ویکیپدیا
mznwiki
https://mzn.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87
MediaWiki 1.47.0-wmf.5
first-letter
مدیا
شا
گپ
کارور
کارور گپ
ویکیپدیا
ویکیپدیا گپ
پرونده
پرونده گپ
مدیاویکی
مدیاویکی گپ
شابلون
شابلون گپ
رانما
رانما گپ
رج
رج گپ
پورتال
پورتال گپ
پروژه
پروژه گپ
TimedText
TimedText talk
ماژول
ماژول گپ
Event
Event talk
بگذشتی
0
15
328247
324307
2026-06-09T19:09:40Z
HenryThe
27142
328247
wikitext
text/x-wiki
بگذشتی ره شه [[عربی]] "تاریخ" اشناسنه نن، همینتا وسه [[مازرونی زوون|مازرون]] بگذشتی بیاردمی.
== [[مازرون بگذشتی]] ==
* [[هوتو در بیاردی ها]] (همونتا غار رِ وِنه قدمت ۷۰ هزاره ر تونده بیش بوئه)
* [[آریایی ئون پیش بیَموئن|آریایی ئون پیش بیَموئن، که اونجه بیه]] ؟
* [[مازِرون|مازِرون چتی اینتا نوم، ایشناس بایه]]؟
* [[تاپور|تاپوری ئون ره]]
* [[آماد ئون ره]]
* [[ماد دولت]]
* [[هیرکانیا|هیرکانیا ره ایالت]]
* [[زادراکارتا]] (یونانی وشون اینتا نوم ره هدائنه)
== [[ایران ره بگذشتی]] ==
* [[جیرفت تمدن]]
* [[بابل تمدن]]
* [[ایلام تمدن]]
== [[دن یا ره بگذشتی]] ==
* [[یونان]]
** [[یونان ره گت مردیون]]
*** [[ارسطو]]
*** [[افلاطون]]
*** [[هرکول]]
** [[یونان ر که لا ئون]]
*** [[متروپولیس]]
*** [[آتن]]
* [[روم ره بگذشتی|روم]]
* [[چین ره بگذشتی|چین]]
* [[پروس]]
* [[ایران ره بگذشتی|ایران]]
== کیتاب ایشناختن ==
* [http://edurss.ru/cgi-bin/db.pl?cp=&page=Book&id=53185&lang=en&blang=en&list=Found History & Mathematics: Historical Dynamics and Development of Complex Societies]. Moscow: KomKniga, ۲۰۰۶. ISBN ۵-۴۸۴-۰۱۰۰۲-۰
== دایا لینک ئان ==
[[رج:تاریخ]]
h5q3vosjb2xifng5fmnp01uqgw9ipy9
328248
328247
2026-06-09T19:10:14Z
HenryThe
27142
رج اضافه بیّه.
328248
wikitext
text/x-wiki
بگذشتی ره شه [[عربی]] "تاریخ" اشناسنه نن، همینتا وسه [[مازرونی زوون|مازرون]] بگذشتی بیاردمی.
== [[مازرون بگذشتی]] ==
* [[هوتو در بیاردی ها]] (همونتا غار رِ وِنه قدمت ۷۰ هزاره ر تونده بیش بوئه)
* [[آریایی ئون پیش بیَموئن|آریایی ئون پیش بیَموئن، که اونجه بیه]] ؟
* [[مازِرون|مازِرون چتی اینتا نوم، ایشناس بایه]]؟
* [[تاپور|تاپوری ئون ره]]
* [[آماد ئون ره]]
* [[ماد دولت]]
* [[هیرکانیا|هیرکانیا ره ایالت]]
* [[زادراکارتا]] (یونانی وشون اینتا نوم ره هدائنه)
== [[ایران ره بگذشتی]] ==
* [[جیرفت تمدن]]
* [[بابل تمدن]]
* [[ایلام تمدن]]
== [[دن یا ره بگذشتی]] ==
* [[یونان]]
** [[یونان ره گت مردیون]]
*** [[ارسطو]]
*** [[افلاطون]]
*** [[هرکول]]
** [[یونان ر که لا ئون]]
*** [[متروپولیس]]
*** [[آتن]]
* [[روم ره بگذشتی|روم]]
* [[چین ره بگذشتی|چین]]
* [[پروس]]
* [[ایران ره بگذشتی|ایران]]
== کیتاب ایشناختن ==
* [http://edurss.ru/cgi-bin/db.pl?cp=&page=Book&id=53185&lang=en&blang=en&list=Found History & Mathematics: Historical Dynamics and Development of Complex Societies]. Moscow: KomKniga, ۲۰۰۶. ISBN ۵-۴۸۴-۰۱۰۰۲-۰
== دایا لینک ئان ==
[[رج:تاریخ]]
[[رج:انسانی علوم]]
jhps6igdblozhjeu5xkrt0ce0kc85ud
ئو
0
1584
328196
324287
2026-06-09T11:59:40Z
HenryThe
27142
328196
wikitext
text/x-wiki
{| style="margin: ۰ ۰ ۰ ۰٫۵em; background: #FFFFFF; border-collapse: collapse; border-color: #C۰C۰۹۰;" cellspacing="۰" cellpadding="۳" border="۱" align="left"
! colspan="2" {{chembox header}} | <span style="font-size: large;">[[آب (ملوکول)|آب]]</span>
|-
| colspan="2" bgcolor="#ffffff" align="center" | [[پرونده:Water molecule dimensions.svg|135px|مولکولی بسته بئیین]][[پرونده:Water molecule.svg|110px|فضا پرکن مودل.]]{{سخ}}[[پرونده:Iceberg with hole near Sandersons Hope 2007-07-28 2.jpg|280px|ئو جامید و مایه و گاس حالتون دله]]
<small>ئو زندگی مایه هسه و سطح زمین دله به خله زیاد هسه.{{سخ}}او ستا حالت [[جامید]] ([[یخ]])، [[مایه]] و [[بخار]] وجود دارد.{{سخ}}[[ابر]]ها شامل قطرات آب معلق در هوا و بخار آب اشباع شده هستنه.</small>
|-
! colspan="2" {{chembox header}} | مشخصات و اطلاعات
|-
| مرسوم نوم
| ئو
|-
| [[نامIUPAC]]
| [http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature/93/r93_182.htm oxidane]
|-
| توجه وته هاکاردن نومون
| aqua, [[دیهیدروژن منوکسید]]،{{سخ}}هیدروژن هیپروکسید، ([[wikt:wikisaurus:water|بیشتر]])
|-
| مولوکولی فورمول
| H<sub>۲</sub>O
|-
| [[شماره CAS]]
| ۷۷۳۲–۱۸–۵
|-
| InChI
| InChI=۱/H2O/h1H۲
|-
| مولی جرم
| ۱۸٫۰۱۵۳ g/mol
|-
| [[چگالی]] و [[فاز (ماده)|فاز]]
| ۰٫۹۹۸ g/cm³ <small>(مایع در ۲۰ °C, 1 atm)</small>{{سخ}}۰٫۹۱۷ g/cm³ <small>(جامد در ۰ °C, 1 atm)</small>
|-
| یخبئیتن دما
|{{چپچین}} ۰ [[سلسیوس|°C]] (۲۷۳٫۱۵ [[کلوین|K]]) (۳۲){{پایان چپچین}}
|-
| ظرفیت گرمایی ویژه
| {{چپچین}}۴٫۱۸۴ J/(g·K) (20 °C در){{پایان چپچین}}
|-
! colspan="2" {{chembox header}} | [[آب (مولکول)|اطلاعات بیشتر]]
|-
| colspan="2" style="border: 1px solid #C0C090; background-color: #F8EABA; margin-bottom: 3px;" align="center" cellspacing="3" |
|-
|}
[[پرونده:Dark Hollow Falls.jpg|thumb|250px|ئو (آبشار)]]
'''ئو''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Water'') [[مازرونی زوون|مازرونی زبون]] دهله معنی آب ره دنه . بعضی گادر [[دریو]] و [[اوقیانوس]] ر هم معنی دنه .
ئو ، فراوون ترین ماده مرکب [[بنه|زمین]] دله هسته و مایه حیاته. بدون ئو حیات شکل نیرنه. همین اندازه باویم که سه چهارم امه تن و بدن، ئو هسته!
70 درصد سطح زمین ئوئه ولی چون ونه اکثر نمک دارنه، کمتر از 2 درصدش ره تومی بخریم (تازه ویشتر آب شیرین هم یخ بزه هسته).
[[رج:ئو]]
54j1j3tk3d18j17eoywagvrrtod33ex
جونیکا
0
1743
328255
324815
2026-06-09T19:26:35Z
HenryThe
27142
328255
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/موجود}}
'''جونیکا'''، ورزا یا گوبزا [[گو]] وچه خوه گننه. [[فارسی]] دله: گوساله
ونه گوشت خله خشمزه تر هسه و اسا کواب وسه وره استفاده کننه.
[[رج:انواع گو]]
hekxox4fssepv9i64nqqu618tcoz29x
بارفروش
0
1805
328243
209599
2026-06-09T18:59:30Z
HenryThe
27142
328243
wikitext
text/x-wiki
[[بابل]] ره قدیمی نوم هسته .
==تاریخ==
بارفروش قدیم جا مه میترا نوم داشته ایتا نوم [[ساسانیون|ساسانیان]] گدر دله رایج بهیه. اعراب حمله ی جا بعد بابل نوم به مامطیر تغییر هکرده و بعدها چون که اینتا شهر ویشترین رونق اقتصادی ره منطقه دله داشته ونه نوم بارفروس ده و بعداً [[افشاریون|افشاریه]] گدر بارفروش بهیه.
==مردمون==
[[رج:بابل]]
kt4d3s80tddi8v9ec542l3cllqicugd
کرتاسه
0
3405
328250
324809
2026-06-09T19:12:53Z
HenryThe
27142
328250
wikitext
text/x-wiki
'''کرتاسه''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Cretaceous'') که [[پالئوزوئیک]] دوره آخرین چلّه بییه. اینتا دوره نو [[گیاهون]] مونند دونه دار، چرده ریز دارون، [[بند واش]] و [[گندم]] بینه. کیسهدارون پیدا بیّن [[کالهدارون|پستوندارون]] و جفتدار و [[خزنده]] [[مرغ|پرندهئون]]، [[دایناسور]]ون نابود بیّن هم اینتا دوره دله اتفاق دکته.
== نگارخنه ==
<gallery>
File:Velociraptor dinoguy2.jpg|<!--Up to 2 m-long ''[[Velociraptor]]'' was likely feathered and roamed the late Cretaceous.-->
File:Triceratops BW.jpg|<!--''[[تریسراتوپس]]'' is one of the most recognizable genera of the Cretaceous.-->
File:Eomaia NT.jpg|<!--Mammals were a minor part of the Cretacean fauna with ''[[Eomaia]]'' being the first [[جفتارون]].-->
Image:Anhanguera piscator jconway.jpg|<!--A [[پتروسور]], ''[[Anhanguera (pterosaur)|Anhanguera piscator]]''-->
</gallery>
[[رج:زمین اشناسی]]
qunvrq5k9bjmezhtlkshs0lqy7em1ja
سینما
0
3550
328256
213129
2026-06-09T19:46:14Z
HenryThe
27142
328256
wikitext
text/x-wiki
;عربی خط جه
'''سینما''' ([[فرانسوی]] جه: ''Cinéma'') اتا هنر هسه که وه ره هفتومی هنر خرش دنه. اینتا وسر که دیگه هنرون توم دٮرته پا بیته. سینما پا بیتن چکوت (تاریخ) ۱۸۹۵ میلادیِ فوریه ۱۳ برابر با مازرونی ۱۴۰۷ سال هسه. سینما موخترع اتا [[فرانسه|فرانسوی]] بییه که ونه نوم ره [[لوی لومیر]] گتنه. هرچنکه ونه پیش جه آدمونی [[لئوناردو داوینچی]]، [[ایستانفورد]]، [[امیل رینو]] و [[ادیسون]] شه کارون جا سینما پا بیتن ره پشتیبونی هاکردنه. دنیا اولی فیلم میلادی ۱۸۹۵ سال دله برابر با مازرونی ۱۴۰۷ سال دله همون روزی که اول بائوت بیه نشون هدا بیه. این اتفاق په، ات خله آدم سعی هاکردنه تا چمر-دار فیلم ره هم بسازن. آدمونی که این راه سر زحمت بکشینه نوم جه اینان ره بنشنه باتن:
* [[ادیسون]]، مازرونی ۱۴۱۱ سال
* [[هانتی ژولی]]، مازرونی ۱۴۱۲ سال
* [[اوژن لوست]]، مازرونی ۱۴۱۹ سال
* [[نیکل مانیفیکو]]، مازرونی ۱۴۲۰ سال
* [[وگت]] مازرونی ۱۴۳۵ سال
* [[گومون]]، مازرونی ۱۴۳۵ سال
* [[اورگون]]، مازرونی ۱۴۳۷ سال
آخرسر اولی چمر-دار فیلم ره ۶ اکتبر ۱۹۲۸ میلادی سال دله ، برابر با مازرونی ۱۴۴۰ سال دله، [[وارنر برارون کومپانی]] دس جا نشون هدا بیه که ونه نوم ''[[جاز خونشکر]]'' بییه.
<div algin="left" dir="ltr">
;Latin xat je
'''Sinәmä'''attä hәnәr has eke vәre haftumi hәnәr xәrәş dәne inattä vәsәr ke dige hәnәrun tum dәrtә pa bayte.Sinәmä pä baytәn çekut fәvrye 13 milädi 1895 bәräbәr bä mäzәruni 1407 hase.Sinәmä muxtareaa attä [[Fәränse|fәränseki]] bye ke vәne num [[lui lumir]] bye.har çan ke vәne piş jä ädәmuni munәnd [[Leunärdo dävinçi]],[[Istanfurd]],[[Imil rinu]] u [[Edisun]] şe kärun jä Sinәmä pä baytәn re pәştibuni hakәrdәne.dәnyä avvәli film milady 1895 säl dәle bәräbәr bä mäzәruni 1407 säl dәle hamun ruzi ke avvәl baut baye nәşun hәdä baye.
baadә inattä itәfq ädәmun zyäti saay hakәrdәne tä sәdädärә film re ham bәsäzәn ädәmuni ke inattä rä dәle zahmәt bakşine num:
</br>[[Edisun]] mäzәruni 1411 säl dәle
</br>[[Hänti žuli]] mäzәruni 1412 säl dәle
</br>[[Užәn lust]] mäzәuni 1419 säl dәle
</br>[[Nikәl mänifiku]] mäzәruni 1420 säl dәle
</br>[[vәgt]] mäzәruni 1435 säl dәle
</br>[[Gumun]] mäzәruni 1435 säl dәle
</br>[[urgun]] mäzәrui 1437 säl dәle
</br>äxәr sar avvәli sәdä där film 6 uktubr 1928 milädi säl dәle bәräbәr bä mäzәruni 1440 säl dәle [[Värnәr bәrärun şәrkәt]] dasә jä nәşun hәdä baye ke vәne num [[Jäzә xunәnde]] bye.
</div>
== منابع/manäbee ==
{{پانویس}}
[[رده:رسانه]]
[[رج:مقالهئونی که لاتین خط جه بنویشت هستنه]]
sny70lnyf2rxajsul7n86n7r8ojuk31
تاریخ
0
5543
328249
144461
2026-06-09T19:11:34Z
HenryThe
27142
328249
wikitext
text/x-wiki
'''تاریخ''' یا '''چهکوت''' به مئنی قدیمی یا چیزائی که قدیما دینه، هسته. گت مردمون گانّه تاریخ عولوم اینسانی ئو [[ایجتماعی علوم|عولوم ایجتیمائئ]] رج بـِن دره. وه خادش خله رجئون دانّه از جومله: تاریخشوماری، تاریخنیگاری، تیبارشیناسی، تاریخ ایقتیصاد ئو خطشیناسی.
