ویکی‌پدیا
mznwiki
https://mzn.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
مدیا
شا
گپ
کارور
کارور گپ
ویکی‌پدیا
ویکی‌پدیا گپ
پرونده
پرونده گپ
مدیاویکی
مدیاویکی گپ
شابلون
شابلون گپ
رانما
رانما گپ
رج
رج گپ
پورتال
پورتال گپ
پروژه
پروژه گپ
TimedText
TimedText talk
ماژول
ماژول گپ
Event
Event talk
مهر دین
0
6408
416674
327945
2026-10-20T15:21:59Z
Che1985
41636
Che1985 صفحهٔ [[میترائیسم]] را به [[مهرپرستی]] که تغییرمسیر بود منتقل کرد: میترائیسم مربوط به روم باستان بوده و مهرپرستی آیینی ایرانی بوده است و دو موضوع متفاوتند.
327945
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}[[پرونده:Fresque_Mithraeum_Marino.jpg|thumb|280px|میترا و [[ورزا]] : این دیواری‌نقاشی از [[مهرابه|مهرابه‌ئی]] که [[مارینو]]ی [[ایتالئون|ایتالیا]] دله دیّه ؛ که صحنه قربونی هکردن [[ورزا]] و دمباله فلکی [[ردا|ردای]] میترا ره نشون دِنه.]]
'''مهر ِدین''' یا '''میترائیسم'''، اتا راز‌دارِ ِدین بی‌یه که به پایه پرستش '''مهر''' (میترا) ایزد '''ایران باستان''' و خدای [[خورشید]]، عدالت ، پیمون و جنگ ، زمون پیش از [[زرتشت]] بساته بَیبی‌یه.<ref name="mithraism-britannica">'''[http://www.britannica.com/eb/article-9053039/Mithraism Mithraism]'''. In ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved June 28, 2008, from Encyclopædia Britannica Online</ref> این دین بعدا عوض بیّه و به سرزمین‌ئون [[روم|روم امپیراطوری]] بَورده بَیّه و طول سده‌ئون دوّم و سوّم بعد از میلاد، تموم قلمروو فرمانروایی روم دله پابَییت بی‌یه. بعد اینکه روم دله [[مسیحیت]] رسمی بیّه ، اینتا دین از بِین بوردِه ولی ونه آثار دینای [[مسیحیت]] <ref name="iranchamber">{{یادکرد وب| نشانی = http://www.iranchamber.com/religions/articles/mithraism_influence_on_christianity.php | عنوان = میترائیسم و تاثیر وه به مسیحیت | تاریخ بدی‌ین= ۱۰ دیسامبر ۲۰۰۸ | سال = ۲۰۰۸ | ناشر = [http://www.iranchamber.com Iran Chamber Society] به قلم دوکتور زرتشت عطاإلهی| زبون = اینگیلیسی}}</ref><ref>'''[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/507866/Roman-religion/65514/Introduction-of-Christianity-and-Roman religion :: Introduction of Christianity and Mithraism]'''. In ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved December 12, 2008, from Encyclopædia Britannica Online</ref> و [[ایسلام]] به جا بموندسته.
