ویکی‌پدیا mznwiki https://mzn.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter مدیا شا گپ کارور کارور گپ ویکی‌پدیا ویکی‌پدیا گپ پرونده پرونده گپ مدیاویکی مدیاویکی گپ شابلون شابلون گپ رانما رانما گپ رج رج گپ پورتال پورتال گپ پروژه پروژه گپ TimedText TimedText talk ماژول ماژول گپ Event Event talk 0 1863 416262 390388 2026-09-24T23:10:55Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416262 wikitext text/x-wiki {{کشور |native_name = ''United States of America''' <br />(متحده ایالات آمریکا)'' |common_name = متحده ایالات آمریکا |conventional_long_name = |image_flag = Flag of the United States.svg |image_coat = US-GreatSeal-Obverse.svg |image_map = United States (orthographic projection).svg |capital = [[واشینگتن]] |largest_city = [[نیویورک]] |official_languages = [[انگلیسی زبون]] |government_type = جمهوری فدرال |area = ۹٬۸۲۶٬۶۳۰ |percent_water = (%)۴٫۸۷ |population_estimate = ۳۰۹٬۵۳۴٬۰۰۰ |population_density = ۳۱ |currency = [[دلار]] |currency_code = USD |time_zone = CET |cctld = [[.us]] [[.gov]] [[.edu]] [[.mil]] [[.um]] |calling_code = 1 }} '''متحده ایالات آمریکا''' {{انگلیسی|United States of America<small> ونه مخفف وانه: </small>USA}} کشوری هسته که [[شومالی آمریکا]] دله دره، ونه نیشتنگاء شهر [[واشینگتن|واشنگتن دی‌سی]] هسته. آمریکا جمعیت وری سومین کشور و از لحاظ گت بودن چهارمین کشوره، و از لحاظ نژاد مردِم، متنوع‌ترین کشور جهون به حیساب انه<ref>{{یادکرد |کیتاب=Dealing with Diversity |نویسنده = Adams, J.Q., and Pearlie Strother-Adams |شهر=Chicago |ناشر =Kendall/Hunt |سال=2001 |شابک=ISBN 0-7872-8145-X }}</ref>. آمریکا اتا سال دله تولید ناخالص داخلیش ویشته از ۱۳٬۰۰۰ میلیارد دلار هسته و ۱۹٪ قدرت خرید جهون، گت‌ترین ایقتیصاد میون کشورون جهون ره دانـّه.<ref name=autogenerated2>Rank Order - GDP (purchasing power parity)</ref> نظوم حکومتی آمریکا چارچوب قانون اساسی، و بر اساس سیستم جوموری فدرال دِرِس بیّه. اینتا کشور سال ۱۷۷۶ میلادی (۱۱۵۵هـ.خ.)، اعلام هستهقلال هکرده و ۱۳ ایالت سابق [[بریتانیا]] ره شه بال بِن بیته. کشور آمریکا از شرق با [[اطلس اقیانوس]]، غرب جه با [[آروم اقیانوس]]، شومال جه با کشور [[کانادا]] ، و جنوب جه با [[مکزیک]] هم‌سامون‌هسته. اینتا کشور از راه پایگاه دریایی [[بازداشتگاه گوانتانامو|گوانتانامو]] هم [[کوبا]] جه همسایه هسته. آمریکا همینتی از طریق [[آلاسکا]] با [[روسیه]] ئوسامون دانّه. به علاوه، مجموعه‌یی از جزیره‌ئون، ناحیه‌ئون، و مناطق متعلق به آمریکا سراسر جهون دله دکلستونه. این کشور با نامای دیگری مثل ''متحده ایالات آمریکا''، (''اِمریکا'' یا ''آمریکا'') ''متحده ایالات''، ''اتازونی'' (برگرفته از واژهٔ [[زوون فرانسوی|فرانسوی]] États-Unis، به معنای ایالت‌ئون متحد)<ref>[http://www.mibosearch.com/word.aspx?wName=%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%88%D9%86%D9%8A لغت نامه دهخدا]</ref> و (بطور عامیانه) ینگه دنیا<ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده=دهخدا{{#if:علی‌اکبر|، {{چر}}علی‌اکبر}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=fa |مقاله= [http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-f5904c4c9c3146588d9ade1029ed2611-fa.html لغت‌نامه دهخدا] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-04-16|بازیابی‌شده در تاریخ ۱۶-۰۴-۲۰۰۹ .}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref> هم بخوندسته وانه. متحده ایالات آمریکا بعد از حضور [[جهونی جنگ اول]] و [[جهونی جنگ دوم]]، دنیا دله اثر گوذار بیّه. آمریکا به عضویت دائم [[شورای امنیت|شورای امنیت سازمان ملل]] در بموئه و از بونیانگوذاران پیمون نیظامی [[ناتو]] حیساب وانه. <ref>{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?id=UV-ti1sYcbcC&dq=united+state+founding+member+of+NATO&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES&output=html&source=gbs_summary_s&cad=0|[http://books.google.com/books?id=UV-ti1sYcbcC&dq=united+state+founding+member+of+NATO&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES&output=html&source=gbs_summary_s&cad=0 NATO 1948: the birth of the transatlantic Alliance‎]|NATO 1948: the birth of the transatlantic Alliance‎}}|ناشر= Rowman & Littlefield|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=2007 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:0742539172|ISBN 0-7425-3917-2}} |نویسنده=S. Kaplan{{#if:Lawrence|, {{چر}}Lawrence}} |نویسندگون سایر بخش‌ئون=Morris Honick|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}</ref> و بعد از رِقِدبوردن [[شوروی]] و تموم بیّن [[سرد جنگ]] به اتا ابرقدرت بیّه.<ref>{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?pg=PA9&dq=he+United+States+emerged+as+the+sole+superpower&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&ei=hHznScmMM4eyyQTar8TRCA&id=rnNnOxvm3ZwC&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES|[http://books.google.com/books?pg=PA9&dq=he+United+States+emerged+as+the+sole+superpower&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&ei=hHznScmMM4eyyQTar8TRCA&id=rnNnOxvm3ZwC&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES Asian security order: instrumental and normative features]|Asian security order: instrumental and normative features}}|ناشر= Stanford University Press|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=2003 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:|ISBN }} |نویسنده=Alagappa{{#if:Muthiah|, {{چر}}Muthiah}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=9 |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}</ref> آمریکای مردمون ره گانّه "آمریکایی". == جوغرافیا == {{اصلی|موحیط زیست آمریکا}} [[پرونده:Baldeagle-05jul2.jpg|thumb|left|[[اسپه سر جول]] پرنده میلّی آمریکا از سال ۱۷۸۲ میلادی]] متحده ایالاتٔ آمریکا نیمکورهٔ غربی زمین، و شومال [[آمریکا قاره]] دله دره. اینتا کشور از ۴۸ ایالت نزدیک به هم، و دِتا ایالت سِوا از بقیه (جزیره‌مونا [[آلاسکا]] شومال شرق آمریکا دله و مجمع‌الجزایر [[هاوائی|هاوایی]] [[آروم اقیانوس]] دله) جه دِرِس بیّه. همینتی دِتا منطقهٔ [[دریای کارائیب]]، و هم بخش‌ئونی از [[آروم اقیانوس]] ، جزایر کوچک و سِوا از همی وجود دانه که قلمرو آمریکا محسوب وانّه، ولی به اتّی [[خودمختار|خودگردان]] اداره وانّه (مثل [[پورتوریکو|پورتو ریکو]]).<ref>https://web.archive.org/web/20200229153648/https://www.gao.gov/archive/1998/og98005.pdf</ref><br /> [[آلاسکا]] گت ترین<ref>{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?pg=PA4&lpg=PA3&dq=The+Climate+of+Alaska+alaska++largest+state&lr=&id=aUDWK8zDr50C&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES|[http://books.google.com/books?pg=PA4&lpg=PA3&dq=The+Climate+of+Alaska+alaska++largest+state&lr=&id=aUDWK8zDr50C&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES The Climate of Alaska]|The Climate of Alaska}}|ناشر= University of Alaska Press|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=2007 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:1602230072|ISBN 1-60223-007-2}} |نویسنده=Shulski{{#if:Martha|, {{چر}}Martha}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=Gerd Wendler|ترجومه=|صفحه=4 |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}</ref> و [[رود آیلند|رودآیلند]] کوچکترین ایالت در آمریکا می‌باشند.<ref>{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?pg=PA67&dq=The+smallest+state+is+Rhode+Island&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&ei=g5nnSezbM4GUkATH-pWUAQ&id=PHi2qWoR29sC&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES|[http://books.google.com/books?pg=PA67&dq=The+smallest+state+is+Rhode+Island&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&ei=g5nnSezbM4GUkATH-pWUAQ&id=PHi2qWoR29sC&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES Rhode Island]|Rhode Island}}|ناشر= Marshall Cavendish|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=2007 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:0761425608|ISBN 0-7614-2560-8}} |نویسنده=Klein{{#if:Ted|, {{چر}}Ted}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=67 |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}</ref><br /> [[پرونده:Alaska-Size.png|thumb|right|موقایسه [[آلاسکا]] با گتی ۴۸ ایالت این کشور]] ات تیکه از رشته کوه‌ئون راکی غرب آمریکا دله دره که گت‌ترین قله وه [[کلرادو|ایالت کلرادو]] دله دره. گت‌ترین کوه آمریکا [[مک کینلی]] هسته که آلاسکا دله دره. [[میسیسیپی]] گت‌ترین و موهم‌ترین روخنه قاره‌ی آمریکا و چارومین روخنه طولانی جهون آمریکا دله دره. این روخنه که [[میسوری]] دله کلنه، ایقتیصاد و تجارت دله هم به کار شونه. قسمتی از [[ئوشار نیاگارا]] آمریکا و کانادای سامون په دره که خله قشنگه. {{-}} === آمریکای گتی === [[پرونده:MtHood TrilliumLake.jpg|thumb|کوه هود و دریاچه تریلیوم ایالت [[اورگن|ارگن]] دله]] از نظر کُل گتی ئو و خاک، [[متحده ایالات آمریکا|آمریکا]] بعد از [[روسیه]] و [[کانادا]] ، سومین کشور گت جهون هسته.<ref>اگه ئو ره حیساب نکانیم چین ، آمریکا جه گت‌ته هسته.</ref> === موختصات و موقعیت جوغرافیایی آمریکا === کشور آمریکا از شرق با [[اطلس اقیانوس]]، غرب جه با [[آروم اقیانوس]]، شومال جه با کشور [[کانادا]] ، و جنوب جه با [[مکزیک]] هم‌سامون‌هسته. اینتا کشور از راه پایگاه دریایی [[بازداشتگاه گوانتانامو|گوانتانامو]] هم [[کوبا]] جه همسایه هسته. آمریکا همینتی از طریق [[آلاسکا]] با [[روسیه]] ئوسامون دانّه. به علاوه، مجموعه‌یی از جزیره‌ئون، ناحیه‌ئون، و مناطق متعلق به آمریکا سراسر جهون دله دکلستونه. مناطق جوغرافیایی و فرنگی آمریکا عبارتنه از: [[نیوانگلند]]، ایالتای ساحلی اطلس ِاقیانوس ،ایالت‌ئون جنوبی آمریکا ، ایالت‌ئون غرب میونه (میدوست) ، ایالت‌ئون جنوب غربی آمریکا و ایالت‌ئون غرب. کشور آمریکا در مجموع ۹٬۸۲۶٬۶۳۰ کیلومیتر موربع گتی دانّه <ref>[http://www.indexmundi.com/united_states/area.html United States Area - Geography]</ref> که البته ۴۷۰ هیزار کیلومیتر وه ره جزایر سِوا از هم و تحت قلمروو آمریکا [[آروم اقیانوس]] و [[دریای کارائیب]] دله تشکیل دنّه. == جوغرافیای آدمی == [[پرونده:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County-1396x955Farsi.PNG|300px|left|thumb|اقوام و زوون مردم آمریکا (رِفاندم سال ۲۰۰۰)]] آمریکا سال 2009دله ۳۰۶٬۲۱۵٬۸۸۶ نفر تخمین جمعیت داشته <ref>[http://www.census.gov/main/www/popclock.html U.S. and World Population Clocks - POPClocks]</ref>. روشد جمعیت آمریکا، حدود ۰٫۹۷۵٪ هسته.<ref name=autogenerated2>[https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#People CIA - The World Factbook - United States]</ref> به اساس آمار دربموئه سال2003 اینان اقوام آمریکا بینه:<ref>[http://www.census.gov/popest/national/asrh/NC-EST2007-srh.html Population Estimates<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> * [[اسپه پوست|اسپه]]‌ئون: ۸۱٪ * [[سیو پوست|سیو]] (آمریکایی‌ئون آفریقایی‌تِبار): ۱۲٫۹٪ * آسیایی: ۴٫۲٪ * [[سرخ پوستون|سرخپوستون آمریکایی]]‌: ۱٪ * [[هاوائی|هاوایی]] مردِم و جزایر [[آروم اقیانوس|پاسفیک]]: ۰٫۲٪ این آمار دله، نژاد اسپانیایی‌تبار (موسوم به [[هیسپانیک]]، یا لاتینو) همراه با اسپه‌ئون حیساب بیّه. بر اساس بررسی سال ۲۰۰۰ موهاجرون کشورون دیگه به ترتیب جمعیت برابر بینه: [[مکزیک]](۱۷۳٬۹۱۹ موهاجر)، [[چین]](۴۵٬۶۵۲)، [[فیلیپین]](۴۲٬۴۷۴)، [[هند]](۴۲٬۰۴۶)، [[ویتنام]](۲۶٬۷۴۷)، [[السالوادور]](۲۲٬۵۷۸)[[هائیتی]](۲۲٬۳۶۴)، [[کوبا]](۲۰٬۸۳۱)، [[دومینکن]](۱۷٬۵۳۶)، [[روسیه]](۱۷٬۱۱۰)، [[جامائیکا]](۱۶٬۰۰۰)[[کانادا]](۱۶٬۲۱۰)، [[کوره]](۱۵٬۸۳۰)، [[اوکراین]](۱۵٬۸۱۰)، [[پاکئون]](۱۴٬۵۳۵)، [[کلمبیا]](۱۴٬۴۹۸)، [[بریتانئون]](۱۳٬۳۸۵)، [[بوسنی و هرزگوین]](۱۱٬۸۲۸)، [[گواتمالا]](۹٬۹۷۰)، [[ئیران]](۸٬۹۱۵) <ref>{{یادکرد|فصل= United States (review)|کیتاب={{#if:|[ Microsoft Encarta 2006]|Microsoft Encarta 2006}}|ناشر= Microsoft|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال= {{#if:|, {{چر}}}}2006 |شابک={{#if:|ISBN }} |نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:22-04-2009|Retrieved on 22-04-2009.}} </ref> == زوون == <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" border="1" table cellspacing="0" style="border:1px black; float:left; margin-left:1em;" ! style="background:#F99;" colspan="2"|زوون‌ها (۲۰۰۵)<ref name="USCB Lang">{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= Statistical Abstract of the United States 2006 |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.census.gov/prod/2007pubs/08statab/pop.pdf Table 52—Languages Spoken at Home by Language: 2005] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Census Bureau |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2008-10-18|Retrieved on 2008-10-18.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref> |- |''فقط'' [[انگلیسی آمریکایی]]||۲۱۶٫۲ میلیون |- |اسپانیایی (همراه کریول اسپانیایی)||۳۲٫۲ میلیون |- |چینی||۲٫۳ میلیون |- |فرانسوی (با زوون‌ئون کریول فرانسوی)||۱٫۹ میلیون |- |تاگالوگ||۱٫۴ میلیون |- |ویتنامی||۱٫۱ میلیون |- |آلمونی||۱٫۱ میلیون |} </div> کشور آمریکا رسمی زوون ندانه، ولی [[انگلیسی زبون]] همه جا گپ بزه وانه. هر کی بخائه بوره امیکا اول ونه انگلیسی زبون ره خار یاد بیره .<ref>[https://web.archive.org/web/20100328182034/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=12e596981298d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD General Naturalization Requirements<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> همینتی [[انگلیسی زبون|انگلیسی]] ۲۸ ایالت به عونوان رسمی زوون بشناسی‌یه وانه. <ref>[http://www.independent.co.uk/news/world/americas/at-last-america-has-an-official-language-and-yes-its-english-478896.html Senate Makes English Official Language of the United States]</ref><ref>{{یادکرد وب | نشونی = http://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_lists/roll_call_vote_cfm.cfm?congress=110&session=1&vote=00198 | عونوان = Amendment of Title 4 of United States Code | تاریخ = ۶ ژوئن ۲۰۰۷ | تاریخ بدی‌ین = ۶ آوریل ۲۰۰۸ |ناشر = مجلس سنای متحده ایالات | زوون = انگلیسی زبون }}</ref> زوونای آمریکا اینان هستنه :<ref>[http://www.census.gov/prod/2007pubs/08statab/pop.pdf Statistical Abstract of the United States: 2008<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref>: * [[انگلیسی زبون]]: ۸۲٫۱٪ * [[اسپانیولی]]: ۱۰٫۷٪ * بقیه زوونای هند و ئوروپایی: ۳٫۸٪ * زوون‌ئون آسیایی و اقیانوسیه: ۲٫۷٪ * بقیه زوون‌ئون: ۰٫۷٪. == تاریخ == [[پرونده:Native American Chiefs 1865.jpg|left|thumb|اولین آدمایی که آمریکا دله دینه [[سرخ پوستون]] بینه.]] [[پرونده:Washington_Crossing_the_Delaware_by_Emanuel_Leutze,_MMA-NYC,_1851.jpg|thumb|left| [[جرج واشنگتن]] عکس دله دره بریتانئون جه جنگ کاند اونجه هم [[دلاویر|دلاویر روخنه]] هسته.]] الآن ده هیزار ساله که آمریکا دله مردِم زندگی کانّه.<ref>''One vast winter count: the Native American West before Lewis and Clark''. Colin Gordon Calloway. Published by U of Nebraska Press, 2003. ISBN 0-8032-1530-4 pp.27</ref> [[کریستف کلمب]] سال ۱۴۹۲ اول آمریکا ره پیدا هکرده ولی وه فکر هاکرده اونجه هندوستون هسته ات مدت بعد [[آمریگو وسپوچی]] ایعلام هکرده که اینتا اتا جدید ِقاره هسته. <ref>{{یادکرد |فصل=ئوروپای رونسانس |کیتاب=ئیران و جهون تاریخ 1 |نویسنده = مسعود جوادیان، عبدالرسول خیراندیش، جواد عباسی و طوبی فاضلی |ناشر =شرکت چاپ و نشر کیتاب‌های درسی ایران |چاپ=شیشوم |صفحه=۲۲۰ |سال=۱۳۸۴ |شابک=ISBN 964-05-0734-2 }}</ref> اما تاریخ آمریکا به عونوان اتا کشور موستقل به سال ۱۷۸۳ میلادی برگردنه که آمریکا معاهده پاریس دله رسمیت پیدا هکرده.<ref name=autogenerated1>[https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html CIA - The World Factbook - United States<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> قبل از ایعلام هستهقلال آمریکا <ref>[http://www.ourdocuments.gov/doc.php?flash=true&doc=2 Our Documents - Declaration of Independence (1776)<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref>، اونجه مجموعه‌ئی از موستعمرات ئوروپایی بی‌یه. مثلأ، [[ایسپانیا]]یی‌ئون [[فلوریدا|فلوریدای]] دله ساکن بینه، [[بریتانئون|انگلیسی‌ئون]] [[جیمز تاون]] ِ [[ویرجینیا|ویرجینیای]] دله دینه، [[هلند]]یا [[نیو آمستردام]] ره که الان [[نیویورک]] گانه وه ره، و [[فرانسه|فرانسویا]] هم ایالت جنوبی [[لوئیزیانا]] و اطراف [[میسیسیپی]] ره بیت بینه. کم‌کم، قسمت‌ئونی زیادی از موستعمرات سیزده‌گونه با بریتانئون جنگ هاکردنه. اینتی امریکای انقیلاب آوریل ۱۷۷۵ با [[جنگ لگزینگتون]] شروع بیّه، و سال ۱۷۸۳ با ایمضاء قرارداد صلح با بریتائون تموم بیّه. هستهقلال ۱۳ مستعمرهٔ آمریکای شومالی با صدور ایعلامیه ایستیقلال آمریکا [[شابلون:ویکی‌پدیا:امروز واری روز/۴ جولای|۴ جولای]] [[۱۷۷۶]] دله دِرِس بیّه.<ref name="C" /> آمریکا اول ۱۳ ایالت خودمختار داشته فرق داشتن قوانین هر ایالت مثل مالیات به واردات باعث رکود ایقتیصادی و در نتیجه شورش‌ئون مثل [[شورش شیمز]] بیّه به همین دلیل ۵۵ نماینده از ۱۲ ایالت (به جز رودآیلند) در فیلادلفیا منجومله [[جورج واشنگتن]] ، [[بنیامین فرانکلین|بنجامین فرانکلین]] و [[جیمز مدیسون]] قانون اساسی متحده ایالات آمریکا ره تصویب هکردنه که الان هم قانون اساسی آمریکا هسته و از اون موقع ۲۵ اصلاحیه بخارده.<ref name="C">{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:|[ بنیانگذاری آمریکا و قانون اساسی آن]|بنیانگذاری آمریکا و قانون اساسی آن}}|ناشر= ققنوس |چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= تاریخ جهون |سال=۱۳۸۷|شابک={{#if:|ISBN }} |نویسنده=بجورنلوند{{#if:لیدیا|، {{چر}}لیدیا}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=fa |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}}</ref> با شروع قرن جدید و دکش‌هاکردن نیشتنگاء از [[فیلادلفیا]] به [[واشینگتن|واشنگتن دی سی]] و خرید لوئیزیانا سال ۱۸۰۳دله، سال ۱۸۱۲ دله ارتش بریتانئون بار دیگه به آمریکا قشون‌کشی هکرده و نیشتنگاء جدید ره به تـَش دمبدائه، ولی جنگ ره بباخته. امریکا دله دِتا گت اتفاق دکته. اتا جنگ داخلی آمریکا قرن نوزدهم په بی‌یه، و دخاتن ِبازار آزاد اواخر دهه ۱۹۲۰ میلادی دله بی‌یه. سال ۱۸۶۱ جنگ داخلی آمریکا که ۶۰۰٬۰۰۰ تلفات و ۵۰۰٬۰۰۰ نفر زخمی داشته شروع بیّه.<ref>''From Lexington to Desert Storm and beyond: war and politics in the American experience''. Donald M. Snow, Dennis M. Drew. Published by M.E. Sharpe, 2000. ISBN 0-7656-0699-2 pp.60</ref> علت این جنگ به برده‌داری ۱۱ ایالت جنوبی مشهور به "ایالات مؤتلفه آمریکا" مربوط بی‌یه که [[آبراهام لینکلن]] خهستهه وه ره از بین بوره. این جنگ سال 1865 با بوردن شومالی‌ئون به فرماندهی [[یولیسیز سایمن گرانت]]، تموم بیّه. <ref>[https://web.archive.org/web/20100324115858/http://www.nps.gov/history/logcabin/html/usg2.html History: Ulysses S. Grant: The Hero of the Civil War<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> دخاتِن بازار امریکا ۱۹۲۹ باعیث بیّه که 4سال دله کل مردم آمریکا بی‌کار بواشن.<ref name=autogenerated1 /> با بَوردن [[جهونی جنگ اول]]، رِقِدهدائن متفقین [[جهونی جنگ دوم]] دله و شکست نهایی [[آلمان]] و خراب بیّن ایقتیصاد ئوروپا ، آمریکا که کمترین خسارات ره بدی‌بی‌یه، گت بیّه. از بین بوردن [[شوروی|اتحاد جماهیر شوروی]] باعیث بیه تا آمریکا [[جنگ سرد]]، [[جنگ ویتنام]]، و [[جنگ کره]] دله دیگه رقیب نداره<ref>''Encyclopedia of American foreign policy''. Alexander DeConde, Richard Dean Burns, Fredrik Logevall. Published by Simon and Schuster, 2002. ISBN 0-684-80657-6 pp.309</ref> [[حملات ۱۱ سپتامبر|وقایع یازدهم سپتامبر]] باعیث بیّه تا آمریکایی‌ئون شه سربازا ره بیارن خاورمیونه دله و اینجه چنتا جنگ ره سر بیرن. == نیظام سیاسی == نیظام سیاسی آمریکا چارچوب اتا [[قانون اساسی]] و به صورت اتا "نیظام فدرالی" هسته که از ویژگی‌ئون حکومتی این کشور به شومار شونه. "سیستم سِوا هکردن قوا" این کشور دله خله تابلوئه. بونیان گوذاران و نویسندگون "ایعلامیه ایستقلال متحده ایالات آمریکا" و قانون اساسی متحده ایالات به دلیل نگرانی از دِرِس بیّن نیظام سلطنتی ئوروپایی که ونه دله [[شاء]] قودرت داره، نیظام سیاسی ره اتی بساتنه که ات نفر نتونه کل قودرت ره شه دست دله بیره. <ref>[https://web.archive.org/web/20090501220644/http://www.ncsl.org/programs/legismgt/SeparationPowers.htm Separation of Powers<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> همینتی اتی وه ره بساتنه که اکثریت همیشه اقلیت ره سر بوئه<ref>[https://web.archive.org/web/20090210203355/http://usconstitution.net/consttop_sepp.html#america Constitutional Topic: Separation of Powers - The U.S. Constitution Online - USConstitution.net<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> <ref>گفتهٔ جیمز مدیسون:<br />The system of checks and balances is designed to allow each branch to restrain abuse by another branch</ref> بر اساس قانون اساسی آمریکا، قوهٔ مقننه یا '''کونگره آمریکا''' از دِتا مجلس تشکیل بیّه که مسؤولیت قانونگوذاری ره به طور کامل به عوهده دارنه: "مجلس نمایندگون" و "مجلس سنا". بر اساس "نیظام اینتیخابی متحده ایالات دله" ، نمایندگون با رأی موستقیم و برابر مردِم انتیخاب وانّه. <ref>[http://www.law.cornell.edu/constitution/constitution.articlei.html LII: Constitution<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> <center><gallery> پرونده:United states supreme court building.png|'''قوهٔ قضائیه''': دیوان عالی فدرال متحده ایالات آمریکا WhiteHouseSouthFacade.JPG|'''قوهٔ مجریه''': [[اسپه کاخ]]، محل کار و زندگی رییس جومور امریکا Capitol Building Full View.jpg|'''قوهٔ مقننه''': [[ساختمون کاپیتول]] محل همیشگی "کونگره متحده ایالات آمریکا" </gallery></center> <center><gallery> John Roberts.jpg|"جان جی.رابرتس" ، قاضی ارشد "دیوان عالی فدرال متحده ایالات " Nancy Pelosi.jpeg|"نانسی پلوسی" رئیس "مجلس نمایندگان" متحده ایالات Donald Trump official portrait.jpg|[[دونالد ترامپ]]"رئیس جومور آمریکا" </gallery></center> '''رییس جومور متحده ایالات''' هم به عونوان رئیس قوهٔ مجریه و فرمانده کل قوا با رأی موستقیم مردم و از طریق آرای "هیات الکترال" انتخاب وانه و شه وزیرا ره انتخاب کانده. ولی لازم نی‌یه که وشون دیی بوئن ِوسّه رای اعتماد بیره. سومین شاخه از نیظام سیاسی آمریکا، "سیستم حقوقی امریکا" هسته که کاملاً موستقل عمل کانده و قوهٔ مجریه و قوهٔ مقننه نتونه ونه سر تاثیر بیلنوانه بئوتن که رییس جومور یا کونگره نتونه رای '''دیوان عالی آمریکا''' ره باطل هکنن. نیظام حزبی هم شکل‌هدائن به سیاست و حکومت این کشور دله نقش دانّه. == سیاست خارجی == [[پرونده:Secretary Clinton 8x10 2400 1.jpg|thumb|"هیلاری رودهام کلینتون" وزیر امور خارجی متحده ایالات، وزارت امور خارجه این کشور مسئول رسمی سیاست خارجی آمریکا هسته.]] متحده ایالات آمریکا به کومک توانایی‌ئون ایقتیصادی و نیظامی قابل توجه خادش، نقش موهمی ره سیاست جهونی دله ایفا کانده. این کشور عضو ثابت "شورای امنیت سازمان ملل" هسته و دفتر مرکزی :[سازمان ملل متحد" هم نیویورک دله دره. به استثای کشورون [[ئیران]]، [[شومالی کوره]]<ref name="لس آنجلس تایمز">{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://articles.latimes.com/2008/mar/04/world/fg-norkor4 U.S. relations with North Korea possible, diplomat says] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه= |تاریخ=4 March 2008 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-04-16|Retrieved on 2009-04-16.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref>، [[تایوان]]، [[بوتان]]<ref name="the Bureau of Consular Affairs, U.S. Department of State">{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1068.html Country Specific Information] {{#if:انگلیسی|(انگلیسی)}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه= |تاریخ=April 25, 2008 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-04-16|Retrieved on 2009-04-16.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref> و [[سودان]]، [[کوبا]]، [[ونزوئلا]] و [[بولیوی]] <ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://edition.cnn.com/2008/WORLD/americas/09/12/venezuela.us/index.html U.S. expelling Venezuelan envoy in response to Chavez] {{#if:English|(English)}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=[[سی‌ان‌ان|CNN]] |تاریخ=12 September 2008 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-04-17|Retrieved on 2009-04-17.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref>، بقیه کشورون با امریکا روابط دیپلوماتیک دارنه. آمریکا بوسیله "قرارداد تجارت آزاد آمریکای شومالی" و "سازمان کشورون آمریکایی" با همسایه‌ئون خادش ( [[کانادا]] و [[مکزیک]] ) روابط نزدیکی دانه. دولت این کشور هرساله میلیاردا دلار کومک مالی برای توسعه کشورون دیگه اختصاص دنه، اما درصد این کومکا از تولید ناخالص میلی نسبت به دیگر کشورون کومک کوننده، پائین هسته. رئیس جومور آمریکا اتا از عوامل اصلی تعیین کونندهٔ جهت‌ئون کلی سیاست خارجی آمریکا هسته. بسیاری از مدارک و اسناد دوران هر رئیس جومور امروزه کیتاب‌خنه‌ئون ویژه هر رئیس جمهور دله درنه. کونگره آمریکا بودجه‌ئون کومکای خارجی ره تعیین کانده، تحریم‌ئون خارجی وضع کانده، و به کومک کمیته‌ئون مخصوصی مسائل سیاست خارجه دله اختیارات بررسی و هارشائن امور ویژه ره دانه. هر دور سیاستون خارجی امریکا با عوض بیّن حزب‌ئون تغییر کانده دِتا حزب اصلی امریکا "جوموری‌خاء" و "دموکراتیک" هستنه. <ref>[https://web.archive.org/web/20081220124800/http://www.cfr.org/publication/9488/ U.S. Political Parties and Foreign Policy - Council on Foreign Relations<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> [[لابی (سازمان)|گروه‌ئون لابی]] هم سیاستون خارجی دله نفوذ زیادی دارنه. == ایالت‌ئون == کشور آمریکا ۵۰ ایالت دانه که هر کدوم از وشون بنا بر سامونه فدرالی حاکم، ات جور خودموختار حکومت هستنه. البته ناحیهٔ [[واشینگتن|واشنگتن دی سی]] جزو هیچ کدوم از ایالات آمریکا نیسته و "منطقه خودموختار کلمبیا" دله دره. ناحیهٔ کلمبیا، اولا بخشی از ایالت [[مریلند]] بی‌یه که سال ۱۷۹۰ برای تأسیس نیشتنگاء آمریکا یعنی شهر واشنگتن در نظر بیت‌بیّه. {{نقشه متحده ایالات}} == شهرهای آمریکا == [[پرونده:Vista aérea de Times Square desde el Empire State Building.jpg|thumb|250px|[[نیویورک|شهر نیویورک]]، گت‌ترین شهر آمریکا، به «گت ِسه»(به فارسی:سیب بزرگ) شوهرت دانّه.]] [[پرونده:Los Angeles, CA from the air.jpg|250px| [[لس‌آنجلس]] که دومین شهر گت ِآمریکا هسته.|thumb]] [[پرونده:Good Bye Chicago.jpg|thumb|250 px|شیکاگو، سومین شهر گت متحده ایالات]] {| class="wikitable" style="text-align:right; margin-right:۶۰px" |- !rowspan=۲|رتبه !rowspan=۲ align=center |شهر !rowspan=۲|جمعیت<br /><small> محدوده شهری<br />(۲۰۰۸)<ref>http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2008-01.csv</ref></small> !rowspan=۲| ایالت |- | ۱ ||align=right | [[نیویورک]] || '''۸٬۳۶۳٬۷۱۰''' ||نیویورک |- | ۲ ||align=right | [[لس‌آنجلس]] || '''۳٬۸۳۳٬۹۹۵''' ||[[کالیفرنیا] |- | ۳ ||align=right | [[شیکاگو]] || '''۲٬۸۵۳٬۱۱۴''' ||[[ایلینوی]] |- | ۴ ||align=right | [[هیوستون|هوستون]] || '''۲٬۲۴۲٬۱۹۳''' ||[[تگزاس]] |- | ۵ ||align=right | [[فینیکس]] || '''۱٬۵۶۷٬۹۲۴''' ||[[آریزونا]] |- | ۶ ||align=right | [[فیلادلفیا]] || '''۱٬۴۴۷٬۳۹۵''' ||[[پنسیلوانیا]] |- | ۷ ||align=right | [[سن‌آنتونیو]] || '''۱٬۳۵۱٬۳۰۵''' ||[[تگزاس]] |- | ۸ ||align=right | [[دالاس]] || '''۱٬۲۷۹٬۹۱۰''' ||[[تگزاس]] |- | ۹ ||align=right | [[سن دیگو|سن دییگو]] || '''۱٬۲۷۹٬۳۲۹''' ||[[کالیفرنیا]] |- |۱۰ ||align=right | [[سن خوزه]] || '''۹۴۸٬۲۷۹''' ||[[کالیفرنیا]] |} {| class="wikitable" style="text-align:right; margin-right:۶۰px" |- !rowspan=۲|رتبه !rowspan=۲ align=center |شهر با حیساب حومه ! rowspan=۱ colspan=۲|جمعیت<br /><small>(۲۰۰۹)<ref>http://www.census.gov/popest/metro/files/2009/CBSA-EST2009-alldata.csv</ref></small> !rowspan=۲| ایالت |- | ۱ ||align=right | [[نیویورک]]-[[نیوآرک]]-[[لانگ آیلند]]-[[جرزی سیتی]] || '''۱۹٬۰۶۹٬۷۹۶''' ||نیویورک -[[نیوجرسی]] |- | ۲ ||align=right | [[لس‌آنجلس]] || '''۱۷٬۷۸۶٬۴۱۹''' ||[[کالیفرنیا]] |- | ۳ ||align=right | [[شیکاگو]] || '''۹٬۵۸۰٬۵۶۷''' ||[[ایلینوی]]-[[ایندیانا]] |- | ۴ ||align=right | منطقه دالاس-فورت وورث || '''۶٬۴۴۷٬۶۱۵''' ||[[تگزاس]] |- | ۵ ||align=right | [[فیلادلفیا]]- [[کمدن]]-[[ویلمینگتن]] || '''۵٬۹۶۸٬۲۵۲''' ||[[پنسیلوانیا]]-[[نیوجرسی]]-[[دلاویر]] |- | ۶ ||align=right | [[هیوستون]]-[[شوگرلند]]-[[گلوستون]] || '''۵٬۸۶۷٬۴۸۹''' ||[[تگزاس]] |- | ۷ ||align=right | [[میامیفورت لادردیل-وست پالم بیچ || '''۵٬۵۴۷٬۰۵۱''' ||[[فلوریدا]] |- | ۸ ||align=right | [[واشینگتن دی.سی.]]- [[آرلینگتن]] || '''۵٬۴۷۶٬۲۴۱''' ||ناحیه کلمبیا-[[مریلند]]-[[ویرجینیا]] |- | ۹ ||align=right | [[آتلانتا]] || '''۵٬۴۷۵٬۲۵۳''' ||[[جورجیا|جرجیا]] |- |۱۰ ||align=right | [[بوستون]] || '''۴٬۵۸۸٬۶۵۰''' ||[[ماساچوست]] |- |۱۱ ||align=right | [[دیترویت|دترویت]]-[[ان آربر]] || '''۴٬۴۰۳٬۴۳۷''' ||[[میشیگان]] |- |۱۲ ||align=right | [[فینیکس]]- گلندیل-میزا- [[سکاتزدیل]] || '''۴٬۳۶۴٬۰۹۴''' ||[[آریزونا]] |- |۱۳ ||align=right | [[سان‌فرانسیسکو]]-[[اوکلند]]-منطقه خلیج سانفرانسیسکو || '''۴٬۳۱۷٬۸۵۳''' ||[[کالیفرنیا]] |- |۱۴ ||align=right | [[سیاتل|سیتل]]-[[تاکوما]]-[[بلویو]] || '''۳٬۴۰۷٬۸۴۸''' ||[[واشینگتن]] |- |۱۵ ||align=right | [[مینیاپولیس]]-[[سینت‌پال]] || '''۳٬۲۶۹٬۸۱۴''' ||[[مینسوتا]] |} == آموزش و پژوهش == [[پرونده:Buzz_salutes_the_U.S._Flag.jpg|thumb|left|پرچم آمریکا روی [[ماه|کره ماه]] ، آپولو ۱۷ زمون.]] پول آموزش و تحصیلات سطوح مدرسه‌ئی و متوسطه ره اکثراً دولت دنه. متحده ایالات با داشتن نزدیک به ۵٬۸۰۰ دانشگاه و یا مؤسسه آموزش عالی<ref>{{یادکرد وب | نشونی = http://www.aneki.com/universities.html | عونوان = Countries with Most Universities | تاریخ بدی‌ین = ۵ آوریل ۲۰۰۸ | زوون = انگلیسی }}</ref> تقریبا تونده تموم مردم ره درس یاد بده. وام‌ئون کم‌بهره، کومک هزینه‌ئون بلاعوض، و انواع بورس‌ئون تحصیلی، از اقسام راه‌ئونی هستنه که دانشجوئون ایقدام به پرداخت شهریه‌ئون شه کانه. این میون "دانشگاه ایالتی اوهایو" با داشتن ویشته از ۵۳٬۷۱۵ دانشجو اتا پردیس دله، پرجمعیت‌ترین دانشگاه آمریکا هسته. <ref>[http://www.bizjournals.com/dayton/stories/2008/10/20/daily3.html Ohio State named nation’s largest college – again - Dayton Business Journal:<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> میون آمریکاییا بالای ۲۵ سال، ۸۴٫۶ درصد از دبیرستون فارغ‌التحصیل بینه، ۵۲٫۶ درصد کالج دله شونه ، ۲۷٫۲ درصد مدرک کارشیناسی دریافت هکردنه، و ۹٫۶ درصد دارای مدارک کارشیناسی ارشد و بالاته هستنه.<ref>{{یادکرد وب | نشونی = http://www.census.gov/prod/2004pubs/p20-550.pdf | عونوان = Educational Attainment in the United States: 2003 | تاریخ بدی‌ین = ۶ آوریل ۲۰۰۸ | زوون = انگلیسی |قالب= PDF }}</ref> تقریبا ۹۹ درصد آمریکاییا حداقل سواد پایه دارنه. در طبقه‌بندی سازمان ملل متحد، شاخص آموزشی در کشور متحده ایالات ۰٫۹۷ هسته که رتبه دوازدهم جهونی دله دره.<ref>Human Development Indicators</ref> == ایقتیصاد == [[پرونده:NYC_NYSE.jpg|thumb|left|ورودی ساختمان "بورس اوراق بهادار نیویورک"، "وال هستهریت" دله، گت ترین بازار بورس جهونی هسته]] [[پرونده:Cornfields of Hanover Township, Columbiana County.jpg|thumb|تولیدات کشاورزی]] متحده ایالات آمریکا ایقتیصاد "کاپتالیستی" از نوع سرمایه‌داری انحصاری دانه.ویژگی بارز ایقتیصاد متحده ایالات عبارته از تسلط انحصارون رشته‌ئون موختلف دله، که بر مبنای منابع طبیعی فراوون، زیربنای توسعه‌دکته، تولید زیاد، و مصرف زیاد استوار هسته. تولید ناخالص داخلی آمریکا ویشته از ۱۳ تریلیون [[دلار]]، <ref>{{یادکرد وب | نشونی = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html | عونوان = Rank Order - GDP (purchasing power parity) | تاریخ بدی‌ین = ۵ آوریل ۲۰۰۸ | زوون = انگلیسی }}</ref> یعنی حدود ۲۰٪ تولید ناخالص جهون، اولین ایقتیصاد بزرگ جهون هسته. <ref>[http://www.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/01/15/china.economy/index.html China passes Germany in economic rankings - CNN.com<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> متحده ایالات گت‌ترین واردکوننده، و - بعد از [[آلمان]] و [[چین]] - سومین صادرکونندهٔ جهون هسته. <ref>[https://web.archive.org/web/20080423205710/http://www.radiofarda.com/Article/2008/04/19/f3_oil_Iran.html بهای نفت به رکورد تازه ۱۱۷ دلار در بشکه رسید - © 2009تمام حقوق این وب‌سایت بر اساس قانون کپی‌رایت برای رادیو فردا محفوظ هسته<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> [[کانادا]]، [[چین]]، [[مکزیک]]، [[جاپون]] و [[آلمان]]، به ترتیب گتترین شریکای تجاری آمریکا هستنه.