ویکی‌پدیا mznwiki https://mzn.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter مدیا شا گپ کارور کارور گپ ویکی‌پدیا ویکی‌پدیا گپ پرونده پرونده گپ مدیاویکی مدیاویکی گپ شابلون شابلون گپ رانما رانما گپ رج رج گپ پورتال پورتال گپ پروژه پروژه گپ TimedText TimedText talk ماژول ماژول گپ Event Event talk 0 184401 416647 416480 2026-10-16T21:19:34Z InternetArchiveBot 25385 Add 8 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261016sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 416647 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image=2007-07-14 Cantharellus cibarius.jpg |image_caption=''[[زرد کیجا]]'' که مازرون دره. |taxon=Cantharellus |authority=[[میشل آدانسون|Adans.]] ex [[الیاس مگنوس فرایز|Fr.]] |type_species=''[[زردکیجا]]'' |type_species_authority=Fr. }} {{mycomorphbox |name= زردکیجا |whichGills=decurrent |capShape=infundibuliform |hymeniumType=ridges |stipeCharacter=bare |ecologicalType=mycorrhizal |sporePrintColor=زرد |howEdible=choice |howEdible2=edible}} '''''زرد کیجائون''''' {{علمی نوم|Cantharellus}} اتا [[سرده]] (جنس) [[گوشک]] هستنه که وه ره خارجیشون '''شانترل''' ({{IPAc-en|ˌ|ʃ|æ|n|t|ə|ˈ|r|ɛ|l}}) گنّه، [[زردکیجا]] نوم ره ات‌جور بخردنی و خاصِ گونه سر هم إلنه ولی اتا خانواده و جنس هم هسته. وشون [[مایکوریزا]]یی قارچ هستنه، یعنی گیاهون همراهی [[همزیستی]] رابطه سازنّه. زردکیجائون ممکن هسته چنتا دیگه گونه ره مونِن، که بعضی‌شون [[سمی گوشک|سمی]] هستنه. دنیا دله زرد کیجائون ره إشناسنّه و وه اتا بخردنی‌ترین گوشک‌ها (قارچ‌ها) جه هسته. == شکل == این سرده‌یِ گوشکون، معمولاً دهیل یا کاسه شکل هستنه. وشون رنگ ویشته زرد هسته و وشون [[لاملا|تیغه‌ئون]] بعضی گدر صورتی‌رنگ وانه.<ref>{{cite web | vauthors = Kuo M |date=2015 |title=Chanterelles and Trumpets: Cantharellus and Craterellus |url= https://www.mushroomexpert.com/cantharellaceae.html |website=MushroomExpert.com |access-date=2023-10-30}}</ref> === ونه واری گونه‌ئون === [[File:2007-07-14 Cantharellus cibarius Detail.jpg|thumb|right|اتی گوشک دره که سمّی هسته و زردکیجا ره مونّه و همینسه وشون تشخیص ونه دقیق بوئه. (عکس دله جعلی زردی‌کیجا هسته)]] جعلی زردکیجا (''[[Hygrophoropsis aurantiaca]]'') نازک‌تر هسته و ویشته نارنجی تیغه و تیره‌تر کلاهک دارنه. وه خله توم سمّی هسته ولی ونه سم تونده کم-زیاد بوو.<ref>{{cite book |title=North American Mushrooms: A Field Guide to Edible and Inedible Fungi |vauthors=Miller HR, ((Miller OK Jr)) |author-link2=Orson K. Miller Jr. |publisher=[[FalconGuides]] |year=2006 |isbn=978-0-7627-3109-1 |location=Guilford, Connecticut |page=332}}</ref><ref>{{cite book |author=Jordan M. |title=The Encyclopedia of Fungi of Britain and Europe |publisher=Frances Lincoln |year=2004 |isbn=978-0-7112-2378-3 |location=London, United Kingdom |page=334}}</ref> زردکیجایِ واری گوشک چنتا دیگه هم درنه؛ جک-او-لانترن گوشک (''[[Omphalotus olearius]]'') و ونه خاخر گونه (''[[Omphalotus olivascens]]'') خله سمی هستنه، ولی آدم ره نکوشنّه. وشون واقعی تیغه دارنه که نازک‌تر هستنه، مشخص تاج دارنه و معمولاً ونه لو جه نرسنه. علایده بر این، جک-او-لانترن [[زیست‌تابی|زیست‌تاب]] هسته و چو سر نوج زنده درحالی‌که ''زردکیجا'' گونه‌ئون بنه سر عمل إنّه. == رده‌بندی == ''زردکیجائون'' سرده خله گت هسته و وشون [[تاکسونی]] خله دپیت-دپیته هسته و خله تاریخچه دارنه. ''Index Fungorum'' این سرده وسّه ۵۰۰ تا جه ویشته علمی نوم لیست کانده، هرچند اسا معتبر نومونِ شماره ۱۰۰ تا جه هم کمته هسته.