== مهر پرستی ِتاریخ ==
=== قبل از زرتشت ===
قبل از [[زرتشت]] قدیمی پیامبر ایران (حدود ۶ قرن قبل از میلاد مسیح)، ئیرانیون دینی [[چند خدایی]] داشتنه و [[مهر]] یا [[میترا]] گت‌ترین خدای ِوشون بی‌یه. وه خدای پیمون و تعهد و... بی‌یه. اتا لوح دله به [[میخی خط]] مال ِزمون پونزده قرن پیش از میلاد که پیمان‌نومه‌ئی میون [[هیتی|هیتی‌ئون]] و [[میتانی|میتانی‌ئون]] هسته، به میترا قسم بخارده بیّه.<ref name="mithraism-britannica"/>
=== [[ماد]] ===
زمون مادون [[زردشت]] میون ئیرانیا شه دین ره تبلیغ هکرده و میترائیسم ِسر عیب بی‌یشته. اینتا دین مخصوص ئیرانیا بی‌یه و تا زمون بموئن [[ایسلام]] ئیران دله دیی‌یه.[http://fis-iran.org/fa/resources/encyclopedia/ancientiran]
=== [[هخامنشیون]] ===
شائون هخامنشی از دوران [[داریوش|گت ِداریوش]] به بعد ، [[زرتشت]]ی بینه ، با اینحال ، داریوش و ونه جانشین‌ئون نخاستنه میترائیسم ره از بین بَوِرِن.همینتاسر زرتشت دین میترائیسم جه قاطی بیّه ئیرانیا [[یشت|یَشت‌ئون]] ره شه قدیمی خدائون سه بائوتنه. اتا یشت اوستا دله دره که ونه نوم '''مهریَشت''' هسته. اینتا یشت دله زرتشتی‌ئون میترا سر نازنـّه و وه ره خدای پیمون و عهد دونّه.<ref name="mithraism-britannica"/>
این دورون میترائیسم و زرتشت قاطی بینه و خله از مسائل دین میترائیسم زرتشت دله بورده ، اتا از این مسائل قربونی هکردن بی‌یه.<ref name="mithraism-britannica"/>
=== مهر ئوروپا دله ===
[[پرونده:MithraReliefvert.jpg|thumb|270px]]
بعد از حمله [[اسکندر (مقدونی شاء)|اسکندر]] و فتح سرزمین‌ئون تحت سلطه [[ئیران]] وه حدود ۳۳۰ سال پیش از میلاد، ساختار ایجتیمائی قدیمی ئیران ره از هم دپاشنی‌یه و برای مدت زیادی اثری از مهرپرستی ئیران دله دَنیبی‌یه، شاهزاده‌گون مناطق موختلف سرزمین‌ئون غربی ایمپراتوری قدیمی ئیران، پرستش میترا یا مهر ره دِباره شروع هکردنه. شائون و گت‌ِمردمون ئیران و دونیای روم و یونان از جومله سرزمین آناتولی همینتی این دین ره داشتنه.<ref name="mithraism-britannica"/> اون زمون که '''تیرداد اول''' ارمنستون شاء، زمون تاجگوذاری خادش (سال ۵۷ پس از میلاد) [[نرو]] ایمپراتور روم ره شه گت ِحکمرون ایعلام هکرده، تشریفات مهرپرستی ره انجوم هدائه و ایعلام هکرده که ایزد پیمون و دوستی، رابطه رفیخونه‌ئی ره بین ارمنیون و رومیون برقرار هکرده. میتراداد یا '''مهرداد شیشوم''' ، '''پُنتوس''' شاء ، احتمالاً اتا مهرپرست بی‌یه و متحدونش یعنی دریانوردون '''کیلیکیه''' حدود ۶۷ سال پیش از میلاد ، آداب و رسوم میترایی ره ایجراء کاردنه. همچنین '''آنتیوخوس یکم''' (کُماژن شاء) میترا ره سیتایش هکرده.<ref name="mithraism-britannica"/>
تا شروع قرن دوم میلادی آثار کمی درباره ''میترا'' روم دله پیدا بیّه در صورتی‌که که از سال ۱۳۶ میلادی به بعد ات خله کتیبه و سنگ‌بنویشته این ایزد وسّه بنویشته بیّه. این همه محبوبیت نتونده خادبه‌خاد ایجاد بی‌بائه همینسه بعضی از مورخون گانه اتا مردی اینتا دین ره با فلسفه افلاطونی جور در بیارده و وه ره روم مردم وسّه پیش بکشی‌یه.<ref name="mithraism-britannica"/><ref>The Concise Oxford Dictionary of World Religions / Mithra</ref>
میترائیسم رومی سده‌ئون سوم و چاروم میلادی خله زیاد بیّه و به ویژه میون سربازای رومی رواج پیدا هکرده. بعد از این که [[کنستانتین]] (روم ایمپراطور) [[مسیحیت]] ره قبول هکرده و وه بقیه دینا ره ممنوع هکرده ، مترائیسم هم شه خار ِروز جه دکته.<ref name="mithraism-britannica"/> ولی وه شه آثار ره مسیحیت درون باقی بی‌یشته.