<ref>[http://www.census.gov/foreign-trade/top/dst/current/balance.html Top Ten Countries with which the U.S. Trades]</ref> امریکا این دهه دله گت‌ترین بدهی جهون ره هم داشته .<ref>[https://web.archive.org/web/20090206103043/http://political-analysis.org/ww/id8.html The U.S. National Debt and How It Got So Big]</ref> گت‌ترین وسیله‌ئون صادراتی آمریکا به ترتیب تجهیزات صنعتی (۲۹٫۸٪)، ماشین‌آلات (۲۹٫۵٪)، کالائون مصرفی غیر اتومبیل (۱۲٫۴٪)، خودرو و تولیدات وابسته (۹٫۳٪)، تولیدات صنایع غذایی (۸٫۳٪)، و تولیدات صنایع هوایی (۶٫۶٪) هستنه ، ولی گت‌ترین چیزای وارداتی به آمریکا وسیله‌ئون مصرفی غیر اتومبیل (۲۳٪)، سوخت (۲۲٫۱٪)، ماشین‌آلات (۱۹٫۹٪)، تجهیزات صنعتی (۱۴٫۸٪)، تولیدات خودرو (۱۱٫۱٪)، صنایع غذایی (۴٫۲٪)، و صنایع هوایی (۱٫۷٪) هسته.<ref>آمار منتشره سال ۲۰۰۸ میلادی</ref> اما گت‌ترین محصولات تولیدی آمریکا مواد شیمیایی، تولیدات نفتی، فولاد، خودرو، تولیدات صنایع هوایی، ارتباطات، الکترونیک، تولیدات غذایی و مصرفی، و صنایع معدن و چو هستنه. <ref>http://www.bea.gov/industry/gpotables/gpo_action.cfm?anon=326®istered=0&table_id=23981&format_type=0</ref> آمریکا برق ِدِرِس هاکردن <ref>[https://web.archive.org/web/20130309182439/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2038rank.html CIA - The World Factbook - Country Comparison :: Electricity<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref>، ظرفیت پالایش [[نفت]]<ref>[http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2007/STAGING/local_assets/downloads/spreadsheets/statistical_review_full_report_workbook_2007.xls#'Oil - Refinery capacities'!A1]</ref>، ذخیره‌ئون ذغال سنگ <ref>http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2007/STAGING/local_assets/downloads/spreadsheets/statistical_review_full_report_workbook_2007.xls</ref>، تولید انرژی با وا <ref>[https://web.archive.org/web/20100117181731/http://cleantechnica.com/2008/12/27/us-becomes-largest-wind-power-producer-in-the-world/ US Becomes Largest Wind Power Producer in the World: CleanTechnica<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref>، و [[انرژی هسته‌ای]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120114011707/http://www.world-nuclear.org/info/reactors.html Nuclear Power Reactors and Uranium Requirements:<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> دله ، رتبه اول ره دانّه. ویشته چرخه ایقتیصادی آمریکا موتعلق به بخش خصوصی هسته، تا جایی که بخش دولتی فقط ۱۲٫۴٪ تولید ناخالص میلّی ره سالیونه سازنه.<ref>[http://www.bea.gov U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) - bea.gov Home Page<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> با این حال ۷۵٪ تولید ناخالص میلّی محصول بخش خدماتی هسته. با ایکه تولیدات کشاورزی آمریکا حدود ۱٪ تولید ناخالص میلّی این کشور هسته، همنده تولید حدود ۶۰٪ کل تولیدات کشاورزی جهون ره تشکیل دنه. {| class="wikitable" border="1" table cellspacing="0" style="border:1px black; float:left; margin-left:1em;" |- ! style="background:#F99;" colspan="2"|شاخصای ایقتیصادی |- |نرخ بیکاری||۹,۷٪ ^{مارس ۲۰۱۰}<ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm Employment Situation Summary] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Dept. of Labor |تاریخ=2009-04-03 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-04-04|Retrieved on 2009-04-04.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref> |- |روشد تولید ناخالص داخلی||۶٫۲٪- ^{ربع چهارم سال ۲۰۰۸<br />}۱٫۱٪ ^{در طول سال ۲۰۰۸}<ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.bea.gov/national/xls/gdpchg.xls Gross Domestic Product] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Bureau of Economic Analysis |تاریخ=2009-02-27 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-02-28|Retrieved on 2009-02-28.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}} Quarterly growth is expressed as an annualized rate.</ref> |- |تورم شاخص بهای مصرف‌کننده||۰٪ ^{ژانویه ۲۰۰۸–۲۰۰۹}<ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.bls.gov/news.release/pdf/cpi.pdf Consumer Price Index: November 2008] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Dept. of Labor |تاریخ=2009-02-20 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-02-28|Retrieved on 2009-02-28.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref> |- |بدهی||۱۰۸۸۱ میلیارد دلار^{فوریه ۲۶، ۲۰۰۹}<ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np Debt Statistics] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Dept. of the Treasury |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-02-28|Retrieved on 2009-02-28.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref> |- |میزان فقر||۱۲٫۵٪ ^۲۰۰۷<ref name="CBPR08">{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/income_wealth/012528.html Household Income Rises, Poverty Rate Unchanged, Number of Uninsured Down] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Census Bureau |تاریخ=2008-08-26 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2008-09-06|Retrieved on 2008-09-06.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref> |} بخش بهداشت و خدمات ایجتیماعی با داشتن ۱۶ میلیون نفر کارگر، گت‌ترین بخش کاری آمریکا ره سازنه.<ref>[http://www.census.gov/prod/2006pubs/07statab/business.pdf Statistical Abstract of the United States: 2007<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> از لحاظ مجموع ساعات کاری طول سال، آمریکایی‌ئون ویشترین تعداد روز سال ره کار کانّه. <ref>[https://web.archive.org/web/20090225083027/http://www.ilo.org/global/About_the_ILO/Media_and_public_information/Press_releases/lang--en/WCMS_071326/index.htm Americans work longest hours among industrialized countries, Japanese second longest. Europeans work less Time, but register faster productivity gains New ILO statistical volu...<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> ولی همینتی موقایسه با کشورون صنعتی دیگه، از نظر تولید به حسب ساعات کاری آمریکایی‌ئون از بعضی کشورون ئوروپایی عقب‌تر درنه .<ref>[https://web.archive.org/web/20090608164943/http://www.ilo.org/global/About_the_ILO/Media_and_public_information/Press_releases/lang--en/WCMS_082827 Working Time Around the World]</ref> میون ۵۰ ایالت آمریکا، از لحاظ درآمد سرانه <ref>Median Household Income</ref>، ایالت "نیوجرسی" رتبه اول ، و "ایالت میسیسیپی" رتبه آخر دره. <ref>[http://www.census.gov/hhes/www/income/income07/statemhi.html Income 2006 - Two-Year-Average Median Household Income by State: 2001-2005<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> نزدیک به ۱۳٪ آمریکاییا زیر خط فقر درنه. <ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0104520.html Poverty in the United States, 2007 — Infoplease.com<!-- عونوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> و فاصله طبقاتی بین بالاترین و پایین‌ترین اقشار جامعه آمریکا در حال ویشته بیّن هسته. <ref>[http://www.nytimes.com/2007/03/29/business/29tax.html Income Gap Is Widening, Data Shows]</ref> === حمل و نقل === [[پرونده:Map of current Interstates.svg|thumb|گت‌راه‌ئون میون ایالتی که ۴۶۸۷۶ مایل هستنه .<ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.fhwa.dot.gov/interstate/faq.htm#question3 Interstate FAQ (Question #3)] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Federal Highway Administration |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}}2006 |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-03-04|Retrieved on 2009-03-04.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref>]] سال ۲۰۰۳ هر ۱٬۰۰۰ آمریکایی وسّه ۷۵۹ "ماشین" دیّه <ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=STAT/06/125 Car Free Day 2006: Nearly One Car per Two Inhabitants in the EU25 in 2004] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Europa, Eurostat Press Office |تاریخ=2006-09-19 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-08-15|Retrieved on 2007-08-15.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref> و هر آمریکایی اتا روز دله ۵۵ دقیقه (یا ۲۹ مایل) ماشین جه ایستیفاده کانده.<ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= 2001 National Household Travel Survey |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html Daily Passenger Travel] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-08-15|Retrieved on 2007-08-15.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref> ولی در عوض امریکای راه‌آهن کم‌ته از ماشینا هسته.<ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.gao.gov/products/GAO-07-15 Intercity Passenger Rail: National Policy and Strategies Needed to Maximize Public Benefits from Federal Expenditures] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=U.S. Government Accountability Office |تاریخ=2006-11-13 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-06-20|Retrieved on 2007-06-20.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref> از نظر "حمل و نقل عمومی" ، فقط ۹٪ از سفرا از طریق قطار انجوم وانه در صورتی که ئوروپا دله ۳۸٪سفرا ریل جه انجوم وانه. <ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} Renne, John L., and Jan S. Wells|نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf Emerging European-Style Planning in the United States: Transit-Oriented Development (p. 2)] {{#if:|()}} {{#if:PDF|(PDF)}} |ژورنال= |نشریه=Rutgers, The State University of New Jersey |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}}2003 |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-06-11|Retrieved on 2007-06-11.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref>. امریکایی‌ئون دِچرخه جه هم کمته استیفاده کانّه. <ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= Transportation Quarterly |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} Pucher, John, and Lewis Dijkstra|نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.transalt.org/files/resources/other/010901TQpdf021.pdf Making Walking and Cycling Safer: Lessons from Europe] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Transportation Alternatives |تاریخ= {{#if:February|February, {{چر}}}}2000 |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-08-15|Retrieved on 2007-08-15.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref> پنج‌تا از گت‌ترین شرکتای هواپیمایی هم آمریکایی هستنه. شرکت [[امریکن ایرلاینز]] اولین رتبه ره دانه.<ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.iata.org/ps/publications/wats-passenger-carried.htm Scheduled Passengers Carried] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=International Air Transport Association (IATA) |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}}2006 |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-08-15|Retrieved on 2007-08-15.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref>. همینتی سی‌تا فرودگاه مهم دنیا دله ، شونزده‌تا آمریکا شنه. <ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&cp=1-5-54-55_666_2__ Passenger Traffic 2006 Final] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Airports Council International |تاریخ=2007-07-18 {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-08-15|Retrieved on 2007-08-15.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref>. == دین == {{bar box |title=دینای آمریکا |titlebar=#ddd |چپ۱='''دین''' |راست۱='''درصد''' |چینش=left |نوارون= {{bar percent|مسیحیت|blue|78.4}} {{bar percent|بی‌دین|red|16.1}} {{bar percent|یهودیت|yellow|1.7}} {{bar percent|بودایی|orange|0.7}} {{bar percent|ایسلام|green|0.6}} {{bar percent|هندو|purple|0.4}} {{bar percent|دیگه|brown|1.2}} }} [[پرونده:Jewish population in the USA in 2000.svg|thumb|left|یهودیای آمریکا ، یهودیا این کشور دله اتا خورد اقلیت هستنه اما موهم حیساب وانه. به عونوان نمونه ۳۷ درصد از کل برندگون آمریکایی [[جایزه نوبل]] از جمعیت ۲ درصدی اینتا اقلیت‌نه.]] آمریکا به طور رسمی اتا [[دولت سکولار|کشور سکولار]] هسته. متحده ایالات دله بر اساس "موتمم اول قانون اساسی متحده ایالات"، هیچ دینی بطور رسمی وجود ندانه ، ولی مردم آزادنه هر دینی ره انتخاب هاکنن. همینتا وسّه هسته که مثلاً زنای محجبهٔ موسلمون آمریکایی ایجازه دارنه چادر جه بورن به مراکز دولتی و دانشگائی. با وجود سِوا بی‌ین دین از سیاست آمریکا دله، دین اهمیت ونقش موهمی این کشور دله دانه که نماد وه جومله "ما به خدا ایمون دارمی" شوعار کشور آمریکا هسته که روی اسکناس دلار هم دکشی‌یوئه<ref name="خزانه داری آمریکاً>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.ustreas.gov/education/fact-sheets/currency/in-god-we-trust.shtml History of 'In God We Trust'] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2009-04-17|Retrieved on 2009-04-17.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref>گروه‌ئون مذهبی قودرت اثر گوذاری قابل توجهی آمریکا دله دارنه دهه ۱۹۲۰ این گروه‌ئون بتونستنه دولت ره مجبور هاکنن که محصولات الکلی نسازه <ref>{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?pg=PA87&dq=1920+alcohol+prohibition+religion&lr=lang_en&ei=JPLoSdKXHoqGNv_D4I4B&id=Hmr_ZFXcOR4C&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES|[http://books.google.com/books?pg=PA87&dq=1920+alcohol+prohibition+religion&lr=lang_en&ei=JPLoSdKXHoqGNv_D4I4B&id=Hmr_ZFXcOR4C&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES Religion, deviance, and social control]|Religion, deviance, and social control}}|ناشر= Routledge|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=1996 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:0415915295|ISBN 0-415-91529-5}} |نویسنده=Stark{{#if:Rodney|, {{چر}}Rodney}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=Sims Bainbridge|ترجومه=|صفحه=87 |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}</ref>(اصلاحیه هیجدهوم قانون اساسی آمریکا ولی با زیاد بیّن خشونت ، قاچاق و... اصلاحیه بیست و یکم دله وه ره بیتنه<ref name="C" />)و به درس‌هدائن [[نظریه تکامل]] مدارس آمریکا دله بصورت محدود و برخی ایالات دله محدودیت ایجاد هکنن. <ref>{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?pg=PA50&dq=Advanced+Philosophy+and+Ethics+of+Religion&lr=lang_en&id=pMFVfv0O7BYC&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES|[http://books.google.com/books?pg=PA50&dq=Advanced+Philosophy+and+Ethics+of+Religion&lr=lang_en&id=pMFVfv0O7BYC&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES Advanced Philosophy and Ethics of Religion]|Advanced Philosophy and Ethics of Religion}}|ناشر= Oxford University Press|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=2002 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:0199148732|ISBN 0-19-914873-2}} |نویسنده=Dewar{{#if:Greg|, {{چر}}Greg}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=50 |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}</ref> .گروه‌ئون مذهبی به خصوص پروتستان‌ئون اونجلیکال و [[کاتولیک|کاتولیک‌ئون]]، مواضع جدی‌ای ره برابر موضوعاتی مثل [[همجنس‌گرایی|همجنسگرایی]]، [[سقط جنین]] و آموزش مختلط مدارس آمریکا دله، نشون هدانه. <br /> به اساس آمار ۲۰۰۲، ترکیب مذهبی مردم آمریکا اینتی هسته:<ref name=autogenerated2 />: [[پروتستان]] ۵۲٪، [[کاتولیک]] ۲۴٪، [[مورمون]] ۲٪، [[یهودیت]] ۲٪، [[ایسلام|مسلمان]] ۱٪، دیگرون ۱۰٪، بی‌دین ۱۰٪. [[پروتستان]]‌ئون آمریکا هم به فرقه‌ئون موختلفی تقسیم وانه. بعضی از وشون میلیونا نفر ره شه سمت دارنه ، در حالی که پچیک ِ[[کلیسا]]ئون ، فقط هزارون عضو دارنه. بعضی از فرقه‌ئون مذهبی معروف آمریکا اینان هستنه: [[اپیسکوپلین|اپیسکوپلین‌ئون]]، [[پرسبیترین‌ئون]]، [[متدیست|متدیست‌ئون]]، [[باپتیست‌ئون]]، [[یونیتارین‌ئون]]، [[مریدون مسیح]]، [[کلیسای اصلاحی هلندی]]، [[کوایکرون]] و [[کانگروگیشنالیست‌ئون]]. == فرنگ == آمریکا صعنت فیلم‌سازی و سینمایی خله معروفی ره دانه که نیشتنگاء وه [[هالیوود]] هسته که شهر [[لس‌آنجلس|لس آنجلس]] دله دره. [[هالیوود]] امروزه با ۶۳ میلیارد دلار درآمد، ۳۵ درصد کل تولیدات صنعت فیلمسازی جهون ره شه وسه دانه .<ref>[https://web.archive.org/web/20100710043029/http://www.factbook.net/wbglobal_rev.htm European Film Exhibition Industry]</ref> از سبک‌ئون موسیقی آمریکایی تومبی سبکای [[جاز]]، [[بلوز]]، [[رپ|هیپ هاپ]] و [[کانتری]] اشاره هکردن.<br /> [[نیویورک|شهر نیویورک]] از جائون موهم جهون هسته که ونه دله نیمایش ایجراء وانه. <ref>{{یادکرد|فصل= |کیتاب={{#if:http://books.google.com/books?pg=PA161&dq=new+york+world%E2%80%99s+leading+center+for+performing+arts&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&ei=lgLpSb6ANJjSzAT0_amSBQ&id=MogUGqknWZYC&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES|[http://books.google.com/books?pg=PA161&dq=new+york+world%E2%80%99s+leading+center+for+performing+arts&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&ei=lgLpSb6ANJjSzAT0_amSBQ&id=MogUGqknWZYC&num=50&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES Frommer's New York State]|Frommer's New York State}}|ناشر= John Wiley and Sons|چاپ= |شهر= |کوشش= {{#if:|, {{چر}}}} |دچی‌ین= |سال=2005 {{#if:|, {{چر}}}} |شابک={{#if:0471751731|ISBN 0-471-75173-1}} |نویسنده=Schlecht{{#if:Neil E.|, {{چر}}Neil E.}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=Brian Silverman|ترجومه=|صفحه=161 |زوون=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:|Retrieved on .}}</ref> همینتی "خیابون برادوی" گت‌ترین مرکز تیاتر ِآمریکا، اینتا شهر دله دره. [[ادبیات]]ِسر نویسندگونی مثل [[ارنست همینگوی]] ، [[مارک تواین]] ، [[ادگار آلن پو]] ، [[توماس هستهرنز الیوت|تی اس الیوت]] ، [[ویلیام فاکنر]] ، [[تنسی ویلیامز]] ، [[جی. دی. سالینجر|جی دی سالینجر]] ، [[آیزاک آسیموف]] ، [[مایکل کرایتون]] ، و [[ریموند کارور]] آمریکا دله درنه. [[هنر]] و معماری هم هنرمندون آمریکایی از [[فرانک لوید رایت]] بیته تا [[اندی وارهول|اندی وارهال]] آثار بسیار قابل توجهی سطح جهونی دله بساته بینه. هرم ورودی [[موزه لوور]] ، کاخ مجلس میلّی [[بنگلادش]]، و [[پوئرتا دو ئوروپا]]ی ایسپانیا، نمونه‌ئونی از طراحی معمارون آمریکایی جهون دله هستنه. <center> <gallery> Image:Salkinstitute lajolla062005.jpg|موسسه سالک سن دییگو، اثر مشهور "لوئیس کان" معمار آمریکایی Image:Louis Armstrong restored.jpg|موسیقی جاز نوین هویت خادش ره مدیون هنرمندونی مثل "لویی آرمسترانگ" هسته. Image:Jordan by Lipofsky 16577.jpg|[[مایکل جردن]] و دیگه ستارگون "ان بی ای" طرفدارون زیادی دارنه. Image:Estatua Woody Allen en Oviedo.jpg|موجستمه وودی آلن ِ[[ایسپانیا]]، [[هالیوود]] اتا از صادرات اصلی آمریکا به جهونیون هسته. </gallery> </center> {{-}} === ورزش === [[پرونده:NBA Game.jpg|thumb|[[ان بی ای]] ، موعتبرترین لیگ [[بسکتبال]] جهون هسته.]] از قرن نوزدهوم [[بیسبال]] به عونوان ورزش میلی آمریکا انتخاب بیّه. در وهله بعدی [[فوتبال آمریکایی]] ، [[بسکتبال]] و [[هاکی یخ سر]] ورزش‌ئون میلّی آمریکا به شومار شونّه. "فوتبال کالجی" و "بسکتبال کالجی" هم پرطرفدارنه. [[فوتبال آمریکایی]] الان پرطرفدارترین ورزش ِآمریکا هسته.<ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر=|چاپ=|شهر=|کوشش=|دچی‌ین=|سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} Krane, David K.|نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه=|زوون=en|مقاله=[http://www.harrisinteractive.com/harris_poll/index.asp?PID=337 Professional Football Widens Its Lead Over Baseball as Nation's Favorite Sport] {{#if:|()}} {{#if:|()}}|ژورنال=|نشریه=Harris Interactive|تاریخ=2002-10-30 {{#if:|, {{چر}}}}|دوره=|شوماره=|شاپا=}} {{#if:2007-09-14|Retrieved on 2007-09-14.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}} Maccambridge, Michael (2004). ''America's Game: The Epic Story of How Pro Football Captured a Nation''. New York: Random House. ISBN 0-375-50454-0.</ref> [[بوکس]] و [[سوارکاری|اسب‌دوانی]] هم خله طرفدار دارنه، اما این ورزش‌ئون زیر سایه دِ ورزش [[گلف]] و [[رالی|اتومبیل‌رونی]] هستنه. متحده ایالات با داشتن ۲٬۱۰۳ مدال [[المپیک تابستانی]] موفق‌ترین کشور دِنیا المپیک دله محسوب وانه ،<ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.infoplease.com/ipsa/A0115108.html All-Time Medal Standings, 1896–2004] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Information Please |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-06-14|Retrieved on 2007-06-14.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref><ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.factmonster.com/sports/olympics/2008/distribution-medals-summer-games.html Distribution of Medals—2008 Summer Games] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Fact Monster |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2008-09-02|Retrieved on 2008-09-02.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}}</ref> و با داشتن ۲۱۶ مدال ِ [[المپیک زمستونی|بازی‌ئون المپیک زمستونی]] رده دوم دله دره.<ref>{{یادکرد|فصل=|کیتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |دچی‌ین= |سال=|شابک=|نویسنده={{#if:|, {{چر}}}} |نویسندگون سایر قسمت‌ئون=|ترجومه=|صفحه= |زوون=en |مقاله= [http://www.infoplease.com/ipsa/A0115207.html All-Time Medal Standings, 1924–2006] {{#if:|()}} {{#if:|()}} |ژورنال= |نشریه=Information Please |تاریخ= {{#if:|, {{چر}}}} |دوره= |شوماره= |شاپا=}} {{#if:2007-06-14|Retrieved on 2007-06-14.}} {{#if:|Retrieved on , {{چر}}.}} نروژ اول هسته; و شوروی سوم.</ref> == نیروی نظامی == [[پرونده:USS Abraham Lincoln (CVN-72) underway in the South China Sea on 8 May 2006 (060508-N-4166B-030).jpg|thumb|left|ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن.آمریکا با دارا بودن دوازده ناو هواپیمابر بزرگ‌ترین نیروی دریایی دنیا را دارهسته.]] نیروی نیظامی آمریکا به پنج دسته تقسیم وانه:<ref>[https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#Military Military of the United States]</ref> * نیروی زمینی متحده ایالات آمریکا * نیروی هوایی متحده ایالات آمریکا * نیروی دریایی متحده ایالات آمریکا * نیروی تفنگدار دریایی متحده ایالات آمریکا * گارد ساحلی متحده ایالات آمریکا وزیر دفاع زیر نظر رییس جومور که مقام فرمانده کل قوا ره بر عهده دانّه فعالیت کانده. در سال ۲۰۰۴ آمریکا با بودجه نیظامی ۵۲۲ میلیارد دلار، ۳٫۷٪ تولید ناخالص داخلی ره صرف هزینه‌ئون نیظامی هکرده ، که این هزینه‌ئون نیظامی به تنهایی تقریباً موعادل نصف هزینه‌ئون نیظامی جهونی بینه. <ref>{{یادکرد وب | نشونی = http://www.usatoday.com/news/world/2005-06-07-world-military_x.htm | عونوان = Report: World military spending tops $1T in 2004 |ناشر = USAToday | تاریخ = ۷ ژوئن ۲۰۰۵ | تاریخ بدی‌ین = ۶ آوریل ۲۰۰۸ | زوون = انگلیسی }}{{یادکرد وب | نشونی = http://www.cbsnews.com/stories/2004/06/09/world/main622012.shtml | عونوان = World Military Spending Soars |ناشر = شبکه خبری سی‌بی‌اس | تاریخ = ۹ ژوئن ۲۰۰۴ | تاریخ بدی‌ین = ۶ آوریل ۲۰۰۸ | زوون = انگلیسی }}</ref> رئیس جومور آمریکا برای اقدام نیظامی از مشورت‌ئون "م.شاور امنیت میلّی متحده ایالات" برخوردار هسته. در رده پایین‌تر، وزیر دفاع قرار دانّه؛ رییس سیتاد موشترک ارتش آمریکا هم به فرمانده کل قوا و هم به وزیر دفاع مشورت دنه. == رسانه == [[پرونده:USA Today building.jpg|thumb|200 px|left|دفتر مرکزی روزنامه "یواس‌ای تودی" شهر مک لین ایالت ویرجینیا ، یواس‌ای تودی دومین روزنامه قطع بزرگ [[انگلیسی زبون|انگلیسی]] زوون کثیرالانتشار دِنیا هسته.]] به غیر از ارگان‌ئونی مثل "گروه فرارسی شوماره‌یی" ، "آمریکای ونگ" ، و یا "هیئت کارفرمایون پخش" که توسط اورگان‌ئون دولتی برای مخاطبین خارج از آمریکا تنظیم وانه، اکثر رسانه‌ئون درون آمریکا یا مثلا شبکه‌ئونی نظیر "فاکس" ، "اچ بی او" ، "ام‌تی‌وی" ، و "سی‌ان‌ان" بطور کاملا خصوصی و با درآمد حاصل از تبلیغات و آگهی‌ئون تجارتی اداره وانه، یا مثل "رادیوی عمومی میلّی" و "پی‌بی‌اس" توسط موسسات و بنیادون خیریه تامین مالی وانه. از ۱۲۰۰ شبکهٔ تلویریونی آمریکا، از گت‌ترین و معروفترین وشون در تاریخ رسانه‌ئون آمریکا بتومبی به ۳ شبکهٔ [[ای‌بی‌سی]]، [[ان‌بی‌سی]]، و [[سی‌بی‌اس]] اشاره هکردن.<ref>''Handbook of children and the media'' Dorothy G. Singer, Jerome L. Singer. Published by SAGE, 2001. ISBN 0-7619-1955-4 pp.480</ref> {{پاک کن}} == منابع == {{چپ‌چین}} {{پانویس|۲|اندازه=ریز}} {{پایان چپ‌چین}} == بِریمْ بگردستن == {{commons|United States|متحده ایالات آمریکا}} * [http://www.usa.gov/ وب‌گاه رسمی دولت آمریکا] * [https://web.archive.org/web/20080113043108/http://persian.usinfo.state.gov/ بخش فارسی usinfo.state.gov] * [https://web.archive.org/web/20080806215118/http://www.america.gov/persian// وبگاه فارسی America.gov] * {{یادکرد وب| نشونی = http://www.fita.org/countries/us.html| عونوان = United States information| تاریخ بدی‌ین = ۵ آوریل ۲۰۰۸| زوون = انگلیسی}} * [http://www.census.gov/population/www/popclockus.html شومارشگر لحظه‌ئی جمعیت کشور آمریکا] * [https://web.archive.org/web/20091211220234/http://www.terraserverusa.com/ تصویر ماهواره‌ئی کشور آمریکا با قابلیت گت‌بیّن] == وابسته جستارون == * [[لیست رییس‌جوموری‌ئون متحده ایالات]] {{Navbox | name = ؟ | title = نیشتنگائون ایالات ، متحده ایالات آمریکا دله | list1 = آتلانتا، [[جورجیا]] {{!}} اسپرینگفیلد، [[ایلینوی]] {{!}} آستین، [[تگزاس]] {{!}} اوکلاهوماسیتی، [[اوکلاهوما]] {{!}} آگوستا، [[مین]] {{!}} آلبانی، [[نیویورک]] {{!}} المپیا، [[واشنگتن]] {{!}} آناپولیس، [[مریلند]] {{!}} ایندیاناپولیس، [[ایندیانا]] {{!}} باتن روژ، [[لوئیزیانا]] {{!}} بوستون، [[ماساچوست]] {{!}} بویزی، [[آیداهو]] {{!}} بیسمارک، [[شمالی داکوتا]] {{!}} پراویدنس، [[رود آیلند]] {{!}} پییر، [[جنوبی داکوتا]] {{!}} تالاهاسی، [[فلوریدا]] {{!}} ترنتون، [[نیوجرسی]] {{!}} توپیکا، [[کانزاس]] {{!}} جفرسون سیتی، [[میسوری]] {{!}} جکسون، [[میسیسیپی]] {{!}} جونو، [[آلاسکا]] {{!}} چارلستون، [[غربی ویرجینیا]] {{!}} دنور، [[کلرادو]] {{!}} دوور، [[دلاویر]] {{!}} دی موین، [[آیووا]] {{!}} رالی، [[شمالی کارولینا]] {{!}} ریچموند، [[ویرجینیا]] {{!}} ساکرامنتو، [[کالیفرنیا]] {{!}} سالت لیک سیتی، [[یوتا]] {{!}} سنتا فه، [[نیومکزیکو]] {{!}} سیلم، [[اورگن]] {{!}} سنت پال، [[مینسوتا]] {{!}} شاین، [[وایومینگ]] {{!}} فرانکفورت، [[کنتاکی]] {{!}} فینکس، [[آریزونا]] {{!}} کارسون سیتی، [[نوادا]] {{!}} کلمبوس، [[اوهایو]] {{!}} کلمبیا، [[جنوبی کارولینا]] {{!}} کنکورد، [[نیوهمشایر|نیوهمپشر]] {{!}} لنسینگ، [[میشیگان]] {{!}} لیتل راک، [[آرکانزاس]] {{!}} لینکلن، [[نبراسکا]] {{!}} مونتگومری، [[آلاباما]] {{!}} مدیسون، [[ویسکانسین]] {{!}} مون پلیه، [[ورمانت]] {{!}} نشویل، [[تنسی]] {{!}} هارتفورد، [[کنتیکت]] {{!}} هریسبورگ، [[پنسیلوانیا]] {{!}} هلنا، [[مونتانا]] {{!}} هونولولو، [[هاوایی]] }} {{آمریکا کشورون}} {{نفتا}} {{ناتو}} {{سازمان ملل}} {{انگلیسی زبون}} {{جی بیست}} {{جی هشت}} <!-- رج --> [[رج:آمریکای متحده ایالات|*]] [[رج:ناتو]] [[رج:نفتا]] [[رج:انگلیسی‌زوون کشورون]] [[رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات]] [[رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات]] [[رج:آمریکا کشورون]] [[رج:جی بیست]] [[رج:جی هشت]] 1wqwsak5jxg1315lj9otvhthc5qe4rk 0 2066 416279 346696 2026-09-25T02:32:58Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416279 wikitext text/x-wiki {{خار بنویشته}} {{جعبه سال ۲|2008}} {{سال تقویمای دیگه دله|۲۰۰۸}} '''۲۰۰۸''' (سال دِهزار و هشت، عددنویسی رومی:'''MMVIII''') میلادی هشتمین سال سده ۲۱ میلادی جه و هشتمین سال هزاره سوم میلادی جه هسته. بر اساس [[گرگوری تقویم]] این سال از اولین روز [[سه‌شنبه|سه شنبه]] ۱ ژانویه ۲۰۰۸ شروع بیّه و آخر [[چارشنبه]] ۳۱ دسامبر ۲۰۰۸ تموم بیّه [[چینی تقویم]] دله این سال [[اشنیک|گل سال]] اسم دانّه. [[تبری تقویم]] دله این سال از ۱۲شروینه‌ما ۱۵۱۹ تا ۱۲شروینه‌ما ۱۵۲۰ کفنه. [[خورشیدی تقویم|ایرانی تقویم]] دله سال ۲۰۰۸ از ۱۱ دی ۱۳۸۶ شروع وانه و تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۷ تموم وانه. سال ۲۰۰۸ مطابق سال‌ئون ۱۴۲۸، ۱۴۲۹، و ۱۴۳۰ [[قمری تقویم|هجری قمری]] هسته. == اسم‌ئون == * سال بین‌المللی [[زمین|بنه]]<ref>[http://www.jamejamonline.ir/papertext.aspx?newsnum=100936387677 سال بین‌المللی زمین] ،''جام جم آنلاین''</ref> * سال بین‌المللی [[سه‌زمینی]]"(به فارسی: سیب زمینی)"<ref>[http://www.irannewsagency.com/index.php?news=3918 سال ۲۰۰۸، سال سه‌زمینی] ،''سایت خوری ایران''</ref> * سال بین‌المللی [[زوون|زوون‌ئون]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120121230353/http://www.irannewsagency.com/index.php?news=5991 ۲۰۰۸ بعنوان بین‌المللی سال زوونا] ،''سایت خوری ایران''</ref> * سال بین‌المللی [[وک]]<ref>[http://www.usatoday.com/tech/science/2007-08-26-frogs_N.htm 2008 to mark The Year of the Frog] ''USA TODAY''</ref> == رویدادئون == [[پرونده:MMVIII Review.jpg|center|780 px]] مهم‌ترین اتفاقات این سال ره بنشنه، دمباله [[اقتصادی بوحران 2007-2009]]، [[اعلان استقلال کوزوو]] [[صربستون]] جه، انتخابات ریاست جوموری [[روسیه]] و انتخاب بیّن [[دمیتری مدودف|دیمیتری مدودف]]، وقوع [[چرخند نرگس|چرخند پر تلفات نرگس]] [[میونمر|کشور برمه]] دله، حل بوحران سیاسی [[لوبنان]] و امضای [[توافقنامه دوحه]]، رکورد شکنی قیمت [[نفت]]، بازداشت [[رادوان کاراجیچ]] به اتهام نسل کوشی دهه ۹۰ میلادی دله، [[اوستیای جنوبی جنگ (۲۰۰۸)|گرجستون و روسیه جنگ]]، برگزاری [[بازی‌ئون المپیک تابستونی ۲۰۰۸|تابستونی المپیک پکن]]، انتخابات ریاست جوموری آمریکا و انتخاب بیّن [[باراک اوباما]]، حملات تروریستی بمبئی و [[غزه جنگ (۲۰۰۸-۲۰۰۹)|اسرائیل و غزه جنگ]] بدونستن. تنها چار روز پیش از شروع سال ۲۰۰۸ میلادی، [[بی‌نظیر بوتو]] به قتل برسیــبی‌یه و این موضوع باعث افزایش نگرانی از دست بوردن ثبات سیاسی پاکستون دولت بَیبی‌یه. این موضوع باعث افزایش حضور نظامیون خارجی افغانستون دله بیّه. افزایش میزون خشونت‌ئون هفته‌ئون اول سال ۲۰۰۸ دله عراق خوشبینی‌ئون قبلی‌ نسبت به محدود بیّن خشونت عراق دله ره که پس از افزایش شدید نیروی آمریکا عراق دله به‌دست بموبی‌یه ره کمرنگ هاکرده. اما به‌صورت تصور عمومی‌‌ای که دولت بوش توجهش ره عراق جه به سمت افغانستون بَورده وجود داشته.<ref name="AnnualReg16"> ''2008: Year in Review'' in The Annual Register:World events, Vol. 250, p. 16, ProQuest </ref> === ژانویه === [[پرونده:No_smoking_nuvola.svg|thumb|180px|اول ژانویه ۲۰۰۸ جه قانون ممنوعیت سیگار بکشی‌ین رستورانا و بارون کشورون اروپایی دله به اجرا دربموئه.]] * ۱ ژانویه - [[اسلوونی|اسلوانی]] به عنوان رئیس دوره‌ای [[اروپا اتحادیه]] انتخاب بیّه.<ref>[https://web.archive.org/web/20070516193607/http://www.svlr.gov.si/en/eu_presidency/ Slovenian EU Presidency]</ref> * ۱ ژانویه - اضافگی [[قبرس]] و [[مالت]] به کشورون استفاده کننده [[یورو]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090130041939/http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836 Cyprus and Malta set to join eurozone in 2008], EurActiv</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090706103838/http://www.eubusiness.com/news-eu/1198764121.53/ Akrotiri and Dhekelia adopt the euro], EUbusiness</ref> * ۱ ژانویه - ممنوعیت [[سیگار]] بکشی‌ین غذاخوری‌ئون و بارون ِکشورون اروپایی دله. * ۲ ژانویه - استعفای '''چوآ سوی لک''' [[مالزی]] ِبهداشتِ وزیر به‌خاطر انتشار فیلم [[بگائستن|روابط جنسی]] وه با اتا [[جنده]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080115092308/http://www.straitstimes.com/Latest+News/Asia/STIStory_192412.html Batu Pahat hotel - centre of attraction after video sex scandal]</ref> * ۵ ژانویه - '''میخائیل ساکاشویلی'''، انتخابات ریاست جوموری [[گرجستون]] دله دِباره به سمت رئیس جوموری برسی‌یه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080105_me_georgia_winner.shtml ساکاشویلی «برنده» انتخابات گرجستان بیه] (''بی‌بی‌‍سی فارسی'')</ref> * ۱۲ ژانویه - انتخابات پارلمونی [[تایوان]] و پیروزی قاطع '''حزب کومینتانگ'''.