی موقایسه با کشورون صنعتی دیگه، از نظر تولید به حسب ساعات کاری آمریکایی‌ئون از بعضی کشورون ئوروپایی عقب‌تر درنه .&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090608164943/http://www.ilo.org/global/About_the_ILO/Media_and_public_information/Press_releases/lang--en/WCMS_082827 Working Time Around the World]&lt;/ref&gt;

میون ۵۰ ایالت آمریکا، از لحاظ درآمد سرانه &lt;ref&gt;Median Household Income&lt;/ref&gt;، ایالت &quot;نیوجرسی&quot; رتبه اول ، و &quot;ایالت میسیسیپی&quot; رتبه آخر دره. &lt;ref&gt;[http://www.census.gov/hhes/www/income/income07/statemhi.html Income 2006 - Two-Year-Average Median Household Income by State: 2001-2005&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; نزدیک به ۱۳٪ آمریکاییا زیر خط فقر درنه. &lt;ref&gt;[http://www.infoplease.com/ipa/A0104520.html Poverty in the United States, 2007 — Infoplease.com&lt;!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات --&gt;]&lt;/ref&gt; و فاصله طبقاتی بین بالاترین و پایین‌ترین اقشار جامعه آمریکا در حال ویشته بیّن هسته. &lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2007/03/29/business/29tax.html Income Gap Is Widening, Data Shows]&lt;/ref&gt;
=== حمل و نقل ===
[[پرونده:Map of current Interstates.svg|thumb|گت‌راه‌ئون میون ایالتی که ۴۶۸۷۶ مایل هستنه .&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.fhwa.dot.gov/interstate/faq.htm#question3 Interstate FAQ (Question #3)] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Federal Highway Administration |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}}2006 |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-03-04|Retrieved on 2009-03-04.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;]]
سال ۲۰۰۳ هر ۱٬۰۰۰ آمریکایی وسّه ۷۵۹ &quot;ماشین&quot; دیّه &lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=STAT/06/125 Car Free Day 2006: Nearly One Car per Two Inhabitants in the EU25 in 2004] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Europa, Eurostat Press Office |تاریخ=2006-09-19 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-08-15|Retrieved on 2007-08-15.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt; و هر آمریکایی اتا روز دله ۵۵ دقیقه (یا ۲۹ مایل) ماشین جه ایستیفاده کانده.&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= 2001 National Household Travel Survey |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html Daily Passenger Travel] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-08-15|Retrieved on 2007-08-15.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt; ولی در عوض امریکای راه‌آهن کم‌ته از ماشینا هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.gao.gov/products/GAO-07-15 Intercity Passenger Rail: National Policy and Strategies Needed to Maximize Public Benefits from Federal Expenditures] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Government Accountability Office |تاریخ=2006-11-13 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-06-20|Retrieved on 2007-06-20.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt; از نظر &quot;حمل و نقل عمومی&quot; ، فقط ۹٪ از سفرا از طریق قطار انجوم وانه در صورتی که ئوروپا دله ۳۸٪سفرا ریل جه انجوم وانه. &lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} Renne, John L., and Jan S. Wells|نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf Emerging European-Style Planning in the United States: Transit-Oriented Development (p. 2)] {{#if:|()}} {{#if:PDF|(PDF)}} |ژورنال= |نشریه=Rutgers, The State University of New Jersey |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}}2003 |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-06-11|Retrieved on 2007-06-11.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;. امریکایی‌ئون دِچرخه جه هم کمته استیفاده کانّه. &lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= Transportation Quarterly |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} Pucher, John, and Lewis Dijkstra|نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.transalt.org/files/resources/other/010901TQpdf021.pdf Making Walking and Cycling Safer: Lessons from Europe] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Transportation Alternatives |تاریخ= {{#if:February|February, {{چر}}}}2000 |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-08-15|Retrieved on 2007-08-15.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt; پنج‌تا از گت‌ترین شرکتای هواپیمایی هم آمریکایی هستنه. شرکت [[امریکن ایرلاینز]] اولین رتبه ره دانه.&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.iata.org/ps/publications/wats-passenger-carried.htm Scheduled Passengers Carried] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=International Air Transport Association (IATA) |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}}2006 |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-08-15|Retrieved on 2007-08-15.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;. همینتی سی‌تا فرودگاه مهم دنیا دله ، شونزده‌تا آمریکا شنه. &lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&amp;cp=1-5-54-55_666_2__ Passenger Traffic 2006 Final] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Airports Council International |تاریخ=2007-07-18 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-08-15|Retrieved on 2007-08-15.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;.

== دین ==
{{bar box
|title=دینای آمریکا
|titlebar=#ddd
|چپ۱='''دین'''
|راست۱='''درصد'''
|چینش=left
|نوارون=
{{bar percent|مسیحیت|blue|78.4}}
{{bar percent|بی‌دین|red|16.1}}
{{bar percent|یهودیت|yellow|1.7}}
{{bar percent|بودایی|orange|0.7}}
{{bar percent|ایسلام|green|0.6}}
{{bar percent|هندو|purple|0.4}}
{{bar percent|دیگه|brown|1.2}}
}}
[[پرونده:Jewish population in the USA in 2000.svg|thumb|left|یهودیای آمریکا ، یهودیا این کشور دله اتا خورد اقلیت هستنه اما موهم حیساب وانه. به عونوان نمونه ۳۷ درصد از کل برندگون آمریکایی [[جایزه نوبل]] از جمعیت ۲ درصدی اینتا اقلیت‌نه.]]

آمریکا به طور رسمی اتا [[دولت سکولار|کشور سکولار]] هسته. متحده ایالات دله بر اساس &quot;موتمم اول قانون اساسی متحده ایالات&quot;، هیچ دینی بطور رسمی وجود ندانه ، ولی مردم آزادنه هر دینی ره انتخاب هاکنن. همینتا وسّه هسته که مثلاً زنای محجبهٔ موسلمون آمریکایی ایجازه دارنه چادر جه بورن به مراکز دولتی و دانشگائی. 

با وجود سِوا بی‌ین دین از سیاست آمریکا دله، دین اهمیت ونقش موهمی این کشور دله دانه که نماد وه جومله &quot;ما به خدا ایمون دارمی&quot; شوعار کشور آمریکا هسته که روی اسکناس دلار هم دکشی‌یوئه&lt;ref name=&quot;خزانه داری آمریکاً&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.ustreas.gov/education/fact-sheets/currency/in-god-we-trust.shtml History of 'In God We Trust'] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-04-17|Retrieved on 2009-04-17.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;گروه‌ئون مذهبی قودرت اثر گوذاری قابل توجهی آمریکا دله دارنه دهه ۱۹۲۰ این گروه‌ئون بتونستنه دولت ره مجبور هاکنن که محصولات الکلی نسازه &lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?pg=PA87&amp;dq=1920+alcohol+prohibition+religion&amp;lr=lang_en&amp;ei=JPLoSdKXHoqGNv_D4I4B&amp;id=Hmr_ZFXcOR4C&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES|[http://books.google.com/books?pg=PA87&amp;dq=1920+alcohol+prohibition+religion&amp;lr=lang_en&amp;ei=JPLoSdKXHoqGNv_D4I4B&amp;id=Hmr_ZFXcOR4C&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES Religion, deviance, and social control]|Religion, deviance, and social control}}|ناشر= Routledge|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=1996 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:0415915295|ISBN 0-415-91529-5}} |نویسنده=Stark{{#if:Rodney|, {{چر}}Rodney}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=Sims Bainbridge|ترجومه=|صفحه=87 |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}&lt;/ref&gt;(اصلاحیه هیجدهوم قانون اساسی آمریکا ولی با زیاد بیّن خشونت ، قاچاق و... اصلاحیه بیست و یکم دله وه ره بیتنه&lt;ref name=&quot;C&quot; /&gt;)و به درس‌هدائن [[نظریه تکامل]] مدارس آمریکا دله بصورت محدود و برخی ایالات دله محدودیت ایجاد هکنن. &lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?pg=PA50&amp;dq=Advanced+Philosophy+and+Ethics+of+Religion&amp;lr=lang_en&amp;id=pMFVfv0O7BYC&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES|[http://books.google.com/books?pg=PA50&amp;dq=Advanced+Philosophy+and+Ethics+of+Religion&amp;lr=lang_en&amp;id=pMFVfv0O7BYC&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES Advanced Philosophy and Ethics of Religion]|Advanced Philosophy and Ethics of Religion}}|ناشر= Oxford University Press|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=2002 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:0199148732|ISBN 0-19-914873-2}} |نویسنده=Dewar{{#if:Greg|, {{چر}}Greg}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=50 |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}&lt;/ref&gt; .گروه‌ئون مذهبی به خصوص پروتستان‌ئون اونجلیکال و [[کاتولیک|کاتولیک‌ئون]]، مواضع جدی‌ای ره برابر موضوعاتی مثل [[همجنس‌گرایی|همجنسگرایی]]، [[سقط جنین]] و آموزش مختلط مدارس آمریکا دله، نشون هدانه. &lt;br /&gt; 

به اساس آمار ۲۰۰۲، ترکیب مذهبی مردم آمریکا اینتی هسته:&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;:
[[پروتستان]] ۵۲٪، [[کاتولیک]] ۲۴٪، [[مورمون]] ۲٪، [[یهودیت]] ۲٪، [[ایسلام|مسلمان]] ۱٪، 
دیگرون ۱۰٪، بی‌دین ۱۰٪.

[[پروتستان]]‌ئون آمریکا هم به فرقه‌ئون موختلفی تقسیم وانه. بعضی از وشون میلیونا نفر ره شه سمت دارنه ، در حالی که پچیک ِ[[کلیسا]]ئون ، فقط هزارون عضو دارنه. 

بعضی از فرقه‌ئون مذهبی معروف آمریکا اینان هستنه: 
[[اپیسکوپلین|اپیسکوپلین‌ئون]]، [[پرسبیترین‌ئون]]، [[متدیست|متدیست‌ئون]]، [[باپتیست‌ئون]]، [[یونیتارین‌ئون]]، [[مریدون مسیح]]، [[کلیسای اصلاحی هلندی]]، [[کوایکرون]] و [[کانگروگیشنالیست‌ئون]].

== فرنگ ==
آمریکا صعنت فیلم‌سازی و سینمایی خله معروفی ره دانه که نیشتنگاء وه [[هالیوود]] هسته که شهر [[لس‌آنجلس|لس آنجلس]] دله دره. [[هالیوود]] امروزه با ۶۳ میلیارد دلار درآمد، ۳۵ درصد کل تولیدات صنعت فیلمسازی جهون ره شه وسه دانه .&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100710043029/http://www.factbook.net/wbglobal_rev.htm European Film Exhibition Industry]&lt;/ref&gt;

از سبک‌ئون موسیقی آمریکایی تومبی سبکای [[جاز]]، [[بلوز]]، [[رپ|هیپ هاپ]] و [[کانتری]] اشاره هکردن.&lt;br /&gt;
[[نیویورک|شهر نیویورک]] از جائون موهم جهون هسته که ونه دله نیمایش ایجراء وانه. &lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?pg=PA161&amp;dq=new+york+world%E2%80%99s+leading+center+for+performing+arts&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;ei=lgLpSb6ANJjSzAT0_amSBQ&amp;id=MogUGqknWZYC&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES|[http://books.google.com/books?pg=PA161&amp;dq=new+york+world%E2%80%99s+leading+center+for+performing+arts&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;ei=lgLpSb6ANJjSzAT0_amSBQ&amp;id=MogUGqknWZYC&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;as_pt=ALLTYPES Frommer's New York State]|Frommer's New York State}}|ناشر= John Wiley and Sons|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=2005 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:0471751731|ISBN 0-471-75173-1}} |نویسنده=Schlecht{{#if:Neil E.|, {{چر}}Neil E.}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=Brian Silverman|ترجومه=|صفحه=161 |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}&lt;/ref&gt; همینتی &quot;خیابون برادوی&quot; گت‌ترین مرکز تیاتر ِآمریکا، اینتا شهر دله دره.

[[ادبیات]]ِسر نویسندگونی مثل [[ارنست همینگوی]] ، [[مارک تواین]] ، [[ادگار آلن پو]] ، [[توماس هستهرنز الیوت|تی اس الیوت]] ، [[ویلیام فاکنر]] ، [[تنسی ویلیامز]] ، [[جی. دی. سالینجر|جی دی سالینجر]] ، [[آیزاک آسیموف]] ، [[مایکل کرایتون]] ، و [[ریموند کارور]] آمریکا دله درنه.

[[هنر]] و معماری هم هنرمندون آمریکایی از [[فرانک لوید رایت]] بیته تا [[اندی وارهول|اندی وارهال]] آثار بسیار قابل توجهی سطح جهونی دله بساته بینه. هرم ورودی [[موزه لوور]] ، کاخ مجلس میلّی [[بنگلادش]]، و [[پوئرتا دو ئوروپا]]ی ایسپانیا، نمونه‌ئونی از طراحی معمارون آمریکایی جهون دله هستنه.

&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Salkinstitute lajolla062005.jpg|موسسه سالک سن دییگو، اثر مشهور &quot;لوئیس کان&quot; معمار آمریکایی
Image:Louis Armstrong restored.jpg|موسیقی جاز نوین هویت خادش ره مدیون هنرمندونی مثل &quot;لویی آرمسترانگ&quot; هسته.
Image:Jordan by Lipofsky 16577.jpg|[[مایکل جردن]] و دیگه ستارگون &quot;ان بی ای&quot; طرفدارون زیادی دارنه.
Image:Estatua Woody Allen en Oviedo.jpg|موجستمه وودی آلن ِ[[ایسپانیا]]، [[هالیوود]] اتا از صادرات اصلی آمریکا به جهونیون هسته.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
{{-}}
=== ورزش ===
[[پرونده:NBA Game.jpg|thumb|[[ان بی ای]] ، موعتبرترین لیگ [[بسکتبال]] جهون هسته.]]
از قرن نوزدهوم [[بیسبال]] به عونوان ورزش میلی آمریکا انتخاب بیّه. در وهله بعدی [[فوتبال آمریکایی]] ، [[بسکتبال]] و [[هاکی یخ سر]] ورزش‌ئون میلّی آمریکا به شومار شونّه. &quot;فوتبال کالجی&quot; و &quot;بسکتبال کالجی&quot; هم پرطرفدارنه. [[فوتبال آمریکایی]] الان پرطرفدارترین ورزش ِآمریکا هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر=|چاپ=|شهر=|کوشش=|دچی‌ین=|سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} Krane, David K.|نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=|زوون=en|مقاله=[http://www.harrisinteractive.com/harris_poll/index.asp?PID=337 Professional Football Widens Its Lead Over Baseball as Nation's Favorite Sport] {{#if:|()}} {{#if:|()}}|ژورنال=|نشریه=Harris Interactive|تاریخ=2002-10-30 {{#if:|, {{چر}}}}|دوره=|شوماره=|شاپا=}} {{#if:2007-09-14|Retrieved on 2007-09-14.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}} Maccambridge, Michael (2004). ''America's Game: The Epic Story of How Pro Football Captured a Nation''. New York: Random House. ISBN 0-375-50454-0.&lt;/ref&gt; [[بوکس]] و [[سوارکاری|اسب‌دوانی]] هم خله طرفدار دارنه، اما این ورزش‌ئون زیر سایه دِ ورزش [[گلف]] و [[رالی|اتومبیل‌رونی]] هستنه.
متحده ایالات با داشتن ۲٬۱۰۳ مدال [[المپیک تابستانی]] موفق‌ترین کشور دِنیا المپیک دله محسوب وانه ،&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.infoplease.com/ipsa/A0115108.html All-Time Medal Standings, 1896–2004] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Information Please |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-06-14|Retrieved on 2007-06-14.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.factmonster.com/sports/olympics/2008/distribution-medals-summer-games.html Distribution of Medals—2008 Summer Games] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Fact Monster |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2008-09-02|Retrieved on 2008-09-02.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}&lt;/ref&gt; و با داشتن ۲۱۶ مدال ِ [[المپیک زمستونی|بازی‌ئون المپیک زمستونی]] رده دوم دله دره.&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین=  |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.infoplease.com/ipsa/A0115207.html All-Time Medal Standings, 1924–2006] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Information Please |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-06-14|Retrieved on 2007-06-14.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}} نروژ اول هسته; و شوروی سوم.&lt;/ref&gt;

== نیروی نظامی ==
[[پرونده:USS Abraham Lincoln (CVN-72) underway in the South China Sea on 8 May 2006 (060508-N-4166B-030).jpg|thumb|left|ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن.آمریکا با دارا بودن دوازده ناو هواپیمابر بزرگ‌ترین نیروی دریایی دنیا را دارهسته.]]
نیروی نیظامی آمریکا به پنج دسته تقسیم وانه:&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#Military Military of the United States]&lt;/ref&gt; 
* نیروی زمینی متحده ایالات آمریکا
* نیروی هوایی متحده ایالات آمریکا
* نیروی دریایی متحده ایالات آمریکا
* نیروی تفنگدار دریایی متحده ایالات آمریکا
* گارد ساحلی متحده ایالات آمریکا

وزیر دفاع زیر نظر رییس جومور که مقام فرمانده کل قوا ره بر عهده دانّه فعالیت کانده. 
 
در سال ۲۰۰۴ آمریکا با بودجه نیظامی ۵۲۲ میلیارد دلار، ۳٫۷٪ تولید ناخالص داخلی ره صرف هزینه‌ئون نیظامی هکرده ، که این هزینه‌ئون نیظامی به تنهایی تقریباً موعادل نصف هزینه‌ئون نیظامی جهونی بینه.
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.usatoday.com/news/world/2005-06-07-world-military_x.htm
| عونوان = Report: World military spending tops $1T in 2004
|ناشر = USAToday
| تاریخ = ۷ ژوئن ۲۰۰۵
| تاریخ بدی‌ین = ۶ آوریل ۲۰۰۸
| زوون = انگلیسی
}}{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.cbsnews.com/stories/2004/06/09/world/main622012.shtml
| عونوان = World Military Spending Soars
|ناشر = شبکه خبری سی‌بی‌اس
| تاریخ = ۹ ژوئن ۲۰۰۴
| تاریخ بدی‌ین = ۶ آوریل ۲۰۰۸
| زوون = انگلیسی
}}&lt;/ref&gt;

رئیس جومور آمریکا برای اقدام نیظامی از مشورت‌ئون &quot;م.شاور امنیت میلّی متحده ایالات&quot; برخوردار هسته. در رده پایین‌تر، وزیر دفاع قرار دانّه؛ رییس سیتاد موشترک ارتش آمریکا هم به فرمانده کل قوا و هم به وزیر دفاع مشورت دنه.

== رسانه ==
[[پرونده:USA Today building.jpg|thumb|200 px|left|دفتر مرکزی روزنامه &quot;یواس‌ای تودی&quot; شهر مک لین ایالت ویرجینیا ، یواس‌ای تودی دومین روزنامه قطع بزرگ [[انگلیسی زبون|انگلیسی]] زوون کثیرالانتشار دِنیا هسته.]]
به غیر از ارگان‌ئونی مثل &quot;گروه فرارسی شوماره‌یی&quot; ، &quot;آمریکای ونگ&quot; ، و یا &quot;هیئت کارفرمایون پخش&quot; که توسط اورگان‌ئون دولتی برای مخاطبین خارج از آمریکا تنظیم وانه، اکثر رسانه‌ئون درون آمریکا یا مثلا شبکه‌ئونی نظیر &quot;فاکس&quot; ، &quot;اچ بی او&quot; ، &quot;ام‌تی‌وی&quot; ، و &quot;سی‌ان‌ان&quot; بطور کاملا خصوصی و با درآمد حاصل از تبلیغات و آگهی‌ئون تجارتی اداره وانه، یا مثل &quot;رادیوی عمومی میلّی&quot; و &quot;پی‌بی‌اس&quot; توسط موسسات و بنیادون خیریه تامین مالی وانه.

از ۱۲۰۰ شبکهٔ تلویریونی آمریکا، از گت‌ترین و معروفترین وشون در تاریخ رسانه‌ئون آمریکا بتومبی به ۳ شبکهٔ [[ای‌بی‌سی]]، [[ان‌بی‌سی]]، و [[سی‌بی‌اس]] اشاره هکردن.&lt;ref&gt;''Handbook of children and the media'' Dorothy G. Singer, Jerome L. Singer. Published by SAGE, 2001. ISBN 0-7619-1955-4 pp.480&lt;/ref&gt;
{{پاک کن}}

== منابع ==
{{چپ‌چین}}
{{پانویس|۲|اندازه=ریز}}
{{پایان چپ‌چین}}

== بِریمْ بگردستن ==
{{commons|United States|متحده ایالات آمریکا}}

* [http://www.usa.gov/ وب‌گاه رسمی دولت آمریکا]
* [https://web.archive.org/web/20080113043108/http://persian.usinfo.state.gov/ بخش فارسی usinfo.state.gov]
* [https://web.archive.org/web/20080806215118/http://www.america.gov/persian// وبگاه فارسی America.gov]
* {{یادکرد وب| نشونی = http://www.fita.org/countries/us.html| عونوان = United States information| تاریخ بدی‌ین = ۵ آوریل ۲۰۰۸| زوون = انگلیسی}}
* [http://www.census.gov/population/www/popclockus.html شومارشگر لحظه‌ئی جمعیت کشور آمریکا]
* [https://web.archive.org/web/20091211220234/http://www.terraserverusa.com/ تصویر ماهواره‌ئی کشور آمریکا با قابلیت گت‌بیّن]

== وابسته جستارون ==
* [[لیست رییس‌جوموری‌ئون متحده ایالات]]

{{Navbox
| name  = ؟
| title = نیشتنگائون ایالات ، متحده ایالات آمریکا دله
| list1  = 
آتلانتا، [[جورجیا]]  {{!}}  اسپرینگفیلد، [[ایلینوی]]  {{!}}  آستین، [[تگزاس]]  {{!}}  اوکلاهوماسیتی، [[اوکلاهوما]]  {{!}}  آگوستا، [[مین]]  {{!}}  آلبانی، [[نیویورک]]  {{!}}  المپیا، [[واشنگتن]]  {{!}}  آناپولیس، [[مریلند]]  {{!}}  ایندیاناپولیس، [[ایندیانا]]  {{!}}  باتن روژ، [[لوئیزیانا]]  {{!}}  بوستون، [[ماساچوست]]  {{!}} بویزی، [[آیداهو]]  {{!}}  بیسمارک، [[شمالی داکوتا]]  {{!}}  پراویدنس، [[رود آیلند]]  {{!}}  پییر، [[جنوبی داکوتا]]  {{!}}  تالاهاسی، [[فلوریدا]]  {{!}}  ترنتون، [[نیوجرسی]]  {{!}}  توپیکا، [[کانزاس]]  {{!}}  جفرسون سیتی، [[میسوری]]  {{!}}  جکسون، [[میسیسیپی]]  {{!}}  جونو، [[آلاسکا]]  {{!}}  چارلستون، [[غربی ویرجینیا]] {{!}}  دنور، [[کلرادو]]  {{!}}  دوور، [[دلاویر]]  {{!}}  دی موین، [[آیووا]]  {{!}}  رالی، [[شمالی  کارولینا]] {{!}}  ریچموند، [[ویرجینیا]]  {{!}}  ساکرامنتو، [[کالیفرنیا]]  {{!}}  سالت لیک سیتی، [[یوتا]]  {{!}}  سنتا فه، [[نیومکزیکو]]  {{!}}  سیلم، [[اورگن]]  {{!}}  سنت پال، [[مینسوتا]]  {{!}}  شاین، [[وایومینگ]]  {{!}}  فرانکفورت، [[کنتاکی]]  {{!}}  فینکس، [[آریزونا]]  {{!}}  کارسون سیتی، [[نوادا]]  {{!}}  کلمبوس، [[اوهایو]]  {{!}}  کلمبیا، [[جنوبی  کارولینا]] {{!}}  کنکورد، [[نیوهمشایر|نیوهمپشر]]  {{!}}  لنسینگ، [[میشیگان]]  {{!}}  لیتل راک، [[آرکانزاس]]  {{!}}  لینکلن، [[نبراسکا]]  {{!}}  مونتگومری، [[آلاباما]]  {{!}}  مدیسون، [[ویسکانسین]]  {{!}}  مون پلیه، [[ورمانت]]  {{!}}  نشویل، [[تنسی]]  {{!}}  هارتفورد، [[کنتیکت]]  {{!}}  هریسبورگ، [[پنسیلوانیا]]  {{!}} هلنا، [[مونتانا]]  {{!}}  هونولولو، [[هاوایی]]  
}}
{{آمریکا کشورون}}
{{نفتا}}
{{ناتو}}
{{سازمان ملل}}
{{انگلیسی زبون}}
{{جی بیست}}
{{جی هشت}}

&lt;!-- رج --&gt;
[[رج:آمریکای متحده ایالات|*]]
[[رج:ناتو]]
[[رج:نفتا]]
[[رج:انگلیسی‌زوون کشورون]]
[[رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات]]
[[رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات]]
[[رج:آمریکا کشورون]]
[[رج:جی بیست]]
[[رج:جی هشت]]</text>
      <sha1>kb190t0k01ak85rk6yb842qjlaphrkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>۲۰۰۸</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2066</id>
    <revision>
      <id>327923</id>
      <parentid>327708</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T06:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25385</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 9 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>327923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101856" sha1="ax93jmq4fhap3kep4seb6t9f3zvua0r" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
{{جعبه سال ۲|2008}}
{{سال تقویمای دیگه دله|۲۰۰۸}}

'''۲۰۰۸''' (سال دِهزار و هشت، عددنویسی رومی:'''MMVIII''') میلادی هشتمین سال سده ۲۱ میلادی جه و هشتمین سال هزاره سوم میلادی جه هسته. بر اساس [[گرگوری تقویم]] این سال از اولین روز [[سه‌شنبه|سه شنبه]] ۱ ژانویه ۲۰۰۸ شروع بیّه و آخر [[چارشنبه]] ۳۱ دسامبر ۲۰۰۸ تموم بیّه [[چینی تقویم]] دله این سال [[اشنیک|گل سال]] اسم دانّه. [[تبری تقویم]] دله این سال از ۱۲شروینه‌ما ۱۵۱۹ تا ۱۲شروینه‌ما ۱۵۲۰ کفنه. [[خورشیدی تقویم|ایرانی تقویم]] دله سال ۲۰۰۸ از ۱۱ دی ۱۳۸۶ شروع وانه و تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۷ تموم وانه. سال ۲۰۰۸ مطابق سال‌ئون ۱۴۲۸، ۱۴۲۹، و ۱۴۳۰ [[قمری تقویم|هجری قمری]] هسته.

== اسم‌ئون ==
* سال بین‌المللی [[زمین|بنه]]&lt;ref&gt;[http://www.jamejamonline.ir/papertext.aspx?newsnum=100936387677 سال بین‌المللی زمین] ،''جام جم آنلاین''&lt;/ref&gt; 
* سال بین‌المللی [[سه‌زمینی]]&quot;(به فارسی: سیب زمینی)&quot;&lt;ref&gt;[http://www.irannewsagency.com/index.php?news=3918 سال ۲۰۰۸، سال سه‌زمینی] ،''سایت خوری ایران''&lt;/ref&gt;
* سال بین‌المللی [[زوون|زوون‌ئون]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120121230353/http://www.irannewsagency.com/index.php?news=5991 ۲۰۰۸ بعنوان بین‌المللی سال زوونا] ،''سایت خوری ایران''&lt;/ref&gt;
* سال بین‌المللی [[وک]]&lt;ref&gt;[http://www.usatoday.com/tech/science/2007-08-26-frogs_N.htm 2008 to mark The Year of the Frog] ''USA TODAY''&lt;/ref&gt;

== رویدادئون ==
[[پرونده:MMVIII Review.jpg|center|780 px]]
مهم‌ترین اتفاقات این سال ره بنشنه، دمباله [[اقتصادی بوحران 2007-2009]]، [[اعلان استقلال کوزوو]] [[صربستون]] جه، انتخابات ریاست جوموری [[روسیه]] و انتخاب بیّن [[دمیتری مدودف|دیمیتری مدودف]]، وقوع [[چرخند نرگس|چرخند پر تلفات نرگس]] [[میونمر|کشور برمه]] دله، حل بوحران سیاسی [[لوبنان]] و امضای [[توافقنامه دوحه]]، رکورد شکنی قیمت [[نفت]]، بازداشت [[رادوان کاراجیچ]] به اتهام نسل کوشی دهه ۹۰ میلادی دله، [[اوستیای جنوبی جنگ (۲۰۰۸)|گرجستون و روسیه جنگ]]، برگزاری [[بازی‌ئون المپیک تابستونی ۲۰۰۸|تابستونی المپیک پکن]]، انتخابات ریاست جوموری آمریکا و انتخاب بیّن [[باراک اوباما]]، حملات تروریستی بمبئی و [[غزه جنگ (۲۰۰۸-۲۰۰۹)|اسرائیل و غزه جنگ]] بدونستن.

تنها چار روز پیش از شروع سال ۲۰۰۸ میلادی، [[بی‌نظیر بوتو]] به قتل برسیــبی‌یه و این موضوع باعث افزایش نگرانی از دست بوردن ثبات سیاسی پاکستون دولت بَیبی‌یه. این موضوع باعث افزایش حضور نظامیون خارجی افغانستون دله بیّه. افزایش میزون خشونت‌ئون هفته‌ئون اول سال ۲۰۰۸ دله عراق خوشبینی‌ئون قبلی‌ نسبت به محدود بیّن خشونت عراق دله ره که پس از افزایش شدید نیروی آمریکا عراق دله به‌دست بموبی‌یه ره کمرنگ هاکرده. اما به‌صورت تصور عمومی‌‌ای که دولت بوش توجهش ره عراق جه به سمت افغانستون بَورده وجود داشته.&lt;ref name=&quot;AnnualReg16&quot;&gt; ''2008: Year in Review'' in The Annual Register:World events, Vol. 250, p. 16, ProQuest &lt;/ref&gt;

=== ژانویه ===
[[پرونده:No_smoking_nuvola.svg|thumb|180px|اول ژانویه ۲۰۰۸ جه قانون ممنوعیت سیگار بکشی‌ین رستورانا و بارون کشورون اروپایی دله به اجرا دربموئه.]]
* ۱ ژانویه - [[اسلوونی|اسلوانی]] به عنوان رئیس دوره‌ای [[اروپا اتحادیه]] انتخاب بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070516193607/http://www.svlr.gov.si/en/eu_presidency/ Slovenian EU Presidency]&lt;/ref&gt;
* ۱ ژانویه - اضافگی [[قبرس]] و [[مالت]] به کشورون استفاده کننده [[یورو]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090130041939/http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836 Cyprus and Malta set to join eurozone in 2008], EurActiv&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090706103838/http://www.eubusiness.com/news-eu/1198764121.53/ Akrotiri and Dhekelia adopt the euro], EUbusiness&lt;/ref&gt;
* ۱ ژانویه - ممنوعیت [[سیگار]] بکشی‌ین غذاخوری‌ئون و بارون ِکشورون اروپایی دله.
* ۲ ژانویه - استعفای '''چوآ سوی لک''' [[مالزی]] ِبهداشتِ وزیر به‌خاطر انتشار فیلم [[بگائستن|روابط جنسی]] وه با اتا [[جنده]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080115092308/http://www.straitstimes.com/Latest+News/Asia/STIStory_192412.html Batu Pahat hotel - centre of attraction after video sex scandal]&lt;/ref&gt;
* ۵ ژانویه - '''میخائیل ساکاشویلی'''، انتخابات ریاست جوموری [[گرجستون]] دله دِباره به سمت رئیس جوموری برسی‌یه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080105_me_georgia_winner.shtml ساکاشویلی «برنده» انتخابات گرجستان بیه] (''بی‌بی‌‍سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ ژانویه - انتخابات پارلمونی [[تایوان]] و پیروزی قاطع '''حزب کومینتانگ'''.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080112_nh-taiwan-elections.shtml مخالفین، انتخابات پارلمونی تایوان پیروز بینه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۱۳ ژانویه - لغو محدودیت‌ئون اجتماعی اعضای سابق '''بعث حزب''' جه و طرفدارون سابق [[صدام]] توسط پارلمون عراق.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081014140301/http://www.radiofarda.org/Article/2008/01/12/o2_iraq_ex_supporters_saddam.html محدویت‌ئون اجتماعی طرفدارون سابق صدام حسین لغو بیّه] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080113_me_baath_bush.shtml استقبال بوش عراق ترنه قانون حزب بعث درباره] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ ژانویه - اعلام برنده‌ئون '''[[گلدن گلوب جایزه|جوایز گلدن گلوب]]'''.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080114_wkf-golen-globe.shtml اعلان برندگون جوایز گلدن گلوب ۲۰۰۸] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ ژانویه - [[بابی جیندال]]، حزب جوموری‌خواهون جه، به عنوان اولین فرماندار آمریکایی با تبار [[هند]]ی [[لوئیزیانا|ایالت لوئیزیانا]] دله قسم فرمانداری بخارده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080115055932/http://www.voanews.com/english/AmericanLife/2008-01-11-voa39.cfm Nation's First Indian-American Governor Takes Office], Voice of America&lt;/ref&gt;
* ۱۴ تا ۲۷ ژانویه - '''مسابقات تنیس آزاد استرالیا'''&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080113_ba-aussie-contenders.shtml مدعیون تنیس آزاد استرالیا قهرمونی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و قهرمونی '''[[نواک جاکویچ]]''' مردای رج دله و '''[[ماریا شاراپووا]]''' زنای رج دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080125_am-djokovic-federer.shtml دِ جدید قهرمون تنیس استرالیا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۵ ژانویه - سازمان مواد دوایی و غذایی آمریکا اعلام هاکرده که گوشت حیوونای تاگ‌سازی بَیی «بی‌خطر هسته».&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/01/080115_si-clonedmeat-safe.shtml گوشت حیوونای همتاسازی بَیی «بی‌خطر هسته»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ ژانویه - انتخابات ریاست جوموری [[صربئون]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080123014907/http://voanews.com/english/2008-01-20-voa20.cfm Serbian Voters Cast Ballots in Presidential Election], Voice of America&lt;/ref&gt; 
[[پرونده:Flag of Iraq.svg|thumb|200px|ترنه پرچم عراق.]] 
* ۲۰ ژانویه - معرفی شهر [[دمشق]] به عنوان «فرنگی نیشتنگاء جهون عرب سال ۲۰۰۸ وسّه» توسط [[یونسکو]] و [[اتحادیه عرب]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080120_shr-damascus-culture.shtml دمشق، فرهنگی نیشتنگاء عربی جهون سال ۲۰۰۸ وسّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۰ ژانویه - انتخابات پارلمونی [[کوبا]].
* ۲۱ تا ۱۰ فوریه - بازی‌ئون [[جام ملت‌ئون آفریخا|ملت‌ئون آفریخا جام]] کشور [[غنا]] دله&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080120_ba-africa-cn-1.shtml غنا، پیروز افتتاحیه جام ملتون آفریخا] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و قهرمونی تیم ملی فوتبال مصر.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/02/080210_ba-africa-cn-9.shtml «مصر» قهرمون مجدد ملتون آفریخا جام] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۲ ژانویه - مرکزی بانک آمریکا، با سقوط جهونی قیمت سهام بازارون مالی [[آسیا]] و [[اروپا]]، نرخ بهره وام ره سه چارم ات درصد کاهش هدائه و به سه و نیم درصد برسنی‌یه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/01/080122_wmt-asian-markets.shtml کاهش غیرمنتظره نرخ بهره آمریکا] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ ژانویه - اعلام رسمی لیست نومزه‌ئون [[اوسکار جایزه|هشتادمین جوایز اسکار]] توسط آکادمی علوم و صنایع سینمایی آمریکا.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080122_oscar-nomination.shtml نامزدون هشتادمین دوره جوایز اسکار اعلام بینه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۳ تا ۲۷ ژانویه - اجلاس سالیونه مجمع جهونی اقتصاد داووس‌ [[سوئیس]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.weforum.org/en/events/ArchivedEvents/AnnualMeeting2008/index.htm World Economic Forum Annual Meeting 2008], World Economic Forum&lt;/ref&gt;
* ۲۴ ژانویه - تصویب تغییر طرح عراق پرچم پارلمون دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080122_an-iraq-flag.shtml عراق پرچم تغییر کانده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۴ ژانویه - استعفای '''رومانو پرودی'''، نخست وزیر [[ایتالیا]] پس از شکست رای‌گیری طرح سیاست خارجی [[سنای ایتالیا]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2007/02/070221_an-prodi.shtml نخست وزیر ایتالیا استعفا هدائه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ ژانویه - تش‌سوزی هتل مونت‌کارلو لاس‌وگاس دله.&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2008/US/01/25/vegas.fire/ Vegas resort casino fire fully contained], CNN &lt;/ref&gt;
* ۲۸ ژانویه - تحویل هشتمین و آخرین محموله سوخت اتمی نیروگاه اتمی بوشهر توسط [[روسیه]] به [[ایران]].&lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3093357,00.html آخرین محمولهٔ سوخت اتمی بوشهر دله بورده] (''دویچه وله'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۸ ژانویه - سخنرانی سالیونه [[جورج بوش]] کنگره و سنا دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080129_wmt-stateoftheunion.shtml انتقاد بوش حکومت و حمایت مردم ایران جا]، (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/01/20080128-13.html President Delivers State of the Union Address], The White House&lt;/ref&gt;
* ۲۹ ژانویه - اعلام محکومیت ۵۴ [[بهاییت|بهائی]] [[ایران]]ی به جرم «تبلیغ علیه نظام» [[شیراز]] دله به «یتا تا چار سال زندون».&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/01/080129_he-iran-execution.shtml موصاحبه مطبوعاتی قوه قضائیه جوموری اسلامی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳۰ ژانویه - کناره‌بَیتن '''رودی جولیانی''' و '''جان ادواردز''' از نومزه‌ای انتخابات ریاست جوموری آمریکا.&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/22915310/ Giuliani drops out of GOP race, backs McCain], msnbc via Associated Press&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/22913001/ Democrat Edwards exits presidential race], msnbc via Associated Press&lt;/ref&gt;