<ref name="pilz03" /> بعضی‌شون تکراری بینه و خله گونه‌ئون دیگه هم سرده‌ئون دیگه دله منتقل بَینه، ''[[Afrocantharellus]]''،<ref name="Tibuhwa 2012" /> ''[[Arrhenia]]''، ''Craterellus''، ''Gomphus''، ''[[Hygrophoropsis]]'' و ''[[Pseudocraterellus]]'' واری. [[مولکولی فیلوژنتیک]] تحلیلون، زردکیجائونِ جمعیتونِ میونِ روابط خَوِری تازه اطلاعات دنه. این سرده، هشت جیر-چله میون رَسِد بیّه: ''[[Cantharellus subg. Afrocantharellus|Afrocantharellus]]'' Eyssart. & Buyck، [[Cantharellus subg. Cantharellus|''Cantharellus'']] Adans. ex Fr.، [[Cantharellus subg. Cinnabarinus|''Cinnabarinus'']] Buyck & V. Hofst.، [[Cantharellus subg. Magni|''Magni'']] T. Cao & H.S. Yuan، [[Cantharellus subg. Parvocantharellus|''Parvocantharellus'']] Eyssart. & Buyck، [[Cantharellus subg. Pseudocantharellus|''Pseudocantharellus'']] Eyssart. & Buyck و [[Cantharellus subg. Rubrini|''Rubrini'']] Eyssart. & Buyck.<ref>{{cite journal | vauthors = Zhang YZ, Qin HZ, Chen ZH, Lin WF, Liang ZQ, Jiang S, Zeng NK | title = Updated taxonomy of Chinese ''Cantharellus'' subgenera ''Afrocantharellus'' and ''Magni'' (Hydnaceae, Cantharellales): Three new taxa and amended descriptions of one previous species | journal = Frontiers in Microbiology | volume = 14 | article-number = 1109831 | date = 2023-03-17 | pmid = 37007503 | pmc = 10064096 | doi = 10.3389/fmicb.2023.1109831 | doi-access = free }}</ref> {{clade |1={{clade|1={{clade |1={{clade |1={{clade |1={{clade |1=''[[Cantharellus subg. Rubrini|Rubrini]]'' Eyssart. & Buyck. |2=''[[Cantharellus subg. Cantharellus|Cantharellus]]'' Adans. ex Fr. }} |2=''[[Cantharellus subg. Pseudocantharellus|Pseudocantharellus]]'' Eyssart. & Buyck }} |label2= |2= {{clade |1=''[[Cantharellus subg. Parvocantharellus|Parvocantharellus]]'' Eyssart. & Buyck |2=''[[Cantharellus subg. Cinnabarinus|Cinnabarinus]]'' Buyck & V. Hofst. }} }}}} |2={{clade |1=''[[Cantharellus subg. Afrocantharellus|Afrocantharellus]]'' Eyssart. & Buyck |2=''[[Cantharellus subg. Magni|Magni]]'' T. Cao & H.S. Yuan }} }}|style1=font-size:90%|label1=Cantharellus }} === انتخاب‌بئی گونه‌ئون === [[File:Cantharellus cinnabarinus 93293.jpg|thumb|''C. cinnabarinus'']] {{Columns-list|colwidth=35em| ''[[Cantharellus afrocibarius|C. afrocibarius]]'' – آفریقا<ref name="Buyck 2013"/> ''[[Cantharellus altipes|C. altipes]]'' – جنوب‌شرقی آمریکا<ref name=buyckFD/> ''[[Cantharellus amazonensis|C. amazonensis]]'' – جنوبی آمریکا ''[[Cantharellus amethysteus|C. amethysteus]]'' – اروپا ''[[Cantharellus appalachiensis|C. appalachiensis]]'' – شرقی شمالی آمریکا، چین<ref name=shao11/> ''[[Cantharellus applanatus|C. applanatus]]'' – هند، چین، جاپون، کره ''[[Cantharellus aurantioconspicuus|C. aurantioconspicuus]]'' – برزیل<ref name="Wartchow 2012"/> ''[[Cantharellus californicus|C. californicus]]'' – بلوطِ شانترل ''[[Cantharellus cascadensis|C. cascadensis]]'' – شمالی آمریکاِ پاسیفیک شمال‌غرب ''[[Cantharellus cibarioides|C. cibarioides]]'' – آفریقا<ref name="Buyck 2014"/> ''[[Cantharellus cibarius|C. cibarius]]'' – طلایی زردکیجا، اروپا، شمال‌شرقی چین، جاپون ''[[Cantharellus chicagoensis|C. chicagoensis]]'' - [[شیکاگو، آمریکا]] ''[[Cantharellus cinereus|C. cinereus]]'' – خاکستری زردکیجا ''[[Cantharellus cinnabarinus|C. cinnabarinus]]''- سرخ زردکیجا ''[[Cantharellus coccolobae|C. coccolobae]]'' – کارائیب، باهاما و فلوریدا ''[[Cantharellus concinnus|C. concinnus]]'' – استرالیایی زردکیجا ''[[Cantharellus