[[رج:تاریخ]]
g0rtss3ynm4dmo6k1tw1lea70vjwceo
افشاریون
0
8238
328244
191904
2026-06-09T19:01:27Z
HenryThe
27142
328244
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Nadir Shah Flag.svg|300px|بندانگشتی|چپ|ئیرون افشاریِ پرچم]]
'''افشاریون'''، '''افشارون''' یا '''افشاریه''' طایفهیی از اوغوزون هستنه ایران، ترکیه و افغانستون دله دکلستونه.<ref>'''ایران''' تاریخ، فرهنگ، هنر زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد ایسلامی، تهران، 1385</ref>
اَفشار یا آبشار اتا [[ترکمنون|تورکمون]] [[ایل]] جه<ref>http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-c3e1a26362c34adebd653ebfb3bf2dad-fa.html</ref><ref>[http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=3729 گت دایرةالمعارف اسلامی - افشار]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110813031712/http://www.joshuaproject.net/affinity-blocs.php?rop1=A015 Joshua Project - Ethnic People Groups of the Turkic Peoples Affinity Bloc]</ref><ref>Tapper, Richard (1997). «Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan.» Cambridge University Press, ISBN 0-521-58336-5, 9780521583367, Page 44</ref><ref>Reid,.J. J. (2000). «Crisis of the Ottoman Empire: Prelude to Collapse 1839-1878.» Franz Steiner Verlag, ISBN 3-515-07687-5, 9783515076876, Page 210</ref><ref>Peter Malcolm Holt, Ann Katherine Swynford Lambton, Bernard Lewis (1977). «The Cambridge History of Islam» Cambridge University Press,
ISBN 0-521-29135-6, 9780521291354, Page 430</ref> هستنه که [[اسماعیل یتم|شاء اسماعیل اول]] گادِر ششتا گت ِایل همراهی جه [[آناتولی]] ِ[[عوثمانی]] دله جه بمونه ایران دله و [[صفویون]] پایه ره بساتنه. این ایل دِتا گت ِچلّه جه تقسیم بییه: اتا [[قاسملو]] و دیگری [[ارخلو]] (یا [[قرخلو]])؛ [[نادرشاء]] از چلّهی دومی بییه. طایفه قرخلو ره شاءاسماعیل [[آذربایجون]] جه به [[خراسون]] کوچ هدائه و خراسون ِشومال دله، نواحی [[ابیورد]] و دره گز و باخرز تا حدود [[مرو]] دله وشون ره جا هدائه؛ تا [[ازبک]]ئون و [[ترکمنون]] موهاجم پیش مقاومت هاکنن. اتخله از این ایلئون [[شاءعباس]] گادِر ایل [[شاهسون]] دله قاطی بَینه. ایل افشار تورک زوون هستنه<ref>[http://www.kermancity.ir/mods.php?id=Info_Center&task=readpage&pid=15&page=2 کرمون شهرداری]</ref>
نادرقلی افشار ملقب به [[نادرشاء]] رئیس افشاریونِ ایل بییه که به پادشائی ایران برسییه و مؤسس سلسله [[افشاریون]] بیّه. وه دوازده سال (از ۱۱۱۴ تا ۱۱۲۶) ایران سَر حکومت کارده. ونه نیشتنگاء (=پایتخت) [[مشهد]] بییه.<ref>کتاب درسی تاریخ سوم راهنمایی ایران، چاپ و نشر کتابئون درسی ایران ِشرکت ، ۱۳۷۹، شابک ۹۶۴۰۵۰۰۶۶۶</ref> وه بعد اونکه [[افغانستون|افغانون]] ره کشور دله جه دَربکارده، ایران ِگت ِکدخدائون ره جمع هاکرده و وشون پِشتی جه شه ره شاء بنومسته.<ref>فارسی ویکیپدیا: افشاریان</ref>
==منبع==
{{پانویس}}
* {{یادکرد ویکی|پیوند=http://fa.wikipedia.org/wiki/افشاریان|عنوان=افشاریان|تاریخ بازدید=10-4-2011|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد ویکی|پیوند=http://fa.wikipedia.org/wiki/ایل افشار|عنوان=افشاریه|تاریخ بازدید=10-4-2011|زبان=فارسی}}
[[رج:ایران تاریخ]]
[[رج:افشاریون|*]]
[[رج:هند تاریخ]]
2zzutj3f53ak6p3zwmfaxvzcwd36vpz
ونوشه
0
9586
328238
201236
2026-06-09T18:29:12Z
HenryThe
27142
328238
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/موجود|عکس= }}
'''وَنوشه''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Viola'') اتی گُل نوم هسته که ونوشهئون تیره (Violaceae) جوئه که ویشته وسارِ (=موعتدل) نواحی دله پیدا وونّه. ونوشه اتتی گُل هسته که ونه [[انباره]] ''(= ساقه)'' پچیکه و ونه رنگ وَنِفش، یا زرد و وَنِفشئه و البته ونه دیگه رنگون هم اتکمه بعضی جائون پیدا وونه. ونوشه طب سنتی دله دَیییه و هنتا هم پزشکی دله دره.
[[مازرون]] دله ونوشه شه جنگل دله دَرنه، ولی اسا دیگه باغچهئون دله ململ بیین وسّه وه ره کارنّه، وه ره اینجه زمستون گادِر کارنّه. مازرونی ادبیات دله هم ونوشه جه اتا وِهاری گل جه نوم بَورده وونه.
ونوشه گردی اتا قدیمی آداب و رسوم که اتکمه پیش از عیدی مازرون دله اجرا وونه. حدود 20 تا 25 روز پیش از [[نوروز]] ات عده جوونون و میانسالون جمع وانّه شونّه کوه و سی سَر و هرکاجه ورف کَته، ورف ره دَس جه کنار زنّه تا شه چِش جه بَوینن اگه اتجا ونوشه دَره، بورِن و مردِم ره خَور هادِن که عید دَره نزدیک وانه. مراسم توم بیّن په، جوونون اتا شعر ونوشه خَوری خوندنّه و راه کفنّه شونّه شه مَله.
== نگارخنه ==
<gallery>
Viola x hybrida 'Clear Crystals Apricot', SC, Vic., 15.9.2007.jpg|نارنجی وَنوشه
Viola_ocellata_-_Flickr_003.jpg|اسپه ونوشه
Viola_guestphalica_03.jpg|گوستفلیکای ونوشه
Viola_adunca_FWS.jpg|آدونکای ونوشه
Viola tricolor LC0041.jpg|سه رنگِ ونوشه
Viola wittrockiana Delta Light Blue.jpg
</gallery>
== منابع ==
* [http://www.sabzineh.org/archive/2/banafsheh_viola.pdf سبزینه کتابون]
* [http://www.sabzineh.org/ سبزینۀ مجله - دومین شوماره]
* [https://web.archive.org/web/20130315053313/http://mazandaran.irib.ir/web/83-1391-06-21-03-31-38/8046-1391-12-22-06-51-46 ونوشه گردی در کیاسر]: تبرستون استانی کانال ِسایت
{{تلمبار-رج|Viola (Violaceae)}}
[[رج:گیاهون]]
[[رج:مازرون فرهنگ]]
86h6v04oivmlkht7k19z857sv3uf4z8
دار
0
26304
328253
126116
2026-06-09T19:22:54Z
HenryThe
27142
328253
wikitext
text/x-wiki
[[File:GemeineFichte.jpg|thumb|درزنی گلام -کاج]]
[[File:The Oak Tree.JPG|thumb|[[موزی]] دار]]
'''دار''' {{فارسی جه|درخت}} اتا دسته گیاهون هسِّنه که وشون تنه سایر گیاهون تون کلفتتر و محکمتر هسِّه. دار، گلام ''(برگ)'' تنه و ریشه جا تشکیل بونه .دارها دیگر جاندارونِ تون بیشتر عمر کنِِنِه. دارهایی درنه که بیش از 100 متر بلندی و عمر بیش از هزار سال دارننه.
هر چی دار بلندتر و کلفتتر باوِّه ونه عمر بیشترهسِّه. خطوطی که دار ِتنه ِداخل دله بَدی بونه جا بتِّونِنِه دار ِسن ر معین هکنن. البته اینتا کار مخرب هسِّه و ونه دار ر بورینیم. روشهای دیگری هم دره که بدون تخریب بتونِنِه دار عمر ر معلوم هکنن:
*روش کربن ۱۴
*روش پتاسیم– آرگن
*روش روبیدیم استرانسیوم
*روش اورانیم، سرب و توریم، سرب
*روش استفاده از ایزوتوپهای 230Th و 231Pa
*روش فلوئور
*روش آمینو اسیدها
== دارهای دسته بندی==
دارها ر بتوننه صفاتی که دارننه جا دسته بندی هکنن.
=== سرسبزی===
# همیشه سبز پرتغال دار و نارنج دار واری
# پاییز گلام شن اسپه دار و انجیل دار واری
===گلام===
# [[پهن گلام]]
# [[درزنی گلام]]
[[رج:دارون|*]]
38od6sbbr3m5wdh5tsdd69vdbknk1ym
نیو فوندلند
0
26513
328206
156503
2026-06-09T15:25:51Z
HenryThe
27142
+صندخ
328206
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}[[پرونده:Newfoundland map.png|بندانگشتی|نیوفوندلند نقشه]]
'''نیوفوندلند''' یا '''نیوفاوندلند''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Newfoundland'') [[کانادا]]ی اتا [[جزیره]] هسِّه که [[لابرادور]] جا اتا [[نیوفوندلند و لابرادور|استان]] که [[کانادا]]ی شرقیترین استان هسِّه ره تشکیل دنِّه. تا سال 2001 میلادی اینتا استان نوم همین ''نیوفاوندلند'' بییه و اون به بعد بیِّه ''نیوفاوندلند و لابرادور''. ونه کتا بَیی نوم نشونی پستی وسه بیه ''NF'' که اسا هسِّه ''NL''.
==پیشینه==
اینتا جزیره که ونه نوم قبلا «ترا نووا» (terra nova) بییه اتا [[لاتین]]ی نوم هسِّه که ونه معنی ''نو سرزمین'' بونه. گننه اولین بار این جزیره ره اتا جنگجوی [[ایسلند]]ی که ونه نوم [[لایف اریکسون]] بییه، بدیه و اینتا نوم ره ونه رو بشته یعنی نو سرزمین. اروپایی ساکنین بعدی این منطقه پرتغالیها، ایسپانیاییها، فرانسویها و انگلیسیها بینه که ماهیگیری وسه اونجه بوردنه.
==منابع==
* انگلیسی ویکی پدیا
[[رج:کانادا جوغرافی]]
[[رج:جزیره ئون]]
czsbycbpp9izl2k9hpo1xwt65vj0b4j
لایف اریکسون
0
26514
328207
124867
2026-06-09T15:29:21Z
HenryThe
27142
328207
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:LeifErikson1968stamp.jpg|بندانگشتی|ونه عکس تمبر ِسر]]
'''لایف اریکسون''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Leif Erikson'') (بزائهی 970، بمردهی 1020 میلادی) اولین نفری هسِّه که سده یازدهم میلادی وارد جزیره [[نیوفاوند لند]] بیِّه. وه اتا [[ایسلند]]ی جنگجوی بییه. ونه پِر [[اریک د رِد]] بییه که اتا کاشف و یاغی [[نروژ]] حکومت جه و اونجه جا فراری بیِّه. اریک یعنی ونه پر اولین مستعمره نروژی ره [[گرینلند]] دله بنا بشته. [[متحده ایالات آمریکا]] دله اسائه روز ۹ اکتبر ره ونه یادبود بنومستنه و هرسال مراسم گیرنه.
== منبع==
* انگلیسی ویکی پدیا
[[رج:گت مردمون ایسلند]]
[[رج:گت مردمون گریلند]]
[[رج:گت مردمون ایسلند]]
nmlll2gfy8kw990rf0cop1ndvt4im9z
چکه سما
0
31195
328257
326247
2026-06-09T19:46:56Z
HenryThe
27142
328257
wikitext
text/x-wiki
<big>'''چکه سما'''</big> اتا جور [[سما]] هسته که [[چکه]] همرا هسته.
[[رج:مازرون سما]]
h3ism343wbag2qscpqbildtyhk39swh
موسیقی ما
0
31279
328254
326897
2026-06-09T19:26:12Z
HenryThe
27142
328254
wikitext
text/x-wiki
{{منبع}}
'''موسیقی ما''' اتتا وبگاه خبری تحلیلی موسیقی [[فارسی|فارسی]]<nowiki/>زوونون <nowiki/>[[ایران]] دله هسته.
== جستارهای وابسته ==
* جشنواره موسیقی ما
== منابع ==
{{پانویس|۲}}
== پیوند به بیرون ==
[https://web.archive.org/web/20160627180756/http://www.musicema.com/ پایگاه موسیقی ما]
[[رج:سایتئون]]
[[رج:موسیقی]]
3kimkuitaj31vvhm1x3ksps9w9ebuk3
خادا
0
32784
328201
304575
2026-06-09T13:29:47Z
Saeedmallahh
29825
/* */
328201
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Naqsh i Rustam. Investiture d'Ardashir 1.jpg|بندانگشتی|اهورا مزدا پادشاهی حلقه ره دنه اردشیر بابکون]]
'''خادا، خیا''' یا '''خِــدا''' ئهتا برتر وجود هسته کا بعضی کیشون گونّنه وه دِنیا ره دچییه.
هر کیش دله خدا اتا نوم دارنه. [[اسلام]] دله وه ره ئهللائو [[مسیحی دین|مسی]]<nowiki/>ئییون و [[یهودیت|جوهود]]<nowiki/>ون یۀهووۀئو [[زرتوشتی دین|زرتشتی]]<nowiki/>یون ئۀهورامزدا گنّنه.
{{multiple image
| footer = نام یا نماد خدا در ادیان (از بالا سمت راست) [[مسیحیت]]، [[یهودیت]]، [[آتونگرایی]]، [[جوهر الهی]]، [[هندوئیسم]] و [[مزدیسنا|مزدیسنا (زردشت)]].
| perrow = 2
| total_width = 300
| image1 = Shield-Trinity-Scutum-Fidei-English.svg
| image2 = YHWH.svg
| image3 = Aten.svg
| image4 = Monad.svg
| image5 = Acintya Bali.jpg
| image6 = Naqshe Rostam Darafsh Ordibehesht 93 (35).JPG
| align =
| direction =
| alt1 =
| caption1 =
| caption2=
}}
[[سیک]]<nowiki/>ون کا اتا پونسدساله کیش هسنه هند و پاکسّون دله دشت خدائون ر اتا دوننه و وه ره گوننه نامئو وه ره اکُنکار ونگ دنه.
هر آدمی یا خدا ر بووِر دارنه یا ندارنه.ائر بوور داره خدا بووِر هسه ئو ائر نداره خدا نبووِر.
'''خدابوورون''' چن رسّه هسنه:
'''اتا رسه خدا وسه شکل ندارنه''' که وشونم چنتا بوننه
اتاشون اتا خدا ر پرسّش کننه اسلام ئو جوهود ئو سیک واری وشون سهتانه
* یا خدا هچ تن دله نشیه ئو نشونه ئو دیار ننه اسلام واری
* یا خدا گتگت آدمون تن دله بورده ئو دیار بیه یارسان واری
* یا خدا همتایی موجودون کل دشت سنگ جه بیر تا امه تن دله دره و دیار هسه اینتا بوور ره صوفیون دارنه
اتی خدا ر دتا دوننه و وشون بوور ر ثنویت گنّنه اما وه ره دِچَملی ترجمه کمبی زرتشتییون واری
اتی خدا ر سه تا دوننه و وشون بوور ر دی(هم) تثلیث یا سه چملی گونّنه مسیئییون واری
'''اتی رسّه دیئر خدا وسه شکل''' دارنه وشون دتانه
اتا شکلدار خدا ر اتا دوننه ویشنوپرسّی واری وشونم دتانه
* یا خدا اتی تن دله شونه ئو دیار بونه ویشنوپرسّی واری
* یا خدای وچون هنتا زندونه شینتو واری این کیش کیشی هسه ژاپون دله
اتی هم دتا بجور خدا دارنه هیندوئیج واری
'''خدانبوورون''' شه ای چند رسّه بوننه
اتی هچ خدایی ر بورر ندارنه
اتی خدا نا وشون وسه رد بیه و نا اثبات ، وشون ر گنّنه ندونم گرا
اتی خدا وجود داشتن یا نداشتن وشونسّه مهم نیه، وشن ر گننه خداناموهِمدون
== دپیته چرخهتو ==
* [[آتئیسم]]
==بنمایه==
*ویکیپدیای همکاریکانندگون، «[[:en:God|God]]»، انگلیسی ویکیپدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۱۳۹۶ آذر ۱۸).
[[رج:دین]]
[[رج:خدائون| ]]
{{خرد}}
col1edbxmi2yz05dv5bm6zspuk0pcy8
328202
328201
2026-06-09T13:33:15Z
Saeedmallahh
29825
/* */
328202
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Naqsh i Rustam. Investiture d'Ardashir 1.jpg|بندانگشتی|اهورا مزدا پادشاهی حلقه ره دنه اردشیر بابکون]]
'''خادا، خیا''' یا '''خِــدا''' ئهتا برتر وجود هسته کا بعضی کیشون گونّنه وه دِنیا ره دچییه.
هر کیش دله خدا اتا نوم دارنه. [[اسلام]] دله وه ره ئهللائو [[مسیحی دین|مسی]]<nowiki/>ئییون و [[یهودیت|جوهود]]<nowiki/>ون یۀهووۀئو [[زرتوشتی دین|زرتشتی]]<nowiki/>یون ئۀهورامزدا گنّنه.
{{multiple image
| footer = خدای نوم یا نشون ادیان دله (سر جه راست ور) [[مسیحیت]]، [[یهودیت]]، [[آتونگراییک]]، [[الهی گوهر]]، [[هندوئیک]] و [[زرتشتیت|ورمزپرستی]].
| perrow = 2
| total_width = 300
| image1 = Shield-Trinity-Scutum-Fidei-English.svg
| image2 = YHWH.svg
| image3 = Aten.svg
| image4 = Monad.svg
| image5 = Acintya Bali.jpg
| image6 = Naqshe Rostam Darafsh Ordibehesht 93 (35).JPG
| align =
| direction =
| alt1 =
| caption1 =
| caption2=
}}
[[سیک]]<nowiki/>ون کا اتا پونسدساله کیش هسنه هند و پاکسّون دله دشت خدائون ر اتا دوننه و وه ره گوننه نامئو وه ره اکُنکار ونگ دنه.
هر آدمی یا خدا ر بووِر دارنه یا ندارنه.ائر بوور داره خدا بووِر هسه ئو ائر نداره خدا نبووِر.
'''خدابوورون''' چن رسّه هسنه:
'''اتا رسه خدا وسه شکل ندارنه''' که وشونم چنتا بوننه
اتاشون اتا خدا ر پرسّش کننه اسلام ئو جوهود ئو سیک واری وشون سهتانه
* یا خدا هچ تن دله نشیه ئو نشونه ئو دیار ننه اسلام واری
* یا خدا گتگت آدمون تن دله بورده ئو دیار بیه یارسان واری
* یا خدا همتایی موجودون کل دشت سنگ جه بیر تا امه تن دله دره و دیار هسه اینتا بوور ره صوفیون دارنه
اتی خدا ر دتا دوننه و وشون بوور ر ثنویت گنّنه اما وه ره دِچَملی ترجمه کمبی زرتشتییون واری
اتی خدا ر سه تا دوننه و وشون بوور ر دی(هم) تثلیث یا سه چملی گونّنه مسیئییون واری
'''اتی رسّه دیئر خدا وسه شکل''' دارنه وشون دتانه
اتا شکلدار خدا ر اتا دوننه ویشنوپرسّی واری وشونم دتانه
* یا خدا اتی تن دله شونه ئو دیار بونه ویشنوپرسّی واری
* یا خدای وچون هنتا زندونه شینتو واری این کیش کیشی هسه ژاپون دله
اتی هم دتا بجور خدا دارنه هیندوئیج واری
'''خدانبوورون''' شه ای چند رسّه بوننه
اتی هچ خدایی ر بورر ندارنه
اتی خدا نا وشون وسه رد بیه و نا اثبات ، وشون ر گنّنه ندونم گرا
اتی خدا وجود داشتن یا نداشتن وشونسّه مهم نیه، وشن ر گننه خداناموهِمدون
== دپیته چرخهتو ==
* [[آتئیسم]]
==بنمایه==
*ویکیپدیای همکاریکانندگون، «[[:en:God|God]]»، انگلیسی ویکیپدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۱۳۹۶ آذر ۱۸).