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080112_nh-taiwan-elections.shtml مخالفین، انتخابات پارلمونی تایوان پیروز بینه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۳ ژانویه - لغو محدودیت‌ئون اجتماعی اعضای سابق '''بعث حزب''' جه و طرفدارون سابق [[صدام]] توسط پارلمون عراق.<ref>[https://web.archive.org/web/20081014140301/http://www.radiofarda.org/Article/2008/01/12/o2_iraq_ex_supporters_saddam.html محدویت‌ئون اجتماعی طرفدارون سابق صدام حسین لغو بیّه] (''رادیو فردا'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080116093635/http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080113_me_baath_bush.shtml استقبال بوش عراق ترنه قانون حزب بعث درباره] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۴ ژانویه - اعلام برنده‌ئون '''[[گلدن گلوب جایزه|جوایز گلدن گلوب]]'''.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080114_wkf-golen-globe.shtml اعلان برندگون جوایز گلدن گلوب ۲۰۰۸] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۴ ژانویه - [[بابی جیندال]]، حزب جوموری‌خواهون جه، به عنوان اولین فرماندار آمریکایی با تبار [[هند]]ی [[لوئیزیانا|ایالت لوئیزیانا]] دله قسم فرمانداری بخارده.<ref>[https://web.archive.org/web/20080115055932/http://www.voanews.com/english/AmericanLife/2008-01-11-voa39.cfm Nation's First Indian-American Governor Takes Office], Voice of America</ref> * ۱۴ تا ۲۷ ژانویه - '''مسابقات تنیس آزاد استرالیا'''<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080113_ba-aussie-contenders.shtml مدعیون تنیس آزاد استرالیا قهرمونی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> و قهرمونی '''[[نواک جاکویچ]]''' مردای رج دله و '''[[ماریا شاراپووا]]''' زنای رج دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080125_am-djokovic-federer.shtml دِ جدید قهرمون تنیس استرالیا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۵ ژانویه - سازمان مواد دوایی و غذایی آمریکا اعلام هاکرده که گوشت حیوونای تاگ‌سازی بَیی «بی‌خطر هسته».<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/01/080115_si-clonedmeat-safe.shtml گوشت حیوونای همتاسازی بَیی «بی‌خطر هسته»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۰ ژانویه - انتخابات ریاست جوموری [[صربئون]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080123014907/http://voanews.com/english/2008-01-20-voa20.cfm Serbian Voters Cast Ballots in Presidential Election], Voice of America</ref> [[پرونده:Flag of Iraq.svg|thumb|200px|[[عیراق|عراق]] ترنه پرچم.]] * ۲۰ ژانویه - معرفی شهر [[دمشق]] به عنوان «فرنگی نیشتنگاء جهون عرب سال ۲۰۰۸ وسّه» توسط [[یونسکو]] و [[اتحادیه عرب]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080120_shr-damascus-culture.shtml دمشق، فرهنگی نیشتنگاء عربی جهون سال ۲۰۰۸ وسّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۰ ژانویه - انتخابات پارلمونی [[کوبا]]. * ۲۱ تا ۱۰ فوریه - بازی‌ئون [[جام ملت‌ئون آفریخا|ملت‌ئون آفریخا جام]] کشور [[غنا]] دله<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080120_ba-africa-cn-1.shtml غنا، پیروز افتتاحیه جام ملتون آفریخا] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> و قهرمونی تیم ملی فوتبال مصر.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/02/080210_ba-africa-cn-9.shtml «مصر» قهرمون مجدد ملتون آفریخا جام] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۲ ژانویه - مرکزی بانک آمریکا، با سقوط جهونی قیمت سهام بازارون مالی [[آسیا]] و [[اروپا]]، نرخ بهره وام ره سه چارم ات درصد کاهش هدائه و به سه و نیم درصد برسنی‌یه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/01/080122_wmt-asian-markets.shtml کاهش غیرمنتظره نرخ بهره آمریکا] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۲ ژانویه - اعلام رسمی لیست نومزه‌ئون [[اوسکار جایزه|هشتادمین جوایز اسکار]] توسط آکادمی علوم و صنایع سینمایی آمریکا.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080122_oscar-nomination.shtml نامزدون هشتادمین دوره جوایز اسکار اعلام بینه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۳ تا ۲۷ ژانویه - اجلاس سالیونه مجمع جهونی اقتصاد داووس‌ [[سوئیس]] دله.<ref>[http://www.weforum.org/en/events/ArchivedEvents/AnnualMeeting2008/index.htm World Economic Forum Annual Meeting 2008], World Economic Forum</ref> * ۲۴ ژانویه - تصویب تغییر طرح عراق پرچم پارلمون دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080122_an-iraq-flag.shtml عراق پرچم تغییر کانده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۴ ژانویه - استعفای '''رومانو پرودی'''، نخست وزیر [[ایتالیا]] پس از شکست رای‌گیری طرح سیاست خارجی [[سنای ایتالیا]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2007/02/070221_an-prodi.shtml نخست وزیر ایتالیا استعفا هدائه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۵ ژانویه - تش‌سوزی هتل مونت‌کارلو لاس‌وگاس دله.<ref>[http://www.cnn.com/2008/US/01/25/vegas.fire/ Vegas resort casino fire fully contained], CNN </ref> * ۲۸ ژانویه - تحویل هشتمین و آخرین محموله سوخت اتمی نیروگاه اتمی بوشهر توسط [[روسیه]] به [[ایران]].<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3093357,00.html آخرین محمولهٔ سوخت اتمی بوشهر دله بورده] (''دویچه وله'')</ref> * ۲۸ ژانویه - سخنرانی سالیونه [[جورج بوش]] کنگره و سنا دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080129_wmt-stateoftheunion.shtml انتقاد بوش حکومت و حمایت مردم ایران جا]، (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/01/20080128-13.html President Delivers State of the Union Address], The White House</ref> * ۲۹ ژانویه - اعلام محکومیت ۵۴ [[بهاییت|بهائی]] [[ایران]]ی به جرم «تبلیغ علیه نظام» [[شیراز]] دله به «یتا تا چار سال زندون».<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/01/080129_he-iran-execution.shtml موصاحبه مطبوعاتی قوه قضائیه جوموری اسلامی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۳۰ ژانویه - کناره‌بَیتن '''رودی جولیانی''' و '''جان ادواردز''' از نومزه‌ای انتخابات ریاست جوموری آمریکا.<ref>[https://web.archive.org/web/20080131143417/http://www.msnbc.msn.com/id/22915310/ Giuliani drops out of GOP race, backs McCain], msnbc via Associated Press</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080204023432/http://www.msnbc.msn.com/id/22913001/ Democrat Edwards exits presidential race], msnbc via Associated Press</ref> === فوریه === * ۱ فوریه - بمردن حداقل ۴۳ نفر و ۸۵ زخمی با بمب‌گذاری تروریستی اتا بازار [[بغداد]] دله که توسط دِتا [[زن]] عقب‌دکته ذهنی انجام بیته.<ref>[https://web.archive.org/web/20080202221851/http://news.yahoo.com/s/ap/20080201/ap_on_re_mi_ea/iraq Mentally disabled women used in bombings], Yahoo News via Associated Press</ref> * ۲ فوریه - '''کارنوال ریو دوژانیرو'''، گت‌ترین کارنوال جهون [[برزیل]] دله.<ref>[https://web.archive.org/web/20120510141144/http://www.rio-carnival.net/rio_carnival/rio_carnival_programs.php Rio Carnival 2008], Official Website</ref> * ۲ فوریه - حمله شورشیون به [[انجامنا]]، [[چاد]] ِنیشتنگاء(=پایتخت).<ref>[http://english.aljazeera.net/NR/exeres/65DA6C5C-4136-411D-8D60-1F8A1E9B313B.htm Fighting reaches Chadian capital], Aljazeera English</ref> * ۳ فوریه - بازی فینال چـِل و دومین مسابقه سوپربول انتخاب قهرمون لیگ فوتوال ملی (NFL) وسّه استادیوم دانشگاء فینکس دله، ایالت آریزونا میون. * ۳ فوریه - انتخابات ریاست جوموری صربستون و پیروزی '''بوریس تادیچ''' با بیش از ۵۰ درصد آرا انتخاب بیّه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080203_wkf-s-serbia-elections.shtml پیروزی تادیچ انتخابات ریاست جوموری صربستون دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۴ فوریه - افتتاح سازمان فضایی ایران و کپّل بیّن اولین موشک ماهواره‌بر ساخت صنایع هوافضای ایران به اسم ماهواره‌بر سفیر به فضا.<ref>[https://web.archive.org/web/20080207160805/http://ap.google.com/article/ALeqM5jT51OiEA0SJDaROarScEXi0wEdBQD8UJN86O5 Iran Opens Space Center, Launches Rocket], Associated Press</ref> * ۴ فوریه - حمله انتحاری شهر اسرائیلی دیمونا دله توسط دِتا عضو گردان‌ئون عزالدین قسام.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080205_an-az-hamas-israel.shtml بردگرستن حماس و اسرائیل به عملیات انتحاری](''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://hamdami.com/MFAFA/NewsAndReports/050208-Dimona.htm شکایت اسرائیل به شورای امنیت سازمان ملل به دمبــال انفجار تروریستی شهرک دیمونا] (''وبگاه رسمی وزارت خارجه اسرائیل'')</ref> * ۵ فوریه - ''سه‌شنبه فوق‌العاده'' و رقابت فشرده نومزده‌ئون انتخابات مقدماتی ریاست جوموری آمریکا ۲۴ ایالت این کشور دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080206_si-primaries-goeson.shtml دمباله رقابت‌ئون پس از سه‌شنبه فوق‌العاده آمریکا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۶ فوریه - گردباد و توفان‌ئون موسمی ایالت‌ئون جنوبی آمریکا دله، دست کم ۴۸نفر بکوشته و بیش از نفر۱۵۰ مجروح جا بی‌یشته.<ref>[http://www.radiofarda.org/Article/2008/02/06/f2_US_Tornadoes_thunderstorms.html گرباد و توفان جان ۴۸ نفر ره آمریکا دله بَییته] (''رادیو فردا'')</ref> * ۷ فوریه - ترنه سال چینی * ۷ فوریه - میت رامنی از دمباله رقابت بر سر تصاحب کاندیداتوری حزب جوموری‌خواهون آمریکا انتخابات ریاست جوموری آمریکا دله جه کنار بکشی‌یه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080207_bd-romney-suspend.shtml میت رامنی رقابت‌ئون انتخاباتی آمریکا جه کنار بکشی‎یه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۷ فوریه - کپل هاکردن فضاپیمای آتلانتیس عملیات اس‌تی‌اس-۱۲۲ دله انتقال و نصب لابراتوار اروپائی کلمبوس ایستگاه فضایی بین‌المللی وسّه.ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/02/080207_si-shuttle-launch.shtml آتلانتیس شه ماموریت ره آغاز هاکرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۷ فوریه - تصویب طرح محرک‌ئون اقتصادی به میزان ۱۶۷ میلیارد دلار کنگره آمریکا دله به منظور پرهیز از وارد بیّن به عصر رکود اقتصادی.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/02/080207_si-senate-economy.shtml تصویب محرک ۱۶۷ میلیارد دلاری کنگره آمریکا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۹ فوریه - «لغو ممنوعیت حجاب دانشگاه‌ئون تورکیه دله» با تصویب دِتا اصلاحیه قانون اساسی دله، توسط پارلمان تورکیه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080209_nh-la-turkey-headscarf.shtml لغو ممنوعیت حجاب دانشگاه‌ئون تورکیه دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080907053505/http://www.radiofarda.com/Article/2008/02/09/f3_Turkey_veil.html پارلمان ترکیه ممنوعیت حجاب در دانشگاه‌ها ره لغو هاکرده] (''رادیو فردا'')</ref> * ۱۰ فوریه - [[عراق پرچم|ترنه پرچم عراق]] پس از شروع جنگ عراق، اولین بار وسّه [[کوردستون عراق|منطقه شه‌مختار کوردستون]] ِ[[عراق]] دله به اهتزاز دربموئه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080210_nh-iraq-flag.shtml عراق ِپرچم پارلمون کوردستون ِعراق ِسر] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> [[پرونده:Kosovo map-en.svg|thumb|200px|کوزوو نقشه]] * ۱۱ فوریه - زخمی بیّن خوزه راموس هورتا رئیس‌جومور [[شرقی تیمور]]، بر اثر حمله مسلحانه به ونه سره.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080210_wkf-east-timore.shtml حمله مسلحانه به رئیس جومور شرقی تیمور] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۳ فوریه - انحلال پارلمون مالزی توسط شاء، به درخاست عبدالله احمد بداوی این کشور ِنخست‌وزیر.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/news/story/2004/03/040303_he-malaysiaelection.shtml مالزی پارلمون رِقِدبورده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۶ فوریه - انتخاب مجدد '''واسلاو کلاوس''' به عنوان رئیس‌جومور [[چک]] توسط پارلمون.<ref>[http://www.radiofarda.com/News/434965.html پارلمون جوموری چک انتخاب رییس جوموری وسّه رای گیری کانّه] (''رادیو فردا'')</ref> * ۱۷ فوریه - اجرایی بیّن قانون منع دخانیات رستوران‌ئون، بارون و تمومی مراکز شوداری [[تایلند]] دله.<ref>[http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=4118937 Thailand Will Ban Smoking in Nightclubs], ABC News</ref> * ۱۸ فوریه - [[کوزوو|اعلان استقلال کوزوو]] [[صربستون]] جه به‌صورت ات‌وری و مخالفت برخی کشورون از جمله صربستون، [[روسیه]]، [[چین]]، [[اسپانیا]]، [[رومانی]]، [[بلغارئون]] و حمایت برخی کشورون از جمله [[موتحده ایالات]]، [[آلمان]]، [[بریتانیا|انگلیس]]، [[فرانسه]]، [[ایتالیا]]، [[کرواسی]]، [[بلژیک]] و [[آلبانی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080219_s-bush-kosovo.shtml دفاع بوش از به رسمیت بشناسی‌ین کوزوو استقلال] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080217_wkf-kosovo-update.shtml کوزوو استقلال صربستون جه اعلام بیّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۴ فوریه - هشتادمین مراسم [[اوسکار جایزه|جوایز اسکار]] تالار [[کداک تیئتر]] ِ[[هالیوود]] دله و انتخاب فیلم ''جایی پیرمردون وسّه دنی‌یه'' به عنوان بهترین فیلم.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/02/080224_pm-oscar-80th.shtml هشتادمین اوسکار؛ برارون کوئن ِشو] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> === مارس === * ۱ مارس - بمردن '''رائول ره‌یس'''، از فرماندهون ارشد "فارک" حمله مشترک پلیس و ارتش کلمبیادله.<ref name=autogenerated1>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080301_wkf-farc-leader.shtml کلمبیا ارتش مقوم ارشد گروه فارک ره بکوشته] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲ مارس - انتخابات ریاست جوموری [[روسیه]] دله. [[دمیتری مدودف|دمیتری مدودوف]] با کسب نزدیک به ۷۰٪ آرا، به عنوان رئیس‌جومور روسیه انتخاب بیّه.<ref>{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش= |سال=|شابک=|نویسنده= |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه= |زبان=en |مقاله= [http://www.mosnews.com/news/2006/12/14/presedentialelection.shtml انتخابات ریاست‌جمهوری روسیه در سال ۲۰۰۸] |ژورنال= |نشریه=mosnews.com |تاریخ= December 14, 2006 |دوره= |شماره= |شاپا=}} </ref> * ۲ مارس - ونزوئلا و اکوادور، جواب به نفوذ پارتیزان‌ئونای فارک دله به داخل سامون [[اکوادور]]، شه نیروئون ره به سمت کلمبیای سامون پیش بوردنه. * ۳ مارس - تصویب قطعنامه ۱۸۰۳ [[شورای امنیت]] [[سازمان ملل موتحد]] با ۱۴ رای مثبت و اتا رای ممتنع، برعلیه برنامه هسته‌ای ایران.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/03/080303_wkf-iran-vote.shtml تصویب قطعنامه جدید شورای امنیت علیه ایران] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۹ مارس - کپّل بیّن فضاپیمای ترابری خودکار (اِی‌تی‌وی) توسط [[اسا|سازمان فضایی اروپا]] به ایستگاه فضایی بین‌المللی پایگاه فضایی گویان جه.<ref>[http://www.esa.int/esaCP/SEM7S1L26DF_index_0.html Jules Verne ATV under control after a textbook launch], European Space Agency</ref> * ۱۱ مارس - شبکه [[عربی زوون|عرب‌زوون]] تلویزیون بی‌بی‌سی افتتاح بیّه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080311_wmt-bbc-arabic.shtml شبکه عرب‌زبان تلویزیون بی‌بی‌سی آغاز به کار کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> [[پرونده:Dmitry Medvedev - Russia CEO Roundtable 2008.jpg|thumb|200px|۲ مارس ۲۰۰۸ [[دمیتری مدودف]] به عنوان رئیس جومور [[روسیه]] انتخاب بیّه.]] * ۱۲ مارس - بکاشته‌بیّن [[فرج رحو]]، اسقف اعظم [[کلیسای کلدونی]] شهر [[موصل]] [[عراق]] دله توسط گروه تروریستی [[القاعده]].<ref name=autogenerated3>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/03/080313_v-iraq-archbishop-body-found.shtml جسد اسقف اعظم کلدانی در شمال عراق پیدا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080518_wkf-iraq-christian-court-ruling.shtml حکم اعدام برای «عامل قتل» اسقف کلدانی‌ها] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۴ مارس - انتخابات مجلس شورای اسلامی [[ایران]] دله. * ۲۹ مارس - انتخابات ریاست جوموری [[زیمبابوه]]. * ۲۰ مارس - پنجمین سالگرد اشغال عراق توسط نیروئون ائتلاف. === آوریل === * ۳ آوریل - اتصال باربر پیشرفته اروپایی موسوم به '''ژول ورن اِی‌تی‌وی''' به ایستگاه فضایی بین‌المللی.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/04/080403_si-atv-docks.shtml باربر پیشرفته اروپایی به ایستگاه فضایی متصل شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۳ آوریل - موافقت [[ناتو]] با پیوستن [[آلبانی]] و [[کرواسی]] به [[ناتو|پیمون آتلانتیک شومالی]] و رد درخاست [[مقدونیه|جوموری مقدونیه]] به‌خاطر مخالفت کشور [[یونان]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080402_si-nato-meeting.shtml دو کشور دیگر اروپایی به عضویت ناتو درمی آیند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۴ آوریل - حبس سره‌گی '''نجم‌الدین اربکان'''، اولین نخست وزیر اسلامگرای [[تورکیه]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080404_mf_erbakan.shtml حبس خانگی اولین نخست وزیر اسلامگرای ترکیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۶ آوریل - انتخابات ریاست جوموری [[مونته‌نگرو]].<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2008-04/07/content_7930682.htm Montenegrin presidential election closes with high turnout], xinhua News Agency</ref> * ۱۰ آوریل - انتخابات مجلس مؤسسان [[نپال]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080410_v-nepal-elections.shtml مردم نپال به پای صندوقهای رای رفتند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۳ آوریل - انتخابات عمومی ایتالیا و پیروزی [[برلوسکونی]] به عنوان نخست وزیر [[ایتالیا]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080414_wmt-an-shr-italy.shtml سیلویو برلوسکونی اعلام پیروزی کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> [[پرونده:Pope_Benedict_XVI_acknowledges_the_cheers_of_the_crowd.jpg|thumb|200px|پاپ بندیکت شانزدهم '''فرودگاه ِنظامی ِاندروز ِمریلند''' دله.]] * ۱۵ تا ۲۰ آوریل - سفر پاپ بندیکت شانزدهم به [[موتحده ایالات]] و بازدید از شهرون واشنگتن و نیویورک.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080415_wmj-pope-us.shtml سفر پاپ به آمریکا آغاز بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3279869,00.html تأثیرات مثبت سفر پاپ به آمریکا] (''دویچه وله'')</ref> * ۲۰ آوریل - درگیری سامونی سربازای [[ایران]] و [[افخانئون|افغانستان]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/04/080420_k-ram-iran-afghan-clash.shtml «درگیری» مرزی سربازان ایران و افغانستان] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۱ آوریل - وام صد میلیاردی بانک مرکزی بریتانیا به بانک‌ئون بریتانیایی با هدف کاهش محدودیت‌ئون بخش اعتبارات بانکی وسّه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/04/080421_he-uk-banks.shtml وام صد میلیاردی دولت به بانکهای بریتانیایی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۲ آوریل - روز جهونی زمین. * ۲۴ آوریل- موفقیت مائوئیست‌ئون انتخابات [[نپال]] دله و وعده وشون ملغای نظام سلطنتی وسّه این کشور دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080424_he-nepal-election.shtml موفقیت مائوئیست‌ها در انتخابات نپال] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۵ آوریل - انتشار تصاویر محرمانه تاسیسات اتمی سوریه توسط [[سیا|سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080424_wmj-wkf-syria.shtml انتشار تصاویر محرمانه تاسیسات اتمی سوریه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۶ آوریل - درگیری‌ئون خونین ایلام دله پیرامون دور دوم انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی.<ref>[https://web.archive.org/web/20120112100631/http://radiozamaaneh.com/news/2008/04/post_4732.html «درگیری‌ئون خونین ایلام دله»] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۲۷ آوریل - ترور ناموفق [[حامد کرزای]] رئیس جومور [[افغانستون]] توسط شبه‌نظامیون [[طالبون]] مراسم سالگرد پیروزی [[مجاهدین افغان]] [[کابل]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/04/080427_s-kabul-ceremoney-blast.shtml حامد کرزی از یک حمله در کابل جان به سلامت برد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120112100557/http://radiozamaaneh.com/news/2008/04/post_4738.html ترور نافرجام حامد کرزی] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۲۸ آوریل - هفتاد کوشته و چارصد زخمی براثر بخاردن دِتا قطار شرق [[چین]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080428_bd-china-train.shtml بیش از هفتاد کشته در برخورد دو قطار در چین ] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۹ آوریل - [[کوبا]] اجرای حکم اعدام ره رسما متوقف هاکرده.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/04/080429_he-cuba-reforms.shtml کوبا اجرای حکم اعدام را متوقف کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۳۰ آوریل - انتشار گزارش سالانه وزارت امور خارجه آمریکا درباره «وضعیت تروریسم جهون دله» و نامیدن ''ایران'' به عنوان «فعال‌ترین دولت حامی تروریسم» و ''[[القاعده]]'' به عنوان «گت‌ترین تهدید تروریستی» غرب وسّه.<ref>[http://www.radiofarda.org/Article/2008/04/30/o2_state_department_annual.html آمریکا: «ایران همچنان فعالترین دولت حامی تروریسم است»] (''رادیو فردا'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120111122632/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4792.html آمریکا، ایران را «فعال‌ترین دولت حامی تروریسم» خواند] (''زمونه رادیو'')</ref><ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3305265,00.html آمریکا: ایران در صدر کشورهای حامی تروریسم قرار دارد] (''دویچه وله'')</ref> === مه === [[پرونده:Nargis 2008-05-01 0440Z.jpg|thumb|چرخند نرگس میونمار دله قریب به ۱۰۰هزار نفر کوشته جا بی‌یشته.]] * ۱ مه - انتخابات شهردار لندن و اعضای ۱۴۰ شورای شهر [[انگلستان]] دله و [[ایالت ویلز]] و پیروزی [[بوریس جانسون]] به عنوان شهردار جدید [[لندن]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080504_ag-london-mayor.shtml لندن و شهردار جدید آن] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱ مه - افتتاح گت‌ترین آرشیو '''[[هولوکاست]]''' با بیش از ۵۰ میلیون مدرک مربوط به جرایم و قربانیون '''رژیم نازی آلمان''' شهر باد آرولسِن ِ[[آلمان]] دله.<ref>[https://web.archive.org/web/20120112100651/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4791.html افتتاح بزرگ‌ترین آرشیو هولوکاست جهان] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۱ مه - دست‌کم ۳۵کوشته و ۷۵زخمی براثر دِ انفجار انتحاری دیاله [[عراق]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080501_v-iraq-suicide-attack.shtml انفجار انتحاری در استان دیاله عراق] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱ تا ۷ مه- هفته جهونی «[[دانشنومه ایرانیکا]]».<ref>[https://web.archive.org/web/20080511220034/http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/01/f2_Encyclopaedia_Iranica.html ۱۲ تا ۱۹ اردیبهشت، هفته جهانی «ایرانیکا»] (''رادیو فردا'')</ref> * ۳ مه - فروش قانونی کامپیوترون خانگی [[کوبا]] دله آزاد بیّه، اما دسترسی به [[اینترنت]] هنتا این کشور دله ممنوع هسته.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080503_ba-cuba-personal-computer.shtml فروش کامپیوتر کوبا دله رها بیّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۳ مه - روز جهونی آزادی مطبوعات.<ref>[https://web.archive.org/web/20120112100624/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4794.html «تبریک» روز جهانی آزادی مطبوعات به شیوه موتلفه] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۳ مه - «بکاشته بیّن» بیش از ۱۵۰ [[کوردی|کورد]] عضو [[پ‌ک‌ک]] هوایی حمله ارتش تورکیه به شومال [[عراق]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080503_bd-turkey-kurds.shtml ترکیه۱۵۰ کورد ره بکاشته] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۳ مه - اعتراض مردمون [[تبریز]] به تحریف اسم [[فارس دریامونا]] توسط [[امارات]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090109142129/http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/03/F5_persian_gulf_tabriz.html اعتراض گسترده مردم تبریز به تحریف نام خلیج فارس] (''رادیو فردا'')</ref> * ۴ مه - [[مایکروسافت]] از بخری‌ین [[یاهو]] بخاطر عدم توافق بر سر قیمت، صرف نظر هاکرده.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080504_me_yahoo_bid.shtml مایکروسافت از یاهو صرف نظر هاکرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۴ مه - حداقل ۷۸هزار نفر بکاشته و ۵۶هزار مفقودالاثر بر اثر چرخند نرگس [[میونمر|برمه]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080506_shr-burma.shtml گردباد در برمه ویرانی گسترده به جای گذاشت ] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080516_la-burma-toll.shtml کشته شدگان توفان برمه ۷۸هزار نفر اعلام بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۵ مه - [[روسیه]] رسما به [[تحریم‌ئون علیه ایران|تحریم‌ئون شورای امنیت سازمان ملل موتحد علیه ایران]] رضایت هدائه.<ref>[https://web.archive.org/web/20080512005812/http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/08/f4_Russia_sanction_Iran_president.html روسیه به تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران پیوست] (''رادیو فردا'')</ref> * ۷ مه - از سرگیری حکم «اعدام به‌وسیله تزریق مواد کشنده» آمریکا دله، پس از هشت ماه وقفه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080507_wmj-execution-us.shtml سرگیری اعدام با «تزریق مواد کشنده» آمریکا دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۷ مه - [[دمیتری مدودف]]، به عنوان رئیس جومور جدید [[روسیه]] طی مراسمی کاخ کرملین دله، قسِم بخارده.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080507_an-russia-president.shtml پوتین ریاست جمهوری روسیه را به مدودف سپرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۷ مه - دادگاه تجدیدنظر [[لندن]] دله، سازمان مجاهدون خلق ره [[تروریست]] نشناسی‌یه و به حذف ''برچسب تروریستی'' از این گروه رای هدائه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080507_mf_mojahedin.shtml دادگاه تجدیدنظر در لندن مجاهدین خلق را تروریست نشناخت] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110703031028/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4848.html دادگاه بریتانیایی: «سازمان مجاهدین خلق، تروریستی نیست»] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۸ مه - وزیر اطلاعات جوموری اسلامی، انفجار اتا از حسینیه‌ئون شهر [[شیراز]] ره به گروه‌ئون سلطنت‌طلب ایرانی نسبت هدائه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080507_mf_shiraz_arrest.shtml انفجار شیراز به سلطنت طلبان نسبت هدا بیّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110626192633/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4861.html سلطنت‌طلب‌ها به طراحی انفجار شیراز متهم شدند] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۸ مه - درگیری‌ئون شدید خیابونی [[بیروت]] دله.<ref>[https://web.archive.org/web/20110626193328/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_4867.html درگیری‌های خیابانی در بیروت] (''زمونه رادیو'')</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080507_la-az-lebanon.shtml حزب‌الله در معرض تصمیمی سرنوشت ساز] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۸ مه - '''[[ولادیمیر پوتین]]''' نخست وزیر [[روسیه]] بیّه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080508_mf_putin.shtml پوتین نخست وزیر روسیه شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.radiofarda.com/News/446797.html موافقت دومای روسیه با نخست وزیری ولادیمیر پوتین] (رادیو فردا)</ref> * ۹ مه - درپی اخلال دولت [[میونمر|برمه]]، [[سازمان ملل موتحد]] کمک‌رسونی به آسیب‌دیده‌ئون «گردباد نرگس» ره متوقف هاکرده.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_mf_burma_wfp.shtml سازمان ملل کمک رسانی به برمه را متوقف هاکرده] ('' بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۹ مه - [[حزب‌الله لبنان]] کنترل غرب [[بیروت]] ره در دست بَیته.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_bd-beirut.shtml حزب‌الله لبنان کنترل غرب بیروت را در دست بیته] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۰ مه - کابینه [[لبنان]] «کودتای خونی» [[حزب‌الله لبنان]] ره محکوم هاکردنه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_si-hezbollah-beirut.shtml کابینه لبنان «کودتای» حزب‌الله را محکوم هاکردنه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۰ مه - [[شمالی کوره|کره شمالی]] شه اسناد برنامه سلاح‌ئون اتمی ره تسلیم [[موتحده ایالات]] هاکرده.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080509_si-korea-nukerecords.shtml کره شمالی اسناد اتمی را تسلیم آمریکا کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> [[پرونده:2008 Sichuan earthquake extent.svg|thumb|200px|میزان وسعت زمین‌لرزه ۷٫۸ ریشتری سیچوان.]] * ۱۱ مه - [[منچستر یونایتد]] قهرمون بریتانیا ِفوتوال ِلیگ برتر بیّه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/05/080511_bd-manu-premiership-champion.shtml منچستریونایتد از مقام قهرمونی دفاع هاکرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۲ مه - حداقل ۵۱هزار نفر بکاشته و ۳۰هزار مفقودالاثر براثر زمین‌لرزه ۷٫۸ ریشتری سیچوان جنوب غربی [[چین]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080513_s-china-quake-update.shtml عملیات گسترده امداد و نجات زمین لرزه چین] ('' بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080522_shr-china-quake.shtml تلفات زلزله چین از ۵۱ هزار گذشت] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۲ مه - دست کم ۶۰کشته و بیش از ۱۵۰زخمی براثر هفت رشته انفجار پیاپی تروریستی شهر جی‌پور [[هند]] دله.<ref> [http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080513_s-shr-india-blast.shtml پلیس هند: انفجارهای جیپور تروریستی بود] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۳ مه - ۵۰۰کشته براثر حمله شورشیون به [[خارطوم]] ِ[[سودان]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080513_s-sudan-rebel.shtml حمله شورشیون به خرطوم «پانصد» کشته هدائه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۴ مه - شصتمین سالگرد تأسیس کشور [[اسرائیل]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7389140.stm Israel marks its 60th anniversary], BBC News</ref> * ۱۴ مه - تخریب اتا از پایه ستون‌ئون [[آپادانا|کاخ آپادانای شوش]].<ref>[http://www.chn.ir/news/?section=2&id=46210 یکی از پایه ستون‌های کاخ آپادانا در شوش تخریب شد] (''خبرگزاری میراث فرهنگی ایران'')</ref> * ۱۴ مه - بازداشت شیش تا رهبر [[بهاییت|دین بهائی]] [[ایران]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080515_v-bahie-iran-arrest.shtml «بازداشت شیش تا بهایی رهبر ایران دله»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080705130508/http://www.radiofarda.org/Article/2008/05/15/o2_bahais_arrested_iran.html بازداشت شش تن از رهبران جامعه بهائیان ایران] (''رادیو فردا'')</ref> * ۱۴ تا ۲۵ مه - شصت و یکمین دوره [[جشنواره فیلم کن]]<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080514_an-cannes.shtml جشنواره فیلم کن افتتاح شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> و انتخاب فیلم فرانسوی کلاس درس به عنوان برنده طلایی نخل این جشنواره.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080525_wkf-cans-winners.shtml فیلم 'کلاس درس' برنده نخل طلایی جشنواره کن] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۵ مه - دولت [[لبنان]] تدابیر اعلام بَیی علیه گروه شبه‌نظامی [[حزب‌الله لبنان]] ره که به شیش روز نبردون داخلی منجر بیّه ره لغو هاکرده.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080514_si-hezbollah-nocurbs.shtml تدابیر اعلام شده علیه حزب الله لغو بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۵ مه - دادگاه عالی [[کالیفرنیا]]، ازدواج بین [[همجنسگرائون|لاشیگرون]] ره کالیفرنیا دله قانونی اعلام هاکرده.