ویکی‌پدیا mznwiki https://mzn.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter مدیا شا گپ کارور کارور گپ ویکی‌پدیا ویکی‌پدیا گپ پرونده پرونده گپ مدیاویکی مدیاویکی گپ شابلون شابلون گپ رانما رانما گپ رج رج گپ پورتال پورتال گپ پروژه پروژه گپ TimedText TimedText talk ماژول ماژول گپ Event Event talk 0 21616 391525 322851 2026-08-02T03:25:58Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391525 wikitext text/x-wiki [[پرونده:CAT members.svg|thumb|350px|<small>کشورونی که منع شکنجه ِپیمون عضو هستنه سَوز جه<br />کشورونی که امضا هاکردنه ولی هنتا پیمون ره تصویب نکاردنه زرد جه <br />کشورونی که امضاء نکاردنه کلین‌رنگ جه</small>]] هر کاری که کاری که ونه هاکردن جه ات نفر روحی یا جسمی ضرر بَوینه ره شکنجه گانّه. اینتا کار ِهدف معمولاً مقار بیاردن، اعتراف‌بَییتن، تنبیه یا بترسنی‌ین وسه هسته. این کار ره ویشته گدر ات‌نفر که حکومتی مقوم دانّه انجوم دنه یا ونه دستور جه اینتا کار ره کنه. == منابع == * [https://web.archive.org/web/20100605071806/http://chrr.us/spip.php?article7914 کمیته گزارشگران حقوق بشر - شکنجه چیست؟]؛ کامیل جیفارد [[رج:شکنجه|*]] ebr29wqihj3leupfc1c42t7m1d9o13u 2 26281 391522 268919 2026-08-01T23:53:36Z Pathoschild 85 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 391522 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">{{#babel:ko|en-3|mzn-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]] Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff<!--(I am a Wikidata Admin! <small>([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>)-->, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! <small>([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.</div> o50bgdff6cdxfvd19fs0ug14aewofuw 3 26282 391521 268920 2026-08-01T23:12:44Z Pathoschild 85 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 391521 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] ''' <span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span> Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn 2 29107 391523 268942 2026-08-02T00:32:27Z Pathoschild 85 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 391523 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut 3 29108 391524 268943 2026-08-02T01:01:43Z Pathoschild 85 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 391524 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o 2 34870 391515 173157 2026-08-01T13:57:19Z Ladsgroup 425 Ladsgroup صفحهٔ [[کارور:Eiliad]] را به [[کارور:خاچی]] که تغییرمسیر بود منتقل کرد: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/Eiliad|Eiliad]]» به «[[Special:CentralAuth/خاچی|خاچی]]» به طور خودکار منتقل شد 154631 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 34871 391513 173156 2026-08-01T13:57:18Z Ladsgroup 425 Ladsgroup صفحهٔ [[کارور گپ:Eiliad]] را به [[کارور گپ:خاچی]] که تغییرمسیر بود منتقل کرد: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/Eiliad|Eiliad]]» به «[[Special:CentralAuth/خاچی|خاچی]]» به طور خودکار منتقل شد 154632 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 47028 391526 326729 2026-08-02T04:26:50Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391526 wikitext text/x-wiki {{هوجی بنویشته}} {{صندخ/شخص | image = MSR-ra-61-b-1-DM.jpg | alt = مرمری موجستمه | caption = ونه مرمری موجستمه، [[سنت ریموند موزه]] دله کته. | succession = [[روم امپراتور]] | reign = ۷ مارس ۱۶۱ – ۱۷ مارس ۱۸۰ | reign-type = دوره | predecessor = [[آنتونیوس پیوس]] | successor = [[کومودوس]] | regent = {{فهرست ناگلوله‌ای|[[لوسیوس وروس]] (۱۶۱–۱۶۹)|[[کومودوس]] (۱۷۷–۱۸۰)}} | reg-type = {{nowrap|هم‌باز امپراتور}} | birth_date = {{تولد تاریخ|df=yes|121|4|26}} | birth_place = [[رم]]، [[ایتالیا]]، [[روم امپراتوری]] | death_date = {{تاریخ مرگ و سن|df=yes|180|3|17|121|4|26}} | death_place = احتمالاً [[وین]] | burial_place = [[سنت انجلو قلعه]] | spouse = [[جوون فائوستینا|فائوستینا]] {{awrap|({{married-in|۱۴۵}}; {{died-in|۱۷۵}})}} | issue = {{فهرست ناگلوله‌ای|[[Lucilla]]|[[Annia Galeria Aurelia Faustina|Faustina]]|[[Fadilla]]|[[Cornificia Faustina Minor]]|[[Commodus]]|[[Marcus Annius Verus Caesar|Annius Verus]]|[[Vibia Aurelia Sabina|Sabina]]}} | issue-link = #Marriage and issue | issue-pipe = Among others | full name = {{فهرست ناگلوله‌ای|Marcus Annius Catilius Severus (birth)|Marcus Annius Verus (124)|Marcus Aelius Aurelius Verus Caesar (138)|{{see below|{{section link||Name}} for details}}}} | regnal name = Imperator Caesar Marcus Aurelius Antoninus Augustus | embed = yes | notable_works = ''[[تأملات]]'' | era = [[هلنیستی]] فلسفه | region = [[غربی فلسفه]] | school_tradition = [[رواقیون]] | main_interests = اخلاق | notable_ideas = ''[[ممنتو موری]]''<ref>Henry Albert Fischel, ''Rabbinic Literature and Greco-Roman Philosophy: A Study of Epicurea and Rhetorica in Early Midrashic Writings'', E. J. Brill, 1973, p. 95.</ref> }} '''مارکوس اورلیوس آنتونیوس''' (لاتین خط جه: Marcus Aurelius Antoninus<ref>[https://www.dictionary.com/browse/marcus-aurelius 'Marcus Aurelius'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181228082840/https://www.dictionary.com/browse/marcus-aurelius |date=28 December 2018}}. [[Dictionary.com]].</ref> بزائه‌ی ۲۶ آوریل ۱۲۱ – بمرده‌ی ۱۷ مارس ۱۸۰) اتا [[روم امپراتوری|روم امپراتور]] بی‌یه که میون سال‌های ۱۶۱ و ۱۸۰ میلادی حکومت داشته و اتا [[رواقیون|رواقی]] فیلسوف هم بی‌یه. وه [[نروا–آنتونی سلسله]] دله دنیا بمو و این خانواده‌یِ [[پنج‌تا خار امپراتور]] دله، آخرین نفر بی‌یه. وه آخرین امپراتور بی‌یه که [[پاکس رومانا]] (رومی صلح) دوره دله دیّه و این صلحِ دوره ونه زمونه سر بیّه. مارکوس اورلیوس سال‌های ۱۴۰, ۱۴۵, و ۱۶۱ بعنوان [[روم کنسول]] هم خدمت هکرده. مارکوس اوریلیوس ِپی‌یر نوم ره [[مارکوس آنیوس وروس]] گتنه که قاضی (پرائتور) بی‌یه و ونه مار نوم ره هم [[دومیتیا کالویلا]] گتنه. مارکوسِ پی‌یر شه ره ازدواج جه [[تراجان]] و [[هادریان]] امپراتورها جه وصله بزو ولی وقتی مارکوس سه ساله بی‌یه بمرده و مارکوس ره ونه مار و گت‌ببا داشتنه و گت هاکردنه. اون گدر که امپراتور هادریان ِخوردی ریکا، [[آئلیوس سزار]]، سال ۱۳۸ دله بمرده، هادریان باته که مارکوس ِعامی که ونه نوم ره [[آنتونیوس پیوس]] گتنه، ونه مه جانشین و ولیعهد بوئه. زمونی که آنتونیوس دست قدرت دکته، شه برار-زا مارکوس اورلیوس ره شه پلی بیارده و وه ره [[لوسیوس وروس]] (آئلیوس سزار ِصغیر ریکا) همراه شه وچه قبول هاکرده. همین سال هادریان بمرده و آنتونیوس شاه بیّه. مارکوس اورلیوس که اسا ولیعهد بئی بی‌یه ره بَوِردنه مدرسه و یونانی و لاتین یاد بدانه و وه ره [[هرودس آتیکوس]] و [[مارکوس کورنلیوس فرونتو]] دست‌بن درس یاد هدانه. وه آنتونیوس ِکیجا، [[جوون فائوستینا|فائوستینا]] جه سال ۱۴۵ ازدواج هاکرده. سال ۱۶۱ بی‌یه که آنتونیوس بمرده و مارکوس اورلیوس قبول هاکرده که لوسیوس وروس جه هم‌بازی امپراتور بوو. ونه سلطنت گدر روم ِامپراتوری خله جائون جنگ دکته. ونه شرقی سامون ره [[اشکانیون]] نهب شینه که لوسیوس وشون ره شکست هدا و [[ارمنستون|ارمنی شاهون]] جه درگیر بی‌یه. مارکوس این گدر [[مارکومانی]]، [[کوئادی]]، و [[سرمتیون]] [[یازیگس]] اقوام که شمال جه حمله کردنه ره [[مارکومانیک جنگ]] دله شکست هدا ولی ژرمنی‌تبارون خط-نشون بکشی‌ین دمباله داشته. مارکوس اورلیوس دستور هدا که روم ِپول دله کمتر [[نقره]] دشنن و ونه خالصی ره کمته هاکرده. بنظر اِنه که ونه دوره [[مسیحیت]] روم دله ویشته سرکوب بی‌یه ولی هیچ بنویشته‌ای دنی‌یه که سراق هاده مارکوس شخصاً این کار دله نقش داشت بوئه؛ حتا [[ترتولیان]] کتاب دله گنه که وه مسیحیون ِمحافظ بی‌یه.<ref>{{Cite journal |last=Keresztes |first=Paul |date=July 1968 |title=Marcus Aurelius a Persecutor? |url=https://www.cambridge.org/core/journals/harvard-theological-review/article/abs/marcus-aurelius-a-persecutor/E8F76CB327530CF310251FDFCC1ADDF2 |journal=Harvard Theological Review |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=321–341 |doi=10.1017/S0017816000029230 |s2cid=159950967 |issn=1475-4517}}</ref> سال ۱۶۵ یا ۱۶۶ اتا نخش مریضی دکته و پنج تا دَه میلیون رومی ره [[طاعون]] بکوشته که اتاشون لوسیوس وروس بی‌یه که سال ۱۶۹ بمرده. مارکوس اورلیوس هچکی ره شه وارث و ولیعهد نی‌یشته. ونه کیجا [[لوسیا]] بی‌یه که لوسیوس جه ازدواج هکرد بی‌یه و [[کومودوس]] احتمالاً ونه ریکا بی‌یه که مارکوس جاسر هنیشته ولی تاریخ‌دون‌ها اینتا مسئله سر گپ دارننه. مارکوس اورلیوس جه اتا [[مارکوس اورلیوس شلمون|شلمون]] (ستون) و اتا [[مارکوس اورلیوس سوارکاری موجستمه|موجستمه]] هنتا [[رم]] شهر دله کته که ونه جنگ دله برنده بیّن ره یاد یارنه. «مدیتیشن» هم کتابی هسه که وه بنویشت بی‌یه و [[فلسفه]] موضوع دارنه و [[رواقیون]] فکر ره میّن کنده. این کتاب ره هنتا که هنتا هسه، خله گت آدمون تعریف کنّه. == منبع‌شناسی == ویشترین منابعی که مارکوس اورلیوس زندگی یا حکومت خَوِری بنویشتنه، اسا تیکه-تیکه و اکثراً غیرقابل اعتماد هسنه. وشون دله مهمترین دسته ''[[تاریخ آگوستی]]'' ِزندگی‌نومه‌ها هستنه که ظارا معروف هسته ات دسته نویسنده قرن چاروم میلادی این کتاب ره بنویشت بینه، ولی بنظر اِنه که ات نفر تیناری وه ره سال ۳۹۵ بنویشته و مقار نمو.<ref>Rohrbacher, p. 5.</ref> باقیِ زندگی‌نومه‌هایی که امپراتورها یا وشون ِجیردستون بنویشتنه ره ننشنه اعتماد هاکردن، ولی ات دسته منابع درنه که وشون ره قدیمی‌ته منابع سر جه بنویشتنه و اسا اون منابع قدیمی‌ته ([[ماریوس ماکسیموس]] یا ایگنوتوس واری) دیگه امه دست جه نرسی‌یه و این دسته کتابون بتتر هستنه.<ref name='Birley, 1889'>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 229–230. The thesis of single authorship was first proposed in H. Dessau's 'Über Zeit und Persönlichkeit der ''Scriptores Historiae Augustae{{'}}'' (in German), ''Hermes'' 24 (1889), pp. 337ff.</ref> مارکوس ِزندگی و حکومت بشناسی‌ین وسه [[هادریان]]، [[آنتونینوس پیوس]]، مارکوس، و [[لوسیوس وروس]] زندگی‌نومه ره بنشنه اعتماد هکردن ولی [[آئلیوس وروس]] و [[اویدیوس کاسیوس]] ره دکّل ننشنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 230. On the ''HA Verus'', see Barnes, 'Hadrian and Lucius Verus', pp. 65–74.</ref> ات سری نومه و پغوم که تنک-تِرو بی‌یه ره پیدا هاکردنه که مارکوس ِمعلم (فرونتو)، آنتونی ِدفتردارون وسّه رسنی‌یه و سال‌های ۱۳۸ تا ۱۶۶ شنه.<ref>Fleury, P. 2012. "Marcus Aurelius’ Letters." In A Companion to Marcus Aurelius. Edited by M. van Ackeren, 62–76. Oxford and Malden, MA: Blackwell.</ref><ref>Freisenbruch, A. 2007. "Back to Fronto: Doctor and Patient in His Correspondence with an Emperor." In Ancient Letters: Classical and Late Antique Epistolography. Edited by R. Morello and A. D. Morrison, 235–256. Oxford: Oxford Univ. Press.</ref>خِدی مارکوس اورلیوس ِفلسفی کتاب، ''مدیتیشن'' هم ات جا ونه زندگی خَوِر گپ زنده ولی خله ننشنه تاریخ ونه سر بشتن و دنیوی مسائل جه کمته اشاره دارنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 227.</ref> این دوره‌یِ اصلی منبع، [[دیوکاسیوس]]، اتا یونانی سناتور اهل [[بیتینی]] [[نیقیه]] هسته که رومِ تاریخ ره از اول تا ۲۲۹ میلادی، هشتاد جلد کتاب دله جمع هاکرد بی‌یه. این کتاب خله روم ِنظامی تاریخ بفهمستن وسّه مهم هسته، منتها ونه درنظر بیتن که این مَردی شه سیاستمدار بی‌یه و شه بخاستی و سیاسی ارمون ره داشته که ونه بنویشته سر تأثیر اِلنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 228–229, 253.</ref> چنتا ادبی منابع دیگر میون هم جزئیاتی دره: [[جالینوس]] ِطبیب ِکتاب دله در مورد عادات نخبگان آنتونین، [[آلئوس آریستیدس]] ِبنویشته دله در مورد خلق و خوی زمانه، و قوانین اساسی و «[[رامز ژوستینیان]]» دله در مورد مارکوس ِحقوقی کارون چیزهایی پیدا وونه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 227–228.</ref> کتیفه و سکه هم علایده بر اینان، خار منبع هستنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 228.</ref> == خوردی == === نوم === مارکوس [[رم شهر]] دله روز ۲۶ آوریل ۱۲۱ میلادی دنیا بمو. ونه بزا-نوم «مارکوس آنیوس وِروس» (Marcus Annius Verus) بی‌یه،<ref>Magill, p. 693.</ref> البته منابعی درنه که گنّه این نوم ره ونه پی‌یر بمرده په، شه گت‌پی‌یر جه بیته.<ref name=dio69.21>Cassius Dio, [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/69*.html#21 Book 69,21.1.] "Marcus Annius Verus [...] This Marcus Annius, earlier named Catilius, was a grandson of Annius Verus [...] He preferred Verus on account of his kinship and his age and because he was already giving indication of exceptional strength of character. This led Hadrian to apply to the young man the name ''Verissimus'', thus playing upon the meaning of the Latin word."</ref><ref name='Historia MA I.9–10'>''Historia Augusta'', [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/Marcus_Aurelius Marcus Antoninus] I.9–10. "At the beginning of his life Marcus Antoninus was named Catilius Severus after his mother's grand-father. After the death of his real father, however, Hadrian called him Annius Verissimus, and, after he assumed the [[toga virilis]], Annius Verus."</ref><ref>Van Ackeren, p. 139.</ref><ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 33'>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 33.</ref> وه ره اتا نوم دیگه «مارکوس آنیوس کاتیلیوس سِوِروس» (Marcus Annius Catilius Severus) هم نوم هدا بینه،<ref name=dio69.21/><ref name='Historia MA I.9–10'/><ref>McLynn, ''Marcus Aurelius: Warrior, Philosopher, Emperor'', p. 24.</ref> که ونه بزا-نوم یا نوجوونی دوره شنه،<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 33'/> یا اتی دیگر نوم «مارکوس کاتیلیوس سوروس آنیوس وروس» هسته. زمونی که ونه عامی، آنتونینوس که حکومتِ وارث بئی بی‌یه، وه ره شه وچه جا قبول هاکرده و ونه قیّم بیّه، ونه نوم ره رسماً «مارکوس آئلیوس اورلیوس وروس سزار» (Marcus Aelius Aurelius Verus Caesar) بیتنه و شاهی برسی‌یه په، ونه نوم رسماً «مارکوس اورلیوس آنتونینوس آگوستوس» بیّه تا بمرده.<ref>Van Ackeren, p. 78.</ref> [[اپیفانیوس سالامیس]] شه کتاب دله ونه نوم ره ''مارکوس اورلیوس وروس'' بیارده.<ref>Dean, p. 32.</ref> === خانواده === مارکوس اورلیوس ِپی‌یر نوم ره «مارکوس آنیوس وروس [سوم]» گتنه.<ref name="books.google.com">{{cite book | url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45180 | page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45180/page/n225 439] | quote=Marcus Aurelius Malennius and Numa. |title = The English Cyclopædia: A New Dictionary of Universal Knowledge. Biography| publisher=Bradbury & Evans |last1 = Knight|first1 = Charles|year = 1856}}</ref> [[Annia gens|''آنی وِری'']] اتا رومی خانواده فامیلی بی‌یه که اون گدر [[اسپخو، کوردوبا|اوکوبی]] ِمستعمراتی شهر دله دئینه که این شهر ِمکان اسا [[ایسپانیا]]یِ [[کوردوبا]] وَر هسته. وشون ِاصل و رگ شه [[ایتالیایی]] بی‌یه و وشون شه شجره‌نومه ره [[نوما پومپیلیوس]] جه رسنینه.<ref name='Sánchez2010'>Sánchez, p. 165.</ref><ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 29; McLynn, ''Marcus Aurelius: Warrior, Philosopher, Emperor'', p. 14.</ref> ''آنی وِری'' اواخر قرن اول میلادی، رمِ شهر دله معروف فامیلی بئی‌یه. مارکوس ِپی‌یر ِگت‌ببا رم دله [[سناتور]] بیّه و بازنشستِ قاضی بی‌یه؛ ونه گت‌ببا هم سال ۷۳–۷۴ میلادی اشراف دله شه جا ره هاکرده.<ref>''HA Marcus'' i. 2, 4; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 28; McLynn, ''Marcus Aurelius: A Life'', p. 14.</ref> گت‌ببا ظارا [[روپیلیا فائوستینا]] ره بَوِرده که اتا اشرافی کیجا بی‌یه و اینتی [[نروا-آنتونی سلسله]] ره بساته؛ روپیلا و [[سالونیا ماتیدیا]] خاخِر-بخوندست بینه و سالونیا هم امپراتور [[تراجان]] دَدِ بی‌یه.<ref>Giacosa, p. 8.</ref><ref>Levick, pp. 161, 163.</ref>{{refn|دیو شه کتاب دله گنه که آنی خانواده هادریان جه کسی-خشی هاکردنه و وشون ِمدیون بینه<ref>Dio 69.21.2, 71.35.2–3; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 31.</ref> ولی دقیقاً ناته که چتی کسی-خشی هاکرد بینه، شاید [[روپیلیا فاستینا]] سناتور [[لیبو روپیلیوس فروگی]] و [[ویتلیا (دختر امپراتور ویتلیوس)|ویتلیا]] ِکیجا بی‌یه و اینتی امپراتور [[ویتلیوس]] جه فامیل بَینه.<ref>[http://www.strachan.dk/family/rupilius.htm Rupilius]. Strachan stemma.