[[رج:دین]]
[[رج:خدائون| ]]
{{خرد}}
6m10yrcodrvv3nqobycewwfwoa3bt2x
ونا
0
32988
328251
324689
2026-06-09T19:17:00Z
HenryThe
27142
328251
wikitext
text/x-wiki
'''ونا'''/'''وناه''' یا '''گانا ('''[[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه''':''' ''Sin''''')''' [[خادا]] قانون ره نقض هاکاردن هسته. این خلافِ کیفر، اون جهون دله هدائه وونه.
==بن مایه==
*ویکیپدیای همکاریکانندگون، «[[:en:sin|sin]]»، انگلیسی ویکیپدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۱۲ اسفند ۱۳۹۶).
[[رج:دین]]
[[رج:فلسفه]]
[[رج:اخلاق]]
nzc2cud3boh8ngos0tnlpdmhu3gmrrk
ون جیابائو
0
33910
328214
149544
2026-06-09T16:21:57Z
محک
1023
328214
wikitext
text/x-wiki
{{جعبه اطلاعات سیاستمدار
| نام = '''ون جیابائو'''{{سخ}}温家宝
| تصویر = Wen Jiabao - Annual Meeting of the New Champions 2012.jpg
| شرح تصویر =
| نام کامل =ون جیابائو
| معروف به =
| زادروز = [[۱۵ سپتامبر]] [[۱۹۴۲ (میلادی)|۱۹۴۲]]
| شهر تولد = [[تیانجین]]
| کشور تولد = [[چین]]
| تاریخ مرگ =
| بمردن جا=
| نام همسر =ژانگ پیلی
| فرزندان =یونسنگ<br>روچون
| دین =
| حزب سیاسی =
| سمت =
| پستهای قبلی =
| فعالیتها =
| وبگاه رسمی =}}
'''ون جیابائو''' اتا بازنشسته چینی سیاستمدار هسته که ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۳ چین شیشمین نخستوزیر دسوری خدمت هاکرده. ونه نخستوزیر گدر، پکن اقتصادی سیاست دکش بوه. ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۲ دله، وه [[چین کمونیست حزب]] کمیته دله عضو بییه - که عملاً کشور وشون ارشد اعضا دست کته - و نُه عضو میون سومین جایگاه ره داشته و حزب دبیرکل هو جینتائو دستبن کار کرده.<ref>https://foreignpolicy.com/2012/10/26/weibo-reaction-to-wen-jiabaos-corruption/</ref>
==منابع==
{{پانویس}}
[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:چین نخستوزیرون]]
qkslncm82zoy14y6uw3qg3rygro6uyn
آتئیسم
0
35865
328198
240030
2026-06-09T13:10:51Z
Saeedmallahh
29825
کارور Saeedmallahh، [[آتئیسم]] ِصفحه ره دَکشییه [[ویخدائیک]] دله
189011
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Atheism - The Noun Project.svg|بندانگشتی|آتئیسم سمبول]]
'''آتئیسم''' یا '''بیخدایی''' {{فرانسوی جه|Athéisme}} یعنن [[خدا]]ی وجود داشتن ره قبول نکاردن. آتئیسم دمبالکرون ره «آتئیست» گانّه. وشون حرف این هسته که ننشنه اثبات هاکرده که موجودی بنوم خدا دره. [[عصر روشنگری]] که [[فرانسه انقلاب]] جه شروع بیّه، کمکم عالمونی بمونه که شه ره آتئیست بنومستنه و باتنه که خدایی وجود ندارنه و این جریون هنتا دمباله دارنه.
آتئیستها شه چنتی هستنه؛ بعضیشون گانّه که آدمون هیچ گادِر نتونّه خدایِ وجود داشتن یا نداشتن ره کاملاً اثبات هاکنن و همینسه شه ره «اگنوستیک» ''(=ندانمگرا)'' نومنّه. اتی دیگه که «هارد آتئیست» هستنه، گانّه خدائونی که [[دین|ادیان]] تعریف کانّه هیچجوره نتونده وجود داره و وه ره کاملاً ونه رد هاکردن. اتی دیگر آتئیست هم درنه که خدا ره قبول ندارنه، ولی دین یا [[عرفان]] ره قبول دارنه؛ مثلاً [[بودیسم]] ِبعضی پهروون شه ره آتئیست دونّه. ات گروه هم درنه که «آپاتئیسم» هستنه و گانّه اصلاً مهم نییه که خدا وجود داره یا نا چون امه زندگی دله تأثیر نکانده.
آتئیسم گانه که [[تئیسم|تئیستها]] ''(=خداباورون)'' وظیفه هسته که اول ثابت هاکنن که خدا وجود دارنه و اگه وشون موفق نَیینه، پس خدایی دنییه. وشونها خداباورون ِبرهانها ره جواب دِنّه و خصوصاً [[علم]] ِسَر تأکید دارنه؛ مثلاً [[علیت]] ِجواب ره [[بیگ بنگ]] دله وینّه یا [[آدم و حوا]]یِ جایگزین ره [[تکامل]] دونّه.
ادیان معمولاً بیخدایی ره ممنوعه و گناه دونّه. [[اسلام]] واری که الحاد، کفر و ارتداد وسّه خله بدجور-بچم مجازات بییشته.
== منابع ==
* انگلیسی ویکیپدیا
[[رج:آتئیسم| ]]
[[رج:دین]]
[[رج:خدا]]
[[رج:فلسفه]]
li9evknqnrwcdbojhdf5b8jxx9iju0b
328200
328198
2026-06-09T13:25:27Z
Saeedmallahh
29825
/* */
328200
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Atheism - The Noun Project.svg|بندانگشتی|آتئیسم نشون]]
'''ویخدائیک ویا''' آتئیسم {{فرانسوی جه|Athéisme}} یعنن [[خدا]]ی دَییِن ره قبول نکاردن. آتئیسم پهکرون ره «آتئیست» گانّه. وشون حرف این هسته که ننشنه اثبات هاکرده که خدا نومی دره. [[عصر روشنگری|روشنگری گدر]] که [[فرانسه انقلاب]] جه شروع بیّه، آسوک آسوک دونشکارونی بمونه که شه ره آتئیست بنومستنه و باتنه که خدایی دَنیه و این رجه هنتا په دارنه.
آتئیستها شه چنتی هستنه؛ بعضیشون گانّه که آدمون هیچ گادِر نتونّه خدایِ دَییِّن یا دنی بییِن ره موک اثبات هاکنن و همینسه شه ره «اگنوستیک» ''(=ندونمگرا)'' نومنّه. اتی دیگه که «هارد آتئیست» هستنه، گانّه خدائونی که [[دین|ادیان]] شناساندنه هِچجوره نتونده دَوّا و وه ره موک ونه پئی هادن. اتی دیئر آتئیست دی درنه کا خدا ره قبول ندارنه، خاب؛ دین یا [[عرفان]] ره قبول دارنه؛ [[بودیسم]] ِ سون کا اَتّی ونه پهروونشون شه ره آتئیست دونّه. اتا گروه هم درنه کا «آپاتئیسم» هستنه و گانّه اصلاً مهم نییه که خدا دره یا نا چون امه زندگی دله تأثیر نکانده.
آتئیسم گانه که [[تئیسم|تئیستها]] ''(=خداباورون)'' وظیفه هسته که اول ثابت هاکنن که خدا دَره و اگه وشون موفق نَئینه، ونه پس جه خدایی دنییه. وشون خداباورون ِبرهانون ره جواب دِنّه و خصوصاً [[علم|دونش]] ِسَر تأکید دارنه؛ [[علیت]] ِ سون کا جواب ره [[بیگ بنگ]] دله وینّه یا [[آدم و حوا]]یِ جایگزین ره [[تکامل|پهدَگشت]] دونّه.
ادیان مَئمولا ویخدائیک ره ممنوع و ونا دونّه. [[اسلام]] واری که الحاد، کفر و ارتداد وسّه خله بدجور-بچم مجازات بییشته.
== منابع ==
* انگلیسی ویکیپدیا
[[رج:آتئیسم| ]]
[[رج:دین]]
[[رج:خدا]]
[[رج:فلسفه]]
8xdcgo74mg025xl1dcvfqils7q1ukmx
328204
328200
2026-06-09T15:03:42Z
محک
1023
محک صفحهٔ [[ویخدائیک]] را به [[آتئیسم]] که تغییرمسیر بود منتقل کرد: واگردانی. اتجور گنی هچکی ره حالی نوونه. گوگل دله چتی وه ره اینتی تونه پیدا هاکنن آخه؟!
328200
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Atheism - The Noun Project.svg|بندانگشتی|آتئیسم نشون]]
'''ویخدائیک ویا''' آتئیسم {{فرانسوی جه|Athéisme}} یعنن [[خدا]]ی دَییِن ره قبول نکاردن. آتئیسم پهکرون ره «آتئیست» گانّه. وشون حرف این هسته که ننشنه اثبات هاکرده که خدا نومی دره. [[عصر روشنگری|روشنگری گدر]] که [[فرانسه انقلاب]] جه شروع بیّه، آسوک آسوک دونشکارونی بمونه که شه ره آتئیست بنومستنه و باتنه که خدایی دَنیه و این رجه هنتا په دارنه.
آتئیستها شه چنتی هستنه؛ بعضیشون گانّه که آدمون هیچ گادِر نتونّه خدایِ دَییِّن یا دنی بییِن ره موک اثبات هاکنن و همینسه شه ره «اگنوستیک» ''(=ندونمگرا)'' نومنّه. اتی دیگه که «هارد آتئیست» هستنه، گانّه خدائونی که [[دین|ادیان]] شناساندنه هِچجوره نتونده دَوّا و وه ره موک ونه پئی هادن. اتی دیئر آتئیست دی درنه کا خدا ره قبول ندارنه، خاب؛ دین یا [[عرفان]] ره قبول دارنه؛ [[بودیسم]] ِ سون کا اَتّی ونه پهروونشون شه ره آتئیست دونّه. اتا گروه هم درنه کا «آپاتئیسم» هستنه و گانّه اصلاً مهم نییه که خدا دره یا نا چون امه زندگی دله تأثیر نکانده.
آتئیسم گانه که [[تئیسم|تئیستها]] ''(=خداباورون)'' وظیفه هسته که اول ثابت هاکنن که خدا دَره و اگه وشون موفق نَئینه، ونه پس جه خدایی دنییه. وشون خداباورون ِبرهانون ره جواب دِنّه و خصوصاً [[علم|دونش]] ِسَر تأکید دارنه؛ [[علیت]] ِ سون کا جواب ره [[بیگ بنگ]] دله وینّه یا [[آدم و حوا]]یِ جایگزین ره [[تکامل|پهدَگشت]] دونّه.
ادیان مَئمولا ویخدائیک ره ممنوع و ونا دونّه. [[اسلام]] واری که الحاد، کفر و ارتداد وسّه خله بدجور-بچم مجازات بییشته.
== منابع ==
* انگلیسی ویکیپدیا
[[رج:آتئیسم| ]]
[[رج:دین]]
[[رج:خدا]]
[[رج:فلسفه]]
8xdcgo74mg025xl1dcvfqils7q1ukmx
ونفش
0
36416
328239
324445
2026-06-09T18:35:41Z
HenryThe
27142
+لینک
328239
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Color icon violet v2.svg|بندانگشتی|ونفش]]
'''وَنِفش''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Violet'') اتا جور رنگ هسّه. این رنگ نوم [[ونوشه]] (Viola) گلئونِ سررجه جه بئیت بیّه.<ref>[https://www.oed.com/view/Entry/223648 "violet, n.1"]. OED Online. Oxford University Press. Retrieved 6 April 2020. </ref><ref>[https://unabridged.merriam-webster.com/unabridged/violet "Violet"]. Webster's Third New International Dictionary, Unabridged. Retrieved 6 April 2020. </ref>
[[رج:رنگون]]
bnqymy32ak7tnct80ezg28rjz5c1ovz
328240
328239
2026-06-09T18:35:59Z
HenryThe
27142
+منبع
328240
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Color icon violet v2.svg|بندانگشتی|ونفش]]
'''وَنِفش''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Violet'') اتا جور رنگ هسّه. این رنگ نوم [[ونوشه]] (Viola) گلئونِ سررجه جه بئیت بیّه.<ref>[https://www.oed.com/view/Entry/223648 "violet, n.1"]. OED Online. Oxford University Press. Retrieved 6 April 2020. </ref><ref>[https://unabridged.merriam-webster.com/unabridged/violet "Violet"]. Webster's Third New International Dictionary, Unabridged. Retrieved 6 April 2020. </ref>
== منبع ==
[[رج:رنگون]]
097654sjowyhvfu4e3blc8lb5lq47xt
328241
328240
2026-06-09T18:41:43Z
HenryThe
27142
+لینک
328241
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Color icon violet v2.svg|بندانگشتی|ونفش]]
'''وَنِفش''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Violet'') اتا جور رنگ هسّه. این رنگ نوم [[ونوشه]] (Viola) گلئونِ سررجه جه بئیت بیّه.<ref>[https://www.oed.com/view/Entry/223648 "violet, n.1"]. OED Online. Oxford University Press. Retrieved 6 April 2020. </ref><ref>[https://unabridged.merriam-webster.com/unabridged/violet "Violet"]. Webster's Third New International Dictionary, Unabridged. Retrieved 6 April 2020. </ref> اته [[اوروپا قاره|ئوروپایی]] مطالعه سراق هدا که مردم ونفش رنگ ره ویشته با؛ بَشنی به پات، فردگرایی، غرور و ابهام مرتبط دوندنه.<ref>Eva Heller, Psychologie de la couleur: effets et symboliques. p. 4. "La plus individualist et extravagant des coulours." (associated by 26 percent of respondents to survey with "extravagance", by 22 percent with "individualism", 24 percent with "vanity", 21 percent with "ambiguity") </ref>
== منبع ==
[[رج:رنگون]]
dg4p4mg2tbwdmr8jcm4ciziilaux8pr
ایرون سینما
0
36704
328197
324487
2026-06-09T12:01:46Z
HenryThe
27142
328197
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Iran film clapperboard.svg|بندانگشتی|ایرونِ سینما]]'''ایرونِ سینما''' یا '''ایرانِ سینما''' ( [[فارسی]] جه: ''سینمای ایران'') کا وه ره '''پارسِ سینما''' ( [[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Cinema of Persia'' ) هم گِنّه، سینما صنعت و فیلمئونی ره اشاره دارنه که همه ساله [[ایرون]] دله بسات بونه. ایرونِ هونری فیلمئون جهون دله پِر معروف هسّه و خله از فیلم نقدکَرئون ایرون سینما ره اتا از مهمترین هونری سینمائون جهون بشناسینه.
ایرونی فیلمئون معمولا فارسی زوون جه بنویشت و گپ بزه بونه.
آبی و رابی، اولین فیلم ونگ ناری ( ونگ ناشته) بی یه که سال 1309؛ و لورِ کیجا اولین فیلم ونگ داری بی یه که سال 1312 ایرون سینما دله بسات بیه. هر دِ فیلم سیو و اسپه بینه.
== منبع : ==
[[:en:Cinema_of_Iran|اینگلیسی ویکی پدیا]]
[[رج:فرهنگ]]
[[رج:هونر]]
[[رج:سینما]]
73xzwdfbgrah5ksy1bonedb90ju8orm
لتکا
0
38477
328195
327001
2026-06-09T11:59:23Z
HenryThe
27142
328195
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Barcos pesqueiros galegos.gif|thumb|انواع لتکا]]
:::''کشاورزی باغ ره هم لِتکا یا لکّا گننه.''
[[پرونده:Moonbeam - Brest 2008-10.jpg|thumb|چپ|300px|''مونبیم'' لتکائی که [[ویلیام فیف]] وشونه طراحی هاکرده]]
'''لُتکا''' یا '''لِتکا''' یا '''لِتکه''' یا '''کرجی''' یا '''لاکمه''' یتا پچیک هسناور (شناور) هسه که وره [[ئو|اوئه]] درون اِلننه و وه جا سفر کننه.<ref>Wikipedia contributors, "Boat," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Boat&oldid=188307890 (accessed February ۱، ۲۰۰۸).</ref>
دهخدا و معین فرهنگنومه اینتا کلمهیِ ریشه ره [[روسی زوون]] جه ثبت هکردنه.<ref>[https://web.archive.org/web/20230418180320/https://abadis.ir/fatofa/%D9%84%D8%AA%DA%A9%D8%A7/ آبادیس]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230418180328/https://mirdamad.org/storage/items_quarterly/ZaS68hUmUUgDETC1HyktayvgaMGUqHmQTKMDldgK.pdf بررسی چند واژه ی دخیل روسی در گویش کتولی]</ref>
== منابع ==
{{پهنویس}}
[[رج:صنعت]]
5qpg8jn0cox08ucuuwx637hrjgvubg6
آمونیوس ساکاس
0
38883
328266
174949
2026-06-10T08:58:12Z
محک
1023
328266
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/شخص}}
'''آمونیوس ساکاس''' اتا [[اسکندریه|اسکندریهای]] فیلسوف بییه که [[فلوطین]] ونه شاگردی ره کرده. آمونیوس ساکاس قرن سوم میلادی دیه و هیچ کتابی شه جه باقی نییشته. ونجه اطلاعات خله کم هسته و تاریخ ناشناساترین فلاسفه جه هسته.