<ref>[https://web.archive.org/web/20080518055649/http://news.yahoo.com/s/ap/20080515/ap_on_re_us/gay_marriage California's top court overturns gay marriage ban], Yahoo News via Associated Press</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080520221810/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/16/49924.html دادگاه عالی کالیفرنیا ازدواج همجنسگرائون ره قانونی هاکرده] (''العربیه فارسی'')</ref> * ۱۷ مه - انتخابات پارلمانی کویت.<ref>[https://web.archive.org/web/20081008000124/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/17/49964.html برگزاری انتخابات پارلمانی کویت برای پایان «بن‌بست سیاسی»] (''العربیه فارسی'')</ref> * ۱۷ مه - [[پرسپولیس]] ایران ِفوتوال ِلیگ برتر ِقهرمون بیّه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/05/080517_bd-iranleague-champion.shtml پرسپولیس قهرمون ایران لیگ برتر بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081211012941/http://www.radiofarda.com/Article/2008/05/17/o2_perspolise_football_league.html پرسپولیس قهرمون ایران هفتومی لیگ فوتوال بیه] (''رادیو فردا'')</ref> * ۲۱ مه - امضای «توافقنومه دوحه» توسط سیاسی جناح‌ئون ِ[[لوبنان|لبنانی]] تشکیل‌هدائن «دولت ائتلاف ملی» وسّه.<ref>[https://web.archive.org/web/20200805171847/https://www.alarabiya.net/articles/2008/05/21/50171.html رییس ارتش لبنان رییس جمهور می‌شود] (''العربیه فارسی'')</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080521_an-az-doha-talks-lebanon.shtml لبنان سوی ثبات یا دکشی‌بیّن به بن‌بست دیگه؟] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۱ مه - سراسری انتخابات [[گرجستون]] <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080521_shr-georgia-elex.shtml گرجستون انتخابات پارلمونی برگزار هاکرد (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۱ مه - بی‌یشتن بهای [[نفت|نفت خام]] به بشکه‌ای ۱۳۰ دلار.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2008/05/080521_he-oil-price-high.shtml بهای نفت از بشکه‌ای ۱۳۰ دلار گذشت] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۲ مه - قهرمونی تیم فوتبال [[منچستر یونایتد]] [[لیگ قهرمونای اروپا]] دله.<ref>[https://web.archive.org/web/20080526114004/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/22/50211.html منچستر یونایتد قهرمان اروپا شد] (''العربیه فارسی'')</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/05/080521_championsleague-final.shtml منچستریونایتد قهرمان لیگ قهرمانان اروپا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۲ مه - فرمون رئیس‌جومور جنوبی آفریخا به ارتش مبنی بر تموم هاکردن به خشونت‌ئون خیابونی علیه مهاجرون سیوپوست.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080521_shr-sa-mbeki.shtml امبکی به ارتش دستور داد به خشونتها پایان دهد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۳ مه - تجمع اعتراض‌آمیز گروهی از مردم [[تهران]] در مقابل سفارت [[امارات|امارات متحده عربی]] [[تهران]] دله با دخالت نیروی انتظامی به تشنج دکشی‌یه بیّه.<ref>https://web.archive.org/web/20101220023818/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_5037.html تجمع در برابر سفارت امارات به خشونت کشیده شد] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۲۴ مه - [[روسیه]] مقوم نخست '''مسابقه آواز یوروویژن''' ره کسب هاکرده.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7417527.stm Russia scoops Eurovision victory], BBC News</ref> * ۲۴ مه - '''ژان پیر بمبا''' موعاون سابق رهبر [[کنگو|جمهوری دمکراتیک کنگو]] به جرم اعمال «جنایت علیه بشریت» و به دستور دادگاه بین‌المللی جنایی لاهه دستگیر بیّه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080525_s-dr-congo-arrest.shtml معاون سابق رهبر جمهوری کنگو دستگیر شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۵ مه - [[میشل سلیمان]] به عنوان دوازدهمین رئیس جمهور [[لبنان]] قسم بخارده.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080525_an-lebanon-sleiman.shtml میشل سلیمان به عنوان رییس جمهور لبنان انتخاب شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080526113824/http://www.alarabiya.net/articles/2008/05/25/50417.html با اکثریت آرای پارلمان لبنان میشل سلیمان رئیس جمهور لبنان شد] (''العربیه فارسی'')</ref> [[پرونده:Phoenix landing gear229920.jpg|left|thumb|200px|اتا از اولین تصاویر ارسالی از کاوشگر فینیکس از سیاره [[مریخ]].]] * ۲۵ مه تا ۸ ژوئن - مسابقات تنیس آزاد فرانسه و قهرمونی [[آنا ایوانوویچ]] رده زنای دله<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/06/080607_bd-frenchopen-ivanovic.shtml ایوانوویچ قهرمان زنان تنیس آزاد فرانسه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> و [[رافائل نادال]] رده مردای دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/06/080610_ba-am-nadal.shtml رافائل نادال تنها مزاحم راجر فدرر] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۶ مه - کاوشگر فینیکس با موفقیت ساعت ۲۳:۳۸ جهونی منطقه‌ای قطب شمال ِسیاره [[مریخ]] دله فرو بموئه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080525_wkf-mars-landing.shtml فرود موفقیت آمیز کاوشگر آمریکایی بر سیاره مریخ] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2253816620080526 Orbiter captures Phoenix probe's descent to Mars], Reuters</ref><ref>[http://news.yahoo.com/s/ap/phoenix_mars;_ylt=A0WTcW6yBDpIjy0AQRSs0NUE Mars lander completes first day on Red Planet], Yahoo News via Associated Press</ref> * ۲۷ مه - آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گزارشی به شورای حکام و اعضای شورای امنیت سازمان ملل موتحد دله از «نگرانی جدی در مورد برنامه هسته‌ای ایران» خور هدائه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080526_an-iaea-report.shtml «ایران درباره برنامه هسته‌ای خود اطلاعات نمی‌دهد»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2008/may/27/iran.unitednations UN watchdog accuses Iran of refusing to reveal nuclear aims], The Guardian</ref> * ۲۸ مه - مجلس قانون اساسی نپال به اتفاق آرا، به ۲۴۰ سال نظام سلطنتی [[نپال]] دله پایان هدائه و رسما اعلام «جوموری» هاکرده.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080528_ba-nepal-republic-vote.shtml نپال به براندازی سلطنت رای هدائه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120111105342/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/_240.html پایان ۲۴۰ سال رژیم سلطنتی در نپال] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۲۹ مه - دست کم ۱۶ بکاشته و ۳۰ زخمی انفجار انتحاری اتا مرکز استخدام پلیس شهر [[سنجار]]، نزدیکی شهر [[موصل]] شمال [[عراق]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080529_nh-iraq-bomb.shtml تلفات سنگین حمله انتحاری عراق] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۹ مه - [[نیویورک|ایالت نیویورک]]، [[لاشی|ازدواج همجنس‌گرایان]] ره به رسمیت بشناسی‌یه.<ref>[https://web.archive.org/web/20120111120135/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_5109.html نیویورک، ازدواج افراد همجنس را به رسمیت شناخت] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۳۰ مه - دستور رسمی دولت [[نپال]] به [[گیانندرا]]، شاء سابق نپال «تخلیه کاخ سلطنتی» وسّه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/05/080530_nh-nepal.shtml دستور به شاء سابق نپال تخلیه کاخ سلطنتی وسّه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۳۱ مه - رِقِدبوردن کتیبه [[هخامنشیون|دوران هخامنشی]] [[جزیره خارک]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080531_an-inscription-khark.shtml کتیبه دوران هخامنشی در جزیره خارک تخریب شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111019195232/http://radiozamaaneh.com/special/2008/05/post_563.html تخریب کتیبه هخامنشی در خارک] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۳۱ مه - کپّل هاکردن فضاپیمای دیسکاوری مرکز فضایی کندی جه به [[فضا]] برسنی‌یه بیّه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/05/080531_wmt-discovery-shuttle.shtml شاتل دیسکاوری عازم فضا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> === ژوئن === * ۱ ژوئن - [[علی لاریجانی|علی اردشیر لاریجانی]] رئیس هشتمین دوره [[مجلس شورای اسلامی]] بیّه.<ref>[https://web.archive.org/web/20080604004655/http://www.isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1141737&Lang=P با رای نمایندگان مجلس؛ لاریجانی رئیس دائمی مجلس هشتم شد] (''ایسنا'')</ref> * ۲ ژوئن - کشته‌بیّن دست کم هشت نفر [[حمله انتحاری|انفجار انتحاری]] نزدیک سفارت [[دانمارک]] ِ[[پاکستون]] دله.<ref>[https://web.archive.org/web/20080605023428/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/02/50846.html ده‌ها کشته و زخمی بر اثر انفجار در نزدیک سفارت دانمارک در پاکستان] (''العربیه فارسی'')</ref>، * ۳ ژوئن - [[اوباما]] با کسب نماینده‌ئون لازم، امید اصلی مقوم ریاست جوموری آمریکا از سوی حزب دموکرات بیّه.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/06/04/us/politics/04elect.html?_r=2&hp&oref=slogin&oref=slogin Obama Clinches Nomination; First Black Candidate to Lead a Major Party Ticket], The New York Times</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080604_me_obama_clinton.shtml اوباما شه ره نومزه پیروز حزب دموکرات بخونسه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۵ ژوئن - پیروزی تیم [[هاکی یخ سر|هاکی]] [[دیترویت رد وینگز]] بر [[پیتزبوزگ یپنگوئنز]] و قهرمونی این تیم فصل ۲۰۰۸ [[جام استنلی]] دله.<ref>[http://www.reuters.com/article/sportsNews/idUSSP15935620080605 Red Wings fight off Penguins to claim Stanley Cup], Reuters</ref> * ۶ ژوئن - دادگاه قانون اساسی، اصلاحیه پارلمون تورکیه بر قانون اساسی ره لغو هاکرده و بدین ترتیب، حجاب اسلامی دانشگاه‌ئون تورکیه دله بار دیگر ممنوع بیّه.<ref>[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL0583906420080605 Court annuls Turkish headscarf bill, blow to government], Reuters</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080605_mf_turkey_hijab.shtml حجاب بار دیگر دانشگاه ئون ترکیه دله ممنوع بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۷ ژوئن - [[هیلاری کلینتون]] شه تلاش‌ئون ره احراز سمت اولین رئیس جومور زن آمریکا وسّه پایان هدائه و از [[باراک اوباما]] حمایت هاکرده.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080607_nh-hillary-quit.shtml هیلاری کلینتون از باراک اوباما حمایت کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.nytimes.com/2008/06/07/us/politics/07cnd-campaign.html?_r=1&hp&oref=slogin Ending Her Bid, Clinton Backs Obama], The New York Times</ref> * ۷ ژوئن - تصویب طرحی قانونی [[مجلس شورای ملی مصر]] دله درمورد منع قانونی [[کس بوری‌ین]] به‌جز «شریط استثنایی» گادِر.<ref name=autogenerated2>[https://web.archive.org/web/20080611023034/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/08/51177.html منع قانونی کیجائون ختنه مصر دله] (''العربیه فارسی'')</ref> [[پرونده:UEFA EURO 2008 New Logo.svg|thumb|194 px|نشان [[جام ملت‌ئون اروپا|یوفا یورو ۲۰۰۸]]]] * ۷ ژوئن تا ۲۹ ژوئن - بازی‌ئون [[جام ملت‌ئون اروپا|یوفا یورو ۲۰۰۸]] کشورون [[اتریش]] و [[سوئیس]] دله. * ۸ ژوئن - تصویب قانونی مبنی بر «جرم بشناسی‌ین» [[کس بوری‌ین]] به‌جز «شریط استثنایی» گادِر.<ref name=autogenerated2 /> * ۸ ژوئن - وقوع [[زلزله|زلزله‌یی]] به قدرت ۶٫۵ ریشتر، نزدیکی شهر [[پاتراس]] [[منطقه پلوپونز]] [[یونان]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080608_nh-greece-earthquake.shtml زلزله شدید یونان] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۹ ژوئن - بکاشته‌بیّن ۱۲ نفر پی انفجار دِتا بمب شهر [[الاخضریه]] شرق [[الجزایر]] دله.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304211031/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/09/51226.html انفجارون پی در پی شرق الجزایر ۱۲ کوشته بییشته] (''العربیه فارسی'')</ref> * ۹ ژوئن - بساتن سریعترین [[ابررایانه]] جهون توسط شرکت آمریکایی آی‌بی‌ام.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/06/080609_ba-roadrunner.shtml ابرکامپیوتر جدید به سرعت «پتافلاپ» رسید] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۹ ژوئن - کشف و نابودی «گت‌ترین محموله [[مواد مخدر]] جهون» [[افغانستون]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/06/080611_si-afghan-drughaul.shtml کشف گت ترین محموله مواد مخدر] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۰ ژوئن - دربَوِردِن سرمایه‌ئون [[ایران]]، [[اروپا]] جه.<ref>[http://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSDAH02552720080610 Iran withdrawing assets from Europe banks], Reuters</ref> * ۱۰ ژوئن - بکاشته‌بیّن شیخ [[علی الندا]]، رئیس [[قبیله بوناصر]] [[تکریت]] [[عراق]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080610_nh-saddam-tribe.shtml رئیس قبیله صدام بکاشته بیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080614020504/http://www.alarabiya.net/articles/2008/06/10/51295.html رئیس قبیله صدام حسین در یک بمب گذاری کشته شد] (''العربیه فارسی'')</ref> * ۱۱ ژوئن - بکاشته‌بیّن ده‌ها نفر سانحه تش‌سوجی هواپیمایی سودان ِفرودگاه بین‌المللی خارطوم ِ[[سودان]] دله.<ref>[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL1051333720080611 Sudan plane death toll is at least 28: official], Reuters</ref> * ۱۱ ژوئن – ول هاکردن کاخ سلطنتی نارایانهیتی توسط [[گیانندرا]]، آخرین شاء ِ[[نپال]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080611_si-nepal-oustedking.shtml شاء نپال کاخ سلطنتی جه دربورده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSDEL19787820080611 Deposed king quits palace but vows to stay in Nepal], Reuters</ref> * ۱۲ ژوئن - تعهد بیش از ۲۰ میلیارد دلار کومک به [[افغانستون]]، توسط ۶۸ کشور شرکت کننده نشست پاریس دله.<ref>[http://www.reuters.com/article/asiaCrisis/idUSPAB004126 Conference raises $20 bln for Afghanistan-France], Reuters</ref> * ۱۲ ژوئن – '''رای دیوان عالی آمریکا''' مبنی بر لزوم محاکمه زندانیون [[بازداشتگاه گوانتانامو]] دادگاه‌ئون غیرنظامی دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080612_shr-guantanamo.shtml ضربه‌ای دیگر به جنگ بوش با تروریسم] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSWAT00965420080612 Supreme Court rules for Guantanamo prisoners], Reuters</ref> * ۱۶ ژوئن - قهرمونی تیم فوتبال [[باشگاه فوتوال استقلال|استقلال تهران]] جام حذفی باشگاه‌ئون ایران دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/06/080616_ba-hazfi.shtml استقلال برای پنجمین بار قهرمان جام حذفی شد ''(بی‌بی‌سی فارسی)'']</ref> * ۱۹ ژوئن - [[بحران غزه (۲۰۰۸-۲۰۰۷)|پس از ماه‌ئون جنگ]]، تش‌دَوِس میون [[اسرائیل]] و [[حماس]] به مدت ۶ ماه [[نوار غزه]] دله شروع بیّه.<ref>[https://web.archive.org/web/20200924182928/https://www.alarabiya.net/articles/2008/06/19/51761.html العربیه فارسی]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/06/080619_mf_truce.shtml بی‌بی‌سی فارسی] </ref> * ۲۹ ژوئن - [[تیم ملی فوتوال اسپانیا]] قهرمون [[جام ملت‌ئون اروپا|یورو ۲۰۰۸]] بیّه.<ref>[https://web.archive.org/web/20110703015034/http://radiozamaaneh.com/news/2008/06/post_5483.html زمونه رادیو]</ref> === ژوئیه === * ۱ ژوئیه - [[فرانسه]] جانشین [[اسلوونی|اسلوانی]] به عنوان رئیس دوره‌ای [[اتحادیه اروپا]] بیّه.<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3450100,00.html آغاز ریاست فرانسه بر اتحادیه اروپا] (''دویچه وله'')</ref> * ۱ ژوئیه - ممنوعیت استفاده [[چربی ترانس]] جه رستوران‌ئون [[نیویورک|ایالت نیویورک]] دله.<ref>[http://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSN0144154920080701 New York City restaurants go trans-fat-free], Reuters</ref> * ۲ ژوئیه - آزادی [[اینگرید بتانکورت]] و سه گروگان آمریکایی سازمان چریکی انقلابی [[فارک]] [[کلمبیا]]، پس از شش سال و نیم اسارت.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080702_si-betancourt-colombia.shtml گروگان فرانسوی پس از شش سال در کلمبیا «نجات یافت»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.reuters.com/article/burningIssues/idUKN0240478720080702 Colombia rescues Betancourt, ۳ U.S. hostages], Reuters</ref> * ۲ ژوئیه - حمله انتحاری اورشلیم توسط اتا [[عرب]] [[فلسطین|فلسطینی]]، با اتا دستگاه [[بولدوزر]] به دِ [[اتوبوس]] در حال حرکت و قتل حداقل ۳ نفر و ۶۶ نفر زخمی.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080702_an-jerusalem-bulldozer.shtml سه کشته در حادثه بولدوزر بیت المقدس] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL0243020020080702 Palestinian kills ۳ in Jerusalem bulldozer attack], Reuters</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/07/02/AR2008070200529.html Palestinian kills ۳ in Jerusalem bulldozer attack], Washington Post</ref> [[پرونده:Venus Williams WTT.jpg|left|thumb|190px|ونوس ویلیامز قهرمون جام تنیس ویمبلدون]] * ۳ ژوئیه - [[حزب‌الله لبنان]] تعویض اسیرون جنگی با [[اسرائیل]] ره رسما تأئید هاکرده.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080702_si-hezbollah-prisoners.shtml مبادله حزب‌الله با اسرائیل] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۴ ژوئیه - آغاز پروازون مستقیم میون [[چین]] و [[تایوان]] پس از ۶۰ سال.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080704_si-china-taiwan.shtml آغاز پروازهای مستقیم میان چین و تایوان] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSPEK33595520080704 Historic China-Taiwan flights take off], Reuters</ref> * ۵ ژوئیه تا ۲۷ ژوئیه - نود و پنجمین [[تور دو فرانس]]. * ۶ ژوئیه - بکاشته بیّن ۱۰ پلیس پاکستونی انفجار انتحاری [[اسلام‌آباد]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080706_ba-pakistan-blast.shtml ده پلیس در انفجار پاکستان کشته شدند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL0657520220080706 At least ۸ dead in blast near Pakistani mosque], Reuters</ref> * ۶ ژوئیه - بانک مرکزی ایران، نرخ تورم ره ۲۰ و هفت دهم درصد اعلام هاکرده.<ref>[https://web.archive.org/web/20081012012826/http://www.radiofarda.org/Article/2008/07/05/f5_Iran_inflation_20_percent.html تورم در ایران از مرز ۲۰ درصد گذشت] (''رادیو فردا'')</ref> * ۶ ژوئیه - بخشودگی ۷ میلیارد دلار بدهی [[عراق]] توسط [[امارات موتحده عربی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080706_nh-iraq-uae.shtml بخشودگی ۷ میلیارد دلار بدهی عراق توسط امارات] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۳ ژوئن تا ۶ ژوئیه - مسابقات [[قهرمانی ویمبلدون|جام تنیس ویمبلدون]] و قهرمونی [[ونوس ویلیامز]] ''زنای رج'' دله<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/07/080705_an-wimbeldon-12.shtml یادداشت‌های ویمبلدون] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> و [[رافائل نادال]] ''مردای رج'' دله.<ref>[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL0657221920080707 Nadal steals Federer's crown], Reuters</ref> * ۷ تا ۹ ژوئیه - اجلاس سران [[گروه هشت]] [[جزیره هوکایدو]] کشور [[جاپون|ژاپن]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080707_wmj-g8.shtml اقتصاد موضوع اصلی اجلاس جی ۸ است] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۷ ژوئیه - حداقل ۴۰ بکاشته و بیش از ۱۰۰ زخمی بر اثر حمله انتحاری مقابل سفارت [[هند]] [[کابل]] دله.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/story/2008/07/080707_ram-kabul-bombing.shtml ده‌ها کشته در حمله انتحاری به سفارت هند در کابل] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۱ ژوئیه - شروع عرضه نسخه جدید آی‌فون ِاپل ۲۲ کشور، آی‌فون جدید مجهز به سامانه موقعیت‌یاب جهونی (GPS) هسته.<ref>{{یادکرد وب| |نشانی = http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/07/080711_ba-iphone-3g.shtml |عنوان = فروش آی فون جدید آغاز شد |ناشر = بی‌بی‌سی فارسی }}</ref> * ۱۶ ژوئیه - [[اسرائیل]] و گروه [[حزب‌الله لبنان|حزب الله لبنان]] زندانیون و اجساد قربانیون درگیری بین دِ طرف ره دِ سال پس از جنگ ۳۳ روزه تابستان ۲۰۰۶ مبادله هاکردنه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080716_he-lebanon-israel.shtml ''(بی‌بی‌سی فارسی)'']</ref> * ۲۱ ژوئیه - [[رادوان کاراجیچ]] رهبر صرب‌ئون [[بوسنی و هرزگووین|بوسنی]] زمون جنگ داخلی این کشور دهه نود دله، بازداشت بیّه، وه متهم به رهبری عملیات کشتار ۷۵۰۰ مردی و نوجوون ریکای [[ایسلام|مسلمون]] پس از سقوط شهر [[سربرنیتسا]] سال ۱۹۹۵ گادر هسته.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/07/080721_wmj-karadzic.shtml ''(بی‌بی‌سی فارسی)'']</ref> === اوت === [[پرونده:Bird's Nest stadium, May 2008.jpg|thumb|آشیانه پرنده، استادیوم اصلی بازی‌ئون المپیک ۲۰۰۸ پکن.]] * ۱ اوت - دومین و آخرین خورشیدبَییتی سال ۲۰۰۸ میلادی شومال [[کانادا]]، [[روسیه]]، [[مغولستون]] و [[چین]] دله به صورت کلی و سراسر [[اروپا]]، [[آسیا]] و [[شومالی آمریکا]] دله به صورت جزئی رویت بیّه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/08/080731_si-eclipse-friday.shtml بی‌بی‌سی فارسی]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120112091326/http://radiozamaaneh.com/naseri/2008/07/post_67.html زمونه رادیو]</ref> * ۶ اوت – با اتا کودتای نظامی موریتانی دله گت ِفرماندهون نظامی قدرت ره این کشور دله به دست بَیتنه.<ref>[https://web.archive.org/web/20080810004245/http://www.alarabiya.net/articles/2008/08/06/54380.html ''العربیه فارسی'']</ref> * ۷ اوت - با چن روز جنگ سنگین میون نیروئون دولتی [[گورجستون]] و استقلال طلبان [[جنوبی اوستیای]]، [[گورجستون]] اقدام به اعلام [[تش‌دوس]] و سپس تصرف [[تسخینوالی|سخینوالی]] ([[جنوبی اوستیای]] نیشتنگاء) هاکرده، روز ۸ اوت روسیه هم این جنگ دله بموئه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/08/080807_shr-osetia.shtml بی‌بی‌سی فارسی]</ref> * ۲۰ اوت - روح‌الله نیکپای، تکواندوکار زیر ۵۸ کیلوگرم [[افغانستون]] اولین مدال تاریخ شه کشور ره المپیک دله به دست بی‌یارده.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/08/080820_ba-olympics-afghanistan.shtml بی‌بی‌سی فارسی]</ref> * ۲۴ اوت - سقوط پرواز شماره ۶۸۹۵ هواپیمایی آسمون نزدیکی [[بیشکک]] ِ[[قرقیزئون]] باعث بکاشته بیّن ۶۸ مسافر از ۹۰ سرنشین وه بیّه.<ref name=AP>{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش= |سال=|شابک=|نویسنده=Saralayeva, {{چر}}Leila |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه= |زبان=en |مقاله= [http://ap.google.com/article/ALeqM5i8ZYB2OBDNkh6H6fm6hogTD4HrfAD92P3V2O1 68 die, 22 survive airliner crash in Kyrgyzstan] |ژورنال= |نشریه=آسوشیتد پرس|تاریخ=2008-08-25 |دوره= |شماره= |شاپا=}} Retrieved on 2008-08-25. </ref> * ۸ تا ۲۴ اوت - بازی‌ئون المپیک تابستونی ۲۰۰۸ پکن [[چین]] دله. * ۲۵ تا ۲۸ اوت - [http://en.wikipedia.org/wiki/2008_Democratic_National_Convention گردهمایی ۲۰۰۸ حزب دمکرات آمریکا] و معرفی [[باراک اوباما]] به عنوان نامزد نهائی حزب دموکرات آمریکا مقام ریاست جوموری و [[جو بایدن|جوزف بایدن]] به عنوان نامزد پست معاونت ریاست جوموری کشور وسّه. === سپتامبر === [[پرونده:Palin speaking at RNC-20080903.jpg|thumb|180 px|سخنرانی [[سارا پیلین]] نومزه معاونت رئیس جومور حزب جوموری خواهون جه]] * ۱۴ سپتامبر - یک هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ متعلق به [[روسیه]] بر اثر بخوردن به اتا کوه سلسله جبال اورال دله سقوط هاکرده و همه ۸۸ سرنشین وه که شامل ۲۱ تبعه خارجی و ۶ خدمه هم بینه بکاشته بینه.<ref>[https://web.archive.org/web/20080915143816/http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/14/56567.html ''العربیه فارسی'']</ref> * ۶ تا ۱۷ سپتامبر - بازی‌ئون پارالمپیک تابستونی ۲۰۰۸ پکن [[چین]] دله. === اکتبر === [[پرونده:BarackObama2005portrait.jpg|thumb|[[باراک اوباما]] رئیس جومور موتحده ایالات بیّه]] * 5 اکتبر - [[کاکا]] به عنوان بهترین فوتوالیست جهون از سوی [[فیفا]] انتخاب بیّه. * ۶ اکتبر - وقوع زلزله جمهوری [[قرقیزئون]] دله باعث بکاشته‌بیّن دست کم ۷۰ نفر و زخمی بیّن ده‌ها نفر دیگر بیّه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/10/081006_shr-kyrgyzstan-quake.shtml بی‌بی‌سی] ''ده‌ها کشته و زخمی در پی زلزله در قرقیزستان''</ref> * ۱۸ اکتبر - تیم فوتوال نوجوونای ایران، آسیا ِقهرمون بیّه.<ref>[https://web.archive.org/web/20111111181207/http://radiozamaaneh.org/news/2008/10/post_6715.html نوجوان ایران قهرمان آسیا] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۱۹ اکتبر - تیم ملی فوتسال برزیل چارمین بار وسّه جهون ِقهرمون بیّه.<ref>[https://web.archive.org/web/20081020210030/http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=768244 تیم ملی فوتسال برزیل برای چهارمین بار قهرمان جهان شد] (''خبرگزاری مهر'')</ref> === نوامبر === * ۴ نوامبر - با برگوزاری انتخابات سراسری موتحده ایالات آمریکا، [[لیست رییس‌جومورون موتحده ایالات|رئیس جومور این کشور]] ،۱۱ فرماندار، تمومی ۴۳۵ نماینده مجلس و ۳۵ نماینده از صد نماینده مجلس سنا انتخاب بَینه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/11/081104_si-us08-congress.shtml افزایش کرسی‌های دموکرات‌ها در مجلس سنا] ''(بی‌بی‌سی فارسی)''</ref> * ۴ نوامبر - [[لیست رییس‌جومورون موتحده ایالات|انتخابات ریاست جوموری آمریکا]] دله [[باراک اوباما]] نومزه حزب دموکرات با بَیتن ۳۶۴ رای کالج انتخاباتی برابر رقیب جوموری‌خائش سناتور [[جان مک‌کین|جان مک کین]] که ۱۶۲ رای کالج ره بَییت‌بی‌یه به عنوان ۴۴امین [[لیست رییس‌جومورون موتحده ایالات|رئیس جومور موتحده ایالات]] انتخاب بیّه، وه اولین رنگین پوستی هسته که به این مقوم برسی‌یه.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/us_elections_2008/7697829.stm بی‌بی‌سی ، ''US election results map''] </ref> * ۱۳ نوامبر - کشورون منطقه [[یورو]] اولین‌بار وسّه زمون تشکیل [[اتحادیه اروپا]] گادِر وارد دوره رکود اقتصادی بینه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/business/2008/11/081114_nh_eurozone_recession.shtml بی‌بی‌سی فارسی] ''منطقه یورو وارد دوره رکود اقتصادی شد''</ref> * ۲۶ نوامبر - اتا رشته حملات تروریستی بمبئی دله باعث بکاشته بیّن ۱۹۵ نفر بیّه.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/11/081128_nh_mumbai_scenes.shtml|عنوان=پایان گروگان گیری در یکی از هتل های بمبئی|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی}}</ref> === دسامبر === [[پرونده:Flag of Switzerland.svg|thumb|[[سوئیس]] ۱۲ دسامبر ۲۰۰۸ به پیمون شنگن اضافه بیّه.]] * ۶ دسامبر - قتل اتا نوجوون ۱۵ ساله به دست پلیس [[آتن]]، به درگیری چن روزه میون پلیس و مردم [[یونان]] موجب بیّه.<ref>[http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=75377 همشهری آن لاین[</ref> * ۱۲ دسامبر - [[سوئیس|سوییس]] مرکز اروپا دله به پیمون اروپایی [[شینگن]] که در خصوص راه بوردن آزادانه داخل کشورون [[اروپا اتحادیه]] هسته اضافه بیّه.<ref>[http://iscanews.ir/fa/ShowNewsItem.aspx?NewsItemID=265196 سوییس به پیمان اروپایی شینگن پیوست.]</ref> * ۲۳ دسامبر - گروهی از نظامیون [[گینه]] دله پس از بمردن [[لانسانا کونته]]، رئیس جومور، دست به کودتای نظامی بزونه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/12/081225_he_guinea_coup.shtml بی‌بی‌سی فارسی]</ref> * ۲۷ دسامبر - [[اسرائیل]] اتا سلسله حملات هوایی ره علیه نوار غزه شروع هاکرده، این حملات بیش از ۱۳۰۰ بکاشته و ۵۳۰۰ مجروح جابی‌یشته. بین کوشته‌ئون و زخمیون عده زیادی از وچون و زنان و افراد غیرنظامی بدی‌یه وانّه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/12/081228_wmj-gaza-university.shtml بی‌بی‌سی فارسی]</ref> == بمردهگان == === ژانویه === [[پرونده:Heath Ledger.jpg|thumb|120px|[[هیت لجر]]]] * ۸ ژانویه - ''' موشه لِوی'''، ژنرال اسرائیلی و دوازدهمین فرمونده ستاد کل نیروئون دفاعی اسرائیل.<ref name=HA>[https://web.archive.org/web/20081007054050/http://www.haaretz.com/hasen/spages/942929.html Ex-IDF chief Moshe Levy dies at 72] Haaretz, 10 January 2008</ref> * ۱۱ ژانویه - '''ادموند هیلاری '''، اولین فاتح [[اورست|قله اورست]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080110_si-edmundhillary-dead.shtml ادموند هیلاری، اولین فاتح قله اورست بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۲ ژانویه - '''احمد عاشورپور'''، خواننده، آهنگساز و ترانه‌سرای ایرانی.<ref>[https://web.archive.org/web/20111111174956/http://isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1068052&Lang=P احمد عاشورپور بمرده] (''خورگزاری دانشجویون ایران'')</ref> * ۱۳ ژانویه - '''سید جعفر شهیدی'''، مورخ ایرانی و استاد [[فارسی|زوون و ادبیات فارسی]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160305052150/http://radiozamaaneh.com/news/2008/01/post_3533.html جعفر شهیدی مورخ و ادیب بمرده] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۱۷ ژانویه - '''بابی فیشر'''، [[شطرنج|شطرنج‌باز]] [[آمریکا|آمریکایی]] و قهرمون سابق جهون.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/sport/story/2008/01/080118_v-bobby-fischer-chess-dies.shtml بابی فیشر اسطوره شطرنج جهان بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۲ ژانویه - '''هیت لجر '''، بازیگر [[استرالیا|استرالیایی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/01/080122_si-heathledger-dead.shtml جسد هیت لجر هنرپیشه هالیوود در منزلش پیدا شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۷ ژانویه - '''ممد سوهارتو'''، رئیس جومور قبلی [[اندونزی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/01/080128_wkf-s-shharto.shtml رئیس جمهور پیشین اندونزی به خاک سپرده شد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> === فوریه === * ۲ فوریه - '''احمد بورقانی'''، فعال سیاسی [[ایرانی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/02/080202_bd-bourghani-death.shtml احمد بورقانی، نماینده سابق مجلس ایران، بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۵ فوریه - '''مهاریشی ماهش یوگی'''، مرشد [[هندی]] آئین قدیمی عرفان.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/02/06/world/asia/06maharishi-1.html?_r=1&scp=1&sq=maharishi&st=nyt&oref=slogin Maharishi Mahesh Yogi, Spiritual Leader, Dies], The New York Times</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080206_shr-yogi-obituary.shtml شرح حال ماهاریشی یوگی، مرشد نامی هند] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۶ فوریه - '''نیکول فریدنی'''، عکاس و طبیعت‌نگار [[ایران]]ی.<ref>[https://web.archive.org/web/20120111105744/http://radiozamaaneh.com/news/2008/02/post_3805.html نیکول فریدنی «عکاس طبیعت» بمرده] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۹ فوریه - '''ژازه تباتبایی'''، نقاش، شاعر و مجسمه‌ساز [[ایران]]ی.<ref> [http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/02/080209_m-mz-jazeh-tabatabaei-death.shtml بمرده ژازه تباتبایی؛ «پیکاسوی ایران»] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۲ فوریه - '''عماد مغنیه'''، فرمونده [[حزب‌الله لبنان|ستاد عملیات ویژه حزب‌الله لبنان]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/worldnews/story/2008/02/080213_an-syria-bomb.shtml استقبال آمریکا، تاسف ایران از مرگ عماد مغنیه] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080217064218/http://www.iht.com/articles/ap/2008/02/13/africa/ME-GEN-Lebanon-Mughniyeh-Profile.php Slain Hezbollah commander Imad Mughniyeh had long history of attacks], The Herlad Tribune</ref> * ۱۵ فوریه - '''امنون نتسر'''، ایران‌شناس، مورخ و استاد ارشد دانشگاه عبری اورشلیم.<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFAFA/isrelIraninans/160208-ManonNetzer پروفسورامنون نتسر استاد ایرانشناس و پژوهشـگر بـزرگ تـاریخ و فـرهنگ یهودیان ایران چشم از جهان فروبست] (''وزارت خارجه اسرائیل'')</ref> * ۱۸ فوریه - '''آلن رُب‌گریه'''، نویسنده و فیلم‌ساز [[فرانسه|فرانسوی]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120108160938/http://www.ketabnews.com/detail-6728-fa-1.html آلن روب گری‌یه بمرده] (''خورگزاری کتاب ایران'')</ref> === مارس === [[پرونده:Charlton Heston Civil Rights March 1963.jpg|thumb|120px|چارلتون هستون]] * ۱۲ مارس - '''مریم فیروز'''، فعال سیاسی و از اعضای [[حزب توده]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/03/080313_mf_firouz.shtml مریم فیروز بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110715150943/http://radiozamaaneh.com/news/2008/03/post_4214.html مریم فیروز بمرده] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۱۸ مارس - '''آنتونی مینگلا'''، کارگردان و فیلم‌نومه‌نویس [[بریتانیا|انگلیسی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/03/080318_an-minghella.shtml آنتونی مینگلا، کارگردان «بیمار انگلیسی» بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۹ مارس - '''ثمین باغچه‌بان'''، شاعر، نویسنده، آهنگساز و مترجم [[ایران]]ی.