congolensis|C. congolensis]]'' - آفریقا<ref name="Tibuhwa 2012"/> ''[[Cantharellus eccentricus|C. eccentricus]]'' – نو کالدونیا<ref name="Buyck 2014"/> ''[[Cantharellus densifolius|C. densifolius]]''<ref name="Tibuhwa 2012"/> ''[[Cantharellus elegans|C. elegans]]'' ''[[Cantharellus flavus|C. flavus]]'' - مرکزی‌غربی و جنوبی آمریکا<ref name=foltz2012/> ''[[Cantharellus floridulus|C. floridulus]]''<ref name="Tibuhwa 2012"/> ''[[Cantharellus formosus|C. formosus]]'' – [[کالیفرنیا]] و [[شمالی آمریکا]]ِ [[پاسیفیک شمال‌غرب]] ''[[Cantharellus friesii|C. friesii]]'' – نارنجی زردکیجا ''[[Cantharellus garnierii|C. garnierii]]''<ref name="Tibuhwa 2012"/> ''[[Cantharellus gracilis|C. gracilis]]'' – آفریقا ''[[Cantharellus guyanensis|C. guyanensis]]'' – جنوبی آمریکا ''[[Cantharellus humidicolus|C. humidicolus]]'' – آفریقا ''[[Cantharellus incrassatus|C. incrassatus]]'' – مالزی<ref name="Buyck 2014"/> ''[[Cantharellus isabellinus|C. isabellinus]]''<ref name="Tibuhwa 2012"/> ''[[Cantharellus lateritius|C. lateritius]]'' – صافِ زردکیجا ''[[Cantharellus lewisii|C. lewisii]]'' – جنوب‌شرقی آمریکا<ref name=buyckFD/> ''[[Cantharellus lilacinus|C. lilacinus]]'' – استرالیا ''[[Cantharellus luteopunctatus|C. luteopunctatus]]'' – آفریقا ''[[Cantharellus minor|C. minor]]'' ''[[Cantharellus miomboensis|C. miomboensis]]'' – آفریقا ''[[Cantharellus neocaledonicus|C. neocaledonicus]]'' – [[نو کالدونیا]]<ref name="Buyck 2014"/> ''[[Cantharellus pallens|C. pallens]]'' - یخ‌بئی زردکیجا ''[[Cantharellus persicinus|C. persicinus]]'' – هلو زردکیجا ''[[Cantharellus phasmatis|C. phasmatis]]'' - روحِ زردکیجا، مرکزی‌غربی آمریکا<ref name=foltz2012/> ''[[Cantharellus pleurotoides|C. pleurotoides]]'' – گویان<ref name=Henkel2006/> ''[[Cantharellus pseudocibarius|C. pseudocibarius]]''<ref name="Tibuhwa 2012"/> ''[[Cantharellus pseudoformosus|C. pseudoformosus]]'' – [[هند]] دله [[Cedrus deodara|دیودار سِدر]] همراهی پیدا وانه<ref name=kumari11/> ''[[Cantharellus protectus|C. protectus]]'' – جنوبی آمریکا ''[[Cantharellus quercophilus|C. quercophilus]]'' – جنوب‌شرقی آمریکا<ref name=buyck10/> ''[[Cantharellus rhodophyllus|C. rhodophyllus]]''<ref name="Tibuhwa 2012"/> ''[[Cantharellus roseocanus|C. roseocanus]]'' ''[[Cantharellus ruber|C. ruber]]''<ref name="Tibuhwa 2012"/> ''[[Cantharellus spectaculus|C. spectaculus]]'' - تماشایی زردکیجا، مرکزی‌غربی آمریکا<ref name=foltz2012/> ''[[Cantharellus subalbidus|C. subalbidus]]'' – غربی شمالی آمریکا ''[[Cantharellus sublaevis|C. sublaevis]]'' – آفریقا<ref name="Buyck 2014"/> ''[[Cantharellus subpruinosus|C. subpruinosus]]'' – اروپا ''[[Cantharellus tabernensis|C. tabernensis]]'' – جنوب‌شرقی آمریکا<ref name=feibelman/> و مکزیک<ref name="MontoyaEtAl2021"/> ''[[Cantharellus tanzanicus|C. tanzanicus]]'' – آفریقا ''[[Cantharellus tenuithrix|C. tenuithrix]]'' – جنوب‌شرقی آمریکا<ref name=buyckFD/> ''[[Cantharellus texensis|C. texensis]]'' – جنوب‌شرقی آمریکا<ref name=buyck11/> ''[[Cantharellus tomentosus|C. tomentosus]]''<ref name="Tibuhwa 2012"/> ''[[Cantharellus vaginatus|C. vaginatus]]'' – چین<ref name=shao11/> ''[[Cantharellus zangii|C. zangii]]'' – چین<ref name=Tian2012/> }} == تَنِکی == ''زردکیجائون'' دنیایِ سرتاسر پیدا وانّه؛ [[آفریقا]]، [[اروپا]]، [[آسیا]]، [[شمالی آمریکا]]، [[جنوبی آمریکا]] و [[استرالیا]] واری. == کاربردون == زردکیجائون اکثراً [[آنتی‌اکسیدان]] [[کاروتنوئید]] دارنه و وشون [[ویتامین D]] خله هسته.