== منابع ==
* [https://plato.stanford.edu/entries/neoplatonism/ استنفورد دانشنومه: نئوپلاتونیسم]
[[رج:نو افلاطونی]]
[[رج:مصری فیلسوفون]]
h7xwongtcev8xgrwym590pmx3t2fv7i
شاهونشاه
0
45022
328246
185682
2026-06-09T19:07:32Z
HenryThe
27142
328246
wikitext
text/x-wiki
'''شاهونشاه''' اتا لقب هسته که [[ایران تاریخ]] دله بعضی شاهون داشتنه. [[ایسلام|اسلام]] نمهپه، ایرانی حکومت دله هر شهر و منطقه شه وسّه حاکمی داشته که وشون ره «شاه» گتنه و این شاهون گِرد اتا گتته شاهِ دستبِن دینه که همینسه وه ره «شاهونشاه» گتنه که یعنن تمومِ شاهون دله اَی وه شاه هسته. این نوم ره [[عربی]] دله «ملک الملوک» هم باتنه.
== منابع ==
* عباس اقبال
[[رج:ایران تاریخ]]
[[رج:القاب]]
qqtz3q5kaeervuwicvzbh3v2e6a8sho
شبات
0
46698
328203
324179
2026-06-09T13:33:57Z
Saeedmallahh
29825
/* */
328203
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Shabbat Candles.jpg|بندانگشتی|شباتِ [[شم|میمون]].]]
'''شَبات''' ( [[عبری]] الفبا جا:שבת) اتا عبری کلمه هسه کا ونه چم [[شنبه|شمبه]] هسه. جوهودشون بوور دارنه کا خدا شیش روج دله آسمون و بنه و حیوونون و آدمون ر بساته و شمبه دله بخته و استراحات هاکرده و همینسه خدا این روج تقدیس هاکرده و کار هاکردن این روج دله ر حرام بیته.
جوهود کیش دله اینتا بوور دره کو هچ ونایی شمبه آداب ترک هاکردن تون گتتر نیه مگم بت پرسش هاکردن و قدیم دله هرکی شمبه آداب ر ترک کرده ر سنگسار کردنه.
[[تلمود]] دله شمبه خوری بنویشته کا شمبه خشالی روج هسه و ونه دله نونه عزا بیتن. اینتا روج بختن و لس هایتن روج هسه جوهودون وسه پس نونه کار هاکردن، سفر بوردن، بخریین و بروتن و تش روشند هاکنن حتی شه خراک بپتن و گرم بین وسه.این روج دله وشون دعا خوننه و نماج دنه و وشون [[نهماج|نماج]] ات کم روجای دیگه جا ویشتره.
قبل اینکه شمبه برسه، یعنی جومه نماشون، دتا [[شمع]] روشند کننه و دتا نون سفره سر النه، مار کا خراکی که قبلا بپته ر النده سفره سر ، وچون موارکا گننه و شراب ر یارنه و شمبه رس دعا( [[قیدوش]]) ر خوننه و خراک ر شمع سو جه متورک کننه.دشمبه روج و آداب شمبه پایان دعا([[هبدالا]])جه مار شونه و توم بونه.
[[رج:یهودیت]]
msmldy9roka18pt2addxhgzwm1g6f3n
یَکِسمال(شاسمال)
0
48039
328245
327582
2026-06-09T19:03:17Z
HenryThe
27142
328245
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/شخص}}
'''اسماعیل یَتِّم''' ( [[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Ismael I'')، ([[فارسی|پارسی]] جه: ''اسماعیل یکم'')، (بزائۀ: ۱۴۸۷ جولای مایِ ۱۷ -بمردۀ: ۱۵۲۴ می مایِ ۲۳ ) [[صفویون|صفوی]] ایرانِ تاسیسکر و ونه یتمین شاءِ بییه، کا ۱۵۰۱ جه تا ۱۵۲۴ که بمرده شایی هاکرده. ونه شایی ویشتۀ تومئون، مودرنِ [[ایرون|ایرانِ]] تاریخِ شروء بیّن حیساب وونه، و امپراتوری کا وه په بشته ره [[باروت امپراتوریئون]] میون حیساب هاکردنه. شاء اسماعیلِ شایی هاکردن ایرانِ تاریخ دله، اتّا خله-خله موهم و پِر اهمیتدار دکتهئون میون جه هسّه.
== منبع ==
* 30 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Ismail_I|اینگلیسی ویکیپدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:فارسی شاعرون]]
[[رج:1487 بزائهئون]]
[[رج:1524 بمردهئون]]
[[رج:اردبیل آدمئون]]
[[رج:ایران شائون]]
<references />
[[رج:صفویون]]
[[رج:صفویون شائون]]
[[رج:ایران تاریخ]]
sw29uvu6dm9g1p4nrw0yor21maioy42
ونش
0
60720
328242
263705
2026-06-09T18:44:18Z
HenryThe
27142
328242
wikitext
text/x-wiki
{{ایران_روستائون_جعبه
|رسمی_نوم=ونش
|نقشه_سر=
|جوغرافیائیعرض=
|جوغرافیائیطول=
|تصویر=
|تصویر_اندازه=
|تصویر_برچسب=
|اوستان=البرز
|شهرستون=کرج
|بخش= [[آسارا بخش|آسارا]]
|دهستون=آدران
|محلی_نوم=
|دیگه_نومئون=
|قدیمی_نومئون=
|بساتن_گدر=
|جمعیت= ۰ نفر
|جمعیت_رشد=
|جمعیت_انبسی=
|زوون=
|دین=
|گتی=
|ارتفاع=
|دما_میونگین=
|وارش_میونگین=
|یخبندون=
|دهیار=
|سوغاتی=
|پیششوماره=
|سایت=
|پانویس=
}}
'''ونش''' یتا روستایِ نوم هسته که [[البرز اوستان]] دله دره و [[کرج شهرستان|کرج شهرسون]] ِ[[آسارا بخش|آسارا انجه]] دله دره.
== جمعیت ==
ارین محله، [[آدران دهستون]] هسه و ارینجور گو ایرون آمار دله بوتنه، [[نفوس و مسکن عمومی سرشماری (۱۳۹۵)|۱۳۹۵ سال]] دله، وی دباشئون ۰ کس (۰خونوار) بییه.<ref name=amar95>{{یادکرد وب|عنوان=تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵|ناشر=درگاه ملی آمار|نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395|تاریخ بازدید=۷ مه ۲۰۲۳ |تلمبار لینک = https://web.archive.org/web/20191113170923/https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395 |تلمبار تاریخ= ۱۳ نوامبر ۲۰۱۹}}</ref>
== منابع ==
{{پانویس}}
{{کرج شهرستان|آسارا بخش}}
[[رج:کرج شهرستان روستائون|ونش]]
d49u16a7g4l6eh31ejv048kd9owzxft
سیکیک
0
93068
328267
277890
2026-06-10T10:51:33Z
Saeedmallahh
29825
کارور Saeedmallahh، [[سیک دین]] ِصفحه ره دَکشییه [[سیکیک]] دله
277890
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Khanda.svg|بندانگشتی|جایگزین=سیکِ نماد|سیک نماد]]
'''سیک''' اتا [[دین]] نوم هسته که [[هند]] دله و خصوصاً [[پنجاب]] بنهوار خله پهروون دارنه. سیک آیین زمونی که [[گورکانی امپراتوری]] دئینه هند دله حکومت کردنه بساته بیّه. ونه باورون خله [[اسلام]] و [[هندو دین]] پشو-بزه ره مونه. وشون بصتینکلا [[ات خدایی|ات خدایی]] ره مسلمونها دسوری باور دارنه ولی [[مدیتیشن]]، [[تناسخ]]، [[کارما]] و خله آیین دیگه ره هم هندِ باقیِ ادیان جه ارث بهیتنه.
سیک دین اون توم شروع بیه که وشون پیغمبر سال [[۱۴۶۹|۱۴۶۹ میلادی]] دنیا بمو؛ ونه نوم ره [[گورو نانک]] گننه. ونه بمردن په، دَه نفر دیگه هم [[گورو]] مقوم ره داشتنه. یازهمین گورو که ونه نوم ره [[گورو گوبیند سینگ]] گننه، وصیت بشته که دیگر هچکی ونه جانشین نووشه و فقط [[گورو گرانت صاحب]] (که وشونِ مقدس کتاب نوم هسته) سیکِ پهروونِ راهنما بمونده. این زمونه، إسا سیک دین ۲۵ ملیون پهروو دارنه و دنیایِ پنجمین گتِ آیین هسته.
== منابع ==
* انگلیسی ویکیپدیا
[[رج:سیک دین| ]]
[[رج:هندی دینون]]
cd0xzmgxbj7qwj6dc456m7q9twifo0j
دارمال
0
113315
328252
323957
2026-06-09T19:21:54Z
HenryThe
27142
328252
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Mespilus germanica 01.jpg|بندانگشتی|خار بَپتِ [[کنس|کنسِ]] دارمال.]]
'''دارِمال''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Fruit'') یا '''میوه''' (''[[پارسی میونه|پارسیگ]]'' جه: میوَگ) گیاهشناسی دله، گلدارِ [[گیاهون|گیاهئونِ]] ره تیمدارِ (=بذردار) ساختاری هسّه که وشون [[گال|ول]] هدائِن په، تخمدونِ جه بساته بونه.
== منبع ==
* 19 کرچه مایِ 1537 تبری، این ولگ [[:en:Fruit|اینگلیسی ویکیپدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:میوهئون]]
[[رج:بخاردنیئون]]
0b6yjren3fot90dobafd3n7cfmp91xc
سوفوکلس
0
114312
328230
327607
2026-06-09T16:52:40Z
محک
1023
/* میراث */
328230
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/شخص}}
'''سوفوکلس''' یا '''سوفوکل''' (Sophocles) دومین نفر از سه نفری بییه که [[یونان باستان تئاتر]] دله [[تراژدی]] ره بساتنه. وه [[یونان باستان دوره|یونان باستان]] دله، حدود ۴۹۶ پیش از میلاد، [[آتن]] دله، اتا غنی خانواده درون دنیا بمو. ونه پییر اتا اسلحهساز بییه که ونه وسّه تونسته خار-خار تحصیلات فراهم هاکنه.
سوفوکلس، برعکس [[آیسخولوس]] که سرباز بییه، اتا سیاستمدار و هنرمند مردی بییه. وه چندینکَش بعنوان «[[استراتگوس]]» (یعنن ژنرال و نظامیونِ فرمونده) انتخاب بَیّه و حتی [[ساموس جنگ]] (۴۴۱ پ. م) دله خله افتخارات بدست بیارد بییه. علایده بر اینان، وه «[[هلسپونت]]» (اتا مذهبی گروه) دله هم دئییه.
وه ۴۰۶ پ. م، تقریباً ۹۰ سالگی گِدر، آتن دله بمرده. ونه مرگ ره آرام و با احترام گزارش هکردنه و آتنِ مردم ونه وسّه اتا مخصوص قَور بکندستنه و هر سال ونه احترام ره جا یاردنه و [[قربونی]] کردنه.
سوفوکلس هم شه إستا، آیسخولوس، واری چنتا نو-نو چیز ره تئاتر دله بساته. ونه مهمترین کارون جه اینان بینه:
* سومین بازیگر ره صحنه بیارده: پیش از وه، حداکثر دِتا بازیگر دَیینه. سوفوکلس سومین بازیگر ره إضافه هاکرده که باعث بَیّه دیالوگ و کشمکش شخصیتها میونه پیچیدهتر و واقعیتر بَووشه.
* کُر نقش ره کم هاکردن: پیش از وه، گروه کُر نقش خله مهم و ویشته بییه. سوفوکلس وشونِ گپ ره کم هاکرده و نقش اصلی ره هدا اصلی شخصیتون ره.
*صحنهپردازی و صحنه ره دچیین: وه صحنه سر ماکت و نقاشی یشته و جرثقیل یارده که پشتصحنه جه بازیگرون و وسایل ره پرواز هادن یا جابجا هاکنن.
*شخصیتپردازی ره جول هاکردن: سوفوکلس آدمون ره همونتی که هستنه، وشون ضعف و قوت جه، تصویر کشییه.
== شیوه ==
برخلاف آیسخولوس که تقدیر و خدائونِ بخاستی ره همه چیِ کنترل وسه لازم دونسته و خدائون ره خار-خار سٮراق دائه، سوفوکلس بمو آدمون ره صاحب اختیار و شه کارِ مسئول نشون هدا. ونه قهرمانون تا آخرین نفس شه عقیده وسه جنگ کننه، حتا اگه دونن شکست خرنه.
ونه قهرمونها هم قوت دارنه و هم ضعف. شه إشتٮفا وسّه مشکل وَر خرنه و وشون داستان غمانگیز دِرِست وونه. [[ارسطو]] وشون نقطه ضعف نوم ره یلنه «هامارتیا» (تراژیک خطا).
سوفوکلس «آیرونی تراژیک» دله خله إستا بییه (جایی که تماشاچی چیزی ره بدونه که اصلی شخصیت ندونه). ونه بتترین نمونه، «ادیپوس شاه» هسته که تماشاگر از اول شه خَوِر دارنه که ادیپوس قاتل هسته، ولی ادیپوس شه ندونده چه خَوره.
سوفوکلسِ زوون حکمت و فلسفه دارنه ولی آیسوخولوس واری دپیته گپ نزنده و سادهساده چی گنه. ونه جملات ره همه ره حالی بونه.
== آثار ==
سوفوکلس بیش از ۱۲۰ تا نمایشنومه بنویشته که فقط ۷ تاشون کامل بمونسته. ونه مهمترین کتابون اینان هستنه:
* ''تبایِ سهگانه'': ونه گتترین اثر هسته که شه سهتا داستان جه تشکیل وونه:
**''[[اودیپوس شاه]]'' (Oedipus Rex)
** ''[[آنتیگونه]]'' (Antigone)
**''[[اودیپوس، کولونوس دله]]'' (Oedipus at Colonus)
*''[[الکترا]]'' (Electra)
== میراث ==
سوفوکلس هزارون نمایشنومهنویس و نویسنده وسه تا امروزه روز الهامبخش هسته. «اودیپوس شاه» هنتا که هنتائه، إجرا وونه و وه ره اتا از بتترین نمایشنامههای تاریخ دونّه. [[فروید]] (روانشناس) همین آسنی جه إستٮفاده هاکرده تا «[[اودیپ عقده]]» ره تعریف هاکنه.
== دپیته چرخهتو ==
* [[ائوریپیدس]]
== منابع ==
{{پهنویس}}
<!--- رجئون: --->
[[رج:تیاتر]]
[[رج:یونان نویسندگون]]
6bpxq4g92marelhtxoaqn4495frt4nf
اودیپوس شاه
0
114333
328224
327994
2026-06-09T16:49:12Z
محک
1023
[[رج:یونانی کتابون]] حذف شد; [[رج:سوفوکلس]] اضافه شد با استفاده از [[ویکیپدیا:رجساز]]
328224
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/کتاب}}
'''اودیپوس شاه''' اتا [[یونانی]] کتاب هسته که [[سوفوکلس]] قرن چاروم پیش از میلاد بنویشته. این کتاب دله اتا مردی که وه ره گنّه [[اودیپوس]]، شه سرنوشت و خدائونِ بخاستی جه مبارزه دارنه. وه خانه همه چی جه سردربیاره و مسائلی که ونه پیش إلنه ره اصرار دارنه تا آخر حل هاکنه، ولی ونه إقبال ونجه همراه نییه.
== آسنی ==
اودیپوس پیش از دنیا بموئن نفرین بییه که شه پییر ره کِشِنه و شه مار جه خاسِنه. همینسه دنیا بمو په، وه ره هدانه اتا چپون دَست که بَوِره صحرا دله رها هاکنه. ولی چپون وه ره اتا دیئر گالش جه بَروته. اینتا گالش هم وه ره بَوِرده اتی شهرِ شاه و ملکه ره هدا که گت هاکنن و اوریپید اینتی شازده بیّه ولی وه ره ناتنه که چه خَور هسته و حقیقت ره ندونسته. وه ره اتا پیشگو باته که ته آینده اینطرزی وونه و وه همینسه شه خنه و پییر-مار ره سر یلنه شونه و صحرا راه ره پیش گیرنه.
[[پرونده:Oedipus & Sphinx.jpg|بندانگشتی|راست|اودیپ و ابوالهول نقاشی که اتا یونانی سفال سر کته.]]
اودیپوس شه راه دله اتا شهرِ دروازه جه رسنه که ونه نوم ره گتنه تبای؛ همین دروازه ور اتا گروه اسبسوار جه تصادف کنده و وشون وه ره زنّه و وه شه جه دفاع کنده و اونان دعوا دله میرنه. وه اتکه پیشتر که شونه، وینده اتا ابوالهل موجستمه کَته که جان دارنه. این موجستمه آدمون که خاستنه گذر هاکنن ره چیستان گته و وشون ره اگه جواب ندا بوئن، کتک زوئه ولی هچکی تا اونگدر ونه جواب ره نتونسته هادن. اودیپوس مسیر ونجه بخرده و ابوالهول وه ره باته «اون چچییه، اون چچییه... اوائل چار لینگ دارنه و گت وونه د لینگ دارنه و آخرسری سه لینگه وونه؟» اودیپوس فکر هکرده و باته «آدمیزاد هسته که ونه چلیک کینگسو کنده و گت وونه دِ لینگ سر إستنه و پیر بیّه په، عصا ونه سومین لینگ وونه.» ابوالهول که اولین بار جواب ره درست إشنوسته، همونجه سنگ بیه و دیگر هچکی ره کار ناشته.
مردم که بدینه اودیپوس وشون شهر ره ابوالهول دست نجات هدا، باتنه أمه شهر چن توم هسته که شاه ندارنه و ته برو أمه حاکم و شاهونشاه بووش. وه ره راقاضی دمبدانه و قبلی شاهِ بیوه زنا ره هم بَورده و شهر ره خوبِش داشته و همه چیز ره سر-سامون بدا.