</ref><ref>{{Cite book |title=Continuité gentilice et continuité familiale dans les familles sénatoriales romaines à l'époque impériale: mythe et réalité |last=Settipani |first=Christian |publisher=Unit for Prosopographical Research, Linacre College, University of Oxford |year=۲۰۰۰ |isbn=978-1900934022 |pages=۲۷۸ |language=It |edition=illustrated |series=Prosopographica et genealogica |volume=2}}</ref><ref>''Codex Inscriptionum Latinarum'' 14.3579 {{Cite web |url=http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=CIL+14,+03579&r_sortierung=Belegstelle |title=Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby |access-date=15 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120429224027/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=CIL+14,+03579&r_sortierung=Belegstelle |archive-date=29 April 2012 |url-status=dead}}; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 29; McLynn, ''Marcus Aurelius: Warrior, Philosopher, Emperor'', pp. 14, 575 n. 53, citing Ronald Syme, ''Roman Papers'' 1.244.</ref>|group=note}} مارکوس ِمار، [[دومیتیا لوسیلا مینور]] (که وه ره دومیتیا ساویلا هم گتنه)، اتا اشرافی زنا بی‌یه و ونه پی‌یر نوم ره پ ساویلیوس تولوس گتنه که خله ونجه ارث برسی بی‌یه (اینتا آسنی ره، اتا نومه که [[پلینی]] بنویشته دله، پیدا هاکردنه) ساویلیوس تولوس ِارث دله اتا گتِ آجرسازی هم دیّه که رم ِشهر کناره دیّه و خله سود یارده چون شهر اون گدر دَر گت‌ته بی‌یه و ساخت و ساز زیاد بی‌یه. ونجه اتا ویلا هم برسی بی‌یه که [[کائلیان سی]] سر دیّه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 29, citing Pliny, ''Epistulae'' 8.18.</ref><ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 30.</ref> مارکوس، شه ''هورتی'' مَله دله گت بیّه و شه بنویشته‌ئون دله این ویلا نوم ره خانه باوه، گنه «مه کائلیان».<ref>{{Cite web | url=https://www.thelatinlibrary.com/fronto.html | title=M. Cornelius Fronto: Epistulae}}</ref><ref>{{Cite book | url=https://archive.org/details/newtopographical0000rich | url-access=registration | page=[https://archive.org/details/newtopographical0000rich/page/198 198] | quote=horti domizia lucilla. |title = A New Topographical Dictionary of Ancient Rome| publisher=JHU Press |isbn = 978-0801843006|last1 = l. Richardson|first1 = jr|last2 = Richardson|first2 = Professor of Latin (Emeritus) L.|date = October 1992}}</ref><ref>''Ad Marcum Caesarem'' ii. 8.2 (= Haines 1.142), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 31.</ref> ونه دومین خانواده، آئورلیا فامیلی ره داشتنه که رومی‌تبار بینه و مارکوس ره ۱۷ سالگی جه، شه ریکا جا گت هاکردنه. [[آنتونی پیوس]] که مارکوس ِخورد-پی‌یر بی‌یه، اتا مله جه اِمو که اونجه نوم ره آئورلی فولوی گتنه و [[فرانسه|روم ِگول]] منطقه دله بی‌یه. === وَچگی === مارکوس ِخاخِر، [[آنیا کورنیفیسیا فائوستینا]]، احتمالاً سال ۱۲۲ یا ۱۲۳ دنیا بمو بوئه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 31, 44.</ref> که ونجه بنشنه دربَوِردن که وشون پی‌یر سال ۱۲۴ بمرده که یعنن سه ساله بی‌یه که صغیر بینه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, 31'>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 31.</ref>{{refn|فارکوهارسون جور دیگر حساب هاکرده که ونه پییر بمردی سال ره ۱۳۰ بدست یارنه و گنه مارکوس وسته ۹ ساله بوئه.<ref>Farquharson, 1.95–96.</ref>|group=note}} اگر اینتی بوئه، مارکوس وسّه ونه سخت بوئه که شه پی‌یر ره یاد داره ولی وه شه ''مدیتیشن'' کتاب دله بنویشته که «حیا و مردونگی» ره شه پی‌یر و ونه اسم-رسم جه یاد بیتمه.<ref>''Meditations'' 1.1, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 31.</ref> ونه مار، لوسیلا، دیگه شی نکرده<ref name='Birley, Marcus Aurelius, 31'/> ولی اون گدر رسم بی‌یه که اشرافی زنان خله شه وچه ره تحویل نیتنه و وچون ره وسّه دایه‌ئون و لـَله‌ئون گت هاکنن.<ref>''HA Marcus'' ii. 1 and ''Meditations'' v. 4, qtd. in Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 32.</ref> صغیر وچه ره مارکوس آنیوس وروس دوم که وشون گت‌ببا بی‌یه، گت هاکرده و وشون ِقانونی قیّم بی‌یه. [[لوسیوس کاتیلیوس سوروس]]، که مارکوس ِشابا (مار طرفی گت‌پی‌یر) بی‌یه هم وشون ِگت هاکردن دله نقش داشته. وه احتمالاً دومیتیا لوسیلا ِخورد-پی‌یر بی‌یه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 33'/> مارکوس شه پی‌یر-مار ِسِره دله که کائیلن ِسی وَر بی‌یه دله گت بیّه که اتا اشرافی منطقه بی‌یه و ات خله ویلا اونجه دیّه. مارکوس ِگت‌پی‌یر اونجه اتا قصر داشته که [[لاتران کاخ |لاتران]] وَر دیّه و مارکوس اونجه رفت-روش کرده.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 31–32.</ref> مارکوس اتا بنویشته دله شه گت‌پی‌یر جه تشکر کنده که وه ره یاد بدا چتی «خار بوشه و بدخلقی نکنه».<ref>''Meditations'' i. 1, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 35.</ref> ونه گت‌پی‌یر اتا معشوقه کیجا داشته که ونه زنا بمرده په، ونه وَر دیّه ولی مارکوس ره ونجه خِش نمو.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 35'>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 35.</ref> مارکوس خِشحال بی‌یه که خله مجبور نیّه این زنا پَلی دَوو.<ref>''Meditations'' i. 17.2; Farquharson, 1.102; McLynn, ''Marcus Aurelius: Warrior, Philosopher, Emperor'', p. 23; cf. ''Meditations'' i. 17.11; Farquharson, 1.103.</ref> [[File:CapitoliniMAurelioGiovane3.jpg|thumb|راست|اتا موجستمه که مارکوس جوونی ره سراق دِنه ([[کاپیتولینه موزه]]). [[آنتونی بیرلی]]، ونه مودرنِ زندگی‌نومه‌نویس، این موجستمه خَوِری بنویشته: 'وه یَقِن اتا ناراحت وَچه شنه'.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 49.</ref>]] مارکوس جوونی جه [[کشتی]] دکتن و [[بوکس]] کا بکردن ره په گیته. وه نوجوونی گدر کشتی‌گیر بی‌یه و بورد بی‌یه یراق‌دکرد کشتی ره یاد بهیته و اتا گروه [[سالیی]] نوم دله عضو بیّه که خدای [[مارس]] ره پرستش کردنه و اتی مقدس و نمادین سپر ره لت کشینه که ونه نوم «آنسیلیا» بی‌یه و جنگ ِفصل ِشروع بیّن و تموم بیّن ره مردم‌سه یاد یارده. مارکوس شه سِره دله معلم‌سرخانه داشته و اون گدر ِاعیانی خانواده‌ئون دستوری درس بخوندسته؛<ref>McLynn, ''Marcus Aurelius: Warrior, Philosopher, Emperor'', 20–21.</ref> وه کاتیلیوس سوروس ِدعاگو بی‌یه که نی‌یشته وه دولتی مدرسه بوره.<ref>''Meditations'' 1.4; McLynn, ''Marcus Aurelius: Warrior, Philosopher, Emperor'', p. 20.</ref> مارکوس ِاتا معلم که وه ره نقاشی یاد دائه و ونه نوم ره دیاژنوس گتنه، خله ونه سر تأثیر بشته و وه ره فلسفی زندگی هاکردن جه آشنا هاکرده.<ref>''HA Marcus'' ii. 2, iv. 9; ''Meditations'' i. 3; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 37; McLynn, ''Marcus Aurelius: Warrior, Philosopher, Emperor'', pp. 21–22.</ref> آوریل سال ۱۳۲ میلادی، دیاژنتوس وه ره یاد هدا که چتی فلاسفه‌یِ لباس ره تن دکانه و [[پالیوم (شنل)|یونانی عبا]] دپوشه. وه بنه سر خاته ولی ونه مار وه ره سیب یشته که تخت سر بخسه.<ref>''HA Marcus'' ii. 6; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 38; McLynn, ''Marcus Aurelius: Warrior, Philosopher, Emperor'', p. 21.</ref> ات‌سری نو معلم ونه وسه بیاردنه که شامل [[هومر]]ی محققون [[الکساندر، اهل کوتیائوم]] و [[تروسیوس آپر]]، و [[لاتین]] ِمعلم [[توتیسیوس پروکولوس]] بینه<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 40, citing Aristides, ''Oratio'' 32 K; McLynn, ''Marcus Aurelius: Warrior, Philosopher, Emperor'', p. 21.</ref>{{refn|Birley amends the text of the ''HA Marcus'' from 'Eutychius' to 'Tuticius'.<ref>Magie & Birley, ''Lives of the later Caesars'', pp. 109, 109 n.8; ''Marcus Aurelius'', pp. 40, 270 n.27, citing ''Bonner Historia-Augusta Colloquia'' 1966/7, pp. 39ff.</ref>|group=note}} و سال ۱۳۲ یا ۱۳۳ جه شه معلم‌سرخانگی ره شروع هاکردنه.<ref>''HA Marcus'' ii. 3; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 40, 270 n.27.</ref> مارکوس الکساندرِ ادبیات درس‌هدائن ِشیوه ره خله قبول داشته.<ref>''Meditations'' i. 10; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 40; McLynn, ''Marcus Aurelius: Warrior, Philosopher, Emperor'', p. 22.</ref> الکساندر ِگپ بزوئن و بنویشتن شیوه که گته متریال و ماده خله سبک جه مهمته هستنه و بیان ونه دقیق بوشه و گال-به-گال هومر جه نقل‌قول یارده، خله مارکوس سر تأثیر داشته و ونه «مدیتیشن» کتاب دله هم این تأثیر میّن هسته.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 40, 270 n.28, citing A.S.L. Farquharson, ''The Meditations of Marcus Antoninus'' (Oxford, 1944) ii. 453.</ref> === امپراتور هادریان ِولیعهدی === اواخر سال ۱۳۶ میلادی، هادریان ناخِشی بیته و دَر مِرده و شه ویلا دله تخت سر کب‌بی‌یه. وه لوسیوس سیونیوس کومودوس ره شه جانشین و فرزندخوانده انتخاب هاکرده که مارکوس ِزن‌پی‌یر بی‌یه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 41–42.</ref> اونتی که بعضی منابع گنّه، این انتخاب خله گت-گتون ره چم نیّه.<ref>''HA Hadrian'' xiii. 10, qtd. in Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 42.</ref> خله ننشنه بفهمستن که هادریان چی‌سه این مردی ره شه جاسر هنیشنی‌یه و احتمال دارنه که وه خاسته نهایتاً مارکوس که حلا خله کم‌سن-سال بی‌یه ره حکومت برسنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 42. Van Ackeren, 142. On the succession to Hadrian, see also: T.D. Barnes, 'Hadrian and Lucius Verus', ''Journal of Roman Studies'' 57:1–2 (1967): 65–79; J. VanderLeest, 'Hadrian, Lucius Verus, and the Arco di Portogallo', ''Phoenix'' 49:4 (1995): pp. 319–330.</ref> طبق رسومی که داشتنه، کومودوس شه نوم ره تغییر هدا و شه اسم ره «لوسیوس آئلیوس سزار» بیته. وه زمونی که امپراتور بیّه ضعیف و ناخِش بی‌یه و حتا انده وه ره قِد دنی‌بی‌یه که اتا سمبولیک سپر ره تیناری راست هاکنه.<ref>''HA Aelius'' vi. 2–3</ref> آئلیوس ات‌که [[دانوب]] درکا پلی دیّه و وردگرسته رم اولین روز سال ۱۳۸ ره سِنایِ مِیلس دله سخنرانی هاکنه ولی همون شو مریض بیّه و انده ونه تن خون سرهاکرده تا فردا-سّه بمرده.<ref>''HA Hadrian'' xxiii. 15–16; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 45; 'Hadrian to the Antonines', 148.</ref>{{refn|همون گدر که هادریان وه ره هوجی‌یه، همه دونستنه که آئلیوس مریضی دارنه و همینسه حدس زنّه که هادریان ِانتخاب دراصل مارکوس بی‌بوء.<ref>Dio, lxix.17.1; ''HA Aelius'', iii. 7, iv. 6, vi. 1–7; Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 147.</ref>|group=note}} [[File:AELIUS CAESAR RIC II 987-671493.jpg|thumb|300px|اتا رومی سکه (۱۳۶–۱۳۸ میلادی) که [[هادریان]] (جلو، ونه سر ولگِ تاج کته) و ونه خوردی [[لوسیوس آئلیوس]] (پشت‌دیم) ره سراق دِنه.]] روز ۲۴ ژانویه ۱۳۸ میلادی، هادریان باته که آئورلیوس آنتونیوس، که مارکوس ِعمه‌شی بی‌یه، ونه جدیدِ ولیعهد هسته.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 46. Date: Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 148.</ref> هادریان اتا شرط هم بشته که آنتونیوس وسّه دِتا صغیر وچه ره شه جانشینی وسّه گت هاکنه: اولی مارکوس و دومی لوسیوس کومودوس که همون لوسیوس آئلیوس ِریکا بی‌یه.<ref>Weigel, Richard D. [https://web.archive.org/web/20120503141042/http://www.roman-emperors.org/tonypis.htm 'Antoninus Pius (A.D. 138–161)']. Roman Emperors.</ref> مارکوس من‌بعد شه نوم ره «مارکوس آئلیوس اورلیوس ورسوس» بی‌یشته و لوسیوس نوم ره هم «لوسیوس آئلیوس اورلیوس کومودوس» گتنه. هادریان پیشنهاد په، آنتونیوس ِکیجا که وه ره فائوستینا گتنه هم لوسیوس ِخنه بورده و ونه زن بیّه.<ref>Dio 69.21.1; ''HA Hadrian'' xxiv. 1; ''HA Aelius'' vi. 9; ''HA Antoninus Pius'' iv. 6–7; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 48–49.</ref> مارکوس ظارا خله خِشحال نیّه که هادریان اسا ونه گت‌ببا ونه بوو و ناراحتی جه شه کوچ ره بیته و شه ماری سِره جه بورده امپراتور سِره.<ref>''HA Marcus'' v. 3; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 49.</ref> سال ۱۳۸ گدر، هادریان سنا جه بخاسته که مارکوس وسّه استثناء قائل بوون که وه پیش از ۲۴ سالگی ''کائستور'' (quaestor) بوو و سنا قبول هاکرده و سال ۱۳۹ جه مارکوس رومِ کنسول بیّه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 49–50.</ref> مارکوس ِخانواده عوض بیّن باعث بیّه که ونه مسیر و هِدار عوض بوو. اگه وه ولیعهدِ وچه نئی‌بو، احتمالاً وسه «triumvir monetalis» مقوم جه برسه که اتا نمادین مقوم بی‌یه که حکومتِ ضرابخنه‌یِ مدیریت ره داشته. وه نهایتاً اونجه جه تونسته رشد هاکنه و لژیون ِدله فرمانده بوو. ولی اگر مارکوس بی‌یه، احتمالاً جای اینتا هِدار ِراه، شی‌یه درس بخوندستن دمباله ره گیته و شهرِ مردم جه وِری‌یه. ولی با اینچنین، وه شه ره گوم نکرده و زمونی که شاهِ خِنه برسی‌یه، شه عادتون جه دست نکشی‌یه. اونتی که ونه زندگی‌نومه‌نویس گنه: «وه همونجور که شهروند بی‌یه مردم جه رابطه داشته، شه ارتباط ره حفظ هاکرده و زندگی دله صرفه‌جویی کرده و شه داشتی-نداشتی ره مواظب بی‌یه.»<ref>''HA Marcus'' v. 6–8, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 50.</ref> این گدر چن نفر خاستنه امپراتور هادریان ره بکوشن که آنتونیوس وشون دَم ره بیته و هادریان شه سِره ره سَر بی‌یشته و بورده [[کامپانیا]]یِ ساحلی ناحیه دله ویلا بیته و اونجه دیّه. طبیب هادریان ره پرهیز هدا ولی وه پرهیز نکرده و هرچی خاسته خِرده و مستی کرده. وه آخرسر ۱۰ جولای ۱۳۸ ونگ بکرده که آنتونیوس ونه سربالا حاضر بوو و همونجه دکته بمرده.<ref>Dio 69.22.4; ''HA Hadrian'' xxv. 5–6; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 50–51. Hadrian's suicide attempts: Dio, lxix. 22.1–4; ''HA Hadrian'' xxiv. 8–13.</ref> ونه نعش ره بستایی پوتئول منطقه دله تش بزونه.<ref>''HA Hadrian'' xxv. 7; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 53.</ref> آنتونیوس ِجانشینی خله آرام و بستا انجام بیّه: وه هادریان ِجیردستون ره شه کارِ سر باقی بی‌یشته و سنا جه احترام بی‌یشته و وشون اختیارات ره قبول هاکرده و حتا کسایی که این اواخر خاستنه هادریان ره بکوشن ره نکوشته و وشون جزا ره کم هاکرده.<ref>''HA Antoninus Pius'' v. 3, vi. 3; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 55–56; 'Hadrian to the Antonines', p. 151.</ref> این خار-خِشی رفتار که داشته باعث بیّه که ونه سر «پیوس» لقب ره بلن.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 55; 'Hadrian to the Antonines', p. 151.</ref> === آنتونی پیوس ِولیعهدی (۱۳۸–۱۴۵) === [[File:Antoninus Pius, sestertius, AD 140-144, RIC III 601.jpg|thumb|300px|اتا یادگاری سکه که ونه سر [[آنتونیوس پیوس]] (۱۴۰–۱۴۴ م) عکس دره. ونه پشت‌دیم ِعکس دله مارکوس اورلیوس و خوردِ فائوستینا نومزه هاکردن عکس ره سال ۱۳۹ میلادی جه، سِراق هدانه و وشون په، آنتونیوس و ونه زنا گتِ فائوستینا هستنه که اتا الاهه‌یِ موجستمه ره دارنه.]] [[File:Antoninus Pius, with Marcus Aurelius Caesar, denarius, AD 139, RIC III 412a.jpg|thumb|300px|اتا رومی دینار که آنتونیوس پیوس دوره شنه و ونه پشت‌دیمِ عکس مارکوس اورلیوس دیم هسته.]] هادریان که بمرده په، آنتونینوس خله زود مارکوس ره تن بورده و وه ره سیب بی‌یشته که شه نومزدی ره [[سیونیا فابیا]] جه بهم بزنه و در عوض ونه کیجا [[جوون فائوستینا|فائوستینا]] ره بیره. تا اون گدر فائوستینا هم سیونیا برار، لوسیوس کومودوس، جه نومزه بی‌یه که اونتا ره هم بهم بزونه. مارکوس هم شه خورد-پی‌یر بخاستی ره قبول هاکرده.<ref>''HA Marcus'' vi. 2; ''Verus'' ii. 3–4; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 53–54.</ref> وه سال ۱۴۰ میلادی جه کنسول مقوم جه برسی‌یه و آنتونیوس ِهمکار بیّه، وه ره ''سِویر'' لقب و منصب ره هدانه که شهسوارون ِشیشمین فرمانده جایگاه بی‌یه و رژه دله روز ۱۵ جولای ۱۳۹ شه این مقوم ره نمایش هدائه. بعنوان ولیعهد، مارکوس اتا ''princeps iuventutis'' مقوم ره هم بیته که اسب‌سوارون ِمسئول بی‌یه و ونه نوم مارکوس آئلیوس اورلیوس وروس سزار بیّه.<ref>Dio 71.35.5; ''HA Marcus'' vi. 3; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 56.</ref> وه شه پلی، شه خِد ره گته که: «شه هوا ره دار که سزار دستوری نووشی؛ وگه‌نا شاید ونفش رنگ دله غرق بوی».<ref>''Meditations'' vi. 30, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 57; cf. ''Marcus Aurelius'', p. 270 n.9, with notes on the translation.</ref> سنا ونجه بخاسته که گردِ مذهبی گروهونی که اون گدر دینه دله عضو بوو که ظارا گتنه بیّه؛<ref name='ReferenceA'>''HA Marcus'' vi. 3; Birley, ''Marcus Aurelius'', 57.</ref> ولی فقط اتا مدرک دره که وه [[آروال برارون]] گروه دله عضو بیّه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 57, 272 n.10, citing ''Codex Inscriptionum Latinarum'' [https://web.archive.org/web/20120429224044/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=CIL+06,+00032&r_sortierung=Belegstelle 6.32], [https://web.archive.org/web/20120429224054/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=CIL+06,+00379&r_sortierung=Belegstelle 6.379], cf. ''Inscriptiones Latinae Selectae'' [https://web.archive.org/web/20120429224059/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=D+00360&r_sortierung=Belegstelle 360].</ref> آنتونینوس وه ره باته که بوره تیبریوس ِسِره دله، امپراتوری کاخ پالاتین دله دیّه، درون دوو و مارکوس ونه لینگ دم، "aulicum fastigium" یا درباری تشریفات قائل بوون.<ref name='ReferenceA'/> مارکوس تلاش کرده تا شه درباری زندگی ره شه فلسفی بخاستی‌ئون جه نزدیک هاکنه و این اَرمون ره فکر کرده که بنشسته انجوم هدائن؛ وه گته «اگه ات جا بنشنه زندگی هاکردن، پس بنشنه خار آدم دستوری زندگی هاکردن. چون قصر دله تومبه زندگی هاکنم، پس اونجه هم تومبه خار آدم بوئم و خار زندگی دارم.»