=== فوریه ===
* ۱ فوریه - بمردن حداقل ۴۳ نفر و ۸۵ زخمی با بمب‌گذاری تروریستی اتا بازار [[بغداد]] دله که توسط دِتا [[زن]] عقب‌دکته ذهنی انجام بیته.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080202221851/http://news.yahoo.com/s/ap/20080201/ap_on_re_mi_ea/iraq Mentally disabled women used in bombings], Yahoo News via Associated Press&lt;/ref&gt;
* ۲ فوریه - '''کارنوال ریو دوژانیرو'''، گت‌ترین کارنوال جهون [[برزیل]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120510141144/http://www.rio-carnival.net/rio_carnival/rio_carnival_programs.php Rio Carnival 2008], Official Website&lt;/ref&gt;
* ۲ فوریه - حمله شورشیون به [[انجامنا]]، [[چاد]] ِنیشتنگاء(=پایتخت).&lt;ref&gt;[http://english.aljazeera.net/NR/exeres/65DA6C5C-4136-411D-8D60-1F8A1E9B313B.htm Fighting reaches Chadian capital], Aljazeera English&lt;/ref&gt;
* ۳ فوریه - بازی فینال چـِل و دومین مسابقه سوپربول انتخاب قهرمون لیگ فوتوال ملی (NFL) وسّه استادیوم دانشگاء فینکس دله، ایالت آریزونا میون.
* ۳ فوریه - انتخابات ریاست جوموری صربستون و پیروزی '''بوریس تادیچ''' با بیش از ۵۰ درصد آرا انتخاب بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080203_wkf-s-serbia-elections.shtml پیروزی تادیچ انتخابات ریاست جوموری صربستون دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۴ فوریه - افتتاح سازمان فضایی ایران و کپّل بیّن اولین موشک ماهواره‌بر ساخت صنایع هوافضای ایران به اسم ماهواره‌بر سفیر به فضا.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080207160805/http://ap.google.com/article/ALeqM5jT51OiEA0SJDaROarScEXi0wEdBQD8UJN86O5 Iran Opens Space Center, Launches Rocket], Associated Press&lt;/ref&gt;
* ۴ فوریه - حمله انتحاری شهر اسرائیلی دیمونا دله توسط دِتا عضو گردان‌ئون عزالدین قسام.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080205_an-az-hamas-israel.shtml بردگرستن حماس و اسرائیل به عملیات انتحاری](''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://hamdami.com/MFAFA/NewsAndReports/050208-Dimona.htm شکایت اسرائیل به شورای امنیت سازمان ملل به دمبــال انفجار تروریستی شهرک دیمونا] (''وبگاه رسمی وزارت خارجه اسرائیل'')&lt;/ref&gt;
* ۵ فوریه - ''سه‌شنبه فوق‌العاده'' و رقابت فشرده نومزده‌ئون انتخابات مقدماتی ریاست جوموری آمریکا ۲۴ ایالت این کشور دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080206_si-primaries-goeson.shtml دمباله رقابت‌ئون پس از سه‌شنبه فوق‌العاده آمریکا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۶ فوریه - گردباد و توفان‌ئون موسمی ایالت‌ئون جنوبی آمریکا دله، دست کم ۴۸نفر بکوشته و بیش از نفر۱۵۰ مجروح جا بی‌یشته.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.org/Article/2008/02/06/f2_US_Tornadoes_thunderstorms.html گرباد و توفان جان ۴۸ نفر ره آمریکا دله بَییته] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۷ فوریه - ترنه سال چینی
* ۷ فوریه - میت رامنی از دمباله رقابت بر سر تصاحب کاندیداتوری حزب جوموری‌خواهون آمریکا انتخابات ریاست جوموری آمریکا دله جه کنار بکشی‌یه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080207_bd-romney-suspend.shtml میت رامنی رقابت‌ئون انتخاباتی آمریکا جه کنار بکشی‎یه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ فوریه - کپل هاکردن فضاپیمای آتلانتیس عملیات اس‌تی‌اس-۱۲۲ دله انتقال و نصب لابراتوار اروپائی کلمبوس ایستگاه فضایی بین‌المللی وسّه.ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/02/080207_si-shuttle-launch.shtml آتلانتیس شه ماموریت ره آغاز هاکرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ فوریه - تصویب طرح محرک‌ئون اقتصادی به میزان ۱۶۷ میلیارد دلار کنگره آمریکا دله به منظور پرهیز از وارد بیّن به عصر رکود اقتصادی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/02/080207_si-senate-economy.shtml تصویب محرک ۱۶۷ میلیارد دلاری کنگره آمریکا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ فوریه - «لغو ممنوعیت حجاب دانشگاه‌ئون تورکیه دله» با تصویب دِتا اصلاحیه قانون اساسی دله، توسط پارلمان تورکیه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080209_nh-la-turkey-headscarf.shtml لغو ممنوعیت حجاب دانشگاه‌ئون تورکیه دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080907053505/http://www.radiofarda.com/Article/2008/02/09/f3_Turkey_veil.html پارلمان ترکیه ممنوعیت حجاب در دانشگاه‌ها ره لغو هاکرده] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ فوریه - [[عراق پرچم|ترنه پرچم عراق]] پس از شروع جنگ عراق، اولین بار وسّه [[کوردستون عراق|منطقه شه‌مختار کوردستون]] ِ[[عراق]] دله به اهتزاز دربموئه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080210_nh-iraq-flag.shtml عراق ِپرچم پارلمون کوردستون ِعراق ِسر] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Kosovo map-en.svg|thumb|200px|کوزوو نقشه]] 
* ۱۱ فوریه - زخمی بیّن خوزه راموس هورتا رئیس‌جومور [[شرقی تیمور]]، بر اثر حمله مسلحانه به ونه سره.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080210_wkf-east-timore.shtml حمله مسلحانه به رئیس جومور شرقی تیمور] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۱۳ فوریه - انحلال پارلمون مالزی توسط شاء، به درخاست عبدالله احمد بداوی این کشور ِنخست‌وزیر.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/news/story/2004/03/040303_he-malaysiaelection.shtml مالزی پارلمون رِقِدبورده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۶ فوریه - انتخاب مجدد '''واسلاو کلاوس''' به عنوان رئیس‌جومور [[چک]] توسط پارلمون.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/News/434965.html پارلمون جوموری چک انتخاب رییس جوموری وسّه رای گیری کانّه] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۱۷ فوریه - اجرایی بیّن قانون منع دخانیات رستوران‌ئون، بارون و تمومی مراکز شوداری [[تایلند]] دله.&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=4118937 Thailand Will Ban Smoking in Nightclubs], ABC News&lt;/ref&gt;
* ۱۸ فوریه - [[کوزوو|اعلان استقلال کوزوو]] [[صربستون]] جه به‌صورت ات‌وری و مخالفت برخی کشورون از جمله صربستون، [[روسیه]]، [[چین]]، [[اسپانیا]]، [[رومانی]]، [[بلغارئون]] و حمایت برخی کشورون از جمله [[موتحده ایالات]]، [[آلمان]]، [[بریتانیا|انگلیس]]، [[فرانسه]]، [[ایتالیا]]، [[کرواسی]]، [[بلژیک]] و [[آلبانی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080219_s-bush-kosovo.shtml دفاع بوش از به رسمیت بشناسی‌ین کوزوو استقلال] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080217_wkf-kosovo-update.shtml کوزوو استقلال صربستون جه اعلام بیّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۴ فوریه - هشتادمین مراسم [[اوسکار جایزه|جوایز اسکار]] تالار [[کداک تیئتر]] ِ[[هالیوود]] دله و انتخاب فیلم ''جایی پیرمردون وسّه دنی‌یه'' به عنوان بهترین فیلم.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/02/080224_pm-oscar-80th.shtml هشتادمین اوسکار؛ برارون کوئن ِشو] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;

=== مارس ===
* ۱ مارس - بمردن '''رائول ره‌یس'''، از فرماندهون ارشد &quot;فارک&quot; حمله مشترک پلیس و ارتش کلمبیادله.&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080301_wkf-farc-leader.shtml کلمبیا ارتش مقوم ارشد گروه فارک ره بکوشته] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲ مارس - انتخابات ریاست جوموری [[روسیه]] دله. [[دمیتری مدودف|دمیتری مدودوف]] با کسب نزدیک به ۷۰٪ آرا، به عنوان رئیس‌جومور روسیه انتخاب بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش=  |سال=|شابک=|نویسنده= |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه=  |زبان=en |مقاله= [http://www.mosnews.com/news/2006/12/14/presedentialelection.shtml انتخابات ریاست‌جمهوری روسیه در سال ۲۰۰۸] |ژورنال= |نشریه=mosnews.com |تاریخ= December 14, 2006 |دوره= |شماره= |شاپا=}} &lt;/ref&gt;
* ۲ مارس - ونزوئلا و اکوادور، جواب به نفوذ پارتیزان‌ئونای فارک دله به داخل سامون [[اکوادور]]، شه نیروئون ره به سمت کلمبیای سامون پیش بوردنه.
* ۳ مارس - تصویب قطعنامه ۱۸۰۳ [[شورای امنیت]] [[سازمان ملل موتحد]] با ۱۴ رای مثبت و اتا رای ممتنع، برعلیه برنامه هسته‌ای ایران.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/03/080303_wkf-iran-vote.shtml تصویب قطعنامه جدید شورای امنیت علیه ایران] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ مارس - کپّل بیّن فضاپیمای ترابری خودکار (اِی‌تی‌وی) توسط [[اسا|سازمان فضایی اروپا]] به ایستگاه فضایی بین‌المللی پایگاه فضایی گویان جه.&lt;ref&gt;[http://www.esa.int/esaCP/SEM7S1L26DF_index_0.html Jules Verne ATV under control after a textbook launch], European Space Agency&lt;/ref&gt;
* ۱۱ مارس - شبکه [[عربی زوون|عرب‌زوون]] تلویزیون بی‌بی‌سی افتتاح بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080311_wmt-bbc-arabic.shtml شبکه عرب‌زبان تلویزیون بی‌بی‌سی آغاز به کار کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Dmitry Medvedev - Russia CEO Roundtable 2008.jpg|thumb|200px|۲ مارس ۲۰۰۸ [[دمیتری مدودف]] به عنوان رئیس جومور [[روسیه]] انتخاب بیّه.]]
* ۱۲ مارس - بکاشته‌بیّن [[فرج رحو]]، اسقف اعظم [[کلیسای کلدونی]] شهر [[موصل]] [[عراق]] دله توسط گروه تروریستی [[القاعده]].&lt;ref name=autogenerated3&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080313_v-iraq-archbishop-body-found.shtml جسد اسقف اعظم کلدانی در شمال عراق پیدا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080518_wkf-iraq-christian-court-ruling.shtml حکم اعدام برای «عامل قتل» اسقف کلدانی‌ها] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ مارس - انتخابات مجلس شورای اسلامی [[ایران]] دله.
* ۲۹ مارس - انتخابات ریاست جوموری [[زیمبابوه]].
* ۲۰ مارس - پنجمین سالگرد اشغال عراق توسط نیروئون ائتلاف.

=== آوریل ===
* ۳ آوریل - اتصال باربر پیشرفته اروپایی موسوم به '''ژول ورن اِی‌تی‌وی''' به ایستگاه فضایی بین‌المللی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/04/080403_si-atv-docks.shtml باربر پیشرفته اروپایی به ایستگاه فضایی متصل شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳ آوریل - موافقت [[ناتو]] با پیوستن [[آلبانی]] و [[کرواسی]] به [[ناتو|پیمون آتلانتیک شومالی]] و رد درخاست [[مقدونیه|جوموری مقدونیه]] به‌خاطر مخالفت کشور [[یونان]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080402_si-nato-meeting.shtml دو کشور دیگر اروپایی به عضویت ناتو درمی آیند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۴ آوریل - حبس سره‌گی '''نجم‌الدین اربکان'''، اولین نخست وزیر اسلامگرای [[تورکیه]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080404_mf_erbakan.shtml حبس خانگی اولین نخست وزیر اسلامگرای ترکیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۶ آوریل - انتخابات ریاست جوموری [[مونته‌نگرو]].&lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/english/2008-04/07/content_7930682.htm Montenegrin presidential election closes with high turnout], xinhua News Agency&lt;/ref&gt;
* ۱۰ آوریل - انتخابات مجلس مؤسسان [[نپال]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080410_v-nepal-elections.shtml مردم نپال به پای صندوقهای رای رفتند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۳ آوریل - انتخابات عمومی ایتالیا و پیروزی [[برلوسکونی]] به عنوان نخست وزیر [[ایتالیا]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080414_wmt-an-shr-italy.shtml سیلویو برلوسکونی اعلام پیروزی کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
[[پرونده:Pope_Benedict_XVI_acknowledges_the_cheers_of_the_crowd.jpg|thumb|200px|پاپ بندیکت شانزدهم '''فرودگاه ِنظامی ِاندروز ِمریلند''' دله.]]
* ۱۵ تا ۲۰ آوریل - سفر پاپ بندیکت شانزدهم به [[موتحده ایالات]] و بازدید از شهرون واشنگتن و نیویورک.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080415_wmj-pope-us.shtml سفر پاپ به آمریکا آغاز بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3279869,00.html تأثیرات مثبت سفر پاپ به آمریکا] (''دویچه وله'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ آوریل - درگیری سامونی سربازای [[ایران]] و [[افخانئون|افغانستان]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/04/080420_k-ram-iran-afghan-clash.shtml «درگیری» مرزی سربازان ایران و افغانستان] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۱ آوریل - وام صد میلیاردی بانک مرکزی بریتانیا به بانک‌ئون بریتانیایی با هدف کاهش محدودیت‌ئون بخش اعتبارات بانکی وسّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/04/080421_he-uk-banks.shtml وام صد میلیاردی دولت به بانکهای بریتانیایی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ آوریل - روز جهونی زمین.
* ۲۴ آوریل- موفقیت مائوئیست‌ئون انتخابات [[نپال]] دله و وعده وشون ملغای نظام سلطنتی وسّه این کشور دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080424_he-nepal-election.shtml موفقیت مائوئیست‌ها در انتخابات نپال] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۵ آوریل - انتشار تصاویر محرمانه تاسیسات اتمی سوریه توسط [[سیا|سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080424_wmj-wkf-syria.shtml انتشار تصاویر محرمانه تاسیسات اتمی سوریه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۶ آوریل - درگیری‌ئون خونین ایلام دله پیرامون دور دوم انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112100631/http://radiozamaaneh.com/news/2008/04/post_4732.html «درگیری‌ئون خونین ایلام دله»] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۷ آوریل - ترور ناموفق [[حامد کرزای]] رئیس جومور [[افغانستون]] توسط شبه‌نظامیون [[طالبون]] مراسم سالگرد پیروزی [[مجاهدین افغان]] [[کابل]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/04/080427_s-kabul-ceremoney-blast.shtml حامد کرزی از یک حمله در کابل جان به سلامت برد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112100557/http://radiozamaaneh.com/news/2008/04/post_4738.html ترور نافرجام حامد کرزی] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۸ آوریل - هفتاد کوشته و چارصد زخمی براثر بخاردن دِتا قطار شرق [[چین]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080428_bd-china-train.shtml بیش از هفتاد کشته در برخورد دو قطار در چین ] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ آوریل - [[کوبا]] اجرای حکم اعدام ره رسما متوقف هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080429_he-cuba-reforms.shtml کوبا اجرای حکم اعدام را متوقف کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳۰ آوریل - انتشار گزارش سالانه وزارت امور خارجه آمریکا درباره «وضعیت تروریسم جهون دله» و نامیدن ''ایران'' به عنوان «فعال‌ترین دولت حامی تروریسم» و ''[[القاعده]]'' به عنوان «گت‌ترین تهدید تروریستی» غرب وسّه.&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.org/Article/2008/04/30/o2_state_department_annual.html آمریکا: «ایران همچنان فعالترین دولت حامی تروریسم است»] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120111122632/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4792.html آمریکا، ایران را «فعال‌ترین دولت حامی تروریسم» خواند] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3305265,00.html آمریکا: ایران در صدر کشورهای حامی تروریسم قرار دارد] (''دویچه وله'')&lt;/ref&gt;

=== مه ===
[[پرونده:Nargis 2008-05-01 0440Z.jpg|thumb|چرخند نرگس میونمار دله قریب به ۱۰۰هزار نفر کوشته جا بی‌یشته.]]
* ۱ مه - انتخابات شهردار لندن و اعضای ۱۴۰ شورای شهر [[انگلستان]] دله و [[ایالت ویلز]] و پیروزی [[بوریس جانسون]] به عنوان شهردار جدید [[لندن]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080504_ag-london-mayor.shtml لندن و شهردار جدید آن] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱ مه - افتتاح گت‌ترین آرشیو '''[[هولوکاست]]''' با بیش از ۵۰ میلیون مدرک مربوط به جرایم و قربانیون '''رژیم نازی آلمان''' شهر باد آرولسِن ِ[[آلمان]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112100651/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4791.html افتتاح بزرگ‌ترین آرشیو هولوکاست جهان] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱ مه - دست‌کم ۳۵کوشته و ۷۵زخمی براثر دِ انفجار انتحاری دیاله [[عراق]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080501_v-iraq-suicide-attack.shtml انفجار انتحاری در استان دیاله عراق] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱ تا ۷ مه- هفته جهونی «[[دانشنومه ایرانیکا]]».&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080511220034/http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/01/f2_Encyclopaedia_Iranica.html ۱۲ تا ۱۹ اردیبهشت، هفته جهانی «ایرانیکا»] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۳ مه - فروش قانونی کامپیوترون خانگی [[کوبا]] دله آزاد بیّه، اما دسترسی به [[اینترنت]] هنتا این کشور دله ممنوع هسته.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080503_ba-cuba-personal-computer.shtml فروش کامپیوتر کوبا دله رها بیّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳ مه - روز جهونی آزادی مطبوعات.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112100624/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4794.html «تبریک» روز جهانی آزادی مطبوعات به شیوه موتلفه] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۳ مه - «بکاشته بیّن» بیش از ۱۵۰ [[کوردی|کورد]] عضو [[پ‌ک‌ک]] هوایی حمله ارتش تورکیه به شومال [[عراق]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080503_bd-turkey-kurds.shtml ترکیه۱۵۰ کورد ره بکاشته] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳ مه - اعتراض مردمون [[تبریز]] به تحریف اسم [[فارس دریامونا]] توسط [[امارات]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090109142129/http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/03/F5_persian_gulf_tabriz.html اعتراض گسترده مردم تبریز به تحریف نام خلیج فارس] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۴ مه - [[مایکروسافت]] از بخری‌ین [[یاهو]] بخاطر عدم توافق بر سر قیمت، صرف نظر هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080504_me_yahoo_bid.shtml مایکروسافت از یاهو صرف نظر هاکرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۴ مه - حداقل ۷۸هزار نفر بکاشته و ۵۶هزار مفقودالاثر بر اثر چرخند نرگس [[میونمر|برمه]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080506_shr-burma.shtml گردباد در برمه ویرانی گسترده به جای گذاشت ] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080516_la-burma-toll.shtml کشته شدگان توفان برمه ۷۸هزار نفر اعلام بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۵ مه - [[روسیه]] رسما به [[تحریم‌ئون علیه ایران|تحریم‌ئون شورای امنیت سازمان ملل موتحد علیه ایران]] رضایت هدائه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080512005812/http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/08/f4_Russia_sanction_Iran_president.html روسیه به تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران پیوست] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۷ مه - از سرگیری حکم «اعدام به‌وسیله تزریق مواد کشنده» آمریکا دله، پس از هشت ماه وقفه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080507_wmj-execution-us.shtml سرگیری اعدام با «تزریق مواد کشنده» آمریکا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۷ مه - [[دمیتری مدودف]]، به عنوان رئیس جومور جدید [[روسیه]] طی مراسمی کاخ کرملین دله، قسِم بخارده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080507_an-russia-president.shtml پوتین ریاست جمهوری روسیه را به مدودف سپرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ مه - دادگاه تجدیدنظر [[لندن]] دله، سازمان مجاهدون خلق ره [[تروریست]] نشناسی‌یه و به حذف ''برچسب تروریستی'' از این گروه رای هدائه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080507_mf_mojahedin.shtml دادگاه تجدیدنظر در لندن مجاهدین خلق را تروریست نشناخت] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110703031028/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4848.html دادگاه بریتانیایی: «سازمان مجاهدین خلق، تروریستی نیست»] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۸ مه - وزیر اطلاعات جوموری اسلامی، انفجار اتا از حسینیه‌ئون شهر [[شیراز]] ره به گروه‌ئون سلطنت‌طلب ایرانی نسبت هدائه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080507_mf_shiraz_arrest.shtml انفجار شیراز به سلطنت طلبان نسبت هدا بیّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110626192633/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4861.html سلطنت‌طلب‌ها به طراحی انفجار شیراز متهم شدند] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۸ مه - درگیری‌ئون شدید خیابونی [[بیروت]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110626193328/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4867.html درگیری‌های خیابانی در بیروت] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080507_la-az-lebanon.shtml حزب‌الله در معرض تصمیمی سرنوشت ساز] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۸ مه - '''[[ولادیمیر پوتین]]''' نخست وزیر [[روسیه]] بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080508_mf_putin.shtml پوتین نخست وزیر روسیه شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/News/446797.html موافقت دومای روسیه با نخست وزیری ولادیمیر پوتین] (رادیو فردا)&lt;/ref&gt; 
* ۹ مه - درپی اخلال دولت [[میونمر|برمه]]، [[سازمان ملل موتحد]] کمک‌رسونی به آسیب‌دیده‌ئون «گردباد نرگس» ره متوقف هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_mf_burma_wfp.shtml سازمان ملل کمک رسانی به برمه را متوقف هاکرده] ('' بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ مه - [[حزب‌الله لبنان]] کنترل غرب [[بیروت]] ره در دست بَیته.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_bd-beirut.shtml حزب‌الله لبنان کنترل غرب بیروت را در دست بیته] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ مه - کابینه [[لبنان]] «کودتای خونی» [[حزب‌الله لبنان]] ره محکوم هاکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_si-hezbollah-beirut.shtml کابینه لبنان «کودتای» حزب‌الله را محکوم هاکردنه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ مه - [[شمالی کوره|کره شمالی]] شه اسناد برنامه سلاح‌ئون اتمی ره تسلیم [[موتحده ایالات]] هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_si-korea-nukerecords.shtml کره شمالی اسناد اتمی را تسلیم آمریکا کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:2008 Sichuan earthquake extent.svg|thumb|200px|میزان وسعت زمین‌لرزه ۷٫۸ ریشتری سیچوان.]]
* ۱۱ مه - [[منچستر یونایتد]] قهرمون بریتانیا ِفوتوال ِلیگ برتر بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/05/080511_bd-manu-premiership-champion.shtml منچستریونایتد از مقام قهرمونی دفاع هاکرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ مه - حداقل ۵۱هزار نفر بکاشته و ۳۰هزار مفقودالاثر براثر زمین‌لرزه ۷٫۸ ریشتری سیچوان جنوب غربی [[چین]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080513_s-china-quake-update.shtml عملیات گسترده امداد و نجات زمین لرزه چین] ('' بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080522_shr-china-quake.shtml تلفات زلزله چین از ۵۱ هزار گذشت] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ مه - دست کم ۶۰کشته و بیش از ۱۵۰زخمی براثر هفت رشته انفجار پیاپی تروریستی شهر جی‌پور [[هند]] دله.&lt;ref&gt; [http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080513_s-shr-india-blast.shtml پلیس هند: انفجارهای جیپور تروریستی بود] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۳ مه - ۵۰۰کشته براثر حمله شورشیون به [[خارطوم]] ِ[[سودان]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080513_s-sudan-rebel.shtml حمله شورشیون به خرطوم «پانصد» کشته هدائه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ مه - شصتمین سالگرد تأسیس کشور [[اسرائیل]].&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7389140.stm Israel marks its 60th anniversary], BBC News&lt;/ref&gt;
* ۱۴ مه - تخریب اتا از پایه ستون‌ئون [[آپادانا|کاخ آپادانای شوش]].&lt;ref&gt;[http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=46210 یکی از پایه ستون‌های کاخ آپادانا در شوش تخریب شد] (''خبرگزاری میراث فرهنگی ایران'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ مه - بازداشت شیش تا رهبر [[بهاییت|دین بهائی]] [[ایران]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080515_v-bahie-iran-arrest.shtml «بازداشت شیش تا بهایی رهبر ایران دله»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080705130508/http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/15/o2_bahais_arrested_iran.html بازداشت شش تن از رهبران جامعه بهائیان ایران] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۱۴ تا ۲۵ مه - شصت و یکمین دوره [[جشنواره فیلم کن]]&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080514_an-cannes.shtml جشنواره فیلم کن افتتاح شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و انتخاب فیلم فرانسوی کلاس درس به عنوان برنده طلایی نخل این جشنواره.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080525_wkf-cans-winners.shtml فیلم 'کلاس درس' برنده نخل طلایی جشنواره کن] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۵ مه - دولت [[لبنان]] تدابیر اعلام بَیی علیه گروه شبه‌نظامی [[حزب‌الله لبنان]] ره که به شیش روز نبردون داخلی منجر بیّه ره لغو هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080514_si-hezbollah-nocurbs.shtml تدابیر اعلام شده علیه حزب الله لغو بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۵ مه - دادگاه عالی [[کالیفرنیا]]، ازدواج بین [[همجنسگرائون|لاشیگرون]] ره کالیفرنیا دله قانونی اعلام هاکرده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080518055649/http://news.yahoo.com/s/ap/20080515/ap_on_re_us/gay_marriage California's top court overturns gay marriage ban], Yahoo News via Associated Press&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080520221810/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/16/49924.html دادگاه عالی کالیفرنیا ازدواج همجنسگرائون ره قانونی هاکرده] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۷ مه - انتخابات پارلمانی کویت.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081008000124/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/17/49964.html برگزاری انتخابات پارلمانی کویت برای پایان «بن‌بست سیاسی»] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۷ مه - [[پرسپولیس]] ایران ِفوتوال ِلیگ برتر ِقهرمون بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/05/080517_bd-iranleague-champion.shtml پرسپولیس قهرمون ایران لیگ برتر بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081211012941/http://www.radiofarda.com/Article/2008/05/17/o2_perspolise_football_league.html پرسپولیس قهرمون ایران هفتومی لیگ فوتوال بیه] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۲۱ مه - امضای «توافقنومه دوحه» توسط سیاسی جناح‌ئون ِ[[لوبنان|لبنانی]] تشکیل‌هدائن «دولت ائتلاف ملی» وسّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200805171847/https://www.alarabiya.net/articles/2008/05/21/50171.html رییس ارتش لبنان رییس جمهور می‌شود] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080521_an-az-doha-talks-lebanon.shtml لبنان سوی ثبات یا دکشی‌بیّن به بن‌بست دیگه؟] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۱ مه - سراسری انتخابات [[گرجستون]] &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080521_shr-georgia-elex.shtml گرجستون انتخابات پارلمونی برگزار هاکرد (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۱ مه - بی‌یشتن بهای [[نفت|نفت خام]] به بشکه‌ای ۱۳۰ دلار.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/05/080521_he-oil-price-high.shtml بهای نفت از بشکه‌ای ۱۳۰ دلار گذشت] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ مه - قهرمونی تیم فوتبال [[منچستر یونایتد]] [[لیگ قهرمونای اروپا]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080526114004/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/22/50211.html منچستر یونایتد قهرمان اروپا شد] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/05/080521_championsleague-final.shtml منچستریونایتد قهرمان لیگ قهرمانان اروپا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ مه - فرمون رئیس‌جومور جنوبی آفریخا به ارتش مبنی بر تموم هاکردن به خشونت‌ئون خیابونی علیه مهاجرون سیوپوست.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080521_shr-sa-mbeki.shtml امبکی به ارتش دستور داد به خشونتها پایان دهد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۳ مه - تجمع اعتراض‌آمیز گروهی از مردم [[تهران]] در مقابل سفارت [[امارات|امارات متحده عربی]] [[تهران]] دله با دخالت نیروی انتظامی به تشنج دکشی‌یه بیّه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20101220023818/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_5037.html تجمع در برابر سفارت امارات به خشونت کشیده شد] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۴ مه - [[روسیه]] مقوم نخست '''مسابقه آواز یوروویژن''' ره کسب هاکرده.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7417527.stm Russia scoops Eurovision victory], BBC News&lt;/ref&gt;
* ۲۴ مه - '''ژان پیر بمبا''' موعاون سابق رهبر [[کنگو|جمهوری دمکراتیک کنگو]] به جرم اعمال «جنایت علیه بشریت» و به دستور دادگاه بین‌المللی جنایی لاهه دستگیر بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080525_s-dr-congo-arrest.shtml معاون سابق رهبر جمهوری کنگو دستگیر شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ مه - [[میشل سلیمان]] به عنوان دوازدهمین رئیس جمهور [[لبنان]] قسم بخارده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080525_an-lebanon-sleiman.shtml میشل سلیمان به عنوان رییس جمهور لبنان انتخاب شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080526113824/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/25/50417.html با اکثریت آرای پارلمان لبنان میشل سلیمان رئیس جمهور لبنان شد] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Phoenix landing gear229920.jpg|left|thumb|200px|اتا از اولین تصاویر ارسالی از کاوشگر فینیکس از سیاره [[مریخ]].]]
* ۲۵ مه تا ۸ ژوئن - مسابقات تنیس آزاد فرانسه و قهرمونی [[آنا ایوانوویچ]] رده زنای دله&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/06/080607_bd-frenchopen-ivanovic.shtml ایوانوویچ قهرمان زنان تنیس آزاد فرانسه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و [[رافائل نادال]] رده مردای دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/06/080610_ba-am-nadal.shtml رافائل نادال تنها مزاحم راجر فدرر] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۶ مه - کاوشگر فینیکس با موفقیت ساعت ۲۳:۳۸ جهونی منطقه‌ای قطب شمال ِسیاره [[مریخ]] دله فرو بموئه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080525_wkf-mars-landing.shtml فرود موفقیت آمیز کاوشگر آمریکایی بر سیاره مریخ] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2253816620080526 Orbiter captures Phoenix probe's descent to Mars], Reuters&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.yahoo.com/s/ap/phoenix_mars;_ylt=A0WTcW6yBDpIjy0AQRSs0NUE Mars lander completes first day on Red Planet], Yahoo News via Associated Press&lt;/ref&gt;
* ۲۷ مه - آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارشی به شورای حکام و اعضای شورای امنیت سازمان ملل موتحد دله از «نگرانی جدی در مورد برنامه هسته‌ای ایران» خور هدائه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080526_an-iaea-report.shtml «ایران درباره برنامه هسته‌ای خود اطلاعات نمی‌دهد»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/2008/may/27/iran.unitednations UN watchdog accuses Iran of refusing to reveal nuclear aims], The Guardian&lt;/ref&gt;
* ۲۸ مه - مجلس قانون اساسی نپال به اتفاق آرا، به ۲۴۰ سال نظام سلطنتی [[نپال]] دله پایان هدائه و رسما اعلام «جوموری» هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080528_ba-nepal-republic-vote.shtml نپال به براندازی سلطنت رای هدائه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120111105342/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/_240.html پایان ۲۴۰ سال رژیم سلطنتی در نپال] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ مه  - دست کم ۱۶ بکاشته و ۳۰ زخمی انفجار انتحاری اتا مرکز استخدام پلیس شهر [[سنجار]]، نزدیکی شهر [[موصل]] شمال [[عراق]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080529_nh-iraq-bomb.shtml تلفات سنگین حمله انتحاری عراق] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ مه  - [[نیویورک|ایالت نیویورک]]، [[لاشی|ازدواج همجنس‌گرایان]] ره به رسمیت بشناسی‌یه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120111120135/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_5109.html نیویورک، ازدواج افراد همجنس را به رسمیت شناخت] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۳۰ مه  - دستور رسمی دولت [[نپال]] به [[گیانندرا]]، شاء سابق نپال «تخلیه کاخ سلطنتی» وسّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080530_nh-nepal.shtml دستور به شاء سابق نپال تخلیه کاخ سلطنتی وسّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۳۱ مه  - رِقِدبوردن کتیبه [[هخامنشیون|دوران هخامنشی]] [[جزیره خارک]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080531_an-inscription-khark.shtml کتیبه دوران هخامنشی در جزیره خارک تخریب شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111019195232/http://radiozamaaneh.com/special/2008/05/post_563.html تخریب کتیبه هخامنشی در خارک] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۳۱ مه - کپّل هاکردن فضاپیمای دیسکاوری مرکز فضایی کندی جه به [[فضا]] برسنی‌یه بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080531_wmt-discovery-shuttle.shtml شاتل دیسکاوری عازم فضا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
	
=== ژوئن ===
* ۱ ژوئن - [[علی لاریجانی|علی اردشیر لاریجانی]] رئیس هشتمین دوره [[مجلس شورای اسلامی]] بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080604004655/http://www.isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1141737&amp;Lang=P با رای نمایندگان مجلس؛ لاریجانی رئیس دائمی مجلس هشتم شد] (''ایسنا'')&lt;/ref&gt;
* ۲ ژوئن - کشته‌بیّن دست کم هشت نفر [[حمله انتحاری|انفجار انتحاری]] نزدیک سفارت [[دانمارک]] ِ[[پاکستون]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080605023428/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/02/50846.html ده‌ها کشته و زخمی بر اثر انفجار در نزدیک سفارت دانمارک در پاکستان] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;،
* ۳ ژوئن - [[اوباما]] با کسب نماینده‌ئون لازم، امید اصلی مقوم ریاست جوموری آمریکا از سوی حزب دموکرات بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/06/04/us/politics/04elect.html?_r=2&amp;hp&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin Obama Clinches Nomination; First Black Candidate to Lead a Major Party Ticket], The New York Times&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080604_me_obama_clinton.shtml اوباما شه  ره نومزه پیروز حزب دموکرات بخونسه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۵ ژوئن - پیروزی تیم [[هاکی یخ سر|هاکی]] [[دیترویت رد وینگز]] بر [[پیتزبوزگ یپنگوئنز]] و قهرمونی این تیم فصل ۲۰۰۸ [[جام استنلی]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/sportsNews/idUSSP15935620080605 Red Wings fight off Penguins to claim Stanley Cup], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۶ ژوئن - دادگاه قانون اساسی، اصلاحیه پارلمون تورکیه بر قانون اساسی ره لغو هاکرده و بدین ترتیب، حجاب اسلامی دانشگاه‌ئون تورکیه دله بار دیگر ممنوع بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL0583906420080605 Court annuls Turkish headscarf bill, blow to government], Reuters&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080605_mf_turkey_hijab.shtml حجاب بار دیگر دانشگاه ئون ترکیه دله ممنوع بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ ژوئن - [[هیلاری کلینتون]] شه تلاش‌ئون ره احراز سمت اولین رئیس جومور زن آمریکا وسّه پایان هدائه و از [[باراک اوباما]] حمایت هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080607_nh-hillary-quit.shtml هیلاری کلینتون از باراک اوباما حمایت کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/06/07/us/politics/07cnd-campaign.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin Ending Her Bid, Clinton Backs Obama], The New York Times&lt;/ref&gt;
* ۷ ژوئن - تصویب طرحی قانونی [[مجلس شورای ملی مصر]] دله درمورد منع قانونی [[کس بوری‌ین]] به‌جز «شریط استثنایی» گادِر.&lt;ref name=autogenerated2&gt;[https://web.archive.org/web/20080611023034/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/08/51177.html منع قانونی کیجائون ختنه مصر دله] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
[[پرونده:UEFA EURO 2008 New Logo.svg|thumb|194 px|نشان [[جام ملت‌ئون اروپا|یوفا یورو ۲۰۰۸]]]]
* ۷ ژوئن تا ۲۹ ژوئن - بازی‌ئون [[جام ملت‌ئون اروپا|یوفا یورو ۲۰۰۸]] کشورون [[اتریش]] و [[سوئیس]] دله.
* ۸ ژوئن - تصویب قانونی مبنی بر «جرم بشناسی‌ین» [[کس بوری‌ین]] به‌جز «شریط استثنایی» گادِر.&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;
* ۸ ژوئن - وقوع [[زلزله|زلزله‌یی]] به قدرت ۶٫۵ ریشتر، نزدیکی شهر [[پاتراس]] [[منطقه پلوپونز]] [[یونان]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080608_nh-greece-earthquake.shtml زلزله شدید یونان] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ ژوئن - بکاشته‌بیّن ۱۲ نفر پی انفجار دِتا بمب شهر [[الاخضریه]] شرق [[الجزایر]] دله.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304211031/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/09/51226.html انفجارون پی در پی شرق الجزایر ۱۲ کوشته بییشته] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ ژوئن - بساتن سریعترین [[ابررایانه]] جهون توسط شرکت آمریکایی آی‌بی‌ام.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/06/080609_ba-roadrunner.shtml ابرکامپیوتر جدید به سرعت «پتافلاپ» رسید] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۹ ژوئن - کشف و نابودی «گت‌ترین محموله [[مواد مخدر]] جهون» [[افغانستون]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/06/080611_si-afghan-drughaul.shtml کشف گت ترین محموله مواد مخدر] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ ژوئن - دربَوِردِن سرمایه‌ئون [[ایران]]، [[اروپا]] جه.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSDAH02552720080610 Iran withdrawing assets from Europe banks], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۰ ژوئن - بکاشته‌بیّن شیخ [[علی الندا]]، رئیس [[قبیله بوناصر]] [[تکریت]] [[عراق]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080610_nh-saddam-tribe.shtml رئیس قبیله صدام بکاشته بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080614020504/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/10/51295.html رئیس قبیله صدام حسین در یک بمب گذاری کشته شد] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۱ ژوئن - بکاشته‌بیّن ده‌ها نفر سانحه تش‌سوجی هواپیمایی سودان ِفرودگاه بین‌المللی خارطوم ِ[[سودان]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL1051333720080611 Sudan plane death toll is at least 28: official], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۱ ژوئن – ول هاکردن کاخ سلطنتی نارایانهیتی توسط [[گیانندرا]]، آخرین شاء ِ[[نپال]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080611_si-nepal-oustedking.shtml شاء نپال کاخ سلطنتی جه دربورده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSDEL19787820080611 Deposed king quits palace but vows to stay in Nepal], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۲ ژوئن - تعهد بیش از ۲۰ میلیارد دلار کومک به [[افغانستون]]، توسط ۶۸ کشور شرکت کننده نشست پاریس دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/asiaCrisis/idUSPAB004126 Conference raises $20 bln for Afghanistan-France], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۲ ژوئن – '''رای دیوان عالی آمریکا''' مبنی بر لزوم محاکمه زندانیون [[بازداشتگاه گوانتانامو]] دادگاه‌ئون غیرنظامی دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080612_shr-guantanamo.shtml ضربه‌ای دیگر به جنگ بوش با تروریسم] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSWAT00965420080612 Supreme Court rules for Guantanamo prisoners], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۱۶ ژوئن - قهرمونی تیم فوتبال [[باشگاه فوتوال استقلال|استقلال تهران]] جام حذفی باشگاه‌ئون ایران دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/06/080616_ba-hazfi.shtml استقلال برای پنجمین بار قهرمان جام حذفی شد ''(بی‌بی‌سی فارسی)'']&lt;/ref&gt;
* ۱۹ ژوئن - [[بحران غزه (۲۰۰۸-۲۰۰۷)|پس از ماه‌ئون جنگ]]، تش‌دَوِس میون [[اسرائیل]] و [[حماس]] به مدت ۶ ماه [[نوار غزه]] دله شروع بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200924182928/https://www.alarabiya.net/articles/2008/06/19/51761.html العربیه فارسی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080619_mf_truce.shtml بی‌بی‌سی فارسی]
&lt;/ref&gt;
* ۲۹ ژوئن - [[تیم ملی فوتوال اسپانیا]] قهرمون [[جام ملت‌ئون اروپا|یورو ۲۰۰۸]] بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110703015034/http://radiozamaaneh.com/news/2008/06/post_5483.html زمونه رادیو]&lt;/ref&gt;