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/03/080317_shr-sz-norouz.shtml ثمین باغچه‌بان بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۹ مارس - رآرتور چارلز کلارک'''، نویسنده، مخترع و دانشمند [[بریتانیا|انگلیسی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/science/story/2008/03/080318_si-arthur-clarke.shtml آرتور سی کلارک نویسنده علمی تخیلی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۹ مارس - '''فریدون آدمیت''' نویسنده و تاریخ‌نویس معاصر ایرانی.<ref>[https://web.archive.org/web/20080515214142/http://www.aftabnews.ir/vdch6wn23mniq.html فریدون آدمیت بمرده]، خورگزاری آفتاب</ref> === آوریل === * ۵ آوریل - '''چارلتون هستون'''، بازیگر [[آمریکا|آمریکایی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/04/080406_nh-heston-dies.shtml چارلتون هستون هنرپیشه مشهور آمریکایی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۳ آوریل - '''جان ویلر'''، [[فیزیک|فیزیک‌دون]] [[آمریکا|آمریکایی]].<ref>[http://www.guardian.co.uk/science/2008/apr/16/usa John Wheeler, died at age 96], The Guardian</ref> [[پرونده:Albert Hofmann Oct 1993.jpg|thumb|120px|[[آلبرت هافمن|آلبرت هوفمن]]]] * ۱۶ آوریل - '''ادوارد لورنز''' ، [[ریاضی|ریاضی‌دون]] [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]]، هواشناس و نظریه بحران ِپی‌یر.<ref>[https://web.archive.org/web/20111015110839/http://www.msnbc.msn.com/id/24165010/ Father of chaos theory dies at 90], MSNBC</ref> * ۱۷ آوریل - '''امه سزر'''، شاعر فرانسوی‌زوون و فعال سیاسی [[فرانسه|فرانسوی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/04/080419_me_cesaire_death.shtml امه سزر، موج آفرین با مرگ و زندگی] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۹ آوریل - '''آلبرت هوفمن'''، [[شیمی]]‌دون [[سوئیس|سوئیسی]] و مخترع [[ال‌اس‌دی]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080501042140/http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1912485/Albert-Hofmann,-LSD-inventor,-dies.html Albert Hofmann Died], Daily Telegraph</ref> === مه === [[پرونده:Sydney Pollack.jpg|thumb|120px|[[سیدنی پولاک]]]] * ۳ مه - '''اسماعیل داورفر'''، بازیگر سینما، [[تیاتر]] و [[تلویزیون]] ایران.<ref>[http://www.farsnews.net/newstext.php?nn=8702140971 «اسماعیل داورفر» بمرده] (''فارس نیوز'')</ref> * ۱۰ مه - '''فرهنگ معیری'''، «ایران ِگریم ِپیــیــِر».<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080510_an-moayeri.shtml گریم ایران بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۱۶ مه - '''کاوه عزیزپور'''، فعال سیاسی [[کوردستون|کورد]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080613202638/http://iranhr.net/spip.php?article361 The Kurdish political activist died at the hospital-allegedly as a result of torture in the prison], Iran Human Rights</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080525_mf_azizpour.shtml بمردن اتا فعال دیگر کورد زندان دله] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۳ مه - '''فریدون جم'''، رئیس ستاد ارتش شاهنشاهی و دیپلمات ایرانی.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080524_mf_am_djam.shtml ارتشبد جم، داماد و همدم تبعید رضاشاء بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۵ مه - '''لوئیز فیروز'''، اسب‌شناس و کاشف نوعی ایرانی اسبون جه با اسم «اسب‌چه کاسپین».<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/multimedia/story/2008/05/080528_pm-louise-firouz.shtml لوئیز فیروز بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۶ مه - '''سیدنی پولاک'''، کارگردون مشهور [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/05/080527_ps-sydneypollack.shtml سیدنی پولاک بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120112093421/http://radiozamaaneh.com/news/2008/05/post_5081.html سیدنی پولاک بمردنی روز] (''زمونه رادیو'')</ref> === ژوئن === [[پرونده:Shakibai Khosrow.jpg|thumb|120px|[[خسرو شکیبایی]]]] [[پرونده:YvesSaintLaurent.jpg|thumb|120px|ایو سن لورن]] * ۱ ژوئن - '''ایو سن لورن'''، طراح لباس مشهور [[فرانسه|فرانسوی]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7430487.stm Fashion king Saint Laurent dies], BBC News</ref> * ۲ ژوئن - '''الیزابت اسپرینگز''' بازیگر انگلیسی.<ref name="Daily Telegraph">[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/2242457/Elizabeth-Spriggs.html Elizabeth Spriggs], ''[[The Daily Telegraph]]'', [[July 3]] [[۲۰۰۸ (میلادی)|2008]]</ref> * ۳ ژوئن - '''مل فرر''' بازیگر و کارگردان [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/06/080604_an-mel-ferrer.shtml مل فرر، هنرپیشه کهنه‌کار آمریکایی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۵ ژوئن - [[نادر ابراهیمی]]، داستان‌نویس موعاصر [[ایران]]ی.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/06/080605_bd-nader-ebrahimi-death.shtml نادر ابراهیمی، نویسنده ایرانی، بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> === ژوئیه === * ۷ ژوئیه - '''الیزابت اسپرینگز'''، هنرپیشه [[بریتانیا|انگلیسی]].<ref name="Daily Telegraph"/> * ۱۸ ژوئیه - ''' [[خسرو شکیبایی]] '''، بازیگر مطرح [[ایران]]ی سن ۶۴ سالگی گادِر.<ref>[https://web.archive.org/web/20080721003932/http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=717605 آشفتگی‌های «حمید هامون» با مرگ شکیبایی پایان گرفت] ''(خبرگزاری مهر)''</ref> * ۱۹ ژوئیه - '''آن لمبتون'''، ایران‌شناس و زوون‌شناس برجسته [[بریتانیا|انگلیسی]].<ref>[http://www.radiofarda.com/Article/2008/07/31/o2_lampton_iran.html آن لمبتون، ایران شناس بریتانیایی؛ از سفارت تا پژوهش] (''رادیو فردا'')</ref> * ۲۸ ژوئیه - '''سوزان تمیم'''، خواننده پاپ [[لوبنان|لبنانی]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080805105055/http://www.alarabiya.net/articles/2008/07/30/53977.html بررسی علت قتل مبهم ات خاننده زن لبنانی دبی دله] (''العربیه فارسی'')</ref> === اوت === * ۳ اوت - '''آلکساندر سولژنیتسین'''، نویسنده مشهور [[روسیه|روسی]] و برنده [[نوبل جایزه|نوبل ادبیات جایزه]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/08/080803_wmj-solzhenitsyn.shtml سولژینیتسین نویسنده مشهور روسیه بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۹ اوت - '''محمود درویش'''، شاعر مشهور [[فلسطین|فلسطینی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2008/08/080809_v-ha-darwish-arab-poet-dies.shtml مرگ صدای محمود درویش را برای همیشه خاموش کرد] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۰ اوت - '''هوآ گوئوفنگ'''، صدراعظم و رئیس حزب کمونیست چین.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/08/21/world/asia/21hua.html?_r=2&ref=world&oref=slogin&oref=slogin Hua Guofeng, Transitional Leader of China After Mao, Is Dead at 87], New York Times</ref> * ۲۳ اوت - '''توماس هاکل ولر'''، ویروس‌شناس [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]] و برنده [[نوبل جایزه|نوبل پزشکی جایزه]]. * ۲۷ اوت - '''ایبی ناتان'''، فعال صلح [[ایران]]ی -[[اسرائیل|اسرائیلی]].<ref>[http://hamdami.com/MFAFA/NewsAndReports/2870808-EibiNathan.htm اسطوره اسرائیلی تلاش در راه صلح با اعراب، که زاده ایران بود در سن ۸۱ سالگی بمرده] (''وزارت امور خارجه اسرائیل'')</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120118130009/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1836834,00.html Israeli Peace Activist Nathan Dies], Time</ref> === سپتامبر === [[پرونده:David Foster Wallace headshot 2006.jpg|thumb|120px|دیوید فاستر والاس]] * ۱۲ سپتامبر - '''دیوید فاستر والاس''' نویسنده [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]] بر اثر شه‌کوشی.<ref>[http://www.latimes.com/news/local/la-me-wallace14-2008sep14,0,7461856.story Writer David Foster Wallace found dead]</ref> * ۱۵ سپتامبر - '''ریچارد رایت''' نوازنده کیبورد و اتا از بنیانگذارون گروه راک پینک فلوید.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/news/story/2008/09/080915_pm-pink-floyd-wright.shtml ''بی‌بی‌سی فارسی'']</ref> * ۲۶ سپتامبر - '''پل نیومن''' بازیگر [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]] و برنده [[اوسکار|اوسکار جایزه]] سن ۸۳ سالگی گادِر.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7639614.stm BBC NEWS] ''Movie legend Paul Newman dies, 83'' </ref> === اکتبر === * ۸ اکتبر - '''اردشیر محصص'''، طراح و کاریکاتوریست ایرانی-آمریکایی.<ref>[https://web.archive.org/web/20110703075418/http://radiozamaaneh.com/news/2008/10/post_6631.html اردشیر محصص، طراح ایرانی بمرده] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۱۰ اکتبر - '''جواد نوربخش''' ملقب به ''نورعلی‌شاء''، پیشوای شاخه ذوالریاستینی سلسله صوفیون نعمت‌اللهی.<ref>[https://web.archive.org/web/20110703132911/http://radiozamaaneh.com/news/2008/10/post_6636.html جواد نوربخش از پیشوایان صوفیان بمرده] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۲۰ اکتبر -''' مهرانگیز دولتشائی'''، دیپلمات ایرانی، سه دوره نماینده [[مجلس شورای ملی]] و فعال حقوق زنان.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/10/081021_mg_doulatshahi.shtml تنها سفیر زن ایران بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> * ۲۰ اکتبر - '''خواهر روحانی امانوئل'''، اتا از شخصیت‌ئون بارز فعالیت‌ئون انسان‌دوستانه و نیکوکاری و از پنج چهرهٔ محبوب فرانسویون.<ref>[http://zamaaneh.com/morenews/2008/10/post_993.html خواهر امانوئل بمرده] (''زمونه رادیو'')</ref> * ۲۵ اکتبر - '''طاهره صفارزاده'''، شاعر ایرانی و مترجم.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2008/10/081025_mg_saffarzadeh.shtml طاهره صفارزاده شاعر ایرانی بمرده] (''بی‌بی‌سی فارسی'')</ref> === نوامبر === * ۴ نوامبر - '''مایکل کرایتون''' نویسنده، تهیه کننده، کارگردان، فیلم‌نومه‌نویس، پزشک و تهیه کننده تلویزیونی [[موتحده ایالات آمریکا|آمریکایی]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2008/11/081105_si-chriton-dead.shtml بی‌بی‌سی فارسی]</ref> * ۱۰ نوامبر - '''میریام ماکه‌با'''، اساره موسیقی [[جنوبی آفریخا]] و معروف به ماما آفریخا.<ref>[https://web.archive.org/web/20081231082824/http://www.dw-world.de/popups/popup_imagegalleryimage//0,,3903602_gid_3903546_lang_22_page_1,00.html دویچه وله فارسی]</ref> * ۱۹ نوامبر - '''جان مایکل هایز'''، نویسنده فیلم پنجره عقبی، بساته آلفرد هیچکاک، سن ۸۹ سالگی گادِر.<ref>[http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8709020215 خبرگزاری فارس]</ref> * ۲۳ نوامبر - '''احمد آقالو''' بازیگر [[سینما]] و [[تیاتر]] ایرانی.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2008/11/081123_v_bd_aghalou-death.shtml بی‌بی‌سی فارسی]</ref> === دسامبر === [[پرونده:Patriarch Alexey II of Russia.jpg|thumb|120px|[[آلکسی ریدیگر|آلکسی دوم]]]] * ۵ دسامبر - '''آلکسی دوم''' اسقف اعظم روسیه بین سال‌ئون ۱۹۹۰ تا '''۲۰۰۸'''.<ref>[https://web.archive.org/web/20090327201324/http://pe.rian.ru/society/20081205/118703696.html «الکسی دوم» در گذشت. ''(ریانووستی)'']</ref> * ۲۲ دسامبر - '''لانسانا کونته''' رییس جوموری [[گینه]] سن ۷۴ سالگی گادِر.<ref>[http://www.bornanews.ir/Nsite/FullStory/?Id=224319 رییس جمهوری گینه بمرده. ''(برنا نیوز)'']</ref> * ۲۴ دسامبر - '''ساموئل هانتینگتون'''، نظریه‌پرداز و فیلسوف مشهور آمریکایی.<ref>[https://web.archive.org/web/20081231005053/http://www.radiofarda.com/Article/2008/12/28/f2_US_Samuel_Huntington_clash_civilizations.html مبتکر نظریه «برخورد تمدن‌ها» بمرده] (''رادیو فردا'')</ref> * ۲۵ دسامبر - '''هارولد پینتر'''، نمایشنومه‌نویس بریتانیایی و برنده [[نوبل جایزه|نوبل ادبیات جایزه]] سن ۷۸ سالگی گادِر.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2008/12/081225_la-pinter.shtml بی‌بی‌سی فارسی]</ref> == پیوندهای بیرونی == * [http://www.accuracyproject.org/2008calendar.html تقویم ۲۰۰۸ میلادی] {{دهه‌ها و سال‌ها|۱۹|۲۰|۲۱}} {{درگاه:رویدادهای کنونی/بایگانی صفحهٔ اصلی رویدادهای کنونی}} == پانویس == {{پانویس|۳|جعبه=۳۵۰}} {{تلمبار-رج|2008}} [[رج:میلادی سال|۲۰۰۸]] [[رج:۲۰۰۸]] {{LinkFA|fa}} 3mysw1erz52uke11yzq2o9sjthstnkb 0 5789 416270 278373 2026-09-25T00:51:18Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416270 wikitext text/x-wiki {{صندخ/شخص}} '''عبدالمالک ریگی''' (بزائه ۱ ژانویه ۱۹۸۳) رهبر گروئی بونیادگیرا و سنّی‌مذهب به نوم جنبش مقاومت میلی ایران ([[جندالله]]) هسته که منطقهٔ [[سیستان و بلوچستان]] دله به مبارزهٔ تِفِنگ جا با حکومت جمهوری اسلامی ایران مشغول بی‌یه. این گروه از سوی جمهوری اسلامی ایران،دولت [[پاکستان]] و آمریکا و ... به عنوان اتا «گروه تروریستی» بشناسی بینه. سخنگوی ویزارت امور خارجه جمهوری اسلامی وه ره متهم به «قاچاق مواد مخدر، آدم دِزدی و بَکشتَن بعضی از نظامیون ایرانی به ویژه سیپاه پاسدارون» هاکرده. == وه ره بیتنه == نِواشسَر ِسه شنبه، ۴ اسفند ۱۳۸۸، رادیو دولتی ایران به نقل از روابط عمومی ویزارت اطلاعات جه‌مهوری اسلامی خَوِر هدائه که مامورون این وزارتخانه عبدالمالک ریگی ره بتنه. <ref name=NODEATH>[http://216.109.125.130/search/cache?p=Abdolmalek+Rigi&fr=yfp-t-501&toggle=1&ei=UTF-8&u=www.iranmania.com/News/ArticleView/Default.asp%3FNewsCode%3D41800%26NewsKind%3DCurrent%2520Affairs&w=abdolmalek+rigi&d=dETTjexsORjT&icp=1&.intl=us Iran kills Sunni militant ringleader: press] Iran Mania</ref><ref name=KNOWNODEATH>[https://web.archive.org/web/20090623062124/http://www.boston.com/news/world/middleeast/articles/2006/04/11/iran_sunni_rebels_video_shows_killing_of_officer_tv/ Iran Sunni rebels video shows killing of officer: TV] The Boston Globe</ref> <ref name=KNOWNODEATH/> <ref>https://web.archive.org/web/20071024120857/http://www.alalam.ir/english/en-NewsPage.asp?newsid=018030120070404130601</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110521000618/http://www.presstv.ir/detail.aspx?id=4710&sectionid=351020101 Press TV - VoA interviews Iranian terrorist culprit in a sign of backing<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20070410034234/http://baztab.com/news/63969.php] (in Persian)</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080209235329/http://www.swissinfo.org/eng/international/ticker/detail/Iranian_speaker_says_U_S_supports_terrorists.html?siteSect=143&sid=7692846&cKey=1175790190000 Iranian speaker says U.S. supports "terrorists" - swissinfo<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>https://web.archive.org/web/20090602043423/http://www.aftabnews.ir/vdchmvnm.23nwwdftt2.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20080730025638/http://taftankhbar.blogfa.com/post-314.aspx</ref><ref>https://web.archive.org/web/20100208021044/http://mardomsalari.com/Template1/News.aspx?NID=1305</ref><ref>https://web.archive.org/web/20091023065126/http://www.roozonline.com/persian/archive/news/news/article/2007/april/09/-e331216a7c.html</ref> <ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.radiofarda.com/content/F7_Moslehi_on_Rigi_Arrestment/1965826.html| عنوان = مصلحی: دستگیری ریگی بدون کمک سرویسهای اطلاعاتی خارجی بوده.| نویسنده = | تاریخ بازدید = ۲۴ فوریه ۲۰۱۰| تاریخ = | ناشر = رادیو فردا| صفحه = | زبان = فارسی}}</ref> <ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2010/02/100223_l03_rigi_arrest.shtml| عنوان = جندالله دستگیری ریگی را تایید کرد.| نویسنده = | تاریخ بازدید = ۲۴ فوریه ۲۰۱۰| تاریخ = | ناشر = وب‌گاه رسمی بی‌بی‌سی فارسی| صفحه = | زبان = فارسی}}</ref> <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2010/02/100223_u01-rigi-reactions.shtml واکنش‌ها به دستگیری عبدالمالک ریگی]بی بی سی فارسی</ref> == منابع == {{پانویس}} * [http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/02/070217_an-mv-zahedan.shtml وب‌گاه بی‌بی‌سی فارسی] * [https://web.archive.org/web/20070311021658/http://www.radiofarda.org/Article/2007/02/17/f2_Zaheda-Interview.html زاهدان بعد از ناآرامی؛ «آرامش همراه با وحشت»] رادیو فردا [[رج:ایران سیاستون]] 4fhu2dqp8l2zp92vxmziv3977byzze9 0 8083 416263 166552 2026-09-24T23:44:37Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416263 wikitext text/x-wiki [[پرونده:BBC logo (1997-2021).svg|200px|thumb|نشون بنگاه سخن‌پراکنی بریتانیا]] [[پرونده:Bbc broadcasting house front.jpg|بندانگشتی|200px|بی‌بی‌سی مرکزی ساختمون، [[لندن]] دله.]] '''بی‌بی‌سی''' {{انگلیسی جه|British Broadcasting Corporation؛ مخففاً BBC؛ یعنی بریتانیای ونگ‌واهاکردنِ بنگاه}} قدیمی‌ترین و گتترین بنگاه پخش خور سرتاسر جهون هسته. بی‌بی‌سی اصلی فعالیت تولید برنومه و سرویسون خوری هسته. بی‌بی‌سی شعار این هسته: «هر ملت ونه صلح و آرامش جه دیگر ملت‌ها جه گپ بزنه.»<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/BBC «Nation Shall Speak Peace Unto Nation»</ref> بی‌بی‌سی سه طریق رادیو، تلویزون و اینترنت جه پخش وونه. == تاریخچه == بی‌بی‌سی [[۱۸ اکتبر]] سال [[۱۹۲۲ (میلادی)|۱۹۲۲]] بساته بیّه. سال ۱۹۲۷ ونه نوم بَیی‌یه «بی‌بی‌سی» و پروانه سلطنتی بییته و اتا دولتی شرکت حیساب بیّه. بی‌بی‌سی هنتا هم اتا دولتی بنگاه نیمه‌خودمختار هسته که «بی‌بی‌سی ِهیأت امنا» وه ره اداره کانّه. ونه رئیس-رؤسا گانّه که بی‌بی‌سی تحت هیچ نفوذ تجاری و سیاسی نی‌یه و فقط مخاطبین ره پاسخگو هسته.<ref>[https://web.archive.org/web/20030618194306/http://www.bbc.co.uk/info/policies/charter/ BBC - About the BBC - Charter and Agreement]</ref> == بودجه == بی‌بی‌سی سالانه بودجه نزدیک ۴ میلیارد و ۳۰۰ میلیون [[پوند]] هسته. تموم بخش‌های بودجه هزینه ماهیونه‌ای که هر خانواده‌ی تلویزون‌دار بریتانیا دله پرداخت کانده جه، تامین وانه. این هزینه تلویزون‌های رنگی وسّه ۱۴۵٫۵۰ پوند و سیو-اسپه‌ئون وسّه ۴۹ پوند ات‌سال دله هسته.<ref>[https://web.archive.org/web/20170713095046/http://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/insidethebbc/whoweare/licencefee BBC - Inside the BBC - BBC - Inside the BBC - The licence fee]</ref> فقط بخش جهونی ِبودجه سال ۲۰۱۴ تاسا [[بریتانیا امورخارجه وزارت]] جه هدائه وانه. <ref>[https://web.archive.org/web/20120312061231/http://www.bbc.co.uk/worldservice/institutional/2009/03/000000_ws_run.shtml BBC World Service - Institutional - How BBC World Service is run]</ref> == بن بنویشت == {{بن بنویشت}} == بیرون بگردستن == {{تلمبار-رج|BBC}} {{چپ‌چین}} * [http://www.bbc.co.uk/ ''بی‌بی‌سی انگلیسی سایت''] * [http://www.bbc.co.uk/info/ ''بی‌بی‌سی خَوری ونه سایت دله بخوندستن''] * [http://news.bbc.co.uk ''بی‌بی‌سی اخبار ِبخش''] {{پایان چپ‌چین}} [[رج:شبکه‌ئون تلویزیونی]] j18zef113uwsfiif23pizxpo5vvkye6 0 8640 416276 147098 2026-09-25T02:14:25Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416276 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Condom rolled.jpg|thumb|left|ات کاندوم نیمه وا]] '''کاندوم''' غلافی کشای هسته که از تماس مستقیم کیر با مخاط طرف مقابل جلوگیری کانده و اجازه تبادل ترشحات جنسی ره ندنه و به همین خاطر از وقوع بیماری‌ئون آمیزشی و حاملگی نخاسته پیشگیری کانده. کاندوم دِتا مودل زنونه و مردونه دانّه. زنانه ویشتر پیشگیری از حاملگی وسّه کارآیند هسته و پیشگیری از انتقال بیماری‌ئون آمیزشی وسّه مثل مردونه‌کاندوم موثر نی‌یه. کاندوم زنانه اون زنان وسّه مناسبه که نتونه شه وردی ره زور هاکنن که کاندوم بی‌یله. بطورکلی گانه که موثرترین روش هم پیشگیری از بارداری و هم مقابله با شیوع بیماری‌ئون آمیزشی وسّه، استفاده از کاندوم مردونه مناسب هسته. جلوگیری از انتقال ویروسایی مثل [[ایدز]]، [[هپاتیت]] نوع ب و ث وسّه جنس کاندوم ونه لاتکس یا پلی‌یورتان بائه. == انتخاب کاندوم == [[پرونده:Used condom.jpg|كاندوم استفاده بیی|thumb]] کاندوم ات وسیله بهداشتی محسوب وانه و انتخاب کاندوم مناسب و استاندارد، با سلامتی جنسی خورد مدت و دراز مدت شما و شریک جنسی‌تون ارتباط مستقیم دانه. بنا بر توصیه‌ئون اف‌دی‌ای، زمون بخری‌ین، مطمئن بایین: <ref>هوم پیج FDA https://web.archive.org/web/20130213061836/http://www.fda.gov/ForConsumers/byAudience/ForPatientAdvocates/HIVandAIDSActivities/ucm126372.htm#shop</ref><br /> # کاندوم از جنس لاتکس بائه. # کاندوم بسته بندی مناسب دله دواشه و به هیچ عنوان وا، درز دار، سولاخ، یا خراشدار نبائه. به تاریخ انقضا، و محل ساخت کاندوم (با عبارت Made in) دقت هاکنین. # کاندوم ونه [[دول]] سر ره دپوشنه. # در صورت استفاده از روان کننده‌ها (Lubricant)، فقط نوع آبی (water-based lubricant) بائه. # استفاده از مواد زائد، به ویژه کرم‌ئون مجزای ضمیمه بَیی جه، به شدت پرهز هاکنین. == منابع == {{تلمبار-رج|Condoms}} {{پانویس}} [[رده:بگائستن]] [[رده:وسایل]] gro4nssdbuxhyp5pniy54wr03otqhgb 0 8641 416274 188315 2026-09-25T01:36:28Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416274 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Prostitution laws of the world.PNG|thumb|350px|{{legend|#336600|فحشا حقوقی و قوانین}} {{legend|#336699|فحشا (مبادله جنسی پیل وسه) قانونیه، اما فاحشه خنه غیر قانونی‌نه؛ فحشا هسته }} {{legend|#993333|فحشا غیر قانونیه}} {{legend|#ababab|بدون اطلاعات}}</small>]] '''مول زنان'''، '''جنده‌ئون'''، '''فاحشه‌ئون''' یا '''زنایی‌ئون'''، کسایی هسنه که شه ره در برابر [[پیل]] روشنّه. وضعیت قانونی جنده‌ئون کشورهای متفاوت دله از مجازات بکاشتن تا کاری قانونی متغیر هسته. جندگی از «قدیمی‌ترین کارون دنیا» بشناسی وانه.<ref>[https://web.archive.org/web/20130125115256/http://www.msnbc.msn.com/id/23580983/ Prostitution in a wired world - Security- msnbc.com<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/08/04/AR2007080401309.html Oldest Profession Flourishes in China - washingtonpost.com<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> ==تاریخچه== [[پرونده:A German prostitute's self-portrait in a brothel.jpg|بندانگشتی|250px|اتا آلمانی مول زنا]] [[پرونده:Prostitute_tj.jpg|بندانگشتی|250px|اتا مکزیکی مول زنا]] معشوقه‌ئون و فاحشه‌ئون جزو اقشار فرهیخته قرن‌هیجدهم [[فرانسه]] محسوب بینه. در حالیکه خله از مردون اون گادر از سواد بخونستن و بنویشتن هم محروم بینه، زنای فاحشه و معشوقه به دلیل همجواری با درباریون و اشراف‌بزائون، مجبور بینه علاوه بر فراگیری سواد بخوندستن و بنویشتن، تحصیلات متفرقه‌ای هم [[ادبیات]]، [[تاریخ]]، [[شعر]] و [[فلسفه]] ره یاد بیرن. به همین دلیل وشون مجاز بینه تموم کالج‌ها و کتابخنه‌ئون سلطنتی دله بئن. == قاچاق انسان سکس وسه == فعالان حقوق بشر گزارش کانه که هزارون زن و کیجا فقیر هر ساله پس از اون که با فریب و وعده‌ئون کاذب شغل و ازدواج، از روستاها به شهرها بی‌یارده وانه، جنده گردنه. === در ادبیات === [[صادق هدایت]] داستان [[علویه خانم]] دله سرگذشت مقطعی از ات زن فاحشه ره دست‌مایه شه اثر قرار هدائه. == پانویس == {{تلمبار-رج|Prostitution}} {{پانویس}} * Wikipedia contributors, «Prostitution,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Prostitution&oldid=184798780 (accessed January ۱۶, ۲۰۰۸). * فرهنگ معین جلد دوم. * فرهنگ فارسی عمید(جیبی) - چاپ یازدهم ۱۳۷۷ - انتشارات امیرکبیر. [[رده:بگائستن]] [[رده:جندگی]] edpcqzz92v8kuavlbhh3z0bocyghhoe 0 8670 416275 416017 2026-09-25T02:00:32Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416275 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Wikileaks_logo.svg|چپ|انگشتدان|200px]] <!-- {{جعبه اطلاعات سایت |نام = ویکی‌لیکس |لوگو = |نما = |زیرنویس = |آدرس = [http://wikileaks.ch/ wikileaks.ch]{{سخ}} [http://wikileaks.org wikileaks.org](اصل) |الکسا = ۹۱۲ ({{از تاریخ|۲۰۱۰|۷|alt=دسامبر ۲۰۱۰}})<ref>{{cite web |url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikileaks.org|title=wikileaks.org – Traffic Details from Alexa |publisher=[[Alexa Internet]], Inc |accessdate=7 December 2010 }}</ref> |تجاری؟ = خیر |مکان = |نوع = اطلاعات ِتلمبارون |زبان = چن‌زوونه |ثبت = دسامبر ۲۰۰۶ |مالک = انتشارات سان‌شاین<ref name=aboutwikileaks/> |موسس = [[جولین آسانژ]] |تاریخ افتتاح = دسامبر ۲۰۰۶ |وضعیت کنونی = فعال (تحت حملات عدم سرویس‌دهی و عدم پذیرش آی‌اس‌پی)<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/12/04/world/europe/04domain.html?_r=1&hp |title=WikiLeaks Struggles to Stay Online After Attacks |publisher=Nytimes.com |date= |accessdate=2010-12-05}}</ref> |شعار = إما حکومت‌ئون ره شفاف کامبی. }} --> '''ویکی‌لیکس''' {{انگلیسی جه|WikiLeaks}} اتا بی‌سود و بین‌المللی سازمان هسته که اسناد ره ارسال و افشا کانده، البته ونه منابع ناشناس هستنه. ویکی‌لیکس سال ۲۰۰۶ افتتاح بیّه و وه ره ''سان‌شاین ِانتشارات'' اداره کانده.<ref name=aboutwikileaks/> در طول یک‌سال از شروع فعالیتون، وب‌گاه ادعا هاکرده که بیش از ۱.۲ میلیون مدرک و سند دانّه.<ref>{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |title=Wikileaks has 1.2&nbsp;million documents? |work=WikiLeaks |accessdate=28 February 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 16 February 2008}}</ref> این سازمان شه گانه، ات‌سری [[چین]]ی مخالف روزنومه‌نویسون، ریاضی‌دون‌ها و فناورون [[متحده ایالات آمریکا]]، [[تایوان]]، [[اروپا]]، [[استرالیا]] و [[جنوبی آفریقا]] جه بساته بَیی‌یه.<ref name=aboutwikileaks>{{cite web|url=http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:About |title=Wikileaks:About |publisher=WikiLeaks |date=|accessdate=3 June 2009 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20080314204422/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About|archivedate=14 March 2008}}</ref> [[جولین آسانژ]] که اتا [[استرالیا]]یی فعال هسته وشون رئیس هسته.<ref name=McGreal>McGreal, Chris. [https://web.archive.org/web/20100407021656/http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/WikiLeaks-us-army-iraq-attack Wikileaks reveals video showing U.S. air crew shooting down Iraqi civilians], ''The Guardian'', 5 April 2010.</ref> ویکی‌لیکس اسا چندین جایزه بَورده که شامل ۲۰۰۸ جدید ِرسانه‌ئون ِجایزه ''اکونومیست ِمجله'' جه هسته.<ref>[http://www.indexoncensorship.org/2008/04/winners-of-index-on-censorship-freedom-of-expression-award-announced/ Winners of Index on Censorship Freedom of Expression Award Announced] 22 April 2008</ref> ژوئن ۲۰۰۹، ویکی‌لیکس و جولین آسانژ بریتانیای ِرسانه‌ئون ِجایزه ره [[عفو بین‌الملل]] جه جدید ِرسانه‌ئون بخش دله بیته که ونه دلیل سال ۲۰۰۶ ِاتا گزارش بی‎‌یه که ونه نوم «کنیا: خون ِبرمه&nbsp;– قضایی قتلون و ناپدیدبَیی‌ئون»<ref>[https://web.archive.org/web/20100920092605/http://www.wikileaks.org/wiki/Kenya:_The_Cry_of_Blood_-_Report_on_Extra-Judicial_Killings_and_Disappearances,_Sep_2008 Kenya: The Cry of Blood&nbsp;– Extra Judicial Killings and Disappearances, Sep 2008] WikiLeaks.</ref> بی‌یه و اتا گزارشی بی‌یه که کنیای ِحقوق بشر ِملی کمیسیون بنویشت‌بی‌یه.<ref>[https://web.archive.org/web/20120103173015/http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 Amnesty announces Media Awards 2009 winners] Amnesty.org.uk, 2 June 2009</ref> مه ۲۰۱۰، دیلی نیوز، ویکی‌لیکس ره «وبسایتونی که بتونّه دِنیای ِخورون ره اتدفه تغییر هادِن» ِرنکینگ دله اولی رتبه هدائه.<ref name=5sites>{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html |title=5 pioneering Web sites that could totally change the news |last=Reso |first=Paulina |date=20 May 2010 |work=Daily News |accessdate=8 June 2010}}</ref> == پانویس == {{پانویس|چپ‌چین=بله}} == منابع == * {{یادکرد-ویکی|پیوند = http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikileaks&oldid=375693824|عنوان = Wikileaks|زبان = انگلیسی|بازیابی = ۲۷ ژوئیه ۲۰۱۰}} * [http://www.bbc.co.uk/persian/world/2010/07/100726_l31_wikileaks_document.shtml فارسی بی‌بی‌سی] == پیوند به بیرون == {{انبار-رده|Wikileaks}} * [http://wikileaks.ch ویکی‌لیکس] * [https://web.archive.org/web/20101210182437/http://213.251.145.96/ ویکی‌لیکس روی آی‌پی۴] [[رج:سایت‌ئون]] [[رج:ویکی‌لیکس]] 3n3gdkeloc5uy90zauz6st60k17mf2u 0 9054 416264 304170 2026-09-25T00:16:17Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416264 wikitext text/x-wiki {{جعبه زندگینامه |نام_شخص= دوریس می لسینگ <br /> Doris May Lessing |نام_تصویر= Doris lessing 20060312.jpg |عرض_تصویر= 250px |توضیح_تصویر= دوریس لسینگ ۱۲ مارس ۲۰۰۶ |نام دیگر= جین سامرز |جوایز دریافتی= [[نوبل جایزه|جایزه ادبی نوبل]] |لقب‌ها= |زمینه فعالیت= نویسنده و فمینیست ||ملیت= {{flagicon|UK}} [[بریتانیا]]یی |اهل= |دوره= |سال‌های فعالیت= |محل زندگی= وست هامپتون، لندن |مذهب= |نهاد= |همسر= فرانک ویزدم ۱۹۴۳-۱۹۳۹ {{سخ}} گوتفرید لسینگ ۱۹۴۹-۱۹۴۵ |فرزندان= سه تا وچه |والدین= آلفرد تیلور Alfred Tayler {{سخ}} امیلی ماد تیلور Emily Maude Tayler |آرامگاه= |مدفن= |نقش‌های برجسته= |پیشه= |وب‌گاه= |منصب= |سبک= |مکتب= |آثار= |تاریخ_تولد= ۲۲ اکتبر ۱۹۱۹ |محل_تولد= [[کرمانشاه]]، [[ایران]] |تاریخ_مرگ= |محل_مرگ= |امضاء= |گفتاورد= |imdb_id = 0504363 |Soure_id = }} '''دوریس لسینگ''' (Doris Lessing) (بزائه: ۲۲ اکتبر ۱۹۱۹) نویسندهٔ [[تصوف|صوفی]] و فمینیست [[بریتانیا|انگلیسی]] و برنده [[نوبل جایزه|جایزه ادبیات نوبل]] سال ۲۰۰۷ میلادی دله هسته. وه ۱۷ نوامبر ۲۰۱۳ سن ۹۴ سالگی گادر [[لندن]] دله بمرده. <ref>[http://www.dw.de/درگذشت-دوریس-لسینگ-برنده-جایزه-نوبل-ادبی/a-17233281 دویچه وله فارسی]</ref> == رابطه جوموری اسلامی ایران جه == لسینگ، که بزائهٔ [[کرمانشاه]] هسته، سال ۲۰۰۷ مصاحبه با نشریه اسپانیایی ال پائیس جه، [[ایران]]‌دولت جه اظهار تنفر هاکرده<ref>[http://www.elpais.com/articulo/reportajes/guerra/memoria/acaban/elpepusocdmg/20071021elpdmgrep_2/Tes "La guerra y la memoria no acaban nunca" · ELPAÍS.com<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071023195540/http://www.iht.com/articles/2007/10/22/europe/lessing.php هرالد تریبون]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080626113258/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1567144/911-not-as-bad-as-IRA%2C-says-Doris-Lessing.html دیلی تلگراف]</ref>: {{نقل قول|ایران جه متنفرمه. ایران دولت جه متنفرم. دولت بی‌رحم و فاسدی‌ئه. هارشین وشون رئیس جومور سر نیویورک دله چچی بموئه. دانشگاه کلمبیا دله وه ره شیطون و بی‌رحم ونگ هاکردنه. چه عالی! ویشتر از اینان حقش بی‌یه. اما کسی جرات نکانده به‌خاطر [[نفت]] وه ره هچّی باره.}} == منابع == * [https://web.archive.org/web/20110725105707/http://www.dorislessing.org/biography.html زندگی نومه] dorislessing.org دله * [http://en.wikipedia.org/wiki/Doris_Lessing انگلیسی ویکی‌پدیا دله] {{پانویس}} == پیوند به بیرون == * [http://bbc.co.uk/persian/arts/story/2007/10/071011_shr-nobel-literature.shtml یک انگلیسی متولد ایران برنده جایزه نوبل ادبی شد] * [https://web.archive.org/web/20071023195540/http://www.iht.com/articles/2007/10/22/europe/lessing.php ''Doris Lessing plays down Sept. ۱۱ attacks'']، اینترنشنال هرالد تریبیون [[رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون]] [[رده:شاعرون]] [[رده:بریتانیا نویسندگون]] ji34qgfgqrzu7vsw4ehrae6q114difc 0 9356 416268 324778 2026-09-25T00:43:36Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416268 wikitext text/x-wiki {{جعبه اطلاعات هنرمند موسیقی | نام = شاهین نجفی | تصویر = Shahin Najafi 03.JPG | توضیح_تصویر = | اندازه_تصویر = ۲۰۰ | دورنما = | پس‌زمینه = خواننده_تک | نام_اصلی = '''شاهین نجفی''' | تولد = ۱۹۸۰/۹/۱۰ {{سخ}} ۱۹ شهریور ۱۳۵۹ {{سخ}} [[بندر انزلی]] | مرگ = | ملیت = {{flagicon|Iran}} [[ایران]]ی | ساز = | نوع_صوت = | سبک = <small>رپ و راک و متال </small> | فعالیت = <small>نوازنده {{سخ}} ترانه‌سرا{{سخ}} فعال اجتماعی{{سخ}} خووننده </small> | مدت = ۲۰۰۵ - تاکنون | ناشر = <small>پامس، برگ‌میوزیک، دیالوگ</small> | نقش‌های_مرتبط = <small>آنتی کاریزما{{سخ}} تپش ۲۰۱۲{{سخ}}رپنات{{سخ}} غوغا{{سخ}}زیبا شیرازی{{سخ}}[[یغما گلرویی]]{{سخ}}[[مهدی موسوی]]{{سخ}}[[احمد شاملو]]</small> | وب‌گاه = [http://www.sharrmusic.info/ www.sharrmusic.info] {{سخ}} [http://www.sharrmusic.org/ www.sharrmusic.org] | اعضای_کنونی = | اعضای_پیشین = | سازهای_برجسته = وکال، گیتار }} '''شاهین نجفی''' (بزائه ۱۹ شهریور ۱۳۵۹) <ref name=voa.