<ref name="pilz03" /> وشونِ مایکوریزایی طبیعت، این گونه‌یِ دکاشتن و زراعت ره خله سخت کانده. === آشپجی === زردکیجائون ره دنیایِ مختلف جائون، مختلف روش پجنّه؛ ویشته وه ره [[مرغنه]]، [[کاری]]، [[کرگ]]، [[خی|خی گوشت]]، [[ماهی]]، [[گو گوشت]] و [[گوگزا گوشت]] پَلی خار دریارنه. [[اروپایی آشپزی]] دله، زردکیجا ره اکثراً [[اشکاری]] (گوزن) گوشت همراهی پجنّه. تونّه [[پیتزا]] سر هم وه ره استفاده هاکنن. [[خارش‌بئی]]، [[ترشی‌بئی]]، [[بوریشته]] بوو یا دولمه واری وه ره ات‌چی دله دشنی‌ین. چون این گوشِک خله [[ئو]] ره حفظ کنده، وشون ره «خشک بَوریشتن» روش جه آماده کانّه: وه ره پاک هاکردن په، بُرش زنّه و اتا سرپوش‌دار لاقلی (تهو) دله، حرارت جه بی‌روغن یا کره یلنه کب‌بوئه تا شه ئوِ ره از دست هاده. این گوشکِ آماده هاکردنِ سنتی روش، بَوریشتن و [[مرغنه|هئی‌بزه مرغنه]] ور درست هاکردن هسته. == منابع == {{Reflist|refs= <ref name="Buyck 2014">{{cite journal |author=Buyck B. |title=Exploring the diversity of "smooth chanterelles" (''Cantharellus'', Cantharellales) |url=https://archive.org/details/cryptogamie-mycologie_2014_35_1/page/23 |journal=Cryptogamie, Mycologie |year=2014 |volume=35 |issue=1 |pages=23–40 |doi=10.7872/crym.v35.iss1.2014.23|s2cid=85649542 }}</ref> <ref name=mon06>{{cite journal | vauthors = Moncalvo JM, Nilsson RH, Koster B, Dunham SM, Bernauer T, Matheny PB, Porter TM, Margaritescu S, Weiss M, Garnica S, Danell E, Langer G, Langer E, Larsson E, Larsson KH, Vilgalys R | display-authors = 6 | title = The cantharelloid clade: dealing with incongruent gene trees and phylogenetic reconstruction methods | url = https://archive.org/details/mycologia_november-december-2006_98_6/page/937 | journal = Mycologia | volume = 98 | issue = 6 | pages = 937–948 | year = 2006 | pmid = 17486970 | doi = 10.1080/15572536.2006.11832623 }}</ref> <ref name=pilz03>{{cite book |title=Ecology, and management of commercially harvested chanterelle mushrooms. Gen. Tech. Rep. PNW-GTR-576 |vauthors=Pilz D, Norvell L, Danell E, Molina R |date=March 2003 |publisher=Department of Agriculture, Forest Service, Pacific Northwest Research Station|location=Portland, Oregon |url=http://www.fs.fed.us/pnw/pubs/pnw_gtr576.pdf|access-date=2011-03-25}}</ref> <ref name=buyck11>{{cite journal | vauthors = Buyck B, Cruaud C, Couloux A, Hofstetter V | title = Cantharellus texensis sp. nov. from Texas, a southern lookalike of C. cinnabarinus revealed by tef-1 sequence data | url = https://archive.org/details/mycologia_september-october-2011_103_5/page/1037 | journal = Mycologia | volume = 103 | issue = 5 | pages = 1037–1046 | date = Sep–Oct 2011 | pmid = 21558500 | doi = 10.3852/10-261 | s2cid = 29384238 }}</ref> <ref name=buyck10>{{cite journal| vauthors = Buyck B, Lewis DP, Eyssartier G, Hofstetter V |title=''Cantharellus quercophilus'' sp. nov. and its comparison to other small, yellow or brown American chanterelles| url = https://archive.org/details/cryptogamie-mycologie_2010_31_1/page/17 |journal=Cryptogamie, Mycologie|date= March 2010 |volume=31|issue=1|pages=17–33}}</ref> <ref name="Buyck 2013">{{cite journal |vauthors=Buyck B, Kauff F, Cruaud C, Hofstetter V |title=Molecular evidence for novel ''Cantharellus'' (Cantharellales, Basidiomycota) from tropical African miombo woodland and a key to all tropical African chanterelles |journal=Fungal Diversity |year=2013 |volume=58 |issue=1 |pages=281–98 |doi=10.1007/s13225-012-0215-4|s2cid=14535505 }}</ref> <ref name=Henkel2006>{{cite journal | vauthors = Henkel TW, Aime MC, Mehl H, Miller SL | title = Cantharellus pleurotoides, a new and unusual basidiomycete from Guyana | url = https://archive.org/details/sim_fungal-biology_mycological-research_2006-12_110_12/page/1409 | journal = Mycological Research | volume = 110 | issue = Pt 12 | pages = 1409–1412 | date = December 2006 | pmid = 17123813 | doi = 10.1016/j.mycres.2006.09.010 | bibcode = 2006MycR..110.1409H }}</ref> <ref name=kumari11>{{cite journal|title=''Cantharellus pseudoformosus'', a new species associated with ''Cedrus deodara'' from India|url=https://archive.org/details/mycoscience_2011-03_52_2/page/147| vauthors = Kumari D, Reddy MS, Upadhyay RC |doi=10.1007/s10267-010-0080-5| date = March 2011 |journal=Mycoscience |volume=52 |issue=2 |pages=147–151 |s2cid=86722305 |doi-access=free }}</ref> <ref name=buyckFD>{{cite journal|title=The contribution of ''tef-1'' sequences to species delimitation in the ''Cantharellus cibarius'' complex in the southeastern USA| vauthors = Buyck B, Hofstetter V |journal=Fungal Diversity|volume=49|issue=1|pages=35–46|doi=10.1007/s13225-011-0095-z| date = July 2011 | bibcode = 2011FuDiv..49...35B |s2cid=23603456}}</ref> <ref name=shao11>{{cite journal|title=''Cantharellus'' in southwestern China: a new species and a new record| vauthors = Shao SC, Tian XF, Liu PG |journal=Mycotaxon|volume=116|date=April–June 2011|pages=437–446|doi=10.5248/116.437|doi-access=free}}</ref> <ref name=feibelman>{{cite journal|title=''Cantharellus Tabernensis'': A New Species from the Southeastern United States|url=https://archive.org/details/sim_mycologia_march-april-1996_88_2/page/295| vauthors = Feibelman TP, Bennett JW, Cibula WG |journal=Mycologia|volume=88|issue=2|date=Mar–Apr 1996|pages=295–301|jstor=3760934 |doi=10.2307/3760934 }}</ref> <ref name=foltz2012>{{cite journal | vauthors = Foltz MJ, Perez KE, Volk TJ | title = Molecular phylogeny and morphology reveal three new species of Cantharellus within 20 m of one another in western Wisconsin, USA | journal = Mycologia | volume = 105 | issue = 2 | pages = 447–461 | date = October 2012 | pmid = 23080022 | doi = 10.3852/12-181 | s2cid = 2218602 | url = https://zenodo.org/record/894427 }}</ref> <ref name="MontoyaEtAl2021">{{cite journal | vauthors = Montoya L, Herrera M, Bandala VM, Ramos A | title = Two new species and a new record of yellow ''Cantharellus'' from tropical ''Quercus'' forests in eastern Mexico with the proposal of a new name for the replacement of ''Craterellus confluens'' | journal = MycoKeys | issue = 80 | pages = 91–114 | date = 2021-05-20 | pmid = 34084073 | pmc = 8159916 | doi = 10.3897/mycokeys.80.61443 | publisher = Pensoft Publishers | doi-access = free }}</ref> <ref name=Tian2012>{{cite journal |vauthors=Tian XF, Buyck B, Shao SC, Liu PG, Fang Y |title=''Cantharellus zangii'', a new subalpine basidiomycete from southwestern China |journal=Mycotaxon |year=2012 |volume=120 |pages=99–103 |doi=10.5248/120.99|doi-access=free }}</ref> <ref name="Tibuhwa 2012">{{cite journal | vauthors = Tibuhwa DD, Saviæ S, Tibell L, Kivaisi AK | title = Afrocantharellus gen. stat. nov. is part of a rich diversity of African Cantharellaceae | journal = IMA Fungus | volume = 3 | issue = 1 | pages = 25–38 | date = June 2012 | pmid = 23155498 | pmc = 3399100 | doi = 10.5598/imafungus.2012.03.01.04 }}</ref> <ref name="Wartchow 2012">{{cite journal |vauthors=Wartchow F, Buyck B, Maia LC |title=''Cantharellus aurantioconspicuus'' (Cantharellales), a new species from Pernambuco, Brazil |url=https://archive.org/details/nova-hedwigia_2012_94_1-2/page/129 |journal=Nova Hedwigia |year=2012 |volume=94 |issue=1–2 |pages=129–37 |doi=10.1127/0029-5035/2012/0094-0129 |bibcode=2012NovaH..94..129W }}</ref> }} == بریم بگردستن== {{Commons category|Cantharellus}} {{cite web | vauthors = Freedman L | publisher = The Mycological Society of San Francisco | work = A MykoWeb | url = http://www.mykoweb.com/cookbook/chanterelle.html | title = Chanterelle Recipes | access-date = 28 July 2003 }} {{cite web | work = The Montara Mountain Native Plant Pages | vauthors = Kozak C | date = 13 May 1998 | url = http://plants.montara.com/mushrooms/MListPages/MFamPages/cantharella.html | title = Info on family Cantharellaceae | access-date = 28 July 2003 }} {{cite web | title = Cantharellus | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Undef&id=36065&lvl=3&keep=1&srchmode=1&unlock | work = NBCI taxonomy Browser | publisher = U.S. National Library of Medicine | access-date = 28 July 2003 }} {{Taxonbar|from=Q922335}} {{Authority control}} [[رج:گوشکون]] pvab2wigom15w7vg4iid0jx5zy9qg42 0 184461 416646 416645 2026-10-16T12:04:32Z Erfanoff85 47309 صفحه ره اسپه هاکرده 416646 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 184462 416648 2026-10-17T07:10:34Z Saeedmallahh 29825 ایجادشده به‌واسطهٔ ترجمهٔ بخش آغازین صفحهٔ «[[:fa:Special:Redirect/revision/44502983|گلاب]]» 416648 wikitext text/x-wiki [[پرونده:A_manufactory_of_rose_water_in_Kashan.jpg|پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_manufactory_of_rose_water_in_Kashan.jpg|جایگزین=|بندانگشتی|300x300پیکسل|اتا کچک گلوگیری کارگاه [[کاشان]] دله. اتا لیتِر گلوی گول [[اسانس|عطر]] یا اسانسِ بساتن وسه، چار تون گول خانه.]] '''گلوی عَرِخ''' کا خلاسه‌وار گلو گننه، اتا اوواری گننه کا گلوی گول (موحمدی گول) جا کشنه بریم و بودار هسه. «گلوی گولِ اسانس اسانسونِ دله اتا وشون گرونترین جا هسهو هر لیتر اسانس ویا گلوی خالص عَطر ۲۳ هزار دلار هوله‌هوش ارجش دارنه .»<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Top 10 Most Expensive Essential Oils in the World|نشانی=https://luxatic.com/top-10-most-expensive-essential-oils-in-the-world-done/|وبگاه=Luxatic|تاریخ=2018-01-18|بازبینی=2020-05-08|کد زبان=en-US}}</ref> امروزینه [[کاشان|کاشون]] شَرِسّون ۱۵ هزار تون گلوی تولید جا گت‌ترین این محصولِ ساتنا جهون دله هسه و کاشون پس جه [[میمند (فارس)|میمند]] کلا در [[استان فارس|فارس استَن]] ۱۲ هزار تون بجور گلوی ساتنا هسه. <ref>{{یادکرد وب|عنوان=ایران؛ بزرگ‌ترین تولیدکننده گلاب جهان/ تولید ۲۶ هزار تن گل محمدی|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/2790178/ایران-بزرگترین-تولیدکننده-گلاب-جهان-تولید-۲۶-هزار-تن-گل-گلاب|وبگاه=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|تاریخ=2015-06-29|بازبینی=2021-03-31|کد زبان=fa}}</ref> و اسپارتای کلا تورکیه‌ دله ۸۵۰۰ تون جه سومین رده دله جهون گلوی ساتنا دله دره. [[ایران|ایرون]] اینه وسه کا خار [[ماده اولیه]] ره کمیت و کیفیت دلخ دارنه اتا گت‌ترین ساتنای گلو جهون دله هسه .ایرون آلوکاک(سرخ گول) [[عطر]] و گلو اینه وسه کا خار او و هوا دله روش کنده، از خار خار مرغوبیت دارنه و جهون دله زبون‌زد هسه.