=== ژوئیه ===
* ۱ ژوئیه - [[فرانسه]] جانشین [[اسلوونی|اسلوانی]] به عنوان رئیس دوره‌ای [[اتحادیه اروپا]] بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3450100,00.html آغاز ریاست فرانسه بر اتحادیه اروپا] (''دویچه وله'')&lt;/ref&gt;
* ۱ ژوئیه - ممنوعیت استفاده [[چربی ترانس]] جه رستوران‌ئون [[نیویورک|ایالت نیویورک]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN0144154920080701 New York City restaurants go trans-fat-free], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۲ ژوئیه - آزادی [[اینگرید بتانکورت]] و سه گروگان آمریکایی سازمان چریکی انقلابی [[فارک]] [[کلمبیا]]، پس از شش سال و نیم اسارت.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080702_si-betancourt-colombia.shtml گروگان فرانسوی پس از شش سال در کلمبیا «نجات یافت»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/burningIssues/idUKN0240478720080702 Colombia rescues Betancourt, ۳ U.S. hostages], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۲ ژوئیه - حمله انتحاری اورشلیم توسط اتا [[عرب]] [[فلسطین|فلسطینی]]، با اتا دستگاه [[بولدوزر]] به دِ [[اتوبوس]] در حال حرکت و قتل حداقل ۳ نفر و ۶۶ نفر زخمی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080702_an-jerusalem-bulldozer.shtml سه کشته در حادثه بولدوزر بیت المقدس] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL0243020020080702 Palestinian kills ۳ in Jerusalem bulldozer attack], Reuters&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/07/02/AR2008070200529.html Palestinian kills ۳ in Jerusalem bulldozer attack], Washington Post&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Venus Williams WTT.jpg|left|thumb|190px|ونوس ویلیامز قهرمون جام تنیس ویمبلدون]]
* ۳ ژوئیه - [[حزب‌الله لبنان]] تعویض اسیرون جنگی با [[اسرائیل]] ره رسما تأئید هاکرده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080702_si-hezbollah-prisoners.shtml مبادله حزب‌الله با اسرائیل] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۴ ژوئیه - آغاز پروازون مستقیم میون [[چین]] و [[تایوان]] پس از ۶۰ سال.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080704_si-china-taiwan.shtml آغاز پروازهای مستقیم میان چین و تایوان] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSPEK33595520080704 Historic China-Taiwan flights take off], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۵ ژوئیه تا ۲۷ ژوئیه - نود و پنجمین [[تور دو فرانس]].
* ۶ ژوئیه - بکاشته بیّن ۱۰ پلیس پاکستونی انفجار انتحاری [[اسلام‌آباد]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080706_ba-pakistan-blast.shtml ده پلیس در انفجار پاکستان کشته شدند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL0657520220080706 At least ۸ dead in blast near Pakistani mosque], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۶ ژوئیه - بانک مرکزی ایران، نرخ تورم ره ۲۰ و هفت دهم درصد اعلام هاکرده.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081012012826/http://www.radiofarda.org/Article/2008/07/05/f5_Iran_inflation_20_percent.html تورم در ایران از مرز ۲۰ درصد گذشت] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۶ ژوئیه - بخشودگی ۷ میلیارد دلار بدهی [[عراق]] توسط [[امارات موتحده عربی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080706_nh-iraq-uae.shtml بخشودگی ۷ میلیارد دلار بدهی عراق توسط امارات] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۳ ژوئن تا ۶ ژوئیه - مسابقات [[قهرمانی ویمبلدون|جام تنیس ویمبلدون]] و قهرمونی [[ونوس ویلیامز]] ''زنای رج'' دله&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/07/080705_an-wimbeldon-12.shtml یادداشت‌های ویمبلدون] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; و [[رافائل نادال]] ''مردای رج'' دله.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL0657221920080707 Nadal steals Federer's crown], Reuters&lt;/ref&gt;
* ۷ تا ۹ ژوئیه - اجلاس سران [[گروه هشت]] [[جزیره هوکایدو]] کشور [[جاپون|ژاپن]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080707_wmj-g8.shtml اقتصاد موضوع اصلی اجلاس جی ۸ است] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۷ ژوئیه - حداقل ۴۰ بکاشته و بیش از ۱۰۰ زخمی بر اثر حمله انتحاری مقابل سفارت [[هند]] [[کابل]] دله.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/07/080707_ram-kabul-bombing.shtml ده‌ها کشته در حمله انتحاری به سفارت هند در کابل] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۱ ژوئیه - شروع عرضه نسخه جدید آی‌فون ِاپل ۲۲ کشور، آی‌فون جدید مجهز به سامانه موقعیت‌یاب جهونی (GPS) هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|
|نشانی = http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/07/080711_ba-iphone-3g.shtml
|عنوان = فروش آی فون جدید آغاز شد
|ناشر = بی‌بی‌سی فارسی
}}&lt;/ref&gt;
* ۱۶ ژوئیه - [[اسرائیل]] و گروه [[حزب‌الله لبنان|حزب الله لبنان]] زندانیون و اجساد قربانیون درگیری بین دِ طرف ره دِ سال پس از جنگ ۳۳ روزه تابستان ۲۰۰۶ مبادله هاکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080716_he-lebanon-israel.shtml ''(بی‌بی‌سی فارسی)'']&lt;/ref&gt;
* ۲۱ ژوئیه - [[رادوان کاراجیچ]] رهبر صرب‌ئون [[بوسنی و هرزگووین|بوسنی]] زمون جنگ داخلی این کشور دهه نود دله، بازداشت بیّه، وه متهم به رهبری عملیات کشتار ۷۵۰۰ مردی و نوجوون ریکای [[ایسلام|مسلمون]] پس از سقوط شهر [[سربرنیتسا]] سال ۱۹۹۵ گادر هسته.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080721_wmj-karadzic.shtml ''(بی‌بی‌سی فارسی)'']&lt;/ref&gt;

=== اوت ===
[[پرونده:Bird's Nest stadium, May 2008.jpg|thumb|آشیانه پرنده، استادیوم اصلی بازی‌ئون المپیک ۲۰۰۸ پکن.]]
* ۱ اوت - دومین و آخرین خورشیدبَییتی سال ۲۰۰۸ میلادی شومال [[کانادا]]، [[روسیه]]، [[مغولستون]] و [[چین]] دله به صورت کلی و سراسر [[اروپا]]، [[آسیا]] و [[شومالی آمریکا]] دله به صورت جزئی رویت بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/08/080731_si-eclipse-friday.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112091326/http://radiozamaaneh.com/naseri/2008/07/post_67.html زمونه رادیو]&lt;/ref&gt;
* ۶ اوت – با اتا کودتای نظامی موریتانی دله گت ِفرماندهون نظامی قدرت ره این کشور دله به دست بَیتنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080810004245/http://www.alarabiya.net/articles/2008/08/06/54380.html ''العربیه فارسی'']&lt;/ref&gt;
* ۷ اوت - با چن روز جنگ سنگین میون نیروئون دولتی [[گورجستون]] و استقلال طلبان [[جنوبی اوستیای]]، [[گورجستون]] اقدام به اعلام [[تش‌دوس]] و سپس تصرف [[تسخینوالی|سخینوالی]] ([[جنوبی اوستیای]] نیشتنگاء) هاکرده، روز ۸ اوت روسیه هم این جنگ دله بموئه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/08/080807_shr-osetia.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۲۰ اوت - روح‌الله نیکپای، تکواندوکار زیر ۵۸ کیلوگرم [[افغانستون]] اولین مدال تاریخ شه کشور ره المپیک دله به دست بی‌یارده.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/08/080820_ba-olympics-afghanistan.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۲۴ اوت - سقوط پرواز شماره ۶۸۹۵ هواپیمایی آسمون نزدیکی [[بیشکک]] ِ[[قرقیزئون]] باعث بکاشته بیّن ۶۸ مسافر از ۹۰ سرنشین وه بیّه.&lt;ref name=AP&gt;{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش=  |سال=|شابک=|نویسنده=Saralayeva, {{چر}}Leila |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه=  |زبان=en |مقاله= [http://ap.google.com/article/ALeqM5i8ZYB2OBDNkh6H6fm6hogTD4HrfAD92P3V2O1 68 die, 22 survive airliner crash in Kyrgyzstan] |ژورنال= |نشریه=آسوشیتد پرس|تاریخ=2008-08-25  |دوره= |شماره= |شاپا=}} Retrieved on 2008-08-25. &lt;/ref&gt;
* ۸ تا ۲۴ اوت - بازی‌ئون المپیک تابستونی ۲۰۰۸ پکن [[چین]] دله.
* ۲۵ تا ۲۸ اوت - [http://en.wikipedia.org/wiki/2008_Democratic_National_Convention گردهمایی ۲۰۰۸ حزب دمکرات آمریکا] و معرفی [[باراک اوباما]] به عنوان نامزد نهائی حزب دموکرات آمریکا مقام ریاست جوموری و [[جو بایدن|جوزف بایدن]] به عنوان نامزد پست معاونت ریاست جوموری کشور وسّه.

=== سپتامبر ===
[[پرونده:Palin speaking at RNC-20080903.jpg|thumb|180 px|سخنرانی [[سارا پیلین]] نومزه معاونت رئیس جومور حزب جوموری خواهون جه]] 
* ۱۴ سپتامبر - یک هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ متعلق به [[روسیه]] بر اثر بخوردن به اتا کوه سلسله جبال اورال دله سقوط هاکرده و همه ۸۸ سرنشین وه که شامل ۲۱ تبعه خارجی و ۶ خدمه هم بینه بکاشته بینه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080915143816/http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/14/56567.html ''العربیه فارسی'']&lt;/ref&gt;
* ۶ تا ۱۷ سپتامبر - بازی‌ئون پارالمپیک تابستونی ۲۰۰۸ پکن [[چین]] دله.

=== اکتبر ===
[[پرونده:BarackObama2005portrait.jpg|thumb|[[باراک اوباما]] رئیس جومور موتحده ایالات بیّه]]

* 5 اکتبر - [[کاکا]] به عنوان بهترین فوتوالیست جهون از سوی [[فیفا]] انتخاب بیّه.
* ۶ اکتبر - وقوع زلزله جمهوری [[قرقیزئون]] دله باعث بکاشته‌بیّن دست کم ۷۰ نفر و زخمی بیّن ده‌ها نفر دیگر بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/10/081006_shr-kyrgyzstan-quake.shtml بی‌بی‌سی] ''ده‌ها کشته و زخمی در پی زلزله در قرقیزستان''&lt;/ref&gt;
* ۱۸ اکتبر - تیم فوتوال نوجوونای ایران، آسیا ِقهرمون بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111111181207/http://radiozamaaneh.org/news/2008/10/post_6715.html نوجوان ایران قهرمان آسیا] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱۹ اکتبر - تیم ملی فوتسال برزیل چارمین بار وسّه جهون ِقهرمون بیّه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081020210030/http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=768244 تیم ملی فوتسال برزیل برای چهارمین بار قهرمان جهان شد] (''خبرگزاری مهر'')&lt;/ref&gt;

=== نوامبر ===
* ۴ نوامبر - با برگوزاری انتخابات سراسری موتحده ایالات آمریکا، [[لیست رییس‌جومورون موتحده ایالات|رئیس جومور این کشور]] ،۱۱ فرماندار، تمومی ۴۳۵ نماینده مجلس و ۳۵ نماینده از صد نماینده مجلس سنا انتخاب بَینه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/11/081104_si-us08-congress.shtml افزایش کرسی‌های دموکرات‌ها در مجلس سنا] ''(بی‌بی‌سی فارسی)''&lt;/ref&gt;
* ۴ نوامبر - [[لیست رییس‌جومورون موتحده ایالات|انتخابات ریاست جوموری آمریکا]] دله [[باراک اوباما]] نومزه حزب دموکرات با بَیتن ۳۶۴ رای کالج انتخاباتی برابر رقیب جوموری‌خائش سناتور [[جان مک‌کین|جان مک کین]] که ۱۶۲ رای کالج ره بَییت‌بی‌یه به عنوان ۴۴امین [[لیست رییس‌جومورون موتحده ایالات|رئیس جومور موتحده ایالات]] انتخاب بیّه، وه اولین رنگین پوستی هسته که به این مقوم برسی‌یه.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7697829.stm بی‌بی‌سی ، ''US election results map'']
&lt;/ref&gt;
* ۱۳ نوامبر - کشورون منطقه [[یورو]] اولین‌بار وسّه زمون تشکیل [[اتحادیه اروپا]] گادِر وارد دوره رکود اقتصادی بینه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/business/2008/11/081114_nh_eurozone_recession.shtml بی‌بی‌سی فارسی] ''منطقه یورو وارد دوره رکود اقتصادی شد''&lt;/ref&gt;
* ۲۶ نوامبر - اتا رشته حملات تروریستی بمبئی دله باعث بکاشته بیّن ۱۹۵ نفر بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی=http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/11/081128_nh_mumbai_scenes.shtml|عنوان=پایان گروگان گیری در یکی از هتل های بمبئی|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی}}&lt;/ref&gt;
=== دسامبر ===
[[پرونده:Flag of Switzerland.svg|thumb|[[سوئیس]] ۱۲ دسامبر ۲۰۰۸ به پیمون شنگن اضافه بیّه.]]
* ۶ دسامبر - قتل اتا نوجوون ۱۵ ساله به دست پلیس [[آتن]]، به درگیری چن روزه میون پلیس و مردم [[یونان]] موجب بیّه.&lt;ref&gt;[http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=75377 همشهری آن لاین[&lt;/ref&gt;
* ۱۲ دسامبر - [[سوئیس|سوییس]] مرکز اروپا دله به پیمون اروپایی [[شینگن]] که در خصوص راه بوردن آزادانه داخل کشورون [[اروپا اتحادیه]] هسته اضافه بیّه.&lt;ref&gt;[http://iscanews.ir/fa/ShowNewsItem.aspx?NewsItemID=265196 سوییس به پیمان اروپایی شینگن پیوست.]&lt;/ref&gt; 
* ۲۳ دسامبر - گروهی از نظامیون [[گینه]] دله پس از بمردن [[لانسانا کونته]]، رئیس جومور، دست به کودتای نظامی بزونه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/12/081225_he_guinea_coup.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۲۷ دسامبر - [[اسرائیل]] اتا سلسله حملات هوایی ره علیه نوار غزه شروع هاکرده، این حملات بیش از ۱۳۰۰ بکاشته و ۵۳۰۰ مجروح جابی‌یشته. بین کوشته‌ئون و زخمیون عده زیادی از وچون و زنان و افراد غیرنظامی بدی‌یه وانّه.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/12/081228_wmj-gaza-university.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;

== بمردهگان ==
=== ژانویه ===
[[پرونده:Heath Ledger.jpg|thumb|120px|[[هیت لجر]]]]

* ۸ ژانویه - ''' موشه لِوی'''، ژنرال اسرائیلی و دوازدهمین فرمونده ستاد کل نیروئون دفاعی اسرائیل.&lt;ref name=HA&gt;[https://web.archive.org/web/20081007054050/http://www.haaretz.com/hasen/spages/942929.html Ex-IDF chief Moshe Levy dies at 72] Haaretz, 10 January 2008&lt;/ref&gt; 
* ۱۱ ژانویه - '''ادموند هیلاری '''، اولین فاتح [[اورست|قله اورست]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080110_si-edmundhillary-dead.shtml ادموند هیلاری، اولین فاتح قله اورست بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ ژانویه - '''احمد عاشورپور'''، خواننده، آهنگساز و ترانه‌سرای ایرانی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111111174956/http://isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1068052&amp;Lang=P احمد عاشورپور بمرده] (''خورگزاری دانشجویون ایران'')&lt;/ref&gt;
* ۱۳ ژانویه - '''سید جعفر شهیدی'''، مورخ ایرانی و استاد [[فارسی|زوون و ادبیات فارسی]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160305052150/http://radiozamaaneh.com/news/2008/01/post_3533.html جعفر شهیدی مورخ و ادیب بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱۷ ژانویه - '''بابی فیشر'''، [[شطرنج|شطرنج‌باز]] [[آمریکا|آمریکایی]] و قهرمون سابق جهون.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080118_v-bobby-fischer-chess-dies.shtml بابی فیشر اسطوره شطرنج جهان بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۲ ژانویه - '''هیت لجر '''، بازیگر [[استرالیا|استرالیایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080122_si-heathledger-dead.shtml جسد هیت لجر هنرپیشه هالیوود در منزلش پیدا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۷ ژانویه - '''ممد سوهارتو'''، رئیس جومور قبلی [[اندونزی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080128_wkf-s-shharto.shtml رئیس جمهور پیشین اندونزی به خاک سپرده شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;

=== فوریه ===
* ۲ فوریه - '''احمد بورقانی'''، فعال سیاسی [[ایرانی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/02/080202_bd-bourghani-death.shtml احمد بورقانی، نماینده سابق مجلس ایران، بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۵ فوریه - '''مهاریشی ماهش یوگی'''، مرشد [[هندی]] آئین قدیمی عرفان.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/02/06/world/asia/06maharishi-1.html?_r=1&amp;scp=1&amp;sq=maharishi&amp;st=nyt&amp;oref=slogin Maharishi Mahesh Yogi, Spiritual Leader, Dies], The New York Times&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080206_shr-yogi-obituary.shtml شرح حال ماهاریشی یوگی، مرشد نامی هند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۶ فوریه - '''نیکول فریدنی'''، عکاس و طبیعت‌نگار [[ایران]]ی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120111105744/http://radiozamaaneh.com/news/2008/02/post_3805.html نیکول فریدنی «عکاس طبیعت» بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۹ فوریه - '''ژازه تباتبایی'''، نقاش، شاعر و مجسمه‌ساز [[ایران]]ی.&lt;ref&gt; [http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/02/080209_m-mz-jazeh-tabatabaei-death.shtml بمرده ژازه تباتبایی؛ «پیکاسوی ایران»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۲ فوریه - '''عماد مغنیه'''، فرمونده [[حزب‌الله لبنان|ستاد عملیات ویژه حزب‌الله لبنان]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080213_an-syria-bomb.shtml استقبال آمریکا، تاسف ایران از مرگ عماد مغنیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080217064218/http://www.iht.com/articles/ap/2008/02/13/africa/ME-GEN-Lebanon-Mughniyeh-Profile.php Slain Hezbollah commander Imad Mughniyeh had long history of attacks], The Herlad Tribune&lt;/ref&gt;
* ۱۵ فوریه - '''امنون نتسر'''، ایران‌شناس، مورخ و استاد ارشد دانشگاه عبری اورشلیم.&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFAFA/isrelIraninans/160208-ManonNetzer پروفسورامنون نتسر استاد ایرانشناس و پژوهشـگر بـزرگ تـاریخ و فـرهنگ یهودیان ایران چشم از جهان فروبست] (''وزارت خارجه اسرائیل'')&lt;/ref&gt;
* ۱۸ فوریه - '''آلن رُب‌گریه'''، نویسنده و فیلم‌ساز [[فرانسه|فرانسوی]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120108160938/http://www.ketabnews.com/detail-6728-fa-1.html آلن روب گری‌یه بمرده] (''خورگزاری کتاب ایران'')&lt;/ref&gt;

=== مارس ===
[[پرونده:Charlton Heston Civil Rights March 1963.jpg|thumb|120px|چارلتون هستون]]
* ۱۲ مارس - '''مریم فیروز'''، فعال سیاسی و از اعضای [[حزب توده]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/03/080313_mf_firouz.shtml مریم فیروز بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110715150943/http://radiozamaaneh.com/news/2008/03/post_4214.html مریم فیروز بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱۸ مارس - '''آنتونی مینگلا'''، کارگردان و فیلم‌نومه‌نویس [[بریتانیا|انگلیسی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/03/080318_an-minghella.shtml آنتونی مینگلا، کارگردان «بیمار انگلیسی» بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۹ مارس - '''ثمین باغچه‌بان'''، شاعر، نویسنده، آهنگساز و مترجم [[ایران]]ی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/03/080317_shr-sz-norouz.shtml ثمین باغچه‌بان بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
* ۱۹ مارس - رآرتور چارلز کلارک'''، نویسنده، مخترع و دانشمند [[بریتانیا|انگلیسی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/03/080318_si-arthur-clarke.shtml آرتور سی کلارک نویسنده علمی تخیلی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ مارس - '''فریدون آدمیت''' نویسنده و تاریخ‌نویس معاصر ایرانی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080515214142/http://www.aftabnews.ir/vdch6wn23mniq.html فریدون آدمیت بمرده]، خورگزاری آفتاب&lt;/ref&gt;
=== آوریل ===

* ۵ آوریل - '''چارلتون هستون'''، بازیگر [[آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/04/080406_nh-heston-dies.shtml چارلتون هستون هنرپیشه مشهور آمریکایی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۳ آوریل - '''جان ویلر'''، [[فیزیک|فیزیک‌دون]] [[آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/science/2008/apr/16/usa John Wheeler, died at age 96], The Guardian&lt;/ref&gt;
[[پرونده:Albert Hofmann Oct 1993.jpg|thumb|120px|[[آلبرت هافمن|آلبرت هوفمن]]]]
* ۱۶ آوریل - '''ادوارد لورنز''' ، [[ریاضی|ریاضی‌دون]] [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]]، هواشناس و نظریه بحران ِپی‌یر.&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/24165010/ Father of chaos theory dies at 90], MSNBC&lt;/ref&gt;
* ۱۷ آوریل - '''امه سزر'''، شاعر فرانسوی‌زوون و فعال سیاسی [[فرانسه|فرانسوی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/04/080419_me_cesaire_death.shtml امه سزر، موج آفرین با مرگ و زندگی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۹ آوریل - '''آلبرت هوفمن'''، [[شیمی]]‌دون [[سوئیس|سوئیسی]] و مخترع [[ال‌اس‌دی]].&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1912485/Albert-Hofmann,-LSD-inventor,-dies.html Albert Hofmann Died], Daily Telegraph&lt;/ref&gt;
=== مه ===
[[پرونده:Sydney Pollack.jpg|thumb|120px|[[سیدنی پولاک]]]]
* ۳ مه - '''اسماعیل داورفر'''، بازیگر سینما، [[تیاتر]] و [[تلویزیون]] ایران.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.net/newstext.php?nn=8702140971 «اسماعیل داورفر» بمرده] (''فارس نیوز'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ مه - '''فرهنگ معیری'''، «ایران ِگریم ِپیــیــِر».&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080510_an-moayeri.shtml گریم ایران بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۱۶ مه - '''کاوه عزیزپور'''، فعال سیاسی [[کوردستون|کورد]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080613202638/http://iranhr.net/spip.php?article361 The Kurdish political activist died at the hospital-allegedly as a result of torture in the prison], Iran Human Rights&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080525_mf_azizpour.shtml بمردن اتا فعال دیگر کورد زندان دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۳ مه - '''فریدون جم'''، رئیس ستاد ارتش شاهنشاهی و دیپلمات ایرانی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080524_mf_am_djam.shtml ارتشبد جم، داماد و همدم تبعید رضاشاء بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ مه - '''لوئیز فیروز'''، اسب‌شناس و کاشف نوعی ایرانی اسبون جه با اسم «اسب‌چه کاسپین».&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/multimedia/story/2008/05/080528_pm-louise-firouz.shtml لوئیز فیروز بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۶ مه - '''سیدنی پولاک'''، کارگردون مشهور [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080527_ps-sydneypollack.shtml سیدنی پولاک بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120112093421/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_5081.html سیدنی پولاک بمردنی روز] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;

=== ژوئن ===
[[پرونده:Shakibai Khosrow.jpg|thumb|120px|[[خسرو شکیبایی]]]]
 [[پرونده:YvesSaintLaurent.jpg|thumb|120px|ایو سن لورن]]
* ۱ ژوئن - '''ایو سن لورن'''، طراح لباس مشهور [[فرانسه|فرانسوی]].&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7430487.stm Fashion king Saint Laurent dies], BBC News&lt;/ref&gt;
* ۲ ژوئن - '''الیزابت اسپرینگز''' بازیگر انگلیسی.&lt;ref name=&quot;Daily Telegraph&quot;&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/2242457/Elizabeth-Spriggs.html Elizabeth Spriggs], ''[[The Daily Telegraph]]'', [[July 3]] [[۲۰۰۸ (میلادی)|2008]]&lt;/ref&gt;
* ۳ ژوئن - '''مل فرر''' بازیگر و کارگردان [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/06/080604_an-mel-ferrer.shtml مل فرر، هنرپیشه کهنه‌کار آمریکایی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۵ ژوئن - [[نادر ابراهیمی]]، داستان‌نویس موعاصر [[ایران]]ی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/06/080605_bd-nader-ebrahimi-death.shtml نادر ابراهیمی، نویسنده ایرانی، بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt; 
=== ژوئیه ===
* ۷ ژوئیه - '''الیزابت اسپرینگز'''، هنرپیشه [[بریتانیا|انگلیسی]].&lt;ref name=&quot;Daily Telegraph&quot;/&gt; 
* ۱۸ ژوئیه - ''' [[خسرو شکیبایی]] '''، بازیگر مطرح [[ایران]]ی سن ۶۴ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080721003932/http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=717605 آشفتگی‌های «حمید هامون» با مرگ شکیبایی پایان گرفت] ''(خبرگزاری مهر)''&lt;/ref&gt;
* ۱۹ ژوئیه - '''آن لمبتون'''، ایران‌شناس و زوون‌شناس برجسته [[بریتانیا|انگلیسی]].&lt;ref&gt;[http://www.radiofarda.com/Article/2008/07/31/o2_lampton_iran.html آن لمبتون، ایران شناس بریتانیایی؛ از سفارت تا پژوهش] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; 
* ۲۸ ژوئیه - '''سوزان تمیم'''، خواننده پاپ [[لوبنان|لبنانی]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080805105055/http://www.alarabiya.net/articles/2008/07/30/53977.html بررسی علت قتل مبهم ات خاننده زن لبنانی دبی دله] (''العربیه فارسی'')&lt;/ref&gt;

=== اوت ===
* ۳ اوت - '''آلکساندر سولژنیتسین'''، نویسنده مشهور [[روسیه|روسی]] و برنده [[نوبل جایزه|نوبل ادبیات جایزه]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/08/080803_wmj-solzhenitsyn.shtml سولژینیتسین نویسنده مشهور روسیه بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۹ اوت - '''محمود درویش'''، شاعر مشهور [[فلسطین|فلسطینی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/08/080809_v-ha-darwish-arab-poet-dies.shtml مرگ صدای محمود درویش را برای همیشه خاموش کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ اوت - '''هوآ گوئوفنگ'''، صدراعظم و رئیس حزب کمونیست چین.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/08/21/world/asia/21hua.html?_r=2&amp;ref=world&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin Hua Guofeng, Transitional Leader of China After Mao, Is Dead at 87], New York Times&lt;/ref&gt;
* ۲۳ اوت - '''توماس هاکل ولر'''، ویروس‌شناس [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]] و برنده [[نوبل جایزه|نوبل پزشکی جایزه]].
* ۲۷ اوت - '''ایبی ناتان'''، فعال صلح [[ایران]]ی -[[اسرائیل|اسرائیلی]].&lt;ref&gt;[http://hamdami.com/MFAFA/NewsAndReports/2870808-EibiNathan.htm اسطوره اسرائیلی تلاش در راه صلح با اعراب، که زاده ایران بود در سن ۸۱ سالگی بمرده] (''وزارت امور خارجه اسرائیل'')&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.is/20120912142637/www.time.com/time/world/article/0,8599,1836834,00.html Israeli Peace Activist Nathan Dies], Time&lt;/ref&gt;

=== سپتامبر ===
[[پرونده:David Foster Wallace headshot 2006.jpg|thumb|120px|دیوید فاستر والاس]]
* ۱۲ سپتامبر - '''دیوید فاستر والاس''' نویسنده [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]] بر اثر شه‌کوشی.&lt;ref&gt;[http://www.latimes.com/news/local/la-me-wallace14-2008sep14,0,7461856.story Writer David Foster Wallace found dead]&lt;/ref&gt;
* ۱۵ سپتامبر - '''ریچارد رایت''' نوازنده کیبورد و اتا از بنیانگذارون گروه راک پینک فلوید.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/news/story/2008/09/080915_pm-pink-floyd-wright.shtml ''بی‌بی‌سی فارسی'']&lt;/ref&gt;
* ۲۶ سپتامبر - '''پل نیومن''' بازیگر [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]] و برنده [[اوسکار|اوسکار جایزه]] سن ۸۳ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7639614.stm BBC NEWS] ''Movie legend Paul Newman dies, 83''
&lt;/ref&gt;

=== اکتبر ===
* ۸ اکتبر - '''اردشیر محصص'''، طراح و کاریکاتوریست ایرانی-آمریکایی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110703075418/http://radiozamaaneh.com/news/2008/10/post_6631.html اردشیر محصص، طراح ایرانی بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۱۰ اکتبر - '''جواد نوربخش''' ملقب به ''نورعلی‌شاء''، پیشوای شاخه ذوالریاستینی سلسله صوفیون نعمت‌اللهی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110703132911/http://radiozamaaneh.com/news/2008/10/post_6636.html جواد نوربخش از پیشوایان صوفیان بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ اکتبر -''' مهرانگیز دولتشائی'''، دیپلمات ایرانی، سه دوره نماینده [[مجلس شورای ملی]] و فعال حقوق زنان.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/10/081021_mg_doulatshahi.shtml تنها سفیر زن ایران بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;
* ۲۰ اکتبر - '''خواهر روحانی امانوئل'''، اتا از شخصیت‌ئون بارز فعالیت‌ئون انسان‌دوستانه و نیکوکاری و از پنج چهرهٔ محبوب فرانسویون.&lt;ref&gt;[http://zamaaneh.com/morenews/2008/10/post_993.html خواهر امانوئل بمرده] (''زمونه رادیو'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ اکتبر - '''طاهره صفارزاده'''، شاعر ایرانی و مترجم.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2008/10/081025_mg_saffarzadeh.shtml طاهره صفارزاده شاعر ایرانی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')&lt;/ref&gt;

=== نوامبر ===
* ۴ نوامبر - '''مایکل کرایتون''' نویسنده، تهیه کننده، کارگردان، فیلم‌نومه‌نویس، پزشک و تهیه کننده تلویزیونی [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]].&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2008/11/081105_si-chriton-dead.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۱۰ نوامبر - '''میریام ماکه‌با'''، اساره موسیقی [[جنوبی آفریخا]] و معروف به ماما آفریخا.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081231082824/http://www.dw-world.de/popups/popup_imagegalleryimage//0,,3903602_gid_3903546_lang_22_page_1,00.html دویچه وله فارسی]&lt;/ref&gt;
* ۱۹ نوامبر - '''جان مایکل هایز'''، نویسنده فیلم پنجره عقبی، بساته آلفرد هیچکاک، سن ۸۹ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8709020215 خبرگزاری فارس]&lt;/ref&gt;
* ۲۳ نوامبر - '''احمد آقالو''' بازیگر [[سینما]] و [[تیاتر]] ایرانی.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2008/11/081123_v_bd_aghalou-death.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;

=== دسامبر ===
[[پرونده:Patriarch Alexey II of Russia.jpg|thumb|120px|[[آلکسی ریدیگر|آلکسی دوم]]]]
* ۵ دسامبر - '''آلکسی دوم''' اسقف اعظم روسیه بین سال‌ئون ۱۹۹۰ تا '''۲۰۰۸'''.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090327201324/http://pe.rian.ru/society/20081205/118703696.html «الکسی دوم» در گذشت. ''(ریانووستی)'']&lt;/ref&gt;
* ۲۲ دسامبر - '''لانسانا کونته''' رییس جوموری [[گینه]] سن ۷۴ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[http://www.bornanews.ir/Nsite/FullStory/?Id=224319 رییس جمهوری گینه بمرده. ''(برنا نیوز)'']&lt;/ref&gt;
* ۲۴ دسامبر - '''ساموئل هانتینگتون'''، نظریه‌پرداز و فیلسوف مشهور آمریکایی.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081231005053/http://www.radiofarda.com/Article/2008/12/28/f2_US_Samuel_Huntington_clash_civilizations.html مبتکر نظریه «برخورد تمدن‌ها» بمرده] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt;
* ۲۵ دسامبر - '''هارولد پینتر'''، نمایشنومه‌نویس بریتانیایی و برنده [[نوبل جایزه|نوبل ادبیات جایزه]] سن ۷۸ سالگی گادِر.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2008/12/081225_la-pinter.shtml بی‌بی‌سی فارسی]&lt;/ref&gt;

== پیوندهای بیرونی ==
* [http://www.accuracyproject.org/2008calendar.html تقویم ۲۰۰۸ میلادی]
{{دهه‌ها و سال‌ها|۱۹|۲۰|۲۱}}
{{درگاه:رویدادهای کنونی/بایگانی صفحهٔ اصلی رویدادهای کنونی}}
== پانویس ==
{{پانویس|۳|جعبه=۳۵۰}}
{{تلمبار-رج|2008}}

[[رج:میلادی سال|۲۰۰۸]]
[[رج:۲۰۰۸]]

{{LinkFA|fa}}</text>
      <sha1>ax93jmq4fhap3kep4seb6t9f3zvua0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مازرون ِ بَبـِر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2235</id>
    <revision>
      <id>327863</id>
      <parentid>327834</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327834|327834]] از [[Special:Contributions/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}
مازرون ِ بَبـِر که ونه علمی نوم '''Panthera tigris virgata''' هسسه مازرون جنگلون دله زندگی کرده ، آخرین باری که وه گـِلستون جنگل دله بدی‌یه بَیّه ۱۳۳۸ خورشیدی سال بی‌یه. مردم وه ره '''سـِرخ شیر''' گاتنه.

[[پرونده:mazerun e baber.jpg|مردم ره کار نِداشته|right|200px|thumb]]
[[پرونده: Babremazandaran.jpg|thumb|200px|راست|اتا از پوستای پیدابیّه دهه چهل شمسی که موزه دارآباد دله وه ره دارنه]]
مازرون بَبـِر ، بنگال بَبـِر جا روشن تر بیه ، ونه رنگ نارنجی مایل به سـِرخ بیه . ونه بدن می بنگال بَبـِر جا بـِلِند تر و سیبری بَبـِر جا کِتا تر بیه . ونه هیکل هم بنگال بَبـِر جا گت تر و سیبری بَبـِر جا خورد تر بیه.

مازرون بَبـِر [[مارال]] ٬ [[وراز]] ٬ [[شوکا]] ٬ [[آغو]] ٬ پرنده ئون ٬ خزنده ئون وحشی [[بامشی]] ره اشکار کرده . اون گدر که وشنا بیه و کمبود غذا داشته [[تلمار]] و [[گومش]] و سایر اهلی حیوونون ره خـِرده . 
 
ونه نسل ، اشکار بی‌رویه و زیست ِموحیط ره نابود هاکردن وسّه از بین بوردنه. وه دلیلم این بیه که مازرونه ببر در نیزارها وه وچیله ره دنیا بیارده و زندگی هاکردنه اوجه.به مرور زمان که نیزار ها و جنگل نزدیک ساحلشونه از بین بشینه این موجود مجبور بویه به سمت جنگل بوره که توجه خرس و پلنگ وه سر مزاحمت ایجاد هاکمینه و وچیله ره خورمینه.بنابراین این ببر انقدر شکار بویه که به مرور زمان نابود بویه.

== منابع ==
{{په‌نویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]
[[رج:مازرون]]</text>
      <sha1>54jrvywqwbnjxhid52vjk5k41rff3qj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پروس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3787</id>
    <revision>
      <id>327890</id>
      <parentid>278972</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4732" sha1="tkcmeoac57ehy3qmidsrqlg873sxc1x" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country
|native_name = ''Preußen''
|conventional_long_name = پروس
|common_name = پروس
|continent   = [[اروپا]]
|region      = اروپای مرکزی، [[آلمان]]
|country     = پروس
|era         = [[اوایل اروپای جدید]] تا [[تاریخ معاصر|معاصر]]
|status      =
|status_text =
|empire      =
|government_type = [[پادشاهی]]، [[دموکراسی]]
|year_start  = ۱۵۲۵
|year_end    = ۱۹۴۷
|date_pre    =
|event_start = [[دوک نشین پروس]]
|date_start  = ۱۰ آوریل
|event_end   = [[شورای کنترل مقفین|انحلال]] (''[[دو ژور]]'')
|date_end    = ۲۵ فوریه
|event1      = [[براندنبورگ-پروس|اتحاد با براندنبورگ]]
|date_event1 = ۲۷ اوت ۱۶۱۸
|event2      = [[پروس پادشاهی]]
|date_event2 = ۱۸ ژانویه ۱۷۰۱
|event3      = [[ایالت آزاد پروس]]
|date_event3 = ۹ نوامبر ۱۹۱۸
|event4      = [[کودتا]] (''[[دو فاکتو]]'')
|date_event4 = ۳۰ ژانویه ۱۹۳۴
|event_post  =
|date_post   =
&lt;!---Don't use flag navigation for this entry: it is too complicated. This is better covered by the individual Prussian entries---&gt;
|today       = [[آلمان]], [[لهستون]],{{سخ}}[[کالینینگراد|روسیه]], [[کلایپدا|لیتوانی]],{{سخ}}[[دانمارک]], [[اوپان-ملمودی|بلژیک]],{{سخ}}[[چک]], [[سوئیس]]
|image_flag   = Flag of Prussia (1892-1918).svg
|flag         =
|flag_type    = پرچم &lt;small&gt;(۱۸۹۲-۱۹۱۸)&lt;/small&gt;
|image_coat   = Wappen Deutsches Reich - Königreich Preussen (Grosses).png
|symbol       =
|symbol_type  = نشون &lt;small&gt;(۱۷۰۱-۱۹۱۸)&lt;/small&gt;
|image_map    = Map-DR-Prussia.svg
|image_map_caption = پروس سامون [[آلمان امپراتوری]] دله
|capital      = [[کونیگزبرگ]], بعداً [[برلین]]
|national_motto   = ''Suum cuique''{{spaces|2}}&lt;small&gt;([[زبان لاتین]])&lt;/small&gt;{{سخ}}''هر کس به راه خود'' (در ضرب‌المثل‌های فارسی ''عیسی به دین خود، موسی به دین خود'')
|national_anthem  =
|common_languages = [[آلمانی]] (رسمی)
|religion     = [[پروتستان]] و [[کاتولیک]]
|currency     =
|title_leader = [[دوک پروس|دوک]]{{smallsup|1}}
|leader1      = [[آلبرت اول، دوک پروس|آلبرت یکم]] (اولین)
|year_leader1 = ۱۵۲۵-۱۵۶۸
|leader2      = [[فردریک اول پروس|فردریک سوم]] (آخرین)
|year_leader2 = ۱۶۸۸-۱۷۰۱
|title_representative = [[پادشاه پروس|پادشاه]]{{smallsup|1}}
|representative1      = [[فردریک اول پروس|فردریک یکم]] (اولین)
|year_representative1 = ۱۷۰۱-۱۷۱۳
|representative2      = [[ویلهلم دوم]] (آخرین)
|year_representative2 = ۱۸۸۸-۱۹۱۸
|title_deputy = [[نخست وزیر پروس|نخست وزیر]]{{smallsup|۱ ، ۲}}
|deputy1      = [[پاول هیرش (سیاستمدار)|پاول هیرش]] (اولین)
|year_deputy1 = ۱۹۱۸-۱۹۲۰
|deputy2      = [[هرمان گورینگ]] (آخرین)
|year_deputy2 = ۱۹۳۳-۱۹۴۵
|legislature  = &lt;!--- Name of legislature ----&gt;
|house1       = &lt;!--- Name of first chamber ----&gt;
|type_house1  = &lt;!--- Default: &quot;Upper house&quot;----&gt;
|house2       = &lt;!--- Name of second chamber ---&gt;
|type_house2  = &lt;!--- Default: &quot;Lower house&quot;----&gt;
|&lt;!----Area and population of a given year----&gt;
|stat_year1 = ۱۹۳۹
|stat_area1 = 297007
|stat_pop1  = 41915040
|stat_year2 =
|stat_area2 =
|stat_pop2  =
|footnotes  = &lt;sup&gt;۱&lt;/sup&gt; The heads of state listed here are the first and last to hold each title over time. For more information, see individual Prussian state articles (links in above History section).{{سخ}}&lt;sup&gt;۲&lt;/sup&gt; The position of ''Ministerpräsident'' was introduced in 1792 when Prussia was a Kingdom; the prime ministers shown here are the heads of the Prussian republic.
}}
'''پروس''' (آلمانی جه: ''Preußen'')، (پروسی جه: ''Prūsija'') اتا کچیک ایمپراتوری نوم بی‌یه که ۵۰۰ تا ۱۰۰ سال پیش [[اروپا]] میون دیّه. اینتا ایمپراتوری فرمونروا [[آلمان]] شرق‌ور بیه. اینتا کشور بعدن دیگه آلمان ایالتون جا أتا بیی‌یه آلمان کشور ره بساته. ونه نیشتنگاء [[برلین]] بی‌یه.