چند سال بگذشته و بدینه تبای شهر دله مریضی هکته و طاعون همه ره کورکاشم کنده. مردم بوردنه اودیپوس ور که وشون وسه چاره هکنه. اودیپوس چدومبه-ندومبه هاکرده و آخرسر اتا ره برسنینه بوره گتترین پیشگوی معبد و اونجه خور بیره که چتی چی هاکنن؟ مردی بورده معبد و دگرسته و باته «پیشگو باته شمه شهر دله نجستی دره. ونه نجستی ره درهاکنین که شهر ره خیر و برکت دکفه. نجستی اتا مردی هسته که شه پییر ره بکوشته و شه مار ره بگا». همه جا بخردنه و باتنه «وه کمین زنازاده هسته؟ کی آخه شه تن وصله جه اینتیچی کنده؟...» اودیپوس مردم سر ره جمع هاکرده و باته «اگه کسی ونا/گناه ره گردن بیره، وه ره خله جزا ندمبه و فقط شهر جه وه ره درکمبی.» بدییه هچکی هچی ناته. باته «إسا که جوب ندنی، ته ره گیر بیارم، شه دس جه ته چش ره دریارمه و ته زکزا ره نفرین کمبه.» أی بىستا بینه. أی اینصوه باته «هرکس خور دارنه که کی قاتل هسته، بئه باوه که ونه وِنا ره همباز نبوشه و وه ره جایزه هم دمبه.» أی هچکی پیش نمو...
خلاصه بدییه نوونه. باته «بورین اتا خار پیشگو ره بائین که بئه إما ره راهنمایی هاکنه.» ولی پیشگو هم بهانه یارده و نمو. وه ره هرجور بییه بیاردنه ولی أی جواب ره ناته. هرجور بییه اودیپوس پیشگو ره گپ بیارده ولی پیشگو آخر باته که «ته شه این شهر نجستی هستی. اون نفرین که هاکردی، شه ته ره ور خرنه.» اودیپوس وه ره دِرو-زن بخوندسته و شه وزیر (که ونه زنبرار بییه) ره تهمت بزو که پیشگو جه دستبهیکی هاکردنه که وه ره خراب هاکنن.
اودیپوس هرچی دیگرون وه ره گتنه که إسا ول هاکن و بیخیال بووش، گته «نا، ونه ماجرا ره حل هاکنم.» وه سرنخ گیر بیارده که شاه پیش از وه ره بکوشت بینه و اتا قتل اینتا بییه که ونه قاتل شناسا نیه. خله ونه دمباله ره بیته و شاهد پىدا هاکرده ولی شاهد نهایتاً باته «خدی ته بی که اون روز که تصادف هکردنی په، شاه ره بکوشتی.» اودیپوس باز إدامه هدا و تا چپّون و گالش ره پىدا هاکرده و وشون ره هم چکپرسی هاکرده تا هر سرنخی که باز بییه ویشته شک کته که نجستی که گتنه شه هسته! تا چپّون وه ره گنه «چلیک وچه که صحرا دله خاستمه وه ره رها هاکنم، ونه لینگِ کاب ره میخ هاکرد بیمی الوار سر.» اودیپوس که ونه کاب وچگی جه ایراد داشته، سرصاب وونه که یقین نجستی وه ونه بوئه!
ونه مار/زنا که ونجه چار تا وچه داشته، شه خد ره کوشنه. اودیپوس شه چش ره أنگوس إلنه و دریارنه و خون برمه کنده. وه زنبرار ره گنه حکومت ره شه دست بیره و وه خوری ره یا بکوشه یا درهاکنه و ونه کیجکیجا هوا ره داره. مردم وه ره نفرین و بلا گنه و وه شه سرنوشت و دکتی جه ناله کنده و شه سر ره میس زنده و برمه کفنه...
== میراث ==
اینتا کتاب ره [[شاهرخ مسکوب]] فارسی جه دگاردنییه و ونه مقدمه دله این سوال ره مطرح هاکرده که «کی آخرسر وَرنه؟» اودیپوس این همه تلاش و تقلا هاکرده تا سرنوشت ره شکست هاده ولی آخر شکست بخرده و شه پییر قاتل بیه و شه مار جه وچه هاکرده؛ ولی، اون توم که وه ره حالی وونه ونه سرنوشت وه ره کار دکته و ناله-زاری کنده، ته که اونجه نیشتی و تئاتر ره إشنی، اگه وه ره حق به جانب ویندی و ونه بیآبرویی و نجستیکری ره ونه گناه ندوندی، پس وه شه بیآبرویی سرنوشت ره تونده شکست هدا بوئه!
''[[اودیپوس، کولنوس دله]]'' اینتا داستان ِ دمباله هسته گنه وه چتی تبعید بیه.
اودیپوس آسنی خله گتگت آدمون سر تأثیر بییشته و ونجه دهها فیلم و تئاتر بساتنه. اون گدر که [[زیگموند فروید]] در [[روانشناسی]] ره ساته، مار و ریکا-وچه بخاستی ره [[اودیپ عقده]] بنومسته که این آسنی ره إشاره دارنه.
== منابع ==
* مسکوب،شاهرخ. «افسانههای تبای». (۱۴۰۳). نشر گسترده.
{{پانویس}}
[[رج:سوفوکلس]]
[[رج:نمایشنومهئون]]
0x6jhjjoiuc4cv2xjljw87l5q8p189d
ویخدائیک
0
114380
328205
2026-06-09T15:03:42Z
محک
1023
محک صفحهٔ [[ویخدائیک]] را به [[آتئیسم]] که تغییرمسیر بود منتقل کرد: واگردانی. اتجور گنی هچکی ره حالی نوونه. گوگل دله چتی وه ره اینتی تونه پیدا هاکنن آخه؟!
328205
wikitext
text/x-wiki
#بور [[آتئیسم]]
m3f00j5kcufxv9vjwjo0ufjrxzurd47
چارلز دیکنز
0
114381
328208
2026-06-09T15:32:32Z
محک
1023
مقالهئونی که گت صفحهیِ کادر جه بساتنه.
328208
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/شخص }}
'''چارلز دیکنز''' اتا بریتانیایی نویسندهکس بییه. وه ۱۸۱۲ میلادی إنگٮلیس دله دنیا بامو و ونه وچگی خله سخت بییه. ونه پییر قرض وسّه حبس کشییه و دیکنز وچگی جه کارخنه دله کار کرده. این تجربهئون ونه بنویشتنِ روح دله خله تأثیر بییشتنه.
دیکنز رؤمان دله فقیرونِ زندگی و جامعهیِ بیعدالتی ره سٮراق دِنه. «[[الیور تویست]]»، «[[دیوید کاپرفیلد (کتاب)|دیوید کاپرفیلد]]» و «[[دتا شهر آسنی]]» ونه مهمِ کتابون جه هستنه. وه بنویشتن جه خاسته جامعه ره تغییر هاده. دیکنز ۱۸۷۰ میلادی بمرده.
== منابع ==
{{پهنویس}}
<!--- رجئون: --->
[[رج:بریتانیا نویسندگون]]
dgxt4vgsojm40w13bmg1o1olg5ir865
الیور تویست
0
114382
328209
2026-06-09T15:41:48Z
محک
1023
مقالهئونی که گت صفحهیِ کادر جه بساتنه.
328209
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/کتاب}}
'''الیور تویست''' اتا [[چارلز دیکنز]]ِ رمان هسته که [[۱۸۳۸|۱۸۳۸ میلادی]] چاپ بیّه. ونه آسنی (داستان) اتا صغیر وچه خوری هسته که لندنِ فقیر محلهئون دله گت بیّه.
الیور یتیمخنه دله دنیا بامو و اونجه زندگی خله ونه وسه سخت بییه. وچون کم خردنه و وشون جه نخش رفتار بییه. اتا روز الیور ویشته غذا بخاسته و وه ره یتیمخنه جه در هاکردنه.
الیور لندن وری بورد و اونجه فاگین، اتا پیرمردی، ره بشناسییه که وچون ره دزدی یاد دائه. الیور اینتی زندگی ره نخاسته ولی چاره ناشته.
آخرسر اتا خار آدم الیور ره پٮدا هاکرده و بفهمسته وه اتا غنی خانوادهیِ وچه هسته. الیور اصلی سره ره پٮدا هاکرده و ونه اتی بتتر زندگی شروع بییه.
دیکنز ِاین رمان اتا مهمِ پٮغوم دارنه: جامعه فقیر و بیپناه وچون وسّه مسئولیت دارنه.
== منابع ==
{{پهنویس}}
<!--- رجئون: --->
[[رج:انگلیسی کتابون]]
[[رج:۱۸۳۸ کتابون]]
jzo9wj6n8xy3iib689ifocsrhbc6nou
دیوید کاپرفیلد (کتاب)
0
114383
328210
2026-06-09T15:47:28Z
محک
1023
اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{صندخ/کتاب}} '''دیوید کاپرفیلد''' [[چارلز دیکنز|چارلز دیکنزِ]] اتا رمان هسته که [[۱۸۵۰|۱۸۵۰ میلادی]] چاپ بیّه. خلهئون این رمان ره دیکنز بتترین کٮتاب دونّه. ونه آسنی اتا وچه خوری هسته که پییر ناشته و ونه وچگی خله سخت بییه. دیوید شه پییر ره ندی...» دره
328210
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/کتاب}}
'''دیوید کاپرفیلد''' [[چارلز دیکنز|چارلز دیکنزِ]] اتا رمان هسته که [[۱۸۵۰|۱۸۵۰ میلادی]] چاپ بیّه. خلهئون این رمان ره دیکنز بتترین کٮتاب دونّه. ونه آسنی اتا وچه خوری هسته که پییر ناشته و ونه وچگی خله سخت بییه.
دیوید شه پییر ره ندییه و ونه مار دِباره شی هاکرده. ونه خورد-پییر دیوید جه نخش رفتار کرده و وه ره مدرسه برسنییه. اونجه هم زندگی سخت بییه.
أی دِباره دیوید لندن وری وردگرسته و کار پٮدا هاکرده. خله آدمون ره بشناسییه - بعضی خار و بعضی نخش. آخرسر دیوید نویسنده بیّه و خِش-خار زندگی ره پٮدا هاکرده.
دیکنز این رمان دله شه واقعی زندگی جه خله مایه بییشته. وه هم صغیر بییه و هم وچگی سختی کشییه - همین وسّه این آسنی ونه قلب جه بمو.
== منابع ==
{{پهنویس}}
[[رج:انگلیسی کتابون]]
[[رج:۱۸۵۰ کتابون]]
b25k4226z4wv3rca8x18bsb83s0saf4
اودیپوس، کولنوس دله
0
114384
328211
2026-06-09T15:57:41Z
محک
1023
اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{صندخ/کتاب}} '''«اودیپوس، کولنوس دله»''' [[سوفوکلس]] ِآخرین نٮمایشون جه هسته که ونه بمردن په، ۴۰۱ پیش از میلاد، [[تئاتر]] دله إجرا بیّه. این نمایش [[اودیپوس شاه]] آسنی دمباله هسته. اودیپوس که خَوِر نداشته و شه پییر ره بکوشته و شه مارِ شی بئی بییه...» دره
328211
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/کتاب}}
'''«اودیپوس، کولنوس دله»''' [[سوفوکلس]] ِآخرین نٮمایشون جه هسته که ونه بمردن په، ۴۰۱ پیش از میلاد، [[تئاتر]] دله إجرا بیّه. این نمایش [[اودیپوس شاه]] آسنی دمباله هسته.
اودیپوس که خَوِر نداشته و شه پییر ره بکوشته و شه مارِ شی بئی بییه؛ آخرسر تبعید بیّه و شه ره کور هاکرده. ونه دِتِر [[آنتیگونه]] ونه بال ره دماسته و وه ره برسنییه کولنوس، [[آتن]] نزدیکی.
اونجه اودیپوس بمردن ره انتظاری کشییه. آتنِ پادشاه [[تسئوس|تِسئوس]] وه ره پناه هدا. ولی ونه ریکائون و کِرئون وه ره پٮدا هاکردنه و خاستنه وه ره دِگاردِنن - چون پیشگویی گته اودیپوس هر جائی که بمیره، اونجهیِ بنه خیر و برکت کفنه.
اودیپوس راقاضی نکته و آخرسر کولنوس دله آرام دکته - بمرده.
اینتا نٮمایش، رنج ره تن هدائن و آرام بمردن و جان هدائن خوری هسته.
== منابع ==
{{پهنویس}}
* مسکوب، شاهرخ. «افسانههای تبای».
[[رج:یونانی کتابون]]
b72vaoaa0lwy7u0pejnsc8nkfz45a7e
328225
328211
2026-06-09T16:49:20Z
محک
1023
[[رج:یونانی کتابون]] حذف شد; [[رج:سوفوکلس]] اضافه شد با استفاده از [[ویکیپدیا:رجساز]]
328225
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/کتاب}}
'''«اودیپوس، کولنوس دله»''' [[سوفوکلس]] ِآخرین نٮمایشون جه هسته که ونه بمردن په، ۴۰۱ پیش از میلاد، [[تئاتر]] دله إجرا بیّه. این نمایش [[اودیپوس شاه]] آسنی دمباله هسته.
اودیپوس که خَوِر نداشته و شه پییر ره بکوشته و شه مارِ شی بئی بییه؛ آخرسر تبعید بیّه و شه ره کور هاکرده. ونه دِتِر [[آنتیگونه]] ونه بال ره دماسته و وه ره برسنییه کولنوس، [[آتن]] نزدیکی.
اونجه اودیپوس بمردن ره انتظاری کشییه. آتنِ پادشاه [[تسئوس|تِسئوس]] وه ره پناه هدا. ولی ونه ریکائون و کِرئون وه ره پٮدا هاکردنه و خاستنه وه ره دِگاردِنن - چون پیشگویی گته اودیپوس هر جائی که بمیره، اونجهیِ بنه خیر و برکت کفنه.
اودیپوس راقاضی نکته و آخرسر کولنوس دله آرام دکته - بمرده.
اینتا نٮمایش، رنج ره تن هدائن و آرام بمردن و جان هدائن خوری هسته.
== منابع ==
{{پهنویس}}
* مسکوب، شاهرخ. «افسانههای تبای».
[[رج:سوفوکلس]]
0sarso1zz1chi44veedgspl88nmd7i4
آنتیگونه
0
114385
328212
2026-06-09T16:10:02Z
محک
1023
اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{صندخ/کتاب}} '''''آنتیگونه''''' اتا [[سوفوکلس]] ره مهمِ نٮمایش هسته که حدود ۴۴۱ پیش از میلاد إجرا بیّه. این آسنی [[اودیپوس شاه|اودیپوس]] دمباله هسته و ونه دِتِر آنتیگونه خوری هسته. اودیپوس بمرده په، ونه دِ تا ریکا - اِتئوکلس و پولینیکس - تِبای شهر وسّ...» دره
328212
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/کتاب}}
'''''آنتیگونه''''' اتا [[سوفوکلس]] ره مهمِ نٮمایش هسته که حدود ۴۴۱ پیش از میلاد إجرا بیّه. این آسنی [[اودیپوس شاه|اودیپوس]] دمباله هسته و ونه دِتِر آنتیگونه خوری هسته.
اودیپوس بمرده په، ونه دِ تا ریکا - اِتئوکلس و پولینیکس - تِبای شهر وسّه جنگ هاکردنه و هر دِ جنگ دله بمردنه. تِبای پادشاه کِرئون، اِتئوکلس ره دفن هاکرده ولی پولینیکس ره نا - چون وه ره شه دشمن حٮساب کرده.
آنتیگونه گته این بیعدالتی هسته. وه خلاف اونچی کِرئون قانون بییشت بییه، شه اینتا برار ره هم چال هاکرده. کِرئون آنتیگونه ره دستگیر هاکرده و وه ره زندهزنده اتا قفس دله بییشته تا بمیره.
آنتیگونه اونجه شه ره بکوشته. ونه نومزه، هایمون، که کِرئون ریکا بییه، هم بمرده و آخرسر کِرئونِ زنا هم بمرده.
این نمایش آدمونِ قانون و خدائونِ قانون میونهیِ چالش خوری هسته.
== منابع ==
{{پهنویس}}
* شاهرخ مسکوب. «افسانههای تبای»
[[رج:یونانی کتابون]]
8zpyvfsabu40n9847y5sr47xz4fcu3d
328226
328212
2026-06-09T16:49:29Z
محک
1023
[[رج:یونانی کتابون]] حذف شد; [[رج:سوفوکلس]] اضافه شد با استفاده از [[ویکیپدیا:رجساز]]
328226
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/کتاب}}
'''''آنتیگونه''''' اتا [[سوفوکلس]] ره مهمِ نٮمایش هسته که حدود ۴۴۱ پیش از میلاد إجرا بیّه. این آسنی [[اودیپوس شاه|اودیپوس]] دمباله هسته و ونه دِتِر آنتیگونه خوری هسته.
اودیپوس بمرده په، ونه دِ تا ریکا - اِتئوکلس و پولینیکس - تِبای شهر وسّه جنگ هاکردنه و هر دِ جنگ دله بمردنه. تِبای پادشاه کِرئون، اِتئوکلس ره دفن هاکرده ولی پولینیکس ره نا - چون وه ره شه دشمن حٮساب کرده.
آنتیگونه گته این بیعدالتی هسته. وه خلاف اونچی کِرئون قانون بییشت بییه، شه اینتا برار ره هم چال هاکرده. کِرئون آنتیگونه ره دستگیر هاکرده و وه ره زندهزنده اتا قفس دله بییشته تا بمیره.
آنتیگونه اونجه شه ره بکوشته. ونه نومزه، هایمون، که کِرئون ریکا بییه، هم بمرده و آخرسر کِرئونِ زنا هم بمرده.