<ref>''Meditations'' 5.16, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 57.</ref> – ولی ونه وسّه اینتی دیّن سخت بی‌یه و شه «مدیتیشن» کتاب دله گنه که حکومت دله دوی‌ین چتی وه ره مزراب اِشته.<ref>''Meditations'' 8.9, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 57.</ref> مارکوس بعنوان کوئستور خله لازم نیّه اداری کار و فعالیت داره. فقط وسّه زمونی که آنتونیوس دنی بی‌یه، سنایِ پغوم‌ها ره اتا منشی دستوری بخونده.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 57–58.</ref> ولی وه اَی گته که دره کاغذ میون غرق وونه و شه معلم، مارکوس کورنلیوس فرونتو، ره شکایت کرده که طاقت نارمه.<ref>''Ad Marcum Caesarem'' iv. 7, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 90.</ref> ونه زندگی‌نومه‌نویس گنه که «وه دولتِ حکومت هکردن وسّه مناسب بی‌یه»<ref>''HA Marcus'' vi. 5; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 58.</ref> وه اتا وظیفه دئیر داشته که وسّه سناتورها وسّه گپ بزنه و سخنرانی هاکنه و همینسه لازم بی‌یه وه ره فن بلاغت (گپ بزوئن) یاد هادن.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 89'>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 89.</ref> روز ۱ ژانویه ۱۴۵, مارکوس دومین دفعه وسّه کنسول انتخاب بیّه. فرونتو اتا نومه دله وه ره باته که ویشته بخسه «تا زمونی که خنه سنا دله سخنرانی هاکنه، ونه رنگ-رو خار بوئه و اونجه بلند-بلند گپ بزنه و گینگ-گینگ نکنه».<ref>''Ad Marcum Caesarem'' v. 1, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 89.</ref> مارکوس پیش از این، اتا نومه دله بائوت بی‌یه که نخار هسته: «تا اونجه که مه تن ِقِد جه مربوط هسته، شه ره تقویت کمبه. مه سنه دله درد ندارنه. ولی اون زخم [...]{{refn|اینجه خطی نسخه پاک بیّه<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 89'/>|group=note}} مه ره درنه دوا-درمون کنّه و مواظب هستمه که کاری نکنم که وشون طبابت سه مشکل پیش بئه.<ref>''Ad Marcum Caesarem'' 4.8, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 89.</ref> مارکوس هیچ گدر خله سالم یا قوی نیّه. کاسیوس دیو که سال‌های آخر ونه زندگی کتاب ره نوشته، ونجه تعریف و تحسین کرده که همیشک این مریض تن جه شه وظیفه‌ئون ره خار-خار انجام دائه.<ref>Dio 71.36.3; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 89.</ref> آوریل ۱۴۵, مارکوس و فائوستینا هئی دست ره دماستنه و ازدواج هاکردنه؛ وشون رسماً خاخِر-برار بینه ولی سال ۱۳۸ جه وشون ازدواج ره ترتیب هدا بینه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 90–91.</ref> وشون ازدواج جه خله اطلاعات نموندسته ولی خله مهم اتفاق بی‌یه.<ref>''HA Antoninus Pius'' x. 2, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 91.</ref> سکه‌هایی این ازدواج عکس جه ضرب بینه و بازار دله تنک بینه و آنتونینوس بعنوان «Pontifex Maximus» برسی‌یه. مارکوس هم شه نومه‌ها دله شه زنا نوم ره یارنه ولی شه ازدواج خَوِری گپ نزنده.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 91.</ref> === فرونتو و ونه تحصیل دمباله ره بیتن === سال ۱۳۶ میلادی، مارکوس ِدرس درجه‌ای برسی‌یه که وه ره ''toga virilis'' گتنه ولی وه شه تحصیل ره ادامه هدا و گپ بزوئن (بلاغت) ره تمرین کرده.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 61.</ref> مارکوس سه‌تا یونانی زوون ِمعلم (آنینوس ماکر، کاکنینوس کلر، و [[هرودس آکیتوس]]) و اتا لاتین معلم ([[مارکوس کورنلیوس فرونتو]]) شه وَر داشته که دِ نفر آخری، شه دوره‌ی بتترین اساتید جا بینه،<ref>''HA Marcus'' iii. 6; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 62.</ref> ولی احتمالاً سال ۱۳۸ که وه شاهِ وچه بیّه، دیگه ونه معلم نموندستنه. یونانی اهمیت انده اون گدر زیاد بی‌یه که وه ویشته یونانی معلم شه وَر یارده.<ref>''HA Marcus'' ii. 4; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 62.</ref> این گدر یونانی زوون ِادبیات دله [[سوفسطاییون دوم]] دوره بی‌یه که ات‌جور رونسانس ره مونسته. مارکوس که روم دله گت بئی بی‌یه، شه جول‌ترین و مهمترین گپ ره یونانی زوون جه نوشته.<ref>Alan Cameron, review of Anthony Birley's ''Marcus Aurelius'', ''Classical Review'' 17:3 (1967): p. 347.</ref> آتیکوس وسّه داستان درست بیّه: وه اتا پولدار آتنی مردی (احتمالاً امپراتوریِ شرقی نیمه‌یِ پولدارترین کس) بی‌یه که نو وضع جه راضی نیّه و آتن شهر دله وه ره مردم ریک چینه.<ref>''Vita Sophistae'' 2.1.14; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 63–64.</ref> آتیکوس خله رواقیون جه بد داشته و وشون ره تمبل آدم دونسته<ref>[[آولوس گلیوس|Aulus Gellius]], ''[[آولوس گلیوس|Noctes Atticae]]'' 9.2.1–7; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 64–65.</ref> و وشون سرنوشت ره باور داشتن ره نقد کرده.<ref>[[آولوس گلیوس|Aulus Gellius]], ''[[آولوس گلیوس|Noctes Atticae]]'' 19.12, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 65.</ref>بااین‌چنین، مارکوس که ونه په گت بیّه، رواقی بیّه. مارکوس ونه نوم ره شه کتاب دله دکّل نیارنه درحالی‌که وشون تا خله سال هئی جه پغوم-پسغوم داشتنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 65.</ref> فرونتو خله مردم میون احترام داشته: لاتین زوون ِسختِ رشته دله،<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 67–68, citing Champlin, ''Fronto and Antonine Rome'', esp. chs. 3 and 4.</ref>وه ره [[سیسرون]] په، دومین گتِ استاد اشناسینه و حتا ونه جانشین دونستنه.<ref name='ReferenceB'>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 65–67.</ref>{{refn|نو محققون بعضاً اینتا ادعا ره رد کنّه. دومین مودرن نوشته‌کر، Bartld Georg Niebhur، وه ره لوچ و بی‌اهمیت کس دونسته. نفر دیگر، [[ساموئل آدریان نابر]]، وه ره پچوک آدم اشناسنه.<ref>Champlin, ''Fronto'', pp. 1–2.</ref> مورخون وه ره بعنوان اتا حوصله‌سریار اشناسنّه، ونه نومه دله نا سیاسی تحلیل که سیسرو واری بوئه دره و نا پلینی دستوری پرشور و حال‌دار گپ تونده بزنه.<ref>Mellor, p. 460.</ref> اخیراً پروسوپووگرافی دِباره ات‌که ونه شهرت ره بخری‌یه.<ref>Cf. , e.g. : Mellor, p. 461 and ''passim''.</ref>|group=note}} آتیکوس خله وه ره محل ندائه. مارکوس نهایتاً قرار بیّه که جفت وشون ره کنار دینگنه. فرونتو اینتی که گتنه، لاتین زوون جه تسلط داشته و تونسته عبارتون ره ادبیات دله چرخه‌تو هاکنه و کلمه وسّه هم‌معنی و هم‌واری کلمه بساجه و اشتباه کلمات ره گپ دله جه دربکشه.<ref name='ReferenceB'/> ات‌خله پغوم و نومه که مارکوس و فرونتو هئی وسّه رسنینه، هنتا باقی بموندستنه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 69'>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 69.</ref> این نومه‌ها جه میّن هسته که وشون دِ نفر چنده هِدی ره نزدیک بینه و صمیمی گپ زونه؛ مثلاً «مه فرونتو خدافظ، هر کجه دری، مه شیرین‌ترین عشق و لذت هستی» و…<ref>''Ad Marcum Caesarem'' iv. 6 (= Haines 1.80ff), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 76.</ref> مارکوس ات‌گال بورد بی‌یه فرونتویِ زن و کیجا پَلی، که هر دِ نوم کراتیا بی‌یه، و وشون جه سَوِک-سوک گپ زو.<ref>''Ad Marcum Caesarem'' iv. 6 (= Haines 1.80ff); Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 76–77.</ref> وه شه بزاروز (تولد) اتا نومه فرونتو وسّه هدا که گنه وه ره اونتی دوست دارنه که شه خِد ره دوست دارنه و خدائون جه خانه که وه ره گواه هادن که هر کلمه که لاتین ادبیات جه یاد گیرنه، فرونتو تِک جه یاد بیره.<ref>''Ad Marcum Caesarem'' iii. 10–11 (= Haines 1.50ff), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 73.</ref> ونه دعا فرونتو وسّه خله تکرار وونه که ظارا فرونتو ویشته گدر مریض بی‌یه و شاید دکال همیشگی نخاری داشت بوئه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 73.</ref> یک چپا (یک‌چاروم) نومه‌ئون ونه مریضی جه ربط دارننه.<ref>Champlin, 'Chronology of Fronto', p. 138.</ref> مارکوس اتا جا نویسنه که خانه فرونتویِ تنِ درد ایشالله مه تن درهکفه.<ref>''Ad Marcum Caesarem'' v. 74 (=Haines 2.52ff), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 73.</ref> فرونتو هیچ گدر مارکوس ِمعلم‌سرخانه نیّه و شه وکالت ره ادامه هدا و ات کَش وه و آتیکوس هئی جه دادگاه دله درگیر بینه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 77. On the date, see Champlin, 'Chronology of Fronto', p. 142, who (with Bowersock, ''Greek Sophists in the Roman Empire'' (1964), 93ff) argues for a date in the 150s; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 78–79, 273 n.17 (with Ameling, ''Herodes Atticus'' (1983), 1.61ff, 2.30ff) argues for 140.</ref> مارکوس شه نومه دله فرونتو جه التماس کنده که «نصیحت» و اَی «لطف» سر جه آتیکوس ره حمله نکنه. وه ظارا پیش از این، آتیکوس جه بخاست بی‌یه که اولین میس ره وه نزنه.<ref>''Ad Marcum Caesarem'' iii. 2 (= Haines 1.58ff), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 77–78.</ref> فرنتو جواب دِنه که شاید مارکوس حلا آتیکوس ره دوست دارنه و شاید هم وه راست ره گنه،<ref>''Ad Marcum Caesarem'' iii. 3 (= Haines 1.62ff); Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 78.</ref> با این وجود، ونه هر جور هسته دادگاه دله وه ره شکست هاده: «این اتهامات وحشتناک هستنه و ونه وشون خَوری هول و وِلا ره سِراق هدائن. مخصوصاً کسایی که بزوئن و گله‌میس جه گپ زنّه و تهدید کنّه ره ونه سیب بشتن. اگه من وه ره اتا پچیک یونانی نوم هادم، آخر کار نی‌یه.»<ref>''Ad Marcum Caesarem'' iii. 3 (= Haines 1.62ff), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 79.</ref> اسا ندومبی وشون دادگاهِ نتیجه آخرسر چتی بیّه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 80.</ref> سن بیست و پنج سالگی (بین آوریل ۱۴۶ و آوریل ۱۴۷)، مارکوس شه حقوقِ تئوری درس‌های دست خسته بیّه و وه ره ناخِشی بیته. وه شه استاد خَوِری گنه که قاضی پلی هنیشتن و ول-ویاز بکشی‌ین کار نارنه، ولی قاضی بی‌یه و حکم هدائن هسته که نجیب آدمونِ کاره.<ref>''Ad Marcum Caesarem'' iv. 13 (= Haines 1.214ff), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 93.</ref> مارکوس از این که خیالی مناظره و بحث دله ات ور ره بیره-دماسه و ونجه دفاع هاکنه، جه خسته بئی بی‌یه و فرانتو حرف جه دفاع کرده که گته این متعارفِ زوون که دره، ونه درون صداقت دنی‌یه.<ref>''Ad Marcum Caesarem'' iv. 3.1 (= Haines 1.2ff); Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 94.</ref> هر جور که بی‌یه، مارکوس شه درس ره سر هاکرده و شه اساتید ره هم خار-خار شه ور داشته و وشون گپ ِپه شی‌یه. اون گدرِ کاتبون گنّه که وه انده درس په ره گیته، ونه سلامتی ره خطر دمبدا. این تنها نخاش گپ هسته که مارکوسِ وچگی خَوِری بنویشتنه.<ref>''HA Marcus'' iii. 5–8, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 94.</ref> فرونتو وه ره هشدار هدا که فلسفه بخوندستن سر دقت هاکنه: «بتتر هسته که هیچ گدر فلسفه یاد بیتن په نشوئی […] تا این که وه ره ناقص و إرب-شرب یاد بیری»<ref>''Ad Marcum Caesarem'' iv. 3, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 69.</ref> فرونتو فلسفه جه بد داشته و [[آپولونیوس کلسدونی]] که مارکوس ره فلسفه یاد دائه، ره ریک هچی‌یه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 69'/> فرونتو فکر کرده که مارکوس چون خانه نطق هاکردن درس ره دپیچنه و ونه کلاس جه در بوره، شونه فلسفه کلاس دله نیشرنه.<ref>''De Eloquentia'' iv. 5 (= Haines 2.74), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 95. Alan Cameron, in his review of Birley's biography (''The Classical Review'' 17:3 (1967): p. 347), suggests a reference to chapter 11 of Arthur Darby Nock's ''Conversion'' (Oxford: Oxford University Press, 1933, rept. 1961): 'Conversion to Philosophy'.</ref> مارکوس فرونتو جه نزدیک بی‌یه و ونه نخاش گپ ره هم کورمی‌یه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 94, 105.</ref> شاید آپولونیوس اولین کسی بی‌بو که مارکوس ره فلسفه یاد بدا ولی قطعاً ویشترین تأثیر ره [[کینتوس جونیوس روستیکوس]] ونه سر بشته.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 95; Champlin, ''Fronto'', p. 120.</ref>{{refn|چاپلین گنه که مارکوس ونه خَوِری شه کتاب دله باته ولی اون ولگه‌ئون خراب بینه ولی مارکوس ونه سر خله تأکید داشته.<ref>Champlin, ''Fronto'', p. 174 n. 12.</ref>|group=note}} فرونتو این مَردی خَوِر گنه که «وه مارکوس ره نطق و خطابه درس جه دیر إنگو».<ref>''Ad Antoninum Imperatorem'' i.2.2 (= Haines 2.36), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 95.</ref> روسیکتوس خله سن‌دار مردی بی‌یه و مارکوس توم بیست سال گت‌ته بی‌یه. ونه جد، [[آرولنوس روستیکوس]]، کسی بی‌یه که [[دومیتیان]] امپراتوری گدر وه ره رواقی بی‌یه وسّه بکوشت بینه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 94–95, 101.</ref> بعضی گتنه که ونه حق بی‌یه که [[سنکا]] جاسر هنیشه؛ نا فرونتو.<ref>Champlin, ''Fronto'', p. 120.</ref> مارکوس شه کتاب دله روستیکوس جه تشکر کنده که وه ره یاد بدا «گپ بزوئن دله وه ره جَو نیره، اونچی گمون کنده خَوِری فکر هکنه و بنویسه، اخلاقی بنویشته‌ئون خَوِری گپ بزنه… و خطابه بخوندستن، شعر دَوِستن و خوش‌نویسی ره کنار بله».<ref>''Meditations'' i.7, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 94–95.</ref> [[فیلوستراتوس]] گنه مارکوس حتا زمونی که پیرمردی بئی بی‌یه هم روستیکوس پلی درس پس دا: <blockquote>امپراطور مارکوس خله روستیکوس، [[بوئوتیا]]یی فیلسوف، وَر شاگردی کرده و ویشته گدر ونه پلی شی‌یه و ونه سِره رفت-روش داشته. لوسیوس که تازه بمو بی‌یه رم، امپراتور ره راه‌دله بدی‌یه و ونجه خَوِر بیته که کجه شونی؟ مارکوس جواب هدا: «حتا اتا پیرمردی وسّه هم خار هسته که یاد بیره. من اسا درشومبه روستیکوس فیلسوف خنه که ات‌چی که هنتا ندومبه ره ونجه خَوِر هایرم.» و لوسیوس شه دست ره راست هاکرده باته: «خِدا، رومیونِ پادشاه این پیرِسَری کیف-کتاب دوش هایته، درشونه مدرسه!»<ref>Philostratus, ''Vitae sophistorum'' ii. 9 (557); cf. Suda, ''Markos''</ref></blockquote> === تولد و مرگ === روز ۳۰ نوامبر ۱۴۷، فائوستینا اتا کیجا دنیا بیارده که ونه نوم ره بشتنه دومیتیا فائوستینا. وه اولین وچه بی‌یه که فائوستینا هاکرده؛ وه بیست و سه سال بعد، اقلاً سیزده‌تا وچه دییر بزا که وشون میون فقط دِ رج دِگالی بینه. روز بعد، اول دسامبر، آنتونیوس دستور هدا که مارکوس ره «تریبون» و «امپریوم» جایگاه هادن که ارتش و امپراتوریِ اوستان‌ها سر قدرت داره. تریبون مقوم دله، وه این حق ره پیدا کرده که هر چار بار که آنتونیوس اتا لایحه ورده سنا، وه اتا لایحه پیشنهاد هاده. ونه تریبونِ مقوم روز ۱۰ دسامبر ۱۴۷ آنتونیوس دست تمدید بیّه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 103'>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 103.</ref> اولین جایی که دومیتیا خَوِری بنویشت هسته، مارکوسِ اتا نومه هسته که فرونتو وسّه هدا و ونه دله گنه که وچه مریض هسته و خِدا بخاهه، ونه نِخاری سر وونه. ونه اشکم هرستا و [[توتندی]] نکنده ولی هنتا لاغر هسته و [[کالش]] کنده. وه شه نومه دمباله گنه که شه زنا همراهی، خله وچه سر کل-کله کنّه و مشغول هستنه.<ref>''Ad Marcum Caesarem'' 4.11 (= Haines 1.202ff), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 105.</ref> دومیتیا ۱۵۱ سال دله بمرده.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 247 F.1.</ref> [[File:RomaCastelSantAngelo-2.jpg|thumb|هادریانِ مقبره که مارکوس و فائوستینایِ وچون ره اونجه چال هکردنه.|alt=هادریان مقبره]] سال ۱۴۹، ای وچه هاکرده و دِگالی ریکا بزا. این سال ونه وچونِ دنیا بموئن وسّه انده خِشحال بینه که یادگاری سکه ضرب هاکردنه و ونه دله دِتا چلیک وچه عکس ره بکشینه ولی ظارا این وچه خله عمر نکرده چون همون سال دله، ات دیگر سکه بزونه که ونه سر دومیتیا فائوستینا و اتا چلیک ریکا نقش کته و سکه‌یِ بعدی که بزونه فقط همون کیجا عکس ره دارنه و ریکائون دنینه. این دِتا چلیک وچه ره بَوِردنه [[هادریان مقبره]] دله چال هکردنه که وشون سنگ‌قور هنتا کته و وشون نوم ره «تیتوس اورلیوس آنتونیوس» و « «تیبریوس ائلیوس اورلیوس» نشون دِنه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, pp. 106–07'>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 206–207.</ref> مارکوس این اتفاق خَوِر بنویشته که: «هر مردی دعا کنده که من چتی شه وچه ره از دست ندم، ولی شما ونه دعا هاکنی که من چتی ونه بمردن جه نترسم و وه ره تاب بیارم.»<ref>''Meditations'' ix.40، qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 207.</ref> وه ''[[ایلیاد]]'' کتاب جه بائوته‌مثال یارنه که ونه نظر «کِتاترین و آشناترین جمله هسته که […] غم و ترسِ دربَوِردِن وسّه کفایت کنده»:<ref name="Meditations x pp. 78، 224">''Meditations'' x.34، tr. Farquharson, pp. 78، 224.</ref> <blockquote><poem> ولگ‌ئون، وا که اِنه بعضی‌شون ره بنه‌سر تنِک کنده، ونه دستوری، آدم وچه هم اینتی بونه.</poem> –&nbsp;''ایلیاد''، شیشم، ۱۴۶.<ref name="Meditations x pp. 78، 224"/></blockquote> اتی دیگر کیجا ۷ مارس ۱۵۰ دنیا بمو که ونه نوم ره بشتنه «آنیا اورلیا گالریا لوسیا». زمونی بین ۱۵۵ تا ۱۶۱، احتمالاً همون ۱۵۵ سال وَری، مارکوس مار (دومیتیا لوسیا) دکته-بمرده.<ref name='Birley, Marcus Aurelius، 107'>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 107.</ref> فائوستینا حدود ۱۵۱ اتا کیجا دیگر هاکرده که ندومبی ونه نوم ره «آنا گالریا اورلیا فائوستینا» گتنه یا اونتا اتی دیگر هسته که سال ۱۵۳ دنیا بمو.