== منابع ==
{{پانویس}}

[[رج:پروس| ]]
[[رج:آلمان تاریخ]]
[[رج:لهستون تاریخ]]
[[رج:اتریش تاریخ]]
[[رج:دانمارک تاریخ]]
[[رج:اروپا رقد بورده کنفدراسیون‌ها]]</text>
      <sha1>tkcmeoac57ehy3qmidsrqlg873sxc1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چنگ چو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4050</id>
    <revision>
      <id>327898</id>
      <parentid>25059</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270" sha1="a0ocadnzdto0wqmmnxzyomvfeu7g7a7" xml:space="preserve">''' چنگ چو''' أتا شهر نوم هسه [[چین]] دله دره.
==جوغرافی==
اینتا شهر چین شرق دله دره .اینتا شهر هوانگهو رو کش دره.
==تاریخ==

==فرهنگ==

{{چین شهرون}}
[[رج:چین شهرون]]</text>
      <sha1>a0ocadnzdto0wqmmnxzyomvfeu7g7a7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دماوند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4316</id>
    <revision>
      <id>327859</id>
      <parentid>327838</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327838|327838]] از [[Special:Contributions/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37979" sha1="47sht3by7i7idrk5hj6gnqonmwk60y5" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دٚماٚٓوند،''' ۵۶۷۱آلشی/متری اتا کوه هیسهته که [[مازرون|مازندران]] دله دره که به عنوان ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیا گت‌ترین خاموش تشفشونی قله بشناسی‌یه وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه قسمت مرکزی رشته‌کوئ البرز مازرون جنوب دله و بخش لاریجان شهرستون آمل کینار قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; هوای صاف و آفتابی دله از تهرون، ورامین و قم و همینتی کرانه‌ئون مازرون دریا وانه وه ره ره بدی‌یـِن..&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; نزدیکترین شهر به این کوه رینه هسته. کوئ دماوند تاریخ 1میرمای 1519 تبری دله به عنوان ابلین اثر طبيعی ایران فهرست آثار میلی ایران دله ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند اساطیر ایران دله هم مطرح هسته و شوهرتش ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک (پادشائی ستمگر و ایژدیهافش) ونه دله بند دکشی‌‍یه بیّه&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt; آثار ادبی ایرانیان دله هم فراوون به این اسطوره و به طور کلی‌ته کوئ دماوند اشاره بیّه&lt;ref&gt;برای نمونه شاهنامهٔ فردوسی ،گرشاسپ‌ نامهٔ اسدی طوسی و اشعار ناصرخسرو دله به این موضوع اشاره بیّه. قصیده‌ئون دماوندیهٔ ‌ملک‌الشعرای بهار هم مئروف هسته&lt;/ref&gt; دماوند چشمه‌ئون گرم‌او لاریجان، اسک و وانه هسته.&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتفاع===
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ منابع دیگه، از جومله پایگاه میلی داده‌ئون علوم زمین ایران و وب‌گائ رصدخنهٔ زمین ناسا، ارتیفاع ۵٬۶۷۰ میتر &lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ میتر &lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; ره برای قولهٔ این کوه حدس بزونه. دایرةالمعارف پارسی فهرستی شش موردی از ارتیفاع‌ئونی که برای این قله بمونه ره گانه که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ میتر رسنه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt;
طبق موحاسبه و تحقیق زمین‌شناسون آلمانی (ر. ک. به همین مقاله بخش آلمانی دله) &quot;ارتفاع خالص&quot; کوه دماوند یعنی از پایه تا قولّه  با ۴۷۰۰متر، [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند به موازات  [[کلیمانجارو]] اتا از بلن‌ترین &quot;کوه‌ئون منفرد&quot; جهون محسوب وانه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>47sht3by7i7idrk5hj6gnqonmwk60y5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327860</id>
      <parentid>327859</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327837|327837]] از [[Special:Contributions/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37973" sha1="polu629eh5elnfm8b6is8xsfr4rd4ai" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دٚماٚٓوند،''' ۵۶۷۱آلشی/متری اتا کوه هیسهته که [[مازرون|مازندران]] دله دره که به عنوان ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیا گت‌ترین خاموش تشفشونی قله بشناسی‌یه وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه قسمت مرکزی رشته‌کوئ البرز مازرون جنوب دله و بخش لاریجان شهرستون آمل کینار قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; هوای صاف و آفتابی دله از تهرون، ورامین و قم و همینتی کرانه‌ئون مازرون دریا وانه وه ره ره بدی‌یـِن..&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; نزدیکترین شهر به این کوه رینه هسته. کوئ دماوند تاریخ 1میرمای 1519 تبری دله به عنوان ابلین اثر طبيعی ایران فهرست آثار میلی ایران دله ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند اساطیر ایران دله هم مطرح هسته و شوهرتش ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک (پادشائی ستمگر و ایژدیهافش) ونه دله بند دکشی‌‍یه بیّه&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt; آثار ادبی فارسی دله هم فراوون به این اسطوره و به طور کلی‌ته کوئ دماوند اشاره بیّه&lt;ref&gt;برای نمونه شاهنامهٔ فردوسی ،گرشاسپ‌ نامهٔ اسدی طوسی و اشعار ناصرخسرو دله به این موضوع اشاره بیّه. قصیده‌ئون دماوندیهٔ ‌ملک‌الشعرای بهار هم مئروف هسته&lt;/ref&gt; دماوند چشمه‌ئون گرم‌او لاریجان، اسک و وانه هسته.&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتفاع===
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ منابع دیگه، از جومله پایگاه میلی داده‌ئون علوم زمین ایران و وب‌گائ رصدخنهٔ زمین ناسا، ارتیفاع ۵٬۶۷۰ میتر &lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ میتر &lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; ره برای قولهٔ این کوه حدس بزونه. دایرةالمعارف پارسی فهرستی شش موردی از ارتیفاع‌ئونی که برای این قله بمونه ره گانه که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ میتر رسنه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt;
طبق موحاسبه و تحقیق زمین‌شناسون آلمانی (ر. ک. به همین مقاله بخش آلمانی دله) &quot;ارتفاع خالص&quot; کوه دماوند یعنی از پایه تا قولّه  با ۴۷۰۰متر، [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند به موازات  [[کلیمانجارو]] اتا از بلن‌ترین &quot;کوه‌ئون منفرد&quot; جهون محسوب وانه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>polu629eh5elnfm8b6is8xsfr4rd4ai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327861</id>
      <parentid>327860</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327833|327833]] از [[Special:Contributions/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37973" sha1="d212gkky4timryh1173i0nhtyxw6leg" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دٚماٚٓوند،''' ۵۶۷۱الشی/متری اتا کوه هیسهته که [[مازرون|مازندران]] دله دره که به عنوان ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیا گت‌ترین خاموش تشفشونی قله بشناسی‌یه وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه قسمت مرکزی رشته‌کوئ البرز مازرون جنوب دله و بخش لاریجان شهرستون آمل کینار قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; هوای صاف و آفتابی دله از تهرون، ورامین و قم و همینتی کرانه‌ئون مازرون دریا وانه وه ره ره بدی‌یـِن..&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; نزدیکترین شهر به این کوه رینه هسته. کوئ دماوند تاریخ 1میرمای 1519 تبری دله به عنوان ابلین اثر طبيعی ایران فهرست آثار میلی ایران دله ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند اساطیر ایران دله هم مطرح هسته و شوهرتش ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک (پادشائی ستمگر و ایژدیهافش) ونه دله بند دکشی‌‍یه بیّه&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt; آثار ادبی فارسی دله هم فراوون به این اسطوره و به طور کلی‌ته کوئ دماوند اشاره بیّه&lt;ref&gt;برای نمونه شاهنامهٔ فردوسی ،گرشاسپ‌ نامهٔ اسدی طوسی و اشعار ناصرخسرو دله به این موضوع اشاره بیّه. قصیده‌ئون دماوندیهٔ ‌ملک‌الشعرای بهار هم مئروف هسته&lt;/ref&gt; دماوند چشمه‌ئون گرم‌او لاریجان، اسک و وانه هسته.&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتفاع===
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ منابع دیگه، از جومله پایگاه میلی داده‌ئون علوم زمین ایران و وب‌گائ رصدخنهٔ زمین ناسا، ارتیفاع ۵٬۶۷۰ میتر &lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ میتر &lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; ره برای قولهٔ این کوه حدس بزونه. دایرةالمعارف پارسی فهرستی شش موردی از ارتیفاع‌ئونی که برای این قله بمونه ره گانه که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ میتر رسنه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt;
طبق موحاسبه و تحقیق زمین‌شناسون آلمانی (ر. ک. به همین مقاله بخش آلمانی دله) &quot;ارتفاع خالص&quot; کوه دماوند یعنی از پایه تا قولّه  با ۴۷۰۰متر، [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند به موازات  [[کلیمانجارو]] اتا از بلن‌ترین &quot;کوه‌ئون منفرد&quot; جهون محسوب وانه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>d212gkky4timryh1173i0nhtyxw6leg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327862</id>
      <parentid>327861</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327831|327831]] از [[Special:Contributions/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36961" sha1="s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59" xml:space="preserve">[[پرونده:Damavand in winter.jpg|400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک]]
'''دِماوَند''' اتا کوه هسته که [[مازرون]] دله دره که ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین [[تش فشون|تشفشون]] و آسیایِ گت‌ترین بٮستا تشفشونی [[چکل]] بشناسی وانه.&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt; این کوه [[البرز|البرز رشته‌کوه]] میونه کته و مازرون جنوب دله و [[لاریجان بخش]]، [[آمل شهرستان|آمل شهرستون]] درون قرار دانّه.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره،&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt; صاف و آفتابی هوا  دله تهرون، ورامین و قم و همینتی مازرون دریای سواحل جه، وه ره بنشنه بدی‌یـِن.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۵&lt;/ref&gt; [[رینه]]، این کوه ره نزدیکترین شهر هسته. دماوند ۱ میرمای ۱۵۱۹ تبری به عنوان ایران ِاولین طبيعی اثر ثبت بیّه. &lt;ref&gt; http://www.radiofarda.com/Article/2008/0721/f4_Damavand_mountain_national_heritage.html ثبت میلّی دماوند؛ راهی به سوی جهونی بیّن] (''رادیو فردا'')&lt;/ref&gt; دماوند، ایران اساطیر دله هم مطرح هسته و ونه شوهرت ویشته از هرچی به خاطر اینه که [[ضحاک]] ره اونجه بند هکشینه.&lt;ref&gt;شاهنامهٔ فردوسی دله&lt;/ref&gt;  

== جوغرافی==
[[پرونده:MazandaranDamavand.PNG|thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [[مازرون]].]]
===ارتٮفاع===
منابع دماوند قایده ره هرکمین ات‌چی باتنه. درگاه ملی آمار رسماً ونه چکل بلندی ره ۵٬۶۱۰ مٮتر ثبت هاکرده.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی = http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگاه ملی آمار|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- که با عدد به دست بیمو از طریق نقشه‌برداری ماهواره‌ئی موطابقت دانّه--&gt;؛ علوم زمینِ پایگاه و [[ناسا]]یِ رصدخنه ونه إرتٮفاع ره ۵٬۶۷۰ مٮتر&lt;ref name=&quot;ngdir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nasa&quot;/&gt; و ۵٬۶۷۱ مٮتر  باتنه&lt;ref name=&quot;mountainzone&quot;/&gt;. اتا آلمانی زمین‌شناس گنه دماوند «خالص ارتٮفاع» یعنی پایه جه تا چکل، ۴۷۰۰ مٮتر وونه و [[اورست]] جه ویشتر هسته. دماوند و [[کلیمانجارو]] دنیایِ گت‌ترین تک-تینار چکل هستنه. &lt;ref&gt;ر. ک. [http://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=401 World peaks]&lt;/ref&gt;

=== فاصله از شهرهای نزدیک ===
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.&lt;ref&gt;مسعود نصرتی،۱۵&lt;/ref&gt;
===کوهستون===
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090429170946/http://www.koohayealborz.blogfa.com/ کوه‌ئون البرز]&lt;/ref&gt;
{{البرز مرکزی}}
===عکسای ماهواره‌ئی===
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی &quot;ناسا&quot; دماوند ِجه:
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== ئو و هوا ==
===دما===
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
===وا===
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
===وارش===
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
===فشار هوا===
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
== تشفشون ==
[[پرونده:Damavand Fumarole.JPG|انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند]]
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق&lt;ref&gt;{{انگلیسی|stratovolcano}}&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;هسته &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html |عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون &quot;هولوسین&quot; تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته. &lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به &quot;تصعید&quot; گازای گوگردی هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نش.نی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|ع.نوان=یک مسؤول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق هسته|ناشر=[[ایرنا]]|تاریخ بازدید = ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}&lt;/ref&gt; آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.&lt;ref
name=&quot;ngdir&quot;&gt;{{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌ای علوم زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷} &lt;/ref&gt;
دماوند اتا[[بخاته تشفشون]]‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070523225924/http://www.hamshahri.net/News/?id=20843 گوزارش موطالعه تشفشون دماوند]&lt;/ref&gt; برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، [[دی]] و [[بخار]]ایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081222145309/http://www.gsi.ir/Science/Lang_fa/Page_01-01-36-01/content.html سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی ایران]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090727234823/http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/Article.aspx?AID=4456 روزنامه آفرینش&lt;/ref&gt; که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏&lt;ref name=&quot;etemad&quot;&gt;شیرآقایی، روزنامه اعتماد&lt;/ref&gt; همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه&lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;

== ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون ==
ایسم ''دماوند'' به 2شیکل مشهوره ''دماوند'' و ''دنباوند'' .&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt;{{رچ}}&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه.&lt;ref&gt;برای نمونه در ''[[ویس و رامین]]'' {{ب|تو گفتی بود دشت نهاوند|ز بس جنگ‌آوران کوه دماوند}}(فخرالدین اسعد گرگانی ۶۲) و «درم با بند و ویس از بند رفتست / مگر امشب به دنباوند رفتست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴)&lt;/ref&gt; صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه '''دباوند''' هسته.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت &quot;بیکنی&quot; و &quot;جبل لاجورد&quot; هم ثبت هکردنه.&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt; «نوم دماوند [[تورات]] دله بموئه و صورت کهن &quot;آشوری&quot; وه «''بیکن''» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt; در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند [[فرهنگ معین]] دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»&lt;ref&gt;معین ۵۳۶&lt;/ref&gt; &lt;!--در منابع مختلف همین نظر کم‌وبیش نقل شده‌است در
[[لغت‌نامه دهخدا]] علاوه بر آن به نقل از فهرست ''ابن ندیم'' بیموئه:«کوئی هسته مشهور و درون اتا دِتا منزل فاصله از [[ری]] و شرق ری و اصل در آن دنیاآوند هسته، یعنی ظرف دنیا، چه پارسی دله ‎آوند به معنی ظرف هسته»&lt;ref&gt;دهخدا ۲۲۱&lt;/ref&gt;--&gt; [[کسروی]] درباره‌ٔ نوم‌گوذاری ''دماوند'' یا ''دنباوند'' نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.&lt;ref&gt;وه این نظر ره ۱۳۰۴ مقاله‌ئی به ایسم «نهاوند-دماوند» دله که ''آینده'' دله مونتشر بیّه ابراز داشته.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۵&lt;/ref&gt; و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه»&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt; وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.&lt;ref&gt;کسروی ۲۶۷&lt;/ref&gt;
== اسطوره ==
[[پرونده:Baysonghori Shahnameh 6 The tyrant Zahhak is nailed to the walls of a cave in Mount Damavand.jpg|thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [[فریدون]] شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر [[ایران]] دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله&lt;ref&gt;این مطلب خله جائون بنویشته هسته&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون&lt;ref&gt; به بیون دقیق‌ته نزدیک به آخر هزارهٔ ''هوشیدرماه''&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست ''گرشاسپ'' کشته شودبکاشته بونه.&lt;ref&gt;''بندهش'' ۱۴۲&lt;/ref&gt; هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; ''تاریخ بلعمی'' دله جای گت بیّن [[کیومرث]] دماوند بئوته بیّه &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۶&lt;/ref&gt; و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از ''مغان'' گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده.&lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۷۷&lt;/ref&gt; به بئوته تاریخ بلعمی [[جمشید]] به [[تبرستون]] به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۸۹&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری ''کاوه آهنگر'' با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.&lt;ref&gt;طبری [بلمعی] ۹۹-۱۰۰: این روایت خلاف اون شاهنامه‌هسته که جای نبرد بیت‌المقدس بی‌یه.&lt;/ref&gt;دماوند بار دیگه درگاه پادشائی [[منوچهر]] مطرح وانه؛ [[آرش کمانگیر]] ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه. &lt;ref&gt;طبری [بلعمی] ۲۴۱–۲۴۲&lt;/ref&gt; بعدأ با پا بیتن اساطیر ''سامی'' ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»&lt;ref&gt;محمدجعفر یاحقی، ۱۹۶&lt;/ref&gt;

== ادبیات ==
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. [[فردوسی]] [[شاهنومه]] دله اینتی داستون ره تعریف کانده:&lt;ref&gt;شاهنامه &gt; فصل ۵ ضحاک &gt; بخش ۹ به بند کشیده‌شدن ضحاک
به دست فریدون&lt;/ref&gt;
{{شعر}}
{{ب|برآن گونه ضحاک را بسته سخت|سوی شیرخوان برد بیدار بخت}}
{{ب|همی راند او را به کوه اندرون|همی خواست کارد سرش را نگون}}
{{ب|بیامد هم آنگه خجسته سروش|به خوبی یکی راز گفتش به گوش}}
{{ب|که این بسته را تا '''دماوند کوه'''|بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه}}
{{پایان شعر}}
[[اسدی طوسی]] ''گرشاسپ‌نومه'' دله که به پیروی از ''شاهنومه'' بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده.&lt;ref&gt;«فریدون فرخ به گرز نبرد /ز ضحاک تازی برآورد گرد/ ببردش به کوه دماوند بست به جایش به تخت شهی برنشست» (اسدی طوسی، ۳۶۶)&lt;/ref&gt; اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از [[ناصرخسرو]]&lt;ref&gt;«ز بیدادی سمر گشته ست ضحاک /که گویند او به بند است در دماوند» (به نقل از علی‌اکبر دهخدا، ۲۲۱)&lt;/ref&gt; منظومهٔ ''[[ویس و رامین]]'' &lt;ref&gt;«درم با بند و ویس از بند رفتست/مگر امشب به دنباوند رفتست/چرا رفتست کاو خود نامدارست چو ضحاکش هزاران پیشکارست» (فخرالدین اسعد گرگانی ۲۱۴–۲۱۵) &lt;/ref&gt; از [[فخرالدین اسعد گرگانی]] و قصیده‌ای از [[خاقانی]] &lt;ref&gt;«اوست فریدون ظفر بلکه دماوند حلم / عالم ضحاک فعل بستهٔ چاهش سزد» (ترکیبات خاقانی در مدح رکن‌الدین ارسلان شاه بن طغرل)&lt;/ref&gt; تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه.&lt;ref&gt;«دلی باید مه از کوه دماوند / که بشکیبد ز دیدار خداوند» (فخرالدین اسعد گرگانی ۳۴۳)&lt;/ref&gt; قصیده ''دماوندیه'' اثر ''ملک الشعرای بهار'' اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:
{{شعر}}
{{ب|ای کوه سپیدسر، درخشان شو|مانند وزو، شراره افشان شو}}
{{پایان شعر}}
قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:
{{شعر}}
{{ب|ای [[دیو]] سپید پای در بند|ای گنبد گیتی ای دماوند}}
{{ب|از پای به سر یکی کُلَه‌خود|ز آهن به میان یکی کمربند}}
{{ب|تا چشم بشر نبیندت روی|بنهفته به ابر چهر دلبند}}
{{پایان شعر}}
== دماوند ِتاریخ ==
[[پرونده:Estakhri.jpg|250px|بندانگشتی|[[اصطخری]] نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[[پرونده:House of pahlavi.gif|left|200px|thumb|زمون [[پهلوی]] ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
[[آشور]]یون این کوه ره '''معدن''' '''لاجورد''' گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد [[بدخشان]] جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود [[ماد دولت]] اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. [[سارگون دیّم]] توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون '''اسرحدون''' هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد ِتاریخ، چاپ هفتم، انتشارات علمی فرنگی، صفحه ۲۴۳&lt;/ref&gt;اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش [[کویر لوت]] ره آخر دونیا دونسته.&lt;ref&gt;پیرنیا (جلد سیّم) ۱۸۰۹&lt;/ref&gt; [[دیاکونوف]] سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه.&lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف، ماد تاریخ، صفحه ۳۷۱&lt;/ref&gt; دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه.&lt;ref&gt;ماکسیم سیرو، ۳۷&lt;/ref&gt; سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  '''المهدی خلیفه عباسی''' رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه.&lt;ref&gt;محمد محمدی، ۵۱&lt;/ref&gt; مس‌مغان (به عربی ''کبیرالمجوس'') لقب بزرگون [[کارنوندیون]] بی‌یه. &lt;ref&gt;ا.م.دیاکونوف،ماد تاریخ،صفحه ۳۴۷&lt;/ref&gt; غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه. &lt;ref&gt;مرتضی راوندی، تاریخ ایجتیمائی ایران، جلد دیّم، چاپ سیّم، صفحه ۳۰۹، بخش ''ایسلام بیاردن غازان خان''&lt;/ref&gt; «در حدودالعالم آمده که ''ویمه'' و ''شلنبه'' دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه [[آهن]] دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)»&lt;ref&gt;مازرونی شهید ۳۳۰&lt;/ref&gt; دوران سلطنت [[پهلوی]] شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.&lt;ref&gt; [http://4dw.net/royalark/Persia/Orders/pahlavi.htm نشون‌ئون خاندان سلطنتی پهلوی] '(وب‌گاه اطلاعاتی نشون ئون)'' &lt;/ref&gt;

== ادعای ثبت در میراث جهونی ==
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8701110051 خَوِرگوزاری فارس، ۱۱ فرودین ۱۳۸۷]؛ [https://web.archive.org/web/20080401053036/http://www.tabnak.ir./pages/?cid=8294 تابناک، ۱۱ فرودين ۱۳۸۷، كد خبر: ۸۲۹۴.]&lt;/ref&gt; اما فریبرز دولت آبادی، موعاون '''سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری''' توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»&lt;ref&gt;خَوِرگوزاری میراث فرنگی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۷ [http://www.chn.ir/news/?section=2&amp;id=45418 متن خبر]&lt;/ref&gt;
== کوهنوردی ==
[[پرونده:Damavand Volcanic Crater.JPG|انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون]]
[[پرونده:Damavand Southern Shelter.JPG|thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله]]
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه.&lt;ref&gt;ناصرخسرو، ''سفرنومه'' ۴&lt;/ref&gt; صاحب ''آثار البلاد و اخبار العباد'' با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927074512/http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=17&amp;SW=%CF%E3%C7%E6%E4%CF#SR1 قزوینی ''آثار البلاد و اخبار العباد''] (بخش ۱۷ از ۳۱ در نسخهٔ برخط)
بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷&lt;/ref&gt; ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط [[تیلر تامسن]] صورت بیته.&lt;ref name=&quot;mosahab&quot;/&gt; همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ [[ذرع]] تعیین هکردنه. &lt;ref name=&quot;etemad&quot; /&gt;
=== مسیرای اصلی صعود ===
[[پرونده:Demavand1.jpg|thumb|300px|دماوند اتا شو دله]]

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ [[سیمرغ]] اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. [[پلور]]، [[رینه]]، [[گوسفندسرا|گاسفن‌سرا]] و [[بارگاه سوم|بارگائ سیّم]] اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۴&lt;/ref&gt;. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه&lt;ref&gt;مسعود نصرتی، ۱۴۵&lt;/ref&gt;.
مسیر جنوبی دله، [[اوشار]]ی وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره [[یخی اوشار]] گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.&lt;ref name=&quot;Icefall&quot;&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://damavandmt.blogspot.com/search/label/Icefall| عنوان = Mt
Damavand Icefall| تاریخ بدی‌ین= خرداد ۱۳۸۸|زوون = انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
=== پناهگاه‌ئون ===
''نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی'' دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:&lt;ref&gt;نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی&lt;/ref&gt;
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
== یخچالای معروف ==
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
== نیگارخِنِه ==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه
&lt;/gallery&gt;
== بن بنویشت ==
{{بن بنویشت|عرض=30em}}
&lt;/refrence&gt;

== منابع ==
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, &quot;کوه دماوند,&quot; ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&amp;oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* {{یادکرد|کتاب= گرشاسپ‌نومه|نویسنده = [[اسدی طوسی]]|ناشر =طهوری|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|کوشش= به اهتمام [[حبیب یغمایی]]|سال=۱۳۵۴}}
* {{یادکرد |کتاب=[[تاریخ ایران باستان (کتاب)|تاریخ ایران باستون]]|نویسنده =[[حسن پیرنیا|پیرنیا، حسن]] (مشیرالدوله)|ناشر =مؤسسهٔ انتشارات نگاه |چاپ=سوم|شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۸۵|شابک=دوره ISBN 964-351-195-2}}
* {{یادکرد| کتاب = شاهنشاهی ساسانی | نویسنده = [[تورج دریایی]] | ترجمه = مرتضی ثاقب‌فر | ناشر = [[نشر ققنوس]] | چاپ = یکم | سال = ۱۳۸۳ | شابک = ISBN 964-311-436-8}}
* {{یادکرد |کتاب=[[لغت‌نامه دهخدا]] جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱ |نویسنده = دهخدا، علی‌اکبر| ناشر =[[دانشگاه تهران]]، سازمان لغت‌نامه| شهر=تهران |صفحه= |کوشش=زیر نظر [[محمد معین|دکتر محمد معین]] }}
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. ''تاریخ ماد'' ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* [[مرتضی راوندی|راوندی، مرتضی]]. ''تاریخ ایجتیمائی ایران''. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.chn.ir/news/?section=1&amp;id=8846|نویسنده = سلطان‌زاده،
حسین|عنوان = «صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران» |ناشر=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]]|تاریخ بازدید = ۲۴ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد |کتاب=کاروانسرون ایران و ساختمانای کوچک میون راه‌ئون|نویسنده = سیرو، ماکسیم|ناشر =سازمان میلی حفاظت آثار باستونی ایران|صفحه =|شهر=[[تهرون]] |سال=بدون تاریخ انتشار|شابک=}}
* {{یادکرد |کتاب=فرهنگ [[شاهنامه]] (نام کسان و جای‌ها)|نویسنده = شهیدی مازندرانی، حسین|ناشر =نشر بلخ |شهر=[[تهران]] |سال=۱۳۷۷|شابک=ISBN 964-6337-15-5}}
* {{یادکرد|نویسنده=شیرآقایی، نگین|مقاله=گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله|نشریه=روزنامه اعتماد|شماره=۱۳۶۵|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۶}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[محمد بن جریر طبری]]|کتاب=تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]|چاپ=سیّم|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|سال=۱۳۸۵|شابک=ISBN 964-401-0-94-9}}
* {{یادکرد|نویسنده=[[فخرالدین اسعد گرگانی]]|کتاب=[[ویس و رامین]]|کوشش=با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از [[صادق هدایت]] و مینورسکی]]|شهر=تهران|چاپ=دوم|سال=۱۳۸۱|شابک=ISBN 964-6494-11-0}}
* {{یادکرد|نویسنده=فرنبغ دادگی|کتاب=بندهش|کوشش=گزارنده مهرداد بهار|شهر=تهران|ناشر=توس|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-315-292-8}}
* {{یادکرد|نویسنده=قزوینی، زکریا بن محمد |کتاب=آثار البلاد و اخبار العباد ([http://al-eman.net/Islamlib/viewchp.asp?BID=232&amp;CID=1 نسخهٔ برخط])}}
* {{یادکرد|فصل=نهاوند-دماوند|کتاب= کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی)|نویسنده=[[احمد کسروی|کسروی، احمد]] |ناشر =شرکت سهامی کتابای جیبی|چاپ=دیّم|شهر=تهرون|کوشش=به کوشش یحیی ذکاء|سال=۲۵۳۶}}
* {{یادکرد|فصل=آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب|کتاب=فرنگ ایرانی پیش از ایسلام و آثار وه تمدن ایسلامی و ادبیات عربی دله|نویسنده = محمدی، محمد|ناشر =انتشارات توس|چاپ=سوم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۴}}
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در ''دایرةالمعارف فارسی''. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* {{یادکرد|کتاب=فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام |نویسنده= معین، محمد|ناشر =موسسه انتشارات امیرکبیر|چاپ=نهم|شهر=تهران|سال=۱۳۷۵|شابک=ISBN 964-00-0164-3}}
* {{یادکرد|نویسنده=ناصرخسرو|کتاب=سفرنامه|کوشش=به کوشش محمد دبیرسیاقی|چاپ=شیشوم|سال = تابستون ۱۳۷۵|شهر=تهرون|ناشر=زوّار|شابک=ISBN 964-401-009-4}}
* {{یادکرد|کتاب = دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین|نویسنده =نصرتی، مسعود|ناشر = نشر تربت| صفحه = | شهر = |سال = ۱۳۸۱|شابک = ISBN 964-403-101-6}}
* {{یادکرد|کتاب= فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|نویسنده = یاحقی، محمدجعفر|ناشر =سروش|چاپ=دوم|شهر= [[تهران]]|سال=۱۳۵۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826|عنوان=Mt.
Davamand, Iran|ناشر=ناسا|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.mountainzone.ir/MountainIndex/damavand.htm |عنوان =
کوه دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷|ناشر = وب‌سایت قلمرو کوهستونی ایران}}
* {{یادکرد|کتاب= نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی|ناشر =موسسهٔ جوغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشیناسی|شهر=[[تهرون]]|سال=۱۳۷۸|شابک=ISBN 964-342-086-8}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci/sci.negahbeiran/sci.Land|عنوان = نگائی به ایران؛ سرزمین و حکومت|ناشر = درگائ میلی آمار|تاریخ
بدی‌ین= ۱۸ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.dur.ac.uk/j.p.davidson/damavand.html
|عنوان = تشفشون دماوند|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.parstimes.com/spaceimages/mt_damavand.html|عنوان = کوه
دماوند|ناشر = وب‌گاه Pars Times|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-152/8601252768191615.htm|عنوان =اتا مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند دست تحقیق دله دره
|ناشر=ایرنا|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی =http://www.ngdir.ir/GeoportalInfo/SubjectInfoDetail.asp?PID=687&amp;index=-1|عنوان= اطلس زمین‌شیناسی راه‌ئون|زوون=انگلیسی|ناشر = پایگاه میلی داده‌های علوم
زمین|تاریخ بدی‌ین= ۲۱ آوریل ۲۰۰۷}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.peaklist.org/theory/orometry/article/Orometry_1.html|عنوان=An Introduction to Prominence|زوون=انگلیسی|تاریخ بدی‌ین=۲۵ آوریل ۲۰۰۷}}

== وابسته جستارون ==
* [[البرز]]
* [[هفت کوه تشفشونی]]

== بیرون بگردستن ==
{{commons|Mount_Damavand}}
*
[https://web.archive.org/web/20080920083712/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=16826 عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه]
* [https://web.archive.org/web/20090727194940/http://www.mazandnume.com/?PNID=V4623 تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند]
* [http://www.snow-forecast.com/resorts/Damavand.html پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند]
* [https://web.archive.org/web/20071215034438/http://www.zanjanclimbing.ir/3.htm گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵]
* [https://web.archive.org/web/20100606055644/http://www.iranview.ir/damavand/index.htm نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند]

&lt;!--بقیه زوونا--&gt;
[[رج:کوهون]]
[[رج:مازرون تاریخی جائون]]</text>
      <sha1>s0ryfzzpg1p9hu5ka2n5xt4i4nlmm59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>علم کوه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4325</id>
    <revision>
      <id>327864</id>
      <parentid>327830</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327830|327830]] از [[Special:Contributions/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb" xml:space="preserve">[[پرونده:AlamKooh.jpg|left|thumb|260px|قلهٔ علم‌کوه]]
[[پرونده:myalamkooh.jpg|left]]
'''علم‌کوه''' اتا مازرون دله‌یِ کوه هسته که ونه چکل بلندی تا ۴۸۵۰ متر جه رسنه و تخت سلیمون منطقه دله دره.
علم‌کوه، [[دماوند]] په، ایران و مازرونِ دومین بلند چکل ره دارنه.
[[رودبارک]] و [[کلاردشت]] نزدیکترین شهرون به این منطقه هسنه که [[مازرون]] اوستان دله درنه. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوهون هسته. 
ونه سر کوهنوردی خله بدجور-بچم هسته و خار-خار کوه‌نوردونِ هِداری هسته.

==نخشه دله==
{{شابلون:البرز مرکزی}}


== پیوند به بیرون ==
* [http://www.flickr.com/photos/torghabehonline/sets/72157612549356686/ عکس هایی از علم کوه]
[[رده:کوهون]]</text>
      <sha1>t15mq1eim4pfrdjmw5cm2yxg4gpiwsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ظهیر فارابی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5834</id>
    <revision>
      <id>327888</id>
      <parentid>192620</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="556" sha1="kiop69kpa6h3fbifiti795iqvv06b0t" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}

ضهیرالدین ابولفضل طاهر بن محمد فارابی '''فاریاب''' ِ'''[[بلخ]]''' دله کنارهکته.
وه [[ایرون|ئیران]] دله دور بزوئه و شائون وسّه شعر بائوته اتا از اون شاعرون [[اردشیر دوم (باوندی شاء)]] هسته چنتا دیگه از این شائون '''ممد بن ایلدگز''' و '''قزل ارسلون''' و '''نصره‌الدین ابوبکر اتابکی''' آذربایجون دله بینه.

[[رج:شاعرون]]</text>
      <sha1>kiop69kpa6h3fbifiti795iqvv06b0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئوبندون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7137</id>
    <revision>
      <id>327907</id>
      <parentid>110791</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3874" sha1="h9kb7nhcdz0kau9bezcshbo1h8uj6kz" xml:space="preserve">'''ئوبندون''' یا '''ئِندون''' ات جور تالاب هسته که به دست آدم بساته وانه. ئوبندونا ویشتر پرورش [[ماهی]] گرم‌ئو‌زی وسّه، ذخیره ئو فصلای وارشی [[برنج]]‌دکاشتن وسّه و بخاردنی ئو وسه استفاده وانّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.sabainfo.com/newsdetail-32202-fa.html| عنوان =احداث آب بندان بهترین و سریعترین راهکار کاهش آسیب های کم آبی است | تاریخ بدی‌ین= ۲۵ فروردین ۱۳۸۹| ناشر = صبا | زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.irna.ir/View/FullStory/?NewsId=1048479| عنوان =۳۵ میلیارد ریال به بهسازی آب بندان های استان گیلان اختصاص یافت  | تاریخ بدی‌ین= ۲۵ فروردین ۱۳۸۹| ناشر = ایرنا | زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.gostareshonline.com/states/34940-2010-01-12-08-35-30.html| عنوان =آب‌بندان راهکار رفع کم‌آبی استان‌های شمالی | تاریخ بدی‌ین= ۲۵ فروردین ۱۳۸۹| ناشر = گسترش | زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt; 

== ایران دله ==
[[ایرون|ایران]] دله به دلایل ئو و هوایی ویشتر ئوبندونا اوستانای شومالی کشور دله، همینتی [[مازرون|مازندرون]]، [[گیلون|گیلان]] و [[گلستان اوستان|گلستان]] وجود دانّه. &lt;ref name=m&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.daneshema.com/module-pagesetter-viewpub-tid-1-pid-416.html| عنوان =آب بندان ها، منشأ زندگی و سرسبزی شمال | تاریخ بدی‌ین = ۲۵ فروردین ۱۳۸۹| ناشر = دانش ما | زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt; علاوه به پرورش ماهیا و ذخیره ئو کشاورزی این ئوبندونا جایی موناسب گونه‌ئون موختلف زیستی وسّه هسته. گونه‌ئون موختلفی از پرندگون از جومله مرغابی، [[پرلا]]، پلیکان، [[کلاکن|قو]]، [[سیکا|تاجدار سیکا]] و گونه‌ئون دیگه هر ساله به ئوبندونای شومال کشور موهاجرت کانّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.mazandnume.com/default.asp?PNID=V2142| عنوان =مهاجرت پرندگان به آب بندان های قائم‌شهر کاهش یافت | تاریخ بدی‌ین= ۲۵ فروردین ۱۳۸۹| ناشر = مازندنومه | زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.farsnews.net/newstext.php?nn=8901241355| عنوان =۱۰ هزار پرنده به مناطق سیبری مهاجرت کردند | تاریخ بدی‌ین= ۲۸ فروردین ۱۳۸۹| ناشر = فارس نیوز | زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt; 

پرورش ماهی ئوبندونای دله کاری پر سود هسته که اوستانای شومالی دله انجوم وانه و این کار باعث اشتغال زایی بَیی‌یه.&lt;ref name=m&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب| نشانی = http://www.irna.ir/View/FullStory/?NewsId=707884&amp;IdZone=52| عنوان =برداشت ماهیان گرمابی از آببندان های مازندران آغاز شد | تاریخ بدی‌ین = ۲۵ فروردین ۱۳۸۹| ناشر = ایرنا | زوون = فارسی}}&lt;/ref&gt; 

ئوبندونای اوستانای شومالی سالانه ۳۲.۹۷۳ هکتار ئو ره ذخیره کانّه که این ذخیره ئوپاشی دله ۸۱هزار هکتار اراضی [[شالیزار]]ی ره استفاده ونّه. &lt;ref name=m&gt;&lt;/ref&gt;

== منابع ==
{{پانویس}}

[[رج:کشاورزی]]</text>
      <sha1>h9kb7nhcdz0kau9bezcshbo1h8uj6kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عید قربان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7501</id>
    <revision>
      <id>327889</id>
      <parentid>134617</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="849" sha1="01ovev44vwwisej8ze9zkycoxzn0g15" xml:space="preserve">[[پرونده:El Minya,Id ul-Adha.jpg|200px|thumb|left|بکاشته [[گسفن|گاسفن]]]]

'''عید قربون''' ''(عربی دله: عید الأضحی)'' اتا از گت ِروزون [[ایسلام]] هسته.

روز دهوم ماه قمری ذی الحجه، مِصادف با عید قربون از گت‌ترین عیدون مسلمونا هسته که به یاد [[ابراهیم]] و ونه وچه [[اسماعیل]]، توسط خله از مسلمونا جشن بیته بونه. 

عید قربون که از جومله تعطیلات رسمی مسلمونا هسته، از یک تا چار روز جشن بیته وانه و طی وه مردم با دپوشیین بهترین لباسشون، پس از انجام عبادات، به دید و بازدید و جشن دَس زنّه.