این نمایش آدمونِ قانون و خدائونِ قانون میونهیِ چالش خوری هسته.
== منابع ==
{{پهنویس}}
* شاهرخ مسکوب. «افسانههای تبای»
[[رج:سوفوکلس]]
fekg5z3a4ytacsmmm2cj1rmyjb1z1cz
اودیپوس، کولونوس دله
0
114386
328213
2026-06-09T16:13:04Z
محک
1023
ونه مسیر ره دکشییه [[اودیپوس، کولنوس دله]] دله
328213
wikitext
text/x-wiki
#بور [[اودیپوس، کولنوس دله]]
hvz0vaw3pt1w7v4l8jalxovj4cjhic5
باکخوسی زنان
0
114387
328215
2026-06-09T16:28:17Z
محک
1023
مقالهئونی که گت صفحهیِ کادر جه بساتنه.
328215
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/کتاب}}
'''''باکخوسی زنان''''' اتا نٮمایشنومه هسته که [[اوریپید]] آخرین و مهمِ نمایشون جه هسته که ونه بمردن په، حدود ۴۰۵ پیش از میلاد، إجرا بیّه.
آسنی تِبای شهر دله إتٮفاق کفنه. [[دیونیسیوس|دیونیسوس]] - شراب و جنونِ خدا - تِبای وری بمو چون اونجه مردم ونه خدایی ره قبول نکاردنه. پنتئوس، تِبای شاه، دستور هدا دیونیسوس ره دستگیر هاکردنه ولی وه رها بیّه.
دیونیسوس تِبای زنون ره لوچ و تور هاکرده و وشون صحرا وری بوردنه و اونجه لوچلوچی [[سما|سٮما]] کردنه. پنتئوس خاسته وشون ره هارشه، ولی دیونیسوس وه ره گول بزو و وه ره صحرا وری بَورده.
اونجه لوچ زنان - که ونه مار هم وشون میون دئییه - پنتئوس ره تیکهتیکه هاکردنه، ندونسته که وه وشون ریکا هسته.
== منابع ==
{{پهنویس}}
<!--- رجئون: --->
[[رج:یونانی کتابون]]
9bp3um7vffvnu0k96d3lhu0vssgft11
328220
328215
2026-06-09T16:35:03Z
محک
1023
328220
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/کتاب}}
'''''باکخوسی زنان''''' اتا نٮمایشنومه هسته که [[اوریپید]] آخرین و مهمِ نمایشون جه هسته که ونه بمردن په، حدود ۴۰۵ پیش از میلاد، إجرا بیّه.
آسنی تِبای شهر دله إتٮفاق کفنه. [[دیونیسیوس|دیونیسوس]] - شراب و جنونِ خدا - تِبای وری بمو چون اونجه مردم ونه خدایی ره قبول نکاردنه. پنتئوس، تِبای شاه، دستور هدا دیونیسوس ره دستگیر هاکردنه ولی وه رها بیّه.
دیونیسوس تِبای زنون ره لوچ و تور هاکرده و وشون صحرا وری بوردنه و اونجه لوچلوچی [[سما|سٮما]] کردنه. پنتئوس خاسته وشون ره هارشه، ولی دیونیسوس وه ره گول بزو و وه ره صحرا وری بَورده.
اونجه لوچ زنان - که ونه مار هم وشون میون دئییه - پنتئوس ره تیکهتیکه هاکردنه، ندونسته که وه وشون ریکا هسته.
== منابع ==
{{پهنویس}}
* عبدالله کوثری. «ائوریپیدس».
<!--- رجئون: --->
[[رج:اوریپید]]
h5i4v409hi6r5kwa7fsdqw93ja6o91a
باخایی
0
114388
328216
2026-06-09T16:32:08Z
محک
1023
ونه مسیر ره دکشییه [[باکخوسی زنان]] دله
328216
wikitext
text/x-wiki
#بور [[باکخوسی زنان]]
fjyeb5qro5d958kd67p5te74yj057v6
زنان باکخوس پرست
0
114389
328217
2026-06-09T16:32:28Z
محک
1023
ونه مسیر ره دکشییه [[باکخوسی زنان]] دله
328217
wikitext
text/x-wiki
#بور [[باکخوسی زنان]]
fjyeb5qro5d958kd67p5te74yj057v6
زنان باخوس پرست
0
114390
328218
2026-06-09T16:33:07Z
محک
1023
ونه مسیر ره دکشییه [[باکخوسی زنان]] دله
328218
wikitext
text/x-wiki
#بور [[باکخوسی زنان]]
fjyeb5qro5d958kd67p5te74yj057v6
باخائه
0
114391
328219
2026-06-09T16:33:33Z
محک
1023
ونه مسیر ره دکشییه [[باکخوسی زنان]] دله
328219
wikitext
text/x-wiki
#بور [[باکخوسی زنان]]
fjyeb5qro5d958kd67p5te74yj057v6
رج:اوریپید
14
114392
328221
2026-06-09T16:35:23Z
محک
1023
اتا نو ولگ بساته که ونه دله «[[رج:یونانی کتابون]]» دره
328221
wikitext
text/x-wiki
[[رج:یونانی کتابون]]
f24r33cdua97wq9q4ld3ut7b1huihvu
328229
328221
2026-06-09T16:51:12Z
محک
1023
[[رج:کتابون با حیساب نویسنده]] اضافه شد با استفاده از [[ویکیپدیا:رجساز]]
328229
wikitext
text/x-wiki
[[رج:یونانی کتابون]]
[[رج:کتابون با حیساب نویسنده]]
hro18fftq840wix38106fj6zf5rxhpy
مدئا
0
114393
328222
2026-06-09T16:44:07Z
محک
1023
اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{صندخ/کتاب}} '''''مِدِئا''''' (مدهآ) اتا نٮمایشنومه هسته که [[اوریپید]] مهمِ نمایشون جه هسته و حدود ۴۳۱ پیش از میلاد، إجرا بیّه. این آسنی اتا زن خوری هسته که عشق و انتقام میون گیر دکته. این نٮمایش عشق، خیانت، انتقام و اتا زنِ درد خوری هسته که جامع...» دره
328222
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/کتاب}}
'''''مِدِئا''''' (مدهآ) اتا نٮمایشنومه هسته که [[اوریپید]] مهمِ نمایشون جه هسته و حدود ۴۳۱ پیش از میلاد، إجرا بیّه.
این آسنی اتا زن خوری هسته که عشق و انتقام میون گیر دکته.
این نٮمایش عشق، خیانت، انتقام و اتا زنِ درد خوری هسته که جامعه وه ره بیپناه داشته.
== آسنی ==
[[یاسون]] - یونانی قهرمان که طلایی پشم ره بدزدییه - مِدئا ره بَورده و وشون زن-شی بینه. مِدئا پیشته، کولخیس شازده بییه و جادوگر هم بییه. وه یاسون ره خله کومک هاکرده بییه که طلایی پشم ره بیرن. وه حتا شه پییر ره خیانت هاکرده و شه برار ره بکوشت بییه که یاسون ره نجات هاده.
ولی یاسون مِدئا ره رها هاکرده و کورینت شازده، گلوکه، ره بخاستی داشته و همینسه مِدئا خله عصبانی بییه و تصمیم بَیته که ونجه انتقام بیره.
اول مِدئا گلوکه ره بکوشته - اتا سَمبزه جمه هدا که وه تن دکانه و اینتی بمرده. گلوکه پییر، کِرئون پادشاه، هم بمرده.
ولی مِدئا ونه بدترین کار اینتی بییه: وه شه دِ تا وچه ره شه دست جه بکوشته تا یاسون ره زَجِر هاده. اینجه آسنیِ مهمِ لحظه هسته - مار شه وچون ره بکوشته!
یاسون که بفهمسته، دیگه دیر بییه. مِدئا [[هشتر]] پشت سوار بیّه و فرار هاکرده.
== منابع ==
{{پهنویس}}
* عبدالله کوثری. «ائوریپیدس».
<!--- رجئون: --->
[[رج:اوریپید]]
8jmhmr4ziedwxh8deymb2p8ldnnsszf
مدهآ
0
114394
328223
2026-06-09T16:47:31Z
محک
1023
ونه مسیر ره دکشییه [[مدئا]] دله
328223
wikitext
text/x-wiki
#بور [[مدئا]]
h3luyjce13pyx0h11k5f9x6lipb7aow
رج:سوفوکلس
14
114395
328227
2026-06-09T16:49:43Z
محک
1023
اتا نو ولگ بساته که ونه دله «[[رج:یونانی کتابون]]» دره
328227
wikitext
text/x-wiki
[[رج:یونانی کتابون]]
f24r33cdua97wq9q4ld3ut7b1huihvu
328228
328227
2026-06-09T16:51:09Z
محک
1023
[[رج:کتابون با حیساب نویسنده]] اضافه شد با استفاده از [[ویکیپدیا:رجساز]]
328228
wikitext
text/x-wiki
[[رج:یونانی کتابون]]
[[رج:کتابون با حیساب نویسنده]]
hro18fftq840wix38106fj6zf5rxhpy
ائوریپیدس
0
114396
328231
2026-06-09T16:52:51Z
محک
1023
ونه مسیر ره دکشییه [[اوریپید]] دله
328231
wikitext
text/x-wiki
#بور [[اوریپید]]
oxvvzi67r9utxvv8vvvn54j56rc79ym
آدم تاریخ
0
114397
328232
2026-06-09T17:03:55Z
محک
1023
ونه مسیر ره دکشییه [[آدمون تاریخ]] دله
328232
wikitext
text/x-wiki
#بور [[آدمون تاریخ]]
pxfnfg19rqfsj4ffc1ymguhqnauimkz
یونان باستان فلسفه
0
114398
328233
2026-06-09T17:41:29Z
محک
1023
اتا نو ولگ بساته که ونه دله «[[پرونده:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|بندانگشتی|اتا رونسانسی نقاشی که [[افلاطون]] و [[ارسطو]] ره سٮراق دِنه.]] '''یونان باستان دلهی فلسفه''' تموم [[دونش]] و [[علم]]ی که غربی دنیای درون بساته بیّهیِ سرچشمه هسته. [[فلسفه]] واژه [[یونان باستانی زوون]] جه إنه که یعنن «...» دره
328233
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|بندانگشتی|اتا رونسانسی نقاشی که [[افلاطون]] و [[ارسطو]] ره سٮراق دِنه.]]
'''یونان باستان دلهی فلسفه''' تموم [[دونش]] و [[علم]]ی که غربی دنیای درون بساته بیّهیِ سرچشمه هسته. [[فلسفه]] واژه [[یونان باستانی زوون]] جه إنه که یعنن «فکر هاکردن ره دوست داشتن» و [[یونان باستان دوره]]، اولین بار آدمون سعی هاکردنه که جهان و هستی ره بیجهت و بیخرافه، فقط عقل و منطق پشتی بفهمن.
پیش از این، مردم اول همه چی ره [[خادا|خدائون]] و [[اسطوره شناسی|اسطوره]] په یشتنه. مثلاً، آسمون که صدا کته و [[الب سو]] زوئه، وشون گتنه «زئوس عصبانی بیّه» یا آفتاب ته بالا إمو، گتنه «هلیوس شه ارابه ره آسمون دله کشنه». ولی اتا گروه آدم هم دئینه که این آسنیئون ره قبول نکردنه. وشون خاستنه دونن که «واقعاً جهان چتی کار کانده؟» این آدمون شه خد ره «فیلسوف» (خرد دوست) نوم هدانه.
==پیشاسقراطیون (اولین فیلسوفون) ==
{{اصلی|پیشاسقراطیون}}
این گروه اولین فیلسوفونی بینه که [[سقراط]] جه پیشتر دَئینه. وشون معمولاً [[پچیک آسیا]]یِ آدم بینه که إسا [[ترکیه]] دله کفنه. وشونها ویشتر [[فزیک|فیزیک]] و [[نجوم]] ره علاقه داشتنه.
[[تالس]] (۶۲۴ تا ۵۴۶ پ.م) اولین غربی فیلسوف هسته که إشناسمبی. تالس گته که «همه چی [[ئو]] جه شروع بَیّه و ئو ره همه چیزِ بنیاد دونسته». وه اتا [[کسوف]] ره پیشگویی هاکرده و اولین کسی بییه که [[ریاضیات]] و [[هندسه]] ره یونانیها ره یاد بدا.
[[آناکسیماندر]] (Anaximander): تالس شاگرد بییه. وه گته که جهونِ بنیاد اتا نامحدود چی (آپیرون) هسته و همه اضداد (گرم و سرد، تر و خشک) ونجه جدا بَیینه.
[[پیتاگوراس]] (فیثاغورس ، Pythagoras) (۵۷۰ تا ۴۹۵ ق.م): وه گت ریاضیدان و پیغمبرمونا بییه. وه گته «همه چی عدد هسته». ونه پهروون گیاهخار بینه و [[تناسخ]] جه إعتٮقاد داشتنه.
[[هراکلیتوس]] (۵۳۵ تا ۴۷۵ ق.م): وه ره «برمندیک فیلسوف» نوم إشناسنّه. وه گته «همه چی جاری و روان هسته و همون جور که نشنه دِ بار اتا درکا دله شه لینگ ره بییلی، نشنه دِباره اتا حالت پیش بئه». وه تغییر و تضاد ره جهان ِذات دونسته.
[[پارمنیدس]] (۵۱۵ تا ۴۵۰ ق.م): وه دکّل هرچی هراکلیتوس گته ره برعکس گته: «تغییر محال هسته و هچّی جه هچّی نِنه». وه گته که فقط عقل تونده حقیقت ره دَر-بَوِره، حس همیشه إشتٮفاه کفنه.
[[زنون، اهل الئا|زنون اهل الئا]] (Zeno of Elea): وه پارمنیدس شاگرد بییه. چنتا معروف چیستان (پارادوکس) بساته که نشون دائه «تغییر» و «حرکت» از نظر منطقی محاله.
== سوفسطاییون ==
سوفیستون اتا گروه روشنفکر إستا بینه که کلاسیک دوره مردم میون گردستنه و پول گیتنه تا وشون ره گپ بزوئن و حقوق یاد هادن. وشون معروف به نسبیگرایی (حقیقت نسبی هسته و آدم به آدم فرق کانده) بینه. وشونِ اصلی کتابون أمه دست نرسییه و وشونِ مخالفون گپ ره دارمی. گتترین وشون اینان هستنه:
[[پریتاگوراس|پروتاگوراس]] (Protagoras): وه گته «آدم، هر چیزِ سنجه (معیار) هسته» یعنن هیچ حقیقت مطلقی وجود ندارنه.
[[گرجیاس|گرگیاس]] (Gorgias): وه افراطیترین حالت ره گته که «هیچ چی وجود ندارنه؛ حتی اگه وجود داشت بائه، ننشنه وه ره بشناسیین؛ حتا اگه بشناسی، ننشنه وه ره دیگرون ره حالی هاکنی.»
سقراط و افلاطون اینان سوفیستون جه خله بد داشتنه و وشون ره «حقیقتفروش» گتنه.
== کلاسیک فلاسفه ==
# [[سقراط]] (Socrates – ۴۷۰ تا ۳۹۹ ق.م): سقراط هیچ کتابی ننویشته. همه چیزی که ونجه دومبی ره ونه شاگردون (أی مخصوصاً افلاطون) بنویشتنه. وه «جدل» شیوه ره بساته: أنده طرف ره سؤالپیچ کرده که ونه گپ دله پارادوکس/تناقض پٮبدا هاکنه. وه گته «شه خد ره بشناس» و «زندگی که همه چی ره چکپرسی نکنی، ارزش ندارنه». سقراط آتن مردم ره وشونِ نادونی جه سرصاب کرده. همین باعث بییه که وشون وه ره «بیدین و فاسدکر» تهمت بزنن و اعدام جه محکوم بَووشه.
# [[افلاطون]] (Plato – ۴۲۸ تا ۳۴۸ ق.م): وه سقراطِ شاگرد و ارسطویِ إستا بییه. وه «[[آکادمی]]» ره بساته (تاریخِ اولین دانشگاه). ونه اصلی ایده «[[جهان مثل|جهان مُثُل]]» هسته. وه گته که این دنیایِ چیون ره ویمبی، فقط اتی دیگر واقعی دنیایِ ساینه و ناقص کپی هستنه. ونه معروف کتابون هنتا درنه: «[[جمهوری کتاب|جمهوری]]»، «[[سمپوزیوم]]» و «[[سقراط دفاعیه]]».
# [[ارسطو]] (Aristotle – ۳۸۴ تا ۳۲۲ ق.م): وه «لیسیوم» (شه مدرسه) ره بساته. برخلاف افلاطون که مُثُل جهان ره إعتٮقاد داشته، ارسطو فقط همین دنیایِ [[ماتریالیسم|مادی]] و تجربی مشاهدات ره اهمیت دائه. وه منطق، زیستشناسی، فیزیک، سیاست، شعر و... ره بساته و وشون ره طبقهبندی هاکرده. ونه آثار دایرةالمعارف و دانشنومه دسوری بینه. ونه مهمترین آثار «[[ارگانون]]» (منطق)، «فیزیک»، «متافیزیک»، «نیکوماخوسی اخلاق» و «پولتیکس» هستنه. ارسطو گته که «آدمونِ گت هدف، وشون خوشبختی هسته» و خوشبختی یعنن عقل و فضیلتِ تتی بکردن.
== هلنیستی فلسفهئون ==
[[اسکندر]] (۳۲۳ ق.م) شه ارسطوی شاگرد بییه که دنیا ره بییته. وه بمرده په، یونان فرهنگ گردِ دنیا دله تنکترو بَیّه. این گدر، فلسفه دیگه فقط نظری نیه، بلکه عملی بییه و خاسته آدمون ره یاد هاده که چتی بیدرد و بیرنج زندگی هاکنن.