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=محمدباقر خدائی|کد زبان=fa|وبگاه=ijmapr.areeo.ac.ir|نشانی=https://ijmapr.areeo.ac.ir/article_101763.html|عنوان=بررسی بازار فرآورده‌های حاصل از گل گلاب ایران در قاره آسیا}}</ref> it7wb20aa1lrlc38q748jj95iwk0biw 416649 416648 2026-10-17T07:11:07Z Saeedmallahh 29825 /* */ 416649 wikitext text/x-wiki [[پرونده:A_manufactory_of_rose_water_in_Kashan.jpg|پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_manufactory_of_rose_water_in_Kashan.jpg|جایگزین=|بندانگشتی|300x300پیکسل|اتا کچک گلوگیری کارگاه [[کاشان]] دله. اتا لیتِر گلوی گول [[اسانس|عطر]] یا اسانسِ بساتن وسه، چار تون گول خانه.]] '''گلوی عَرِخ''' کا خلاسه‌وار گلو گننه، اتا اوواری گننه کا گلوی گول (موحمدی گول) جا کشنه بریم و بودار هسه. «گلوی گولِ اسانس اسانسونِ دله اتا وشون گرونترین جا هسهو هر لیتر اسانس ویا گلوی خالص عَطر ۲۳ هزار دلار هوله‌هوش ارجش دارنه .»<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Top 10 Most Expensive Essential Oils in the World|نشانی=https://luxatic.com/top-10-most-expensive-essential-oils-in-the-world-done/|وبگاه=Luxatic|تاریخ=2018-01-18|بازبینی=2020-05-08|کد زبان=en-US}}</ref> امروزینه [[کاشان|کاشون]] شَرِسّون ۱۵ هزار تون گلوی تولید جا گت‌ترین این محصولِ ساتنا جهون دله هسه و کاشون پس جه [[میمند (فارس)|میمند]] کلا در [[استان فارس|فارس استَن]] ۱۲ هزار تون بجور گلوی ساتنا هسه. <ref>{{یادکرد وب|عنوان=ایران؛ بزرگ‌ترین تولیدکننده گلاب جهان/ تولید ۲۶ هزار تن گل محمدی|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/2790178/ایران-بزرگترین-تولیدکننده-گلاب-جهان-تولید-۲۶-هزار-تن-گل-گلاب|وبگاه=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|تاریخ=2015-06-29|بازبینی=2021-03-31|کد زبان=fa}}</ref> و اسپارتای کلا تورکیه‌ دله ۸۵۰۰ تون جه سومین رده دله جهون گلوی ساتنا دله دره. [[ایران|ایرون]] اینه وسه کا خار [[ماده اولیه]] ره کمیت و کیفیت دلخ دارنه اتا گت‌ترین ساتنای گلو جهون دله هسه. 9yt056z5c8koz9h55lpnld1cjlji1lv 0 184463 416650 2026-10-17T09:40:43Z P834675676 34955 اتا نو ولگ بساته که ونه دله «برمکی خانمؤن اته [[ایرون|إرانی]] خانمؤن بی‌ئه. وشؤن [[عباسیون|عباسی خلافت]] زمؤنه خله قد داشتننه. وشؤن توه لوه نؤویهار [[تش‌ خنه|تَشخِنه]] [[بلخ ولایت|بلخ]] شهر دله رسنه. اینتا خانمؤنِ روشناس ترین کسؤن '''خالد ابن برمک''' آ '''یحیی ابن خالد''' بی‌نه. و...» دره 416650 wikitext text/x-wiki برمکی خانمؤن اته [[ایرون|إرانی]] خانمؤن بی‌ئه. وشؤن [[عباسیون|عباسی خلافت]] زمؤنه خله قد داشتننه. وشؤن توه لوه نؤویهار [[تش‌ خنه|تَشخِنه]] [[بلخ ولایت|بلخ]] شهر دله رسنه. اینتا خانمؤنِ روشناس ترین کسؤن '''خالد ابن برمک''' آ '''یحیی ابن خالد''' بی‌نه. وشؤن بتجندینه یونانی آ إرانی میراث ره عربی زوؤن دگاردنن. وشؤن [[هارون الرشید|هارؤن الرشید]] زمؤنه ونه میرِوؤنی ره داشتنه إما دمالتر هارؤن ره قز بئیتنه وشؤن ره دسبند هاکاردنه. == برمکیؤن توه لوه == برمکیؤن سرگذشت ده تا رست بؤنه؛ اته [[ایسلام|اسلؤم]] پیشتر، اتی اسلؤم دمالتر. برمکیؤن توارپه نؤویهار معبد سرکرد بی‌نه. نؤویهار معبد خوری نقل اتخله دره؛ اپره میرزائؤن اینتا معبد ره '''بیت البرامکه''' بؤتنه. [[ابن ارزق کرمونی|ابن ارزق کرمؤنی]] اینتا معبد خوری نویسنه:( نؤویهار معبد سرکرد ره همیشگ برمک خوندسنه، وشؤن نوم، توارپه منصوب بؤنه.) [[ابن فقیه همدانی]] اینتا معبد ره مکه‌ئه همتاش دونده، وه بنویشتنه برمک واجه باب المکه واجه‌ئه محرف هسه. إسائی برمک واجه ره پشو بزوئننه؛ ونه ثمر إتی بئیه کا برمک واجهِ مونا "ختنی آتبتی مندرجات دله دره، ونه [[سانسکریت]] دیم پَرمؤخا هسه آ ونه معنی صومعهِ سرکرد هسه. اینتا واجه ره [[بودایی دین|بودایی]] گتون وسته کار