[[رج:ایسلام]]
[[رج:عیدون]]</text>
      <sha1>01ovev44vwwisej8ze9zkycoxzn0g15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ژول ورن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8037</id>
    <revision>
      <id>327885</id>
      <parentid>175385</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5538" sha1="3qobuuo48zbldqulo6xbfbidc2lwmsm" xml:space="preserve">{{جعبه زندگینامه
|نام_شخص= ژول ورن
|نام_تصویر= Jules Verne.jpg
|عرض_تصویر= 200px
|توضیح_تصویر= 
|نام دیگر=
|جوایز دریافتی=
|لقب‌ها=
|زمینه فعالیت= نویسنده
|ملیت= فرانسه
|اهل=
|دوره=
|سال‌های فعالیت=
|محل زندگی=
|مذهب=
|نهاد=
|همسر=
|فرزندان= سن میشل 
|والدین=
|آرامگاه=
|مدفن=
|نقش‌های برجسته=  
|پیشه=
|وب‌گاه=
|منصب=
|سبک=
|مکتب=
|آثار=
|تاریخ_تولد= ۸ فوریه ۱۸۲۸
|محل_تولد= منطقه فدو از شهر [[نانت]] فرانسه
|تاریخ_مرگ= ۲۴ مارس ۱۹۰۵
|محل_مرگ= شهر آمیین (مرض دیابت) 
|امضاء= [[پرونده:Jules Verne autograph.jpg|150px]]
|گفتاورد=
|imdb_id =
|Soure_id =
}}

'''ژول ورن''' (فرانسوی جه: ''Jules Verne'') (۱۹۰۵-۱۸۲۸) فرانسوی [[بنویشت‌کر|نویسنده]] بی‌یه که خله کتابون ره با موضوعات علمی-تخیلی بنویشته.

وه زمونی که از سفر به هوا و فضا و زیردریا شه داستان‌ئون دله گپ زوئه هنتا بشر نتونست بی‌یه وسایل و امکانات چنین سفرونی ره فراهم هاکنه. آثار وه از نظر ترجمه به زوون‌ئون دیگر بعد از آثار [[آگاتا کریستی]] رده دوم جهونی دله دره. سال ۲۰۰۵ به مناسبت صدمین سال مرگ وه «سال ژول ورن» اسم بَیته. تااسا چندین فیلم از آثار وه بساتنه.

== آثار ==
[[پرونده:Musee Jules Vernes - Butte Saint-Anne - Nantes.jpg|left|200px]]
[[پرونده:Verne-majak-fronti.jpg|left|200px]]


{|
||
* نوولِ مارتین پاژ-۱۸۵۲
* نمایشنامه کولی مابارد-۱۸۵۳
* ارباب زکریا-۱۸۵۴
* ترانه کمدی «یازده روز در پایتخت»-۱۸۶۰
* پنج هفته در بالن- ۱۸۶۲
* سفر به مرکز زمین- ۱۸۶۴
* از زمین تا ماه- ۱۸۶۵
* فرزندان کاپیتان گرانت – ۱۸۶۷
* جغرافیای مصور فرانسه و مستعمرات آن-۱۸۶۸
* سفر به مدار ماه – ۱۸۷۰
* [[بیست هزار فرسنگ زیر دریا]] - ۱۸۶۹
* [[دور دنیا در هشتاد روز]]  – ۱۸۷۳
* جزیره اسرارآمیز – ۱۸۷۴
* میشل استروگوف – ۱۸۷۶
* خطهای سیاه-۱۸۷۷
* تاریخ مسافتهای بزرگ و مسافران نامدار-۱۸۷۸ 
* ابوالهول یخی
* ناخدای پانزده ساله-۱۸۷۸
* مسافرت در راه چین-۱۸۷۹
* پانصد میلیون-۱۸۷۹
* اشعه سبز-۱۸۷۹
* فرشته لجباز-۱۸۸۳
* ماتیاس ساندروف-۱۸۸۵
* جزیره‌ای در آتش-۱۸۸۴
* فاتح شبگرد-۱۸۸۰
* روبر فاتح
* دو سال تعطیلات-۱۸۸۸
* کاخ کارپات‌ها-۱۸۹۲
* جزیره آفتاب‌پرستان-۱۸۹۵
* در برابر پرچم-۱۸۹۶
* یک درام در لیونی-۱۹۰۴
* صاحب جهان-۱۹۰۴
* جنگل‌های تاریک آمازون
* انسان‌های میمون نما (شهر شناور)
* کاروان لجوج
* پایان دنیا
* مدرسه رابینسونها
* اژدهای دریایی
* خانه متحرک
* سرزمین تاریکی
* دیوار چین
* آوارگان جزیره
||
* آتشفشان طلایی
* فاتح آسمانها
* آخرین هدیه
* زیر زمین اژدها(پانصد ملیون ثروت)
* اسرار کشتی سنتیا
* سوداگرای پوست
* فانوس دریایی
* ماجراهای ناخدا هاتراس
* ماجراهای آفریقا
* آقای سزار
* قهرمان سرزمین زمرد
* فرزند ایرلند(جلد دوم قهرمان سرزمین زمرد)
* جزیره‌ای در آتش
* جزیره یخبندان
* حادثه‌ای در لیونی
* شکار شهاب
* در سیارات چه میگذرد؟
* کشتی شکستگان
* تونل زیر دریایی(در برابر پرچم)
* سفر به صحرای اسرار آمیز(هجوم دریا)
* قلعه مرموز(قصر کارپاتها)
* اشعه سبز
* سفر پر ماجرا
* سیاره سرگردان
* جزیره آفتاب پرست
* ابوالهول یخ‌ها
* ماتیاس ساندروف
* فرزندان کاپیتان گرانت
* سفر به مرکز زمین
* سفر به کره ماه
* جزیره اسرار آمیز
* میشل استروگف
* دور دنیا در ۸۰ روز
* ناخدای ۱۵ ساله
* جنگلهای تاریک آمازون
* ۲۰۰۰۰فرسنگ زیر دریا
* خطهای سیاه
* ۲سال تعطیلات
* دلاور
* ستاره جنوب
* ۵هفته در بالن
* جزیره ناشناخته
* پاریس در قرن بیستم
||
|}

== منابع ==
{{یادکرد
|فصل=
|کتاب=سفر به صحرای اسرارآمیز
|نویسنده = ژول ورن
|ترجمه=هوشیار رزم آزما
|ناشر =ارغوان
|چاپ=
|شهر=
|کوشش=
|ویرایش= هشتم
|صفحه=
|سال=۱۳۷۵
|شابک=
}}


== بِریم ْ بَگِردِستن ==
{{تلمبار-رج|Jules Verne}}
* [https://web.archive.org/web/20160304140154/http://space.orq.ir/ مقالات فارسی درباره ژولورن]

{{ترتیب‌پیش‌فرض:ورن، ژول}}

[[رج:فرانسه نویسندگون]]</text>
      <sha1>3qobuuo48zbldqulo6xbfbidc2lwmsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بربری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8791</id>
    <revision>
      <id>327912</id>
      <parentid>327438</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3353" sha1="8b07sw13sw78fbhx435llo0q191r0zl" xml:space="preserve">{| valign=&quot;top&quot; style=&quot;float: left;margin-right:1em;margin-bototm:1em;border: 1px solid #AAAAAA; background: #F9F9F9;clear: left&quot;
| colspan=2 style=&quot;text-align:center&quot;|[[پرونده:berbers.png|250px|نقشه گویشورون به بربری زوون]]
نقشه گویشورون به بربری [[شومالی آفریخا]] دله
|-
| &lt;span style=&quot;background-color:#0006A3;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; طوارق
| &lt;span style=&quot;background-color:#ED4CF3;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; تامزیقت مرکزی
|-
| &lt;span style=&quot;background-color:#FFFF74;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; تاریفیت
| &lt;span style=&quot;background-color:#E985A1;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; چونوآ
|-
| &lt;span style=&quot;background-color:#E40C0C;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; کابیل
| &lt;span style=&quot;background-color:#20D40C;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; چااویا
|-
| &lt;span style=&quot;background-color:#24DAEF;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; تشلیحیت 
| &lt;span style=&quot;background-color:#FF6600;border:1px solid black&quot;&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt; بربر صحرایی
|-
|}
'''بربری زوون''' (بربری جه: ⵜⴰⵎⴰⵥⵉⵖⵜ, '''تامازیغت''') اتا [[زوون]] هسته که ویشتر توسط مردم [[آفریخا]] گپ بزه وونه. این زوون ریشه آفریقا-آسیایی هسته.
== منابع ==
Wikipedia contributors, &quot;Berber languages,&quot; Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Berber_languages&amp;oldid=237568697 (accessed September 17, 2008).
== بیرون بگردستن ==
* [https://web.archive.org/web/20200519162934/http://www.tachelhit.info/ Early Christian history of Berbers]
* [https://web.archive.org/web/20160110165810/http://emazighen.com/ Emazighen]
* [https://web.archive.org/web/20210323162637/http://www.amsiggel.com/ Amuddu n-Umsiggel - a philosophical Berber story]
* [https://web.archive.org/web/20080503140413/http://www.tawiza.nl/content/awid.php?id=465&amp;sid=2&amp;andra=artikel Interview with Karl-G. Prasse (source)]
* [https://web.archive.org/web/20180104194807/http://www.libyamazigh.org/ Libyamazigh] Page about Libyan culture with Tamazight language section.
* [http://www.tifinagh.freeservers.com/custom.html Tifinagh]
* [http://www.ancientscripts.com/berber.html Ancient Scripts]
* [http://ennedi.free.fr/tifin.htm Ennedi]
* [https://web.archive.org/web/20071230045807/http://membres.lycos.fr/tawiza/TAWIZA56/Prasse.htm Tawiza]
* [https://web.archive.org/web/20090503090208/http://www.koeppe.de/html/e_berber.htm Berber]
* [https://web.archive.org/web/20071105132901/http://arabworld.nitle.org/audiovisual.php?module_id=6 Interview with Rachid Aadnani on the Amazigh issue]
* [https://web.archive.org/web/20170920030146/http://dicodialna.com/ Algerian Dardja Online Dictionary: contains many Tamazight terms]
* [https://web.archive.org/web/20140517121852/http://www.imyura.com/ Imyura Kabyle site about literature]

[[رج:آفرو-آسیایی زوونون|بربری]]</text>
      <sha1>8b07sw13sw78fbhx435llo0q191r0zl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسکاتلند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9235</id>
    <revision>
      <id>327856</id>
      <parentid>327839</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327839|327839]] از [[Special:Contributions/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3185" sha1="0t9m56rbukdl47k1o44amyybmc6sqv8" xml:space="preserve">
{{جعبه اطلاعات کشور
|نام اصلی = Scotland
|نام فارسی رسمی = اسکاتلند
|نام عادی = اسکاتلند
|تصویر پرچم = Flag of Scotland.svg
|تصویر نشان ملی =  Royal Standard of Scotland.svg
|شعار ملی = دفاع سه تلاش کامبه، خدا مه جه دفاع هاکِن
|سرود ملی =  اسکاتلند گُله، اسکاتلند دلاوره
|نقشه = Scotland in the UK and Europe.svg|thumb|200px
|پایتخت = [[ادینبورگ]] |latd=55|latm=57|latNS=N|longd=3|longm=12|longEW=W
|بزرگ‌ترین شهر = [[گلاسگو]]
|زبان رسمی = [[اسکاتس]]
|نوع حکومت = مشروطه سلطنت
|نوع حاکمان = • [[ملکه]]{{سخ}}• وزیر{{سخ}}• [[نخست‌وزیر]]
|نام حاکمان = [[الیزابت دوم]]{{سخ}}[[آلکس ساموند]]{{سخ}}[[دیوید کامرون]]
|نحوه تشکیل = 
|موارد منجر به تشکیل =
|تاریخ تشکیل =
|مساحت =  ۷۸,۷۷۲
|رتبه مساحت = نامعلوم
|درصد آبها =  
|سال براورد جمعیت = [[۲۰۰۷ (میلادی)|۲۰۰۷]]
|جمعیت = ۵,۲۵۴,۸۰۰&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-18278974|title=Scottish population reaches record high|publisher=BBC|date= 31 May 2012|accessdate=31 May 2012}}&lt;/ref&gt;
|رتبه جمعیت = نامعلوم
|تراکم جمعیت = ۶۵
|رتبه تراکم جمعیت = نامعلوم
|سال تولید ناخالص داخلی =
|تولید ناخالص داخلی =
|رتبه تولید ناخالص داخلی =
|سرانه تولید ناخالص داخلی =
|رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =
|سال شاخص توسعه انسانی =
|شاخص توسعه انسانی =
|رتبه شاخص توسعه انسانی =
|وضع شاخص توسعه انسانی =
|واحد پول = [[پوند]]
|کد واحد پول = GBP
|منطقه زمانی = GMT
|منطقه زمانی تابستانی = BST
|utc = 0
|dst = +1
|کد بین‌المللی خودرو =  
|دامنه اینترنتی = {{چر}}[[.uk]]
|پیش‌شماره تلفنی = ۴۴
|}}

'''اسکاتلن''' اتا کشور هسته که نیمه دله دره و [[اروپا]]ی ِشمال‌غرب کَفِنه. این کشور [[انگلیس]]، [[ولز]] هِمراهی جه [[بریتانیا]] شبه منطقه سازِنه. 

اسکاتلند ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر جمعیت دانّه و [[اسکاتس]] هم این منطقه‌ی ِتنها زوونون هَستنه.

== اسکاتلند ِمهم شهرون ==
* [[گلاسگو]]
* [[ادینبورگ]]
* [[ابردین]]
* [[پرث]]
* [[استیرلینگ]]
* [[اینورنس]]
* [[داندی]]
* [[سنت اندروز]]

== پیوند به بیرون ==
{{تلمبار-رج|Scotland}}

== منابع ==
{{پانویس}}
Wikipedia contributors, &quot;Scotland,&quot; Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Scotland&amp;oldid=201785455

{{بریتانیا شهرون}}
{{ناتو}}

[[رج:اسکاتلند| ]]
[[رج:بریتانیا]]
[[رج:اروپا کشورون]]
[[رج:ناتو]]</text>
      <sha1>0t9m56rbukdl47k1o44amyybmc6sqv8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327857</id>
      <parentid>327856</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:09:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327836|327836]] از [[Special:Contributions/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="110bwtaykp66nyarsiraeisg5oe6x1s" xml:space="preserve">
{{جعبه اطلاعات کشور
|نام اصلی = Scotland
|نام فارسی رسمی = اسکاتلند
|نام عادی = اسکاتلند
|تصویر پرچم = Flag of Scotland.svg
|تصویر نشان ملی =  Royal Standard of Scotland.svg
|شعار ملی = دفاع سه تلاش کامبه، خدا مه جه دفاع هاکِن
|سرود ملی =  اسکاتلند گُله، اسکاتلند دلاوره
|نقشه = Scotland in the UK and Europe.svg|thumb|200px
|پایتخت = [[ادینبورگ]] |latd=55|latm=57|latNS=N|longd=3|longm=12|longEW=W
|بزرگ‌ترین شهر = [[گلاسگو]]
|زبان رسمی = [[اسکاتس]]
|نوع حکومت = مشروطه سلطنت
|نوع حاکمان = • [[ملکه]]{{سخ}}• وزیر{{سخ}}• [[نخست‌وزیر]]
|نام حاکمان = [[الیزابت دوم]]{{سخ}}[[آلکس ساموند]]{{سخ}}[[دیوید کامرون]]
|نحوه تشکیل = 
|موارد منجر به تشکیل =
|تاریخ تشکیل =
|مساحت =  ۷۸,۷۷۲
|رتبه مساحت = نامعلوم
|درصد آبها =  
|سال براورد جمعیت = [[۲۰۰۷ (میلادی)|۲۰۰۷]]
|جمعیت = ۵,۲۵۴,۸۰۰&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-18278974|title=Scottish population reaches record high|publisher=BBC|date= 31 May 2012|accessdate=31 May 2012}}&lt;/ref&gt;
|رتبه جمعیت = نامعلوم
|تراکم جمعیت = ۶۵
|رتبه تراکم جمعیت = نامعلوم
|سال تولید ناخالص داخلی =
|تولید ناخالص داخلی =
|رتبه تولید ناخالص داخلی =
|سرانه تولید ناخالص داخلی =
|رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =
|سال شاخص توسعه انسانی =
|شاخص توسعه انسانی =
|رتبه شاخص توسعه انسانی =
|وضع شاخص توسعه انسانی =
|واحد پول = [[پوند]]
|کد واحد پول = GBP
|منطقه زمانی = GMT
|منطقه زمانی تابستانی = BST
|utc = 0
|dst = +1
|کد بین‌المللی خودرو =  
|دامنه اینترنتی = {{چر}}[[.uk]]
|پیش‌شماره تلفنی = ۴۴
|}}

'''اسکاتلن''' اتا خودمختار بخش هسته که [[بریتانیا]]ی ِشمالی نیمه دله دره و [[اروپا]]ی ِشمال‌غرب کَفِنه. این کشور [[انگلیس]]، [[ولز]] و [[شمالی ایرلند]] هِمراهی جه [[بریتانیا]] ره سازِنه. 

اسکاتلند ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر جمعیت دانّه و [[اسکاتس]] هم این منطقه‌ی ِتنها مله‌یی زوونون هَستنه.

== اسکاتلند ِمهم شهرون ==
* [[گلاسگو]]
* [[ادینبورگ]]
* [[ابردین]]
* [[پرث]]
* [[استیرلینگ]]
* [[اینورنس]]
* [[داندی]]
* [[سنت اندروز]]

== پیوند به بیرون ==
{{تلمبار-رج|Scotland}}

== منابع ==
{{پانویس}}
Wikipedia contributors, &quot;Scotland,&quot; Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Scotland&amp;oldid=201785455

{{بریتانیا شهرون}}
{{ناتو}}

[[رج:اسکاتلند| ]]
[[رج:بریتانیا]]
[[رج:اروپا کشورون]]
[[رج:ناتو]]</text>
      <sha1>110bwtaykp66nyarsiraeisg5oe6x1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327858</id>
      <parentid>327857</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327835|327835]] از [[Special:Contributions/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="6j56qizngho1um66t8qn446ts2hg50y" xml:space="preserve">{{coord|55|57|N|3|12|W|type:country|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور
|نام اصلی = Alba / Scotland
|نام فارسی رسمی = اسکاتلند
|نام عادی = اسکاتلند
|تصویر پرچم = Flag of Scotland.svg
|تصویر نشان ملی =  Royal Standard of Scotland.svg
|شعار ملی = دفاع سه تلاش کامبه، خدا مه جه دفاع هاکِن
|سرود ملی =  اسکاتلند گُله، اسکاتلند دلاوره
|نقشه = Scotland in the UK and Europe.svg|thumb|200px
|پایتخت = [[ادینبورگ]] |latd=55|latm=57|latNS=N|longd=3|longm=12|longEW=W
|بزرگ‌ترین شهر = [[گلاسگو]]
|زبان رسمی = [[انگلیسی]]، [[گیلیک]]، [[اسکاتس]]
|نوع حکومت = مشروطه سلطنت
|نوع حاکمان = • [[ملکه]]{{سخ}}• وزیر{{سخ}}• [[نخست‌وزیر]]
|نام حاکمان = [[الیزابت دوم]]{{سخ}}[[آلکس ساموند]]{{سخ}}[[دیوید کامرون]]
|نحوه تشکیل = 
|موارد منجر به تشکیل =
|تاریخ تشکیل =
|مساحت =  ۷۸,۷۷۲
|رتبه مساحت = نامعلوم
|درصد آبها =  
|سال براورد جمعیت = [[۲۰۰۷ (میلادی)|۲۰۰۷]]
|جمعیت = ۵,۲۵۴,۸۰۰&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-18278974|title=Scottish population reaches record high|publisher=BBC|date= 31 May 2012|accessdate=31 May 2012}}&lt;/ref&gt;
|رتبه جمعیت = نامعلوم
|تراکم جمعیت = ۶۵
|رتبه تراکم جمعیت = نامعلوم
|سال تولید ناخالص داخلی =
|تولید ناخالص داخلی =
|رتبه تولید ناخالص داخلی =
|سرانه تولید ناخالص داخلی =
|رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی =
|سال شاخص توسعه انسانی =
|شاخص توسعه انسانی =
|رتبه شاخص توسعه انسانی =
|وضع شاخص توسعه انسانی =
|واحد پول = [[پوند]]
|کد واحد پول = GBP
|منطقه زمانی = GMT
|منطقه زمانی تابستانی = BST
|utc = 0
|dst = +1
|کد بین‌المللی خودرو =  
|دامنه اینترنتی = {{چر}}[[.uk]]
|پیش‌شماره تلفنی = ۴۴
|}}

'''اسکاتلند''' (انگلیسی جه: ''Scotland''، [[گالیک]] جه: ''Alba'') اتا خودمختار بخش هسته که [[بریتانیا]]ی ِشمالی نیمه دله دره و [[اروپا]]ی ِشمال‌غرب کَفِنه. این کشور [[انگلیس]]، [[ولز]] و [[شمالی ایرلند]] هِمراهی جه [[بریتانیا]] ره سازِنه. 

اسکاتلند ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر جمعیت دانّه و ونه رسمی زوون [[انگلیسی]] هسته. [[گیلیک]] و [[اسکاتس]] هم این منطقه‌ی ِمله‌یی زوونون هَستنه. گیلیگ اِتّا سلتی و اسکاتس اتّا ژرمنی زوون هَستنه. ۶۵ درصد اسکاتلند دله مسیحی، ۲۸ درصد بی‌دین، و ۲ درصد غیرمسیحی هستنه. ref&gt;[http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/02/20757/53570 Analysis of Religion in the 2001 Census: Summary Report] scotland.gov.uk. Retrieved 27 November 2008.&lt;/ref&gt;

== اسکاتلند ِمهم شهرون ==
* [[گلاسگو]]
* [[ادینبورگ]]
* [[ابردین]]
* [[پرث]]
* [[استیرلینگ]]
* [[اینورنس]]
* [[داندی]]
* [[سنت اندروز]]

== پیوند به بیرون ==
{{تلمبار-رج|Scotland}}

== منابع ==
{{پانویس}}
Wikipedia contributors, &quot;Scotland,&quot; Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Scotland&amp;oldid=201785455

{{بریتانیا شهرون}}
{{ناتو}}

[[رج:اسکاتلند| ]]
[[رج:بریتانیا]]
[[رج:اروپا کشورون]]
[[رج:ناتو]]</text>
      <sha1>6j56qizngho1um66t8qn446ts2hg50y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لاتورل ئوشار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10524</id>
    <revision>
      <id>327881</id>
      <parentid>187840</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1603" sha1="26u50c5n6z6pse5hdjmynq1qk6rfkaa" xml:space="preserve">{{جعبه ئوشار
| نوم= ئوشار لاتورل
| تصویر=Latourell Falls.jpg 
| تصویر اندازه =300px 
| تصویر توضیح = 
| نقشه=
| map_width = 
| lat_d  = |lat_m  = |lat_s  = |lat_NS  = 
| long_d = |long_m = |long_s = |long_EW =
| region = 
| source= 
| coords_ref = 
| محل =[[اورگن]]، [[ایالات متحده آمریکا]]
| گونه = 
| ارتفاع، دریای سطح جه =  
| ارتفاع = {{Convert|249|ft|m|0|abbr=off}} 
|طولانی‌ترین ریزشگاه = 
| ریزشگائون تعداد = 1 
| پهنا= 
| نسبی پهنا = 
| سرچشمه=
| جریون میانگین‌ =  
| جهونی رتبه = 
}}

'''ئوشار لاتورل''' ([[انگلیسی]]: ''Latourell Falls'') ئوشاری هسته که [[اورگن]]، [[ایالات متحده آمریکا]] درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع [[ریزشگاه (ئوشار)|ریزشگاه]]، {{Convert|249|ft|m|0|abbr=off}} هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = http://www.worldwaterfalldatabase.com/map/ |عنوان = جهون ئوشارون داده پایگاه| ناشر =World Waterfalls Website |تاریخ بازدید =۱۳ اسفند ۱۳۹۰|زوون=انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
 

== وابسته جستارون ==
* [[ئوشارون فهرست]]
* [[ئوشارون فهرست برپایه جریون سرعت]]
* [[ئوشارون فهرست برپایه ارتفاع]]
* [[ئوشارون فهرست برپایه گونه]]
== منابع ==
{{پانویس}}

{{ئوشار-خرد}}

[[رج:آمریکا ئوشارون]]</text>
      <sha1>26u50c5n6z6pse5hdjmynq1qk6rfkaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پودیکامب ئوشار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10625</id>
    <revision>
      <id>327892</id>
      <parentid>188022</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1658" sha1="ekqbvcmx0m7gaor5qv3cduecg0gh9k2" xml:space="preserve">{{جعبه ئوشار
| نوم= ئوشار پودیکامب
| تصویر= 
| تصویر اندازه =300px 
| تصویر توضیح = 
| نقشه=
| map_width = 
| lat_d  = |lat_m  = |lat_s  = |lat_NS  = 
| long_d = |long_m = |long_s = |long_EW =
| region = 
| source= 
| coords_ref = 
| محل =[[همیلتون (انتاریو)]]، [[کانادا]]
| گونه =نواری چند صخره‌ای 
| ارتفاع، دریای سطح جه =  
| ارتفاع = {{convert|6|m|ft|abbr=off}} 
|طولانی‌ترین ریزشگاه = 
| ریزشگائون تعداد =  
| پهنا={{convert|2|m|ft|abbr=off}} 
| نسبی پهنا = 
| سرچشمه=
| جریون میانگین‌ =  
| جهونی رتبه = 
}}

'''ئوشار پودیکامب''' ([[انگلیسی]] جه: ''Puddicombe Falls'') [[ئوشار|ئوشاری]] هسته که [[همیلتون (انتاریو)]]، [[کانادا]] درون واقع بَیی‌یه و ونه کلی ارتفاع [[ریزشگاه (ئوشار)|ریزشگاه]]، {{convert|6|m|ft|abbr=off}} هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = http://www.worldwaterfalldatabase.com/map/ |عنوان = جهون ئوشارون داده پایگاه| ناشر =World Waterfalls Website |تاریخ بازدید =۱۳ اسفند ۱۳۹۰|زوون=انگلیسی}}&lt;/ref&gt;
 

== وابسته جستارون ==
* [[ئوشارون فهرست]]
* [[ئوشارون فهرست برپایه جریون سرعت]]
* [[ئوشارون فهرست برپایه ارتفاع]]
* [[ئوشارون فهرست برپایه گونه]]
== منابع ==
{{پانویس}}

{{ئوشار-خرد}}

[[رج:کانادا ئوشارون]]</text>
      <sha1>ekqbvcmx0m7gaor5qv3cduecg0gh9k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آنری بوشو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12099</id>
    <revision>
      <id>327899</id>
      <parentid>112863</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1990" sha1="7t9z093rw2mj68yw13hl5w5c3fdjmf5" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده
|نام=آنری بوشو
|تصویر= 
|توضیح تصویر= 
|نام اصلی=Henry Bauchau 
|زمینه فعالیت=
|ملیت=[[فرانسه|فرانسوی]] {{پرچم فرانسه}}
|تاریخ تولد=۱۹۱۳ میلادی
|محل تولد=
|والدین= 
|تاریخ مرگ=
|محل مرگ=
|محل زندگی=
|مختصات محل زندگی=
|مدفن=
|در زمان حکومت=
|اتفاقات مهم=
|نام دیگر=
|لقب=
|بنیانگذار=
|پیشه=[[شاعر]]، [[رمان‌نویس]]، [[دراماتورژ]] و [[روان‌شناس]]
|سال‌های نویسندگی= 
|سبک نوشتاری=
|کتاب‌ها=
|مقاله‌ها=
|نمایشنامه‌ها=
|فیلم‌نامه‌ها=
|دیوان اشعار=
|تخلص=
|فیلم‌(های) ساخته بر اساس اثر(ها)=
|همسر=
|شریک زندگی=
|فرزندان=
|تحصیلات=
|دانشگاه=
|حوزه=
|شاگرد=
|استاد=
|علت شهرت=
|تأثیرگذاشته بر=
|تأثیرپذیرفته از= 
|وب‌گاه= 
|گفتاورد=
|امضا=
}}

'''آنری بوشو''' {{فرانسوی|Henry Bauchau }} [[شاعر]]، [[رمان‌نویس]]، [[دراماتورژ]] و [[روان‌شناس]] قرن بیستم میلادی اهل [[فرانسه]] بی‌یه.

== وابسته جستارون  ==
* [[فرانسه‌ی نویسندگون ره فهرست قرن بیستم میلادی]]
* [[فرانسه‌ی نویسندگون ره فهرست]]

== منابع ==
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد وب| عنوان = Encyclopédie contributive Larousse en ligne| نشانی = http://www.larousse.fr/encyclopedie| بازبینی = 4 May 2012| کد زبان = en}}

{{پایان چپ‌چین}}

{{فرانسه‌ی نویسندگون و شاعرون قرن بیستم میلادی }}
{{افراد-خرد}}

[[رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی]]
[[رج:زننه آدمون]]</text>
      <sha1>7t9z093rw2mj68yw13hl5w5c3fdjmf5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327900</id>
      <parentid>327899</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1961" sha1="8o3a94ox32dg30q176xt27zix9ybkwn" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده
|نام=آنری بوشو
|تصویر= 
|توضیح تصویر= 
|نام اصلی=Henry Bauchau 
|زمینه فعالیت=
|ملیت=[[فرانسه|فرانسوی]] {{پرچم فرانسه}}
|تاریخ تولد=۱۹۱۳ میلادی
|محل تولد=
|والدین= 
|تاریخ مرگ=
|محل مرگ=
|محل زندگی=
|مختصات محل زندگی=
|مدفن=
|در زمان حکومت=
|اتفاقات مهم=
|نام دیگر=
|لقب=
|بنیانگذار=
|پیشه=[[شاعر]]، [[رمان‌نویس]]، [[دراماتورژ]] و [[روان‌شناس]]
|سال‌های نویسندگی= 
|سبک نوشتاری=
|کتاب‌ها=
|مقاله‌ها=
|نمایشنامه‌ها=
|فیلم‌نامه‌ها=
|دیوان اشعار=
|تخلص=
|فیلم‌(های) ساخته بر اساس اثر(ها)=
|همسر=
|شریک زندگی=
|فرزندان=
|تحصیلات=
|دانشگاه=
|حوزه=
|شاگرد=
|استاد=
|علت شهرت=
|تأثیرگذاشته بر=
|تأثیرپذیرفته از= 
|وب‌گاه= 
|گفتاورد=
|امضا=
}}

'''آنری بوشو''' {{فرانسوی|Henry Bauchau }} [[شاعر]]، [[رمان‌نویس]]، [[دراماتورژ]] و [[روان‌شناس]] قرن بیستم میلادی اهل [[فرانسه]] بی‌یه.

== وابسته جستارون  ==
* [[فرانسه‌ی نویسندگون ره فهرست قرن بیستم میلادی]]
* [[فرانسه‌ی نویسندگون ره فهرست]]

== منابع ==
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد وب| عنوان = Encyclopédie contributive Larousse en ligne| نشانی = http://www.larousse.fr/encyclopedie| بازبینی = 4 May 2012| کد زبان = en}}

{{پایان چپ‌چین}}

{{فرانسه‌ی نویسندگون و شاعرون قرن بیستم میلادی }}
{{افراد-خرد}}

[[رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن بیستم میلادی]]</text>
      <sha1>8o3a94ox32dg30q176xt27zix9ybkwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناهواتل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20405</id>
    <revision>
      <id>327869</id>
      <parentid>178235</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T16:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+دپیته چرخه‌تو</comment>
      <origin>327869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1140" sha1="f8m7ehddq5rj7x6au02qwi3guou2ddk" xml:space="preserve">{{صندخ/زوون}}
'''ناهواتل زوون''' (ˈnaːwatɬ) معروف به '''مکزیکی''' اتا از زیرچلّه‌ئون بومی زوونون [[مرکزی آمریکا]] هسته که بخش‌ئونی از [[آمریکا|متحده ایالات آمریکا]] هم ونجه گپ زنّه. اسا اینتا زوون یک‌ و نیم میلیون نفر گنشکر دانّه. [[امیلیانو زاپاتا]] ماری‌زوون ناهواتل بی‌یه. پیش از [[ایسپانیولی]] بموئن، ناهواتل [[مکزیک]] دله مهم‌ترن زوون بی‌یه.

== دپیته چرخه‌تو ==
* [[آزتک]]ون
* [[سرخپوستون]]
* [[مایا]]ئون

==منبع==
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Nahuatl_language Nahuatl]
* Suárez, Jorge A. (1977). &quot;La influencia del español en la estructura gramatical del náhuatl&quot;. Anuario de Letras. Revista de la Facultad de Filosofía y Letras (Ciudad Universitaria, México, D.F.: Universidad Nacional Autónoma de México, Centro de Linguística Hispánica) 
{{په‌نویس}}

[[رج:آمریکای بومی زوونون]]
[[رج:مکزیک]]</text>
      <sha1>f8m7ehddq5rj7x6au02qwi3guou2ddk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گالیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20463</id>
    <revision>
      <id>327844</id>
      <parentid>327668</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T12:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33164-71</username>
        <id>45596</id>
      </contributor>
      <comment>یه گویش جه اسکاتس Dialect of Scots it is Gaelic</comment>
      <origin>327844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="194" sha1="b8z98ww0d7c8mwexdhrk9dctm7ssvpv" xml:space="preserve">'''گالیک یتا گویش جه اسکاتس،''' [[اسکاتلند]] بومی زوون هسته. 

منابع

{{په‌نویس}}

{{سلتی زوونون}}

[[رج:سلتی زوونون]]</text>
      <sha1>b8z98ww0d7c8mwexdhrk9dctm7ssvpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327853</id>
      <parentid>327844</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327844|327844]] از [[Special:Contributions/~2026-33164-71|~2026-33164-71]] ([[User talk:~2026-33164-71|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="557" sha1="bajswtg0l64o5soyjkk459jmztc1t1e" xml:space="preserve">{{صندخ/زوون}}
'''گالیک''' [[اسکاتلند]] بومی زوون هسته. ونه گنشکرون ۹۲۰۰۰ نفر هستنه که وشون دله ۵۸۰۰۰ نفر [[اسکاتلند]]ی هستنه.

این زوون ِالفبا ۱۸ حرف دانّه:
{{چپ‌چین}}
A, B, C, D, E, F, G, H, I, L, M, N, O, P, R, S, T, U 
{{پایان چپ‌چین}}

== منابع ==
[http://en.wikipedia.org/wiki/Scottish_Gaelic_language ویکی‌پدیای انگلیسی]
{{په‌نویس}}

{{سلتی زوونون}}

[[رج:سلتی زوونون]]</text>
      <sha1>bajswtg0l64o5soyjkk459jmztc1t1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یوتیوب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20531</id>
    <revision>
      <id>327901</id>
      <parentid>324691</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="t2bbljp5extxbkkzn5vqt7wby9y775n" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات شرکت
|      شرکته نوم   = یوتیوب(YouTube)
| تصویر           = YouTube 2024.svg
| اندازه تصویر   = 220px        
| زیرنویس        = نما از صفحه اصلی سایت
| وبگاه           = [http://youtube.com/ youtube.com]
| تجاری           = اَره
| نوع شرکت           = تجاری
| زوون          = چند زوونه
| |محدودهٔ فعالیت        = اشتراک گذاری ویدیو
|  ونه مالک           = [[گوگل]]
|  ونه موسس           = [[گوگل ادسنس]]
| تاریخ افتتاح   = [[۱۵ فوریه]], [[۲۰۰۵]]
| وضعیت          = فعال
| بازده          = 
| شعار           = خودتان پخش کنید(broadcasting yourself)
| الکسا          = ۳ 
}}
'''یوتیوب''' ([[اینگلیسی زوون|انگلیسی]] جه : ''YouTube'') اتا از مهم‌ترین سایت‌های وب و از معروف‌ترین سایت به‌اشتراک‌گذاری ویدیو هسه.&lt;ref&gt;{{یادکرد-ویکی |پیوند = http://en.wikipedia.org/wiki/YouTube |عنوان = Youtube |زوون = انگلیسی |بازیابی = 2 ژوئن 2012 }}&lt;/ref&gt;

== یوتیوب برای سایر ملل ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!منطقه کشور
! آدرس
! زبان
|-
| {{flagicon|AUS}} [[استرالیا]]
| http://au.youtube.com/
| [[انگلیسی]]
|-
| {{flagicon|BRA}} [[برزیل]]
| http://br.youtube.com/
| [[پرتقالی]]
|-
| {{FRA}}
| http://fr.youtube.com/
| [[زبان فرانسوی|فرانسوی]]
|-
| {{هنگ کنگ}}
| http://hk.youtube.com/
| [[چینی]]
|-
| {{IRL}}
| http://ie.youtube.com/
| [[انگلیسی]]
|-
| {{ITA}}
| http://it.youtube.com/
| [[ایتالیایی]]
|-
| {{JPN}}
| http://jp.youtube.com/
| [[زبان ژاپنی|ژاپنی]]
|-
| {{MEX}}
| http://mx.youtube.com/
| [[زبان اسپانیولی|اسپانیولی]]
|-
| {{NLD}}
| http://nl.youtube.com/
| [[زبان آلمانی|آلمانی]]
|-
| {{NZL}}
| http://nz.youtube.com/
| [[زبان انگلیسی|انگلیسی]]
|-
| {{POL}}
| http://pl.youtube.com/
| [[زبان لهستانی|لهستانی]]
|-
| {{ESP}}
| http://es.youtube.com/
| [[زبان اسپانیولی|اسپانیولی]]
|-
| {{TWN}}
| http://tw.youtube.com/
| [[چینی]]
|-
| {{UK}}
| http://uk.youtube.com/
| [[انگلیسی]]
|-
| {{flag|World}}
| http://youtube.com
| [[زبان انگلیسی|انگلیسی]]
|}

==منابع==
{{پانویس}}

[[رج:گوگل]]</text>
      <sha1>t2bbljp5extxbkkzn5vqt7wby9y775n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>طاهریون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24535</id>
    <revision>
      <id>327911</id>
      <parentid>327597</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4837" sha1="sfq2m6rrrm80ijs5deos3oz9v2bwaq3" xml:space="preserve">{{Infobox former country
|native_name            = طاهریون
|conventional_long_name = طاهریان
|common_name            = 
|continent              = 
|region                 = 
|country                = 
|era                    = 
|status                 = امارت
|status_text            = 
|empire                 =  
|government_type        = 
|year_start             = ۲۰۷/۸۲۱
|year_end               = ۲۵۹/۸۷۳
|year_exile_start       = 
|year_exile_end         = 
|event_start            = 
|date_start             = 
|event_end              = 
|date_end               = 
|event1                 = 
|date_event1            = 
|event2                 = 
|date_event2            = 
|event3                 = 
|date_event3            = 
|event4                 = 
|date_event4            = 
|event_pre              = 
|date_pre               = 
|event_post             = 
|date_post              = 
|p1                     = عباسیون 
|flag_p1                =
|image_p1               = 
|p2                     = 
|flag_p2                = 
|p3                     = 
|flag_p3                = 
|p4                     = 
|flag_p4                = 
|p5                     = 
|flag_p5                = 
|s1                     = صفاریون
|flag_s1                = Saffarid dynasty 861-1003.png
|image_s1               = 
|s2                     = تبرستون علویون
|flag_s2                = White_flag.png
|s3                     = 
|flag_s3                = 
|s4                     = 
|flag_s4                = 
|s5                     = 
|flag_s5                = 
|image_flag             = 
|flag_alt               = 
|flag                   = 
|flag_type              = 
|image_coat             = 
|coat_alt               = 
|symbol                 = 
|symbol_type            = 
|image_map              = Tahirid Dynasty 821 - 873 (AD).png
|image_map_alt          = 
|image_map_caption      = طاهریون سامون
|image_map2             = 
|image_map2_alt         = 
|image_map2_caption     = 
|capital                = [[مرو]] و [[نیشابور]]
|capital_exile          = 
|latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= 
|national_motto         = 
|national_anthem        = 
|common_languages       = 
|religion               = اسلام سنی
|currency               = 
|leader1                = طاهر بن حسین 
|leader2                = محمد بن طاهر 
|leader3                = 
|leader4                = 
|year_leader1           = 
|year_leader2           = 
|year_leader3           = 
|year_leader4           = 
|title_leader           = امیر
|representative1        = 
|representative2        = 
|representative3        = 
|representative4        = 
|year_representative1   = 
|year_representative2   = 
|year_representative3   = 
|year_representative4   = 
|title_representative   = 
|deputy1                = 
|deputy2                = 
|deputy3                = 
|deputy4                = 
|year_deputy1           = 
|year_deputy2           = 
|year_deputy3           = 
|year_deputy4           = 
|title_deputy           = 
|legislature            = 
|house1                 = 
|type_house1            = 
|house2                 = 
|type_house2            = 
|stat_year1             = 
|stat_area1             = 
|stat_pop1              = 
|stat_year2             = 
|stat_area2             = 
|stat_pop2              = 
|stat_year3             = 
|stat_area3             = 
|stat_pop3              = 
|stat_year4             = 
|stat_area4             = 
|stat_pop4              = 
|stat_year5             = 
|stat_area5             = 
|stat_pop5              = 
|footnotes              = 
}}

'''طاهریون''' اتا [[ایران]]ی سلسله بینه که خراسان دله حکومت ره [[عباسیون]] وسّه کنترل کاردنه و وشون ِامیر بینه. وشون ات‌خله ایرانی قیوم ره هم سرکوب کاردنه. مثلاً [[بابک]] و [[مازیار]] قیوم اینان سون بی‌یه. وشون [[مأمون]] دستور په حکومت جه برسینه.