# [[کلبیون]]: وشون [[سک]] دسوری زندگی کردنه. گتنه «اگه هچّی نداری، هچّی هم از دست ندنی و ته خیال آسوده وونه»
# [[رواقیون]] (Stoics): [[زنون رواقی]] (۳۳۴ تا ۲۶۲ ق.م) اینتا مکتب ره بساته. وشون گتنه که جهان ره «[[لوگوس]]» کنترل کنده. آدم ونه شه سرنوشت (قضا و قدر) جه کنار بئه و شه گتگت بخاستی جه دست بکشه تا «آتاراکسی» (آرامش) جه برسه. وشون مشهورترین فلاسفه جه [[سنکا]]، [[اپیکتتوس]] و [[مارکوس اورلیوس]] بینه.
# اپیکوریون (Epicureans): [[اپیکور]] (۳۴۱ تا ۲۷۰ ق.م) که وشون گت بییه، گته که زندگیِ هدف فقط لذت بَوِردن هسته؛ ولی اگه خانی واقعاً لذت بَوِری، فقط ننشنه عیاشی و هرزگی هاکنی و ونه «بیدردی و روحِ آرامش» ره درنظر بَیری. اپیکور گته که خدا جه بترسیین و بمردن خَوِری فکر هاکردن فایده نکنده و ونه اینان ره کنار دینگنین؛ چون خدا آدمون ره کاری ندارنه و بمردن گدر هم روح هچی احساس نکنده: «تا ته دری، مرگ دنییه؛ مرگ که بمو، ته دنی».
# [[شکاکون]] (Skeptics): [[پیرهون اهل الیس]] (۳۶۰ تا ۲۷۰ ق.م) اینتا مکتب ره بساته. وشون گتنه که مطلقِ حقیقت جه هچکی نتونده برسه. پس هچّی ره یقین ندارین و هیچ گدر قضاوتی نکنین. این کار باعث وانه که روح بیآشوب و آروم بَووشه.
== میراث ==
یونان فلسفه تموم علمی و فکری رشتهئون ره دنیا دله زیر-رو هاکرده. علم، پزشکی، سیاست، حقوق، هنر و حتا [[مسیحیت]] و [[اسلام]] دین خله ونجه تأثیر بدینه. [[رونسانس]] گدر اروپا دله، گتگت آدمون أی اینان فلسفه دوره بگردستنه و باعث بَیّه که غرب شه [[قرون وسطا]] جه دربئه.
== منابع ==
* انگلیسی ویکیپدیا
[[رج:فلسفه]]
[[رج:یونان تاریخ]]
qxf1l39cfii2tjv2xfuzv38xpwifgzt
328234
328233
2026-06-09T17:41:43Z
محک
1023
کارور محک، [[یونانی فلسفه]] ِصفحه ره دَکشییه [[یونان باستان فلسفه]] دله
328233
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|بندانگشتی|اتا رونسانسی نقاشی که [[افلاطون]] و [[ارسطو]] ره سٮراق دِنه.]]
'''یونان باستان دلهی فلسفه''' تموم [[دونش]] و [[علم]]ی که غربی دنیای درون بساته بیّهیِ سرچشمه هسته. [[فلسفه]] واژه [[یونان باستانی زوون]] جه إنه که یعنن «فکر هاکردن ره دوست داشتن» و [[یونان باستان دوره]]، اولین بار آدمون سعی هاکردنه که جهان و هستی ره بیجهت و بیخرافه، فقط عقل و منطق پشتی بفهمن.
پیش از این، مردم اول همه چی ره [[خادا|خدائون]] و [[اسطوره شناسی|اسطوره]] په یشتنه. مثلاً، آسمون که صدا کته و [[الب سو]] زوئه، وشون گتنه «زئوس عصبانی بیّه» یا آفتاب ته بالا إمو، گتنه «هلیوس شه ارابه ره آسمون دله کشنه». ولی اتا گروه آدم هم دئینه که این آسنیئون ره قبول نکردنه. وشون خاستنه دونن که «واقعاً جهان چتی کار کانده؟» این آدمون شه خد ره «فیلسوف» (خرد دوست) نوم هدانه.
==پیشاسقراطیون (اولین فیلسوفون) ==
{{اصلی|پیشاسقراطیون}}
این گروه اولین فیلسوفونی بینه که [[سقراط]] جه پیشتر دَئینه. وشون معمولاً [[پچیک آسیا]]یِ آدم بینه که إسا [[ترکیه]] دله کفنه. وشونها ویشتر [[فزیک|فیزیک]] و [[نجوم]] ره علاقه داشتنه.
[[تالس]] (۶۲۴ تا ۵۴۶ پ.م) اولین غربی فیلسوف هسته که إشناسمبی. تالس گته که «همه چی [[ئو]] جه شروع بَیّه و ئو ره همه چیزِ بنیاد دونسته». وه اتا [[کسوف]] ره پیشگویی هاکرده و اولین کسی بییه که [[ریاضیات]] و [[هندسه]] ره یونانیها ره یاد بدا.
[[آناکسیماندر]] (Anaximander): تالس شاگرد بییه. وه گته که جهونِ بنیاد اتا نامحدود چی (آپیرون) هسته و همه اضداد (گرم و سرد، تر و خشک) ونجه جدا بَیینه.
[[پیتاگوراس]] (فیثاغورس ، Pythagoras) (۵۷۰ تا ۴۹۵ ق.م): وه گت ریاضیدان و پیغمبرمونا بییه. وه گته «همه چی عدد هسته». ونه پهروون گیاهخار بینه و [[تناسخ]] جه إعتٮقاد داشتنه.
[[هراکلیتوس]] (۵۳۵ تا ۴۷۵ ق.م): وه ره «برمندیک فیلسوف» نوم إشناسنّه. وه گته «همه چی جاری و روان هسته و همون جور که نشنه دِ بار اتا درکا دله شه لینگ ره بییلی، نشنه دِباره اتا حالت پیش بئه». وه تغییر و تضاد ره جهان ِذات دونسته.
[[پارمنیدس]] (۵۱۵ تا ۴۵۰ ق.م): وه دکّل هرچی هراکلیتوس گته ره برعکس گته: «تغییر محال هسته و هچّی جه هچّی نِنه». وه گته که فقط عقل تونده حقیقت ره دَر-بَوِره، حس همیشه إشتٮفاه کفنه.
[[زنون، اهل الئا|زنون اهل الئا]] (Zeno of Elea): وه پارمنیدس شاگرد بییه. چنتا معروف چیستان (پارادوکس) بساته که نشون دائه «تغییر» و «حرکت» از نظر منطقی محاله.
== سوفسطاییون ==
سوفیستون اتا گروه روشنفکر إستا بینه که کلاسیک دوره مردم میون گردستنه و پول گیتنه تا وشون ره گپ بزوئن و حقوق یاد هادن. وشون معروف به نسبیگرایی (حقیقت نسبی هسته و آدم به آدم فرق کانده) بینه. وشونِ اصلی کتابون أمه دست نرسییه و وشونِ مخالفون گپ ره دارمی. گتترین وشون اینان هستنه:
[[پریتاگوراس|پروتاگوراس]] (Protagoras): وه گته «آدم، هر چیزِ سنجه (معیار) هسته» یعنن هیچ حقیقت مطلقی وجود ندارنه.
[[گرجیاس|گرگیاس]] (Gorgias): وه افراطیترین حالت ره گته که «هیچ چی وجود ندارنه؛ حتی اگه وجود داشت بائه، ننشنه وه ره بشناسیین؛ حتا اگه بشناسی، ننشنه وه ره دیگرون ره حالی هاکنی.»
سقراط و افلاطون اینان سوفیستون جه خله بد داشتنه و وشون ره «حقیقتفروش» گتنه.
== کلاسیک فلاسفه ==
# [[سقراط]] (Socrates – ۴۷۰ تا ۳۹۹ ق.م): سقراط هیچ کتابی ننویشته. همه چیزی که ونجه دومبی ره ونه شاگردون (أی مخصوصاً افلاطون) بنویشتنه. وه «جدل» شیوه ره بساته: أنده طرف ره سؤالپیچ کرده که ونه گپ دله پارادوکس/تناقض پٮبدا هاکنه. وه گته «شه خد ره بشناس» و «زندگی که همه چی ره چکپرسی نکنی، ارزش ندارنه». سقراط آتن مردم ره وشونِ نادونی جه سرصاب کرده. همین باعث بییه که وشون وه ره «بیدین و فاسدکر» تهمت بزنن و اعدام جه محکوم بَووشه.
# [[افلاطون]] (Plato – ۴۲۸ تا ۳۴۸ ق.م): وه سقراطِ شاگرد و ارسطویِ إستا بییه. وه «[[آکادمی]]» ره بساته (تاریخِ اولین دانشگاه). ونه اصلی ایده «[[جهان مثل|جهان مُثُل]]» هسته. وه گته که این دنیایِ چیون ره ویمبی، فقط اتی دیگر واقعی دنیایِ ساینه و ناقص کپی هستنه. ونه معروف کتابون هنتا درنه: «[[جمهوری کتاب|جمهوری]]»، «[[سمپوزیوم]]» و «[[سقراط دفاعیه]]».
# [[ارسطو]] (Aristotle – ۳۸۴ تا ۳۲۲ ق.م): وه «لیسیوم» (شه مدرسه) ره بساته. برخلاف افلاطون که مُثُل جهان ره إعتٮقاد داشته، ارسطو فقط همین دنیایِ [[ماتریالیسم|مادی]] و تجربی مشاهدات ره اهمیت دائه. وه منطق، زیستشناسی، فیزیک، سیاست، شعر و... ره بساته و وشون ره طبقهبندی هاکرده. ونه آثار دایرةالمعارف و دانشنومه دسوری بینه. ونه مهمترین آثار «[[ارگانون]]» (منطق)، «فیزیک»، «متافیزیک»، «نیکوماخوسی اخلاق» و «پولتیکس» هستنه. ارسطو گته که «آدمونِ گت هدف، وشون خوشبختی هسته» و خوشبختی یعنن عقل و فضیلتِ تتی بکردن.
== هلنیستی فلسفهئون ==
[[اسکندر]] (۳۲۳ ق.م) شه ارسطوی شاگرد بییه که دنیا ره بییته. وه بمرده په، یونان فرهنگ گردِ دنیا دله تنکترو بَیّه. این گدر، فلسفه دیگه فقط نظری نیه، بلکه عملی بییه و خاسته آدمون ره یاد هاده که چتی بیدرد و بیرنج زندگی هاکنن.
# [[کلبیون]]: وشون [[سک]] دسوری زندگی کردنه. گتنه «اگه هچّی نداری، هچّی هم از دست ندنی و ته خیال آسوده وونه»
# [[رواقیون]] (Stoics): [[زنون رواقی]] (۳۳۴ تا ۲۶۲ ق.م) اینتا مکتب ره بساته. وشون گتنه که جهان ره «[[لوگوس]]» کنترل کنده. آدم ونه شه سرنوشت (قضا و قدر) جه کنار بئه و شه گتگت بخاستی جه دست بکشه تا «آتاراکسی» (آرامش) جه برسه. وشون مشهورترین فلاسفه جه [[سنکا]]، [[اپیکتتوس]] و [[مارکوس اورلیوس]] بینه.
# اپیکوریون (Epicureans): [[اپیکور]] (۳۴۱ تا ۲۷۰ ق.م) که وشون گت بییه، گته که زندگیِ هدف فقط لذت بَوِردن هسته؛ ولی اگه خانی واقعاً لذت بَوِری، فقط ننشنه عیاشی و هرزگی هاکنی و ونه «بیدردی و روحِ آرامش» ره درنظر بَیری. اپیکور گته که خدا جه بترسیین و بمردن خَوِری فکر هاکردن فایده نکنده و ونه اینان ره کنار دینگنین؛ چون خدا آدمون ره کاری ندارنه و بمردن گدر هم روح هچی احساس نکنده: «تا ته دری، مرگ دنییه؛ مرگ که بمو، ته دنی».
# [[شکاکون]] (Skeptics): [[پیرهون اهل الیس]] (۳۶۰ تا ۲۷۰ ق.م) اینتا مکتب ره بساته. وشون گتنه که مطلقِ حقیقت جه هچکی نتونده برسه. پس هچّی ره یقین ندارین و هیچ گدر قضاوتی نکنین. این کار باعث وانه که روح بیآشوب و آروم بَووشه.
== میراث ==
یونان فلسفه تموم علمی و فکری رشتهئون ره دنیا دله زیر-رو هاکرده. علم، پزشکی، سیاست، حقوق، هنر و حتا [[مسیحیت]] و [[اسلام]] دین خله ونجه تأثیر بدینه. [[رونسانس]] گدر اروپا دله، گتگت آدمون أی اینان فلسفه دوره بگردستنه و باعث بَیّه که غرب شه [[قرون وسطا]] جه دربئه.
== منابع ==
* انگلیسی ویکیپدیا
[[رج:فلسفه]]
[[رج:یونان تاریخ]]
qxf1l39cfii2tjv2xfuzv38xpwifgzt
328237
328234
2026-06-09T17:43:29Z
محک
1023
/* هلنیستی فلسفهئون */
328237
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|بندانگشتی|اتا رونسانسی نقاشی که [[افلاطون]] و [[ارسطو]] ره سٮراق دِنه.]]
'''یونان باستان دلهی فلسفه''' تموم [[دونش]] و [[علم]]ی که غربی دنیای درون بساته بیّهیِ سرچشمه هسته. [[فلسفه]] واژه [[یونان باستانی زوون]] جه إنه که یعنن «فکر هاکردن ره دوست داشتن» و [[یونان باستان دوره]]، اولین بار آدمون سعی هاکردنه که جهان و هستی ره بیجهت و بیخرافه، فقط عقل و منطق پشتی بفهمن.
پیش از این، مردم اول همه چی ره [[خادا|خدائون]] و [[اسطوره شناسی|اسطوره]] په یشتنه. مثلاً، آسمون که صدا کته و [[الب سو]] زوئه، وشون گتنه «زئوس عصبانی بیّه» یا آفتاب ته بالا إمو، گتنه «هلیوس شه ارابه ره آسمون دله کشنه». ولی اتا گروه آدم هم دئینه که این آسنیئون ره قبول نکردنه. وشون خاستنه دونن که «واقعاً جهان چتی کار کانده؟» این آدمون شه خد ره «فیلسوف» (خرد دوست) نوم هدانه.
==پیشاسقراطیون (اولین فیلسوفون) ==
{{اصلی|پیشاسقراطیون}}
این گروه اولین فیلسوفونی بینه که [[سقراط]] جه پیشتر دَئینه. وشون معمولاً [[پچیک آسیا]]یِ آدم بینه که إسا [[ترکیه]] دله کفنه. وشونها ویشتر [[فزیک|فیزیک]] و [[نجوم]] ره علاقه داشتنه.
[[تالس]] (۶۲۴ تا ۵۴۶ پ.م) اولین غربی فیلسوف هسته که إشناسمبی. تالس گته که «همه چی [[ئو]] جه شروع بَیّه و ئو ره همه چیزِ بنیاد دونسته». وه اتا [[کسوف]] ره پیشگویی هاکرده و اولین کسی بییه که [[ریاضیات]] و [[هندسه]] ره یونانیها ره یاد بدا.
[[آناکسیماندر]] (Anaximander): تالس شاگرد بییه. وه گته که جهونِ بنیاد اتا نامحدود چی (آپیرون) هسته و همه اضداد (گرم و سرد، تر و خشک) ونجه جدا بَیینه.
[[پیتاگوراس]] (فیثاغورس ، Pythagoras) (۵۷۰ تا ۴۹۵ ق.م): وه گت ریاضیدان و پیغمبرمونا بییه. وه گته «همه چی عدد هسته». ونه پهروون گیاهخار بینه و [[تناسخ]] جه إعتٮقاد داشتنه.
[[هراکلیتوس]] (۵۳۵ تا ۴۷۵ ق.م): وه ره «برمندیک فیلسوف» نوم إشناسنّه. وه گته «همه چی جاری و روان هسته و همون جور که نشنه دِ بار اتا درکا دله شه لینگ ره بییلی، نشنه دِباره اتا حالت پیش بئه». وه تغییر و تضاد ره جهان ِذات دونسته.
[[پارمنیدس]] (۵۱۵ تا ۴۵۰ ق.م): وه دکّل هرچی هراکلیتوس گته ره برعکس گته: «تغییر محال هسته و هچّی جه هچّی نِنه». وه گته که فقط عقل تونده حقیقت ره دَر-بَوِره، حس همیشه إشتٮفاه کفنه.
[[زنون، اهل الئا|زنون اهل الئا]] (Zeno of Elea): وه پارمنیدس شاگرد بییه. چنتا معروف چیستان (پارادوکس) بساته که نشون دائه «تغییر» و «حرکت» از نظر منطقی محاله.
== سوفسطاییون ==
سوفیستون اتا گروه روشنفکر إستا بینه که کلاسیک دوره مردم میون گردستنه و پول گیتنه تا وشون ره گپ بزوئن و حقوق یاد هادن. وشون معروف به نسبیگرایی (حقیقت نسبی هسته و آدم به آدم فرق کانده) بینه. وشونِ اصلی کتابون أمه دست نرسییه و وشونِ مخالفون گپ ره دارمی. گتترین وشون اینان هستنه:
[[پریتاگوراس|پروتاگوراس]] (Protagoras): وه گته «آدم، هر چیزِ سنجه (معیار) هسته» یعنن هیچ حقیقت مطلقی وجود ندارنه.
[[گرجیاس|گرگیاس]] (Gorgias): وه افراطیترین حالت ره گته که «هیچ چی وجود ندارنه؛ حتی اگه وجود داشت بائه، ننشنه وه ره بشناسیین؛ حتا اگه بشناسی، ننشنه وه ره دیگرون ره حالی هاکنی.»
سقراط و افلاطون اینان سوفیستون جه خله بد داشتنه و وشون ره «حقیقتفروش» گتنه.