۱>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.youtube.com/watch?v=DAkE0bWF6zk| عنوان = «شاهین نجفی در برنامه تفسیر خبر:[[صدای آمریکا]]»| نویسنده = | تاریخ بازدید = | تاریخ = | ناشر = | صفحه = | زبان =}}</ref> خوونندهٔ ایرانی مقیم [[آلمان]] هسته. وه فعالیت موسیقی دله ره سال ۱۳۷۹ جه سبک‌ئون [[پاپ]] و [[رپ]] و [[راک]] دله شروع هاکرده.<ref name=bbc.fa> {{منبع وب | نویسنده=شریف، سولماز | عنوان=گفت و گو با شاهین نجفی در باره ترانه و فلسفه | ناشر=فارسی بی‌بی‌سی | تاریخ=28 خرداد 1389 | اثر= | لینک=http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2010/06/100615_l50_shahin_najafi_solmaz.shtml | تاریخ =13-05-2011}}</ref> وه تا اسا چند تا زوون [[فارسی]]، [[گیلکی]] و [[کوردی]] و [[تورکی]] و [[بلوچی]] و [[عبری]] و [[لُری]] جه شعر بخوندسته. شاهین سال ۱۳۸۴ جه بورده [[آلمان]] و تا اسا شه فعالیت ره موسیقی‌ [[رپ]] و [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] موضوعات دله دمبال کانده. وه تلاش کانده که عناصر شاعرونه و ادبی و فلسفی و سیاسی اصطلاحون ره شه ترانه‌ئون دله بیاره.<ref name="maniha">{{منبع وب| لینک= http://www.newproline.com/modules.php?name=News&file=article&sid=748| عنوان = گفتگو با شاهین نجفی| نویسنده = بامداد جمالی | تاریخ =۳ سپتامبر ۲۰۰۸| ناشر = وب‌گاه مانیها| زوون=فارسی}}</ref><ref name="DW">{{منبع وب| لینک= http://www.dw-world.de/dw/article/0,,4863077,00.html| عنوان = «مصاحبه با دویچه وله (صدای آلمان) پیرامون آلبوم ایلوسیون»| نویسنده = شهرام احدی | تاریخ = فوریه ۲۰۱۰| ناشر = [[دویچه وله]]| زوون=فارسی}}</ref> == زندگی‌نومه == شاهین نجفی سال ۱۳۵۹ [[بندر انزلی]] دله دنیا بموئه و [[گیلان]] دله گت بیّه. زمونی که شیش ساله بی‌یه ونه پییر بمرده. چند سال بعد هم ونه گت‌ته برار اعتیاد پیدا هاکرده و بمرده. وه شه مار و خاخِر جه زندگی کارده و اتا فقیر خانواده دله شدستا. وه شه گانه که نوجوونی گادِر [[قرآن]] ِقاری بی‌یه و [[منشاوی]] جه تقلید کارده. وه چن وقت که بگذشته شعر بائوتِن ره شروع هاکرده و هیژده سالگی جه [[گیتار]] بزوئن ره [[کلاسیک گیتار |کلاسیک]] و [[فلامنکو گیتار |فلامنکو]] سبک دَرون ''سهراب فلک انگیز''، ''فرزاد دانشمند'' و ''حامد حمیدی'' پَلی یاد بَییته. وه هارمونی خونِش و [[سلفژ]] ره هم ''سنگاچینی'' و ''[[فریدون پوررضا|استاد فریدون پوررضا]]'' پَلی یاد بَییته و سبکون [[راک]] و [[ایسپانیولی موسیقی]] ره بصورت زیرزمینی شروع هاکرده.<ref name="maniha">{{یادکرد وب| نشانی = http://www.newproline.com/modules.php?name=News&file=article&sid=748| عنوان = گفتگو با شاهین نجفی| نویسنده = بامداد جمالی | تاریخ بازدید =۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ = | ناشر = وب‌گاه مانیها| صفحه = | زبان =}}</ref> === آلمان بوردِن === شاهین نجفی دانشگا دله [[جامعه‌شناسی]] خوندِسته و شه دانشجویی گادِر شه نظر و گپ ره صریح و رُک گاته و همینسه وه ره دانشگا جه دَراینگونه.<ref name="bbc.fa"/> وه پیش از اینکه بوره [[آلمان]] اتا [[زیرزمینی موسیقی]] ِگروه ره رهبری کارده که همون دومین اجرا جه ممنوع‌الصدا بیّه.<ref>[https://web.archive.org/web/20130902141127/http://hra-news.org/2/1389-01-27-05-28-43/10617-1.html گفتگویی کوتاه با شاهین نجفی /امیر رضایی]</ref><ref name="bbc.fa"/> اول که بورده آلمان، اتا گروه بساته که «[[اینان]]» نوم داشته و بعد [[تپش ۲۰۱۲]] دله عضو بیّه.<ref name="radiofarda">{{یادکرد وب| نشانی = http://www.radiofarda.com/Article/2008/05/11/f4_Tapesh_band_music_.html| عنوان = «ما مرد نیستیم»؛ اعتراض موسیقی به جامعه مردسالار ایران | نویسنده =زمانی فر، امیر | تاریخ بازدید = ۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ = ۲۲ اردیبهشت ۱۳۷۸| ناشر = رادیوفردا | صفحه = | زبان =}}</ref> ونه اجتماعی و سیاسی آهنگون تپش ِگروه وسّه خله طرفدار بیارده و ونه نوم ره معروف هاکرده.<ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3464723,00.html | عنوان = جشنواره موسیقی بوخوم توتال و حضور گروه تپش ۲۰۱۲ در آن | نویسنده = کیواندخت قهاری | تاریخ بازدید = ۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ =۰۶٫۰۷٫۲۰۰۸ | ناشر = دویچه وله | صفحه = | زبان =}}</ref> [[کیهان روزنومه]] اون گادِر اتا مقاله هِدائه که ونه گروه ره [[مارکسیسم]] ِ‌په‌روون دونِسته و ونجه انتقاد کارده.<ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://kayhannews.ir/870708/6.htm#other604 | عنوان = روزنامه کیهان: برقراری دموکراسی با دایره و تمبک | نویسنده = | تاریخ بازدید = | تاریخ =دوشنبه، ۸ مهر ۱۳۸۷ | ناشر = کیهان، شماره ۱۹۱۹۴ | صفحه = | زبان =فارسی}}</ref> == فعالیتون == === اِما مرد نیمی === شاهین نجفی [[۱ می]] [[۲۰۰۸ (میلادی)|۲۰۰۸]]، یعنی [[کارگرون جهونی روز]]، ''[[ما مرد نیستیم]] ِآلبوم'' تپش ۲۰۱۲ جه منتشر هاکرده. این آلبوم رسماً ونه حرفه‌یی دوره‌یِ اولین رپ حیساب وانه.<ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3311081,00.html | عنوان = موفقیت «ما مرد نیستیم» | نویسنده = کیواندخت قهاری | تاریخ بازدید = ۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ =۰۶٫۰۷٫۲۰۰۸ | ناشر = دویچه وله | صفحه = | زبان =}}</ref> === تپش ۲۰۱۲ جه سِوا بَیّن === شاهین نجفی اوایل سال ۲۰۰۹ تپش ۲۰۱۲ جه قطع رابطه هاکرده. این قضیه وقتی پیش بِموئه که [[آمریکای ونگ]] (VOA) اتا آهنگ ره بی‌اجازه پخش هاکرده. این آهنگ نوم ''طرف ما'' بی‌یه و شاهین گاته هَنتا این آهنگ آماده نیّه ولی وه ره امید پوریوسفی پخش هاکرده<ref>[http://shahinnajafi.com/post-108.aspx shahinnajafi.com<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> === ''هک'' === فروردین ۱۳۸۹ ونه سایت ره «''سپاه سایبری جهاد مجازی''» [[هک]] هاکرده که شاهین اعتراض وسّه اتا ترانه منتشر هاکرده که ونه نوم «هک» بی‌یه. این آهنگ، که دِتا زوون فارسی و گیلکی جه بخوندسته بیّه، این جمله جه شروع وانه: ''«منو هک می‌کنی؟ هاااان؟!»''<ref name="GOOYA">{{یادکرد وب| نشانی = http://news.gooya.com/didaniha/archives/2010/04/102736.php/| عنوان = وب سایت شخصی شاهین نجفی هک شد | نویسنده = | تاریخ بازدید =آوریل ۲۰۱۰| تاریخ = آوریل ۲۰۱۰| ناشر =گویا نیوز | صفحه = | زبان =}}</ref> === ''نقی'' و ارتداد ِقضیه === {{اصلی|[[نقی (ترانه)]]}} شاهین نجفی اردیبهشت ۱۳۹۱ اتا ترانه «[[نقی (ترانه)|نقی]]» اسم جا هِدائه که اجتماعی-سیاسی نقد ِموضوع جه منتشر بیّه. این ترانه ره [[تشیع|شیعیون ِامامون]] هوادارون توهین‌آمیز دونّه و حتی شاهین ره تهدید هاکردنه که وه ره کاشنّه و وه ره مُرتد اعلام هاکردنه.<ref name="dwworld2012">[http://www.dw.de/dw/article/0,,15939424,00.html?maca=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss مراجع بزرگ شیعه در پیکار با "اضلال" و "ارتداد"] ''دویچه وله''</ref> این ماجرا اونجه جه شروع بیّه که ات‌سری آدِم [[صافی گلپایگانی]] جه درباره کسونی که «امام نقی ره جسارت کانّه» جه [[استفتاء]] هاکردنه. وه جواب هدائه که: «چنونچه حضرت ره اهانت و جسارت هاکنن مرتد هستنه. ''والله اعلم''»<ref name="dwworld2012"></ref> برخی دولتی سایت‌ئون دله من‌جمله [[فارس نیوز]]، شاهین نجفی ره این فتوا سَره مرتد بدونستنه، این درحالی‌ئه که استفتاء جواب تاریخ دِ هفته پیش از نقی ِآهنگ دَربموئن شنه.<ref name="dwworld2012"></ref> چنتا سایت جایزه‌ئونی شاهین نجفی بکاشتن وسّه بییشتنه.<ref>{{منبع وب|نویسنده = |لینک=http://www.radiofarda.com/content/f8_najafi_explains_his_controversial_song/24578210.html |عنوان =شاهین نجفی: فقط انسان‌ ضعیف توهین می‌کند | ناشر =radiofarda |تاریخ=}}</ref> شاهین نجفی ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۱ فارسی بی‌بی‌سی ره بائوته که قصد ''توهین'' نداشته و فقط ائمه اسم جه خاسته اتا هنری-اجتماعی کار بساجه. وه بائوته که این فتوا ونه وسّه نی‌یه و عده‌ای ایران دله فتوای جا درنه شه اهداف وسّه سوءاستفاده کانّه.<ref>{{منبع وب | تاریخ =۱۰ مه ۲۰۱۲| عنوان=شاهین نجفی: قصد توهین به‌امامان شیعه را نداشته‌ام | ناشر=فارسی بی‌بی‌سی | تاریخ=۱۱ مه ۲۰۱۲| لینک=http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/05/120510_l51_shahin_najafi_fatwa.shtml}}</ref> === ''تورنتو ۲۰۱۴'': لُخت بَیِّن === شاهین [[تورنتو ]] دله شه خارجی هم‌نوازون هِمراه لُخت بَیّه. ونه رفخون همه کاملاً لخت بینه ولی وه کامل لخت نَیّه. وه بائوته که این کار ره زمونی انجام هِدائه که [[اوین]] دله بند ۳۵۰ ِزندونیون ره لُخت هاکردنه و بَزونه. وه تهدید هاکرده که اگه باز هم اینتی کارها ایران دله تکرار بَواشه، لخت وانّه.<ref>{{یادکرد خبر | نشانی=http://www.bbc.co.uk/persian/blogs/2014/06/140619_l44_nazeran_najafi_shahin_nudity}}</ref><ref>{{یادکرد وب | نشانی=https://www.balatarin.com/permlink/2014/6/8/3591309}}</ref><ref>{{یادکرد خبر | اثر=http://rasanehiran.com/vdcb55b8.rhbs5piuur.html}}</ref><ref>{{یادکرد خبر | اثر=http://websavar.ir/fa/news/2940/برهنه-شدن-شاهین-نجفی-در-کنسرت}}</ref> == عقاید == وه شه ره اتا [[آنارشیست]] دونده که این فلسفه جه خله تأثیر بَییته.<ref name="bbc.fa"/> وه [[آتئیست]] هم هسه و شیطون یا خدا ره قبول ندانّه.<ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.radiofarda.com/content/f8_najafi_explains_his_controversial_song/24578210.html| عنوان = گفتگو با شاهین نجفی| تاریخ بازدید =۱۵ مه ۲۰۱۲| تاریخ = | ناشر = وب‌گاه رادیو فردا| صفحه = | زبان =}}</ref><ref>{{یادکرد خبر | اثر=رادیو | زبان=انگلیسی | عنوان=Iranian Rapper Faces Calls For His Execution Over 'Insulting' Song | بازیابی=۱۲ ژوئن ۲۰۱۲ | پیوند=http://www.rferl.org/content/iran_rapper_/24578413.html | ناشر=رادیوفردا | نام=گلناز | نویسنده=اسفندیاری}}</ref> == موسیقی‌شناسی == === دِبه‌دِ بخوندسته آلبوم‌ئون === {| class="wikitable" !align="right" valign="top" width="40"|سال !align="right" valign="top"|آلبوم |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۸۵]] |align="right" valign="top"|''اما ایرانمی'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۸۶]] |align="right" valign="top"|''تهران تا برلین جه''<ref>[https://web.archive.org/web/20120124153516/http://www.iransong.com/person/2348.htm شاهین نجفی آلبوم های جدید آهنگ ها متن ترانه ها - ایران ترانه]</ref> |- |} === استودیویی آلبوم‌ئون === {| class="wikitable" !align="right" valign="top" width="40"|سال !align="right" valign="top"|آلبوم |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۸۷]] |align="right" valign="top"|''اما مرد نیمی'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۸۸]] |align="right" valign="top"|''توهم'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۸۹]] |align="right" valign="top"|''خون ِسال'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۹۰]] |align="right" valign="top"|''[[هیچ هیچ هیچ (آلبوم)|هیچ هیچ هیچ]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۹۲]] |align="right" valign="top"| ''[[ترامادول (آلبوم)|ترامادول]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۹۳]] |align="right" valign="top"|''[[۱۴۱۴ (آلبوم)|۱۴۱۴]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۹۴]] |align="right" valign="top"|''[[ص (آلبوم)|ص]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۹۵]] |align="right" valign="top"|''[[رادیکال (آلبوم)|رادیکال]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۹۷]] |align="right" valign="top"|''[[متا فریجن]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۹۷]] |align="right" valign="top"|''[[جنس سوم]]'' |} == تک آهنگون == {| class="wikitable sortable" |- ! تک ترانه‌یِ رسمی نوم !! هم‌خونش !! زوون !! توضیحات |- |برادر بردار ||شاهو || فارسی |- |به یاد ندا آقا سلطان || || فارسی || [[ندا آقاسلطان]] خَوری |- |انکار || آنتی کاریزما || فارسی |- |اسمشو تقدیر نزار || || فارسی |- |قاضی شرع || || فارسی |- |هم قفس || رپنات || فارسی |- |هذیون || مجید کاظمی || فارسی |- |مهدی || || گیلکی و فارسی || [[مهدی|ایمام زمان]] جه درددل هاکرده |- |فاصله دریا|| هاتف پیشداد || گیلکی || [[گیلون]] دلتنگی‌نومه |- |من خرم || || فارسی |- |پلنگ زخمی || [[امیر عظیمی]] || فارسی |- |پیش قاضی و ملق بازی || نوید زردی || فارسی |- |صانع || نوید زردی || کوردی و فارسی || [[صانع ژاله]] خَوری |- |شاعر تمام شده || || فارسی || شعر [[مهدی موسوی]] جه بی‌یه |- |شراعظم || امین وحید || فارسی |- |طرف ما || || فارسی |- |تو ازم بدت میاد || || فارسی || [[هیچکس]] جوابیه |- |وقتی که… || || فارسی || دیکلمه شعر |- |وطن || || فارسی |- |بگا مگا || || گیلکی || اولین آهنگی که فارسی جمله نداشته |- |وای کشته ما رو || || فارسی || طنز و هجو |- |پریود|| [[محسن نامجو]] || فارسی |- |مرگ نازلی || || فارسی || ونه شعر [[احمد شاملو]] جه بی‌یه و [[وارطان سالاخانیان]] خَوری هسته |- |بیین مه ره یاری بدین || || گیلکی || ونه شعر ره [[فرامرز دعایی]] بائوت‌بی‌یه. این خونش [[نوروز]] ِتبریک همراهی منتشر بیّه و اَی کمی په‌یی‌ته ترامادول ِآلبوم همراهی هم اتا ورژن دیگه ونجه منتشر هاکردنه که ونه سر ویشته آهنگ بی‌یشت‌بینه. |- |با ما ||مجید کاظمی || فارسی |- |مادر (مار) || || گیلکی |- |اعدام || مجید کاظمی || فارسی |- |کَل علی جان<ref>[http://www.mediafire.com/download/lzywipe6mhx75jr/0067_Shahin+Najafi+-+San+Diego+2013+-+Klali+Jan.zip دانلود لینک]</ref> || || گیلکی || ونه شعر ره [[عاشورپور]] بائوت‌بی‌یه. |- | شعبان || || گیلکی و فارسی||این آهنگِ آخرین بیت، اتا گیلکی بیت هسته که [[فریدون پوررضا]] شنه و وه ره اتا تلویزونی سریال ِتیراژ ''(پس از باران)'' دله، بخوندست بی‌یه. |- |عمو نوروز|| ||فارسی |- |BBBBC|| ||فارسی|| [[بی‌بی‌سی|فارسی بی‌بی‌سی]] ِخوری |- |کوبانی|| [[شاهو]] ||کوردی|| [[کوبانی]] و [[داعش]] جنگ خَوِری بی‌یه. |- |سلام|| || فارسی || || |- |پرولتاریا|| || فارسی || || |- |آبی | |فارسی و عربی | | |} == پانویس == {{پانویس|۲}} * {{یادکرد وب| نشانی = http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3464723,00.html | عنوان = جشنواره موسیقی بوخوم توتال و حضور گروه تپش ۲۰۱۲ در آن | نویسنده = قهاری، کیواندخت | تاریخ بازدید = ۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ =۰۶٫۰۷٫۲۰۰۸ | ناشر = دویچه وله | صفحه = | زبان =}} * {{یادکرد وب| نشانی = http://www.radiofarda.com/Article/2008/07/05/f2_TAPESH_2012.html | عنوان = گروه موسیقی «تپش ۲۰۱۲» و ادای دین به ۱۸ تیر| نویسنده = میریان، شهرام | تاریخ بازدید = ۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ = ۱۵ تیر ۱۳۸۷| ناشر = رادیو فردا | صفحه = | زبان =}} * {{یادکرد وب| نشانی = http://www.youtube.com/watch?v=K553gTLYHyQ/ | عنوان = گفتگوی بهنود مکری از صدای آمریکا با شاهین نجفی| نویسنده = بهنود مکری | تاریخ بازدید = فوریه ۲۰۱۰| تاریخ = مرداد ۱۳۸۸| ناشر = صدای آمریکا | صفحه = | زبان =}} * {{یادکرد وب| نشانی = http://sharr.blogfa.com/post-147.aspx | عنوان = انتشار آلبوم ایلوسیون| نویسنده = شاهین نجفی | تاریخ بازدید = فوریه ۲۰۱۰| تاریخ = شهریور ۱۳۸۸| ناشر = شاهین نجفی | صفحه = | زبان =}} * {{یادکرد وب| نشانی = http://www.youtube.com/watch?v=AeEsw9FzcKI/ | عنوان = «مصاحبه با صدای آمریکا پیرامون آلبوم ایلوسیون(قسمت اول) (برنامه شباهنگ)»| نویسنده = بهنود مکری | تاریخ بازدید = فوریه ۲۰۱۰| تاریخ = مرداد ۱۳۸۸| ناشر = صدای آمریکا | صفحه = | زبان =}} * {{یادکرد وب| نشانی = http://www.youtube.com/watch?v=AkQKL3wduR8/ | عنوان = «مصاحبه با صدای آمریکا پیرامون آلبوم ایلوسیون(قسمت دوم) (برنامه شباهنگ)»| نویسنده = بهنود مکری | تاریخ بازدید = فوریه ۲۰۱۰| تاریخ = مرداد ۱۳۸۸| ناشر = صدای آمریکا | صفحه = | زبان =}} == پیوند به بیرون == {{ویکی‌انبار-رده|Shahin Najafi}} * [http://www.sharrmusic.org/ وبسایت رسمی شاهین نجفی] * [https://web.archive.org/web/20120413191745/http://www.voanews.com/persian/news/arts/shahin-najafi-10porsesh-112808994.html مصاحبه شاهین نجفی با صدای امریکا] {{شاهین نجفی}} {{فارسی زوون رپ خون‌ئون}} {{DEFAULTSORT:نجفی، شاهین}} [[رج:زننه آدمون]] [[رج:ایران مردی خونش‌کرون]] [[رج:رپرون]] [[رج:ایران حقوق بشر مدعی‌ئون]] [[رج:گیلان گت آدمون]] r5louqkou35n0tsigw6ef2bv2hxwwls 0 9517 416266 209272 2026-09-25T00:41:56Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416266 wikitext text/x-wiki {{صندخ/شخص}} '''سیلویو برلوسکونی''' (به ایتالیایی: Silvio Berlusconi) [[سیاست|سیاستمدار]] و سرمایه‌دار [[ایتالیا|ایتالیایی]] هسته. وه ایتالیای دومین نخست‌وزیر با حیساب مدت باقی بموندستن شه مقوم سَره. وه سه دوره این مقوم سَره (سال‌ئون ۱۹۹۴-۱۹۹۵، ۲۰۰۱-۲۰۰۶ و از ۲۰۰۸-۲۰۱۱) دَیی‌یه. وه ریاست حزب «پیشی بور ایتالیا» ره به عهده دانّه. همینتی مالک باشگاه [[آث میلان]] و ثروتمندترین شخصیت سیاسی جهون هم محسوب وانه. طبق لیست تهیه‌بَیی مجله فوربز، وه ۹ میلیارد دلار جا، ۷۴مین ثروتمند جهون هسته.<ref>[https://web.archive.org/web/20111031042943/http://www.forbes.com/profile/silvio-berlusconi/ Italy's Richest Billionares]</ref> == منابع == {{پانویس}} [[رده:ایتالیا نخست‌وزیرون]] [[رج:مردمون، داشتی په]] rjxom7889620ufe9ndet8ua4mr8w7aq 0 9983 416273 327318 2026-09-25T01:34:52Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416273 wikitext text/x-wiki {{جعبه زندگینامه | نام_شخص = مهدی اخوان ثالث | نام_تصویر = مهدي اخوان ثالث در جواني.jpg | عرض_تصویر = 150px | توضیح_تصویر = مهدی اخوان ثالث در جوانی | لقب‌ها = م. امید | زمینه فعالیت = [[فارسی]]‌شعر {{سخ}} [[موسیقی]] | ملیت = [[ایران]]ی | همسر = ایران اخوان ثالث | فرزندان = لاله، لولی، تنسگل، توس، زردشت، مزدک علی | والدین = علی و مریم | آرامگاه = [[توس]]، [[فردوسی]] قبر په | پیشه = شاعری | سبک = [[نیمایی شعر]] | آثار = زمستون | تاریخ_تولد = اسفند ۱۳۰۷ | محل_تولد = [[مشهد]]، [[خراسون]] | تاریخ_مرگ = ۴ شهریور ۱۳۶۹ | محل_مرگ = [[تهران]] }} '''مهدی اخوان ثالث''' (بزائه اسفند ۱۳۰۷، [[مشهد]]- بمرده ۴ شهریور ۱۳۶۹، [[تهران]]) گت شاعر و موسیقی‌پژوه [[ایران]]ی هسته. ونه تخلص شعرون دله '''«م. امید»''' بی‌یه. اخوان ثالث شعر کلاسیک ایران دله گت کس بی‌یه. وه [[نیمایی شعر]] گاته ونه آثار دلپذیر هر دِ تی سبک جه هستنه. وه آشنا به تار بزوئن هم بلدبی‌یه و مقوم‌ئون موسیقیایی ره دونسته.<ref>ستایشگر، مهدی. ''نام نامهٔ موسیقی ایران زمین جلد سوّم''. چاپ اوّل، تهران: اطلاعات، ۱۳۷۶، ISBN ۹۶۴-۴۲۳-۳۷۷-۸(جلد ۳)، صفحهٔ ۵۲.</ref> ونه پییر (علی)، اتا زرتشتی خانواده جه بی‌یه که شه دین ره عوض هاکرد بینه و مسلمون بَیبینه. وشون سه‌تا برار بینه و هرکومتا اتا شهر دله دیینه، همینسه وشون فامیلی اخوان ثالث بی‌یه.<ref>مدیریت مجموعه فرهنگی تاریخی توس. تابلوی زندگینامه مهدی اخوان ثالث در کنار مزارش</ref> اخوان ثالث شه اولین شعرون ره '''ارغنون''' جه سال ۱۳۳۰ مونتشر هاکرده. ولی اخوان دهه بیست شه شعری فعالیتون ره شروع هاکرده، اما تا زمون انتشار '''زمستون'''، سال ۱۳۳۶ گادِر، خله مشهور نیّه.<ref name="اخوان، شاعر حماسه و شکست">[https://web.archive.org/web/20150511121728/http://www.bbc.co.uk/persian/arts/030826_la-akhavan.shtml اخوان، شاعر حماسه و شکست]</ref> با اونکه اول به [[سیاست]] گرایش داشته ولی پس از ۲۸ مرداد سیاست جه وردگرسته. بعدأ [[نیما یوشیج]] و ونه شیوه جه آشنا بیّه. شاهکار اخوان ثالث شعر '''زمستون''' هسته که اتا [[نیمایی شعر]] هسته.<ref name="اخوان، شاعر حماسه و شکست" /> == گپ بزوئن خامنه‌ای جه == [[علی خامنه‌ای]] گاته: «پس از انقلاب اخوان سه زنگ بزومه و بائوتمه بئه میدون دله و شعر و زوون جه، انقلاب ره حمایت هاکنه.»<br /> اخوان وه ره بائوته: «إما همیشک ضد سلطه بیمی؛ نا سلطه همراه»<br /> چن روز پس از رد پیشنهاد خامنه‌ای چن نفر خیابون دله ونه راه ره دَوستنه و وه ره بزونه. اخوان بازنشستگی حقوق هم قطع بیّه.<br /> خامنه‌ای اتا از خطبه‌ئون نماز جمعه دله اخوان ره «هیچ» بخوندسته و اخوان شعری اتا شعر جه که ونه مطلع «هیچیم و چیزی کم» بی‌یه، ونه جواب ره هدائه.<ref>[http://www.radiofarda.com/content/F7_Commentary_on_Khamenei_Meeting_with_Iranian_Artists/2093557.html دیدار خامنه‌ای با هنرمندان؛ تلفیق رهبری مکتب با توهم شاعری - رادیو فردا]</ref> == بمردن == اخوان ثالث چن ماه پس از وردگردستن از '''خانه فرهنگ آلمان''' ۴ شهریور سال ۱۳۶۹ [[تهران]] دله بمرده. وه [[توس]] دله [[فردوسی]] ِقبر پَلی چال بَیی‌یه. == نمونه اشعار == === زمستان === سلامت را نمی‌خواهند پاسخ گفت<br /> سرها در گریبان است<br /> کسی سر بر نیارد کرد پاسخ گفتن و دیدار یاران را<br /> نگه جز پیش پا را دید، نتواند<br /> که ره تاریک و لغزان است<br /> وگر دست محبت سوی کسی یازی<br /> به اکراه آورد دست از بغل بیرون<br /> که سرما سخت سوزان است<br /> نفس، کز گرمگاه سینه می‌آید برون، ابری شود تاریک<br /> چو دیوار ایستد در پیش چشمانت<br /> نفس کاین است، پس دیگر چه داری چشم<br /> ز چشم دوستان دور یا نزدیک؟<br /> مسیحای جوانمرد من! ای ترسای پیر پیرهن چرکین<br /> هوا بس ناجوانمردانه سرد است... آی...<br /> دمت گرم و سرت خوش باد<br /> سلامم را تو پاسخ گوی، در بگشای<br /> منم من، میهمان هر شبت، لولی‌وش مغموم<br /> منم من، سنگ تیپاخوردهٔ رنجور<br /> منم، دشنام پست آفرینش، نغمهٔ ناجور<br /> نه از رومم، نه از زنگم، همان بیرنگ بیرنگم<br /> بیا بگشای در، بگشای، دلتنگم<br /> حریفا! میزبانا! میهمان سال و ماهت پشت در چون موج می‌لرزد<br /> تگرگی نیست، مرگی نیست<br /> صدایی گر شنیدی، صحبت سرما و دندان است<br /> من امشب آمدستم وام بگذارم<br /> حسابت را کنار جام بگذارم<br /> چه می‌گویی که بیگه شد، سحر شد، بامداد آمد؟<br /> فریبت می‌دهد، بر آسمان این سرخی بعد از سحرگه نیست<br /> حریفا! گوش سرما برده‌است این، یادگار سیلی سرد زمستان است<br /> و قندیل سپهر تنگ میدان، مرده یا زنده<br /> به تابوت ستبر ظلمت نه توی مرگ اندود، پنهان است<br /> حریفا! رو چراغ باده را بفروز، شب با روز یکسان است<br /> سلامت را نمی‌خواهند پاسخ گفت<br /> هوا دلگیر، درها بسته، سرها در گریبان، دستها پنهان<br /> نفسها ابر، دلها خسته و غمگین<br /> درختان اسکلت‌های بلور آجین<br /> زمین دلمرده، سقف آسمان کوتاه<br /> غبار آلوده مهر و ماه<br /> زمستان است<br /> '''چون سبوی تشنه.. '''<br /> از تهی سرشار،<br /> جویبار لحظه‌ها جاریست.<br /> *** چون سبوی تشنه کاندر خواب بیند آب، واندر آب بیند سنگ،<br /> دوستان و دشمنان را می‌شناسم من.<br /> زندگی را دوست می‌دارم؛<br /> مرگ را دشمن.<br /> وای، اما – با که باید گفت این؟ - من دوستی دارم<br /> که به دشمن خواهم از او التجا بردن.<br /> جویبار لحظه‌ها جاری.<br /> == کتاب‌شناسی == === شعرون === * ارغنون، انتشارات تهران، (۱۳۳۰) * زمستون، انتشارات زمون، (۱۳۳۵) * آخر شاهنومه، انتشارات زمون، (۱۳۳۸) * این اوستا جه، انتشارات مروارید، (۱۳۴۵) * منظومه شکار، انتشارات مروارید، (۱۳۴۵) * پاییز زندون دله، انتشارات مروارید، (۱۳۴۸) * عاشقانه‌ها و کبود (۱۳۴۸) * بهترین امید (۱۳۴۸) * برگزیده اشعار (۱۳۴۹) * خورد حیاط پاییز دله زندون میون (۱۳۵۵) * دوزخ اما سرد (۱۳۵۷) * زندگی گاته اما أی ونه بمونستن... (۱۳۵۷) * ته ره ای کوهن بوم و بر دوست دارمه (۱۳۶۸) * گزینه اشعار (۱۳۶۸) * شاملو مردی دوست داشتنی === دیگه چی‌ئون === * آورده‌اند که فردوسی (کتاب کودکان , ۱۳۵۴) * درخت پیر و جنگل (۱۳۵۵) * پیر و پسرش (قصه‌ای نه کوتاه برای بچه‌ها) * نقیضه و نقیضه سازان (بحث و تحقیق ادبی) * کتاب مقالات (جلد اول) * بدعت‌ها و بدایع نیما یوشیج (۱۳۵۷) * عطا و لقای نیما یوشیج (۱۳۶۱) == پانویس == {{پانویس}} == منابع == * {{یادکرد وب| نشانی = http://www.bookfiesta.ir/modules/fa/person_details.aspx?personid=17 | عنوان = زندگینامه مهدی اخوان ثالث| نویسنده = | تاریخ بازدید = | تاریخ = | ناشر = وب‌گاه جشن کتاب| صفحه = | زبان =}} * {{یادکرد وب| نشانی = http://www.bbc.co.uk/persian/arts/030826_la-akhavan.shtml| عنوان = اخوان، شاعر حماسه و شکست| نویسنده = ابوالحسنی، لیلی| تاریخ بازدید = | تاریخ = | ناشر =بی‌بی‌سی فارسی | صفحه = | زبان =}} * {{یادکرد |کتاب = نام نامهٔ موسیقی ایران زمین |نویسنده = ستایشگر، مهدی|مترجم = |فصل = |صفحه = صفحهٔ ۵۲|جلد= سوّم| ناشر = اطلاعات| شهر = تهران| چاپ = اوّل| سال = ۱۳۷۶|شابک = ISBN 964-423-377-8}} == پیوند به بیرون == * [https://web.archive.org/web/20130902025001/http://1o2.ir/akhavan اشعار کامل مهدی اخوان ثالث با قابلیت جستجو] * [https://web.archive.org/web/20110714152856/http://parishaadokht.multiply.com/photos/album/5/5 پریشادخت - تصاویر اخوان] * [http://iranchamber.com/literature/makhavansales/mehdi_akhavan_sales.php Iran Chamber] * [https://web.archive.org/web/20080624185757/http://persian.fotopages.com/?entry=5230 تصاویر اخوان] * [http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Poets/Saless.html A Brief Note on the Life of Mehdi Akhavan Sales]</small> * [https://web.archive.org/web/20120425210035/http://book.behtarin.com/1390/%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB-2.html#more-4190 دانلود رایگان کتاب گزیده‌ای از اشعار اخوان ثالث] [[رج:فارسی شاعرون]] [[رج:گت مردمون خراسون]] 9fnqthb9mzp1son37ijk0kcqwwz5zn0 0 20127 416277 233610 2026-09-25T02:20:55Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416277 wikitext text/x-wiki {{صندخ/زوون|نقشه=Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|نقشه جیرنویس= جائونی که [[سازمان سیا]] گانه وشون دله کوردی گپ زنّه.}} '''کوردی زوونون''' طیفی زوونونی جه هستنه که [[کوردستون|کوردون]] ونه جه گپ زنّه. کوردی زوون یا کوردی زوونون اتا چله [[ایرانیج زوونون]] جه هستنه که ونه غربی چله دله درننه.<ref>http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i From the West Iranian languages, only Persian, Kurdish, and Balōči were known relatively well</ref> در واقع '''«کوردی زوون»''' [[فارسی]] واری به معنی اتا زوون با اتا استاندارد شکل و تعریف بیی سامون نی‌یه<ref>[https://web.archive.org/web/20111225083222/http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http%3A%2F%2Fwww.iranica.com%2Fnewsite%2Farticles%2Fot_grp7%2Fot_kurdishwritten_20050223.html Encyclopaedia Iranica]، سرواژهٔ Kurdish language</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170817075423/http://www.fis-iran.org/fa/resources/encyclopedia/language بنیاد مطالعات ایران]، بازدید: مه ۲۰۰۹.</ref> کوردی اتا طیف شومال‌غربی ایرانیج زوونون هستنه که گاه همدیگه ره نزدیک و گاه هم نسبت به هم از نظر زوون‌شناسی دورنه. این زوونون عبارتنه از: [[کورمانجی]]، [[کلهری]]، [[سورانی]]، [[گورانی]] و [[اورامانی]]. [[زازاکی زوون]] ره هم ویشتر کوردی دونّه.<ref>[https://web.archive.org/web/20111225083222/http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http%3A%2F%2Fwww.iranica.com%2Fnewsite%2Farticles%2Fot_grp7%2Fot_kurdishwritten_20050223.html Encyclopaedia Iranica]، سرواژهٔ Kurdish language</ref> شبیه‌ترین زوون‌ئون به کوردی [[بلوچی]]، [[گلکی]]، [[تالشی]] و [[تبری]] هستنه، این زوون‌ئون هم شومال‌غربی چله دله درنه. ات سو دیگه جا، جنوب‎غربی چله دله [[لوری]] و [[بختیاری]] و [[فارسی]] هم کوردی دسوری هستنه. کوردی عمدتاً [[ایران]]، [[عراق]]، [[سوریه]] و [[ترکیه]] دله استفاده وونه.<ref>کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.</ref> کوردی شه چله چله دانه. ونه گت چله‌ئون اینان هسنه: <ref>[http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=90039 Ethnologue report for Kurdish<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> <ref>دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران ۱۳۸۰، ص. ۵۴۸-۵۴۹</ref> <ref>Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) ۲۰۰۰,.</ref> <ref>Rüdiger Schmitt (Hg.): Compendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden (Reichert) ۱۹۸۹, </ref> <ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9046467/Kurdish-language Kurdish language - Britannica Online Encyclopedia<!-- Bot generated title -->]</ref> * شومال-غربی کوردی:[[کرمانجی]] * مرکزی کوردی: [[سورانی]] * جنوبی کوردی: کرماشانی، فیلی، [[کلهری]]، و [[لکی]]. <ref>دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران ۱۳۸۰، ص. ۵۴۸-۵۴۹</ref> <ref>Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) ۲۰۰۰,.</ref> <ref>دستور زبان کردی کرمانشاهی، وحید رنجبر، انتشارات طاق بستان، ۱۳۸۸</ref> کوردی [[عراق کوردستون]] دله رسمی‌زوون هسته<ref>[https://web.archive.org/web/20201127181042/http://www.msn.com/ Full text of Iraq constitution - Conflict in Iraq- msnbc.com<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> در حالی که [[سوریه]] دله ممنوع بیی‌یه. تا اوت ۲۰۰۲ ترکیه دله محدودیت‌ئون شدیدی ونه سر دیی‌یه و هنتا هم این کشور دله کوردی ره لطمه زنّه.<ref>[https://web.archive.org/web/20050510082350/http://www.amnestyusa.org/action/special/zana.html Special Focus Cases<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref>. [[ایران]] دله هم بنشنه وه ره بعضی رسانه‌ئون دله کار بزوئن ولی هنتا ننشنه وه ره مدرسه‌ئون دله درس هادئن. == ویشته بخوندین == * [[کوردی ادبیات]] == منابع == {{میون ویکی|code=ku|کورمانجی کوردی}} {{میون ویکی|code=ckb|سورانی کوردی}} {{پانویس}} {{ایرانیج زوونون}} [[رج:کوردی|*]] [[رج:ایرانیج زوون]] [[رج:کوردستون|زوون]] 3zej8f6i8hymo072mc5lhb98x1sslz6 0 24382 416265 413625 2026-09-25T00:25:56Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416265 wikitext text/x-wiki {{For|کوردستون}} [[پرونده:Flag_of_Syrian_Kurdistan.svg|left|260px|thumb|[[کوردستون پرچم|روژاوای ِپرچم]]: این پرچم جه سوریه‌ی ِدله‌یی جنگ دله کوردون کوردستون ِاصلی پرچم پَلی استفاده کانّه و وه ره روژاوای ِدولِت رسمی پرچم بِنومِسته.]] [[پرونده:Rojava_february2014_2.png|260px|بندانگشتی|کوردی شهرون ِجائون، سوریه‌ی نقشه‌یِ سَر]] '''سوریه کوردستون''' یا '''غربی کوردستون''' یا '''کوردستون ِغرب''' {{کوردی جه|Rojavayê Kurdistanê|رۆژاڤایێ کوردستانێ}} که کوردها وه ره خلاصتاً '''روژآوا''' هم گانّه، اتا [[کورد]]نشین منطقوئه که [[سوریه]]‌ی شمال‌شرقی و شمال دله دره و استانون [[حسکه]]، [[رقه]] و [[حلب]] ره شامل وونه.<ref>[https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm]</ref> خله از [[کوردون]] هم گتِ شهرون [[حلب]] و [[دمشق]] دله زندگی کانّه. اقلیتون غیرعرب ۱۹٫۷٪ سوریه جمعیت (۲۱٬۷ میلیون) ره سازنّه که وشونِ ۱۸ درصد کوردون هستنه<ref>[http://kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=15290#Title=%0A%09%09%09%09%09%09%09%09%DA%86%D8%B4%D9%85%20%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%20%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%20%D8%A8%D8%A7%20%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87%0A%09%09%09%09%09%09%09 خبرگزاری کرد پرس :: Kurdpress News Aganecy - چشم انداز روابط کردها با دولت در سوریه]</ref> ولی سوریه‌ی عربی حکومتون اینان ره حساب نکاردنه. <ref>[https://web.archive.org/web/20171229122345/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html Syria — People and socity], ''[[CIA - The World Factbook]]'', Sep. 30, 2011. Retrieved in Oct. 8, 2011.</ref> == پیش از جنگ == قدرت بییتن [[حزب بعث]] که نظریات ضدقومیتی داشته جه، سوریه دله کوردون شه اجتماعی حقوق جه محروم بیینه و حتی وشون کشاورزی زمین‌ئون ره هم مصادره هاکردنه. خله از کوردون اسا شه ره سوریه دله عرب سِراق دنّه تا شه حقوق جه محروم نواشِن. <ref>[http://kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=15290#Title=%0A%09%09%09%09%09%09%09%09%DA%86%D8%B4%D9%85%20%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%20%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7%20%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%20%D8%A8%D8%A7%20%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87%0A%09%09%09%09%09%09%09], ''حسن هانی زاده، چشم انداز روابط کردها با دولت در سوریه. ۲۰۱۱ . Retrieved in Oct. ۱۸, ۲۰۱۱.