== منابع ==
{{پانویس}}
* «روضة الصفا»، تألیف محمد بن خاوندشاه بلخی، تهذیب و تلخیص از دکتر عباس زریاب، تهران، ۱۳۷۳.

== پیوند به بیرون ==
* [https://web.archive.org/web/20070927185056/http://www.iranmiras.ir/fr_site/history/taherian/taher.htm طاهریون]
* [https://web.archive.org/web/20120920110601/http://www.tarikheslam.com/history-iran.html ایران اسلامی تاریخ - تاریخ اسلام سایت دله]

{{طاهریون}}

[[رج:طاهریون]]
[[رج:ایران تاریخ]]
[[رج:تاجیکستون تاریخ]]
[[رج:اوزبکستون تاریخ]]
[[رج:ترکمونستون تاریخ]]</text>
      <sha1>sfq2m6rrrm80ijs5deos3oz9v2bwaq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تسکا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26270</id>
    <revision>
      <id>327905</id>
      <parentid>139775</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="hhiz7kk2ghsbjebnmfombkuho79m2c5" xml:space="preserve">[[پرونده:European black alder.jpg|بندانگشتی|180px|توسکای [[ییلاق و قشلاق|قشلاق]]ی  یا «سیو تسکا [[اروپا]]یی» با [[نام علمی]] Alnus glutinosa]]
'''تسکا''' یا '''توسکا''' {{فارسی جه|توسکا}} اتا دار نوم هسِّه بونه. تسکا، اتا از گونه‌های جنگلی دارها هسِّه. اینتا دار از دارهایی هسِّه که پئیز (=پاییز) ونه گلام‌ها [[زرد]] بونه. دنیا دله بیشتر از 30 نوع تسکا وجود دارنه که وشونِ میون فقط دِ نوع [[ایرون|ایران]] دله رشد کنِّه. که تسکای سردسیری و گرمسیری نوم دارننه که وشون عمر حدود 100 سال هسِّه. وشون رشد 50 سالگی گادِر اس کنِّه. تسکا اتا داری هسِّه که رطوبت جا سازگارتره و مناطق مرطوب و بتلاقی دله بهتر رشد کنِّه. تسکای نوم [[مازرونی زوون|تبری باستان]] دله ریشه دارنه.

[[رج:دارون]]</text>
      <sha1>hhiz7kk2ghsbjebnmfombkuho79m2c5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26563</id>
    <revision>
      <id>327882</id>
      <parentid>285834</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="963" sha1="1j15c3p5aaunjmexezpq0b5cujfw9st" xml:space="preserve">[[پرونده:Red Apple.jpg|200px|thumb|left|سِه]]
سه یا [[فارسی]] زبون دله سیب ( علمی نوم : ''Malus domestica'' ) اتا میوه هسِّه که [[مناطق سرد]] و [[معتدل]] دله دراینه. اینتا [[میوه ]] [[پتاسیم]]، [[سدیم]]، [[کلسیم]]، [[برم ]]و فسفر و خله زیاد [[ویتامین ]] آ و ب دارنه.

==خواص==
سِه بخاطر وجود ویتامین های مختلف و زیاد 
برای سلامتی و تندرستی خله مفید هسِه. ونه بیشتر ویتامین ها و املاح ونه پوست و نزیکای پوست دره و بهتره با پوست بخرد باوِّه. سه ی رو معمولا چرب هسِّه همین وسه ونه خار بشس باوه و یا اتا نازک پوست ونه جا بییت باوِّه.


==منابع==
* فارسی ویکیپدیا

[[ رج : میوه ها  ]]


[[رج:میوه‌ئون]]</text>
      <sha1>1j15c3p5aaunjmexezpq0b5cujfw9st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مستقل مشترک‌المنافع کشورون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30085</id>
    <revision>
      <id>327872</id>
      <parentid>134065</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T16:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+صندخ</comment>
      <origin>327872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2062" sha1="cbj0ymn5zpnhtku9ordju0ee4pq91hs" xml:space="preserve">{{صندخ/سازمان}}[[پرونده:Flag_of_the_CIS.svg|270px|بندانگشتی|گروه ِپرچم]]
[[پرونده:CIS Map.png|270px|بندانگشتی|اعضای ِنقشه]]
'''مستقل ِمشترک‌المنافع ِکشورون ِاتحادیه''' اتا اتحادیه هسته که بعضی کشورونی که قدیم [[شوروی]] دله دَیینه، ونه عضو هستنه. این اتحادیه ره [[روسیه]]، [[بلاروس]] و [[اکراین]] بساتنه. ونه مَقِر [[مینسک]]، [[بلاروس]] دله، هسته ولی ونه نشست‌ها [[تاوری کاخ ]]، [[سن پترزبورگ]] دله انجام وانه.

== اعضا ==
* [[پرونده:Flag of Azerbaijan.svg|20px|]] [[آذربایجون]]
* [[پرونده:Flag of Armenia.svg|20px|]] [[ارمنستون]]
* [[پرونده:Flag of Uzbekistan.svg|20px|]] [[اوزبکستون]]
* [[پرونده:Flag of Belarus.svg|20px|]] [[بلاروس]]
* [[پرونده:Flag of Tajikistan.svg|20px|]] [[تاجیکستون]]
* [[پرونده:Flag of Russia.svg|20px|]] [[روسیه]]
* [[پرونده:Flag of Kyrgyzstan.svg|20px|]] [[قرقیزستون]]
* [[پرونده:Flag of Kazakhstan.svg|20px|]] [[قزاقستون]]
* [[پرونده:Flag of Moldova.svg|20px|]] [[مولداوی]]

ناظر ِاعضا
* [[پرونده:Flag of Turkmenistan.svg|20px|]] [[ترکمنستان]]

خارج بَیی‌ئون
* [[پرونده:Flag of Ukraine.svg|20px|]] [[اکراین]]: وقتی که روسیه جه جنگ دَکِته، بریم بموئه.&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/persian/world/2014/03/140319_l51_shf_ukraine_crimea_russia.shtml&lt;/ref&gt;

== وابسته جستارون ==
* [[شانگهای کایری سازمان]]

== منابع ==
{{تلمبار-رج|Commonwealth of Independent States}}
{{پانویس}}

{{مستقل مشترک‌المنافع کشورون}}
{{سازمان‌های میان‌دولتی}}

[[رده:مستقل مشترک‌المنافع کشورون]]
[[رده:شوروی]]
[[رج:سازمان‌ئون بین‌المللی]]</text>
      <sha1>cbj0ymn5zpnhtku9ordju0ee4pq91hs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایرانی کئو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31316</id>
    <revision>
      <id>327927</id>
      <parentid>278170</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T06:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="650" sha1="0vdv88g42dkzxswk7orv9ogqy2wgbfr" xml:space="preserve">'''ایرانی کئو، آبی ایرانی''' ( [[انگلیسی]] جه: ''Persian Blue'') یا '''آبی فارسی'''، اتتا رنگ هسته که از سه رنگ اصلی ایرانی درست وونه. این اتتا رنگ معماری قدیم ایران دله استفاده بیه. اینتا رنگ امروزِ روز هم خله طرفدار دارنه.
[[پرونده:Sabz_Burj_in_Delhi_03-2016.jpg|چپ|بندانگشتی|اتتا گونبد با رنگِ آبی ایرانی]]

== منابع ==
* مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، «آبی ایرانی» .ویکی‌پدیای فارسی&lt;br&gt;
[[رج:رنگون]]</text>
      <sha1>0vdv88g42dkzxswk7orv9ogqy2wgbfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31951</id>
    <revision>
      <id>327879</id>
      <parentid>141296</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T16:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="522" sha1="jeg23dratufjocvlaswgrmall56eav9" xml:space="preserve">[[پرونده:Girls heel.jpg|بندانگشتی| لِــنگِ انتها، کاب هسته]]
'''کاب ''' بخش دنبالی [[لنگ]] هسته گه ونه [[استکا|استقون]] گَــد و کالفت هسته و تکیه اصلی ره ونه سر کانّــه.
==منبع==
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «[[:en:heel|heel]]»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۱۰ خرداد ۱۳۹۶).
{{شابلون:آدم تن}}
[[رج:بدن]]</text>
      <sha1>jeg23dratufjocvlaswgrmall56eav9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شهردار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32674</id>
    <revision>
      <id>327867</id>
      <parentid>143082</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T15:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>رج وندی هاکردن.</comment>
      <origin>327867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="rd4hqrk7qizyzp7855iiv7vdvvnz9c9" xml:space="preserve">''' شهردار ''' ئه‌ت کس ره گونــّــــه گه [[شهر]] ره گاردننده. [[ایران]] دله ''' شهردار ''' بصورت باواسطه از طریق مردِم رای بوجــــیه وونه؛ اینتی گه اول مردِم شورای شهر اعضا ره وجینّه بعد این اعضا ، شهردار ره انتخاب کانّه.
==بن مایه==
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «[[:en:Mayor|Mayor]]»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۱۳۹۶ مهر ۲۶).
[[رج:کار]]</text>
      <sha1>rd4hqrk7qizyzp7855iiv7vdvvnz9c9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قیصر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32886</id>
    <revision>
      <id>327913</id>
      <parentid>327415</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T19:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محک</username>
        <id>1023</id>
      </contributor>
      <origin>327913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="f8jox199xecz5w1106vams0syeyh2l5" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات هنرمند موسیقی
| نام             = قیصر(مادرجنده)
| تصویر           = 
| توضیح_تصویر     = 
| اندازه_تصویر    = 300px
| دورنما          = 
| پس‌زمینه         =  
| نام_اصلی      = 
| تولد            = ۱۳۴۹ خرداد ۱۶
| مرگ             = 
| ملیت            =  {{flagicon|Iran}} [[ایران]]ی
| ساز             = 
| نوع_صوت         = 
| سبک             = &lt;small&gt;پاپ&lt;/small&gt;
| فعالیت          = &lt;small&gt;{{سخ}} {{سخ}} [[خوننده]] {{سخ}} &lt;/small&gt;
| مدت             = 
| ناشر            = 
| نقش‌های_مرتبط    = 
| وب‌گاه           = 
| اعضای_کنونی     = 
| اعضای_پیشین     = 
| سازهای_برجسته   = 
}}

'''قیصر''' (بزائهٔ  ۱۳۴۹ خرداد ۱۶ - [[تهرون]]، ستارخان) گه ونه اصلی [[نوم (اسم)|نوم]] '''بینش بلور''' هسته ئه‌تا [[ایران|ایرونی]] [[خوننده]] هسته.

اینتا [[خونشکر]] ایرون گه دیّه مدرسه دله قرآن خوندسته و سرود گروه دله عضو بیه همچنین خصوصی مهمونی‌ئون دله زوئه و خوندسته تا اینکه ۱۹ ساله بیه گه ایرون جه بورده.
حبیب الله بلور گه تختی مربی بیه، قیصر [[پی‌یر]] عمو بیه.

وه خله توم ممنوع‌الکار بی‌یه و لوس آنجلس دیه تا ۱۴۰۵ سال، [[ایران و آمریکا جنگ]] گدر، دگرسته ایران و کنسرت بی‌یشته و جمهوری اسلامی پرچم ره گیته چرخ-چرخ دا.

== بن‌مایه ==  
* &lt;small&gt;تی‌وی‌پلاس گفتگو، قیصر جه.
&lt;/small&gt;
* یورونیوز فارسی
{{پانویس}}

[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:ایران مردی خونش‌کرون]]
[[رج:تهران گت آدمون]]</text>
      <sha1>f8jox199xecz5w1106vams0syeyh2l5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خونه به خونه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33175</id>
    <revision>
      <id>327871</id>
      <parentid>323798</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T16:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6119" sha1="hvlhgwy8bfsfjjb91gd0zlk5p204xxf" xml:space="preserve">{{Infobox football club
| clubname=خونه به خونه بابل
| fullname=باشگاه فوتبال خونه به خونه مازندران
| nickname=مازرون شیرون
| founded = سال ۱۳۸۹ ({{سن|۱۳۸۹|۱|۱|از تاریخ=خورشیدی}} پیش)
| ground=[[ورزشگاه هفت تیر|ورزشگاه هفت تیر بابل]]
| capacity=۵٬۰۰۰
| manager= {{flagicon|IRN}} [[اکبر محمدی]]
| league= [[لیگ آزادگان (دسته یک)|لیگ آزادگان]]
| season = [[لیگ آزادگان ۹۷–۱۳۹۶|۹۷–۱۳۹۶]]
| position = ۳ام
| website = http://www.fckhoonehbekhooneh.com/
| image= Khoonebekhoone.png
&lt;!-- Home kit --&gt;
| pattern_la1   = _arsenalfc1718h
| pattern_b1    = _arsenalfc1718h
| pattern_ra1   = _arsenalfc1718h
| pattern_sh1   = _arsenalfc1718h
| pattern_so1   = _arsenalfc1718h
| leftarm1       = FFFFFF
| body1          = FFFFFF
| rightarm1      = FFFFFF
| shorts1        = FFFFFF
| socks1         = FFFFFF
&lt;!-- Away kit --&gt;
|pattern_la2  = FFFFFF
|pattern_b2   = _alahli1718t
|pattern_ra2  = FFFdFFF
|pattern_so2  = FFFFFF
|pattern_sh2  = FFFFFF
|leftarm2     = FFFFFF
|body2        = FFFFFF
|rightarm2    = FFFFFF
|shorts2      = _alahli1718t
|socks2       = _alahli1718t
}}
'''خونه به خونه''' اتا [[فوتوال]] تیم هسته که [[بابل]] شهر شِنه و سال ۱۳۹۲ بساته بیّه و اسا ایرانِ [[لیگ دسته یک]] دله کا کانده. این تیم ِسرمایه ره [[قاسم حسن‌زاده]] دِنه که اتی زنجیله‌یی فروشگاه همین نوم جه دارنه. '''خونه به خونه''' سال ١٣٩٨ منحل بیه و ونه امتیاز د تا جوان بابلی بخرینه و ونه اسمه [[باشگاه فوتوال رایکا بابل|رایکا]] بشتنه.

== تاریخچه ==
[[پرونده:Khooneh Be Khooneh Babol vs. Sepid-Rood Rasht.jpg|بندانگشتی|250x250px|خونه به خونه‌یِ اتا سره‌خنگی کا.|left]]
خونه به خونه اسا بابلِ گت‌ترین ورزشی تیم هسته. وه ره سال ۱۳۸۹ [[کشتی]] وسّه [[امیرکلا]] دله [[قاسم حسن‌زاده]] بساته و ونه فوتوال تیم هم سال ۱۳۹۲ تشکیل بیّه.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب |نشانی= http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13930220001544|عنوان= صعود خونه‌به‌خونه بابل به لیگ دسته دوم فوتبال| ناشر = خبرگزاری فارس|تاریخ = ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۳|تاریخ بازبینی= ۳۱ تیر ۱۳۹۴}}&lt;/ref&gt; این تیمِ سره‌خنگی ورزشگاه [[هفت تیر فوتوال زمین]] هسته.&lt;ref&gt;{{یادکرد وب |نشانی= http://www.mazandlig.com/news.aspx?id=337|عنوان= واگذاری ورزشگاه هفت تیر به باشگاه خونه به خونه مازندران| ناشر = مازندلیگ|تاریخ = ۱۱ خرداد ۱۳۹۳|تاریخ بازبینی= ۳۱ تیر ۱۳۹۴}}&lt;/ref&gt;

== روند فصل به فصل ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;border-collapse:collapse; text-align:center; font-size:normal;&quot;
|- style=&quot;background:#f0f6fa;&quot;
! فصل
! لیگ
! نتیجه
! جام حذفی
|-
|۹۳–۱۳۹۲
|لیگ دسته سوم
|style=&quot;background:#9f6;&quot;|دوم
|عدم حضور
|-
|۹۴–۱۳۹۳
|لیگ دسته دوم
|مرحله اول
|یک شانزدهم نهایی
|-
|۹۵–۱۳۹۴
|لیگ آزادگان
|ششم
|انصراف
|-
|۹۶–۱۳۹۵
|لیگ آزادگان
|ششم
|یک‌هشتم نهایی
|-
|۹۷–۱۳۹۶
|لیگ آزادگان
|سوم
|align=center bgcolor=Silver|نایب‌قهرمان
|-
|۹۸–۱۳۹۷
|لیگ آزادگان
|
|
|-
|-
|}

== افتخارات ==
=== داخلی ===
*'''[[جام حذفی فوتبال ایران|جام حذفی]]'''
: نایب‌قهرمان (۱): [[جام حذفی فوتبال ایران ۹۷–۱۳۹۶|۹۷–۱۳۹۶]]

*'''[[لیگ دسته سوم فوتبال ایران|لیگ دسته سوم]]'''
: نایب‌قهرمان (۱): [[لیگ دسته سوم فوتبال ایران ۹۳–۱۳۹۲|۹۳–۱۳۹۲]]

== مربیون ِتاریخچه ==
* محمد قربانیان (شهریور ۱۳۹۲ - دی ۱۳۹۲)
* [[فرشاد پیوس]] (دی ۱۳۹۲ - آذر ۱۳۹۳)
* [[مرتضی کرمانی‌مقدم]]&lt;ref&gt;[http://www.irna.ir/fa/News/81423887/ مرتضی کرمانی مقدم سرمربی تیم فوتبال خونه به خونه مازندران شد] ایرنا&lt;/ref&gt; (آذر ۱۳۹۳ - دی ۱۳۹۳)
* [[فرهاد کاظمی]]&lt;ref&gt;[http://www.irna.ir/fa/News/81454427/ فرهاد کاظمی سرمربی تیم فوتبال خونه به خونه بابل شد] ایرنا&lt;/ref&gt; (دی ۱۳۹۳ - بهمن ۱۳۹۳)
* [[اکبر میثاقیان]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150809002545/http://fckhoonehbekhooneh.com/%D9%85%DB%8C%D8%AB%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%B4%D8%AF/ میثاقیان سرمربی خونه به خونه شد] باشگاه فرهنگی ورزشی خونه به خونه مازندران&lt;/ref&gt; (تیر ۱۳۹۴ - اسفند ۱۳۹۴)
* [[حمید درخشان]]&lt;ref&gt;[http://www.varzesh3.com/news/1312546/درخشان-سرمربی-تیم-خونه-به-خونه-شد]&lt;/ref&gt; (فروردین ۱۳۹۵ - اردیبهشت ۱۳۹۵)
* حسین رحمانی (اردیبهشت ۱۳۹۵ - خرداد ۱۳۹۵)
* [[علیرضا مرزبان]] (خرداد ۱۳۹۵ - بهمن ۱۳۹۵)
* [[نادر دست نشان]] (بهمن ۱۳۹۵-خرداد ۱۳۹۶)
* حسین رحمانی (خرداد ۱۳۹۶-مرداد ۱۳۹۶)
* [[جواد نکونام]] (مرداد ۱۳۹۶-دی ۱۳۹۶)
* [[دراگان اسکوچیچ]] (دی ۱۳۹۶-)

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله|۲}}

== بریم بگردستن ==
* [https://web.archive.org/web/20180116081359/http://www.fckhoonehbekhooneh.com/ رسمی سایت]

[[رج:خونه به خونه| ]]
[[رج:ایران فوتوال تیمون]]
[[رج:بابل]]</text>
      <sha1>hvlhgwy8bfsfjjb91gd0zlk5p204xxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سبزی خرش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33363</id>
    <revision>
      <id>327924</id>
      <parentid>194757</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T06:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="891" sha1="06wwypf4djgqaze3mjbqeqci7mcguh4" xml:space="preserve">[[پرونده:חורשט סבזי.jpg|بندانگشتی|سبزی قِرمه]]
'''سبزی خرش یا سبزی قرمه''' ئه‌تا [[خارشت]] هسته گه از معروفترین بخاردنی‌ئون [[ایران|ایرونی]] بشمارده وونه.

قورمه سبزی&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230826200216/https://ashpazbashii.com/301/ طرز تهیه قورمه سبزی]&lt;/ref&gt; از ترکیب [[اخچپیج|لوبیا]] قرمز با سبزی قرمه و گسفندی گوشت بپت وونه

این خارشت ره ونه حتما جا دکفه تا طعم خوبش رو بچشین.

==بن‌مایه==
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «[[:en:ghormeh sabzi|ghoemeh sabzi]]»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۱۳۹۷ مرداد ۲۲)
&lt;references /&gt;

[[رج:بخاردنی‌ئون]]</text>
      <sha1>06wwypf4djgqaze3mjbqeqci7mcguh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیاستمدار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33817</id>
    <revision>
      <id>327887</id>
      <parentid>241102</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>رج اضافه بیّه.</comment>
      <origin>327887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="dlnkc10xdfbzuqth37e3w3znwmtfyya" xml:space="preserve">'''سیاستمدار''' یا '''پولتیکن''' ات‌کی خَوِر ره گنه که عمومی سیاستون سر تأثیر إلنه یا سیاستونِ تصمیم هایتن سر نقش دارنه. سیاستمدارون تونّه سیستم‌های مختلف دله، راهون مختلفی پیدا هاکنن که این تصمیماتِ بیتن سر دخالت پیدا هاکنن؛ ات‌جا ویندی حزبون سازماندهی دارنه که چتی داوطلب ره بال-پر هادن، ات‌جا [[آریستوکراسی]] هسه و اتا از-ما-بهترون تونّه سیاستمدار بوون، ات‌جا [[کودتا]] جه نظامیون همه چی ره دست گیرنه و.... البته سیاست فقط حکومتی دفاتر جه محدود نی‌یه و گت-گت کومپانی و غیروابسته نهادون هم تونّه سیاستمدار جامعه ره تحویل هادن.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Grant, Grant|first=Donald Lee, Jonathan|title=The Way It Was in the South: The Black Experience in Georgia|year=2001|publisher=University of Georgia Press|isbn=978-0820323299|page=449}}&lt;/ref&gt;

== منابع ==
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، مقالهٔ «[[:en:Politician]]»، ویکی‌پدیای انگلیسی، آزاد دانشنومه.
{{پانویس}}

[[رج:سیاست]]
[[رج:کار]]</text>
      <sha1>dlnkc10xdfbzuqth37e3w3znwmtfyya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شی جین پینگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33911</id>
    <revision>
      <id>327902</id>
      <parentid>172147</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1379" sha1="jkoioaixr8qaaeyyy1akqz2a3z103kd" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات سیاست‌مدار
| نام = '''شی جین پینگ'''{{سخ}}习近平
| تصویر = Xi Jinping in 2019 (cropped).jpg
| شرح تصویر = 
| نام کامل =شی جین پینگ
| معروف به =
| زادروز = [[۱۵ ژوئن]] [[۱۹۵۳ (میلادی)|۱۹۵۳]]
| شهر تولد = [[پکن]]
| کشور تولد = [[چین]]
| تاریخ مرگ = 
| بمردن جا= 
| نام همسر =کینگ لینینگینگ&lt;br&gt;پنگ لیوان
| فرزندان =کسی مینگزه
| دین =
| حزب سیاسی =[[چین کمونیست حزب]] 
| سمت = چین خلق جمهوری رهبر{{سخ}}[[۱۴ مارس]] [[۲۰۱۳ (میلادی)|۲۰۱۳]]
| پست‌های قبلی =
| فعالیت‌ها =
| وبگاه رسمی =}}

'''شی جین پینگ''' ([[ماندارین]] جه: ''习近平'') اتا چینی سیاستمدار هسته که سال ۲۰۱۳ تاسا این کشورِ رهبری و [[چین کمونیست حزب]] ِدبیرکلی ره شه دست دارنه.&lt;ref&gt;[http://www.scmp.com/week-asia/opinion/article/2136255/president-life-xi-risks-repeat-chinas-mao-era-mistakes ''‘President for life’ Xi risks repeat of China’s Mao-era mistakes''], South China Morning Post (online), 11 March 2018&lt;/ref&gt;

==منابع==
{{پانویس}}

[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:چین رییس‌جمهورون]]</text>
      <sha1>jkoioaixr8qaaeyyy1akqz2a3z103kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دورگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34670</id>
    <revision>
      <id>327846</id>
      <parentid>327811</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T12:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33164-71</username>
        <id>45596</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="577" sha1="dw99b984qy7fg1ixs5jq0ozsum8wjsr" xml:space="preserve">'''دُورَگ''' یا '''بَور''' یا '''سِرخٚ''' (علمی نوم:Panthera Tigris) گت‌تِرین حیوون [[بامشی‌واریون]] تیره جه هسه  گه ونه قد تا ۲متر رسنه و ونه وزن ۱۸۰ تا ۲۶۰ [[کیلوگرم]] وونه. اینتا جانور مهمترین ویجگی عمودی تیره خطون ونه قرمز-نارنجی خز سر هسه گه ونه تن بن روشندته هسه.

== دورگ نوعون ==
* [[مازرون ببر]]
== په‌نویس ==
{{پانویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]</text>
      <sha1>dw99b984qy7fg1ixs5jq0ozsum8wjsr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327847</id>
      <parentid>327846</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T12:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33164-71</username>
        <id>45596</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="566" sha1="njit9rk45spkrnm8nhyili52aqsvt0n" xml:space="preserve">'''دُورَگ''' یا '''بَور''' یا '''سِرخٚ''' (علمی نوم:Durg) گت‌تِرین حیوون [[بامشی‌واریون]] تیره جه هسه  گه ونه قد تا ۲متر رسنه و ونه وزن ۱۸۰ تا ۲۶۰ [[کیلوگرم]] وونه. اینتا جانور مهمترین ویجگی عمودی تیره خطون ونه قرمز-نارنجی خز سر هسه گه ونه تن بن روشندته هسه.

== دورگ نوعون ==
* [[مازرون ببر]]
== په‌نویس ==
{{پانویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]</text>
      <sha1>njit9rk45spkrnm8nhyili52aqsvt0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327850</id>
      <parentid>327847</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327847|327847]] از [[Special:Contributions/~2026-33164-71|~2026-33164-71]] ([[User talk:~2026-33164-71|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="577" sha1="dw99b984qy7fg1ixs5jq0ozsum8wjsr" xml:space="preserve">'''دُورَگ''' یا '''بَور''' یا '''سِرخٚ''' (علمی نوم:Panthera Tigris) گت‌تِرین حیوون [[بامشی‌واریون]] تیره جه هسه  گه ونه قد تا ۲متر رسنه و ونه وزن ۱۸۰ تا ۲۶۰ [[کیلوگرم]] وونه. اینتا جانور مهمترین ویجگی عمودی تیره خطون ونه قرمز-نارنجی خز سر هسه گه ونه تن بن روشندته هسه.

== دورگ نوعون ==
* [[مازرون ببر]]
== په‌نویس ==
{{پانویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]</text>
      <sha1>dw99b984qy7fg1ixs5jq0ozsum8wjsr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327851</id>
      <parentid>327850</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327846|327846]] از [[Special:Contributions/~2026-33164-71|~2026-33164-71]] ([[User talk:~2026-33164-71|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2462" sha1="a4y147h2co5gtoaruzmg2z9qd6x5cqy" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات آرایه زیستی
| name= ببر
| colour = pink
| image = Tigress at Jim Corbett National Park.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = [[بنگال دورگ]]
| regnum = [[جانورون]]
| phylum = [[طنابداران]]
| classis = [[کاله‌دارون]]
| ordo = [[بامشی‌مونائون]]
| subordo = [[پلنگ]]‌مونائون
| status = EN
| status_system = IUCN3.1
| status_ref =&lt;ref name=iucn&gt;{{cite iucn |title=''Panthera tigris'' |author=Goodrich, J. |author2=Wibisono, H. |author3=Miquelle, D. |author4=Lynam, A.J |author5=Sanderson, E. |author6=Chapman, S. |author7=Gray, T.N.E. |author8=Chanchani, P. |author9=Harihar, A. |name-list-style=amp |date=2022 |page=e.T15955A214862019 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-1.RLTS.T15955A214862019.en |access-date=31 August 2022}}&lt;/ref&gt;
| status2 = CITES_A1
| status2_system = CITES
| status2_ref = &lt;ref name=iucn/&gt;
| taxon = Panthera tigris
| authority = ([[Carl Linnaeus|لینه]], 1758)&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt;
| range_map = Tiger map.svg
| range_map_caption = دورگ قدیمی اکوسیستم که حدود سال 1850 دیه و [[مازرون ببر]] ِشامل هم وونه (زرد) و حدودی که اسا سال 2006، وجود دارنه (سبز).&lt;ref name=&quot;dinerstein07&quot;&gt;{{cite journal|author=Dinerstein, E. |author2=Loucks, C. |author3=Wikramanayake, E. |author4=Ginsberg, J. |author5=Sanderson, E. |author6=Seidensticker, J. |author7=Forrest, J. |author8=Bryja, G. |author9=Heydlauff, A. |title=The Fate of Wild Tigers |journal=BioScience |volume=57 |issue=6 |pages=508–514 |year=2007 |doi=10.1641/B570608 |s2cid=85748043 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
| synonyms =
{{Species list
| Felis tigris | [[Carl Linnaeus|لینه]], [[Systema Naturae|1758]]
| Tigris striatus | [[Nikolai Severtzov|سورتسو]], 1858
| Tigris regalis | [[John Edward Gray|گری]], 1867
}}}}

'''دُورَگ''' یا '''بَور''' یا '''سِرخِ شیر''' (علمی نوم:Panthera Tigris) گت‌تِرین حیوون [[بامشی‌واریون]] تیره جه هسه  گه ونه قد تا ۲متر رسنه و ونه وزن ۱۸۰ تا ۲۶۰ [[کیلوگرم]] وونه. اینتا جانور مهمترین ویجگی عمودی تیره خطون ونه قرمز-نارنجی خز سر هسه گه ونه تن بن روشندته هسه.

== دورگ نوعون ==
* [[مازرون ببر]]
== په‌نویس ==
{{پانویس}}
[[رج:بامشی‌مونائون]]</text>
      <sha1>a4y147h2co5gtoaruzmg2z9qd6x5cqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دیلمی زوون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34873</id>
    <revision>
      <id>327932</id>
      <parentid>307322</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T10:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حنبننبنب</username>
        <id>45616</id>
      </contributor>
      <comment>دیلمی ات‌تا روست/بٚخش جه گیلٚکی زوونه ایرانیج زوونون و کاسپینی زوونون دسته جیگا دیل دره ڤ/و کلسیا ٚ خورتاو/شمال غربی خال جا بی‌یه. ایرانی متون در توفیردر دنیر گزاری هاشو ای گوٚئش جه گیلٚکی زوون بادموٚن/معروو ابوسه و هسا گپ زده درن دیلمی ائمون ایو دیلمستوٚون میٚن اٚباهی. Deylami is 1 of the dialects of the Gilaki language, the original language of Iran, its official language, &amp; the oldest languagef in history that now more than 2222 million people speak as their mother tongue, with 789 million ou</comment>
      <origin>327932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1009" sha1="1gp6tyfkhr8pwaokhi7rc70clbrqwy3" xml:space="preserve">'''دیلمی''' ات‌تا روست/Vakhsh جه گیلٚکی زوونه [[ایرانیج زوونون]] و [[کاسپینی زوونون]] دسته جیگا دیل دره ڤ/و  [[زبان‌های ایرانی‌تبار غربی|کلسیا ٚ خورتاو/شمال غربی خال]] جا بی‌یه. ایرانی متون در توفیردر دنیر گزاری هاشو ای گوٚئش جه گیلٚکی زوون بادموٚن/معروو ابوسه و هسا گپ زده درن دیلمی ائمون ایو دیلمستوٚون میٚن اٚباهی. Deylami is 1 of the dialects of the Gilaki language, the original language of Iran, its official language, &amp; the oldest languagef in history that now more than 2222 million people speak as their mother tongue, with 789 million out of those around million being Deylami ethnicity wise of the dialect speakers of the Greatest Gilaki language. 
== بن‌مایه ==
داٚٓ گپوٚون
[[رج:ایرانیج زوون]]
[[رج:بمرده زوونون]]</text>
      <sha1>1gp6tyfkhr8pwaokhi7rc70clbrqwy3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327933</id>
      <parentid>327932</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T10:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>حنبننبنب</username>
        <id>45616</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="3dgni2o1dzr5pjk36y8pwwt4yh616pj" xml:space="preserve">'''دیلمی''' ات‌تا روست/Vakhsh جه گیلٚکی زوونه [[ایرانیج زوونون]] و [[کاسپینی زوونون]] دسته جیگا دیل دره ڤ/و  [[زبان‌های ایرانی‌تبار غربی|کلسیا ٚ خورتاو/شمال غربی خال]] جا بی‌یه. ایرانی متون در توفیردر دنیر گزاری هاشو ای گوٚئش جه گیلٚکی زوون بادموٚن/معروو ابوسه و هسا گپ زده درن دیلمی ائمون ایو دیلمستوٚون میٚن اٚباهی. Deylami is 1 of the dialects of the Gilaki language, the original language of Iran, its official language, &amp; the oldest language in history that now more than 2222 million people speak as their mother tongue, with all of those millions out of those  being Deylami ethnicity wise of the dialect speakers of the Greatest Gilaki language. 
== بن‌مایه ==
داٚٓ گپوٚون
[[رج:ایرانیج زوون]]
[[رج:بمرده زوونون]]</text>
      <sha1>3dgni2o1dzr5pjk36y8pwwt4yh616pj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آل لوآس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35792</id>
    <revision>
      <id>327921</id>
      <parentid>173105</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T06:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1916" sha1="cdkg6mjqa0a0ykjjyqocwrhusprmsx2" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات آرایه زیستی
| نام= آل لوآس
| وضعیت= LC
| سامانه وضعیت= iucn3.1
| مرجع وضعیت=
| تصویر= Fox_study_6.jpg
| پهنای تصویر= 250px
|عنوان تصویر=
| نام دوجمله‌ای= '''Vulpes vulpes'''
| وضع‌کننده نام دوجمله‌ای = [[کارلوس لینه|لینه]]، ۱۷۵۸
| مترادف‌ها= ''Vulpes fulva'', ''Vulpes fulvus''
| نقشه گستره پراکندگی= Wiki-Vulpes_vulpes.png
| عنوان نقشه گستره پراکندگی = مناطق زندگی روباه سرخ
}}
'''آل لوآس''' یا '''سِرخ لوآس''' یا '''معمولی لوآس''' {{علمی|Vulpes vulpes}} أتی [[سگ‌مونائون]] هستنه که وشون تعداد بقیه سگ‌مونائون جه ویشتره. وشون تقریباً شومالی نیمکره‌‌ِ کل دله درنه و انسان توسط، [[استرالیا]] به، دی وارد بئییه.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Red Fox Predators {{!}} Wildlife Online|url=https://www.wildlifeonline.me.uk/animals/article/red-fox-predators|access-date=2021-05-27|website=www.wildlifeonline.me.uk|language=en}}&lt;/ref&gt;


وشون وضعیت، إسا [[کمترین نگرانی]] وضعیت دله دره.&lt;ref&gt;{{cite web|title=100 of the World's Worst Invasive Alien Species|url=http://www.issg.org/database/species/ecology.asp?si=66&amp;fr=1&amp;sts=&amp;lang=EN|publisher=Invasive Species Specialist Group}}&lt;/ref&gt; وشون برخلاف وشون نوم، همیشک [[آل (رنگ)|آل]](=سرخ) نینه.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== نگارخنه ==
&lt;gallery&gt;
Black fox.JPG|روباه سیاه، أتی آل لوآس که ونه رنگ سیوئه.
 Alaska Red Fox (Vulpes vulpes).jpg|أت آل لوآس [[آلاسکا]] دله.
&lt;/gallery&gt;
== منابع ==
{{بن‌بنویشت}}

* انگلیسی ویکیپیدیای کایرون.
[[رج:لوآس]]</text>
      <sha1>cdkg6mjqa0a0ykjjyqocwrhusprmsx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زیدیه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35810</id>
    <revision>
      <id>327884</id>
      <parentid>158851</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+صندخ</comment>
      <origin>327884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1971" sha1="hd3s21rlodr389rpi3r1ajhzm9oidil" xml:space="preserve">{{Databox}}

'''زیدیه''' اتا اسلامی مذهب هسته که [[شیعه]] ِرجه دله نیائه(=کته). زیدیون گننه [[محمد]] بمرده په، وسّه [[علی]] ونه جانشین و [[خلیفه]] بوو. وشون مذهب دله برخلاف دیگر شیعیون، ایمامت ارثی نی‌یه و هرکس که علی و [[زهرا]]یِ نسل جه بائه، تونده [[جهاد]] اعلام هاکنه یا ظلم جا جنگ دکفه و اینتی وه ره [[ایمام]] قبول کانّه. زیدیون [[عباسیون خلافت]] گادر خله قیام و شورش راه دم‌دانه و همین‌سه اتی ممنوعه مذهب بینه.

وشون ِگت‌هآ ره گاتنه «علویون» که کسایی بینه که [[سید]] بینه و شه تبار ره [[ایمام حسن]] یا [[ایمام حسین|حوسن]] جه رسندینه. مثلاً، [[حسن بن زید]] اتا علوی بی‌یه که شه ره «داعی» (کسی که مردم ره دین جا دعوت کانده) بنومسته و بمو [[تبرستون]] دله و [[تبرستون علویون]] ِحکومت ره بساته. ونه بموئن په، خله علویون و زیدیون گرد بکلستنه مازرون و گیلون دله و این منطقه زیدیه‌یِ مرکز بیّه. تا چند قرن تبری و گیلی و دیلمی مردم زیدی‌مذهب دله اکثریت داشتنه تا این که [[یمن]] دله هم اتا زیدی جنبش حکومت‌دار بیّه و خله‌شون شه کوچ ره بکشینه، بَوردنه یمن. اسا [[صعده]] زیدیون ِنیشتگا هسته و اونتا کشور دله خله جمیعت دارنّه.