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 107–108.</ref> اتا ریکا، تیبریوس آئلیوس آنتونیوس، هم سال ۱۵۲ کنارهکته. ونه بزا-سال هم اتا یادبود سکه بزونه که ونه سر دِتا کیجا و اتا چلیک‌ریکا ره سراق دِنه ولی این وچه هم باقی نموندسته و سال ۱۵۶ سکه سر ونه عکس نکته. وه احتمالاً سال ۱۵۲ بمرده که همین سال دله مارکوسِ خاخِر، کورنیفیسیا، هم بمرد بی‌یه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 108'>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 108.</ref> روز ۲۸ مارس ۱۵۸، مارکوس اتا نومه دله بنویشته که ونه اتی دیگر وچه هم دکته-بمرده. مارکوس سینودِ معبد ره شُکر گنه که هرچی مصلحت هسته پیش اِنه. این وچه نوم میّن نی‌یه.<ref>''Inscriptiones Graecae ad Res Romanas pertinentes'' 4.1399، qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 114.</ref> سال ۱۵۹ و ۱۶۰، فائوستینا دِتا کیجا دگالی بیارده: فادیا و کورنیفیسیا که وشون نوم ره مارکوس و فائوستینایِ بمرده خاخِرون سر جه بیتنه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 114'>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 114.</ref> === آنتونیوس پیوسِ حکومتِ اواخر === [[File:Imperator Antoninus Pius.jpg|thumb|left|[[آنتونیوس پیوس]] موجستمه که [[بریتانیا موزه]] کته.]] لوسیوس شه سیاسی فعالیت ره سال ۱۵۳ شروع هاکرده و کائستور لقب ره بیته. وه سال ۱۵۴ کنسول بیّه<ref>Reed, p. 194.</ref> و سال ۱۶۱ ونه کنسولی ره مارکوس همراکِت تمدید هاکردنه.<ref name='livius1'>Lendering, Jona. [https://web.archive.org/web/20051125175619/https://www.livius.org/di-dn/divi_fratres/marcus.html 'Marcus Aurelius'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125175619/https://www.livius.org/di-dn/divi_fratres/marcus.html |date=25 November 2005}}. Livius.org.</ref> لوسیوس بجز «آگوستوسِ وچه» هیچ لقب دیگری نداشته. ونه رفتار خله مارکوس توم فرق کرده و ویشته ورزش کرده و کشتی گیته. وه ره خِش اِمو که بوره سیرک یا گلادیاتورون کا ره هارشه.<ref>''HA Verus'' 2.9–11; 3.4–7; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 108.</ref>{{پانویس‌های تودرتو|ونه زندگی‌نومه ره البته شاید دست بَوِرد بوئن چون ونه بعضی جاها خال کندی نرون زندگی‌نومه دستوری هسته<ref>Suetonius, ''Nero'' 6.1; ''HA Verus'' 1.8; Barnes, 'Hadrian and Lucius Verus', 67; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 158. See also: Barnes, 'Hadrian and Lucius Verus', pp. 69–70; Pierre Lambrechts, 'L'empereur Lucius Verus. Essai de réhabilitation' (in French), ''Antiquité Classique'' 3 (1934), pp. 173ff.</ref>) ولی ونه بعضی قسمت منابع انگار فرق کنده<ref>Barnes, 'Hadrian and Lucius Verus', p. 66. Poorly compiled: e.g. Barnes, 'Hadrian and Lucius Verus', p. 68.</ref> و محققون این بخش‌ها ره قبول هاکردنه.<ref>Barnes, 'Hadrian and Lucius Verus', pp. 68–69.</ref>|group=note}} وه تا سال ۱۶۴ زن نورده و عذب بی‌یه.<ref>''HA Verus'' 2.9–11; 3.4–7; Barnes, 'Hadrian and Lucius Verus', 68; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 108.</ref> سال ۱۵۶, آنتونیوس دیگه هفتاد سال ره یور بورده. ونه تن انده جان دنی بی‌یه که شه هرسته و وسّه ونه تن ره توک هادن یا قائم لباس دکنن. وه خشک نون خِرده تا وه ره انده قِد هاده که صواحی مراسم وه ره خو نیره. همین‌جور که آنتونینوس سن بالا شی‌یه، مارکوس وظایف ره ویشته کردنه. تا اونجه که سال ۱۵۶ یا ۱۵۷، «praetorian prefect» مقوم ره بیته که هم اداری منشی بی‌یه، هم نظامی.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 112.</ref> سال ۱۶۰ باتنه که مارکوس و لوسیوس ره هم‌بازی سال بعد وسّه کنسول هاکنن چون یحتمل آنتونیوس ره مریضی سر دخت بی‌یه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 114'/> آنتونیوس دِ روز کار داشته بمیره، شه ارثی مِلک دله دیّه که<ref>Bowman, 156; Victor, 15:7</ref> حدود ۱۹ کیلومتر رم جه فاصله دارنه.<ref name='Victor, 15:7'>Victor, 15:7</ref> وه شوم گدر حرص هاکرده آلپاینی [[پندیر]] ره بخرده و اون شو وسّه بالا بیارده و فردا وه ره تو بیته. فرداصوی وسّه، ۷ مارس ۱۶۱،<ref>Dio 71.33.4–5; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 114.</ref> وه امپراتوریِ شؤرا ره باته بئن و شه مملکت و شه کیجا ره مارکوس دست بسپارسته. آخرین کلمه‌ای که خاسته بمیره، باته «اعتدال» بی‌یه که ونه زندگی خلاصه ره جا یارنه.<ref name='Bury 532'>Bury, p. 532.</ref> این واژه ره باته په، اتی که خال کندی خاسته بخسه، شه دیم ره دگاردنی‌یه و بمرده.<ref>''HA Antoninus Pius'' 12.4–8; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 114.</ref> ونه حکومت آگوستوس سلطنت تا اون گدر، ویشترین مدت ره داشته و وه [[تیبریوس]] جه چند ماه ویشته حکومت هاکرده.<ref>Bowman, p. 156.</ref> == امپراتوری == === مارکوس اورلیوس و لوسیوس ورسوس ِتخت هنیشتن (۱۶۱) === [[File:Co-emperors Marcus Aurelius and Lucius Verus, British Museum (23455313842).jpg|thumb|left|مارکوس (چپ اتا) و لوسیوس ورسوس (راست اتا) که وشون موجستمه [[بریتانیا موزه]] دله کته.]] وقتی سال ۱۶۱ آنتونیوس بمرده په، مارکوس عملاً امپراتوریِ مقوم ره بدست بیارده و ونه تشریفات ره بجا بیاردنه که سلطنت ره شروع هاکنه. سنا ونه سر آگوستوس ایسم ره بی‌یشته و ونه لقب ره «امپراتور» بی‌یشتنه تا رسماً بعنوان «pontifex maximus» برسه که وشون ِرسمی دین ِکاهن اعظم لقب بی‌یه. مارکوس ات‌که شه ره باقی امپراتورها جه متفاوت سراق دائه: ونه زندگی‌نومه‌نویس بنویشته که وه ره اکراه بی‌یه که امپراتوری ِقدرت ره شه دست بیره.<ref>''HA Marcus'' vii. 5, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 116.</ref> این گپ تونده اینتی معنی بوو که وه امپراتوری جه ترسی‌یه یا امپراتوری ِقدرت ره ترس داشته. چون ظارا وه فلسفی جوون بی‌یه که امپراتور بیّن خله ونه دلوس نیّه. با اینچنین، رواقیون ِنظر این هسته که سرنوشت ره ونه گس هدائن و وه گته که مه وظیفه این هسته که امپراتور بووم.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 116. Birley takes the phrase ''horror imperii'' from ''HA Pert''. xiii. 1 and xv. 8.</ref> اگرچه مارکوس هیچ علاقه شخصی به [[هادریان]] نشون ندائه (وه حتا شه کتاب دله، «[[مدیتیشن]]»، ونجه اتا خشک-خالی تشکر نکرده)، ولی احتمالاً شه وظیفه دونسته که هادریان ِجانشینی وصیت ره انجام هاده.<ref>Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 156.</ref> یقن، سنایِ میلس خاسته مارکوس تیناری حکومت هاکنه ولی وه باته که لوسیوس ورسوس هم ونه مه هم‌باز بوئه و مه جه برابرِ اختیارات داره.<ref>''HA Verus'' iii.8; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 116; 'Hadrian to the Antonines', p. 156.</ref> سنا قبول هاکرده و لوسیوس ره هم تموم اون مقوم و القابی که مارکوس ره هدا بینه، هدانه.<ref>''HA Verus'' iv.1; ''Marcus'' vii.5; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 116.</ref> مارکوس نوم اینجه به بعد رسماً «امپراتور سزار مارکوس اورلیوس آنتونیوس آگوستوس» بیّه و لوسیوس هم شه نوم که کومودوس بی‌یه ره دکش هاکرده و بی‌یشته «امپراتور سزار لوسیوس اورلیوس وروس آگوستوس».<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 116–117.</ref>{{refn|انده اون گدر شه نوم ره پشت-به-پشت عوض کردنه که حتا تاریخِ اصلی منبع، هیستوریا آگوسآگوستا، هم بعضی گدر این اسامی ره اشتیفاه گنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 117; 'Hadrian to the Antonines', p. 157 n.53.</ref> قرن چاروم اتا منبع کلیسایی دره که یوسبیوس قیصریه‌ای بنویشته و وه دکّل گج وونه که کمین نوم ره کجه ونه باوه.<ref>Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 157 n.53.</ref> انده این اسامی آدمون ره گج کنّه که اسا خله مورخون اشتباهاً گنه لوسیوس پیش از امپراتور بواشه، شه نوم ره «وروس» بی‌یشت بی‌یه که نتونده صحیح بو.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 117'>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 117.</ref>|group=note}} این گدر اولین دوره‌ای هسته که روم دله دِتا امپراتور سلطنت ره هم‌باز بینه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 117'/>{{refn|با این حال، ونه سابقه زیاد هسته. خِدی روم ِمؤسس دِتا دگالی برار بینه. امپراتورها هم خله‌شون اتا جیردست ره یاردنه شه هم‌باز کردنه که مسئولیت ره دمبدن ونه کول‌سر (مثلاً آنتونینوس گدر هم وه مارکوس ره مقوم هدا به). چنتا امپراتور هم دینه که وصیت هاکرد بینه که دِ نفر وشون جاسر هنیشن: [[آگوستوس]] خاسته [[Gaius Caesar|گایوس]] و [[لوسیوس سزار]] ره شه جاسر بله. تیبریوس آرزو داشته که [[گایوس کالیگولا]] و [[تیبیروس گمیلوس]] اینتی چی هاکنن. [[کلودیوس]] امپراتوری ره [[نرون]] و [[بریتانیکوس]] وسه بی‌یشت بی‌یه و فکر کرده وشون این طرح ره رضا هستنه. ولی همیشه اینتی وصیت شکست خرده و عمل نیّه تا مارکوس گدر وه باته خانه این وصیت جه عمل هاکنه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 117'/>|group=note}} مارکوس و لوسیوس رسماً هم‌باز بینه و وشون اختیار اتا بی‌یه ولی عملاً مارکوس ویشته «اتوکراسی» یا «اقتدار» داشته و هم ونه سابقه بتتر بی‌یه، هم مذهبی دین ِگتِ کاهن مقوم ره تیناری داشته.<ref>{{cite book|author=Christer Bruun, J. C. Edmondson|title=The Oxford Handbook of Roman Epigraphy|url=https://books.google.com/books?id=Z2bDBAAAQBAJ&dq=Pupienus+Balbinus+pontifex+maximus+shared&pg=PA191|year=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195336467|page=191}}</ref> مردم شه دونستنه که واقعاً مارکوس اصلی امپراتور هسته.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 117'/> ونه زندگی‌نومه‌نویس گته: «وروس هم مارکوس جه اطاعت کرده [...] همونتی که اتا سروان شه سرهنگ جه ونه اطاعت هاکنه.»<ref>''HA Verus'' iv.2, tr. Magie, cited in Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 117, 278 n.4.</ref> همون گدر که سنا وشون ره امپراتور اعلام هاکرده، ات‌دقستی بوردنه [[کاسترا پرایتوریا]] که [[پرایتوریان گارد|محافظون ِگارد]] اونجه کمپ داشتنه. لوسیوس اونجه سربازون وسّه گپ بزو و گارد وشون ره «امپراتور» خطاب هاکردنه و طبق سنتی که وجود داشته، لوسیوس سربازها ره قول هدا وشون ره اتا مخصوص هدیه هاده.<ref>''HA Marcus'' vii. 9; ''Verus'' iv.3; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 117–118.</ref> این هدیه (دوناتیو) ظارا خله زیاد بی‌یه و هر نفر پنج هزار دینار دانه که چند سال ِمزد قایده بی‌یه و درعوض گارد اینتی قسم خردنه که نو امپراتور جان ره بخرینن.<ref>''HA Marcus'' vii. 9; ''Verus'' iv.3; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 117–118. 'twice the size': Duncan-Jones, p. 109.</ref> از اونجه که وشون ِسلطنت تخت سر هنیشتن خله راحت و بی‌رقیب-رقبا بی‌یه، شاید خله لازم نیّه که اینتی سربازها ره باج هادن ولی ضمانتی بی‌یه که اگه بعداً نظامیون ره لازم داشتنه و مشکل ور بخردنه، وشون پشتی ره هاکنن.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 118'>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 118.</ref> مارکوس که تخت سر هنیشته، رومِ پولِ ارزش ره کمته هاکرده. وه باته که سکه‌هایِ نقره‌یِ خالصی ره ۸۳٫۵٪ تا ۷۹٪ هاکنن – اینتی سکه‌ئون وزن {{cvt|2.68|g|oz}} جه کم بیّه و {{cvt|2.57|g|oz}} جه برسی‌یه.<ref name='TulaneUniversity'>[https://web.archive.org/web/20010210220413/http://www.tulane.edu/~august/handouts/601cprin.htm 'Roman Currency of the Principate']. Tulane.edu. Archived 10 February 2001.</ref> ظارا آنتونیوس وسّه هم اتا تشریفاتی تشییع جنازه بیتنه و مفصل مراسم بی‌یشتنه.<ref>''HA Marcus'' vii. 10, tr. Magie, cited in Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 118, 278 n.6.</ref> اون گدر باور داشتنه که اگه ونه لاش ره بَوِرن جای خاصی بستنن، ونه روح تش دله بریم انه و آسمون وَری شونه و بهشت جه رسنه. مارکوس و لوسیوس سنایِ میلس جه بخاستنه که آنتونیوس ره خدایی ِمقوم هادن و سنا قبول هاکرده و اتا ملّا که این کارِ مخصوص بی‌یه ره بیاردنه که وه ره تش هاده. ونه کلین ره هادریان و مارکوسِ بمرده وچون پلی چال هاکردنه.<ref>''HA Marcus'' vii. 10–11; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 118.</ref> جایی که آنتونیوس پیش از این شه زنا، دیوا فاستینا، وسّه بسات بی‌یه ره [[آنتونیوس و فائوستینا معبد]] نوم هدانه و این معبد هنتا [[سن لورنزو کلیسا|سن لورنزویِ کلیسا]] وَر، میراندا دله باقی هسته.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 118'/> آنتونیوس وصیت هاکرده که ونه مال-منال فائوستینا جه برسه.<ref>''HA Antoninus Pius'' xii.8; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 118–119.</ref> (مارکوس هم شه زنایِ برسی ارث جه نیاز نداشته و حتا زمونی که امپراتور بیّه په، شه پول ات‌که ره هدا شه مارِ برارزا ره؛ Ummius Quadratus.<ref>''HA Marcus'' vii. 4; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 119.</ref>) فائوستینا سه‌ماهه باردار بی‌یه که ونه شی امپراتور بیّه. وه این گدر خو دله بدی‌یه که دِتا مَر دنیا یارنه که اتا، اتی دیگر جه بیزدارته هسته.<ref>''HA Comm''. i.3; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 119.</ref> روز ۳۱ آگوست، ونه دِگالی وچون [[لانوویوم]] دله دنیا بمونه: ت. اورلیوس فولووس آنتونیوس و لوسیوس اورلیوس کومودوس.<ref>''HA Comm''. i.2; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 119.</ref>{{refn|زندگی‌نومه‌نویس اتا نخش و دِرو شایعه بنویشته که گنه کومودوس اتا مول‌کاته بی‌یه که فائوستینا اتا گلادیاتور جه دنیا بیارده.<ref>''HA Marcus'' xix. 1–2; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 278 n.9.</ref>|group=note}} این دِ تا وچه همون روز دنیا بمونه که [[کالیگولا]] هم دنیا بمو ولی طالع‌بین‌ها و ستاره‌شناسون دِگالیِ فال ره مساعد دینه.<ref>''HA Commodus''. i.4, x.2; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 119.</ref> این دِتا شازده‌یِ نقش ره هم سکه سر بکشینه و وشون‌سه جشن بیتنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 119, citing H. Mattingly, ''Coins of the Roman Empire in the British Museum IV: Antoninus Pius to Commodus'' (London, 1940), Marcus Aurelius and Lucius Verus, nos. 155ff. ; 949ff.</ref> === حکومت اوائل === مارکوس که حکومت برسی‌یه، همون اول شه یازّه ساله کیجا، آنیا لوسیا، ره برسنی‌یه لوسیوس شی‌خانه (درحالیکه بصتینکلا وشون دِتا رسماً برار بینه!).<ref>''HA Marcus'' vii. 7; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 118.</ref> وشون عاروسی دله اتا جدیدِ شیوه پیش هایتنه که فقیر و صغیر وچون ره ویشته حکومت کومِک هاکنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 118, citing Werner Eck, ''Die Organization Italiens'' (1979), pp. 146ff.</ref> مارکوس و لوسیوس ره مردم تحویل بیتنه و وشونِ مردمی بی‌ین و این که شه فینگلی ره هوا ندانه، ره خِش داشتنه. این دوره [[آزادی بیان]] وجود داشته؛ اینتی که مارولوس، کمدی‌نویس، تونسته امپراتور ره کَتره باوه و ونجه انتقاد هاکنه. تاریخ‌نویسون باتنه: «هچکی پیوس ِنرم‌نرم سیاست ره کنار نینگو.»<ref>''HA Marcus'' viii. 1, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 119; 'Hadrian to the Antonines', p. 157.</ref> مارکوس چنتا مهم مقوم ره امپراتوری دله جابجا هاکرده: «ab epistulis» سکستوس کایسیلوس کرسنس ولوسیانوس (مسئول مکاتبات امپراتوری) ره بجای تیتوس واریوس کلمنس جایگزین هاکرده. کلمنس اهل استان مرزی [[پانونیا]] بی‌یه و اتا جنگ دله [[مورتانیا]] جه بجنگست بی‌یه. وه تازگی پنج‌تا ولایتِ دادستان بئی بی‌یه. وه آدمی بی‌یه که اگه مملکت ره نظامی بحران دکت بی‌بو، تونسته امپراتور ره تن بئه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 122–123, citing H.G. Pfalum, ''Les carrières procuratoriennes équestres sous le Haut-Empire romain'' I–III (Paris, 1960–61); ''Supplément'' (Paris, 1982), nos. 142; 156; Eric Birley, ''Roman Britain and the Roman Army'' (1953), pp. 142ff. , 151ff.</ref> لوسیوس وولوسیوس مائسیانوس، مارکوسِ قدیمی معلم‌سرخنه، که اون گدر [[مصر]] دله فرماندار بی‌یه، وردگرسته رم تا سناتور بووشه و ات‌شرِ خزانه‌دار (''aerarium Saturni'') بوو. وه ات‌که پئی‌ته کنسول هم بیّه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 123, citing H.G. Pfalum, ''Les carrières procuratoriennes équestres sous le Haut-Empire romain'' I–III (Paris, 1960–61); ''Supplément'' (Paris, 1982), no. 141.</ref> فرونتویِ دوماد، گایوس آئوفیدیوس ویکتورینوس، هم فرماندار بیّه و ژرمانیا سوپریور منطقه‌یِ والی بیّه.<ref name='HA Marcus 8 1985'>''HA Marcus'' viii. 8; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 123, citing W. Eck, ''Die Satthalter der germ. Provinzen'' (1985), pp. 65ff.</ref> فرونتو روز ۲۸ مارس، صبحِ جمندر، وردگرسته شه سِره، رم دله. وه تا بشنوسته که ونه شاگردون مقوم عوض بیّه، راه هکته. وه مارکوس وسّه پغوم-پسغوم هدا ولی مستقیم جرأت نکارده ونه وسّه نومه برسنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 120, citing ''Ad Verum Imperatorem'' i.3.2 (= Haines 1.298ff).</ref> فرونتو خله شه جه افتخار کرده که ونه شاگرد امپراتوری جه برسی بی‌یه. وه زمونی که سال ۱۴۳ میلادی خاسته کنسول بوو، شه سخنرانی دله باته: «[مارکوس] اون گدر اتا طبیعی استعداد داشته که إسا قشنگ شه خِد ره سِراق دِنه. إسا ونه محصول ره وینّی و تونّی وه ره بچینین.»