</ref> کوردون وضعیت سوریه دله همه کشورون جه بدته هسته و وشون حتی حق کوردی گپ بزوئن و بنویشتن ره ندارنه. <ref>[https://web.archive.org/web/20070310231931/http://www.amnestyusa.org/regions/middleeast/document.do?id=80256DD400782B8480256F63006435DB Countries | Amnesty International USA<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref>، <ref>[http://hrw.org/reports/1996/Syria.htm Syria<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20081110081605/http://hrw.org/english/docs/2005/01/13/syria9812.htm Essential Background: Overview of human rights issues in Syria (Human Rights Watch, 31-12-2004)<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref> == جنگ گادِر == [[سوریه دله‌یی جنگ]] گادِر کوردها شه مناطق ره بدست بَییتنه. [[کوردستون کارگرون حزب]] اونجه اتی حزب بساته، [[دموکراتیک اتحاد حزب]] نومی، که این مناطق ره کنترل کانده و اتجور [[آنارشیست]]ی نظام بساتنه که عربون، ترکمون‌ها و آشوریون ره هم شامل وونه. این شه‌گردون مناطق نوم ره اول روژاوا و بعداً سوریه‌ی شمالی فدراسیون بنومستنه. این مردمون شه وسّه [[یگان مدافع خلق|ارتش]] دارنه و زنان هم این ارتش دله تونّه دَوون. شکست هدائن [[داعش]] باعث بیّه تموم دنیا جه این گروه وسّه داوطلب راهی بَوو و [[آمریکا]]یِ هوایی ائتلاف وشون ره تن بئه. وشون [[متحده ایالات]]ِ کومِک جه بتونستنه [[رقه]]، داعش ِنیشتگا، ره آزاد هاکنن و آمریکایِ متحد بَوون ولی [[ترکیه]] وشون جه شدیداً حساس هسته و خانه وشون حکومت ره رِقِد هاده و عملیاتون زیادی علیه وشون انجام هدائه. فی‌المثل اون گادِر [[کوبانی]] ره داعش حمله کارده ترکیه هم وشون ره محاصره داشته، [[الباب]] و [[اعزاز]] ره ترکون نیرو برسنینه و بَییتنه، [[عفرین]] ره محاصره و حمله هاکردنه و... ترکیه [[خلق مدافعون یگان]] ره متهم کانده که عربون ره [[نسل‌کاشی]] کانّه و کوردی ناسیونالیست هستنه ولی ونه اتهامات ره کوردها شدیداً تکذیب کانّه. اون گادِر که [[رقه]] عملیات شروع بیّه تاسا، چندین یگان عرب هم کوردها جمع دله وارد بَیینه و روژاوا نوم ره عوض هاکردنه و بی‌یشتنه «سوریه‌ی شمالی فدراسیون». ;گالری روژاوا جنگ گادِر گسترش پدا هاکرده و عربی مناطق ره هم شامل بیّه. <gallery> File:Rojava february 2014.png File:Rojava june 2015.png File:Northern Syria - Rojava october 2016.png Regions of the Autonomous Administration of North and East Syria.png </gallery> == حکومتی سیستم == روژاوا اتی اَرمون‌خا سیستم ره دمبال کانده که [[عبدالله اوجالان]] تفکرات جه سرچشمه گیرنه. وشون [[دموکراتیک کنفدرالیسم]] و [[آنارشیسم|بی حکومتی]] دمبال درنه و خانّه حکومتی بساجن که روند سلسله‌مراتب جور-به-جیر ''(=بالا به پایین)'' ره تغییر هاده، قانون و دولت پچوک‌ترین حالت ممکن ره بدارن، [[شه‌گردونی]] و [[حق سرنوشت]] ره تموم مردمون وسّه تضمین هاکنه، اقلیتِ حق ره هاده، [[فیمینیسم]] و [[محیط زیست]] هِواخاه بائه، [[مستقیم دموکراسی]] بداره، هرکاجه مردم شه مَله-مِلا وسّه شه تصمیم بَیرِن و [[طبقاتی اختلاف]] ره کم هاکنه. == پانویس == {{پانویس}} == منابع == * [https://web.archive.org/web/20120119142914/http://www.kurdistanukurd.com/DiriyjeyBabetekan_F.aspx?Babet=Syasy&jimare=243 مسئلهٔ کرد در سوریه] * [https://web.archive.org/web/20120119081046/http://www.kurdistanukurd.com/Diriyje_F.aspx?Babet=HewalK&Jimare=1239 کردستان به اعتراض‌های مردمی در سوریه پیوست] * [https://web.archive.org/web/20090912045414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ cia world factbook] * [https://web.archive.org/web/20090227164206/http://www.voanews.com/english/archive/2005-09/2005-09-02-voa15.cfm سوریه کردون مبارزه شه حق و حقوق وسّه] (به انگلیسی) * [http://pub.tv2.no/nettavisen/verden/article202037.ece ترسناک قتلعام سوریه درون] (به نروژی) {{سوریه شهرون}} [[رج:کوردستون]] [[رج:سوریه شهرون]] kfvou91jvjbfhcxuors3pv0tgodm0ee 0 28355 416281 390524 2026-09-25T02:33:04Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416281 wikitext text/x-wiki {{جعبه اطلاعات تورنمنت بین‌المللی فوتبال | نام تورنمنت = فوتوال جهونی جام | سال = | سال۲ = ۲۰۱۴ | عناوین دیگر = Copa do Mundo da FIFA{{سخ}}Brasil 2014 | تصویر = Brasil_2014.svg.png | اندازه = 200px | توضیحات = رسمی نشون | شهر = | کشور = برزیل | تاریخ برگزاری = [[۱۲ ژوئن]] – [[۱۳ ژوئیه]] | تعداد تیم‌ها = ۳۲ | تعداد کنفدراسیون‌ها = ۵ | تعداد میزبان‌ها = ۱۲تا فوتوال زمین | تعداد شهرها = ۱۲ | قهرمان = | قهرمان دیگری = <!-- اگر تیم مورد نظر یک تیم باشگاهی بود، در این قسمت نوشته شود--> | تیم دوم = | دوم دیگری = <!-- اگر تیم مورد نظر یک تیم باشگاهی بود، در این قسمت نوشته شود--> | تیم سوم = | سوم دیگری = <!-- اگر تیم مورد نظر یک تیم باشگاهی بود، در این قسمت نوشته شود--> | تیم چهارم = | چهارم دیگری = <!-- اگر تیم مورد نظر یک تیم باشگاهی بود، در این قسمت نوشته شود--> | تعداد بازی‌های برگزار شده = ۳۲ | تعداد گل‌های زده شده = ۹۴ (۲٫۹۴ هر بازی میانگین) | تعداد تماشاگران = ۱٬۶۲۹٬۲۲۷ (۵۰٬۹۱۳ هر بازی میانگین) | بیشترین گلزن = {{flagicon|Colombia}} [[جیمز رودریگز]] (۵تا گُل) | بهترین بازیکن = | فصل قبل = [[فوتوال جهونی جام ۲۰۱۰|۲۰۱۰]] | فصل بعد = [[فوتوال جهونی جام ۲۰۱۸|۲۰۱۸]] }} '''فوتوال ۲۰۱۴ جهونی جام''' بیستمین دوره‌ای هسته که [[فوتوال جهونی جام]] برگزار وانه. این دوره [[۱۲ ژوئن]] [[۲۰۱۴ (میلادی)|۲۰۱۴]] جه تا [[۱۳ ژوئیه]] [[۲۰۱۴ (میلادی)|۲۰۱۴]] کشنه و [[برزیل]] دله انجام وانه. اولین‌بار برزیل سال ۱۹۵۰ میلادی جهونی جام جه میزبانی کارده و این دَفه دومین باره که برزیل میزبان وانه. مکزیک، ایتالیا، [[فرونسه|فرانسه]] و آلمان هم هرکامین دِبار میزبان بَیینه. ۲۰۱۴ جهونی جام دله ۳۲ تا تیم درنه که ۱۳ تیم اروپا، ۶ تیم جنوبی آمریکا، ۵ تیم آفریقا، ۴ تیم [[آسیا]] و ۴ تیم کونکاکاف جه هستنه. این دوره ۶۴ تا بازی ۱۲تا شهر مختلف دله انجام وانّه. این دور تمام قهرمانای دوره‌های قبلی یعنی برزیل، ایتالیا، آلمان، آجانتین، اروگوئه، ایسپانیا و فرانسه دَرنه که این میون [[ایسپانیا]] که قهرمانی ِمدافع بی‌یه همون اولین مرحله حذف بَیی‌یه. == دئی تیمون == [[پرونده:2014 world cup qualification.PNG|وسط|بندانگشتی|700px|{{زیرنویس نقشه|#0000ff|صعود هکرده}} {{زیرنویس نقشه|#FEC93B|غایب}} {{زیرنویس نقشه|black|فیفا عضو نئی}} {{زیرنویس نقشه|#ababab|فیفایِ تازه برسی اعضا}}]] {| table width=90% | width=50% valign="top" | '''[[مرحله مقدماتی جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ (اروپا)|اروپا]]''' ([[یوفا]]) (۱۳) * {{fb|BEL}} [۵] * {{fb|BIH}} [۱۶] (اولین حضور) * {{fb|CRO}} [۱۸] * {{fb|ENG}} [۱۰] * {{fb|FRA}} [۲۱] * {{fb|GER}} [۲] * {{fb|GRE}} [۱۵] * {{fb|ITA}} [۹] * {{fb|NED}} [۸] * {{fb|POR}} [۱۴] * {{fb|RUS}} [۱۹] * {{fb|ESP}} [۱] * {{fb|SUI}} [۷] '''[[مرحله مقدماتی جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ (آسیا)|آسیا]]''' ([[کنفدراسیون فوتبال آسیا|ای‌اف‌سی]]) (۴) * {{fb|AUS}} [۵۷] * {{fb|IRN}} [۴۹] * {{fb|JPN}} [۴۴] * {{fb|KOR}} [۵۶] '''[[مرحله مقدماتی جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ (اقیانوسیه)|اقیانوسیه]]''' ([[کنفدراسیون فوتبال اقیانوسیه|اواف‌سی]]) (۰) * بدون سهمیه | width=50% valign="top" | '''[[مرحله مقدماتی جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ (کونکاکاف)|آمریکای شمالی، مرکزی و کشورهای حوزهٔ دریای کارائیب]]''' ([[کونکاکاف]]) (۴) * {{fb|CRC}} [۳۱] * {{fb|HON}} [۳۴] * {{fb|MEX}} [۲۴] * {{fb|USA}} [۱۳] '''[[مرحله مقدماتی جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ (کونمبول)|آمریکای جنوبی]]''' ([[کونمبول]]) (۶) * {{fb|ARG}} [۳] * {{fb|BRA}} [۱۱] (میزبان) * {{fb|CHI}} [۱۲] * {{fb|COL}} [۴] * {{fb|ECU}} [۲۲] * {{fb|URU}} [۶] '''[[مرحله مقدماتی جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ (آفریقا)|آفریقا]]''' ([[کنفدراسیون فوتبال آفریقا|سی‌ای‌اف]]) (۵) * {{fb|ALG}} [۳۲] * {{fb|CMR}} [۵۹] * {{fb|GHA}} [۲۳] * {{fb|CIV}} [۱۷] * {{fb|NGA}} [۳۳] |} {{پاک‌کن}} ==استادیون‌ها == ۱۲ شهر [[ریودو ژانیرو]]، [[برازیلیا]]، [[سائوپائولو]]، [[فورتالزا]]، [[بلو هوریزونته]]، [[پورتو الگره]]، [[سالوادور]]، [[ریسیف]]، [[مانائوس]]، [[کوریتیبا]]، [[کویابا]] و [[ناتال]] این دوره میزبان بینه.<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/mm/document/affederation/mission/fwc2014_brazil_bid_inspection_report_en_24491.pdf |title=FIFA's Inspection Report |format=PDF |accessdate=9 October 2011 |archive-date=۱۲ دسامبر ۲۰۱۸ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181212082255/https://www.fifa.com/mm/document/affederation/mission/fwc2014_brazil_bid_inspection_report_en_24491.pdf |dead-url=yes}}</ref> {{وسط‌چین}} {{پاک‌کن}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ![[ریودو ژانیرو]] ![[برازیلیا]] ![[سائوپائولو]] ![[فورتالزا]] |- |[[ورزشگاه ماراکانا]] |[[ورزشگاه ملی مانه گارینشا]] |[[ورزشگاه آرنا کورینتیانس]] |[[ورزشگاه کاستلو فورتالزا]] |- |ظرفیت: ۷۴٬۷۳۸<ref name="fifa_venues">{{cite book |url=http://www.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=214/index.html |title=2014 FIFA World Cup Brazil Venues |publisher=FIFA.com |date=18 January 2012 |accessdate=12 June 2014 |archive-date=۲۱ اکتبر ۲۰۱۳ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021211841/http://www.fifa.com/worldcup/destination/stadiums/stadium=214/index.html |dead-url=yes}}</ref> |ظرفیت: ۶۹٬۴۳۲<ref name="fifa_venues"/> |ظرفیت: ۶۲٬۶۰۱<ref name="fifa_venues"/> |ظرفیت: ۶۰٬۳۴۸<ref name="fifa_venues"/> |- |[[پرونده:Maracana Stadium June 2013.jpg|200px]] |[[پرونده:Brasilia Stadium - June 2013.jpg|200px]] |[[پرونده:Arena Corinthians West Building.jpg|200px]] |[[پرونده:Fortaleza Arena on March 2014..jpg|200px]] |- ![[بلو هوریزونته]]، [[میناس گرایس]] !rowspan="8" colspan="2"|{{Location map+|float=middle|Brazil|width=420|caption=|places= {{Location map~|Brazil |lat=-19.5157 |long=-43.5815 |label=[[بلو هوریزونته]] |position=right}} {{Location map~|Brazil |lat=-16.00 |long=-47.60 |label=[[برازیلیا]] |position=right}} {{Location map~|Brazil |lat=-3.807267 |long=-38.522481 |label=[[فورتالزا]] |position=left}} {{Location map~|Brazil |lat=-30.060420 |long=-51.213338 |label=[[پورتو الگره]] |position=right}} {{Location map~|Brazil |lat=-23.600112 |long=-46.720227 |label=[[سائوپائولو]] |position=left}} {{Location map~|Brazil |lat=-22.548118 |long=-43.1348 |label=[[ریودو ژانیرو]] |position=right}} {{Location map~|Brazil |lat=-12.919164 |long=-38.427078 |label=[[سالوادور]] |position=left}} {{Location map~|Brazil |lat=-5.47 |long=-35.12 |label=[[ناتال]] |position=left}} {{Location map~|Brazil |lat=-15.35 |long=-56.05 |label=[[کویابا]] |position=right}} {{Location map~|Brazil |lat=-25.25 |long=-49.15 |label=[[کوریتیبا]] |position=bottom}} {{Location map~|Brazil |lat=-3.06 |long=-60.01 |label=[[مانائوس]] |position=right}} {{Location map~|Brazil |lat=-8.03 |long=-35.00 |label=[[ریسیف]] |position=left}} }} ![[پورتو الگره]]، [[ریو گرانده جنوبی]] |- |[[ورزشگاه مینیرو]] |[[ورزشگاه بیرا ریو]] |- |ظرفیت: ۵۸٬۲۵۹<ref name="fifa_venues"/> |ظرفیت: ۴۳٬۳۹۴<ref name="fifa_venues"/> |- | |[[پرونده:Portoalegre aerea arenabeirario.jpg|200px]] |- ![[سالوادور]]، [[باهیا]] ![[ریسیف]]، [[پرنامبوکو]]{{پانویس‌های تودرتو|group=nb|[[ورزشگاه ایتایپاوا آرنا پرنامبوکو]] در [[سائو لورنسو دا ماتا]]، [[منطقه کلان‌شهری رسیفی]] قرار دارد.|۲}} |- |[[ورزشگاه ایتایپاوا آرنا فونته نوآوا]] |[[ورزشگاه ایتایپاوا آرنا پرنامبوکو]] |- |ظرفیت: ۵۱٬۷۰۸<ref name="fifa_venues"/> |ظرفیت: ۴۲٬۵۸۳<ref name="fifa_venues"/> |- |[[پرونده:Aerea Fontenova.jpg|200px]] |[[پرونده:Itaipava Arena Pernambuco - Recife, Pernambuco, Brasil.jpg|200px]] |- ![[کویابا]] ![[مانائوس]] ![[ناتال]] ![[کوریتیبا]] |- |[[ورزشگاه آرنا پانتانال]] |[[ورزشگاه آرنا آمازونیا]] |[[ورزشگاه آرنا داس دوناس]] |[[ورزشگاه آرنا دا بایشادا]] |- |ظرفیت: ۴۱٬۱۱۲<ref name="fifa_venues"/> |ظرفیت: ۴۰٬۵۴۹<ref name="fifa_venues"/> |ظرفیت: ۳۹٬۹۷۱<ref name="fifa_venues"/> |ظرفیت: ۳۹٬۶۳۱<ref name="fifa_venues"/> |- |[[پرونده:Cuiaba Arena.jpg|200px]] |[[پرونده:Amazonia Arena.jpg|200px]] | |[[پرونده:Arenadabaixada2.jpg|200px]] |} {{پایان}} == گروهی مرحله == {| class="wikitable" |- ! style="width:183px;" | گروه A ! style="width:183px;" | گروه B ! style="width:183px;" | گروه C ! style="width:183px;" | گروه D |- | bgcolor="#FFECCE" | {{fb|BRA}} | bgcolor="#FFD2D6" | {{fb|ESP}} | bgcolor="#DFEDFD" | {{fb|COL}} | bgcolor="#E7FAEC" | {{fb|URU}} |- | bgcolor="#FFECCE" | {{fb|CRO}} | bgcolor="#FFD2D6" | {{fb|NED}} | bgcolor="#DFEDFD" | {{fb|GRE}} | bgcolor="#E7FAEC" | {{fb|CRC}} |- | bgcolor="#FFECCE" |{{fb|MEX}} | bgcolor="#FFD2D6" |{{fb|CHI}} | bgcolor="#DFEDFD" |{{fb|CIV}} | bgcolor="#E7FAEC" |{{fb|ENG}} |- | bgcolor="#FFECCE" |{{fb|CMR}} | bgcolor="#FFD2D6" |{{fb|AUS}} | bgcolor="#DFEDFD" |{{fb|JPN}} | bgcolor="#E7FAEC" |{{fb|ITA}} |} {| class="wikitable" |- ! style="width:183px;" | گروه E ! style="width:183px;" | گروه F ! style="width:183px;" | گروه G ! style="width:183px;" | گروه H |- | bgcolor="#FFECCE" | {{fb|SUI}} | bgcolor="#FFD2D6" | {{fb|ARG}} | bgcolor="#DFEDFD" | {{fb|GER}} | bgcolor="#E7FAEC" | {{fb|BEL}} |- | bgcolor="#FFECCE" | {{fb|ECU}} | bgcolor="#FFD2D6" | {{fb|BIH}} | bgcolor="#DFEDFD" | {{fb|POR}} | bgcolor="#E7FAEC" | {{fb|ALG}} |- | bgcolor="#FFECCE" |{{fb|FRA}} | bgcolor="#FFD2D6" |{{fb|IRN}} | bgcolor="#DFEDFD" |{{fb|GHA}} | bgcolor="#E7FAEC" |{{fb|RUS}} |- | bgcolor="#FFECCE" |{{fb|HON}} | bgcolor="#FFD2D6" |{{fb|NGA}} | bgcolor="#DFEDFD" |{{fb|USA}} | bgcolor="#E7FAEC" |{{fb|KOR}} |} == حذفی چله‌ئون == {{Round16 <!--Date-Place/Team 1/Score 1/Team 2/Score 2 --> <!-- یک‌هشتم نهایی --> |۲۸ ژوئن – [[ورزشگاه مینیرو]]|{{Fb|BRA}}(پنالتی)|۱(۳)|{{Fb|CHL}} |۱(۲) |۳۰ ژوئن – [[ورزشگاه ماراکانا]]|{{Fb|URU}}|۰|{{Fb|COL|}} |۲ |۳۰ ژوئن – [[ورزشگاه ملی مانه گارینشا]]|{{Fb|FRA}}|۲|{{Fb|NGR|}} |۰ |۳۰ ژوئن – [[ورزشگاه بیرا ریو]]|{{Fb|GER}}|۲|{{Fb|ALG|}} |۱ |۳۰ ژوئن – [[ورزشگاه کاستلو فورتالزا]]|{{Fb|NED}}|۲|{{Fb|MEX|}} |۱ |۳۰ ژوئن – [[ورزشگاه ایتایپاوا آرنا پرنامبوکو]]|{{Fb|CRC}}(پنالتی)|۱(۵)|{{Fb|GRE|}} |۱(۳) |۱ ژوئیه – [[ورزشگاه آرنا کورینتیانس]]|{{Fb|ARG}} | ۱|{{Fb|SUI}} |۰ |۱ ژوئیه – [[ورزشگاه ایتایپاوا آرنا فونته نوآوا]]|{{Fb|BEL}} | ۲|{{Fb|USA}} |۱ <!-- یک چهارم نهایی --> |۴ ژوئیه – [[ورزشگاه کاستلو فورتالزا]]|{{Fb|BRA}} |۲|{{Fb|COL|}} |۱ |۴ ژوئیه – [[ورزشگاه ماراکانا]]|{{Fb|FRA|}} |۰|{{Fb|GER|}} |۱ |۵ ژوئیه – [[ورزشگاه ایتایپاوا آرنا فونته نوآوا]]|{{Fb|CRC}} | ۰(۳) |{{Fb|NED}} | ۰(۴) |۵ ژوئیه – [[ورزشگاه ملی مانه گارینشا]]|{{Fb|ARG}} |۱ | {{Fb|BEL}}|۰ <!-- نیمه نهایی --> |۸ ژوئیه – [[ورزشگاه مینیرو]] (''همچنین ببینید:''[[برزیل ۱–۷ آلمان]])|{{Fb|BRA}} | ۱|{{Fb|GER}} |۷ |۹ ژوئیه – [[ورزشگاه آرنا کورینتیانس]] | {{Fb|NED}} |۰(۲) | {{Fb|ARG}} | ۰(۴) <!-- نهایی --> |۱۳ ژوئیه – [[ورزشگاه ماراکانا]]|{{Fb|ARG|}} |۰|{{Fb|GER|}} |۱ <!-- رده‌بندی --> |۱۲ ژوئیه – [[ورزشگاه ملی مانه گارینشا]] | {{Fb|BRA}}| ۰ | {{Fb|NED}} | ۳}} == منابع == {{پانویس|۲}} == بیرون بگردستن == {{تلمبار-رج|FIFA World Cup 2014}} * [https://web.archive.org/web/20080501182354/http://www.fifa.com/worldcup/brazil2014/news/newsid=625695.html FIFA Official Announcement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080501182354/http://www.fifa.com/worldcup/brazil2014/news/newsid=625695.html |date=۱ مه ۲۰۰۸}} * [https://web.archive.org/web/20100912190000/http://www.cbf.com.br/2014/ The official site Brazil 2014 Bid] * [http://www.bbc.co.uk/persian/sport/2013/12/131204_l56_question_brazil_draw.shtml همه آنچه که درباره قرعه کشی جام جهانی می‌خواهید بدانید] [[بی‌بی‌سی فارسی]] * FiFa World Cup Brasil [https://web.archive.org/web/20131120042645/http://www.fifa.com/worldcup/index.html FIFA WORLD CUP(Brasil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131120042645/http://www.fifa.com/worldcup/index.html |date=۲۰ نوامبر ۲۰۱۳}} [[رده:فوتوال جهونی جام]] [[رده:برزیل فوتوال]] boygy9z9ywfac1yqd60drhsn7qufwzq 0 28674 416269 326447 2026-09-25T00:47:19Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416269 wikitext text/x-wiki {{صندخ/شخص}} '''نمر باقر النمر''' که وه ره '''شیخ النمر''' و '''نمر النمر''' نوم جه اِشناسِنّه (بزائه ۱۳۷۹ هجری قمری، [[عوامیه]] دله) اتا [[شیعه]] مجتهد <ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.tasnimnews.com/Home/Single/195209| عنوان = سکوت مجامع مدعی حقوق بشر درباره سرنوشت آیت الله شیخ نمر | تاریخ بازدید = 28 آبان 92 | تاریخ = | ناشر = خبرگزاری تسنیم| زبان = فارسی}}</ref> و حقوق بشر فعال [[عربستون]] دله هسته.<ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910422000410| عنوان = شیخ "نمر باقر النمر" کیست؟ | تاریخ بازدید = 28 آبان 92 | تاریخ = | ناشر = وب‌گاه فارس نیوز| زبان = فارسی}}</ref>. وه ره سال ۲۰۱۲ که شیعیون عربستون دله اعتراضات دله شرکت هاکرد بینه، بازداشت هاکردنه. [[ژانویه ۲۰۱۶]] دله وه ره ات سری اعدامی دیگه همراهی عربستون دله بکاشتنه<ref>[http://www.irna.ir/fa/News/81902912/ رویترز: عربستان شیخ نمر را اعدام کرد] . [خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) http://www.irna.ir]</ref> که شیعه کشورون دله اعتراضاتی ره باعث بیه من جمله ایران دله اون کشور ِسفارت و کنسولکری ره مردم حمله هاکردنه. ایران ِملّائون و مقامات<ref>http://www.theguardian.com/world/live/2016/jan/02/middle-east-condemns-saudi-execution-of-shia-cleric-live</ref><ref name=independent2>http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/nimr-al-nimr-execution-iranian-cleric-says-death-penalty-will-bring-down-the-saudi-arabias-ruling-a6793681.html</ref><ref name=presstv1>http://www.presstv.ir/Detail/2016/01/02/444213/Nimr-Saudi-Arabia-Qatif-Shia-cleric-/</ref><ref name=rt1/><ref name=fars1>https://web.archive.org/web/20160107084828/http://en.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13941012001441</ref><ref>http://theiranproject.com/blog/2016/01/02/nimrs-execution-sparks-angry-reaction-from-shia-sunni-senior-clerics/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20160105031615/http://www.presstv.ir/Detail/2016/01/02/444201/Iran-Makarem-Shirazi-NouriHamedani-SafiGolpaygani-Nimr/</ref><ref name=reuters1>http://www.reuters.com/article/us-saudi-security-idUSKBN0UG03B20160102</ref> و [[عراق]] ِمراجع ([[آیت‌الله سیستانی]]<ref>http://www.presstv.ir/Detail/2016/01/03/444321/Iran-Tehran-Saudi-Arabia-Nimr-/</ref> و [[مقتدا صدر]] سَر آدِم)<ref name=rt1>https://www.rt.com/news/327705-nimr-execution-saudi-crime/</ref><ref name=reuters1/><ref>http://en.abna24.com/service/middle-east-west-asia/archive/2016/01/02/728110/story.html</ref><ref name=telegraph1/><ref name=independent>https://web.archive.org/web/20160104165318/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/nimr-al-nimr-execution-protesters-tear-gassed-in-bahrain-after-saudi-arabia-carries-out-death-a6793761.html</ref> و فلسطین<ref name=fars1/> و [[حزب‌الله]]<ref>http://english.irib.ir/news/item/220883-lebanon-s-hezbollah-slams-nimr-execution-as-assassination</ref><ref>http://en.alalam.ir/news/1775734</ref> و دیگر گروه‌های شیعهٔ لبنان<ref name=telegraph1/><ref name=rt1/> و [[بحرین]] ِشیعیون<ref name=independent/> و [[عربستون]] شیعیون<ref name=presstv1/> و [[حوثیون|انصارالله یمن]]<ref name=presstv2>http://www.presstv.ir/Detail/2016/01/02/444158/Bahrain-Saudi-Arabia-protest-Sheikh-Nimr-execution/</ref><ref name=rt1/> و [[شیعیان پاکستان]]<ref name=presstv2/> و [[هند]] ِمسلمونا ([[کشمیر]])<ref name=telegraph1>https://web.archive.org/web/20180927065852/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/12077919/Saudi-Arabia-beheadings-highest-in-two-decades.html</ref><ref>http://www.presstv.ir/Detail/2016/01/03/444321/Iran-Tehran-Saudi-Arabia-Nimr-/</ref> و [[ ترکیه]] مردم<ref name=nbc/> و برخی مقامات [[فرانسه]]<ref name=nbc>http://www.nbcnews.com/news/world/iran-slams-saudi-arabia-s-execution-sheikh-nimr-al-nimr-n489326</ref> و [[آلمان]]<ref>https://web.archive.org/web/20160106020444/http://www.presstv.ir/Detail/2016/01/02/444218/Germany-Saudi-Arabia-Nimr-execution/</ref><ref name=telegraph1/> و [[انگلیس]]<ref name=telegraph1/><ref>{{cite news|title=Farron calls on prime minister to do more about death penalty abroad|url=http://www.theguardian.com/world/live/2016/jan/02/middle-east-condemns-saudi-execution-of-shia-cleric-live#block-5687e63ae4b096b9dad43fc0|work=[[The Guardian]]|date=2 January 2016|accessdate=3 January 2016}}</ref> و [[آمریکا]]<ref name=cnn1>http://edition.cnn.com/2016/01/03/middleeast/saudi-arabia-executes-dozens-terror/</ref> و [[اروپا اتحادیه ]]<ref>https://web.archive.org/web/20160307192523/http://eeas.europa.eu/statements-eeas/2016/160102_01_en.htm</ref> و بین‌المللی نهادون [[متحد ملل سازمان ]]<ref>http://www.un.org/sg/statements/</ref> و [[حقوق بشر دیدبان ]]<ref name=telegraph1/><ref name=rt1/> و [[عفو بین‌الملل]]<ref>{{cite web |author= | url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-35214536 |title= Sheikh Nimr al-Nimr: Anger at execution of top Shia cleric | publisher= BBC World News | date= January 3, 2016| accessdate=January 3, 2016}}</ref><ref>{{cite web |author= | url=https://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2016/Jan-02/329939-saudi-execution-of-shiite-sheikh-political-amnesty.ashx|title= Saudi execution of Shiite sheikh political-Amnesty | publisher= The Daily Star Lebanon | date= January 2, 2016| accessdate=January 3, 2016}}</ref> من جمله کسانی بینه که این اقدام ره محوم هاکردنه. == منابع == {{پانویس|2}} [[رج:ملائون]] [[رج:عربستون سیاست‌مدارون]] h7mxrt2sxyf5izpzg1i2b371x0ysx8v 0 30865 416272 149531 2026-09-25T01:16:56Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416272 wikitext text/x-wiki {{infobox officeholder | name= مائوریسیو ماکری | image = Presidente_Macri_en_el_Sillon_de_Rivadavia_(cropped).jpg | order = ۵مین | office = Chief of Government of the City of Buenos Aires | term_start = ۱۰ دسامبر ۲۰۰۷ | predecessor = [[جورج تلرمن]] | birth_date= {{Birth date and age|1959|2|8|mf=y}} | birth_place = [[تاندیل]]، [[آرژانتین]] | party = [[Commitment to Change]]{{سخ}}{{small|(۲۰۰۳–۲۰۰۹)}}{{سخ}}[[Republican Proposal]]{{سخ}}{{small|(۲۰۰۹–تاسا)}} | alma_mater = [[Pontifical Catholic University of Argentina]] | profession = مهندس عمران، سیاست‌مدار | religion = [[کاتولیک]] | website = {{url|http://www.mauriciomacri.com.ar/|Official site}} }} [[File:Mauricio Macri fue recibido por el Papa Francisco (9837084823).jpg|thumb|]] '''مائوریسیو ماکری''' ({{lang-en|Mauricio Macri}}؛ بزائه {{birth date|1959|2|8|mf=y}}) اتا [[آرژانتین]]ی سیاست‌مدار هسته که پیش‌‌ته [[بوینوس آیرس]] ِشهردار و [[بوکا جونیورز]] ِرییس هم بی‌یه. وه اتا میونه-راستی جناح ِعضو هسته و سال ۲۰۱۵ شه حزب کاندیدا بیّه که رییس‌جمهور بَواشه.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = http://persian.euronews.com/2015/10/25/argentina-votes-with-economy-in-chaos/ |عنوان = آرژانتینی ها پس از ۱۲ سال رئیس جمهوری جدید برمی گزینند | ناشر = یورونیوزفارسی|تاریخ = ۲۵ اکتبر ۲۰۱۵|تاریخ بازدید = ۲۵ اکتبر ۲۰۱۵}}</ref> وه هشتاد درصد آراء جه این انتخابات دله برنده بَیی‌یه. <ref>[http://www.bbc.com/news/world-latin-america-34629777 بی‌بی‌سی] </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20151027143821/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/opposition-claims-it-got-votes-to-force-runoff-in-argentina/2015/10/25/2716152c-7b83-11e5-837b-2c3f2478487e_story.html سی‌ان‌ان]</ref> == منابع == {{پانویس}} * {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mauricio_Macri&oldid=687448955|عنوان = Mauricio Macri|زبان =انگلیسی|بازیابی =۲۵ اکتبر ۲۰۱۵}} * {{یادکرد وب| نشانی= http://www.freebase.com/m/09nl09| عنوان =Mauricio_Macri| بازبینی= ۲۵ اکتبر ۲۰۱۵}} {{-}} [[رده:زننه آدمون]] [[رده:آرژانتین رییس‌جمهورون]] [[رج:بوکا جونیورز]] 4g2n5a80tet0lsvjjr5o1hmass3zt0n 0 33675 416271 147545 2026-09-25T00:55:55Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416271 wikitext text/x-wiki {{جعبه اطلاعات سیاست‌مدار | نام = '''فرنتس مادل'''{{سخ}}Ferenc Mádl | تصویر = Ferenc Mádl.jpg | شرح تصویر = | نام کامل =فرنتس مادل | معروف به = | زادروز = [[۲۹ جانواری]] [[۱۹۳۱ (میلادی)|۱۹۳۱]] | شهر تولد = [[باند]] | کشور تولد = [[مجارستون]] | تاریخ مرگ = [[۲۹ می]] [[۲۰۱۱ (میلادی)|۲۰۱۱]] | بمردن جا= [[بوداپست]], [[مجارستون]] | نام همسر =دالما مادل | فرزندان =آندرس | دین = | حزب سیاسی = مستقل | سمت = پنجم رئیس جمهور مجارستان {{سخ}}[[۴ اوگوست]] [[۲۰۰۰ (میلادی)|۲۰۰۰]] تا [[۵ اوگوست]] [[۲۰۰۵ (میلادی)|۲۰۰۵]] اند [[۲۰۰۵]] | پست‌های قبلی = | فعالیت‌ها = | وبگاه رسمی =}} '''فرنتس مادل''' صاحب حقوق قانونی مجارستانی، استاد و سیاستمدار بود که از ۴ آگوست ۲۰۰۰ تا ۵ آگوست ۲۰۰۵ به عنوان رئیس جمهور دوم جمهوری سوم [[مجارستان]] خدمت میکرد. قبل از آن او در سالهای ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۳ وزیر بدون پرونده بود وزیر آموزش و پرورش بین سال های ۱۹۹۳ و ۱۹۹۴ در کابینه محافظه کار [[جوسف آنتال]] و [[پتر بوروس]]. مدل ناکام ماند و به عنوان رئیس جمهور مجارستان در سال ۱۹۹۵، [[آرپاد گونتز]] شکست خورد. پنج سال بعد او رئیس جمهور به عنوان کاندیدای ائتلاف محافظه کار حاکم بود.<ref>[https://web.archive.org/web/20121107211044/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-05/30/c_13900124.htm Former Hungarian President Ferenc Madl dies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107211044/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-05/30/c_13900124.htm |date=7 November 2012 }} Xinhuanet</ref> == منابع == {{پانویس}} {{رئیس‌جمهورهای مجارستان}} [[رج:مجارستون رییس‌جمهورون]] 5woza5ayc7jywhq4vuqahewb0vukc3m 0 33676 416261 191121 2026-09-24T23:08:46Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416261 wikitext text/x-wiki {{جعبه اطلاعات سیاست‌مدار | نام = '''آرپاد گونتز'''{{سخ}}Árpád Göncz | تصویر = Göncz Árpád-001.jpg | شرح تصویر = | نام کامل =آرپاد گونتز | معروف به = | زادروز = [[۱۰ فبرواری]] [[۱۹۲۲]] | شهر تولد = [[بوداپست]] | کشور تولد = [[مجارستون]] | تاریخ مرگ = [[۶ اکتبر]] [[۲۰۱۵]] | بمردن جا= [[بوداپست]], [[مجارستون]] | نام همسر =زسزسننا گونتر | فرزندان =کینگا<br>بنتجک<br>اناماریا<br>دانیل | دین = | حزب سیاسی = فکگپ (۱۹۴۵–۱۹۴۹)<br>سزدسز (۱۹۸۸–۱۹۹۰) | سمت = پنجم رئیس جمهور مجارستان {{سخ}}[[۲ می]] [[۱۹۹۰]] تا [[۴ اوگوست]] [[۲۰۰۰]] | پست‌های قبلی = | فعالیت‌ها = | وبگاه رسمی =}} '''آرپاد گونتز''' اتا مجارستان لیبرال سیاستمدار بی‌یه که ۲ مه ۱۹۹۰ تا ۴ آگوست سال ۲۰۰۰ رئیس جمهوری کرده. گونچ این کشور انقلاب که سال ۱۹۵۶ بی‌یه دله خله نقش داشته. وه مجارستون دله دموکراسی راه دکته په، اولین کسی بیّه که ریاست جمهوری ِانتخابات دله مقوم بیارده.<ref>{{cite web |url= http://www.victimsofcommunism.org/about/internationaladvisors.php |title= International Advisory Council |author= |date= |work= |publisher= [[Victims of Communism Memorial Foundation]] |archiveurl= https://www.webcitation.org/5yrII6tyj?url=http://www.victimsofcommunism.org/about/internationaladvisors.php |archivedate= May 22, 2011 |accessdate= 2011-05-20 |quote= |deadurl= yes |df= }}</ref> ==بمردن== آرپد گونچ تاریخ ۶ اکتبر ۲۰۱۵ بوداپست دله، ۹۳ سال سن جه، بمرده.<ref>[https://web.archive.org/web/20151007003733/https://www.washingtonpost.com/world/europe/arpad-goncz-hungarys-1st-post-communist-president-dies/2015/10/06/c83e84b6-6c29-11e5-91eb-27ad15c2b723_story.html Arpad Goncz, Hungary’s 1st post-communist president, dies]</ref> == منابع == {{پانویس}} {{رئیس‌جمهورهای مجارستان}} [[رج:مجارستون رییس‌جمهورون]] mtxz7a53icsguct6gq3sinm3gfx2uea 0 172043 416280 390568 2026-09-25T02:33:01Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416280 wikitext text/x-wiki {{جعبه اطلاعات تورنمنت بین‌المللی فوتبال | نام تورنمنت = فوتوال جهونی جام | سال = | سال۲ = ۲۰۱۰ | عناوین دیگر = South Africa 2010 | تصویر = 2010 FIFA World Cup logo.svg | اندازه = 200px | توضیحات = لوگو | شهر = | کشور = {{پرچم|آفریقای جنوبی}} | تاریخ برگزاری = [[۱۱ ژوئن]] – [[۱۱ ژوئیه]] [[۲۰۱۰]]{{سخ}}[[۲۱ خرداد]] – [[۲۰ تیر]] [[۱۳۸۹ (خورشیدی)|۱۳۸۹]] | تعداد تیم‌ها = ۳۲ | تعداد کنفدراسیون‌ها = ۶ | تعداد میزبان‌ها = ۱۰ | تعداد شهرها = ۹ | مدافع عنوان = ایتالیا | قهرمان = اسپانیا | تعداد = ۱ | دوم = هلند | سوم = آلمان | چهارم = اروگوئه | تعداد بازی‌های برگزار شده = ۶۴ | تعداد گل‌های زده شده = ۱۴۵ | تعداد تماشاگران = ۳٬۱۷۸٬۸۵۶ | بیشترین گلزن = {{flagicon|GER}} [[توماس مولر]]{{سخ}}{{flagicon|ESP}} [[داوید ویا]]{{سخ}}{{flagicon|NED}} [[وسلی اسنایدر]]{{سخ}}{{flagicon|URU}} [[دیگو فورلان]]{{سخ}}(هر کدام ۵ گل)<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://www.fifa.com/worldcup/awards/goldenboot/index.html |عنوان=Golden Boot |ناشر=[[فیفا|FIFA]] |تاریخ بازدید=۱۰ ژوئیه ۲۰۱۰ |archive-date=۱۵ ژوئن ۲۰۱۰ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100615193822/http://www.fifa.com/worldcup/awards/goldenboot/index.html |dead-url=yes}}</ref> | پرگل‌ترین بازی ={{fb-rt|POR}} 7–0 {{fb|PRK}} | بهترین بازیکن = {{flagicon|URU}} [[دیگو فورلان]] |بهترین بازیکن جوان={{پرچمک|آلمان}} [[توماس مولر]] |بهترین دروازه‌بان ={{پرچمک|اسپانیا}} [[ایکر کاسیاس]] |بازی جوانمردانه = {{fb|ESP}} | فصل قبل = [[۲۰۰۶ جهونی جام |۲۰۰۶]] | فصل بعد = [[۲۰۱۴ جهونی جام |۲۰۱۴]] }} '''۲۰۱۰ فوتوال جهونی جام''' نوزدهمین دوره بی‌یه که [[فوتوال جهونی جام]]، ۱۱ ژوئن تا ۱۱ ژوئیه ۲۰۱۰ (۲۱ خرداد تا ۲۰ تیر ۱۳۸۹) برگزار بی‌یه و گردِ بازی‌ئون ره [[جنوبی آفریقا]] دله بهیتنه و آخرسر [[ایسپانیا]] قهرمون بیه. == استادیون‌ها == <div style="position: relative;direction:ltr;"> [[پرونده:South Africa 2010 FIFA World Cup.svg|500px]] {{Image label|x=۰٫۸۰ |y=۰٫۴۱۵ |scale=۵۰۰|text=[[دوربان]]}} {{Image label|x=۰٫۵۵۵ |y=۰٫۶۰۵|scale=۵۰۰|text=[[پورت الیزابت]]}} {{Image label|x=۰٫۴۷ |y=۰٫۲۱۵ |scale=۵۰۰|text=[[راستنبرگ]]}} {{Image label|x=۰٫۸۰ |y=۰٫۲۱ |scale=۵۰۰|text=[[نلسپرویت]]}} {{Image label|x=۰٫۶۷ |y=۰٫۲۳ |scale=۵۰۰|text=[[پرتوریا]]}} {{Image label|x=۰٫۵۸ |y=۰٫۳۸ |scale=۵۰۰|text=[[بلومفونتن]]}} {{Image label|x=۰٫۶۵۵|y=۰٫۲۵ |scale=۵۰۰|text=[[ژوهانسبورگ]]}} {{Image label|x=۰٫۲۲ |y=۰٫۶۱ |scale=۵۰۰|text=[[کیپ تاون]]}} {{Image label|x=۰٫۷۳ |y=۰٫۱۴ |scale=۵۰۰|text=[[پولوکووین]]}} </div> {{وسط‌چین}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[ژوهانسبورگ]] ! [[دوربان]] ! [[کیپ تاون]] ! [[ژوهانسبورگ]] ! [[پرتوریا]] |- | [[ساکر سیتی]] | [[ورزشگاه موسی مابیدا]] | [[ورزشگاه کیپ تاون]] | [[ورزشگاه الیس پارک]] | [[ورزشگاه لوفتوس ورسفلد]] |- | {{Coord|۲۶|۱۴|۵٫۲۷|S|۲۷|۵۸|۵۶٫۴۷|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=Soccer City}} | {{Coord|۲۹|۴۹|۴۶|S|۳۱|۰۱|۴۹|E|type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=Moses Mabhida Stadium}} | {{Coord|۳۳|۵۴|۱۲٫۴۶|S|۱۸|۲۴|۴۰٫۱۵|E|region:ZA-WC_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=Cape Town Stadium}} | {{Coord|۲۶|۱۱|۵۱٫۰۷|S|۲۸|۳|۳۸٫۷۶|E|type:landmark|display=inline|name=Ellis Park Stadium}} | {{Coord|۲۵|۴۵|۱۲|S|۲۸|۱۳|۲۲|E|type:landmark|display=inline|name=Loftus Versfeld Stadium}} |- | ظرفیت: '''۹۴٬۷۰۰''' | ظرفیت: '''۷۰٬۰۰۰''' | ظرفیت: '''۶۹٬۰۷۰''' | ظرفیت: '''۶۲٬۵۶۷''' | ظرفیت: '''۵۱٬۷۶۰''' |- | | | | | [[پرونده:Loftus Versfeld Stadium.jpg|145px]] |- ! [[پورت الیزابت]] ! [[بلومفونتن]] ! [[پولوکوین]] ! [[راستنبرگ]] ! [[نلسپرویت]] |- | [[ورزشگاه نلسون ماندلا بی]] | [[ورزشگاه فری استیت]] | [[ورزشگاه پیتر موکابا]] | [[ورزشگاه رویال بافوکنگ]] | [[ورزشگاه ام‌بومبل]] |- | {{Coord|۳۳|۵۶|۱۶|S|۲۵|۳۵|۵۶|E|region:ZA_type:landmark|display=inline|name=Nelson Mandela Bay Stadium}} | {{Coord|۲۹|۰۷|۰۲٫۲۵|S|۲۶|۱۲|۳۱٫۸۵|E|type:landmark|display=inline|name=Free State Stadium}} | {{Coord|۲۳٫۹۲۴۶۸۹|S|۲۹٫۴۶۸۷۶۵|E|format=dms|region:ZA_type:landmark_source:dewiki|display=inline|name=Peter Mokaba Stadium}} | {{Coord|-۲۵٫۵۷۸۶|۲۷٫۱۶۰۷|display=inline|format=dms|type:landmark_scale:۳۰۰۰|name=Royal Bafokeng Stadium}} | {{Coord|۲۵٫۴۶۱۷۲|S|۳۰٫۹۲۹۶۸۹|E|format=dms |region:ZA_type:landmark_source:ptwiki |display=inline|name=Mbombela Stadium}} |- | ظرفیت: '''۴۸٬۴۵۹''' | ظرفیت: '''۴۸٬۰۰۰''' | ظرفیت: '''۴۶٬۰۰۰''' | ظرفیت: '''۴۵٬۵۳۰''' | ظرفیت: '''۴۵،۵۸۹''' |- | | | | | |} {{پایان}} == گروهی مرحله == {| class="wikitable centre" style="line-height:15px;" |+'''گروه‌ها''' |- ! style="width:160px;"|[[گروه آ فوتبال جام جهانی ۲۰۱۰|گروه A]] ! style="width:160px;"|[[گروه ب فوتبال جام جهانی ۲۰۱۰|گروه B]] ! style="width:160px;"|[[گروه سی فوتبال جام جهانی ۲۰۱۰|گروه C]] ! style="width:160px;"|[[گروه دی فوتبال جام جهانی ۲۰۱۰|گروه D]] |- style="text-align:right;" |{{fb|RSA}} |{{fb|ARG}} |{{fb|ENG}} |{{fb|GER}} |- |{{fb|MEX}} |{{fb|NGA}} |{{fb|USA}} |{{fb|AUS}} |- |{{fb|URU}} |{{fb|KOR}} |{{fb|ALG}} |{{fb|SRB}} |- |{{fb|FRA}} |{{fb|GRE}} |{{fb|SVN}} |{{fb|GHA}} |} {| class="wikitable centre" style="line-height:15px;" |+ |- ! style="width:160px;"|[[گروه ای فوتبال جام جهانی ۲۰۱۰|گروه E]] ! style="width:160px;"|[[گروه اف فوتبال جام جهانی ۲۰۱۰|گروه F]] ! style="width:160px;"|[[گروه جی فوتبال جام جهانی ۲۰۱۰|گروه G]] ! style="width:160px;"|[[گروه اچ فوتبال جام جهانی ۲۰۱۰|گروه H]] |- style="text-align:right;" |{{fb|NED}} |{{fb|ITA}} |{{fb|BRA}} |{{fb|ESP}} |- |{{fb|DEN}} |{{fb|PAR}} |{{fb|PRK}} |{{fb|SUI}} |- |{{fb|JPN}} |{{fb|NZL}} |{{fb|CIV}} |{{fb|هندوراس}} |- |{{fb|CMR}} |{{fb|SVK}} |{{fb|POR}} |{{fb|CHI}} |} == حذفی مرحله == {{یک هشتم نهایی <!