== کلاسیک فلاسفه ==
# [[سقراط]] (Socrates – ۴۷۰ تا ۳۹۹ ق.م): سقراط هیچ کتابی ننویشته. همه چیزی که ونجه دومبی ره ونه شاگردون (أی مخصوصاً افلاطون) بنویشتنه. وه «جدل» شیوه ره بساته: أنده طرف ره سؤالپیچ کرده که ونه گپ دله پارادوکس/تناقض پٮبدا هاکنه. وه گته «شه خد ره بشناس» و «زندگی که همه چی ره چکپرسی نکنی، ارزش ندارنه». سقراط آتن مردم ره وشونِ نادونی جه سرصاب کرده. همین باعث بییه که وشون وه ره «بیدین و فاسدکر» تهمت بزنن و اعدام جه محکوم بَووشه.
# [[افلاطون]] (Plato – ۴۲۸ تا ۳۴۸ ق.م): وه سقراطِ شاگرد و ارسطویِ إستا بییه. وه «[[آکادمی]]» ره بساته (تاریخِ اولین دانشگاه). ونه اصلی ایده «[[جهان مثل|جهان مُثُل]]» هسته. وه گته که این دنیایِ چیون ره ویمبی، فقط اتی دیگر واقعی دنیایِ ساینه و ناقص کپی هستنه. ونه معروف کتابون هنتا درنه: «[[جمهوری کتاب|جمهوری]]»، «[[سمپوزیوم]]» و «[[سقراط دفاعیه]]».
# [[ارسطو]] (Aristotle – ۳۸۴ تا ۳۲۲ ق.م): وه «لیسیوم» (شه مدرسه) ره بساته. برخلاف افلاطون که مُثُل جهان ره إعتٮقاد داشته، ارسطو فقط همین دنیایِ [[ماتریالیسم|مادی]] و تجربی مشاهدات ره اهمیت دائه. وه منطق، زیستشناسی، فیزیک، سیاست، شعر و... ره بساته و وشون ره طبقهبندی هاکرده. ونه آثار دایرةالمعارف و دانشنومه دسوری بینه. ونه مهمترین آثار «[[ارگانون]]» (منطق)، «فیزیک»، «متافیزیک»، «نیکوماخوسی اخلاق» و «پولتیکس» هستنه. ارسطو گته که «آدمونِ گت هدف، وشون خوشبختی هسته» و خوشبختی یعنن عقل و فضیلتِ تتی بکردن.
== هلنیستی فلسفهئون ==
[[اسکندر]] (۳۲۳ ق.م) شه ارسطوی شاگرد بییه که دنیا ره بییته. وه بمرده په، یونان فرهنگ گردِ دنیا دله تنکترو بَیّه. این گدر، فلسفه دیگه فقط نظری نیه، بلکه عملی بییه و خاسته آدمون ره یاد هاده که چتی بیدرد و بیرنج زندگی هاکنن.
# [[کلبیون]]: وشون [[سک]] دسوری زندگی کردنه. گتنه «اگه هچّی نداری، هچّی هم از دست ندنی و ته خیال آسوده وونه»
# [[رواقیون]] (Stoics): [[زنون رواقی]] (۳۳۴ تا ۲۶۲ ق.م) اینتا مکتب ره بساته. وشون گتنه که جهان ره «[[لوگوس]]» کنترل کنده. آدم ونه شه سرنوشت (قضا و قدر) جه کنار بئه و شه گتگت بخاستی جه دست بکشه تا «آتاراکسی» (آرامش) جه برسه. وشون مشهورترین فلاسفه جه [[سنکا]]، [[اپیکتتوس]]، [[کریسیپوس]] و [[مارکوس اورلیوس]] بینه.
# اپیکوریون (Epicureans): [[اپیکور]] (۳۴۱ تا ۲۷۰ ق.م) که وشون گت بییه، گته که زندگیِ هدف فقط لذت بَوِردن هسته؛ ولی اگه خانی واقعاً لذت بَوِری، فقط ننشنه عیاشی و هرزگی هاکنی و ونه «بیدردی و روحِ آرامش» ره درنظر بَیری. اپیکور گته که خدا جه بترسیین و بمردن خَوِری فکر هاکردن فایده نکنده و ونه اینان ره کنار دینگنین؛ چون خدا آدمون ره کاری ندارنه و بمردن گدر هم روح هچی احساس نکنده: «تا ته دری، مرگ دنییه؛ مرگ که بمو، ته دنی».
# [[شکاکون]] (Skeptics): [[پیرهون اهل الیس]] (۳۶۰ تا ۲۷۰ ق.م) اینتا مکتب ره بساته. وشون گتنه که مطلقِ حقیقت جه هچکی نتونده برسه. پس هچّی ره یقین ندارین و هیچ گدر قضاوتی نکنین. این کار باعث وانه که روح بیآشوب و آروم بَووشه.
== میراث ==
یونان فلسفه تموم علمی و فکری رشتهئون ره دنیا دله زیر-رو هاکرده. علم، پزشکی، سیاست، حقوق، هنر و حتا [[مسیحیت]] و [[اسلام]] دین خله ونجه تأثیر بدینه. [[رونسانس]] گدر اروپا دله، گتگت آدمون أی اینان فلسفه دوره بگردستنه و باعث بَیّه که غرب شه [[قرون وسطا]] جه دربئه.
== منابع ==
* انگلیسی ویکیپدیا
[[رج:فلسفه]]
[[رج:یونان تاریخ]]
p9b4ctcsxchbauz70c35i3mdgesl9a0
328265
328237
2026-06-10T08:56:58Z
محک
1023
/* هلنیستی فلسفهئون */
328265
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|بندانگشتی|اتا رونسانسی نقاشی که [[افلاطون]] و [[ارسطو]] ره سٮراق دِنه.]]
'''یونان باستان دلهی فلسفه''' تموم [[دونش]] و [[علم]]ی که غربی دنیای درون بساته بیّهیِ سرچشمه هسته. [[فلسفه]] واژه [[یونان باستانی زوون]] جه إنه که یعنن «فکر هاکردن ره دوست داشتن» و [[یونان باستان دوره]]، اولین بار آدمون سعی هاکردنه که جهان و هستی ره بیجهت و بیخرافه، فقط عقل و منطق پشتی بفهمن.
پیش از این، مردم اول همه چی ره [[خادا|خدائون]] و [[اسطوره شناسی|اسطوره]] په یشتنه. مثلاً، آسمون که صدا کته و [[الب سو]] زوئه، وشون گتنه «زئوس عصبانی بیّه» یا آفتاب ته بالا إمو، گتنه «هلیوس شه ارابه ره آسمون دله کشنه». ولی اتا گروه آدم هم دئینه که این آسنیئون ره قبول نکردنه. وشون خاستنه دونن که «واقعاً جهان چتی کار کانده؟» این آدمون شه خد ره «فیلسوف» (خرد دوست) نوم هدانه.
==پیشاسقراطیون (اولین فیلسوفون) ==
{{اصلی|پیشاسقراطیون}}
این گروه اولین فیلسوفونی بینه که [[سقراط]] جه پیشتر دَئینه. وشون معمولاً [[پچیک آسیا]]یِ آدم بینه که إسا [[ترکیه]] دله کفنه. وشونها ویشتر [[فزیک|فیزیک]] و [[نجوم]] ره علاقه داشتنه.
[[تالس]] (۶۲۴ تا ۵۴۶ پ.م) اولین غربی فیلسوف هسته که إشناسمبی. تالس گته که «همه چی [[ئو]] جه شروع بَیّه و ئو ره همه چیزِ بنیاد دونسته». وه اتا [[کسوف]] ره پیشگویی هاکرده و اولین کسی بییه که [[ریاضیات]] و [[هندسه]] ره یونانیها ره یاد بدا.
[[آناکسیماندر]] (Anaximander): تالس شاگرد بییه. وه گته که جهونِ بنیاد اتا نامحدود چی (آپیرون) هسته و همه اضداد (گرم و سرد، تر و خشک) ونجه جدا بَیینه.
[[پیتاگوراس]] (فیثاغورس ، Pythagoras) (۵۷۰ تا ۴۹۵ ق.م): وه گت ریاضیدان و پیغمبرمونا بییه. وه گته «همه چی عدد هسته». ونه پهروون گیاهخار بینه و [[تناسخ]] جه إعتٮقاد داشتنه.
[[هراکلیتوس]] (۵۳۵ تا ۴۷۵ ق.م): وه ره «برمندیک فیلسوف» نوم إشناسنّه. وه گته «همه چی جاری و روان هسته و همون جور که نشنه دِ بار اتا درکا دله شه لینگ ره بییلی، نشنه دِباره اتا حالت پیش بئه». وه تغییر و تضاد ره جهان ِذات دونسته.
[[پارمنیدس]] (۵۱۵ تا ۴۵۰ ق.م): وه دکّل هرچی هراکلیتوس گته ره برعکس گته: «تغییر محال هسته و هچّی جه هچّی نِنه». وه گته که فقط عقل تونده حقیقت ره دَر-بَوِره، حس همیشه إشتٮفاه کفنه.
[[زنون، اهل الئا|زنون اهل الئا]] (Zeno of Elea): وه پارمنیدس شاگرد بییه. چنتا معروف چیستان (پارادوکس) بساته که نشون دائه «تغییر» و «حرکت» از نظر منطقی محاله.
== سوفسطاییون ==
سوفیستون اتا گروه روشنفکر إستا بینه که کلاسیک دوره مردم میون گردستنه و پول گیتنه تا وشون ره گپ بزوئن و حقوق یاد هادن. وشون معروف به نسبیگرایی (حقیقت نسبی هسته و آدم به آدم فرق کانده) بینه. وشونِ اصلی کتابون أمه دست نرسییه و وشونِ مخالفون گپ ره دارمی. گتترین وشون اینان هستنه:
[[پریتاگوراس|پروتاگوراس]] (Protagoras): وه گته «آدم، هر چیزِ سنجه (معیار) هسته» یعنن هیچ حقیقت مطلقی وجود ندارنه.
[[گرجیاس|گرگیاس]] (Gorgias): وه افراطیترین حالت ره گته که «هیچ چی وجود ندارنه؛ حتی اگه وجود داشت بائه، ننشنه وه ره بشناسیین؛ حتا اگه بشناسی، ننشنه وه ره دیگرون ره حالی هاکنی.»
سقراط و افلاطون اینان سوفیستون جه خله بد داشتنه و وشون ره «حقیقتفروش» گتنه.
== کلاسیک فلاسفه ==
# [[سقراط]] (Socrates – ۴۷۰ تا ۳۹۹ ق.م): سقراط هیچ کتابی ننویشته. همه چیزی که ونجه دومبی ره ونه شاگردون (أی مخصوصاً افلاطون) بنویشتنه. وه «جدل» شیوه ره بساته: أنده طرف ره سؤالپیچ کرده که ونه گپ دله پارادوکس/تناقض پٮبدا هاکنه. وه گته «شه خد ره بشناس» و «زندگی که همه چی ره چکپرسی نکنی، ارزش ندارنه». سقراط آتن مردم ره وشونِ نادونی جه سرصاب کرده. همین باعث بییه که وشون وه ره «بیدین و فاسدکر» تهمت بزنن و اعدام جه محکوم بَووشه.
# [[افلاطون]] (Plato – ۴۲۸ تا ۳۴۸ ق.م): وه سقراطِ شاگرد و ارسطویِ إستا بییه. وه «[[آکادمی]]» ره بساته (تاریخِ اولین دانشگاه). ونه اصلی ایده «[[جهان مثل|جهان مُثُل]]» هسته. وه گته که این دنیایِ چیون ره ویمبی، فقط اتی دیگر واقعی دنیایِ ساینه و ناقص کپی هستنه. ونه معروف کتابون هنتا درنه: «[[جمهوری کتاب|جمهوری]]»، «[[سمپوزیوم]]» و «[[سقراط دفاعیه]]».
# [[ارسطو]] (Aristotle – ۳۸۴ تا ۳۲۲ ق.م): وه «لیسیوم» (شه مدرسه) ره بساته. برخلاف افلاطون که مُثُل جهان ره إعتٮقاد داشته، ارسطو فقط همین دنیایِ [[ماتریالیسم|مادی]] و تجربی مشاهدات ره اهمیت دائه. وه منطق، زیستشناسی، فیزیک، سیاست، شعر و... ره بساته و وشون ره طبقهبندی هاکرده. ونه آثار دایرةالمعارف و دانشنومه دسوری بینه. ونه مهمترین آثار «[[ارگانون]]» (منطق)، «فیزیک»، «متافیزیک»، «نیکوماخوسی اخلاق» و «پولتیکس» هستنه. ارسطو گته که «آدمونِ گت هدف، وشون خوشبختی هسته» و خوشبختی یعنن عقل و فضیلتِ تتی بکردن.
== هلنیستی فلسفهئون ==
[[اسکندر]] (۳۲۳ ق.م) شه ارسطوی شاگرد بییه که دنیا ره بییته. وه بمرده په، یونان فرهنگ گردِ دنیا دله تنکترو بَیّه. این گدر، فلسفه دیگه فقط نظری نیه، بلکه عملی بییه و خاسته آدمون ره یاد هاده که چتی بیدرد و بیرنج زندگی هاکنن.
# [[کلبیون]]: وشون [[سک]] دسوری زندگی کردنه. گتنه «اگه هچّی نداری، هچّی هم از دست ندنی و ته خیال آسوده وونه»
# [[رواقیون]] (Stoics): [[زنون رواقی]] (۳۳۴ تا ۲۶۲ ق.م) اینتا مکتب ره بساته. وشون گتنه که جهان ره «[[لوگوس]]» کنترل کنده. آدم ونه شه سرنوشت (قضا و قدر) جه کنار بئه و شه گتگت بخاستی جه دست بکشه تا «آتاراکسی» (آرامش) جه برسه. وشون مشهورترین فلاسفه جه [[سنکا]]، [[اپیکتتوس]]، [[کریسیپوس]] و [[مارکوس اورلیوس]] بینه.
# اپیکوریون (Epicureans): [[اپیکور]] (۳۴۱ تا ۲۷۰ ق.م) که وشون گت بییه، گته که زندگیِ هدف فقط لذت بَوِردن هسته؛ ولی اگه خانی واقعاً لذت بَوِری، فقط ننشنه عیاشی و هرزگی هاکنی و ونه «بیدردی و روحِ آرامش» ره درنظر بَیری. اپیکور گته که خدا جه بترسیین و بمردن خَوِری فکر هاکردن فایده نکنده و ونه اینان ره کنار دینگنین؛ چون خدا آدمون ره کاری ندارنه و بمردن گدر هم روح هچی احساس نکنده: «تا ته دری، مرگ دنییه؛ مرگ که بمو، ته دنی».
# [[شکاکون]] (Skeptics): [[پیرهون اهل الیس]] (۳۶۰ تا ۲۷۰ ق.م) اینتا مکتب ره بساته. وشون گتنه که مطلقِ حقیقت جه هچکی نتونده برسه. پس هچّی ره یقین ندارین و هیچ گدر قضاوتی نکنین. این کار باعث وانه که روح بیآشوب و آروم بَووشه.
# [[نو افلاطونی فلسفه|نو افلاطونیون]]: میونافلاطونیون و نو افلاطونیان اتسری آکادمیِ دانشجو بینه که ارسطو و پیتاگوراس کتابون ره هم خوندستنه و اینان ره جهان مثل فلسفه جه هئی زونه. [[پلوتینوس]] وشون دله همهتا جه مهمتر بییه چون ونه آثار خله ادیان و عرفان سر تأثیر بشته.
== میراث ==
یونان فلسفه تموم علمی و فکری رشتهئون ره دنیا دله زیر-رو هاکرده. علم، پزشکی، سیاست، حقوق، هنر و حتا [[مسیحیت]] و [[اسلام]] دین خله ونجه تأثیر بدینه. [[رونسانس]] گدر اروپا دله، گتگت آدمون أی اینان فلسفه دوره بگردستنه و باعث بَیّه که غرب شه [[قرون وسطا]] جه دربئه.
== منابع ==
* انگلیسی ویکیپدیا
[[رج:فلسفه]]
[[رج:یونان تاریخ]]
nrbgkyc3oku257i6wp7jpq0mkohscvm
یونانی فلسفه
0
114399
328235
2026-06-09T17:41:43Z
محک
1023
کارور محک، [[یونانی فلسفه]] ِصفحه ره دَکشییه [[یونان باستان فلسفه]] دله
328235
wikitext
text/x-wiki
#بور [[یونان باستان فلسفه]]
c5mh4etd9o22qho2khv6m9ergt65jug
یونان باستانی زوون
0
114400
328236
2026-06-09T17:42:39Z
محک
1023
ونه مسیر ره دکشییه [[باستان یونانی زوون]] دله
328236
wikitext
text/x-wiki
#بور [[باستان یونانی زوون]]
e7o178ov0jf976qepgx2bw4tgmmmcbl
پورتال:اسایی دکتهئون/دکتهئون ۱۰ ژوئن ۲۰۲۶
100
114401
328264
2026-06-10T06:55:13Z
محک
1023
اتا نو ولگ بساته که ونه دله «* ترامپ بنویشته که ایران دیروز خوری اتا وشونِ هلیکوپتر ره بزو؛ همینسه آمریکا وسته جواب هاده و ایرانِ جنوب وری ره شوئنه حمله هکردنه و چند سر ره بزونه.» دره
328264
wikitext
text/x-wiki
* ترامپ بنویشته که ایران دیروز خوری اتا وشونِ هلیکوپتر ره بزو؛ همینسه آمریکا وسته جواب هاده و ایرانِ جنوب وری ره شوئنه حمله هکردنه و چند سر ره بزونه.
5j4za7a4b3ps9s90w052leplbp5bhtb
سیک دین
0
114402
328268
2026-06-10T10:51:34Z
Saeedmallahh
29825
کارور Saeedmallahh، [[سیک دین]] ِصفحه ره دَکشییه [[سیکیک]] دله
328268
wikitext
text/x-wiki
#بور [[سیکیک]]
pgwjb2flbh24k6vqz4hzmtfr1vjkuq9