<ref>''Ad Antoninum Imperatorem'' iv.2.3 (= Haines 1.302ff), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 119.</ref> فرونتو اینجه فقط مارکوس خَوِری گنه، هچکی دکّل لوسیوس ره اشاره نکنده.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 120'>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 120.</ref> فرونتو اونتی که مارکوس ره دوست داشته، لوسیوس جه علاقه نداشته چون ونه سطح ره پایین‌ته دونسته. لوسیوس ات‌کش ونجه بخاسته وه و ونه رفخ میون داوری هاکنه که کمین کاکَرون که وشون دِتا گنّه، بتتر هستنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 120, citing ''Ad Verum Imperatorem'' i.1 (= Haines 1.305).</ref> مارکوس هم فرونتو وسّه نومه بنویشته و باته که چچی کتاب خوندنه – [[Lucius Coelius Antipater|کوئلیوس]] و ات‌که [[سیسرو]] – و شه خانواده خَوِری گپ بزو. وه فرونتو ره باته که مه کیجا مریض-مبتلا هسته و رمِ هوا ون‌سه خار نی‌یه، ات‌که مه وسّه خار-خار چی بنویس که بخوندم و مه تَش‌وَشه دخاسه.<ref>''Ad Antoninum Imperatorem'' iv.1 (= Haines 1.300ff), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 120.</ref> مارکوسِ حکومت اوائل خله آرام بی‌یه و وه تونسته شه وقت ره فلسفه بخوندستن و مردمِ اوضاعِ په‌گیری جه بگذرنه.<ref>''HA Marcus'' viii. 3–4; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 120.</ref> ولی زود وضع وردگرسته و ونه آرامش دوره سر بیّه؛ اتا سکه که سال ۱۶۱ ضرب هاکرده، این موضوع ره سِراق دِنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 120, citing H. Mattingly, ''Coins of the Roman Empire in the British Museum IV: Antoninus Pius to Commodus'' (London, 1940), Marcus Aurelius and Lucius Verus, nos. 841; 845.</ref> [[File:Marcus Aurelius Distributing Bread to the People 1765 Joseph-Marie Vien.jpg|thumb|اتا نقاشی که مارکوس اورلیوس ره سِراق دِنه که مردم دست نون دِنه. وه ره سال ۱٬۷۶۵ [[جوزف-ماری وین]] بکشی‌یه.]] سال ۱۶۱ پئیز ما یا ۱۶۲ بهار ما بی‌یه که [[تایبر]] روخنه [[لاهیز]] هاکرده و ونه ئو رم ِشهر ره سرهایته. مردمِ مال ره ئو وَرده و قحطی دکته. مارکوس و لوسیوس شخصاً اخبار ره دمبال کردنه.<ref>''HA Marcus'' viii. 4–5; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 120.</ref> اون گدر رسم بی‌یه که امپراتورها زمونی که ایتالیا وَری شهرون ره قحطی کَته، شه کیوونی‌گیریِ امبار سر ره وا کردنه و مردم خِراک جه رسینه.<ref>''HA Marcus'' xi. 3, cited in Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 278 n.16.</ref> فرونتو این سال‌ها پشت-به-پشت مارکوس وسّه نومه رسندی‌یه. وه شه پلی خال کرده که چون مارکوس وظایف و مقوم ویشته بیّه، اسا ونه درس هدائن همیشه جه مهم‌ته هسته. وه حس کرده که مارکوس که پیش از این فصاحتِ درس ره کنار بی‌یشت بی‌یه، اسا ات‌کش دیگه خانه این درس په ره بیره.<ref>''Ad Antoninum Imperatorem'' 1.2.2 (= Haines 2.35), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 128.</ref> فرونتو وه ره گته که ونه مقوم چتی فلسفه جه وَرا نی‌یه و این دِ میون فرق-فصل دره: «سزار، فرض هاکن توندی [[کلینتس]] و [[زنون رواقی|زنون]] عقل جه برسی، ولی ته شه اراده ره دارنی، نا وشون دسوری فلاسفه‌یِ کال‌چرم جمه ره».<ref>''De eloquentia'' 1.12 (= Haines 2.63–65), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 128.</ref> مارکوسِ حکومتِ اوایل، فرونتویِ زندگیِ بتترین روزها بی‌یه: «مارکوس رمِ مردم وَر بخاستی هسته، رَزِم امپراتور، شاگردی که مه دلوس هسته و شاید همه توم مهم‌ته، هم‌اتنچی که ممکن بی‌یه، فصاحت دارنه»<ref>''Ad Antoninum Imperatorem'' 1.2.2 (= Haines 2.35); Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 127–128.</ref> مارکوس زمونی که اتا شهر ره [[زلزله]] دکته، بورده سنایِ میلس دله گپ بزو که شه مهارت ره بلاغتِ درس دله نشون هدا. وه فاجعه‌یِ جولی ره گپ جه دیار هاکرده و سناتورها نظر ره جلب هاکرده. فرونتو این سخنرانی جه خله تعریف هاکرده.<ref>''Ad Antoninum Imperatorem'' 1.2.4 (= Haines 2.41–43), tr. Haines; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 128.</ref> === ایران جه جنگ هکتن (۱۶۱–۱۶۶) === [[Image:VologasesIV.jpg|thumb|300px|اتا سکه که [[ولاش چاروم]] حکومت شنه.<br><small>ونه جلو یونانی خط جه بنویشته: ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΒΑΣΙΛΕΩΝ ΔΟΥ, ΑΡΣΑΚΟΥ ΒΟΛΑΓΑΣΟΥ, ΕΠΙΦΑΝΟΥΣ ΦΙΛΕΛΛΗΝΟΣ و ونه پشت ΔΙΟΥ کلمه دره که یعنن شاهونشاه. سال ΔΟΥ = ΥΟΔ΄ = 474 = 162–163.</small>]] آنتونیوس شه وصیت‌نومه دله فقط خارجی کشورون و دولتون جا بنالست بی‌یه.<ref>''HA Antoninus Pius'' xii.7; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 114, 121.</ref> اتا وشون دله [[ولاش چاروم]] بی‌یه که اواخر تابستون یا اوائل پئیز ماه ۱۶۱ میلادی روم وَری لشکر بکشی‌یه.<ref>Event: ''HA Marcus'' viii. 6; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 121. Date: Jaap-Jan Flinterman, 'The Date of Lucian's Visit to Abonuteichos,' ''Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik'' 119 (1997): p. 281.</ref> ولاش شه لشکر ره بَوِرده [[ارمنستون]] منطقه ره اشغال هاکرده و شاهی که رومیونِ وَر دیّه و وشونِ رسن‌دوست بی‌یه ره درهاکرده و [[پاکوروس]] که [[اشکانیون]] خاندان جه بی‌یه ره ارمنستون ِشاه هاکرده.<ref>''HA Marcus'' viii. 6; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 121.</ref> [[مارکوس سداتیوس سوریانوس]] که [[کاپادوکیه]]‌یِ فرموندار بی‌یه و اتا قِد-دار نظامی آدم بی‌یه، این گدر ایران-رومِ سامون‌سری ولایت ره داشته و ارمنستون درگیری ره دمبال کرده.<ref>Lucian, ''Alexander'' 27; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 121.</ref> ات مردی که ونه نوم ره [[الکساندر آبونوتیخوس]] گتنه، بورده سوریانوس پَلی و وه ره قول هدا که ته راحت توندی ارمنستون ره اشکانیون دست جه بیری،<ref>Lucian, ''Alexander'' 27; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 121–122. On Alexander, see: Robin Lane Fox, ''Pagans and Christians'' (Harmondsworth: Penguin, 1986), pp. 241–250.</ref> سروانیوس هم اتا لژیون گروه داشته که وه ره<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 278 n.19.</ref> بیته و راهی بیّه ولی اتا اشکانی سردار، خسرو نوم، ونه دم ره همون اول راه بیته و [[فرات]] روخنه وَر، وه ره تله دینگو. سه روز نگذشته که سروانیوس شکست ره قبول هاکرده و شه ره سم هدا-بکوشته و ونه لژیون ره اشکانیون کور-کاشم هاکردنه.<ref>Dio 71.2.1; Lucian, ''Historia Quomodo Conscribenda'' 21, 24, 25; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 121–122.</ref> روم ِامپراتوری ره چن جا دیگر جه هم تهدید کاردنه؛ بریتانیا، رائتیا و آلمانِ بالادست جه وحشی [[ژرمن]]ی قبائل خاستنه سامون جه بگذرن و ات‌دسته [[تائونوس]] کوهستون جه رد بینه و [[لایمز]] ِدیفار جه بگذشتنه.<ref>''HA Marcus'' viii. 7; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 122.</ref> مارکوس حلا آماده نیّه. وه اون گدر تازه امپراتور بئی بی‌یه و آنتونیوس دوره هم هچّی نظامی تجربه نداشته و ونه دوره فقط وه ره دفتری کار دانه.<ref>''HA Antoninus Pius'' vii.11; ''Marcus'' vii.2; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 103–104, 122.</ref>{{refn|آلن کامرون گنه اتا قرن پنجمی بنویشته دله دره که مارکوس ات خله لژیون ره زمونی که آنتونیوس دیّه، شه دست‌بن داشته و اینان نوم ره «ویونته پیو» گتنه و این ادعا که نظامی تجربه نداشته، شاید دِرو بوئه و قرن دوم کتابون دله شاید الکی بائوت بون.<ref>''Pan. Ath.'' 203–204, qtd. and tr. Alan Cameron, review of Anthony Birley's ''Marcus Aurelius'', ''The Classical Review'' 17:3 (1967): p. 349.</ref>)|group=note}} أی نخش خَوِر هم إمو: سوریه‌یِ رومی فرموندار هم اشکانیون جه جنگ دکته و فرار-هاکرد عقب هنیشته.<ref>''HA Marcus'' viii. 6; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 123.</ref> کمکی نیرو راهی هاکردنه که اشکانیون دم ره بیرن. «پ. جولیوس جمینیوس مارکیانوس» که اتا آفریخایی سناتور بی‌یه و لژیون دهم ره شه دست داشته، ویندوبونا ([[وین]]) وَری جه، راه دکته که بوره کاپادوکیه و هارشه اونجه چه خَوِر هسه.<ref>''Corpus Inscriptionum Latinarum'' [https://web.archive.org/web/20120429223837/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=CIL+08,+07050&r_sortierung=Belegstelle 8.7050]–[https://web.archive.org/web/20120429223843/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=CIL+08,+07051&r_sortierung=Belegstelle 51]; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 123.</ref> سه تا لژیون هم برسنینه شرق طرفی: مینرویایِ لژیون اول، [[بن (آلمان)|بـِن]] شهر جه راه دکته،<ref>''Incriptiones Latinae Selectae'' [https://web.archive.org/web/20120429223850/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=D+01097&r_sortierung=Belegstelle 1097]–[https://web.archive.org/web/20120429223856/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=D+01098&r_sortierung=Belegstelle 98]; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 123.</ref> آدیوتریکس لژیون دوم، آکینسوم جه راه دکته،<ref>''Incriptiones Latinae Selectae'' [https://web.archive.org/web/20120429223904/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=D+01091&r_sortierung=Belegstelle 1091]; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 123.</ref> و مقدونیه‌یِ لژیون پنجم، تروئسیمس جه راهی بیه.<ref>''Incriptiones Latinae Selectae'' [https://web.archive.org/web/20120429223912/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=D+02311&r_sortierung=Belegstelle 2311]; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 123.</ref> شمال سامون خله استراتژیکی، ضعف و نخص داشته و ونه فرماندارون ره بائوت بینه که تا تونّه جنگ نکفن.<ref>''HA Marcus'' xii. 13; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 123.</ref> [[مارکوس آنیوس لیبو]]، مارکوسِ اولین عامی‌پسر، سوریه‌یِ نو فرموندار انتخاب بیّه. ونه اولین کنسولی دوره سال ۱۶۱ جه بی‌یه، پس وه این گدر حدود سی سال سن داشته،<ref>''L'Année Épigraphique'' 1972.657 {{Cite web |url=http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=AE+1972,+00657&r_sortierung=Belegstelle |title=Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby |access-date=15 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120429223919/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=AE+1972,+00657&r_sortierung=Belegstelle |archive-date=29 April 2012 |url-status=dead}}; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 125.</ref> و بعنوان اتا پاتریسین، خله نظامی تجربه نداشته و بی‌تجربه آدم بی‌یه. مارکوس اینجه نشون هدا که اتا قابل اعتماد آدم ره، اتا با استعداد آدم جه ویشته ترجیح دِنه.<ref>''HA Verus'' 9.2; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 125.</ref> [[File:Marcus Aurelius, aureus, AD 166, RIC III 160.jpg|thumb|left|300px|مارکوس اورلیوس ِسکه که ونه سر اتا الاهه نقش ره بکشینه و ونه دست سپر دره که ونه سر بنویشتنه 'VIC(toria) PAR(thica)' که إشاره دارنه که پارتی‌ئون (اشکانیون) ره جنگ دله شکست هدانه.{{سخ}}<small>ونه دیگه بنویشته‌ئون: M. ANTONINVS AVG. / TR. P. XX, IMP. IIII, CO[N]S. III.</small><ref>Mattingly & Sydenham, ''Roman imperial coinage'', vol. III, p. 226.</ref>]] جنگ که سر بیّه، مارکوس چار روز بورده مرخصی. وه خله اضطراب داشته و خاسته آروم بوو و همینسه این چار روزی ره آلسیوم ِساحل‌کنار تفریح هاکرده. وه فرونتو نومه دله گنه که ونه دل نَوِنه شه تعطیلات خَوِری بنویسه.<ref>''De Feriis Alsiensibus'' 1 (= Haines 2.3); Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 126.</ref> فرونتو جواب باته: «چچی؟ یعنن ته بوردی آلسیوم که چار روز ره دِرِستی بازی و شوخی هاکنی؟»<ref>''De Feriis Alsiensibus'' 3.1 (= Haines 2.5), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 126.</ref> وه مارکوس ره تشویق هاکرده که استراحت هاکنه و شه پیش‌ته امپراتورون دسوری بوئه (آنتونیوس ورزش کرده، ماهی گیته و کؤمدی إشائه)<ref>''De Feriis Alsiensibus'' 3.4 (= Haines 2.9); Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 126–127.</ref> وه حتا اتا آسنی مارکوس وسّه تعریف کنده که خدائون چتی روز ره دِ قسمت رَسِد هاکردنه و نصف ره صواحی بشتنه، نصف دیگه ره شو هاکردنه؛ ظارا مارکوس اون گدر شو-شو نخاته و قضایی پغومون ره خوندسته.<ref>''De Feriis Alsiensibus'' 3.6–12 (= Haines 2.11–19); Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 126–127.</ref> مارکوس نتونسته فرونتویِ نصیحت ره عمل هاکنه و گته که أنده ونه سر وظیفه دره که وقت ندارنه شه سر ره بَرِکه.<ref>''De Feriis Alsiensibus'' 4, tr. Haines 2.19; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 127.</ref> مارکوس، فرونتوی نصیحت ره باعث کنده که شه ره دیم‌لیس هاده: '<nowiki/>«شه پلی گنی «خار هسته که وه ره سفارش-نصیحت هاکنم! وه ونه استراحت هاکنه و راحت بوو» این وظیفه ره جان بسپارستن! هچکی ته قایده ندونده که وه لامصّب چتی‌ئه!»<ref>''De Feriis Alsiensibus'' 4 (= Haines 2.19), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 127.</ref> {{multiple image | total_width = 500 | image1 = Antioch in Syria engraving by William Miller after H Warren.jpg | caption1 = سوریه‌یِ هرزه سربازون ویشته گدر [[انطاکیه]]‌یِ کاواره‌ئون دله ول بینه<ref>''Ad Verum Imperatorem'' 2.1.19 (= Haines 2.149); Birley, Marcus Aurelius, p. 129.</ref> | alt1 = انطاکیه شهر | image2 = ArRaqqahEuphrates.jpg | caption2 = فرات ِروخنه، [[رقه]]، [[سوریه]] | alt2 = فرات درکا }} فرونتو اتا کشه بخوندستنی مطلب مارکوس وسه راهی هاکرده،<ref>''De bello Parthico'' x. (= Haines 2.31), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 127.</ref> و چون خاسته ونه تشه-وشه ره ایرانیون جنگ خَوِری دخاسنه، اتا بلند و منبع‌دار متن که تاریخ جه ارجاع دائه، ونه وسه برسنی‌یه. إسا اینتا فرونتویِ بنویشتی ره ''De bello Parthico'' (''پارتی‌ئونِ جنگ خَوری'') نوم جه چاپ کنّه. فرونتو این رساله خَوِری گنه که رومِ تاریخ دله اینتی‌چی بنویشت هسته،<ref>''De bello Parthico'' i–ii. (= Haines 2.21–23).</ref> ولی همیشک روم پیروز وونه: «همیشه و هرکجه [مارس] أمه مشکل ره گیرنه و گِردِننده و أمه وحشت ره پیروزی جا عوض کنده.»<ref>''De bello Parthico'' i. (= Haines 2.21), qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 127.</ref> سال ۱۶۱–۱۶۲ زمسون دله، خَوِر بمو که سوریه وَری مردم هِرستانه و شورش بیّه و روم دله تصمیم بهیتنه که لوسیوس ره شخصاً برسنن که پارتی‌ها جه جنگ دکفه. لوسیوس تا مارکوس، لوسیوس قوی‌ته و ذیل مردی بی‌یه و همین‌سه نظامی عملیات وسه مناسب‌ته بی‌یه.<ref>Dio, lxxi. 1.3; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 123.</ref> لوسیوسِ بیوگرافی‌نویس جالب دلیل یارنه که چه وه ره انتخاب هاکردنه: [سناتورها] خاستنه ونه نقطه ضعف ره دگاردنن تا ونه نقطه قدرت بوه، تا جنگِ وحشت باعث بوو که شه اخلاق ره تغییر هاده و سرصاب بوو که بصتینکلا امپراتور هسته.<ref>''HA Verus'' v. 8; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 123, 125.</ref>{{refn|بیرلی (معاصر مورخ) اینتا متن ره حقیقت دونده.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 125.</ref>|group=note}}بهرحال، سنا رضایت هدا و ۱۶۲ تابستون‌دله، لوسیوس بورده جنگ. مارکوس هم رم دله بموندسته، چون شهر دله وسه اتا امپراتور دووشه.<ref>''HA Marcus'' viii. 9, tr. Magie; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 123–126. On Lucius's voyage, see: ''HA Verus'' vi. 7–9; ''HA Marcus'' viii. 10–11; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 125–126.</ref> لوسیوس ره که برسنینه جنگ، ویشته انطاکیه شهر دله دیّه؛ زمستون وسّه اتا خنه [[لائودیسئا]] و تابستون وسّه اتا یلاق، دافنه (انطاکیه نزدیکی) داشته.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 129.</ref> ونه مخالفون گتنه که وه لاکچری زندگی کرده،<ref>''HA Verus'' iv.4; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 129.</ref> و شو-شو شی‌یه تا صوی قمار کا کرده،<ref>''HA Verus'' iv. 6, tr. Magie; cf. v. 7; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 129.</ref> و بازیگرون همراهی شه‌خد ره خِش داشته.<ref>''HA Verus'' viii. 7, viii. 10–11; Fronto, ''Principia Historiae'' 17 (= Haines 2.217); Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 129.</ref> لیبو همون جنگِ اوایل دکته-بمرده؛ شاید هم لوسیوس وه ره بکوشت بوئه.<ref>''HA Verus'' ix. 2; ''Corpus Inscriptionum Latinarum'' 3.199 {{Cite web |url=http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=CIL+03,+00199&r_sortierung=Belegstelle |title=Epigraphik-Datenbank Clauss/Slaby |access-date=15 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120429224122/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=CIL+03,+00199&r_sortierung=Belegstelle |archive-date=29 April 2012 |url-status=dead}}; Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 130–131.</ref> [[File:Statue of Lucilla detail.jpg|thumb|[[لوسیا]]یِ مرمری موجستمه، ۱۵۰–۲۰۰ میلادی، که [[باردو موزه]] [[تونس]] دله کته.]] جنگِ اواسط، یحتمل ۱۶۳ یا ۱۶۴ پئیزماه، لوسیوس اتا سفر بورده [[إفسوس]] که مارکوسِ خاخِر، لوسیا، ره بَوِره.