== منبع ==
* «علویان طبرستان تحقیقی در احوال و اثار و عقاید فرقه زیدیه ایران». ابوالفتح حکیمیان.

[[رج:ایسلام]]
[[رج:تشیع]]</text>
      <sha1>hd3s21rlodr389rpi3r1ajhzm9oidil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قرمز کاک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35883</id>
    <revision>
      <id>327920</id>
      <parentid>279342</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T06:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="378" sha1="l45h6axd3x6mti2pagwgb5ukbo3m37n" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}
'''قَرمِز کاک''' (قدیم [[مازرونی زوون|طبری]]: خَربِزکا) ات میوه از گلسرخیان خانواده هسّه. 

وه وحشی نوع [[مازرون اوستان|مازندرون]] ویشه خله یافت وونه.{{مدرک}}
== منبع ==
{{پانویس}}
[[رده:گیاهون]]
[[رده:میوه‌ئون]]</text>
      <sha1>l45h6axd3x6mti2pagwgb5ukbo3m37n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دیس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35947</id>
    <revision>
      <id>327910</id>
      <parentid>169148</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="890" sha1="bj7y2kpcpfd4gjsy8r7382wfb4wcsl8" xml:space="preserve">{{منبع}}
'''دیس'''(diss) اتی موسیقی سبک هسته که ونجه [[خونشکر|خونش‌کرون]] هئی ره توهین کننه و فُش و کتره گننه. اینتی آهنگون [[هیپ هاپ]] ِسبک دله باب بیّه و [[آمریکای متحده ایالات|آمریکای]] 1990 دهه گدر راه هکته. دلایل مختلف تونده باعث بوو که اتا هنرمند اتی دیگر ره دیس هاکنه؛ مثلاً بعضی‌شون قبلاً اتا باند دله دینه و وقتی وشون میون خراب بیّه، هئی ره دیس و دیس‌بک دِنّه یا بعضی گدر ات نفر بی اینکه میّن بوو کی ره دره فُش دِنه، اسنیک‌دیس خوندنه که اتی ره اشاره زنده و ریک چینده.

== منابع ==
{{په‌نویس}}

[[رج:موسیقی]]</text>
      <sha1>bj7y2kpcpfd4gjsy8r7382wfb4wcsl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شیون فومنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35977</id>
    <revision>
      <id>327886</id>
      <parentid>326692</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2407" sha1="ns06rkssa63hblg579polnjz7yktos6" xml:space="preserve">{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده
| نام                   = شیون فومنی
| تصویر                 = 
| توضیح تصویر           = 
| نام اصلی              = میر احمد سید فخری نژاد
| زمینه فعالیت          = شاعر
| ملیت                  = {{پرچم ایران}} ایرانی
| تاریخ تولد            =  ۳ دی سال ۱۳۲۵
| محل تولد              = [[فومن]]، [[گیلان]]
| والدین                =   
| محل زندگی             = [[رشت]]
| مختصات محل زندگی      =
|در زمان حکومت          = [[پهلوی]] [[جمهوری اسلامی]]
|لقب                    = 
| پیشه                  = [[معلم]] ، [[شاعر]] گیلکی و فارسی
| سال‌های نویسندگی       = 
|سبک نوشتاری            = 
|تخلص                    = 
|تحصیلات                  = 
|علت شهرت               =  شعر گیلکی
|امضا                   =
}}

'''میر احمد سید فخری نژاد'''، متخلص به '''شیون فومنی''' (۳ دی ۱۳۲۵، [[فومن]] - ۲۳ شهریور ۱۳۷۷، [[تهران]]) [[معلم]] و [[شاعر]]&lt;nowiki/&gt;ی گیلانی بیه که به زبانهای فارسی و [[گیلکی]] شعر گته.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=گیل و دیلم پایگاه خبری تحلیلی شمال کشور|نشانی=http://www.gilodeylam.com/زندگینامه-و-گزیده-ای-از-آثار-میر-احمد-سد/|عنوان=زندگینامه و گزیده‌ای از آثار میر احمد سید فخری نژاد «شیون فومنی» به مناسبت زادروز این شاعر بزرگ گیلان}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=شعر و صدای شیون فومنی، ۲۲ سال پس از خاموشی - ایسنا|نشانی=https://www.isna.ir/news/99062316951/%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%88-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%88%D9%85%D9%86%DB%8C-%DB%B2%DB%B2-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C/|وبگاه=www.isna.ir|بازبینی=2021-07-25}}&lt;/ref&gt;

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رج:گیلان شاعر]]
[[رج:شاعر گیلکی]]
[[رج:گیلان گت آدمون]]
[[رج:گت مردمون فومن]]</text>
      <sha1>ns06rkssa63hblg579polnjz7yktos6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سوز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36399</id>
    <revision>
      <id>327928</id>
      <parentid>324447</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T06:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+ اصلی رنگ</comment>
      <origin>327928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="im1al9rh5qofkhnp52nepa3megwspdm" xml:space="preserve">[[پرونده:Color icon green.svg|بندانگشتی|سوز]]
'''سوز''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Green'') اَتا جور رنگ هسّه.

{{اصلی رنگ}}
[[رج:رنگون]]</text>
      <sha1>im1al9rh5qofkhnp52nepa3megwspdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زرد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36415</id>
    <revision>
      <id>327915</id>
      <parentid>324449</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T21:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>رنگ معنی اتی کشور و فرهنگ‌ئون دله.</comment>
      <origin>327915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="ksf9hbuss32oh5j9c3exyrrjoahtbb7" xml:space="preserve">[[پرونده:Color icon yellow.svg|بندانگشتی|زرد]]
'''زرد''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Yellow'') اتا جور رنگ هسّه. زرد اتا از اصلی رنگئون حیساب وونه.

[[ایرون|ئیرون]] دله اینتا رنگ، هم  ناخشی و دیم رنگ بپرستن ره معنی دنه&lt;ref&gt;Price, Massoume (December 2001). [http://www.iranchamber.com/culture/articles/festival_of_fire.php &quot;Culture of Iran: Festival of Fire&quot;]. Iran Chamber Society. [https://web.archive.org/web/20230203213021/https://www.iranchamber.com/culture/articles/festival_of_fire.php Archived] from the original on 3 February 2023.&lt;/ref&gt; و هم دوناکی و ارتباط داشتن.&lt;ref&gt;Amjadi, Maryam Ala (2012). [http://www.payvand.com/news/12/mar/1051.html &quot;Shades of doubt and shapes of hope: Colors in Iranian culture&quot;]. Payvand. [https://web.archive.org/web/20221221225744/http://www.payvand.com/news/12/mar/1051.html Archived] from the original on 21 December 2022. &lt;/ref&gt; [[چین]] و ات‌خله [[آسیا|آسیایی]] کشورون دله وره رنگ سلطنتی، دوناکی، افتخار، هارمونی، خِشی، احترام، اصیل بی‌ین دوندنه.&lt;ref&gt;Eva Heller (2000), ''Psychologie de la couleur – effets et symboliques'', pp. 69–86&lt;/ref&gt;


[[رج:رنگون]]</text>
      <sha1>ksf9hbuss32oh5j9c3exyrrjoahtbb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327916</id>
      <parentid>327915</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T21:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+منبع</comment>
      <origin>327916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1376" sha1="8jqpbpfz3vq1u48ootw8sxl269n1ubc" xml:space="preserve">[[پرونده:Color icon yellow.svg|بندانگشتی|زرد]]
'''زرد''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Yellow'') اتا جور رنگ هسّه. زرد اتا از اصلی رنگئون حیساب وونه.

[[ایرون|ئیرون]] دله اینتا رنگ، هم  ناخشی و دیم رنگ بپرستن ره معنی دنه&lt;ref&gt;Price, Massoume (December 2001). [http://www.iranchamber.com/culture/articles/festival_of_fire.php &quot;Culture of Iran: Festival of Fire&quot;]. Iran Chamber Society. [https://web.archive.org/web/20230203213021/https://www.iranchamber.com/culture/articles/festival_of_fire.php Archived] from the original on 3 February 2023.&lt;/ref&gt; و هم دوناکی و ارتباط داشتن.&lt;ref&gt;Amjadi, Maryam Ala (2012). [http://www.payvand.com/news/12/mar/1051.html &quot;Shades of doubt and shapes of hope: Colors in Iranian culture&quot;]. Payvand. [https://web.archive.org/web/20221221225744/http://www.payvand.com/news/12/mar/1051.html Archived] from the original on 21 December 2022. &lt;/ref&gt; [[چین]] و ات‌خله [[آسیا|آسیایی]] کشورون دله وره رنگ سلطنتی، دوناکی، افتخار، هارمونی، خِشی، احترام، اصیل بی‌ین دوندنه.&lt;ref&gt;Eva Heller (2000), ''Psychologie de la couleur – effets et symboliques'', pp. 69–86&lt;/ref&gt;

== منبع ==
[[رج:رنگون]]</text>
      <sha1>8jqpbpfz3vq1u48ootw8sxl269n1ubc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327917</id>
      <parentid>327916</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T21:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1377" sha1="f4jgsd4827aiu4oz07egji03lk343qs" xml:space="preserve">[[پرونده:Color icon yellow.svg|بندانگشتی|زرد]]
'''زرد''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Yellow'') اتا جور رنگ هسّه. زرد اتا از اصلی رنگئون حیساب وونه.

[[ایرون|ئیرون]] دله اینتا رنگ، هم  ناخشی و دیم رنگ بپرستن ره معنی دنه&lt;ref&gt;Price, Massoume (December 2001). [http://www.iranchamber.com/culture/articles/festival_of_fire.php &quot;Culture of Iran: Festival of Fire&quot;]. Iran Chamber Society. [https://web.archive.org/web/20230203213021/https://www.iranchamber.com/culture/articles/festival_of_fire.php Archived] from the original on 3 February 2023.&lt;/ref&gt; و هم دوناکی و ارتباط داشتن.&lt;ref&gt;Amjadi, Maryam Ala (2012). [http://www.payvand.com/news/12/mar/1051.html &quot;Shades of doubt and shapes of hope: Colors in Iranian culture&quot;]. Payvand. [https://web.archive.org/web/20221221225744/http://www.payvand.com/news/12/mar/1051.html Archived] from the original on 21 December 2022. &lt;/ref&gt; [[چین]] و ات‌خله [[آسیا|آسیایی]] کشورون دله وره؛ سلطنت، دوناکی، افتخار، هارمونی، خِشی، احترام و اصیل بی‌ین رنگ دوندنه.&lt;ref&gt;Eva Heller (2000), ''Psychologie de la couleur – effets et symboliques'', pp. 69–86&lt;/ref&gt;

== منبع ==
[[رج:رنگون]]</text>
      <sha1>f4jgsd4827aiu4oz07egji03lk343qs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327919</id>
      <parentid>327917</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T06:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+ اصلی رنگ</comment>
      <origin>327919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1398" sha1="smutnxp1vfb6iq00r8ziszrlnocdjtr" xml:space="preserve">[[پرونده:Color icon yellow.svg|بندانگشتی|زرد]]
'''زرد''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Yellow'') اتا جور رنگ هسّه. زرد اتا از اصلی رنگئون حیساب وونه.

[[ایرون|ئیرون]] دله اینتا رنگ، هم  ناخشی و دیم رنگ بپرستن ره معنی دنه&lt;ref&gt;Price, Massoume (December 2001). [http://www.iranchamber.com/culture/articles/festival_of_fire.php &quot;Culture of Iran: Festival of Fire&quot;]. Iran Chamber Society. [https://web.archive.org/web/20230203213021/https://www.iranchamber.com/culture/articles/festival_of_fire.php Archived] from the original on 3 February 2023.&lt;/ref&gt; و هم دوناکی و ارتباط داشتن.&lt;ref&gt;Amjadi, Maryam Ala (2012). [http://www.payvand.com/news/12/mar/1051.html &quot;Shades of doubt and shapes of hope: Colors in Iranian culture&quot;]. Payvand. [https://web.archive.org/web/20221221225744/http://www.payvand.com/news/12/mar/1051.html Archived] from the original on 21 December 2022. &lt;/ref&gt; [[چین]] و ات‌خله [[آسیا|آسیایی]] کشورون دله وره؛ سلطنت، دوناکی، افتخار، هارمونی، خِشی، احترام و اصیل بی‌ین رنگ دوندنه.&lt;ref&gt;Eva Heller (2000), ''Psychologie de la couleur – effets et symboliques'', pp. 69–86&lt;/ref&gt;

{{اصلی رنگ}}

== منبع ==
[[رج:رنگون]]</text>
      <sha1>smutnxp1vfb6iq00r8ziszrlnocdjtr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اخلاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36829</id>
    <revision>
      <id>327922</id>
      <parentid>170233</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T06:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="938" sha1="ix04ryujta5fe51iz2dcgpi6maa76hi" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود|عکس= Red Peppers.jpg|نوم=اَخلاد}}
'''اخلاد''' یا '''قرمز فلفل''' که وه ره خارجی‌شون '''چیلی فلفل''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Chili pepper'') هم گننه، اتی [[فلفل]] نوم هسته که [[آمریکا قاره]] دله بومی مردمون وه ره استفاده کردنه و حدود ۷۵۰۰ سال پیش از میلاد وه ره مصرف کردنه. زمونی که [[کریستوفر کلمب]] وه ره کشف هکرده، برسندی‌یه [[ایسپانیا]] و اروپا دله تنک بیّه. [[پرتغال]]ی تاجرون هم وه ره بیاردنه [[هند]] و [[آسیا]] دله پخش هکردنه. اسا اخلاد ره خله خِراکون دله شندنّه و اتا پرمصرف ادویه هسته.

== منابع ==
* فارسی ویکی‌پدیا

[[رج:گیاهون|فلفل]]</text>
      <sha1>ix04ryujta5fe51iz2dcgpi6maa76hi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>طوطی نومه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37201</id>
    <revision>
      <id>327880</id>
      <parentid>170293</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T16:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="j6b22zu9y3c7klu5q2qgsewu20xhvd9" xml:space="preserve">{{صندخ/کتاب}}
'''''طوطی نومه''''' اتا [[نومه|کتاب]] نوم هسته که [[هند]] دله [[هند مغول سلسله]] گدر بنویشته بیّه. ونه داستان این هسته که اتا مردی شونه سفر و ونه زنا هوس کنده که ونه دنی‌بی‌ین گدر ونجه خیانت هاکنه ولی اتا [[طوطی]] که سره دله دره، هر شو که زِنا نچرم کفنه، انده زنا وسّه آسنی و داستان تعریف کنده که زنا وقت نکنده سره جه بریم بوره تا این که ونه مردی سر رسنه. اینتا کتاب فارسی زوون جه بنویشت بیّه و ونه اولین فصل [[تبرستون]] ِشاهِ آسنی هسته.

== منابع ==
{{په‌نویس|2}}

[[رج:فارسی کتابون]]</text>
      <sha1>j6b22zu9y3c7klu5q2qgsewu20xhvd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کانگرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38378</id>
    <revision>
      <id>327925</id>
      <parentid>172688</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T06:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1420" sha1="mj8e5gt90xnhud5k65bz1qa59eup3zp" xml:space="preserve">{{صندخ/موجود}}
'''کانگِرو''' یا '''کانگورو''' اتا [[کاله‌دار]] حیوون هسته که ویشته [[استرالیا]] و [[نو گینه]] دله دره. این حیوون شه [[لنگ|لینگ]] سر تونده تا ۹ متر جور بپّره. ونه دم خله کلفت هسته و عضله دارنه. کانگرویِ چلیک خله نَرِسی دنیا اِنه و دِ سانتی‌متر قد ویشته ندارنه؛ همینسه مادیون ِکانگورویِ کَش اتا کیسه دارنه که وقتی وَچه زنه، چلیک ره یلنه شه کشِ‌کیسه درون تا اونجه [[گِر|شیر]] بخره و گت بوو. دِ جور اصلی کانگرو، [[آل (رنگ)|قرمز]] و [[کلینی|کلین‌رنگ]] هستنه.

استرالیا دله کانگرو ره آدمون گیرنه و پرورش دننه ولی الخی ''(= وحشی)'' کانگرو ره شکار کنّه چون کشاورزون ره ضرر زندنه. استرالیایِ دولت گته اینتا کشور دله، مردم تا سال ۲۰۱۱ حدود ۳۴ میلیون کانگرو ره پرورش دانه. کانگرویِ گوشتِ چلبی کم هسته و همینسه آدمِ وسّه خار خِراک تونده بوئه.

== منابع ==
* فارسی ویکی‌پدیا
{{په‌نویس}}

{{جونورون}}
[[رج:کاله‌دارون]]</text>
      <sha1>mj8e5gt90xnhud5k65bz1qa59eup3zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نومه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38889</id>
    <revision>
      <id>327878</id>
      <parentid>279585</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T16:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="671" sha1="l0qqkkqnjvv5ne4yf9x6i1tzwby04nr" xml:space="preserve">[[پرونده:مخطوطات_عربية_قديمة.jpg|چپ|بندانگشتی|333x333پیکسل|چنتا [[عربی|عربیج]] کوهنه نومه ]]
'''نومه'''  کا وه ره [[فارسی|فارسیج]] دله '''کتاب''' گننه، اتا مجموعه هسه ورقونی کا بنویشت بوینه. اس خاینه چاپ هاکرد بوئه، کامیک بوئه و....، وونه کا پیست، [[چو]] و.... جه خار بوه.

اغلب یتا ور جه وه ره موحکم کاندنه. هرتا ورق نومه دله ورقه و هر دیم ره صفحه ( پیج) گننه.

== منبعئون ==
{{بن‌بنویشت|۲}}
[[رج:کیتاب]]</text>
      <sha1>l0qqkkqnjvv5ne4yf9x6i1tzwby04nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سه‌نئآ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40416</id>
    <revision>
      <id>327883</id>
      <parentid>323341</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="f0e8iuzpguthxgx2jucki4oai5st7we" xml:space="preserve">{{صندخ/شهر}} 
'''صنعا''' اتا شهر هسته که [[یمن]] ِکشور ره [[نیشتگا]] هسته. این شهر یمنِ شمالی قسمت دره. صنعایِ مردم نصف-نصف [[تسنن|سنّی]] و [[زیدیه|زیدی]] [[تشیع|شیعه]] په‌روو هستنه. این شهر قدیم‌ته هم [[شمالی یمن]] نیشتگا بی‌یه. صنعا خله تاریخ دارنه و اتا فرهنگی مکان هسته.

== منابع ==
{{په‌نویس|2}}

{{کشورون نیشتنگائون/آسیا}}

[[رج:آسیا نیشتگائون]]
[[رج:یمن شهرون]]</text>
      <sha1>f0e8iuzpguthxgx2jucki4oai5st7we</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسکاتس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40959</id>
    <revision>
      <id>327845</id>
      <parentid>327669</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T12:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-33164-71</username>
        <id>45596</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>327845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="ar4tl4rewsswowatwydyd6p11sx66zz" xml:space="preserve">'''اسکاتس''' (محلی نوم: Scots, Lallans) اتا [[ژرمنی زوونون|ژرمنی زوون]] هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر [[اسکاتلند]] و [[شمالی ایرلند]] ِشمال دله درنه و اسکاتلند تنها بومی زوان هیسه و اصلی زوانش و پور گویشورترن زوانش و #۱ زوانش. 

Scots is the main language of Scotland, &amp; its only indigenous language.

== منابع ==
{{په‌نویس}}

{{ژرمنی زوونون}}
[[رج:ژرمنی زوونون]]</text>
      <sha1>ar4tl4rewsswowatwydyd6p11sx66zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327852</id>
      <parentid>327845</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T13:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>نسخهٔ [[Special:Diff/327845|327845]] از [[Special:Contributions/~2026-33164-71|~2026-33164-71]] ([[User talk:~2026-33164-71|بحث]]) خنثی شد</comment>
      <origin>327852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="520" sha1="tk49gql11pdv349wt6a2qm8rvxb70b0" xml:space="preserve">{{صندخ/زوون}}
'''اسکاتس''' (محلی نوم: Scots, Lallans) اتا [[ژرمنی زوونون|ژرمنی زوون]] هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر [[اسکاتلند]] ِجنوب و [[شمالی ایرلند]] ِشمال دله درنه. این زوون خله [[انگلیسی]] جه نزدیک هسته و [[اسکاتلندی گالیک]] ِزوون جه خله فرق کنده.

== منابع ==
{{په‌نویس}}

{{ژرمنی زوونون}}
[[رج:ژرمنی زوونون]]</text>
      <sha1>tk49gql11pdv349wt6a2qm8rvxb70b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دروازه بان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42882</id>
    <revision>
      <id>327868</id>
      <parentid>182148</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T15:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="57rm895r49jmf2rxj650u0wiztudxea" xml:space="preserve">{{سریع حذف}}

بهترین شغل دنیا برای من</text>
      <sha1>57rm895r49jmf2rxj650u0wiztudxea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کتریونا گری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44589</id>
    <revision>
      <id>327908</id>
      <parentid>184901</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1045" sha1="qznsqw6hbbfai2vvnvkwwfu7re128og" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص/صارخ}}
'''کتریونا گری''' {{به انگلیسی|Catriona Gray}} (زاده [[۶ ژانویه]] [[۱۹۹۴]])  اتا [[خونشکر]]، مادل، موجری هسه کا اوسترالیائی-فلیپینی هسه و وه فیلیپین کاندیدا عنوون جا 2018 شرکت هاکرده و برنده بویه.

== ممبعئون ==
{{بن‌بنویشت}}
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Catriona Gray». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۸.
* [https://fa.euronews.com/2018/12/17/miss-universe-2018-winner-catriona-gray-philippines-bangkok-transgender-angela-ponce فیلیپین برای چهارمین بار برندهٔ رقابت «دختر شایسته جهان» شد] (یورونیوز)

[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:استرالیایی خونشگرون]]
[[رج:فیلیپینی خونشگرون]]
[[رج:مدل]]
[[رج:فشن]]
[[رج:ملکه زبایی]]
[[رج:مانکنون]]</text>
      <sha1>qznsqw6hbbfai2vvnvkwwfu7re128og</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قهوه تلخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46677</id>
    <revision>
      <id>327909</id>
      <parentid>189687</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+دپیته چرخه‌تو</comment>
      <origin>327909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1217" sha1="0slibsk89zt38riozucqbcy3sfcigmz" xml:space="preserve">{{صندخ/سریال}}
'''قهوه تلخ''' که ونه نوم یعنن '''تَلِ قهوه'''، اتا [[ایران]]ی سریال بی‌یه که [[مهران مدیری]] بساته و وه ره بازار دله دی‌وی‌دی کِرده و روته. این سریال داستان و آسنی این بی‌یه که اتا مردی که ونه نوم ره «نیما زند کریمی» گتنه، تاریخ خوندسته ولی اتا تل قهوه بخرده په، شه بورده یک قرن قبل‌ته و اتا ناشناس دوره که ونجه هیچ بنویشته‌ای دیگر دنی‌یه ره سر دربیارده. وه اونجه سعی کنده مملکت ِمسیر ره هدار هاکنه و ایران وضع ره آماده هاکنه که [[قاجارون]] قدرت نیرن ولی دربار و دولت وضع انده رقد بوئرد هسته که وه نتونده هچّی شه کار ره پیش بَوِره. اینتا سریال آخرسر نصف کاله بموندسته و ونه آسنی سر نیّه.

== دپیته چرخه‌تو ==

* [[برره]]

== منابع ==
{{پانویس}}

[[رج:ایرانی سریالون]]
[[رج:مهران مدیری]]</text>
      <sha1>0slibsk89zt38riozucqbcy3sfcigmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>توشمار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47243</id>
    <revision>
      <id>327903</id>
      <parentid>191312</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1150" sha1="lfubx4ll0wt63rcwco300f2kcgs4awv" xml:space="preserve">

'''توشمار''' کا [[فارسی]] دله وه ره (هیولا) گننه اتا خیالی جنباو هسه ما ویشتر آسنیئون دله درنه و گاگدار زهلویر آسنیئون دله درنه وشون ویشتر اغّه و ناخش دیمنه و امکونه کا أسیبرسن دی بوئن ویشتر اوروپائی زوونئون دله ونه واجک [[لاتین|لتین]]  جه بموئه (Monstrum) مثار وسه [[اینگلیسی زوون|انگلیسی]] (Monster). ونه بیولوجیکی دیم اغلب ناشنائه و عجایب غرایب هسه کا ویشتر اتا نیشونه هسنه کا اشتیوا طبیعت دله بساته بوینه.
[[پرونده:Enrag'd Monster (from Fifteen Etchings Dedicated to Sir Joshua Reynolds) MET DP828489.jpg|بندانگشتی|اتا توشمار عکس]]

== ممبعئون ==
فارسی ئیکیپدیا{{بن‌بنویشت}}
[[رج:هیولا]]
[[رج:افسانه]]
[[رج:آسنی]]
[[رج:دیو]]
[[رج:دب]]
[[رج:داستانی کارکترون]]
[[رج:اجنده]]
[[رج:جند]]
[[رج:روح]]
[[رج:پری]]
[[رج:وحشت]]</text>
      <sha1>lfubx4ll0wt63rcwco300f2kcgs4awv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آرسن کوتزویف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47339</id>
    <revision>
      <id>327873</id>
      <parentid>193758</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T16:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>رج اضافه بیّه.</comment>
      <origin>327873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5566" sha1="t90b8jzhy48sysbh5nd26lclrmb4blq" xml:space="preserve">{{خار بنویشته}}
{{صندخ/شخص}}

'''آرسن کوتزویف''' ([[آسی]] جه: ''Коцойты Арсен'', لاتینی بنویشتن: ''Kocojty Arsen'')، (بزائه: ۱۵ ژانویه ۱۸۷۲، بمرده:  ۴ فوریه ۱۹۴۴) اتا آسی (اوسِتی) تالیف‌کر، [[ترجمه‌کَر]] و [[بنویشت‌کر|بنویشت‌کَر]] بی‌یه که [[روسیه امپراتوری]] دله دنیا بمو‌ئه. وه اتا از [[آسی|آسی زوون]] نثرِ بنیانگذارئون و کسونی جا هسّه کا جدید آسی زوونِ شکل بئی‌تِن ره خله تاثیر داشته. وه یتا از شناسا ترین آسی [[تنک‌کری|تنک‌کرئون]] بی‌یه.

[[شمالی اوستیا-آلانیا|شمالی اوستیای جمهوری]] دِ تا از شهرئونِ ([[ولادی قفقاز|ولادی‌کفکاز]] و [[بسلان]]) دله اتی خیابون دره که کوتزویفِ نوم ره دارِنّه. ونه بنویشته‌ئون [[آسی ادبیات]] دله پِر اهمیت دارنه و همینسّه مدرسه‌ئون دله  آسی ادبیات دوره ئون وسّه آموجش هدائه بونه.

== زیوش ==
کوتزویف اتا فقیر خونواده‌‌ی جه و [[جیزل]] نوم (آسی جه: ''Джызӕл''، لاتینی بنویشتن: ''Džyzæl'' ) روستای دله که [[ولادی قفقاز|ولادی‌کفکاز]] پلی دره بزائه بیّه. ونه سن کا ۹ سال برسی‌یه وره شه روستای مدرسه نوم بنویشتنه. وه اونجه که دیّه ات خله کتاب پیدا هاکرده که ونه آموجش و سواد وسه خله خار بی‌یه. مدرسه تموم بَیِّن په وه بورده مسیحی ارتدکس حوزه‌ علمیه‌‌یِ اردن (Ardon) درس بخوندسّه اما اون گدر مریضی بَیته و مجبور بیبه کا حوزه جا بوره. وه پئی هاکرده شه روستا و اونجه شروع هاکرده شمالی کفکاز روز‌نومه‌ئون وسه بنویشتن. وه شه روستای مدرسه معلم هم بیّه.

۱‌۹۰۲ دله وه شه روستای شورش ره مولحق بیّه و همینسه وره اون منطقه جا اخراج هاکردنه. وه تصمیم بَیته بوره جنوبی کفکاز، وه اونجه شه معلمی کار ره ادامه هدا و مقاله و کچیک آسنی نویشته.

۱‌۹۱۰ سال وه [[گورجسون|گورجستون]] [[تفلیس]] شهر دله، شروع هاکرده اَتّا مجله تنکر هاکردن کا ونه نوم ره بی‌یشته (Æфсир . لاتینی بنویشتن: Æfsir) کا ونه معنی بونه گوش یا گنّمِ گوش. اینتا روزنومه فقط ۱۴ کَش بنویشته تنک هاکرده اما همین کچک تعداد جا خله گت تاثیر آسی ادب و روزنومه بنویشتن سر داشته.

۱‌۹۱۲ سال دله کوتزویف شه کوچ ره بورده [[سن پترزبورگ|سنت پترزبورگ]]، وه اونجه خله جاها کار هاکرده، بستینکلا [[لنین|ولادیمیر لنین]] معروف روزنومه &quot;[[پرادا]]&quot;. وه با اینکه روستایی وچه بی‌یه، ونه اَنده [[روسی زوون]] ره خار دونسّه که روسی زوون روزنومه‌ئون وسه نمونه خونی هاکنه.

[[روسیه ۱‌۹۱۷ انقلاب]] په، کوتزویف شهرت ویشتر بیّه. وه [[روزنومه|روزنومه‌ئون]] و مجله‌ئون وسّه نویشته و آموجِش و درس بخونسّن مورتَبِط موضوعات دله کار کرده. وه ولادی‌کفکاز دله بمرده و وره ادبیات موزه جار دله چال هاکردنه.

== بنویشته‌ئون ==
کوتزویف کچیک آسنی‌ئون ویشته تراژیک و غم دار هَسّه، از جومله اون آسنی‌ئون که وه گَرنیشت‌ئون و کوهی مردم‌ئونِ بَد و نَخِش رسم‌ئون و خرافه خوری بنویشته، بستیکلا : 

بِلاد رِونج (اینگلیسی نوم: ''Blood Revenge'')، بِراید مانی (اینگلیسی نوم: ''Bride Money'').

وه همیشک سنتی کوهی آدم‌ئون خوری و وشون شه سنتی دیمایِ جا بوردن و تِرنه (=جدید) دِنیا دله انتقال بئیتن و اینکه وشون سرنوشت چتی بونه نویشته.

کوتزویف ات خله آثار ره آسی زوون وسّه دگارنّی‌یه و ترجمه هاکرده، بستینکلا [[الکساندر پوشکین]] که اتا روسی نِویسِنده و [[شاعر]] بی‌یه، وه بورده ونه آسنی‌ئون ره آسی زوون جه ترجمه هاکرده.

== منبع ==

* 13 ارکه ماه 1535 تبری، این ولگ [[:en:Arsen Kotsoyev|اینگلیسی ویکی پدیا]] جه ترجمه بیّه.
{{پانویس}}

== خارجی لینک‌ئون ==

* https://web.archive.org/web/20080409163150/http://www.ossetia.ru/ir/arsen_kocojev_w
* http://biblio.darial-online.ru/text/Kotsoev/index_rus.shtml
* https://web.archive.org/web/20081220224933/http://www.ossetia.ru/ironau/4_tuallagy


[[رج:روسیه نویسندگون]]
[[رج:آسی مردمون]]
[[رج:اوستیای نویسندگون]]
[[رج:اوستیای گت آدمون]]</text>
      <sha1>t90b8jzhy48sysbh5nd26lclrmb4blq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ولو کومپانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47457</id>
    <revision>
      <id>327895</id>
      <parentid>304570</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3308" sha1="1y4tey7u3uyd231iathcbf8or6f8ww9" xml:space="preserve">{{صندخ/کومپانی}}

'''ولو کومپانی''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Valve Corporation'')، کا وره ولو سافت‌وِر (اینگلیسی جه: ''Valve Software'') نوم جه هم اشناسنّه، اتّا [[آمریکای متحده ایالات|آمریکایی]] ویدئوکا ساجِن، تنک‌کَر، و دیجیتالی توزیع‌کَرِ کومپانی هسّه که ونه مقر [[واشنگتن|واشنگتنِ]] [[بلونو]] دله دره. اینتا کومپانی [[استیم|استیمِ]] پلتفرم و ویدئوکائون، [[هف-لایف]]، [[پورتال]]، [[دِی آو دفیت]]، [[تیم فورترس]]، [[لفت فور دِد]] و [[دوتا]] ره بساته.

ولو 1996 گدر و [[گیب نیول]] و [[مایک هرینگتون]] دس جه که هر دِ پیش تِر مایکروسافت وسّه کار کردنه، په‌گذاری بیّه. وشونِ یتّمین کا، هف-لایف کا اتّا اول شخص تیراندازی بی‌یه که 1998 گدر تنک بیّه، نقدکرئونِ دلوس بی‌یه و خار-خار بروته. هف-لایف، اول شخص تیراندازی ژانرِ وسّه خله تاثیر داشته و اَتی [[نویاری]] داشته. 2000 گدر هرینگتون کومپانی جا بورده. ولو 2003 دله شه پلتفرم [[استیم]] ره را دینگوئه و ونه پِشت-سر و 2004 گدر [[هف-لایف 2]] ره تنک هاکرده، پیشبورده فیزیکِ سیستم و ونه ویشتر بَئی تمرکز، آسنی و شخصیت‌ئون وسّه، هف-لایف 2، 12 میلیون کپی بروته و نقد‌کرئون وره تحسین هاکردنه. 2006 و 2007 گدر ولو هف-لایف 2 یِ وسّه دِ تا لاپ دمباله بساته و تنک هاکرده. وشون 2007 گدر اتا پازل کا پورتال و اتا مالتی پلیر کا تیم فورترس 2 ره هم تنک هاکردنه. 2011 سال دله وشون پورتال 2 ره تنک هاکردنه. 2013 گدر، ولو اتّا [[آنلاینِ]] کا که ونه نوم دوتا 2 بی‌یه ره تنک هاکرده.

2010 به یور، ولو کمتِر ویدئوکا بساته و سخت افزار و مِجازی واقعیت (VR) وَری بورده. ولو 2020 گدر پئی هاکرده هف-لایف سِری کائون جه و [[هف-لایف: الیکس]] ره بساتنه.

تا 2012 سالِ گدر، ولو کومپانی 250 نفر کارمِند داشته و وشون کومپانی ارزش 3 میلیارد آمریکایِ دلارِ جه هم یور بورد بی‌یه. ولوِ ویشترین درآمد استیم جه اِنه که تا 2011 گدر، 50 تا 70 درصد بازارِ کائونی که بتونسِّنه دانلود بوون اینتا پلتفرم دَسِّ بن دیّه و باته بونه که تا 2017 گدر 3.4 میلیارد آمریکای دلار پیل ولو وسّه ایجاد هاکرد بی‌یه.

== منبع ==

* 30 ارکه مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Valve_Corporation|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:ویدئوکا ساج]]
[[رج:ویدئو‌کا ساز کومپانی]]</text>
      <sha1>1y4tey7u3uyd231iathcbf8or6f8ww9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فایرفلای استودیوز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47471</id>
    <revision>
      <id>327896</id>
      <parentid>324939</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1362" sha1="06wvgmsdfduor8cls4acpkhudc8jkjs" xml:space="preserve">{{صندخ/کومپانی|عکس=Logo firefly-studios.jpg}}

'''فایر فلای استودیوز''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Firefly Sudios'')، اتّا [[بریتانیا|بریتانیایی]] ویدئوکا ساج کومپانی هسّه که ونه مقر [[لندن]] دله دره. آگوستِ 1999 گدر، سایمون بردبری، دیوید لستر، و اریک اوئلت اینتا کومپانی ره هئی کایری جه بساتنه. اینتا کومپانی یِ تمرکز باستونی [[ریل-تایم استراتژی]] کائون سر دره، که اینان ره کامپیوتر و مکینتاژ سیستم‌ئون وسّه ساجنه. وشون ویشته شه ویدئوکا یِ سری، [[استرانگ‌هولد|اِسترانگ‌هُلد]] (اینگلیسی جه: ''Stronghold'') وسّه شناسا هسّنه. ژوئن مایِ 2021، [[دِوُلوِر دیجیتال]] (اینگلیسی جه: ''Devolver Digital'') که اتّا ویدئوکا تنک‌کر کومپانی هسّه اینتا استودیو ره بخری‌یه و صاب بیّه.

== منبع ==

* 1 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Firefly_Studios|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:ویدئو‌کا ساز کومپانی]]
[[رج:ویدئوکا ساج]]</text>
      <sha1>06wvgmsdfduor8cls4acpkhudc8jkjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تنک‌کری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47524</id>
    <revision>
      <id>327894</id>
      <parentid>192448</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1660" sha1="tezxg8v5c3o56vsr7dvmbz0v2jwyytf" xml:space="preserve">[[پرونده:Shelves of titles at the Aboriginal Studies Press bookshop.jpg|بندانگشتی|اته عکس که تنک بئی کیتاب‌ئون ره سراق دنه.]]
'''تنک‌کری''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Publishing'') اتّا فعالیت هسّه که ونه دله اطلاعات، ادبیات، [[موسیقی]]، نرم‌افزار، و دئیر موحتوا ره ساجنّه و مِفت-مِفت یا بروتن وسّه دِشت مَردِمِ پیش اِلِنّه. بگذشته [[توم|توم‌ئون]] گدر، تنک‌کری، [[کاغِذ|کاغِذِ]] سر چاپ بئی آثار ره بساتن و توزیع هاکردن ره گتنه، بسلاب، [[نومه|کیتاب‌ئون]]، کومیک بوک‌ئون، [[روزنومه|روزنومه‌ئون]] و مجله‌ئون. دیجیتالی سیستم‌ئون کا اختراع بینه، تنک‌کریِ سامون ویشته بیّه و [[دیجیتالی تنک‌کری]] هم ونه دله بمو، بسلاب، ایی‌بوک، دیجیتالی مجله‌ئون، وبسایت‌ئون، سوشال مدیا، موسیقی، و [[ویدئوکا تنک‌کری]].

'''تنک‌کرِ''' واجه، تونده کومپانی یا [[ئورگان|ساج‌مون]] (ئورگان) ره سراق هاده، یا تونده اشخاص وسّه کار بزه بووه که اینتا کومپانی یا ساج‌مون ره صاب یا مودیر هسّنه.

== منبع ==

* 4 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Publishing|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:تنک‌کری]]</text>
      <sha1>tezxg8v5c3o56vsr7dvmbz0v2jwyytf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پرودیئس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47670</id>
    <revision>
      <id>327891</id>
      <parentid>324281</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="605" sha1="1i2l5frtodngdgm3ksxt1xe0xbcma85" xml:space="preserve">{{صندخ/کامپیوتری کا|لوگو=Prodeus Logo.png}}

'''پرودیئِس''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Prodeus'') ات اول شخص تیراندازی کا هسّه کا [[باندینگ باکس سافت‌ور]] (''Bounding Box Software'') وره بساته و [[هامبُل گیمز]] ''(Humble Games'') وره [[تنک‌کری|تنک]] هاکرده.