گیتنه، عربی زوؤن ونه (پ) بئیه (ب) آ ونه (خ) بئیه (ک) همیسه انیتا واجه پَرمؤخا جا بئیه بَرمؤکا، بَرمؤک، بَرمَک. اینتا نظریه گنه نؤویهار واجه سانسکریت دله بونه نؤویهارَ (Nu Vihara). نؤویهارَ اته دالون بی‌ئه کا بودایی گتون ونه سر شاپ زوئننه. نرویهار معنی بونه نؤ معبد. === بلخ و نؤویهار === بلخ اته کؤنه شهر بی‌ئه. اینتار شهر هم اسلؤمی زمؤنه آ هم پیش اسلؤمی زمؤنه دله ارج داشتنه. هرچن بلخ إران سامون دله دییه إما اینتا شهر بوداییؤن وسته ارزسنه، وشؤن شهر دله رؤفت آ رؤش داشتننه. همیسه مورخا ویشته نؤویهار معبد ره اته بؤدایی معبد دؤندسنه. بؤدا دین [[آشوکا|آشؤکائه]] گدر دب بئیه، لس لس فراخ بئیه. اسلؤمی جؤغرافی دؤناکؤن قائل هسنه بلخِ شاکؤنِ لقب طرخان بی‌ئه. نؤویهار معبد بناکر خوری چن تا آسنی درنه؛ اپره منابع قائل هسنه [[لهراسب]] وه ره بنا هاکاردنه، اپره دئر قائل هسنه برمکیؤن شه اینتار معبد ره بساتننه. ==== بلخِ فتح ==== ابن ارزق نویسنه؛ بلخ ره خلیفه [[عثمان بن عفان|عثمان]] گدر، مسلمین فتح هاکاردننه. همیگدر برمک بوهاردنه عثمان پلی مسلم بئیه. عثمان وه ره عبدالله بخوندسه. برمک دگرستنه بلخ إما ولایتی حکام برمک جا رضا نداشتننه. وشؤن آرز بئینه چیسه برمک شه دین ره ول هاکاردنه. همیسه بلخِ طرخان ره قز بئیتنه وه برمک جا بجنگسنه. برمک اینتا نورد په هلاک بئییه. برمک خانمؤن جلدی بؤریتنه کشمیر دله پرس بزؤئننه. دمالتر بلخِ مردؤم مسلم بئینه '''خالد ابن برمک''' ره تن بئیتننه. خالد دگرستنه بلخ آ خنه هاکاردنه. === برمکیؤن سیاسی کِندا (چهار چؤ) === === خالد ابن برمک === خالد ابن برمک اته رؤشناس مردی آ گت رجال، عباسی دولت وسته بی‌ئه. وه دونا،ویشار آ کله‌دار بی‌ئه. وه اونگدر خاراسؤن قاشونِ سرکرد بئیه کتاری بئیه. وه [[ابومسلم خراسونی|ابومسلم خاراسؤنیِ]] بیدق بِن خار بجنگسه. وه همیتی قاشون مال آ هال ره هداشتنه. دمالتر [[ابوالعباس سفاح|خلیفه ابوالعباس سفاح]] وه ره کار بکشیه وه ره دیوانِ مال و هالِ کاره هاکاردنه. دمالتر حفص ابن سلیمان، خلیفهِ وزیر ره بکؤشتننه. ونه بمرد په خلیفه خالد ره وزارت کاره هاکاردنه. خالد وزیر بی‌ئی تا خلیفه منصور گدر په‌کش داشتنه. منصور وه ره [[ری]]، [[تبرستون|طبرسون]] آ [[دماوند]] والی هاکاردنه. همؤگدر طبرسون نافرخی تش راس هاکاردنه قیام پا بئیتنه. خالد ابن برمک بؤردنه طبرسون اوجه ره تش ئؤ بزؤئه. دمالتر منصور بنا هاکاردنه خالد ره [[موصل|موصل شهر]] والی هاکانه. خالد موصل والی بؤنه، محمد ابن سوار موصلی ونه خوری نویسنه:<blockquote>هچگدر اته امیر جا انده ترس نداشتمی کا خالد جا ترسیمی. أما ونه جا ترس نداشتمی چؤن خدسر آ سنگین بی‌ئه ولکوم ونه جا ترس داشتمی چؤن خله گتی آ وقار داشتنه.</blockquote>خالد ابن برمک، عیسی بن موسیِ په‌کل هدائن دله نخش داشته. 147 هجری دله منصور باش نئیه عیسی را زور هاکانه شه ولیعهدی ره بنه بله. منصور خالد ره فرماش هادا عیسی ره سیب هاده. طبری ونه خوری نقل کانده:<blockquote>منصور خالد خوه بؤتنه هماکار هاکاردنه زورپه عیسی ره په‌کل هاده إما ثمر نئیتنه. خالد چنتا سنگین ساینه ملاکؤن ره شه‌گرا عیسیِ پلی بیاردنه. وشؤن جمیتی عیسی ره بؤتنه شه ولیعهدی ره بنه بله. عیسی دکال تن نئیتنه همیسه خالد بنا هاکاردنه فند بزنه، وه ملاکؤن خوه بؤتنه شمه هما خلیفه پلی درؤ بؤوین عیسی تن بئیتنه. منصور خور ره بئیتنه، جلدی فرماش هاکاردنه هما مهدی جا بیعت هاکانن. عیسی سرساب بئیه آرز بئیه بؤردنه خلیفه پلی تکذیب هاکاردنه إما مِلاکؤن هما خالد ره پشتی هاکاردننه. عیسی نتؤندسه اثبات هاکانه وشؤن درؤ گننه. همیتی مهدی ولیعهدی ره بئیتنه. منصورم دمالتر خالد کار ره بفمسه آ ونه ممنؤندار بئیه.</blockquote>خالد سن دار بئیه إما أی قاشون کشی ره په بئیتنه. طبری گنه وه [[سالموآ دز]] ره هارون الرشید گرا بئیتنه. سراخر خالد ابن برمک 163 هجری دله اونگدر ونه سن 75 بی‌ئه جان بکندسه آ بمردنه. 8vd19zt45maqd1m6dlwrjdrvcai9445