<ref>''HA Verus'' vii. 7; ''Marcus'' ix. 4; Barnes, 'Hadrian and Lucius Verus', p. 72; Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 163; cf. also Barnes, 'Legislation against the Christians', p. 39; 'Some Persons in the Historia Augusta', p. 142, citing the ''Vita Abercii'' 44ff.</ref> مارکوس عاروسیِ تاریخ ره عقب دمبدا؛ شاید ونه گوش برسی بی‌بو که لوسیوس دیر-شر زن‌بازی کنده.<ref>''HA Verus'' 7.10; Lucian, ''Imagines'' 3; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 131. Cf. Lucian, ''Imagines'', ''Pro Imaginibus'', ''passim''.</ref> لوسیایِ سیزه‌سالگی تولد، ۱۶۳ ِمارس دله بی‌یه و هر تی حٮساب هاکنی، پونزه سال جه نرسی بی‌یه<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 131; 'Hadrian to the Antonines', p. 163.</ref> لوسیایِ همرکت ونه مار فائوستینا و لوسیوسِ عامی (که ونه پییرِ خورد-برار بی‌یه) م. واتلنوس سیویکا بربروس دئینه.<ref>''HA Verus'' vii. 7; ''Marcus'' ix. 4; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 131.</ref> مارکوس این مردی، سیویکا، جه بخاسته که هارشه لوسیوس اونجه چی کار کنده چون لیبو که نظارت ره بعهده داشته، همون اول دکته-بمرده.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', 131, citing ''Année Épigraphique'' 1958.15.</ref> مارکوس احتمالاً برنومه دچی بی‌یه که وشون‌ها ره تا سمیرنا پیشی هاده ولی این کار ره نکرده.<ref>''HA Verus'' 7.7; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 131.</ref> وه فقط تا بندر بورده و وشون ره [[لوتکا]] سوار هاکرده و شه پئی هاکرده.<ref>''HA Marcus'' ix. 4; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 131.</ref> وه سریع دگرسته رم تا شه پروکنسول‌ها ره دستور هاده که مُخبر بوئن که این گروه ره کار ندارن.<ref>''HA Marcus'' ix. 5–6; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 131.</ref> ارمنستونِ نیشتگا (=پایتخت) [[آرتاشاتا]] ۱۶۳ سال دله إشغال بیّه.<ref>''HA Marcus'' ix. 1; Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 162.</ref> تا خاسته سال سر بوه، لوسیوس که دکّل شه لینگ ره جنگِ میدون نی‌یشت بی‌یه، شه لقب ره «ارمنیاکوس» بی‌یشته ولی مارکوس تا تونسته، اینتا لقب ره تأیید نکرده.<ref>''HA Marcus'' ix. 1; ''HA Verus'' vii. 1–2; ''Ad Verum Imperatorem'' 2.3 (= Haines 2.133); Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 129; 'Hadrian to the Antonines', p. 162.</ref> با این چنین، زمونی که لوسیوس باته ''امپراتور'' لقب ره خانه، مارکوس رد نکرده و باته ''دومین امپراتوری'' لقب ره ونجه هم‌باز وونه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 129; 'Hadrian to the Antonines', p. 162, citing H. Mattingly, ''Coins of the Roman Empire in the British Museum IV: Antoninus Pius to Commodus'' (London, 1940), Marcus Aurelius and Lucius Verus, nos. 233ff.</ref> إشغال‌بئی ارمنستون ره رومی معماری جه نو بساتنه. ۱۶۴ سال، اتا نو نیشتگا، کاینه‌پولیس (یعنن «نو شهر»), ارمنی‌ها وسّه بساتنه.<ref>Dio, lxxi.3.1; Birley, ''Marcus Aurelius'', 131; 'Hadrian to the Antonines', p. 162; Millar, ''Near East'', p. 113.</ref> و اتا جدیدِ شاه وشون وسّه بی‌یشتنه که اتا رومِ سناتور و کنسولِ رتبه‌دار بی‌یه و اشکانی تبار داشته: [[سوهائموس|گایوس جولیوس سوهائموس]]. حتی ونه تاج‌گذاری ره ارمنستون دله نکردنه و همون انطاکیه یا إفِسوس دله ونه سر تاج دینگونه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 280 n. 42; 'Hadrian to the Antonines', p. 162.</ref> سوهائموس نوم اتا سکه سر بنویشت هسته که ۱۶۴ سال شٮنه و ونه لقب اونجه {{Smallcaps|Rex armeniis Datus}} هسته. اینتا سکه‌یِ سر نقش دکشی بینه که لوسیوس تخت سر نیشته و سوهائموس ونه پلی إستا و سلام دِنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 131; 'Hadrian to the Antonines', p. 162, citing H. Mattingly, ''Coins of the Roman Empire in the British Museum IV: Antoninus Pius to Commodus'' (London, 1940), Marcus Aurelius and Lucius Verus, nos. 261ff. ; 300 ff.</ref> همون ۱۶۳ سال دله، پارتی‌ها اتا شهر دیئر [[اسروئن]] که [[ادسا]] وَری دیّه، ره بیتنه و شه بخاستی شاه ره اونجه بی‌یشتنه که حکومت هاکنه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', pp. 130, 279 n. 38; 'Hadrian to the Antonines', p. 163, citing ''Prosopographia Imperii Romani''² M 169; Millar, ''Near East'', p. 112.</ref> تلافی وسّه، روم ارتش [[فرات]] پایین‌دست بمو و جواب هدا.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 130; 'Hadrian to the Antonines', p. 162.</ref> سال تا خاسته سر بوو، روم ارتش أی دگرسته شمال وَری و دائوسارا و نیکفوریوم شهرون ره پارتیون دست جه بیته.<ref>Fronto, ''Ad Verum Imperatorem'' ii.1.3 (= Haines 2.133); Astarita, 41; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 130; 'Hadrian to the Antonines', p. 162.</ref> تا وشون‌ها فراتِ شمالی چله ره بیتنه، اتی دیئر ارتش که ارمنستون دئینه ره راهی هاکردنه جنوب تا آنتیموس (اتی شهر همون ادسا وَری) ره بَیرن.<ref>''Inscriptiones Latinae Selectae'' [https://web.archive.org/web/20120429223856/http://oracle-vm.ku-eichstaett.de:8888/epigr/epieinzel_en?p_belegstelle=D+01098&r_sortierung=Belegstelle 1098]; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 130.</ref> بگذشته تا ۱۶۵ سال بیه؛ این گدر روم نیرو برسنی‌یه بین النهرین وَری. ادسا شهر ره أی بیتنه و مانوس شهر دله حاکمی که اشکانیون فراری هدا بینه ره دِباره شه جاسر دینگونه.<ref>Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 163, citing ''Prosopographia Imperii Romani''² M 169.</ref> اشکانیون کینگ هنیشتنه و پئی-پئی بوردنه تا نصیبین شهر ولی رومی‌ها وشون ره تنگه گیر دمبدانه و محاصره و اسیر هاکردنه و بعضی‌شون دیم به ئو بزونه و دکتنه [[دجله]] درون.<ref>Lucian, ''Historia Quomodo Conscribenda'' 15, 19; Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 163.</ref> اتا ارتش دیگه هم فرات وَری شی‌یه و دورا شهر ره جنگ پشتی بیته.<ref>Lucian, ''Historia Quomodo Conscribenda'' 20, 28; Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 163, citing Syme, ''Roman Papers'', 5.689ff.</ref> سال که سر بیّه، کاسیوسِ ارتش برسی بینه بین‌النهرینِ دِتا اصلی شهرِ لوش پلی: [[سلوکیه]] که دجله‌یِ راست‌وَر کب بی‌یه و [[تیسفون]] که [[درکا]]یِ چپ‌وَر دیّه. رومی‌ها تیسفون ره إشغال هاکردنه و ونه سلطنتی کاخ ره تش هدانه. سلوکیه، که ونه اهالی هنتا یونانی بینه و قبلاً [[سلوکیون]] ِنیشتگا بی‌یه و [[اسکندر]] جانشین‌ها اونجه ره بسات بینه، تسلیم بَینه و شه شهرِ دروازه ره وا دینگونه که رومی‌شون دله بئن. ولی لوسیوس رحم نکرده و شهر ره غارت هاکردنه. تاریخ‌نویس‌ها خله توجیه و دلیل یارنه که چه وه اینتی دستور هدا؛ رسمی گزارش گنه که سلوکیه‌یِ مردم شه ایمان ره بشکنی بینه و وسته تنبیه بئی بوشِن.<ref>''HA Verus'' 8.3–4; Birley, 'Hadrian to the Antonines', 163. Birley cites R.H. McDowell, ''Coins from Seleucia on the Tigris'' (Ann Arbor: University of Michigan Press, 1935), pp. 124ff. , on the date.</ref> کاسیوسِ ارتش ات‌که نداری و وشنایی بکشینه و تلاف هم هدانه ولی درعوض سلوکیه شهر ره بهیتنه.<ref>Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 164.</ref> لوسیوس شه ره «پارتیکوس ماکسیموس» لقب هدا و مارکوس همرکت وشون ره أی «امپراتورِس» نوم هدانه و «سومین امپراتوری» نوم ره شه سر بشتنه.<ref>Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 164, citing H. Mattingly, ''Coins of the Roman Empire in the British Museum IV: Antoninus Pius to Commodus'' (London, 1940), Marcus Aurelius and Lucius Verus, nos. 384 ff. , 1248 ff. , 1271 ff.</ref> کاسیوس ارتش أی این‌صوه ۱۶۶ سال، میدون دکته و دجله جه یور بورده که دکفه [[ماد]] منطقه دله. لوسیوس أی شه ره «مادیکوس» لقب هدا،<ref>Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 164, citing P. Kneissl, ''Die Siegestitulatur der römischen Kaiser. Untersuchungen zu den Siegerbeinamen des 1. und 2. Jahrhunderts'' (Göttingen, 1969), pp. 99 ff.</ref> امپراتوری هم «چارومین امپراتوری» لقب ره بیته. مارکوس هم ات‌که بگذشته په، «پارتیکوس ماکسیموس» لقب جه اٮستٮفاده هاکرده.<ref>Birley, 'Hadrian to the Antonines', p. 164, citing H. Mattingly, ''Coins of the Roman Empire in the British Museum IV: Antoninus Pius to Commodus'' (London, 1940), Marcus Aurelius and Lucius Verus, nos. 401ff.</ref> همون سال، اکتبر دوازهم، مارکوس اعلام هاکرده که ونه دِتا ریکائون [[مارکوس آنیوس وروس قیصر|آنیوس]] و [[کومودوس]]، ونه ولیعهد و جانشین هستنه.<ref name='auto'>Adams, p. 94.</ref> === ژرمنی قبایل جه جنگ دکتن (۱۶۶–۱۸۰) === {{multiple image|header = اتا صحنه که [[مارکومانیک جنگون]] ره بصتینکلا سٮراق دِنه؛ ۱۷۶–۱۸۰ شٮنه و یحتمل مارکوس اورلیوسِ [[طاق نصرت]] په کپ‌بی‌یه. |align = left |image1=0 Relief - Monument honoraire de Marc Aurèle - La soumission des germains (1).JPG |width1=۱۶۰ |image2=Rilievo da monumento onorario di Marco Aurelio trionfo, 176-180.JPG |width2=۱۹۵ }} اوائل دهه ۱۶۰ میلادی، فرونتویِ ناتنی ریکا، ویکتورینوس، ره راهی هاکردنه آلمان وَری. وه شه زن-وچه ره هم پیش دینگو و شه همراه بَوِرده (ونه اتا ریکا هم فرونتو پلی، رُم دله، بموندست بی‌یه).<ref>Dio 72.11.3–4; ''Ad amicos'' 1.12 (= Haines 2.173); Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 132.</ref> شمالی سامونِ وضعیت خله بدجور-به‌چم بنظر رسی‌یه. اتا سامون‌سرِ پُست ره قبائل رِقِد بدا بینه و خال‌کردی که مرکزی و شمالی اروپای مردم ره تشه-وشه دکت بی‌یه. رومی افسرون میون فساد دکت بی‌یه؛ ویکتورینوس مجبور بیی بی‌یه که اتا لژیون که رشوه گیته، عذر ره بخائه.<ref>Dio, lxxii. 11.3–4; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 132, citing ''De nepote amisso'' ii (= Haines 2.222); ''Ad Verum Imperatorem'' ii. 9–10 (= Haines 2.232ff.).</ref> تجربه‌دار فرماندارون ره بجای اشرافی و سلطنتی خانواده‌ئون و نزدیکان رسندینه اونجه. [[لوسیوس داسومیوس تولیوس توسکوس]]، که هادریانِ اتا دیرِ فامیل بی‌یه، ره راهی هاکردنه بالادست پانونیا که [[مارکوس نونیوس ماکرینوس]] جاسر فرمانداری هاکنه. پایین‌دست پانونیا ره اتا گمنام فرماندار که وه ره [[تیبریوس هاتریوس ساتورنیوس]] گتنه، شه دس داشته. زمونی که [[مارکوس ایالیوس باسوس]] بورده انطاکیه که اشکانیون جنگ دله شرکت هاکنه، [[مارکوس سرویلیوس فابیانوس ماکسیموس]] ره پایین‌دست موئسیا جه برسنینه بالادست موئسیا. پایین‌دست موئسیا ره پونتیوس لائلیانوسِ ریکا اشغال هاکرده. [[داکی‌ئون]] اینجه هنتا سه دسته دئینه و وشون ره اتا ''پرائتورینِ سناتور'' و دِتا ''پروکوراتور'' فرمون دانه. صلحِ وضعیت پایدار نیّه؛ پایین‌دست پانونیا دله لژیون دنی بی‌یه.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 133, citing Geza Alföldy, ''Konsulat und Senatorenstand'' (1977), Moesia Inferior: pp. 232ff. ; Moesia Superior: pp. 234ff. ; Pannonia Superior: pp. 236ff. ; Dacia: pp. 245ff. ; Pannonia Inferior: p. 251.</ref> ۱۶۰ دهه جه شروع بیه؛ [[ژرمنی قبایل]] و باقیِ نورمنی مردمون که شمالی سامون په دئینه، دکلستنه رومِ سامون دله و خصوصاً [[گول (فرانسه)|گول]] (إسایِ فرانسه) ره بئیتنه و [[دانوب]] جه بگذشتنه. وشون یحتمل این‌سه رع بیتنه که شرق جه اتی دیئر قبایل وشون ره پلغ هدا بینه و مزراب بی‌یشت بینه که غرب وَری بئن. اولین حملات ره چاتی سال ۱۶۲ هاکرده که بالادست آلمانیا ره خاسته بیره ولی وه شکست بخرده.<ref name='McLynn2010'>McLynn, ''Marcus Aurelius: A Life'', pp. 323–324.</ref> [[File:Marcus Aurelius, AE medallion, AD 168, Gnecchi II 52.jpg|thumb|300px|alt=مارکوس موجستمه.|مارکوس اورلیوسِ برنزی مدالیون (۱۶۸ م). ونه پشت [[ژوپیتر]] عکس کته و ونه وَر مارکوس و لوسیوس ورسوس درنه.{{سخ}}<small>متن: M. ANTONINVS AVG. ARM. PARTH. MAX. / TR. P. XXII, IMP. IIII, COS III.</small><ref>Gnecchi, ''Medaglioni Romani'', p. 33.</ref>]] سال ۱۶۶ اتا نخش‌تر حمله تدارک بدینه و [[بوهمیا]] جه [[مارکومانی]] که رومِ هم‌باز بی‌یه، شورش هاکرده و [[لومباردون]] و چنتا دیگر ژرمنی قبیله همراکِت نهب بکرده و دانوب ِدرکا جه رد بیّه.<ref name='Bohec2013'>Le Bohec, p. 56.</ref> ات‌که بگذشته په، [[سرمتیون]] که اتا ایرانی‌تبار قبیله بینه، دانوب و [[تیسزا|تئیس]] روخنه‌ئون میونه ره بیتنه.<ref name='Grant2016'>Grant, ''The Antonines: The Roman Empire in Transition'', p. 29.</ref> کوستوبکی قبیله هم [[کارپاتیان کوهستون]] جه بمونه و [[موئسیا]] و [[یونان]] ره دله دکتنه. مارکوس اتا طولانی جنگ په، موفق بیّه گردِ این مهاجمون ره عقب دگاردنه. ات‌خله ژرمنی قبیله هم دئینه که [[داکیا]]، پانونیا، آلمان و حتا ایتالیا دله هنیشتنه و ساکن بینه. این اتفاق جدید نیّه و پیش از این هم قبائل إمونه و شهر ساتنه، ولی این صوه وشون تعداد أنده زیاد بی‌یه که رومی‌ها مجبور بینه دِتا نو اوستان دانوب کناره بساجن، سارماتیا و [[مارکومانیا]] (که إسا [[چک]]، [[اسلواکی]] و [[مجارستون]] وَری وونه). بعضی ژرمنون [[راونا]] شهر ره بئیتنه و همینسه مارکوس تصمیم بیته که چنتا قبیله ره جابجا هاکنه و اپار ره بیاره ایتالیا وَری.<ref>Dio, lxxii.11.4–5; Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 253.</ref> === حقوقی و اداری اقدامات === قبلی امپراتورون دسوری، مارکوس هم شه وقت ویشتر ره یشته که قانونی و حقوقی مسائل و مردمِ بخاستی و اختلافات ره حل-فصل هاکنه.<ref>Fergus Millar, ''The Emperor in the Roman World, 31 BC&nbsp;–&nbsp;AD 337'' (London: Duckworth, 1977), 6 and ''passim''. See also: idem. 'Emperors at Work', ''Journal of Roman Studies'' 57:1/2 (1967): 9–19.</ref> ولی ونه فرق این بی‌یه که مارکوس پیش از امپراتوری بووشه، اینان کارهایِ مدیریت ره دونسته و بلد بی‌یه.<ref>[http://www.military-history.org/articles/thinkers-at-war-marcus-aurelius.htm 'Thinkers At War – Marcus Aurelius']. [http://www.military-history.org/ ''Military History Monthly''], published 2014.</ref> وه قانون بساتن و کلماتِ بنویشتن سر خله مواظب بی‌یه و حرفه‌ای قانون‌گذارون وه ره «حقوق سَره ماهرترین امپراتور» گتنه<ref>''Codex Justinianeus'' 7.2.6, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', 133.</ref> و «محتاط‌ترین و با وجدان‌ترین امپراتور» إشناسینه.<ref>''Digest'' 31.67.10, qtd. and tr. Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 133.</ref> وه سه‌تا موضوع ره ویشته‌ته توجه کرده: برده‌ئونِ حراست، یتیم چلیک و پچیک وچونِ سرپرستی و شهرِ خارِ مشاور انتخاب هاکردن.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 133.</ref> مارکوس خله سنایِ مِیلس ره احترام یشته و با این که لازم نیّه سنا جه مشورت بَیره که چتی پول ره خرج هاکنه، همشک وشون جه اجازه خاسته.<ref>Irvine, pp. 57–58.</ref> ات‌کش، مارکوس شه سخنرانی دله سنا ره گنه که سلطنتی کاخ که ونه دله زندگی کنده، ونه نی‌یه و کاخِ مالک وشون هستنه.<ref>Dio, lxxii.33</ref> 168 سال دله، وه دینار وزن ره تغییر هدا و باته که ونه نقره‌ی خالصی ره ۷۹٪ جه تا ۸۲٪ ویشته هاکنن و نقره وزن این گدر {{cvt|2.57–2.67|g|oz}} جه برسی‌یه. هرحال، دِ سال بگذشته په، وه بدی‌یه نظامی مشکلات مملکت حق ره دماسته، أی دستور هدا که قدیم واری سکه بزنن.<ref name='TulaneUniversity'/> ==== چین ِهان جه تجارت هاکردن و طاعون دکتن ==== اتا روایت گنه که ۱۶۶ سال دله، ات دسته رومی بوردنه [[هان امپراتوری]] و اونجه دربار ره بدینه. وشون مدعی بینه که اتا «آندون» ([[چینی]] جه: [[wikt:安|安]] [[wikt:敦|敦]]), [[داکین]] حاکم، نماینده هستنه که تونده مارکوس یا ونه جانشین، آنتونیوس، بی‌بوئن.<ref>Pulleyblank, Leslie and Gardiner, pp. 71–79.</ref><ref>Yü, pp. 460–461.</ref><ref>De Crespigny, p. 600.</ref> علایده برین روایت، [[روم جمهوری]]-دوره جه اتا [[رومی شیشه]] دئیل پیدا بیّه که [[گوانگژو]]، یعنن [[چین جنوبی دریا]] نزدیکی، کب‌بی‌یه.<ref>An, 83.</ref> رومی طلایی مدالیون هم پیدا هاکردنه که آنتونیوس یا مارکوس دوره شٮنه و [[ویتنام]] دله کشف بیّه که اون گدر [[فونان پادشاهی]] جزء بی‌یه و هانِ [[جیائوژی]] اوستان ره نزدیک بی‌یه. اینجه یحتمل بندری بی‌یه که وه ره [[کاتیگارا]] گتنه و ونه نوم ره [[پتولمی]] (c. 150) شه کٮتاب دله بیارده و تعریف هاکرده که اونجه اتا یونانی ملوان ره بدی‌یه که ونه نوم ره الکساندر گتنه و اتا طلایی گهره سر بخته بی‌یه.<ref name='young 2001 pp. 29-30'>Young, pp. 29–30.</ref><ref group=note>اینان کشفیات ویشته دونستن وسه Osborne, Milton ره بخوندین. [https://books.google.com/books?id=uxF2kH04WKgC ''The Mekong: Turbulent Past, Uncertain Future'']. Crows Nest: Allen & Unwin, 2006, revised edition, first published in 2000. pp. 24–25. {{ISBN|978-1741148930}}.</ref> رومی سکه هم کشف هاکردنه که تیبریوس تا [[آئورلین]] شٮنه ولی [[شی‌ئان]] دله کب‌بی‌یه. ولی [[هندستون]] دله ویشته‌ته رومی سکه دیّه که سٮراق دِنه وشونِ تجاری مرکز هند دله بی‌یه؛ نا چین و [[ابریشم جاده]] و حتا [[ایران]].<ref name='ball 2016 p154'>Ball, p. 154.</ref> [[آنتونی طاعون]] ره گنّه که اول [[میون‌رودون]] دله ۱۶۵ یا ۱۶۶ شروع بیّه و همون‌گدرها که لوسیوس دیّه اشکانیون بنا ره گیته، طاعون هکته. این ناخِشی تا [[کومودوس]] حکومت گدر دمباله داشته. [[گلن]]، اتا نویسنده که ۱۶۶ سال دله، وقتی تازه طاعون دکته، روم دیّه،<ref name="auto1">Haas, pp. 1093–1098.