== منبع ==

* 13 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Prodeus|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:ویدئوکا]]
[[رج:کامپیوتری کائون]]</text>
      <sha1>1i2l5frtodngdgm3ksxt1xe0xbcma85</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327893</id>
      <parentid>327891</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T17:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+لینک</comment>
      <origin>327893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="736" sha1="7him9a5xkhw2q9bpuigakujpl4zkdg1" xml:space="preserve">{{صندخ/کامپیوتری کا|لوگو=Prodeus Logo.png}}

'''پرودیئِس''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Prodeus'') ات اول شخص تیراندازی کا هسّه کا [[باندینگ باکس سافت‌ور]] (''Bounding Box Software'') وره بساته و [[هامبُل گیمز]] ''(Humble Games'') وره [[تنک‌کری|تنک]] هاکرده.&lt;ref&gt;.[https://store.steampowered.com/app/964800/Prodeus/ &quot;Prodeus on Steam&quot;]. [[استیم|Steam]]. Retrieved April 25, 2019&lt;/ref&gt;

== منبع ==

* 13 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Prodeus|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:ویدئوکا]]
[[رج:کامپیوتری کائون]]</text>
      <sha1>7him9a5xkhw2q9bpuigakujpl4zkdg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دولور دیجیتال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47784</id>
    <revision>
      <id>327897</id>
      <parentid>326785</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="sp026lznps2f5lh2rdh37ftmec681y4" xml:space="preserve">{{صندخ/کومپانی}}

'''دِوُلوِر دیجیتال، اینک.''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''.Devolver Digital''',''' Inc'') اَتِ [[آمریکای متحده ایالات|آمریکایی]] [[ویدئو کاء|ویدئوکا]] [[تنک‌کری|تنک‌کر]] کومپانی هسّه کا [[تگزاس|تگزاسِ]] استین دله دره و ونه تخصص مستقلِ ویدئوکائون تنک‌کری هسّه.

== منبع ==

* 21 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Devolver_Digital|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

== بریمی لینک‌ئون ==

* [https://web.archive.org/web/20230113190155/https://www.devolverdigital.com/ رسمی سایت]

[[رج:ویدئوکا تنک‌کرئون]]</text>
      <sha1>sp026lznps2f5lh2rdh37ftmec681y4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رستمیون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48043</id>
    <revision>
      <id>327914</id>
      <parentid>324903</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T21:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2189" sha1="26ibzvo01e6epllthbskz1ij79gs49n" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country
|native_name=
|conventional_long_name=پادشاهی رستمیان
|common_name=Rustamid
|continent=Africa
|region=North Africa
|country=Algeria, Tunisia, Libya
|status=
|image_coat=
|symbol_type=
|year_start=۷۶۷
|year_end=۹۰۹
|image_flag=
|image_map=Rustamid territory 9th century.png
|image_map_caption=
|p1=خلافت عباسی
|s1=خلافت فاطمی
|s2=Various berbers states
|flag_p1=
|flag_s2=
|common_languages=[[بربری]]، [[عربی]]، [[فارسی]]
|religion=[[اباضیه]]
|capital=[[تاهرت]]
|government_type=امامت خوارج
|title_leader=امام
|leader1=عبدالرحمن ابن بهرام ابن رستم
|year_leader1=۷۷۶–۷۸۸
|leader2=یقظان بن محمد أبی الیقظان
|year_leader2=۹۰۶–۹۰۹
|stat_area1=
|currency=?
|today=
}}
'''رِستِمیون خاندان''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Rustamid dynasty'')، (پارسی جه: ''رُستَمیان'') اتِ [[اباضی]] [[ئیرونی تبارون|ایرانیج]] و [[فارس|پارسِ]] خاندان بی‌یه کا ونه مرکز امروجی الجزایر دریم دیّه. هینتا خاندان اتِ قرن و نیمِ قَدِر شه نیشتگا جه تاهرت (کا امروجِ وره [[تاقدمت]] ونگ کندنه) یتهّ اسلامی-تئوکراسی دسّوری حوکومِت هاکرده تا اون گدری که [[اسماعیلیه|اسماعیلی]] [[فاطمیون]] بمونه و وشون حوکومت ره رقد بدانه. رستمیون حوکومت سامون، امروجِ مرکزی و غربی [[الجزایر]] جه شروء بی‌یه و تا جنوبی [[تونس]] اَتی قسمت‌ئون، نفوسۀ کوهسّون و فزان منطقه‌ئون کا لیبی دریم درنه و زویله منطقه دمباله داشته.

== منبع ==

* 30 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Rustamid_dynasty|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:رستمیون]]
[[رج:رقد بورده کشورون]]
[[رج:ایرانیج مسلمان خاندان‌ئون]]
[[رج:آفریقا تاریخ]]</text>
      <sha1>26ibzvo01e6epllthbskz1ij79gs49n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رامین جوادی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59344</id>
    <revision>
      <id>327870</id>
      <parentid>211248</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T16:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="532" sha1="mbv1hl0j9wb7erxv683mt2bw2cwl59g" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}
رامین جوادی (آلمانی جه: ''Ramin Djawadi'') اتا [[ایرون|ایرانی]]-آلمانی موسیقی‌دون هسته. وه سال 1974 دنیا بمو. ونه معروف اثر که دنیا دله ونه اٮسم دپیته، ''[[گیم آف ترونز]]'' و دمبال‌ته ''[[هاؤس آف دراگون]]'' تیتراژ بی‌یه.

== منابع ==
{{پانویس}}

[[رج:ایرانی تنظیم‌کرون]]
[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:آلمان موسیقیدونا]]</text>
      <sha1>mbv1hl0j9wb7erxv683mt2bw2cwl59g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوستیایی ناسیونالیسم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80089</id>
    <revision>
      <id>327875</id>
      <parentid>324240</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T16:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4254" sha1="9kludiuqvw9at973bvj9gmw44wddnqu" xml:space="preserve">[[پرونده:Flag of South Ossetia.svg|بندانگشتی|اوستیایِ ملی بَرِم.]]
'''اوستیایی ناسیونالیسم''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Ossetian Nationalism'') [[قومی ناسیونالیسم|قومی ناسیونالیسمِ]] ایدئولوژی هسّه که اوستیایی ملی هویت، [[آسی|اوستیایی زوون]] (آسی) و فرهنگ ره تبلیغ کِنده.

== اونچه بگذشته ==
اوستیایِ ملی اسطوره‌اشناسی، اوستیایی مردمون رخه ره باستانی [[ئیرونی تبارون|ایرانیج مردمون]] جه رسندنه که [[قفقاز]] منطقۀ دله بمونه کا وشون [[سکایی مردمون]] بی‌نه. ات خله اوستیایی محقق‌ئون، [[آلانون|آلان‌ئون]] ره اوستیایی مردمون جَد و رخه دوندِنه. 

[[کوستا خیتاگوروف]] کا ات قرن ۱۹اُمی اوستیایی محقق و [[شاعر]] بی‌یه بنویشته‌ئون ره اوستیایِ ملی ایدئولوژیِ رخه و ریشه بخوندستنه و ونه تاثیر ره خله موهم دوندنه. خیتاگوروف و ونه طرفدارئون، اوستیایی زوون خط ره بمونه اَی اِستانداردساجی هاکردنه و و شون اَرمون این بی‌یه که دِشت آسی زوون‌ئون ره متحد هاکنن. وشون ملی ایدئولوژی فارن (''Farn'') ونگ هدا بی‌یه و وشون اوستیایی مردمونِ خاص ویجگی‌ئون ومتفاوت بی‌یِن خوری بحث و تبلیغ کردنه. وشون [[ارتدوکس|اُرتُدکسِ مسیحیت]] ره شه مردمونِ اَتِ موهمِ ویجگی دوندستنه.

[[پرونده:Kosta XETAGUROV.jpg|بندانگشتی|کوستا خیتاگوروف.]]
[[شوروی]] رقد بوردن په، اتی اوستیایی رمبش شکل بیته کا اوستیایی فرهنگ و دین ونه زِنّه بَوِّه. اینتایِ په اَتی نهادئون دِرِس بیّه که فولکلوریک دین و فرهنگی مسائل په دَینه. اوستیایی روشنفکر‌ئون بمون گت شورا ره تاسیس هاکردنه کا وره آسی زوون دله (''Styr Nykhas'') گاتنه، وشون دینی رِمبِش نوم دی ''(Ætsæg Din)'' بی‌یه که ونه معنی، حقیقی دین بونه.

اوستیایی ناسیونالیسم، ۸۰ و ۹۰ دهه (میلادی) دله پِر تاثیر داشته. وشون شوروی رقد بوردن په، جنوبی اوستیایِ دله اتِ سیاسی قدرت بینه و جنوبی اوستیایِ سیوا خواهی ره دمبال هاکردنه. ۱۹۹۰ دسامبر مای گدری، [[جنوبی اوستیا|جنوبی اوستیای]] شه گردون اوبلست، شه استقلال ره [[گورجسون|گرجستون]] جه خَوِر هدائه و اعلام هاکرده، وشون اعلام هاکردن په، گرجستون و جنوبی اوستیای میون جنگ شروء بیّه کا اوستایی‌ئون جنگ ره بوردنه. اینتا جنگ پس‌ته، یتمین جنوبی اوستیای جنگ بخوندسّه بیّه.

۲۰۰۸ سال دله، دیمین جنگ [[گرجستون-اوستیای جنگ|گرجستون و جنوبی اوستیایِ]] میون در بئیته که اَی اوستیا بَورده و شه استقلال ره حفظ هاکرده و اینتا پیروزی په، [[روسیه]]، جنوبی اوستیایِ استقلال ره به رسمیت بشناسیه.

اوستیایی مردمون میون، ات تی اجتماعی و فرهنگی نورم و قاعده دره کا ونه نوم  ''æghdæu (اَقدَئو)'' هسّه و اوستیایی ناسیونالیسم دله ونه وسّه اهمیت اِلِننه.

== منبع ==
{{په‌نویس}}
* ۱۰ کِرچه ما ۱۵۳۶ تبری، این ولگ [[:en:Ossetian_nationalism|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:اوستیا]]
[[رج:قومی ناسیونالیسم]]
[[رج:اوستیای فرهنگ]]</text>
      <sha1>9kludiuqvw9at973bvj9gmw44wddnqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیوئون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87602</id>
    <revision>
      <id>327926</id>
      <parentid>322819</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T06:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3084" sha1="bgieqplp39fzrxmyucb7q43v0dhulbd" xml:space="preserve">[[پرونده:Black_People-_Historical_African-American_figures.png|بندانگشتی|چپ جه : فردریک داگلاس، سوجرنر تروث، جرج واشینگتن کارور، [[مارتین لوتر کینگ|مارتین لوترکینگ]]]]
[[پرونده:Kenyan_man_2.jpg|بندانگشتی|اتا سیو مردی  [[کنیا|کینیا]] دله]]
سیوئون ره مردمی ره گننه کا وشون پیس خلی تاریکا هسه و اغلب وه ره [[اسپه‌شون]] متضاد دوننه.

۲۰۰ سار وشون په خاربل قبل امریکا دله  سیوشون مرجع ره [[آفریقا|أفریقا]] دونسنه امبا وشون افریقا دله شه ره شه اتنیک و زوون جا سیوا کاردنه. وشون گادری کا بمونه امریکا دله شه خاص دب ره دارا بینه و سیوشون کیلیسا و سیوشون اینگیلیسی وشون بموئن په جه خاربئیه و امریکا دله دیر وشون ره اونتی سوا نکاردنه و تینار باتنه کا وشون سیوئی و پیس تاریکائی جا باتنه سیوئون.

اونتا جائون کا  [[ایسپانیا]] و [[فرانسه|فرونسه]] کولوني بینه وشون ره [[خیل]] و [[اتینیک]] جا ردئکونّی هاکاردنه.

== نومدارئون ==
&lt;gallery&gt;
پرونده:Louis_Armstrong_restored.jpg|لویی آرمسترانگ مزقوندون و جاز
پرونده:Frederick_Douglass_(circa_1879).jpg|فردریک داگلاس جورنالیست و إمریکائیج دیپلومات
پرونده:Harriet_Tubman_c1868-69_(cropped).jpg|هریت تابمن  برده‌داری جا الجه کارده
پرونده:Malcolm_X_NYWTS_2a.jpg|مالکوم ایکس سیو تجشکر
پرونده:Martin_Luther_King_Jr_NYWTS.jpg|[[مارتین لوتر کینگ]] 
پرونده:BayardRustinAug1963-LibraryOfCongress_crop.jpg|بایارد راستین  وتویری تجشکر و اورنگیشون حقئون تجشکر
پرونده:Tupac_Amaru_Shakur2.jpg|[[توپاک|توپاک شکور]] رپر 
پرونده:The_Notorious_B.I.G.jpg|نوتوریوس بی.آی.جی رپر
پرونده:ClintonMandela.jpg|[[نلسون ماندلا]] 
پرونده:Barack_Obama_family_portrait_2011.jpg| باراک اوباما و ونه دترون و زنا
پرونده:Michael_Jordan_in_2014.jpg|مایکل جردن بسکتبالیسد
پرونده:2011_Oprah_at_The_Cable_Show_(29902986311)_(2).jpg|اپرا وینفری ارتیست
پرونده:SteveHarveyHWOFMay2013_(cropped).jpg|استیو هاروی، اکتر
پرونده:Snoop_Dogg_2019_by_Glenn_Francis.jpg|اسنوپ داگ رپر و خونشکر
پرونده:Aliko_Dangote.jpg|الیکو دانگوت کارآفرین، تاجّیر 
پرونده:Pelé_23092007.jpg|پله فوتوالکر
&lt;/gallery&gt;

== ممبعئون ==
{{بن‌بنویشت}}

* اینگیلیسی ویکیپیدیا
{{رنگ پوست انسان}}
[[رج:نجادون]]
[[رج:نجادپرسّی]]
[[رج:نژاد]]
[[رج:نژادپرستی]]</text>
      <sha1>bgieqplp39fzrxmyucb7q43v0dhulbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جنوبی اوستیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98715</id>
    <revision>
      <id>327904</id>
      <parentid>324497</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T18:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1936" sha1="1j9s3y92r11qejanz8n942pfg4p8vcp" xml:space="preserve">{{کشور
|native_name = '''Хуссар Ирыстон''' &lt;br /&gt;(جنوبی اوستیا)''
|common_name = جنوبی اوستیا
|conventional_long_name = 
|image_flag = Flag_of_South_Ossetia.svg
|image_coat = Coat_of_arms_of_South_Ossetia.svg
|image_map = LocationSouthOssetia.png
|capital = [[تسخینوالی]]
|largest_city = [[تسخینوالی]]
|official_languages = [[اوستی]]
|government_type =جمهوری
|area = 3900 km²   
|percent_water = کم
|population_estimate = 70000 
|population_density = ۱8 
|currency = [[روسیه روبل]]
|currency_code = RUB
|time_zone = CET (UTC+3)
|cctld =
|calling_code = 
}} 
[[Image: Ossetia05.png|thumb|250px|left]]
'''جنوبی اوستیا''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه''':''' ''South Ossetia'''''،''' [[آسی]] جه''':''' ''Хуссар Ирыстон'') اتا [[آتونومیسم|خدگردون]] جمهوری هسه که [[گورجستون]] شمال‌وَر دره. وه استقلال مدعی هسه ولی گورجستون و خله کشورون دیگه ونه استقلال ره به رسمیت نشناسنّه. فقط [[روسیه]] و [[آبخازیا]] و چنتا خورد کشور و جمهوری، ونه استقلال ره به رسمیت بشناسینه. &lt;ref&gt;[[:fa:اوستیای جنوبی|فارسی ویکی‌پدیا]]&lt;/ref&gt;

== قومی گروه‌ئون جنوبی اوستیا دله (2015 آمار) ==

اوستی‌ئون 89.94 (89.9%)

گورجی‌ئون 7.41 (7.41%)

روس‌ئون 1.14 (1.14%)

ارمنی‌ئون 0.71 (0.71%)

دی‌ئر‌ئون 0.81 (0.81%)


[[شرقی ارتدوکس]] مسیحیت جنوبی اوستیایِ غالب دین هسّه، که اوستی‌ئون، گورجی‌ئون و روس‌ئون ونه په‌رو هستنه.

== منبع ==
{{په‌نویس}}

{{قفقاز}}

[[رج:قفقاز]]
[[رج:گرجستون مناطق]]
[[رج:جنوبی اوستیا]]</text>
      <sha1>1j9s3y92r11qejanz8n942pfg4p8vcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سکا گادیف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99900</id>
    <revision>
      <id>327874</id>
      <parentid>292584</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T16:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>رج اضافه بیّه.</comment>
      <origin>327874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2236" sha1="hyzqnhblsjqavc5b4q1lk4mco8d4w48" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص}}

'''سکا گادیف''' (آسی جه: ''Гæдиаты Секъа''، بزائۀ: ۱۸۵۵/۵۷- بمردۀ: ۱۹۱۵ آگوست مایِ ۳) اتا اوستیایی [[بنویشت‌کر]] و [[شاعر]] بی‌یه، کا وره [[آسی]] زوون کلاسیکِ نثر تاسیس‌کَر و آسی ادبیات کلاسیک نویس‌ئون جه دوندنه.

وه اون گدری که ۱۸ ساله بی‌یه، [[گرجی|گورجی]] زوون جه بخوندستن و بنویشتن ره بِمِسِنّی‌یه و شه روستای گورجی [[ارتدوکس]] [[که‌نیشت|کلیسایِ]] دله کایری کرده. وه پس‌ته شروء هاکرده پر-پر بخوندستن، و معاصر گورجی نویسنده‌ئون مختلف بنویشته‌ئون جه آشنا بهی‌یه. وه ویشته توم‌ئون، شه بنویشته‌ئون دله اوستیایی فقیر آدمونِ تراژیک زیوش ره کا اشراف و خان‌ئون دَس بِن سرکوتن بی‌نه ره سراق دائه. ونه بنویشته‌ئون دریم [[قفقاز|قفقازِ]] فرهنگِ فولکلوریک و افسانه‌ئون جه امبس-امبس تاثیر هائیته. اَتی ادبی دونا‌ئون وره آسی ادبیات کلاسیکِ نثرِ تاسیس‌کر بخوندستنه.

۱۹۱۵ جولای مایِ ۲۱ (آگوست مایِ ۳ جولیانی تقویم) ونه بمردن په، وره [[ولادی قفقاز|ولادی‌کفکاز]] میشانسکی (Meschansky Vladikavkaz) قورستون دله که الیاس صومعۀ (Elias Chapel) نزدیکی دیّه چال هاکردنه، اینتا صومعه، یورته کلیسا بهی‌یه. [[شوروی]] تمان ونه قور گوم بهی‌یه.

ونه ریکا، سوماک سکایویچ، هم اته شناسا بنویشت‌کر بی‌یه.

== منبع ==

* ۱۶ ارکه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ [[:en:Seka_Gadiyev|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:اوستیای نویسندگون]]
[[رج:اوستیای شاعرون]]
[[رج:۱۹۱۵ بمرده‌ئون]]
[[رج:اوستیای گت آدمون]]</text>
      <sha1>hyzqnhblsjqavc5b4q1lk4mco8d4w48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فاریا فرجی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113159</id>
    <revision>
      <id>327876</id>
      <parentid>327453</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T16:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6274" sha1="6u6cpnoeix0p2pyihsqvk5su815sg7n" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص/کاتالونی}}
'''فاریا فرجی''' یا '''فریا فرجی''' (لاتینی بنویشتن: ''Farya Faraji'')، (بزائۀ: بیستِ قرن، [[ایرون]]) اته [[توری مردمون|تپوری]] ایرونی-[[کاندا|کاندایی]] آهنگساج، موزیسین، [[خونشکر|خونش‌کر]] و ویدئوساج هسّه که شه پِر دقیقِ تحقیق و تنظیم هاکردِ تاریخی موسیقی‌ئون وسّه کا موختلف [[دب|فرهنگ‌]]‌ئون و [[توم|تمان]] جه ساجنه، نومدار و شناسا هسته.&lt;ref&gt;Catherine Baker: . Taylor &amp; Francis, 2024, [[:de:Spezial:ISBN-Suche/9781040039991|ISBN 978-1-04-003999-1]], p . 20 ([https://books.google.de/books?id=9ZwLEQAAQBAJ&amp;pg=RA1-PA20&amp;dq=Farya+Faraji&amp;hl=de&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiwyJvxnZ2OAxU88LsIHY_VAYYQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&amp;q=Farya%20Faraji&amp;f=false google.de] [accessed on 2. July 2025]). &lt;/ref&gt; ونه اثرئون دِ دسّه بونه اَتی دسّه ره وه فولک موسیقی و تاریخی کارئون جه الهام گیرنه و تِرنه موسیقی نویسنه و ساجنه و اته دیئر دسّه هسته که تاریخی موسیقی که وجود دارنه ره ایارنه و اَی  شه خونِّش کنده.

== زیوش ==
فاریا فرجی [[مازرون اوستان]] جه و اته [[توری مردمون|طبری]] موزیسین خونواده دله دنیا بموئه. ونه مار سنتور زنّه و سنتور بزوئن ره شه پر جا بمسنّی‌یه کا وه اته موسیقی ملِّم و آستروفیزیک‌دون هسّه. ونه دی‌ئر فامیلون جه، ونه عامی، سنتی ئیرونی موسیقی دله آموجش بدی هسّه و [[سه‌تار]] و عود زَنده.&lt;ref&gt;''[https://www.last.fm/music/Farya+Faraji/+wiki Farya Faraji biography].'' Retrieved on 1. July 2025 (English). &lt;/ref&gt; فاریا شه چلیکی ره اته رسد، [[فرانسه|فرانسۀ]] جنوب وَر بگذرنی‌یه تا اون [[توم]] که ونه خونواده شه کوچ ره بیتنه و بوردنه کاندای [[کبک اوستان|کبِک]] دله. فاریا اونجه، [[مونترال کبک دونشگا]] بورده و فیلم تهیه‌کری رشته دریم، 2020 گدری شه [[لیسونس|لیسانس]] مدرک ره هائیته. فاریا اِسا لاوال شهر دله که [[مونترئال|مونترال]] پلی دره زندگی کنده.&lt;ref&gt;''[https://faryafaraji.bandcamp.com/ Farya Faraji].'' Retrieved on 1. July 2025. &lt;/ref&gt; ونه ماری زوون [[مازرونی زوون|طبری]] هسّه. وه دیئر زوون جه هم گنش کنده و [[فرانسوی]]، [[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] و [[فارسی|پارسی]] جه گپ زنده. فاریا فرجی ات‌خله زوونون من جومله، [[لهستانی|لهستونی]]، تورکی، [[صربی]]، [[ویلزی|ولزی]]، [[عربی]]، [[پرتغالی]]، [[باستان یونانی زوون|باستونی یونانی]]، [[ارمنیج|ارمنی]] و [[لاتین]] جه خونِّش هاکرده.

== موسیقی دیما و استایل ==
۲۰۱۶ سال، اون گدری بی‌یه کا فریا شه موسیقی کار ره جدی شروء هاکرده، اینتی که وه بموئه و اته [[موبایل اپ|موبایل اپلیکشین]] سر [[پیانو]] ملودی بزوئه.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Robert ''Miklos:'' [https://web.archive.org/web/20250912200058/https://everythingisnoise.net/weekly-featured-artist/wfa-farya-faraji/ WFA:  ''Everything''] ''Is'' Noise''.'' 19. September 2022, retrieved on 1. July 2025 (American English).&lt;/ref&gt; ۲۰۱۹ جه، وه شه جا قِرار هاکرده که بتجه و شه موسیقی قطعه‌ئون ره بساجِ و بنویسه. وه ات‌خله موسیقی سازون ره زنّه، بستینکلا: [[سنتور]]، [[باغلاما]]، [[قوپوز]]، [[تنبور]]، و باستونی یونانی لیر. ونه آمج این هسّه کا که موسیقی ره اونتی وازساجی هاکنه کا هم جول بوئه و هم ونه تاریخی و واقعی بی‌یِن رعایت بواشه، و این کار وسّه هم سنتی سازون جه کومک گیرنه و هم مودرنِ اورکسترال تنظیم هاکردن ره کار زنّه. فاریا ۲۰۱۸ مارچ مایِ جه شه [[یوتیوب]] کانال ره راه دینگوئه و اون [[توم]] تاسا دره ونه جه دشتِ جهونِ موسیقی سنت‌ئون ره سراق دنه. ونه یوتیوب کانال محتوائون؛ تاریخی موسیقی، ترنه بسات‌بئی موسیقی و ونه دونشیج تحقیقات ره شامل بونه. ونه اون دسّه ویدئوها که [[روم امپراتوری|روم]] و [[بیزانس]] موزیک خوری هسّه خله هارشی‌کرون ره دلوس هسّه و طرفدار دارنه. ونه کارون ره بونه اِتی رسد و توصیف هاکردن که؛ اته گت و وشای موسیقی سبک و دیمای طیف هسّه کا ونه دریم، اصیل تاریخی موسیقی تا فیلم موسیقی-واری اورکسترال تنظیمون ونه شامل وونه.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== دیسکو‌اشناسی ==

* 2021: (قدیمِ ئیرونِ ونگِ وا)  ''Songs Of Old Iran Vol. I''
* 2021: ''Voices of the Ancients''
* 2021: ''Echoes of Byzantium Vol. I''

=== سینگل ترک (هوجی بئی) ===

* 2021: ''(مارسِ ریکاکون) Sons of Mars''
* 2021: ''Hikanatoi''
* 2022: ''Legio XIV Gemina''
* 2022: ''S.P.Q.R''
* 2023: ''Belisarius''
* 2024: ''The Shadows Over Me''

== بریمی لینک‌ئون ==
[https://www.discogs.com/de/artist/10375591 فاریا فرجی] [[دیسکاگز]] دله.

== منبع ==
{{په‌نویس}}
* ۲۱ فردینه مایِ ۱۵۳۷ تبری، این ولگ [[:de:Farya_Faraji|آلمانی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.

[[رج:کانادا گت آدمون]]
[[رج:مازرون مردی خونش‌کرون]]
[[رج:مازرون نوازندگون]]</text>
      <sha1>6u6cpnoeix0p2pyihsqvk5su815sg7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کماج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113658</id>
    <revision>
      <id>327877</id>
      <parentid>325490</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T16:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>327877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="738" sha1="3zhkmdj55g4xmi73ut6qp56q9d8rpj5" xml:space="preserve">'''کماج''' اتا جور محلی [[نون]] هسته که [[ایران]] خله مناطق وه ره پجنّه. [[مازرون اوستان|مازرون]] دله ونه دله [[مرغنه]] و [[شکر]] و هِل‌پودر شندنه و هئی بزونه په، [[گِر|شیر]] و گلاب و أی این‌صوه بینجِ‌آرد، قنادی‌آرد، بکینگ‌پودر، نمک و زعفرون ره ونه دله شندنّه و [[راغون]] دله سرخ کنّه.&lt;ref&gt;[https://cookpad.com/ir/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%20%D8%BA%D8%B0%D8%A7/16979177 کوکپد]&lt;/ref&gt;

== دپیته چرخه‌تو ==
* [[پن‌کیک]]

== منابع ==
{{په‌نویس}}

[[رج:مازرونی خراک]]
[[رج:نون]]</text>
      <sha1>3zhkmdj55g4xmi73ut6qp56q9d8rpj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بوجلود</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114329</id>
    <revision>
      <id>327865</id>
      <timestamp>2026-06-05T14:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>این صفحه ره [[:en:Special:Redirect/revision/1342784333|Bujlood]] ترجمه سر جه بساتنه</comment>
      <origin>327865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1794" sha1="ly58sw5k9njfdijby8ofa6lzjip3l5l" xml:space="preserve">
'''بوجلود''' ([[بربری|تامازیغت]] جه: ''ⴱⵓⵢⵉⵍⵎⴰⵡⵏ،'' که ونه معنی پوس‌ئون پِر بونه'')'' اته آمازیغ (بربر) مردمون جشن هسّه که وشون اینتا ره همه ساله [[عید قربان|عید قربون]] په جشن گیرننه، بوجلود، [[مراکش]] دله جشن هائیت بونه و اینتی هسته کا اته کس یا ویشته، انه و مال، [[بز]] و [[گسفن|گسفنی]] که عید وسّه قربونی هاکردنۀ پوس ره گیرنه و دپوشنه.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/%D8%A7%D9%86%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%83%D8%B1%D9%86%D9%81%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%8A%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%A5%D9%86%D8%B2%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9|title=انطلاق كرنفال &quot;بيلماون&quot; بإنزكان المغربية|website=الجزيرة مباشر|language=ar|access-date=2019-10-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/10/boujloud-morocco-unique-halloween-20141013161059822274.html|title=Boujloud: Morocco's unique Halloween|website=www.aljazeera.com|access-date=2019-10-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.leseco.ma/culture/69369-boujloud-un-rite-en-mal-de-valorisation.html|title=Boujloud, un rite en mal de valorisation|website=www.leseco.ma {{!}} L'actulaité en continu|access-date=2019-10-19|archive-date=2020-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120074346/http://www.leseco.ma/culture/69369-boujloud-un-rite-en-mal-de-valorisation.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== منبع ==

* 12 وهمنه مای 1537 تبری، این ولگ [[:en:Bujlood|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.</text>
      <sha1>ly58sw5k9njfdijby8ofa6lzjip3l5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327866</id>
      <parentid>327865</parentid>
      <timestamp>2026-06-05T14:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HenryThe</username>
        <id>27142</id>
      </contributor>
      <comment>+صندخ + رج</comment>
      <origin>327866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1873" sha1="9vjrcp0lu944w0ijzu8w7v15gstep6f" xml:space="preserve">{{صندخ/اتفاق}}

'''بوجلود''' ([[بربری|تامازیغت]] جه: ''ⴱⵓⵢⵉⵍⵎⴰⵡⵏ،'' که ونه معنی پوس‌ئون پِر بونه'')'' اته آمازیغ (بربر) مردمون جشن هسّه که وشون اینتا ره همه ساله [[عید قربان|عید قربون]] په جشن گیرننه، بوجلود، [[مراکش]] دله جشن هائیت بونه و اینتی هسته کا اته کس یا ویشته، انه و مال، [[بز]] و [[گسفن|گسفنی]] که عید وسّه قربونی هاکردنۀ پوس ره گیرنه و دپوشنه.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/%D8%A7%D9%86%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%83%D8%B1%D9%86%D9%81%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%8A%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%A5%D9%86%D8%B2%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9|title=انطلاق كرنفال &quot;بيلماون&quot; بإنزكان المغربية|website=الجزيرة مباشر|language=ar|access-date=2019-10-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/10/boujloud-morocco-unique-halloween-20141013161059822274.html|title=Boujloud: Morocco's unique Halloween|website=www.aljazeera.com|access-date=2019-10-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.leseco.ma/culture/69369-boujloud-un-rite-en-mal-de-valorisation.html|title=Boujloud, un rite en mal de valorisation|website=www.leseco.ma {{!}} L'actulaité en continu|access-date=2019-10-19|archive-date=2020-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120074346/http://www.leseco.ma/culture/69369-boujloud-un-rite-en-mal-de-valorisation.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== منبع ==

* 12 وهمنه مای 1537 تبری، این ولگ [[:en:Bujlood|اینگلیسی ویکی‌پدیا]] جه ترجمه بیّه.
&lt;references /&gt;
[[رج:فرهنگ]]
[[رج:مراکش]]</text>
      <sha1>9vjrcp0lu944w0ijzu8w7v15gstep6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فرزاد رها</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114330</id>
    <revision>
      <id>327929</id>
      <timestamp>2026-06-06T10:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feryjoey2342</username>
        <id>45615</id>
      </contributor>
      <comment>اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{صندخ/شخص | نوم = فرزاد رها | زاده = ایران | پیشه = بازیگر، خواننده، ترانه‌سرا | سال فعالیت = ۲۰۲۰–اکنون | ولگ = https://farzadraha.vercel.app }}  '''فرزاد رها''' اتا [[بازیگر]]، خواننده و ترانه‌سرای [[ایرانی]] هسته که دله سینما و موسیقی فعالیت کنده.&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/name/...» دره</comment>
      <origin>327929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="1811hoqf42qgxk44bshr9ztha6ck04t" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص
| نوم = فرزاد رها
| زاده = ایران
| پیشه = بازیگر، خواننده، ترانه‌سرا
| سال فعالیت = ۲۰۲۰–اکنون
| ولگ = https://farzadraha.vercel.app
}}

'''فرزاد رها''' اتا [[بازیگر]]، خواننده و ترانه‌سرای [[ایرانی]] هسته که دله سینما و موسیقی فعالیت کنده.&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/name/nm17168101/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://farzadraha.substack.com/p/farzad-raha-actor-and-music-artist&lt;/ref&gt;

== زندگی و فعالیت هنری ==
فرزاد رها شه فعالیت هنری ره دله بازیگری و موسیقی شروع هاکرده. وه چند پروژه سینمایی دله نقش ایفا هاکرده و همزمان دله موسیقی هم فعالیت دارنه.&lt;ref&gt;https://medium.com/@Hongigana/farzad-raha-actor-and-music-artist-building-a-cross-platform-creative-career-057c2f829b21&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.everybodywiki.com/Farzad_Raha&lt;/ref&gt;

== فیلم‌شناسی ==
* ''دخترم، موی سرم'' (My Daughter's Hair)&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/name/nm17168101/&lt;/ref&gt;
* ''صدام'' (Saddam)&lt;ref&gt;https://www.allmovie.com/artist/farzad-raha-an28198988/filmography&lt;/ref&gt;
* ''زودپز'' (Pressure Cooker)&lt;ref&gt;https://www.allmovie.com/artist/farzad-raha-an28198988/filmography&lt;/ref&gt;

== موسیقی ==
فرزاد رها دله موسیقی هم فعالیت دارنه و ونه آثار دیجیتال پلتفرم‌ها دله منتشر بونه. وه خوانندگی و ترانه‌سرایی دله کار کنده.&lt;ref&gt;https://grokipedia.com/page/Farzad_Raha&lt;/ref&gt;

== حضور آنلاین ==
* {{IMDb name|nm17168101}}
* [[اینستاگرام]]: https://www.instagram.com/farzadrahaa/
* ساوندکلاد: https://m.soundcloud.com/farzad-raha
* ولگ رسمی: https://farzadraha.vercel.app

== منابع ==
{{پانویس}}

*

[[رج:بازیگرون ایران]]
[[رج:خواننده‌ئون ایران]]
[[رج:آدمون زنده]]</text>
      <sha1>1811hoqf42qgxk44bshr9ztha6ck04t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327930</id>
      <parentid>327929</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T10:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feryjoey2342</username>
        <id>45615</id>
      </contributor>
      <origin>327930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2170" sha1="dj6k30oy6jhoual7iuw7ot8vatrmgtr" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص
| نوم = فرزاد رها
| زاده = ایران
| پیشه = بازیگر، خواننده، ترانه‌سرا
| سال فعالیت = ۲۰۲۰–اکنون
| ولگ = https://farzadraha.vercel.app
}}

'''فرزاد رها''' اتا [[بازیگر]]، خواننده و ترانه‌سرای [[ایرانی]] هسته که دله سینما و موسیقی فعالیت کنده.&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/name/nm17168101/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://farzadraha.substack.com/p/farzad-raha-actor-and-music-artist&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.kinorium.com/12096737/cast/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://oc.mymovies.dk/Person/f32d1a06-d22d-4e9a-bcfe-84044f12af58&lt;/ref&gt;

== زندگی و فعالیت هنری ==
فرزاد رها شه فعالیت هنری ره دله بازیگری و موسیقی شروع هاکرده. وه چند پروژه سینمایی دله نقش ایفا هاکرده و همزمان دله موسیقی هم فعالیت دارنه.&lt;ref&gt;https://medium.com/@Hongigana/farzad-raha-actor-and-music-artist-building-a-cross-platform-creative-career-057c2f829b21&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.everybodywiki.com/Farzad_Raha&lt;/ref&gt;

== فیلم‌شناسی ==
* ''دخترم، موی سرم'' (My Daughter's Hair)&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/name/nm17168101/&lt;/ref&gt;
* ''صدام'' (Saddam)&lt;ref&gt;https://www.allmovie.com/artist/farzad-raha-an28198988/filmography&lt;/ref&gt;
* ''زودپز'' (Pressure Cooker)&lt;ref&gt;https://www.allmovie.com/artist/farzad-raha-an28198988/filmography&lt;/ref&gt;

== موسیقی ==
فرزاد رها دله موسیقی هم فعالیت دارنه و ونه آثار دیجیتال پلتفرم‌ها دله منتشر بونه. وه خوانندگی و ترانه‌سرایی دله کار کنده.&lt;ref&gt;https://grokipedia.com/page/Farzad_Raha&lt;/ref&gt;

== حضور آنلاین ==
* {{IMDb name|nm17168101}}
* [[اینستاگرام]]: https://www.instagram.com/farzadrahaa/
* ساوندکلاد: https://m.soundcloud.com/farzad-raha
* ولگ رسمی: https://farzadraha.vercel.app

== منابع ==
{{پانویس}}

*

[[رج:بازیگرون ایران]]
[[رج:خواننده‌ئون ایران]]
[[رج:آدمون زنده]]</text>
      <sha1>dj6k30oy6jhoual7iuw7ot8vatrmgtr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>327931</id>
      <parentid>327930</parentid>
      <timestamp>2026-06-06T10:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feryjoey2342</username>
        <id>45615</id>
      </contributor>
      <origin>327931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2223" sha1="e0z0my8vthp3kfmyx3q1eljq94b4cp5" xml:space="preserve">{{صندخ/شخص
| نوم = فرزاد رها
| زاده = ایران
| پیشه = بازیگر، خواننده، ترانه‌سرا
| سال فعالیت = ۲۰۲۰–اکنون
| ولگ = https://farzadraha.vercel.app
}}

'''فرزاد رها''' اتا [[بازیگر]]، خواننده و ترانه‌سرای [[ایرانی]] هسته که دله سینما و موسیقی فعالیت کنده.&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/name/nm17168101/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://farzadraha.substack.com/p/farzad-raha-actor-and-music-artist&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.kinorium.com/12096737/cast/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://oc.mymovies.dk/Person/f32d1a06-d22d-4e9a-bcfe-84044f12af58&lt;/ref&gt;

== زندگی و فعالیت هنری ==
فرزاد رها شه فعالیت هنری ره دله بازیگری و موسیقی شروع هاکرده. وه چند پروژه سینمایی دله نقش ایفا هاکرده و همزمان دله موسیقی هم فعالیت دارنه.&lt;ref&gt;https://medium.com/@Hongigana/farzad-raha-actor-and-music-artist-building-a-cross-platform-creative-career-057c2f829b21&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.everybodywiki.com/Farzad_Raha&lt;/ref&gt;

== فیلم‌شناسی ==
* ''دخترم، موی سرم'' (My Daughter's Hair)&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/name/nm17168101/&lt;/ref&gt;
* ''صدام'' (Saddam)&lt;ref&gt;https://www.allmovie.com/artist/farzad-raha-an28198988/filmography&lt;/ref&gt;
* ''زودپز'' (Pressure Cooker)&lt;ref&gt;https://www.allmovie.com/artist/farzad-raha-an28198988/filmography&lt;/ref&gt;

== موسیقی ==
فرزاد رها دله موسیقی هم فعالیت دارنه و ونه آثار دیجیتال پلتفرم‌ها دله منتشر بونه. وه خوانندگی و ترانه‌سرایی دله کار کنده.&lt;ref&gt;https://grokipedia.com/page/Farzad_Raha&lt;/ref&gt;

== حضور آنلاین ==
* {{IMDb name|nm17168101}}
* [[IMDb]] : [https://www.imdb.com/name/nm17168101/]
* [[اینستاگرام]]: https://www.instagram.com/farzadrahaa/
* ساوندکلاد: https://m.soundcloud.com/farzad-raha
* ولگ رسمی: https://farzadraha.vercel.app

== منابع ==
{{پانویس}}

*

[[رج:بازیگرون ایران]]
[[رج:خواننده‌ئون ایران]]
[[رج:آدمون زنده]]</text>
      <sha1>e0z0my8vthp3kfmyx3q1eljq94b4cp5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>