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2 --> |۵ تیر - بندر الیزابت|{{fb|URU}}|'''۲'''|{{fb|KOR}}|۱ |۵ تیر - روشتنبورگ|{{fb|USA}}|۱|{{fb|GHA}}|'''۲''' |۷ تیر - دوربان |{{fb|NED}}|'''۲'''|{{fb|SVK}}|۱ |۷ تیر - ژوهانسبورگ|{{BRA|fb}}|'''۳'''|{{fb|شیلی}}|۰ |۶ تیر - ژوهانسبورگ|{{fb|ARG}}|'''۳'''|{{fb|MEX}}|۱ |۶ تیر - بلومفونتن|{{fb|GER}}|'''۴'''|{{fb|ENG}}|۱ |۸ تیر - پرتوریا|{{fb|PAR}}<br />(پنالتی)|'''۵'''|{{fb|JPN}}|۳ |۸ تیر - کیپ تاون|{{fb|ESP}}|'''۱'''|{{fb|POR}}|۰ <!--یک‌چهارم نهایی --> |۱۱ تیر - ژوهانسبورگ |{{fb|URU}}<br />(پنالتی)|'''۴'''|{{fb|GHA}}|۲ |۱۱ تیر - بندر الیزابت|{{fb|NED}}|'''۲'''|{{BRA|fb}}|۱ |۱۲ تیر - کیپ تاون|{{fb|ARG}}|۰|{{fb|GER}}|'''۴''' |۱۲ تیر - ژوهانسبورگ| {{fb|PAR}}|۰|{{fb|ESP}}|'''۱''' <!--نیمه‌نهایی --> |۱۵ تیر - کیپ تاون| {{fb|URU}}|۲|{{fb|NED}}|'''۳''' |۱۶ تیر - دوربان|{{fb|GER}} |۰|{{fb|ESP}}|'''۱''' <!--مرحله نهایی --> |۲۰ تیر - ژوهانسبورگ|{{fb|NED}}|۰|{{fb|ESP}}|'''۱''' <!--مکان سوم --> |۱۹ تیر - بندر الیزابت|{{fb|URU}}|۲|{{fb|GER}}|'''۳''' }} == منابع == {{پانویس|۲}} == بریم بگردستن== {{تلمبار-رج|FIFA World Cup 2010}} * [https://web.archive.org/web/20131120042645/http://www.fifa.com/worldcup/index.html وبگاه ۲۰۱۰ در fifa.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131120042645/http://www.fifa.com/worldcup/index.html |date=۲۰ نوامبر ۲۰۱۳}} * [https://web.archive.org/web/20160202045137/http://www.sa2010.gov.za/ وبگاه رسمی جام جهانی ۲۰۱۰ در کشور میزبان] * [World Cup special: All about the Cup /http://www.chinadaily.com.cn/2010-07/12/content_10095520.htm] ''خبرگزاری چاینا دیلی'' [[رج:فوتوال جهونی جام]] [[رج:۲۰۱۰|جهونی جام]] 6bhztyo0nff1n2prwdu6j0nr3i0kg21 0 172447 416278 391391 2026-09-25T02:32:13Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416278 wikitext text/x-wiki {{Coord|34|9|41|N|118|10|3|W|region:US-CA_type:landmark|name=Rose Bowl|display=title}} {{جعبه اطلاعات تورنمنت بین‌المللی فوتبال | نام تورنمنت = فیفایِ جهونی جام | سال = | سال۲ = ۱۹۹۴ | عناوین دیگر = World Cup '94 | تصویر = 1994 FIFA World Cup.svg | اندازه = 120px | توضیحات = نشان رسمی فوتوال جهونی جام ۱۹۹۴ | شهر = | کشور = {{پرچمک|آمریکا}} [[آمریکای متحده ایالات]] | تاریخ برگزاری = ۱۷ ژوئن – ۱۷ ژوئیه ۱۹۹۴{{سخ}}۲۷ خرداد – ۲۶ تیر ۱۳۷۳ | تعداد تیم‌ها = ۲۴ | تعداد کنفدراسیون‌ها = ۵ | تعداد میزبان‌ها = ۹ | تعداد شهرها = ۹ | مدافع عنوان = {{fb|GER}} | قهرمان = برزیل | تعداد = 4 | دوم = ایتالیا | سوم = سوئد | چهارم = بلغارستان | تعداد بازی‌های برگزار شده = ۵۲ | تعداد گل‌های زده شده = ۱۴۱ | تعداد تماشاگران = ۳٬۵۸۷٬۵۳۸ | بیشترین گلزن = {{flagicon|BUL}} [[هریستو استویچکوف]]{{سخ}}{{flagicon|RUS}} [[اولگ سالنکو]]{{سخ}}(۶ گل) | بهترین بازیکن = {{flagicon|BRA}} [[روماریو]] |بهترین بازیکن جوان={{پرچمک|هلند}} [[مارک اورمارس]] |بهترین دروازه‌بان ={{پرچمک|بلژیک}}[[میشل پرودوم]] | بازی جوانمردانه = {{fb|BRA}} | فصل قبل = [[۱۹۹۰ جهونی جام |۱۹۹۰]] | فصل بعد = [[۱۹۹۸ جهونی جام|۱۹۹۸ ]] }} '''فوتوال ۱۹۹۴ جهونی جام ''' پونزهومین دوره‌ای بی‌یه که [[فوتوال جهونی جام ]] ره برگزار هاکردنه. این‌صوه گِردِ بازی‌ئون ره [[آمریکای متحده ایالات]] دله گیتنه. این مسابقات ۱۷ ژوئن تا ۱۷ ژوئیه ۱۹۹۴ طول بکشی‌یه. [[تیم ملی فوتبال برزیل|برزیل]] و [[ایتالیا فوتوال تیم ملی|ایتالیا]] فینال جه برسینه و هچ‌کمین حریف نئینه که گل بزنن و ۱۲۰ دقه ره کنار هکردنه و آخرسر برزیل ۳ بر ۲ پنالتی دله بَوِرده. این گدر اولین بار بی‌یه که پنالتی میّن هاکرده کمین‌تا قهرمون بوون. این چارومین‌کش بی‌یه که برزیل قهرمون بیّه و اینتا رکورد جه دنیایِ بتترین تیم بشناسی وونه. [[هریستو استویچکوف]] ([[بلغارستون]] جه) و [[اولگ سالنکو]] ([[روسیه]] جه) هرکمین ۶ گل بزونه و همبازی [[آقای گل]] بئینه. [[روماریو]] هم جامِ بتترین کاکر بیّه. [[دیگو مارادونا]] که اوائل چنتا بازی ره کا هکرد بی‌یه، [[دوپینگ]] وسّه محروم بیّه و فوتوال ره کنار دینگو. [[آندرس اسکوبار]] هم [[کلمبیا]] تیم دیّه که اتا گل‌بخودی بزو و وقتی دگرستنه شه کشور، وه ره این گل وسّه بکوشتنه. [[بلغارستون]] و [[سوئد]] این دوره‌ی پدیده بینه و تا چارتایِ جمع برسینه. ==دئی تیمون == بیست و چارتا تیم این دوره دئینه.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/men/rank=11/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150618014701/http://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/men/rank=11/index.html |url-status=dead |archive-date=June 18, 2015 |title=FIFA/Coca Cola World Ranking (14 June 1994) |date=January 27, 2012 |website=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association}}</ref> {{col begin|width=auto}} {{col break}} ;[[1994 FIFA World Cup qualification (AFC)|AFC]] (2) * {{fb|KSA}}&nbsp;(34) (Debut) * {{fb|KOR|1984}}&nbsp;(37) ;[[1994 FIFA World Cup qualification (CAF)|CAF]] (3) * {{fb|CMR}}&nbsp;(24) * {{fb|MAR}}&nbsp;(28) * {{fb|NGA}}&nbsp;(11) (Debut) ;[[1994 FIFA World Cup qualification (OFC)|OFC]] (0) * ''None qualified'' {{col break|gap=2em}} ;[[1994 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|CONCACAF]] (2) * {{fb|MEX}}&nbsp;(16) * {{fb|USA}}&nbsp;(23) (host) ;[[1994 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|CONMEBOL]] (4) * {{fb|ARG|1861}}&nbsp;(8) * {{fb|BOL|civil}}&nbsp;(43) * {{fb|BRA}}&nbsp;(3) * {{fb|COL}}&nbsp;(17) {{col break|gap=2em}} ;[[1994 FIFA World Cup qualification (UEFA)|UEFA]] (13) * {{fb|BEL}}&nbsp;(27) * {{fb|BUL}}&nbsp;(29) * {{fb|GER}}&nbsp;(defending champion) (1) * {{fb|GRE}}&nbsp;(31) (Debut) * {{fb|ITA}}&nbsp;(4) * {{fb|NED}}&nbsp;(2) * {{fb|NOR}}&nbsp;(6) * {{fb|IRL}}&nbsp;(14) * {{fb|ROU}}&nbsp;(7) * {{fb|RUS}}&nbsp;(19) * {{fb|ESP}}&nbsp;(5) * {{fb|SWE}}&nbsp;(10) * {{fb|SUI}}&nbsp;(12) {{col break}} [[File:1994 world cup qualification.png|thumb|upright=1.4|{{legend|#000cff|Countries qualified for World Cup}} {{legend|#ffb400|Country failed to qualify}} {{legend|black|Countries that did not enter or were banned from the World Cup}} {{legend|#ababab|Country not a FIFA member}}]] {{col end}} == استادیون == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! [[لوس آنجلس]]<br>{{Small|([[پاسادینا (کالیفورنیا)|پاسادینا]])}} ! [[San Francisco Bay Area|سان فرانسیسکو]]<br>{{Small|([[استانفورد (کالیفورنیا)|استانفورد]])}} ! [[دیترویت]]<br>{{Small|([[پونتیاک (میشیگان)|پونتیاک]])}} ! [[New York City area|نیویورک، نیوجرسی]]<br>{{Small|([[ایست رادرفورد (نیوجرسی)|ایست رادرفورد]])}} |- | [[Rose Bowl (stadium)|Rose Bowl]] | [[Stanford Stadium]] | [[Pontiac Silverdome]] | [[Giants Stadium]] |- | ظرفیت: '''94,194''' | ظرفیت: '''84,147''' | ظرفیت: '''77,557''' | ظرفیت: '''76,322''' |- | [[File:2018.06.17 Over the Rose Bowl, Pasadena, CA USA 0039 (42855669451) (cropped).jpg|200px]] | [[File:Stanford Stadium satellite view.png|200px]] | [[File:Silverdome 2.jpg|200px]] | [[File:Giants Stadium Hosts the 1994 World Cup.jpg|200px]] |- ! [[دالاس]] |colspan="3" rowspan="4"| {{location map+|USA|float=center|width=500|places= {{Location map~|USA|lat=34.1614|long=-118.1675|label='''[[لوس آنجلس]]'''}} {{Location map~|USA|lat=42.6458|long=-83.255|label='''[[دیترویت]]'''|position=top}} {{Location map~|USA|lat=37.4344|long=-122.1611|label='''[[سانفرانسیسکو]]'''}} {{Location map~|USA|lat=40.8122|long=-74.0769|label='''[[New York City area|نیویورک، نیوجرسی]]'''|position=right}} {{Location map~|USA|lat=28.5392|long=-81.4028|label='''[[اورلاندو (فلوریدا)|اورلاندو]]'''}} {{Location map~|USA|lat=41.8622|long=-87.6167|label='''[[شیکاگو]]'''|position=bottom}} {{Location map~|USA|lat=32.7797|long=-96.7597|label='''[[دالاس]]'''}} {{Location map~|USA|lat=42.0927|long=-71.2674|label='''[[فاکسبرو (ماساچوست)|فاکسبرو]]'''|position=top}} {{Location map~|USA|lat=38.8897|long=-76.9717|label='''[[واشینگتن دی سی]]'''|position=bottom}} }} |- | [[Cotton Bowl (stadium)|کتان بؤل]] |- | ظرفیت: '''64,000''' |- | [[File:2007 Cotton Bowl panoramic 1 crop.jpg|200px]] |- ! [[شیکاگو]] ! [[اورلاندو (فلوریدا)|اورلاندو ]] ! [[فاکسبرو (ماساچوست)|فاکسبرو ]] ! [[واشینگتن دی سی]] |- | [[Soldier Field]] | [[Camping World Stadium|Citrus Bowl]] | [[Foxboro Stadium]] | [[Robert F. Kennedy Memorial Stadium]] |- | ظرفیت: '''63,160''' | ظرفیت: '''62,387''' | ظرفیت: '''54,456''' | ظرفیت: '''53,121''' |- | [[File:Soldier Field Chicago aerial view crop.jpg|200px]] | [[File:Citrus Bowl aerial view crop.jpg|200px]] | [[File:Foxborostade crop 1.png|200px]] | [[File:RFK Stadium aerial photo, 1988.JPEG|200px]] |} == گروهی == {| ||'''گروه اول''' {{ROM}} {{CHE}} {{USA}} {{COL}} || |} {| ||'''گروه دوم''' {{BRA}} {{SWE}} {{RUS}} {{CMR}} || |} {| ||'''گروه سوم''' {{GER}} {{SPA}} {{KOR}} {{BOL}} || |- | | |- | | |} {| ||'''گروه چاروم''' {{NGA}} {{BUL}} {{ARG}} {{GRE}} || |} {| ||'''گروه پنجم''' {{MEX}} {{ITA}} {{IRE}} {{NOR}} || |} {| ||'''گروه شیشم''' {{NED}} {{KSA}} {{BEL}} {{MAR}} || |} == حذفی چله‌ئون == {{Round16 |widescore=yes|style=white-space:nowrap |RD1=[[#Round of 16|Round of 16]] |RD2=[[#Quarterfinals|Quarterfinals]] |RD3=[[#Semifinals|Semifinals]] |RD4=[[#Final|Final]] |Consol=[[#Match for third place|Match for third place]] <!-- Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2 --> <!-- round of 16 --> |July 3 – [[Pasadena, California|Pasadena]]|'''{{fb|ROU}}'''|'''3'''|{{fb|ARG|1861}}|2 |July 3 – [[Dallas]]|{{fb|KSA}}|1|'''{{fb|SWE}}'''|'''3''' |July 4 – [[Orlando, Florida|Orlando]]|'''{{fb|NED}}'''|'''2'''|{{fb|IRL}}|0 |July 4 – [[Stanford, California|Stanford]]|'''{{fb|BRA}}'''|'''1'''|{{fb|USA}}|0 |July 5 – [[East Rutherford]]|{{fb|MEX}}|1 (1)|'''{{fb|BUL}}''' {{pso}}|'''1 (3)''' |July 2 – [[Chicago]]|'''{{fb|GER}}'''|'''3'''|{{fb|BEL}}|2 |July 5 – [[Foxborough]]|{{fb|NGA}}|1|'''{{fb|ITA}}''' {{aet}}|'''2''' |July 2 – [[Washington, D.C.|Washington]]|'''{{fb|ESP}}'''|'''3'''|{{fb|SUI}}|0 <!-- quarterfinals --> |July 10 – [[Stanford, California|Stanford]]|{{fb|ROU}}|2 (4)|'''{{fb|SWE}}''' {{pso}}|'''2 (5)''' |July 9 – [[Dallas]]|{{fb|NED}}|2|'''{{fb|BRA}}'''|'''3''' |July 10 – [[East Rutherford]]|'''{{fb|BUL}}'''|'''2'''|{{fb|GER}}|1 |July 9 – [[Foxborough]]|'''{{fb|ITA}}'''|'''2'''|{{fb|ESP}}|1 <!-- semifinals --> |July 13 – [[Pasadena, California|Pasadena]]|{{fb|SWE}}|0|'''{{fb|BRA}}'''|'''1''' |July 13 – [[East Rutherford]]|{{fb|BUL}}|1|'''{{fb|ITA}}'''|'''2''' <!-- final --> |July 17 – [[Pasadena, California|Pasadena]]|'''{{fb|BRA}}''' {{pso}}|'''0 (3)'''|{{fb|ITA}}|0 (2) <!-- third place --> |July 16 – [[Pasadena, California|Pasadena]]|'''{{fb|SWE}}'''|'''4'''|{{fb|BUL}}|0 }} == منابع== {{ویکی‌انبار|Category:FIFA World Cup 1994}} * [https://web.archive.org/web/20100614213618/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/ip-201_10e_fwcdraw-history_8842.pdf تاریخچه فینال جام جهانی وب گاه فیفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100614213618/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/ip-201_10e_fwcdraw-history_8842.pdf |date=۱۴ ژوئن ۲۰۱۰}} * [https://web.archive.org/web/20180602073525/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=84/index.html جام ۹۴ در سایت فیفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180305013047/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=84/index.html |date=۵ مارس ۲۰۱۸}} {{په‌نویس}} {{فوتوال جهونی جام }} [[رده:فوتوال جهونی جام ۱۹۹۴| ]] [[رده:۱۹۹۴]] [[رده:فوتوال جهونی جام ]] mifgdrw4lpwxiqp9nowvujujlplkaf9 0 172746 416267 401903 2026-09-25T00:43:30Z InternetArchiveBot 25385 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 416267 wikitext text/x-wiki {{صندخ/شخص |عنوان = |نام = شاهرخ مسکوب |عنوان ۲ = |سبک بالا = |تصویر = |اندازه تصویر = |توضیح تصویر = |نام بومی = |زبان نام بومی = |تلفظ = |نام تولد = |زادروز = ۲۰ دیِ ۱۳۰۴ |زادگاه = [[بابل]]، [[ایران]] |تاریخ درگذشت = {{تاریخ مرگ و سن|۱۳۸۴|۱|۲۳|۱۳۰۴|۱۰|۲۰|گاه‌شمار=خورشیدی}} |مکان درگذشت = [[پاریس]]، [[فرانسه]] |علت مرگ = [[سرطان خون]] |مدفن = |مختصات مدفن = |آرامگاه = |مختصات آرامگاه = |بناهای یادبود = |محل زندگی = |ملیت = {{ایرانی}} |نام دیگر = ش. البرزی، م. کوهیار |نژاد = |تابعیت = |تحصیلات = |دانشگاه = |شاگرد = |استاد = |پیشه = نویسنده، شاهنامه‌پژوه، مترجم |سال‌های فعالیت = |شروع به کار = |دوران = |کارفرما = |نهاد = |نماینده = |شناخته‌شده برای = |آثار = |کارهای برجسته = سوگ سیاوش، مقدمه‌ای بر رستم و اسفندیار، در کوی دوست، ارمغان مور، روزها در راه… |سبک = |شهر خانگی = |دستمزد = |دارایی خالص = |قد = |وزن = |تلویزیون = |لقب = |دوره = |پس از = |پیش از = |حزب = |جنبش = |مخالفان = |هیئت = |دین = |مذهب = |اتهام = |مجازات = |وضعیت گناهکاری = |منصب = |مکتب = |همسر = |شریک زندگی = |فرزندان = اردشیر مسکوب، غزاله مسکوب |والدین = |پدر = |مادر = |خویشاوندان سرشناس = |مرتبه حوزوی = |خانواده = |جوایز = |افتخارات = |وبگاه = |امضا = |اندازه امضا = |پانویس = |imdb_id = |Soure_id = |پودمان = }} '''شاهرخ مِسکوب''' (۲۰ دیِ ۱۳۰۴ – ۲۳ فروردینِ ۱۳۸۴)<ref>سنگ مزار شاهرخ مسکوب[//commons.wikimedia.org/wiki/File:Shmeskoob.JPG?uselang=fa]</ref> ایرانی محقق، مترجم و [[نویسنده]] بی‌یه.<ref>ارمغان مور، شاهرخ مسکوب، نشر نی، ۱۳۸۴</ref><ref>[http://www.cgie.org.ir/fa/news/5822 «مسکوب جرئت ماست»، سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، سال انتشار ۱۳۹۲]</ref> == زندگی == شاهرخ مسکوب ۱۳۰۴ هجری شمسی، [[بابل (شهر)|بابل]] دله دنیا بمو و شه مدرسه ره تهران دله درست هاکرده. وه کلاس پنج دیّه، شروع هاکرد رؤمان بخوندستن و اصفهان دله شه دبیرستان ره تحصیل هکرده. سال ۱۳۲۴ اصفهان جه دگرسته تهران و [[حقوق (رشته)|حقوق]] بخوندستن وسّه بورده [[تهرون دانشگاه]]. این گدر روزنومه دله هم نوشته و [[فرانسوی]] ره یاد گیته. وه چپی عقیده داشته و ۱۳۳۰، [[آبادان]] دله دستگیر بیّه و زندون دکته و یک‌ماه حبس بکشی‌یه. وه أی ۱۳۳۳، [[کودتای ۲۸ مرداد|کودتا]] په، دِباره دستگیر بیّه و تا سال ۱۳۳۶ زندون بموندسته. ونه بتترین رفخ، [[مرتضی کیوان]]، همین‌گدر زندون دله اعدام بیّه. <ref>[http://news.gooya.com/culture/archives/022781.php در کوی دوست، بهرام میناوند، خبرنامه اینترنتی گویا، پنجشنبه ٨ بهمن ١٣٨٣]</ref> شاهرخ مسکوب ۲۳ فروردین ۱۳۸۴ به [[پاریس]] دله بمرده. ونه خون سرطان دکت بی‌یه. ونه نعش ره دگاردنینه تهرون و بهشت زهرا چال هکردنه.<ref>[https://www.ibna.ir/news/289379/%DB%B1%DB%B5-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%AE-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%88%D8%A8-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA در سوگ روشنفکر نایاب. یادداشت حامد داراب در سالمرگ شاهرخ مسکوب، ایبنا.۲۴ فروردین ۱۳۹۹]</ref> == کتابون == '''تألیف'''<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=fa|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/bibliographicSimpleSearchProcess.do?simpleSearch.value=شاهرخ+مسکوب&bibliographicLimitQueryBuilder.biblioDocType=BF&simpleSearch.indexFieldId=&nliHolding=&command=I&simpleSearch.tokenized=true&classType=0&pageStatus=0&bibliographicLimitQueryBuilder.useDateRange=null&bibliographicLimitQueryBuilder.year=&documentType=&attributes.locale=fa|عنوان=کتاب‌شناسی شاهرخ مسکوب براساس کتابخانه ملی ایران است|بازبینی=|archive-date=۲۷ مارس ۲۰۱۸|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327062021/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/bibliographicSimpleSearchProcess.do?simpleSearch.value=%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%AE+%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%88%D8%A8&bibliographicLimitQueryBuilder.biblioDocType=BF&simpleSearch.indexFieldId=&nliHolding=&command=I&simpleSearch.tokenized=true&classType=0&pageStatus=0&bibliographicLimitQueryBuilder.useDateRange=null&bibliographicLimitQueryBuilder.year=&documentType=&attributes.locale=fa|dead-url=yes}}</ref> * ''مقدمه‌ای بر رستم و اسفندیار''، تهران: [[مؤسسه انتشارات امیرکبیر|امیرکبیر]]، چاپ اول: ۱۳۴۲. * ''[[سوگ سیاوش]]'': در مرگ و رستاخیز، تهران: [[انتشارات خوارزمی|خوارزمی]]، چاپ اول: ۱۳۵۰. * ''در کوی دوست''، تهران: خوارزمی، چاپ اول: ۱۳۵۷. * ''مسافرنامه''، (با [[نام مستعار]] ش. البرزی)، آمریکا: نشر مطالعات ایرانی، چاپ اول: ۱۳۶۲. * ''ملیت و زبان: نقش دیوان، دین و عرفان در نثر فارسی''، رم: فردوسی، چاپ اول: ۱۳۶۲؛ تجدید چاپ، پاریس: خاوران، ۱۳۶۸؛ چاپ ایران با عنوان ''هویت ایرانی و زبان فارسی''، تهران: ب‍اغ آی‍ن‍ه‏‫‏، ۱۳۷۳؛ تجدید چاپ، تهران: فرزان روز، ۱۳۷۹. * ''گفت‌وگو در باغ''، تهران: باغ آینه، چاپ اول: ۱۳۷۰؛ تجدید چاپ: تهران: [[انتشارات فرهنگ جاوید|فرهنگ جاوید]]، ۱۳۹۴. * ''چند گفتار در فرهنگ ایران''، تهران: زنده‌رود، چاپ اول: ۱۳۷۱؛ تجدید چاپ با عنوان شکاریم یک سر همه پیش‌مرگ: جستارها، گفتارها و نوشتارها، تهران: [[نشر نی]]، ۱۳۹۱. * ''دربارهٔ جهاد و شهادت'' (با نام مستعار کسری احمدی)، پاریس: [[انتشارات خاوران|خاوران]]، چاپ اول: ۱۳۷۱. * ''داستان ادبیات و سرگذشت اجتماع''، تهران: فرزان روز، چاپ اول: ۱۳۷۳. * ''خواب و خاموشی''، لندن: دفتر خاک، چاپ اول: ۱۹۹۴؛ تجدید چاپ با اضافات و با عنوان ''در سوگ و عشق یاران''، با مقدمهٔ [[حسن کامشاد]]، لندن: اچ اند اس مدیا‏‫، ۲۰۱۴؛ چاپ ایران، تهران: فرهنگ جاوید، ۱۳۹۷. * ''دربارهٔ سیاست و فرهنگ: گفت‌وگوی [[علی بنوعزیزی]] با شاهرخ مسکوب''، پاریس: خاوران، چاپ اول: ۱۳۷۳؛ چاپ ایران با عنوان ک‍ارن‍ام‍ه ن‍ات‍م‍ام: درب‍اره س‍ی‍اس‍ت و ف‍ره‍ن‍گ، تهران: [[انتشارات نیلوفر|نیلوفر]]، ۱۳۷۸؛ تجدید چاپ با عنوان اصلی، تهران: فرهنگ جاوید، ۱۴۰۰. * [http://mypersianbooks.files.wordpress.com/2012/06/result_file.pdf شاهرخ مسکوب: کسروی از خرد آغاز می‌کند و می‌رسد به بی‌خردی] * ''بررسی عقلانی حق، قانون و عدالت در اسلام''، (با نام مستعار م. کوهیار)، پاریس: خاوران، چاپ اول: ۱۳۷۴. * ''تن پهلوان و روان خردمند''، تهران: [[طرح نو]]، چاپ اول: ۱۳۷۴؛ تجدید چاپ، تهران: فرهنگ جاوید، منتشر خواهد شد. * ''سفر در خواب''، پاریس: خاوران، چاپ اول: ۱۳۷۷؛ چاپ ایران، تهران: فرهنگ جاوید، ۱۳۹۵. * ''[[روزها در راه]]''، پاریس: خاوران، چاپ اول: ۱۳۷۹؛ چاپ ایران، تهران: فرهنگ جاوید، منتشر خواهد شد. * ''کتاب مرتضی کیوان''، به‌کوشش شاهرخ مسکوب، تهران: نشر کتاب نادر، چاپ اول: ۱۳۸۲؛ تجدید چاپ: تهران: فرهنگ جاوید، ۱۳۹۸. '''بمرده په''': * ''ارمغان مور: جستاری در شاهنامه''، تهران: [[نشر نی]]، چاپ اول: ۱۳۸۴. * ''سوگ مادر''، تهران: [[نشر نی]]، چاپ اول: ۱۳۸۶. * ''در حال‌وهوای جوانی: روزهای پیش از روزها در راه (۱۳۴۲–۱۳۴۶)''، به‌کوشش حسن کامشاد، لندن: اچ اند اس مدیا‏‫، چاپ اول: ۲۰۱۴؛ چاپ ایران، تهران: فرهنگ جاوید، منتشر خواهد شد. * ''درآمدی به اساطیر ایران''، تهران: فرهنگ جاوید، چاپ اول: ۱۳۹۴.<ref>[http://cgie.org.ir/fa/news/84228 اسطوره به روایت شاهرخ مسکوب]</ref> '''ترجمه''': * ''[[خوشه‌های خشم]]''، [[جان استاین‌بک]]، شاهرخ مسکوب با همکاری عبدالرحیم احمدی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۲۸. * ''[[آنتیگونه|آنتیگون]]''، [[سوفوکل]]، به‌همراه «لذت تراژیک» از آندره یونار، تهران، ۱۳۳۵. * ''[[ادیپ شهریار]]''، [[سوفوکل]]، تهران، ۱۳۴۰. * ''[[پرومته در زنجیر]]''، [[آیسخولوس|اشیل]]، به‌همراه «در اسارت و رهایی انسان» از شاهرخ مسکوب، تهران: اندیشه، چاپ اول: ۱۳۴۲؛ تجدید چاپ، تهران: فرهنگ جاوید، ۱۳۹۵. * ''[[ادیپوس در کلنوس]]''، [[سوفوکل]]، شاهرخ مسکوب، تهران، ۱۳۴۶. * ''افسانه‌های تبای'' (سه تراژدی نامبرده سوفکلس در یک جلد)، [[سوفوکل]]، شاهرخ مسکوب، تهران، خوارزمی، چاپ اول: ۱۳۵۲. == په‌نویس == {{پانویس|۲}} == منابع == * [http://www.bbc.co.uk/persian/arts/story/2005/04/050413_pm-cy-meskoub.shtml شاهرخ مسکوب: فراتر از کلاسهای رایج روشنفکری. سایت بی‌بی‌سی] * [http://zamaaneh.com/literature/2008/05/post_485.html یادی از شاهرخ مسکوب. رادیو زمانه] * [http://www.cgie.org.ir/fa/news/5822 «مسکوب جرئت ماست»،نوشتاری از حامد داراب. سایت دائرةالمعارف اسلامی، سال انتشار ۱۳۹۲] * [https://web.archive.org/web/20250429021101/https://shahrvand-newspaper.ir/News:NoMobile/Main/27714/%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%88%D8%A8--%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%AF مسکوب از آثارش بزرگتر بود. روزنامه شهروند. گفتگوی حامد داراب با محمد رحیم اخوت درباره شاهرخ مسکوب] == بریم بگردستن == * [http://data.bnf.fr/13321463/shahrokh_meskoob/ اطلاعات در کتابخانهٔ ملی فرانسه BNF] * {{یوتیوب|tWEUCEIVsTI|گفتار بهرام بیضایی دربارهٔ شاهرخ مسکوب، سالِ ۱۳۹۹}} * [https://web.archive.org/web/20120415082440/http://www.bbc.co.uk/persian/indepth/cluster_shahrokh_messkoob.shtml ویژه‌نامه هفتمین سال‌مرگ شاهرخ مسکوب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415082440/http://www.bbc.co.uk/persian/indepth/cluster_shahrokh_messkoob.shtml |date=۱۵ آوریل ۲۰۱۲}}، خبرگزاری [[بی‌بی‌سی]] فارسی * [http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2010/04/100411_l11_meskoub_anniversary.shtml پنجمین سال‌مرگ مسکوب؛ دست‌ها خالی، سرها پر باد]، خبرگزاری [[بی‌بی‌سی فارسی]] * [http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/04/120416_l44_messkoob_shahrokh_naraghi.shtml سوگ شاهرخ، حمیدرضا نراقی] * [http://bukharamag.com/1391.02.2790.html اقلیم حضور، مجله بخارا] * [https://web.archive.org/web/20241203164347/http://www.irannameh.org/index.php/journal/issue/view/283 یادنامه شاهرخ مسکوب، ایران نامه، فصلنامه ایران‌شناسی] * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLez3PPtnpncR9paDk0yAB8M0p6jGWrbWz درس‌گفتارهای شاهنامه، جلسات درس شاهرخ مسکوب در پاریس] * [https://www.bbc.com/persian/iran/2012/04/120413_l44_messkoob_shahrokh_hakkak زادگاه زاینده در رؤیای مسافر کوچیده از وطن. بی‌بی‌سی] [[رده:بابل گت آدمون]] [[رده:مازرون نویسندگون]] [[رده:ایران نویسندگون]] [[رده:ایران مترجمون]] [[رده:۲۰۰۵ بمرده‌ئون]] [[رده:۱۹۲۴ بزائه‌ئون]] 0opfg4flg3gxnw4vjjufokvs4oksi29 10 184352 416282 2026-09-25T09:52:31Z محک 1023 اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{پچیک | تصویر = Greek uc phi icon.svg | اندازه = 30 | توصیف = [[فلسفه]] | رده = فلسفه پچیک مقاله‌ئون | نام = شابلون:فلسفه-پچیک }}<noinclude> [[رج:شابلون:فلسفه]] </noinclude>» دره 416282 wikitext text/x-wiki {{پچیک | تصویر = Greek uc phi icon.svg | اندازه = 30 | توصیف = [[فلسفه]] | رده = فلسفه پچیک مقاله‌ئون | نام = شابلون:فلسفه-پچیک }}<noinclude> [[رج:شابلون:فلسفه]] </noinclude> rl8y354clyv5f0emh6ljl1ekrnpbcgg 0 184353 416283 2026-09-25T09:53:25Z محک 1023 اتا نو ولگ بساته که ونه دله «[[کونفوسیانیسم]]، که ره اتا مردی [[کونفوسیوس]] (۵۵۱–۴۷۹ پیش از میلاد) نومی بساته و مهم‌ترین و تأثیرگذارترین مکتبی هسته که چین تاریخ دله دیّه.<ref name="britannica-confucius">{{cite web |title=Confucius {{!}} Biography, Teachings, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Confucius |website=Encyclopaedia Britannica |...» دره 416283 wikitext text/x-wiki [[کونفوسیانیسم]]، که ره اتا مردی [[کونفوسیوس]] (۵۵۱–۴۷۹ پیش از میلاد) نومی بساته و مهم‌ترین و تأثیرگذارترین مکتبی هسته که چین تاریخ دله دیّه.<ref name="britannica-confucius">{{cite web |title=Confucius {{!}} Biography, Teachings, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Confucius |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-08-28}}</ref> این مکتب خله [[اخلاق]]، [[خانواده]]، [[حکومت]] و [[آداب و رسوم]] سر تأکید دارنه.<ref name="iep-confucius">{{cite web |title=Confucius |url=https://iep.utm.edu/confucius/ |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |access-date=2026-08-28}}</ref> کونفوسیوس، «رن» (عشق و انسانیت)، «لی» (آداب و رسوم) و «شیائو» (پییر-مارِ احترام) ره شه اصول جه دونسته.<ref name="britannica-confucius"/> ونه مهمترین منابع که إسا کَتِنه، این کتابون هستنه: «[[کونفوسیوس آنالکت]]»، «[[منسیوس]]»، «[[گت آموزش]]» و «[[میانه‌روی]]».<ref name="britannica-confucian">{{cite web |title=Confucianism {{!}} Meaning, History, Beliefs, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/Confucianism |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-08-28}}</ref> == منابع == {{په‌نویس}} {{فلسفه-پچیک}} [[رج:چین فلسفه]] 71eiku1ddnm07vf1gjbiigdhxem7d9x 0 184354 416284 2026-09-25T09:54:15Z محک 1023 اتا نو ولگ بساته که ونه دله «[[پرونده:Yin yang.svg|بندانگشتی|[[یین و یانگ]] اتا چینی نماد هسته که تائوئیسم جه إنه؛ وشون گتنه هر چیزی دنیا دله دِ وَر دارنه که هئی جه تضاد دارنه ولی همدیگر جه مکمل هم هستنه.]] [[تائوئیسم]]، که وه ره [[لائوتسه]] (لائو-دز) جه نسبت دنّه، اتا اصلی‌ترین مکتب...» دره 416284 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Yin yang.svg|بندانگشتی|[[یین و یانگ]] اتا چینی نماد هسته که تائوئیسم جه إنه؛ وشون گتنه هر چیزی دنیا دله دِ وَر دارنه که هئی جه تضاد دارنه ولی همدیگر جه مکمل هم هستنه.]] [[تائوئیسم]]، که وه ره [[لائوتسه]] (لائو-دز) جه نسبت دنّه، اتا اصلی‌ترین مکتبون جه هسته.<ref name="britannica-taoism">{{cite web |title=Taoism {{!}} Definition, Origin, Philosophy, Beliefs, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/Taoism |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-08-28}}</ref> این مکتب گنه چتی ونه «[[تائو]]» (راه یا طریق) جه برسی‌ین و این «راه» ره جهونِ مهمترین اصل قرار دِنه.<ref name="iep-taoism">{{cite web |title=Taoism |url=https://iep.utm.edu/taoism/ |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |access-date=2026-08-28}}</ref> تائوئیسم، [[وو وی]] (بی‌تلاشِ عمل) و [[پو]] (سادگی) ره ارزشمند دونده.<ref name="britannica-taoism"/> ونه مهم‌ترین بنویشته‌ئون که حلا درنه، «[[تائو ته چینگ]]» (راه و فضیلت ِکتاب) و «[[چوانگتسه]]» هستنه.<ref name="britannica-taoism"/> == منابع == {{په‌نویس}} {{فلسفه-پچیک}} [[رج:چین فلسفه]] 5rybigiieaac1ie4df6llm5d8ikurzs 0 184355 416285 2026-09-25T09:54:57Z محک 1023 اتا نو ولگ بساته که ونه دله «[[موهیسم]]، اتی فلسفه هسته که [[موزی]] (حدود ۴۷۰–۳۹۱ پیش از میلاد) په هشنی‌یه.<ref name="britannica-mozi">{{cite web |title=Mozi {{!}} Chinese Philosopher & Founder of Mohism |url=https://www.britannica.com/biography/Mozi-Chinese-philosopher |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-08-28}}</ref> این مکتبِ گپ این هسته که «[[همگانی عشق]]...» دره 416285 wikitext text/x-wiki [[موهیسم]]، اتی فلسفه هسته که [[موزی]] (حدود ۴۷۰–۳۹۱ پیش از میلاد) په هشنی‌یه.<ref name="britannica-mozi">{{cite web |title=Mozi {{!}} Chinese Philosopher & Founder of Mohism |url=https://www.britannica.com/biography/Mozi-Chinese-philosopher |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-08-28}}</ref> این مکتبِ گپ این هسته که «[[همگانی عشق]]» (بدونِ تبعیض عشق داشتن) و [[سودمندی]] سر ونه تأکید داشتن.<ref name="iep-mohism">{{cite web |title=Mohism |url=https://iep.utm.edu/mohism/ |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |access-date=2026-08-28}}</ref> موهیسم خله تجملات و بی‌دلیل بجنگستن جه مخالف بی‌یه و [[صلح]] و [[نظم]] ره شه أرمون دونسته.<ref name="britannica-mozi"/> == منابع == {{په‌نویس}} {{فلسفه-پچیک}} [[رج:چین فلسفه]] nxjbocpawgyk878nsma0zi35ttwjrtz 0 184356 416286 2026-09-25T09:55:48Z محک 1023 اتا نو ولگ بساته که ونه دله «[[لگالیسم]]، اتی شیوه بی‌یه که [[هان فی]] (حدود ۲۸۰–۲۳۳ پیش از میلاد) وه ره توسعه هِدا.<ref name="britannica-hanfeizi">{{cite web |title=Han Feizi {{!}} Chinese Legalist Philosopher |url=https://www.britannica.com/biography/Han-Feizi |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-08-28}}</ref> این مکتب خله [[قانون]] و [[مجازات]] ره حکوم...» دره 416286 wikitext text/x-wiki [[لگالیسم]]، اتی شیوه بی‌یه که [[هان فی]] (حدود ۲۸۰–۲۳۳ پیش از میلاد) وه ره توسعه هِدا.<ref name="britannica-hanfeizi">{{cite web |title=Han Feizi {{!}} Chinese Legalist Philosopher |url=https://www.britannica.com/biography/Han-Feizi |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-08-28}}</ref> این مکتب خله [[قانون]] و [[مجازات]] ره حکومت هاکردن وسه مهم دونده.<ref name="iep-legalism">{{cite web |title=Legalism |url=https://iep.utm.edu/legalism/ |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |access-date=2026-08-28}}</ref> لگالیسم، خله [[کونفوسیانیسم]] و [[موهیسم]] جه بد بی‌یه و معتقد بی‌یه که آدمون ذاتاً خودخواه هستنه و نظم وسّه ونه شدیداً قانون ره سفت بَئیتن.<ref name="britannica-hanfeizi"/> == منابع == {{په‌نویس}} {{فلسفه-پچیک}} [[رج:چین فلسفه]] dzb98fjkm3f6acagr0oys13vqek0q7l 14 184357 416287 2026-09-25T09:57:12Z محک 1023 اتا نو ولگ بساته که ونه دله «[[رج:فلسفی مکتبون|چین]] [[رج:چین|فل]]» دره 416287 wikitext text/x-wiki [[رج:فلسفی مکتبون|چین]] [[رج:چین|فل]] fo9kmsknit6s6hbl10jp3b61aok6269 0 184358 416288 2026-09-25T10:01:04Z محک 1023 اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{صندخ/کشور}} '''سولوکیون''' یا '''سلوکیه''' اتا [[هلنیستی دوره]]‌یِ حکومت بی‌یه که [[اسکندر]] بمرده په، [[ایران]] و [[بین‌النهرین]] و ونه شرقی سامون ره بهیته. وشون [[سولوکوس اول]] جانشینون بینه که اسکندرِ اتا فرمونده بی‌یه. سولوکیه چک‌په زوئه که ایران...» دره 416288 wikitext text/x-wiki {{صندخ/کشور}} '''سولوکیون''' یا '''سلوکیه''' اتا [[هلنیستی دوره]]‌یِ حکومت بی‌یه که [[اسکندر]] بمرده په، [[ایران]] و [[بین‌النهرین]] و ونه شرقی سامون ره بهیته. وشون [[سولوکوس اول]] جانشینون بینه که اسکندرِ اتا فرمونده بی‌یه. سولوکیه چک‌په زوئه که ایرانِ مردمون ره [[یونان]]ی فرهنگ و زوون جه هئی هاکنه ولی نهایتاً [[اشکانیون]] وشون ره درهاکردنه. == منابع == {{په‌نویس}} [[رج:سولوکیون]] [[رج:ایران تاریخ]] n6wzch9ljhqjba1ub2u2e3vp1nmfziv 0 184359 416289 2026-09-25T10:04:58Z محک 1023 اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{صندخ/جنگ}} '''برده‌ئون اولین جنگ''' اتا شورش بی‌یه که [[روم]]ِ برده‌ئون، [[سیسیل]] جزیره دله راه دمبدانه و ۱۳۵ پیش از میلاد–۱۳۲ پیش از میلاد طول بکشی‌یه. وشون رهبری ره [[یونوس (رومی برده)|یونوس]] نومی بعهده بئیته و وشون ره سازمان هدا که تا چن توم م...» دره 416289 wikitext text/x-wiki {{صندخ/جنگ}} '''برده‌ئون اولین جنگ''' اتا شورش بی‌یه که [[روم]]ِ برده‌ئون، [[سیسیل]] جزیره دله راه دمبدانه و ۱۳۵ پیش از میلاد–۱۳۲ پیش از میلاد طول بکشی‌یه. وشون رهبری ره [[یونوس (رومی برده)|یونوس]] نومی بعهده بئیته و وشون ره سازمان هدا که تا چن توم مقاومت هاکردنه. [[برده‌ئون دومین جنگ]] هم همین گدر سیسیلِ اتی وَر راه دکته و وشون ره ملحق بیّه. یونوس ات‌گال شه ره شاه بخوندسته ولی نهایتاً [[رم]] جه ارتش راهی هاکردنه و وه ره سرکوتن بزونه. == منابع == {{په‌نویس}} [[رج:روم تاریخ]] [[رج:روم جنگون]] gqyqar072s84uq0zrhswnox40yxpl23