</ref> شه کٮتاب دله گنه: «توو، اسهال، لامیزه‌یِ درد، خشکِ کالش همراه یا پوستی پزغوله همراه، نُه روز په» ونه علائم بینه.<ref name=murphy>Murphy, Verity. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/4381924.stm 'Past pandemics that ravaged Europe']. BBC News, 7 November 2005.</ref>إسا گنّه که احتمالاً اینتا مریضی نوم [[آفله]] هسته.<ref name="auto1"/> تاریخ‌نویس، [[رافه د کرسپینی]] اونتی که گته، طاعون [[هان امپراتوری]] جه پیش بمو و [[هوآن (هان امپراتور)|هوآن]] (ح. ۱۴۶–۱۶۸) و [[لینگ (هان امپراتور)|لینگ]] (ح. ۱۶۸–۱۸۹) فرمونروایی دوره، حدود ۱۵۱, ۱۶۱, ۱۷۱, ۱۷۳, ۱۷۹, ۱۸۲, و ۱۸۵ چین مردم ره کورکاشم هاکرده و یحتمل ونه ناخِشی روم جه هم برسی‌یه.<ref>De Crespigny, p. 514.</ref> رائول مک لوگلین نویسنه که رومیون سفر که ۱۶۶ میلادی بورد بینه چینِ دربار، ممکن هسته که اتا تجاری مسیر ره وا هکرد بوئه. با این چنین، اینتا مسیر جه طاعون هم روم جه ویشته رسی‌یه. مک لوگلین گنه اینتا ناخِشیِ خسارت [[هند اوقیانوس]] وَری، روم دریایی تجارت وسّه «جبران ناپذیر» بی‌یه. باستان‌شناسیِ شواهد هم گنه که تجارت مسیر ویشته مصر جه هند وری بورده و رومی تاجرون لینگ آسیایِ جنوب جه قطع بگردسته.<ref name='mclaughlin 2010 p59-60'>McLaughlin, pp. 59–60.</ref> === بمردن و جانشینی (۱۸۰) === [[File:Delacroix-Marc Aurèle-MBA-Lyon.jpg|thumb|left|''[[امپراتور مارکوس اورلیوس آخرین گپ]]'' نقاشی (۱۸۴۴) که [[اوژن دولاکروا]] بکشی‌یه.]] مارکوس اورلیوس ۵۸ سالگی گدر، ۱۷ مارس ۱۸۰ میلادی بمرده.<ref>Dio [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/72*.html 72.33.]</ref> ونه بمردن دلیل میّن نی‌یه و احتمالاً اتا نظامی کمپ، سیرمیوم یا [[وین|ویندوبونا]] دله، بمرده. ونه نعش ره درجا بستنینه و ونه کلین ره بیاردنه رم و اونجه هادریان قَور پلی (إسایِ [[سنت انجلو قلعه]]) چال هاکردنه تا زمونی که [[خارختئیج گوت‌ئون]] سال ۴۱۰ رم شهر ره غارت کردنه، همونجه کب‌بی‌یه. ونه جنگاوری صحنه‌ئون ره دِتا ستون سر نقش بزونه که چتی ژرمنون و سرمتیون ره سرکوتِن زوئه.<ref name='Kleiner2016'>Kleiner, p. 230.</ref> بعضی محققون ونه بمردن ره ''[[پاکس رومانا]]'' (رومی صلح) آخِر دونّه.<ref name='Merrony2017'>Merrony, p. 85.</ref> [[File:Aurelius180AD.png|thumb|300px|[[روم امپراتوری]] سامون، اون گدر که ۱۸۰ میلادی، مارکوس اورلیوس دکته-بمرده.<ref>Birley, ''Marcus Aurelius'', p. 253.</ref>]] مارکوس جاسر، ونه ریکا [[کومودوس]]، هنیشته که سزار لقب ره ۱۶۶ میلادی بدست بیارد بی‌یه و ۱۷۷ جه شه پی‌یرِ حکومت ره هم‌باز بی‌یه.<ref name='Birley186–91'>Birley, 'Hadrian to the Antonines', pp. 186–191.</ref> اتا قانون دیّه که گته اگه امپراتورِ تنه ریکا زنده بوئه، ونه جانشین بووشه.<ref>Kemezis, p. 45.</ref> با اینچنین، وه اولین بار بی‌یه که بعد از [[وسپاسیان]] که [[تیتوس]] جا ره بهیت بی‌یه، این قانون اجرا بی‌یه. تاریخ‌نویسون گنّه که کومودوس اتا ضعیف امپراتور بی‌یه که جنگ و سیاست دله خار-خار شرکت نکرده.<ref name='Birley186–91'/> کاسیوس دی، که اتا بنویشته مارکوس اورلیوسِ زندگیِ اواخر-عُمر جه دارنه، گنه که وه منکز کرده و وه ره رضا نیّه که کومودوس ره شه جانشین هاکنه.<ref name="Tr. Cary, ad loc">Tr. Cary, ''ad loc''.</ref> دیو گنه که مارکوس روز اول جه بَی تا این اواخر که زنده بی‌یه، شه شخصیت و زندگیِ شیوه ره تغییر ندا.<ref>Dio lxxii. 36, 72.34</ref> [[میشائیل گرانت]]، شه ''کلایمکس آف روم'' کتاب دله، کومودس خَوِری نویسنه:<ref name='Grant2011'/> <blockquote>میّن بیّه که جوون خله نامنظم بی‌یه، یا حداقل اتند-چی ضد سنتی که فاجعه دَم ره ننشسته بَیرن. ولی این که خِدی مارکوس چتی ونه اینتا مشکل ره حل هاکنه یا نا ره ندومبی. وه نتونسته شه ریکایِ ارث ره کس دیگه وسّه قطع هاکنه چون جنگ پیش إمو و مملکت ره گیته یا اقلاً أی دمبال‌ته ونه جانشینون وسّه مشکلات پیش یارده.<ref name='Grant2011'>Grant, ''The Climax Of Rome'', p. 15.</ref></blockquote> == زن و وچه == مارکوس و ونه زنا [[جوون فائوستینا|فائوستینا]] اقلاً چارده‌تا وَچه داشتنه.<ref>{{Cite book|title=A Companion to Marcus Aurelius|last=van Ackeren|first=Marcel|publisher=John Wiley & Sons|year=2012|isbn=978-1118219843|pages=229}}</ref> وشون سی سال زن-شی بینه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 103'/><ref name='Stephens, p. 31'>Stephens, p. 31.</ref> فقط دِ جفت دِگالی داشتنه.<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 103'/><ref name='livius3'/> مارکوسِ اتا ریکا و چارتا کیجا همون وچگی دکتنه-بمردنه.<ref>Ackermann, Schroeder, Terry, Lo Upshur and Whitters, p. 39.</ref> ونه وچون نوم اینان بی‌یه: * دومیتیا فائوستینا (۱۴۷–۱۵۱)<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 103'/><ref name='livius1'/><ref name='McLynn, A Life, p. 92'>McLynn, ''Marcus Aurelius: A Life'', p. 92.</ref> * تیتوس آئلیوس آنتونیوس (۱۴۹)<ref name="Birley, Marcus Aurelius, pp. 106–07"/><ref name='livius3'>Lendering, Jona. [https://www.livius.org/articles/person/antoninus-and-aelius/ 'Antoninus and Aelius']. Livius.org.</ref><ref name='levick171'>Levick, p. 171.</ref> * تیتوس آئلیوس اورلیوس (۱۴۹)<ref name="Birley, Marcus Aurelius, pp. 106–07"/><ref name='livius3'/><ref name='levick171'/> * [[لوسیلا|آنیا اورلیا گالریا لوسیلا]] (150)<ref name='Birley, Marcus Aurelius, 107'/><ref name='McLynn, A Life, p. 92'/><ref>Lendering, Jona. [https://www.livius.org/articles/person/lucilla/ 'Lucilla']. Livius.org.</ref> که اول، لوسیوس ورسوسِ زن بیّه.<ref name='livius1'/> أی دمبال‌ته کلودیوس پمپه جه ازدواج هاکرده. * [[آنیا گالریا اورلیا فائوستینا]] (۱۵۱)<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 108'/> که [[Gnaeus Claudius Severus (consul 167)|جنئوس کلادیوس سروروس]] خانه بورده و ونه وسه اتا ریکا دنیا بیارده. * تیبریوس آئلیوس آنتونیوس (۱۵۲-۱۵۶)<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 108'/> * بی‌نوم وَچه (پیش از ۱۵۸ بمرده)<ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 114'/> * [[فادیلا|آنیا اورلیا فادیلا]] (۱۵۹)<ref name='McLynn, A Life, p. 92'/><ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 114'/><ref name='livius1'/> که [[مارکوس پادوکائوس پلاتیوس کینتیلوس]] خانه بورده. * [[آنیا کورنیفیسیا فائوستینا مینور]] (۱۶۰)<ref name='McLynn, A Life, p. 92'/><ref name='Birley, Marcus Aurelius, p. 114'/><ref name='livius1'/> که [[مارکوس پترونیوس سورا مامرتینوس]] وسه اتا ریکا بزا. * تیتوس اورلیوس فولووس آنتونیوس (۱۶۱–۱۶۵) وه کومودوسِ دِگالی برار بی‌یه.<ref name='levick171'/> * [[کومودوس|لوسیوس اورلیوس کومودوس آنتونیوس]] (کومودوس) (۱۶۱–۱۹۲),<ref>Gagarin, p. 37.</ref> وه بعداً شه پییر جانشین بیّه.<ref name='levick171'/><ref>Benario, Herbert W. [https://web.archive.org/web/20130201181634/http://www.roman-emperors.org/marcaur.htm 'Marcus Aurelius (A.D. 161–180)']. Roman Emperors.</ref> وه [[بروتیا کریسپینا]] ره بَوِرده. * [[مارکوس آنیوس وروس کائسار]] (۱۶۲–۱۶۹)<ref name='auto'/><ref name='Stephens, p. 31'/><ref>Adams, p. 104.</ref><ref name='livius1'/> * هادریانوس<ref name='livius1'/> * [[ویبیا اورلیا سابینا]] (۱۷۰-۲۱۷)<ref name='levick171'/><ref>Levick, p. 160.</ref><ref name='livius1'/> وه [[لوسیوس آنتیستیوس بوروس]] خانه بورده. {{Nerva–Antonine family tree}} == بنویشته‌ئون == {{اصلی|مدیتیشن (کتاب)}} [[File:MeditationsMarcusAurelius1811.jpg|thumb|کٮتابِ انگلیسی دگارستِ جلد]] میون سال‌های ۱۷۰ و ۱۸۰ که مارکوس اورلیوس جنگ دیّه، شه ''[[مدیتیشن (کتاب)|مدیتیشن]]'' ره یونانی زوون جه بنویشته تا وه ره کومِک هاکنه که بتتر عمل هاکنه. کٮتاب نوم ندارنه یا ونه نوم ره إسا ندومبی چی بی‌یه. «مدیتیشن»، «مراقبه» و «به خود» نوم ره دمبال‌ته این کٮتاب سر دینگونه. وه منطقی ذهنیت داشته و ونه بنویشته‌ئون فلسفی و سقراطی معنویت ره سٮراق دِنّه. ''مدیتیشن'' هنتا که هنتائه، اتا ادبی اثر بشناسی وونه که حکومت و ونه وظایف ره خار-خار نشون هدا. اینتا کٮتاب خله نویسندگون دیگه سر تأثیر دینگو؛ [[کریستینا، سوئد شاه]]، [[فردریک کبیر]]، [[جان استوارت میل]]، [[متئو آرنولد]]، [[گوته]]، [[ون جیابائو]] و [[بیل کلینتون]] واری.<ref>Hays, p. xlix.</ref> اینتا کٮتاب ره بعضی نویسندگون، گت‌ترین فلسفی کٮتابی که بنویشته بیّه، إشناسنّه.<ref name='Collins1973'>Collins, p. 58.</ref> ''[[مدیتیشن (کتاب)|مدیتیشن]]'' نسخه‌ئون جه ۱۶٬۰۰۰ کپی فقط ۲۰۱۲ سال دله، بروتنه ۲۰۱۹ دله، ۱۰۰٬۰۰۰ کپی ونجه فروش بورده.<ref>{{Cite web |last=Love |first=Shayla |date=2021-06-29 |title=The Revival of Stoicism |url=https://www.vice.com/en/article/xgxvmw/the-revival-of-stoicism |access-date=2023-12-12 |website=Vice |language=en}}</ref> ندومبی چتی بیّه که مارکوسِ بنویشته‌ئون ره بمرده په، تنک هاکردنه. قدیمی بنویشته‌ئون دله هم دَره که مارکوس اورلیوس ره اتا فیلسوفِ امپراتور دونستنه. [[ژولیان مرتد]] هم اینتی وه ره شناسا دِنه ولی ونه کتاب نوم ره نیارنه.<ref>Stertz, p. 434, citing Themistius, ''Oratio'' 6.81; ''HA Cassius'' 3.5; Victor, ''De Caesaribus'' 16.9.</ref> شرقی کلیسایِ بنویشته‌ئون دله هم ونه نقل‌قول و نوم بمو. [[آرتاس سزارین]] قرن دهم «مارکوس اورلیوس بنویشته‌ئون به خودش» نوم ره یارنه و [[بیزانس]] دله سودایِ کتاب دله هم ونه نوم إنه. ''مدیتیشن'' ره اولین‌بار سال ۱۵۵۸ [[زوریخ]] دله اتا خطی نسخه سر جه چاپ هاکردنه که إسا ونه سر گوم هسته.<ref>Hays, pp. xlviii–xlix.</ref> قدیمی‌ترین نسخه که إسا کته قرن چاردهوم شٮنه.<ref>Hadot, p. 22.</ref> == میراث و بی‌یشتی == [[File:Estàtua_eqüestre_de_Marc_Aureli_(176_dC),_Museu_Capitolí_(Roma)._Vista_general_de_la_sala_d'exposició.jpg|thumb|این موجستمه که قرن دوم میلادی گدر بساتنه، إسا [[کاپیتولین موزه]] دله کَته.]] مارکوس تا زنده بی‌یه، فیلسوف شهرت ره داشته و بمرده په، اینتا لقب ونه سر بموندسته؛ هم دیو و هم ونه زندگی‌نومه‌نویس مارکوس ره «فیلسوف» ونگ کنّه.<ref>''HA Marcus'' i. 1, xxvii. 7; Dio lxxi. 1.1; James Francis, ''Subversive Virtue: Asceticism and Authority in the Second-Century Pagan World'' (University Park: Pennsylvania State University Press, 1995), 21 n. 1.</ref><ref>Mark, Joshua. [https://www.worldhistory.org/article/174/marcus-aurelius-platos-philosopher-king/ 'Marcus Aurelius: Plato's Philosopher King']. ''World History Encyclopedia''. 8 May 2018.</ref> مسیحیون هم همینتی وه ره صدا کردنه؛ [[ژوستین شهید]]، [[Athenagoras of Athens|آتناگوراس]] و [[یوسبیوس]] واری.<ref>Francis, p. 21 n.1, citing Justin, ''1 Apologia'' 1; Athenagoras, ''Leg''. 1; Eusebius, ''Historia Ecclesiastica'' 4.26.9–11.</ref> یوسیبیوس تا اونجه پیش شونه که گته مارکوس تا آنتونینوس و هادریان، وه خله «انسان‌دوست‌ته و فلسفی‌ته» بی‌یه و وه ره روم دیگر شاهون جه إندا-ور-إندا کنده و گنه مارکوس تا [[نرون]] و این اواخرِ امپراتورون، بنه-تا-آسمون فرق هسته.<ref>Eusebius, ''Historia Ecclesiastica'' 4.26.9–11, qtd. and tr. Francis, 21 n. 1.</ref> هرودین، اتا تاریخنویس، اینتی گته:<blockquote>امپراتورون دله، وه تنها کسی بی‌یه که شه یادگیری و دونش ره سٮراق هدا؛ فقط هم گپ بزوئن و فلسفی بنویشتن جه اینتی نکرده، بلکه شه بی‌همتا شخصیت و زندگیِ معتدلِ شیوه جه این ره نشون هادا.<ref>Herodian, ''Ab Excessu Divi Marci'' i.2.4, tr. Echols.</ref></blockquote> مارکوس اورلیوس جه اتا سوارکارِ موجستمه کَته که حلا سالم باقی بموندسته و تنها نمونه‌ای هسته که رومِ موجستمه‌ساجونِ هنر جا دَره و جان سالم در بَوِرده.<ref>Equestrian Statue of Marcus Aurelius.</ref> ونه دِتا یادگارِ ستون هم دره که ونه جنگ ره بربری اقوام جه نشون دِنه. ظارا اینان سر هم مارکوسِ موجستمه کب‌بی‌یه که بعداً مسیحی شخصیتون موجستمه ره ونه جا سر دینگونه.<ref>[https://curate.nd.edu/show/ft848p61g5s 'Column of Marcus Aurelius: Overall view, of base and column'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200522142047/https://curate.nd.edu/show/ft848p61g5s |date=22 May 2020}}. [[دانشگاه نوتردام]]، [[Hesburgh Library]]. Accessed 24 November 2018.</ref><ref>{{Cite web|title=Scenes for Comparison · The Columns of Trajan and Marcus Aurelius · Classics|url=https://classics.sites.grinnell.edu/exhibits/show/columns-exhibit/comparative-sequences|access-date=21 July 2021|website=classics.sites.grinnell.edu}}</ref> == دپیته چرخه‌تو == * [[روم امپراتورون فهرست]] == یادداشت == {{Reflist|group=note}} == په‌نویس == {{په‌نویس|۲|چپ‌چین=بله}} == منابع == === باستانی === {{چپ‌چین}} {{Refbegin|30em}} * Aristides, Aelius. ''Orationes'' (in Latin). :Trapp, Michael B. ''Orations. 1: Orationes 1–2''. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2017. {{ISBN|978-0674996465}}. * Victor, Aurelius. ''De Caesaribus'' (in Latin). :Bird, H.W. ''De Caesaribus''. Liverpool: Liverpool University Press, 1994. {{ISBN|978-0853232186}}. * Dio, Cassius. ''Roman History'' (in Greek). :Cary, Earnest, trans. ''Roman History''. 9 vols. Loeb ed. London: Heinemann, 1914–27. {{OCLC|500523615}}. Online at [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/home.html LacusCurtius]. * ''Digest'' (in Latin). :Scott, S.P. , trans. ''The Digest or Pandects'' in ''The Civil Law''. 17 vols. Cincinnati: Central Trust Company, 1932. {{OCLC|23759480}}. Online at the [http://www.constitution.org/sps/sps.htm Constitution Society]. * [[Epiphanius of Salamis]]. ''[[On Weights and Measures]]'' (in Latin). :Dean, James Elmer, ed. ''[https://books.google.com/books?id=FnMlnQEACAAJ Epiphanius' Treatise on Weights and Measures – The Syriac Version]''. Chicago: University of Chicago Press, 1935. {{OCLC|123314338}}. * Fronto, Marcus Cornelius. ''The Correspondence of Marcus Cornelius Fronto: With Marcus Aurelius Antoninus, Lucius Verus, Antoninus Pius, and Various Friends'' (in Latin). :Haines, Charles Reginald, trans. ''The Correspondence of Marcus Cornelius Fronto: With Marcus Aurelius Antoninus, Lucius Verus, Antoninus Pius, and Various Friends''. 2 vols. Loeb ed. London: Heinemann, 1920. {{OCLC|476921438}}. Online at the Internet Archive: Vol. [https://archive.org/details/correspondencem00auregoog 1], [https://archive.org/details/correspondencem00frongoog 2]. * Gellius, Aulus. ''Noctes Atticae'' (''Attic Nights''). :Rolfe, J.C. , trans. ''The Attic nights of Aulus Gellius''. 3 vols. Loeb ed. London: Heinemann, 1927–28. {{OCLC|59229750}} (Vol. 1), {{OCLC|1072405870}} (Vol. 2), {{OCLC|1021363430}} (Vol. 3). Vols. 1 and 2 online at [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Gellius/home.html LacusCurtius]. * Herodian. ''Ab Excessu Divi Marci'' (''History of the Roman Empire from the Death of Marcus Aurelius'', in Latin). :Echols, Edward C. , trans. ''Herodian of Antioch's History of the Roman empire: From the death of Marcus Aurelius to the accession of Gordian III''. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1961. {{OCLC|463202486}}. Online at [http://www.tertullian.org/fathers/herodian_00_intro.htm Tertullian] and [https://www.livius.org/sources/content/herodian-s-roman-history/ Livius]. * Lucian. :Fowler, F.G. ; Fowler, H.W. , trans. ''The works of Lucian of Samosata''. Oxford: Clarendon P. , 1949. {{OCLC|503242210}}. :''Alexander'' (in Latin). Translation online at [http://www.tertullian.org/rpearse/lucian/lucian_alexander.htm Tertullian]. :Translations (from Latin) of [http://www.sacred-texts.com/cla/luc/wl2/wl210.htm ''Historia Quomodo Conscribenda'' (''The Way to Write History'')], [http://www.sacred-texts.com/cla/luc/wl3/wl303.htm ''Imagines'' (''A Portrait–Study'')], and [http://www.sacred-texts.com/cla/luc/wl3/wl304.htm ''Pro Imaginibus'' (''Defence of the 'Portrait–Study{{'}}'')] online at Sacred Texts, based on the [https://www.gutenberg.org/ebooks/6585 Gutenberg] e-text. * Marcus Aurelius Antoninus. ''Meditations''. :Farquharson, A.S.L. , trans. ''Meditations''. New York: Knopf, 1946, rept. 1992. {{OCLC|897495952}}. * ''Scriptores Historiae Augustae'' (Authors of the Historia Augusta). ''Historia Augusta'' (''Augustan History''). :Magie, David, trans. ''Historia Augusta''. 3 vols. Loeb ed. London: Heinemann, 1921–32. Online at [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/home.html LacusCurtius]. :Magie, David; Birley, Anthony R. ''Lives of the later Caesars''. London: The Folio Society, 2005. {{ISBN|0141935995}}. * Themistius. ''Orationes'' (in Latin). :Penella, Robert J. ''The private orations of Themistius''. Berkeley: University of California Press, 2000. {{ISBN|978-0520218215}}. {{Refend}} {{پایان چپ‌چین}} === مۏدرن === {{چپ‌چین}} {{Refbegin|30em}} * Ackermann, Marsha E. ; Schroeder, Michael J. ; Terry, Jancie J. ; Lo Upshur, Jiu-Hwa; Whitters, Mark F. [https://books.google.com/books?id=FXllDwAAQBAJ ''Encyclopedia of World History, Ackerman-Schroeder-Terry-Hwa Lo, 2008: Encyclopedia of World History'']{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}. New York: Facts on File, 2008. {{ISBN|978-0816063864}}. * Adams, Geoff W. [https://books.google.com/books?id=dpommWWxA9gC ''Marcus Aurelius in the Historia Augusta and Beyond'']. Lanham, MD: Lexington Books, 2013. {{ISBN|978-0739176382}}. * An, Jiayao. 'When Glass Was Treasured in China'. Annette L. Juliano and Judith A. Lerner (eds), [https://books.google.com/books?id=FHJwAAAAMAAJ ''Nomads, Traders, and Holy Men Along China's Silk Road''], 79–94. Turnhout, Belgium: Brepols Publishers, 2002. {{ISBN|978-2503521787}}. * Astarita, Maria L. [https://books.google.com/books?id=uCUBbMOCJ74C ''Avidio Cassio''] (in Italian). Rome: Edizione di Storia e Letteratura, 1983. {{OCLC|461867183}}. * [[Warwick Ball|Ball, Warwick]]. [https://books.google.com/books?id=07pTDAAAQBAJ ''Rome in the East: The Transformation of an Empire''], 2nd edition. London: Routledge, 2016. {{ISBN|978-0415720786}}. * [[Timothy Barnes (classicist)|Barnes, Timothy D.]] 'Hadrian and Lucius Verus'. ''Journal of Roman Studies'' 57:1–2 (1967): 65–79. {{doi|10.2307/299345}}. {{JSTOR|299345}}. * Barnes, Timothy D. 'Legislation against the Christians'. Journal of Roman Studies, Vol. 58 (1968): 32–50. {{doi|10.2307/299693}}. {{JSTOR|299693}}. * Barnes, Timothy D. 'Some Persons in the Historia Augusta', ''Phoenix'' 26:2 (1972): 140–182. {{doi|10.2307/1087714}}. {{JSTOR|1087714}}. * [[Anthony Birley|Birley, Anthony R.]] ''Marcus Aurelius: a biography''. London: Routledge, 1966, rev. 1987. {{ISBN|978-1134695690}}. * Birley, Anthony R. 'Hadrian to the Antonines'. In ''The Cambridge Ancient History Volume 11, The High Empire, AD 70–192'', edited by Alan Bowman, Peter Garnsey, and Dominic Rathbone, 132–194. Cambridge: Cambridge University Press, 2000. {{ISBN|978-0521263351}}. * Bowman, John L. [https://books.google.com/books?id=vlhPAwAAQBAJ ''A Reference Guide to Stoicism'']. Bloomington, IN: Author House, 2014. {{ISBN|978-1496900173}}. * [[J. B. Bury|Bury, John Bagnell]]. [https://books.google.com/books?id=iGc-AAAAYAAJ ''The Student's Roman Empire: A History of the Roman Empire from Its Foundation to the Death of Marcus Aurelius (27 B.C.–180 A.D.)'']. New York: Harper, 1893. {{OCLC|1067064647}}. * [[Edward Champlin|Champlin, Edward]]. 'The Chronology of Fronto'. ''Journal of Roman Studies'' 64 (1974): 136–159. {{doi|10.2307/299265}}. {{JSTOR|299265}}. * Champlin, Edward. [https://archive.org/details/frontoantoninero00cham ''Fronto and Antonine Rome'']. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1980. {{ISBN|978-0674331778}}. * Collins, Desmond. [https://books.google.com/books?id=2ls4AAAAIAAJ ''Background to Archaeology: Britain in its European Setting'']. Cambridge: Cambridge University Press Archive, 1973. {{OCLC|879899744}}. * [[Rafe de Crespigny|De Crespigny, Rafe]]. [https://books.google.com/books?id=49OvCQAAQBAJ ''A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23–220 AD)'']. Boston: Brill, 2007. {{ISBN|978-9047411840}}. * [[Richard Duncan-Jones|Duncan-Jones, Richard]]. [https://books.google.com/books?id=7cpkQQ-n0V8C ''Structure and Scale in the Roman Economy'']. Cambridge: Cambridge University Press, 1990. {{ISBN|978-0521892896}}. * [http://capitolini.info/scu03247/?lang=en 'Equestrian Statue of Marcus Aurelius']. Musei Capitolini. * Gagarin, Michael. ''The Oxford encyclopedia of ancient Greece and Rome. Volume 7, Temples – Zoology''. Oxford: Oxford University Press, 2010. {{ISBN|978-0195170726}}. * Giacosa, Giorgio. ''Women of the Caesars: their lives and portraits on coins''. Translated from Italian by R. Ross Holloway. Milan: Edizioni Arte e Moneta, 1977. {{ISBN|0839001932}}. * [[James Frank Gilliam|Gilliam, J. F.]] 'The Plague under Marcus Aurelius'. ''[[American Journal of Philology]]'' 82.3 (1961): 225–251. {{doi|10.2307/292367}}. {{JSTOR|292367}}. * Gnecchi, Francesco. ''I medaglioni Romani'', 3 Vols, Milan, 1912. {{OCLC|6529816}}. * [[Michael Grant (classicist)|Grant, Michael]]. [https://books.google.com/books?id=Ql0fDAAAQBAJ&pg=PT29 ''The Antonines: the Roman Empire in transition'']. London: Routledge, 2016. {{ISBN|978-1317972105}}. * Grant, Michael. [https://books.google.com/books?id=mXc1uk30FIYC ''The Climax Of Rome'']. London: Orion, 2011. {{ISBN|978-1780222769}}. * Haas, Charles. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17195627 The Antonine plague] (in French). ''Bulletin de l'Académie Nationale de Médecine''. Académie nationale de médecine. 190 (2006): 1093–1098. {{OCLC|958470753}}. * [[Pierre Hadot|Hadot, Pierre]]. [https://books.google.com/books?id=3dLVyyDE-vQC ''The inner citadel: the Meditations of Marcus Aurelius'']. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1998. {{ISBN|978-0674461710}}. * Hays, Gregory. ''Meditations''. London: Weidenfeld & Nicolson, 2003. {{ISBN|978-1842126752}}. * {{cite book |last1=Holiday |first1=Ryan |author1-link=Ryan Holiday|last2=Hanselman |first2=Stephen |title=Lives of the Stoics |date=2020 |publisher=Portfolio/Penguin |location=New York |isbn=978-0525541875 |pages=279–299 |chapter=Marcus Aurelius the Philosopher King}} * Irvine, William B. ''A Guide to the Good Life: The Ancient Art of Stoic Joy''. Oxford University Press, 2009. {{ISBN|978-1522632733}}. * Kemezis, Adam M. [https://books.google.com/books?id=YkilBAAAQBAJ ''Greek Narratives of the Roman Empire under the Severans: Cassius Dio, Philostratus and Herodian'']. Cambridge University Press, 2014. {{ISBN|978-1107062726}}. * Kleiner, Fred S. [https://books.google.com/books?id=IJrN8rDirxkC ''Gardner's art through the ages. Volume II: the western perspective'']. Mason, OH: Cengage Learning, 2008. {{ISBN|978-0495573555}}. * Le Bohec, Yann. [https://books.google.com/books?id=IFWSAgAAQBAJ ''The Imperial Roman Army'']. Routledge, 2013. {{ISBN|978-1135955137}}. * [[Barbara Levick|Levick, Barbara M.]] [https://books.google.com/books?id=oVapAgAAQBAJ ''Faustina I and II: Imperial Women of the Golden Age'']. New York: Oxford University Press, 2014. {{ISBN|978-0199702176}}. * Magill, Frank N. [https://books.google.com/books?id=wyKaVFZqbdUC ''Dictionary of World Biography'']. London: Routledge, 2003. {{ISBN|978-1579580407}}. * [[Harold Mattingly|Mattingly, Harold]]; Sydenham, Edward A. ''The Roman imperial coinage. Vol. III, Antoninus Pius to Commodus''. London: Spink & Son, 1930. {{OCLC|768929523}}. * [[Ronald Mellor|Mellor, Ronald]], review of Edward Champlin's ''Fronto and Antonine Rome'', ''[[American Journal of Philology]]'' 103:4 (1982). * Merrony, Mark. [https://books.google.com/books?id=LkgrDwAAQBAJ ''The Plight of Rome in the Fifth Century AD'']. London: Routledge, 2017. {{ISBN|978-1351702782}}. * McLaughlin, Raoul. ''Rome and the Distant East: Trade Routes to the Ancient Lands of Arabia, India, and China''. London & New York: Continuum, 2010. {{ISBN|978-1847252357}}. * [[Frank McLynn|McLynn, Frank]]. ''Marcus Aurelius: A Life''. New York: Da Capo Press, 2009. {{ISBN|978-0306819162}}. * McLynn, Frank. ''Marcus Aurelius: Warrior, Philosopher, Emperor''. London: Bodley Head, 2009. {{ISBN|978-0224072922}}. * [[Fergus Millar|Millar, Fergus]]. [https://books.google.com/books?id=IA-YlZqHv90C ''The Roman Near East, 31 B.C.–A.D. 337'']. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1993. {{ISBN|978-0674778863}}. * Pulleyblank, Edwin G. ; Leslie, D. D. ; Gardiner, K. H. J. 'The Roman Empire as Known to Han China'. ''Journal of the American Oriental Society'', 1999. 119 (1). {{doi|10.2307/605541}}. {{JSTOR|605541}}. * Reed, J. Eugene. [https://books.google.com/books?id=PTnuAAAAMAAJ ''The Lives of the Roman Emperors and Their Associates from Julius Cæsar (B.C. 100) to Agustulus (A.D. 476)'']. Philadelphia, PA: Gebbie & Company, 1883. * Robertson, D. [https://books.google.com/books?id=xGBbDwAAQBAJ ''How to Think Like a Roman Emperor: The Stoic Philosophy of Marcus Aurelius''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190804171626/https://books.google.gr/books?id=xGBbDwAAQBAJ |date=4 August 2019}}. New York: St. Martin's Press, 2019. * Rohrbacher, David. [https://books.google.com/books?id=gDwGCwAAQBAJ ''The Play of Allusion in the Historia Augusta'']. Wisconsin: University of Wisconsin Press, 2016. {{ISBN|978-0299306045}}. * Sánchez, Jorge Pisa. [https://books.google.com/books?id=Rj5Vx3gIPhwC ''Breve historia de Hispania: La fascinante historia de Hispania, desde Viriato hasta el esplendor con los emperadores Trajano y Adriano. Los protagonistas, la cultura, la religión y el desarrollo económico y social de una de las provincias más ricas del Imperio romano'' &#91;''Brief history of Hispania: the fascinating history of Hispania, from Viriato to the splendor with the Emperors Trajan and Hadrian. The protagonists, culture, religion, and the economic and social development of one of the richest provinces of the Roman Empire''&#93;]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} {{in lang|es}}. Ediciones Nowtilus S.L. , 2010. {{ISBN|978-8497637695}}. * [[William O. Stephens|Stephens, William O.]] [http://www.bloomsbury.com/us/marcus-aurelius-a-guide-for-the-perplexed-9781441125613/ ''Marcus Aurelius: A Guide for the Perplexed'']. London: Continuum, 2012. {{ISBN|978-1441125613}}. * Stertz, Stephen A. 'Marcus Aurelius as Ideal Emperor in Late-Antique Greek Thought'. ''The Classical World'' 70:7 (1977): 433–439. {{doi|10.2307/4348712}}. {{JSTOR|4348712}}. * [[Ronald Syme|Syme, Ronald]]. 'The Ummidii'. ''Historia'' 17:1 (1968): 72–105. {{JSTOR|4435015}}. * Van Ackeren, Marcel. [https://books.google.com/books?id=nsdkQA735p4C ''A Companion to Marcus Aurelius'']. New York: Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2012. {{ISBN|978-1405192859}}. {{OCLC|784124210}}. * Young, Gary K. [https://books.google.com/books?id=E5yCAgAAQBAJ ''Rome's Eastern Trade: International Commerce and Imperial Policy 31 BC – AD 305'']. London: Routledge, 2003. {{ISBN|978-1134547937}}. * Yü, Ying-shih. 'Han Foreign Relations', in Denis Twitchett and Michael Loewe (eds), [https://books.google.com/books?id=A2HKxK5N2sAC ''The Cambridge History of China: Volume 1, The Ch'in and Han Empires, 221 BC–AD 220''], 377–462. Cambridge: Cambridge University Press, 1986. {{ISBN|978-0521243278}}. {{Refend}} {{پایان چپ‌چین}} == بِریم بگردستن == {{تلمبار-رج|Marcus Aurelius}} {{چپ‌چین}} * [http://www.iep.utm.edu/marcus/ Marcus Aurelius] at the [[Internet Encyclopedia of Philosophy]] {{پایان چپ‌چین}} {{S-start}} {{S-hou|[[آنتونی سلسله]]|۲۶ آوریل|۱۲۱|۱۷ مارس|۱۸۰}} {{S-reg}} {{s-bef|قبل=[[آنتونیوس پیوس]]}} {{s-ttl|عنوان=[[روم امپراتوری|روم امپراتور]]|سال‌ها=۱۶۱–۱۸۰|عرض=[[لوسیوس ورسوس]] (161–169)|عرض۲=[[کومودوس]] (177–180)}} {{s-aft|بعد=کومودوس}} {{S-end}} {{روم امپراتورون}} {{رواقیون}} [[رج:مارکوس اورلیوس| ]] [[رج:روم امپراتورون]] [[رج:رواقیون]] [[رج:رومی فیلسوفون]] ms2xeraicivv8n9dqswr9gt3m2y7rfl 3 172489 391514 2026-08-01T13:57:19Z Ladsgroup 425 Ladsgroup صفحهٔ [[کارور گپ:Eiliad]] را به [[کارور گپ:خاچی]] که تغییرمسیر بود منتقل کرد: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/Eiliad|Eiliad]]» به «[[Special:CentralAuth/خاچی|خاچی]]» به طور خودکار منتقل شد 391514 wikitext text/x-wiki #بور [[کارور گپ:خاچی]] 2vszhflp8kgk3u3fy8fmn0b9n74mv02 2 172490 391516 2026-08-01T13:57:19Z Ladsgroup 425 Ladsgroup صفحهٔ [[کارور:Eiliad]] را به [[کارور:خاچی]] که تغییرمسیر بود منتقل کرد: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/Eiliad|Eiliad]]» به «[[Special:CentralAuth/خاچی|خاچی]]» به طور خودکار منتقل شد 391516 wikitext text/x-wiki #بور [[کارور:خاچی]] ifaaymdrc29i9oqnwebd1d3q1r0co1a 0 172491 391517 2026-08-01T16:43:35Z محک 1023 اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{اسایی دکته‌ئون ماه|آگوست ۲۰۲۶}}» دره 391517 wikitext text/x-wiki {{اسایی دکته‌ئون ماه|آگوست ۲۰۲۶}} 7ikg0879l234t137bbuqxf55rebe9qt 391518 391517 2026-08-01T16:44:03Z محک 1023 کارور محک، [[اوت ۲۰۲۶]] ِصفحه ره دَکشی‌یه [[آگوست ۲۰۲۶]] دله 391517 wikitext text/x-wiki {{اسایی دکته‌ئون ماه|آگوست ۲۰۲۶}} 7ikg0879l234t137bbuqxf55rebe9qt 0 172492 391519 2026-08-01T16:44:04Z محک 1023 کارور محک، [[اوت ۲۰۲۶]] ِصفحه ره دَکشی‌یه [[آگوست ۲۰۲۶]] دله 391519 wikitext text/x-wiki #بور [[آگوست ۲۰۲۶]] 4b4mduilzvlucoqjg9ak53q6yp6p6ge 2 172493 391520 2026-08-01T18:56:32Z Sandboxerr 46272 آغاز هاکردن صفحه 391520 wikitext text/x-wiki مه صفحه دله خله خش بمونی. r04l0l8xdwrc4qtgcqjwcawgzszuez9 100 172494 391527 2026-08-02T04:52:21Z محک 1023 اتا نو ولگ بساته که ونه دله «* [[ایران و آمریکا جنگ]]: ** ترامپ اتا پغوم برسندی‌یه که شه حمله‌ی دستور ره لغو هاکرده، به‌شرطه سریع توافق بووشه. **سعودی عربستون هم ظارا دکته وسط و وشون ولیعهد شخصاً ونجه بخاسته ایران جیرساختون ره حمله نکنن.» دره 391527 wikitext text/x-wiki * [[ایران و آمریکا جنگ]]: ** ترامپ اتا پغوم برسندی‌یه که شه حمله‌ی دستور ره لغو هاکرده، به‌شرطه سریع توافق بووشه. **سعودی عربستون هم ظارا دکته وسط و وشون ولیعهد شخصاً ونجه بخاسته ایران جیرساختون ره حمله نکنن. s7wanz4w5hcp5agequorc0n373lb9ag 0 172495 391528 2026-08-02T09:38:54Z محک 1023 اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{صندخ/کشور}} '''غربی آلمان''' کشوری بی‌یه که [[جئونی دیمین الجه|دومین جهونی جنگ]] تموم بیّه په، [[متفقون]] بساتنه که [[آلمان ]] ره شه میونه رسد هاکنن. این کشور [[بچا جنگ]] گدر شرق و غرب بلوکِ وسط سامون بی‌یه. آمریکایی‌شون ونه هوا ره داشتنه و مارشال پ...» دره 391528 wikitext text/x-wiki {{صندخ/کشور}} '''غربی آلمان''' کشوری بی‌یه که [[جئونی دیمین الجه|دومین جهونی جنگ]] تموم بیّه په، [[متفقون]] بساتنه که [[آلمان ]] ره شه میونه رسد هاکنن. این کشور [[بچا جنگ]] گدر شرق و غرب بلوکِ وسط سامون بی‌یه. آمریکایی‌شون ونه هوا ره داشتنه و [[مارشال پلن]] جه وه ره نو بساتنه. غربی آلمان [[نیشتگا ]] که غربی [[برلین ]] بی‌یه، [[شرقی آلمان]] وسط کب‌بی‌یه و شوروی ات‌گال وه ره مؤحاصره هاکرده ولی هوا جه ون‌سه خراک راهی کردنه. آخرسر [[برلین دیوار]] ره له بدانه و شرقی آلمان رقد بورده و غربی‌شون آلمان همه ره صاحاب بوینه. == منابع == {{بن‌بنویشت}} [[رج: آلمان تاریخ]] s87lx5zgz0lpp9hjo8asd0lhjd82kg0 391529 391528 2026-08-02T09:40:18Z محک 1023 [[رج:سرد جنگ]] اضافه شد با استفاده از [[ویکی‌پدیا:رج‌ساز]] 391529 wikitext text/x-wiki {{صندخ/کشور}} '''غربی آلمان''' کشوری بی‌یه که [[جئونی دیمین الجه|دومین جهونی جنگ]] تموم بیّه په، [[متفقون]] بساتنه که [[آلمان ]] ره شه میونه رسد هاکنن. این کشور [[بچا جنگ]] گدر شرق و غرب بلوکِ وسط سامون بی‌یه. آمریکایی‌شون ونه هوا ره داشتنه و [[مارشال پلن]] جه وه ره نو بساتنه. غربی آلمان [[نیشتگا ]] که غربی [[برلین ]] بی‌یه، [[شرقی آلمان]] وسط کب‌بی‌یه و شوروی ات‌گال وه ره مؤحاصره هاکرده ولی هوا جه ون‌سه خراک راهی کردنه. آخرسر [[برلین دیوار]] ره له بدانه و شرقی آلمان رقد بورده و غربی‌شون آلمان همه ره صاحاب بوینه. == منابع == {{بن‌بنویشت}} [[رج: آلمان تاریخ]] [[رج:سرد جنگ]] 746dtecfdcc1xkzed410gtrjb9t9mlw 391530 391529 2026-08-02T09:41:18Z محک 1023 391530 wikitext text/x-wiki {{صندخ/کشور}} '''غربی آلمان''' کشوری بی‌یه که [[جئونی دیمین الجه|دومین جهونی جنگ]] تموم بیّه په، [[متفقون]] بساتنه که [[آلمان ]] ره شه میونه رسد هاکنن. این کشور [[بچا جنگ]] گدر شرق و غرب بلوکِ وسط سامون بی‌یه. آمریکایی‌شون ونه هوا ره داشتنه و [[مارشال پلن]] جه وه ره نو بساتنه. غربی آلمان [[نیشتگا ]] که غربی [[برلین ]] بی‌یه، [[شرقی آلمان]] وسط کب‌بی‌یه و شوروی ات‌گال وه ره [[برلین محاصره|مؤحاصره هاکرده]] ولی هوا جه ون‌سه خراک راهی کردنه. آخرسر [[برلین دیوار]] ره له بدانه و شرقی آلمان رقد بورده و غربی‌شون آلمان همه ره صاحاب بوینه. == منابع == {{بن‌بنویشت}} * إنگیلیسی ویکی‌پدیا [[رج: آلمان تاریخ]] [[رج:سرد جنگ]] pj19a18bgwap8xuqmeyfx6xzyk3806r