=== مهرپرستی ساسانیون ِزمون ===
[[پرونده:Taq-e Bostan - High-relief of Ardeshir II investiture.jpg|thumb|300px|اتا عکس از '''تاق بستان''' [[کرمانشاه]] دله. این نقاشی دله اتا ساسانی‌شاء ('''شاپور دوم''') میون و ونه راست [[اهورا مزدا]] و ونه چپ، میترا یا مهر، که پیکون‌ئون نوری مثل خارشید از سر وه تموم سمتا در کَلِنه، چله‌ئی از نبات که «برسم» نوم دانه ره دست دِله دانّه و به روی گل نیلوفری هِرِسّائه.<ref>''[http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/ot_grp10/ot_mithraicon_20060113.html شمایل میترا در ایران و آسیای میانه]''، دانشنامه ایرانیکا به قلم ''فرانس گرنت''</ref>]]
'''شاپور دوم ساسانی''' به مهر قسم بخارده که ارمنستون‌ِشاء ره کاری ندانّه. نقش رستم و طاق‌بستان دله هم میترای نقاشی دَره.
=== مهرپرستی پچیک‌آسیا دله ===
[[فریگی|فریگی‌ئون]] و [[پنتی|پنتی‌ئون]] مهرپرست بینه. '''گت ِمهرداد''' هم مهرپرست بی‌یه.
== اسطوره مهر ==
ئوروپا دله خله از خدائون محلی ره مهر ِرفخ دونستنه و اساطیر محلی ره داستان مهر جه مخلوط هکردنه.
=== آفرینش ===
مهر خدای آفریننده و سازنده نیّه.
قدیمی ِشکل ِمهر زبون اوستا میثر و زبون رایج قبل از اون یعنی پهلوی دله میتر و زبون قدیمی‌تر از همه اینان یعنی سانسکریت دله میترا هسته.
=== مهر دنیابموئن ===
[[چله شو]] مهر کنارهکته. این شو میترا اتا سنگ که غار دله دیّه جه بیرون بیموئه. زمونی که دنیابیموئه اتا کلاه داشته و شمشیر و تیرکمون و ونه دست دیّه. بعضیا گاتنه وقتی دِتا سنگ بهم بخاردنه ونه جه ات جور نور دِرِست بیی‌یه که میترا ونجه بساته بیّه. میترا زمون دنیابموئن ات کـُره میس دله دانِه و ونه ات بال دیگه '''دایره بروج''' سر دَره.
به نظر بعضیا ، مهر اتا کیجا جه به ایسم [[آناهیتا]] [[هامون دریاچه]] دله دنیابموئه . [[فردوسی]] شاهنومه دله میترا ره [[فریدون]] و آناهیتا ره [[فرانک]] نوم بیشته. زرتشتیون معتقدنه که میترا از نژاد [[زرتشت]] هسته.به عقیده وشوت زرتشت ِتیم هامون دریاچه دله دکلستوئه و هر هیزار سال ات‌بار اتـّا کیجا که ونه دله حموم کانده باردار وانه و اولین وشون میترا بی‌یه و آخرین وشون منجی آخرالزمان هسته.(منبع آیین میترائیسم نوشته هاشم‌رضی)
=== ورزا جه بجنگستن ===
میترا اتا ورزا ره وقتی داشته چرا کارده گنه ینّه شه دوش سر ونّه شه غار دله.اینتا ورزا آبی بی‌یه.
[[پرونده:BritishMuseumMithras.jpg|thumb|280px|left|میترا اتا قدیمی عکس دله دره ورز ره کاشنه، [[موزه بریتانیا]] [[لندن]]]]
=== قربونی هکردن ورزا ===
بعد اینکه به غار رسنه ورزا ره بِنه زنده ونه سر نیشنّه و شه چاقو ره زنده ورزای کَش. این زمون سَگ و مَر انّه که ورزای خون ره بلشِن و عقرب اِنه که ورزای [[بلی]] ره نیش بزنه. [[سگ]] نشون پاسداری، [[مر|مَر]] نشون زندگی و [[عقرب]] نشون‌دهنده [[شیطون]] هسته که خانه ورزای منی ره خراب هاکنه. ورزای بتیم جه ۳تا خوشه گندِم و اتا [[مل|مَل دار]] درنه.این ورزا ره خدا بساته تا فر ایزدی ره میترا جه برسنه. میترا بعد از قربونی هکردن ورزا از اونجه که وه خدای ِلطف و رحمت هسته سهم خادش از ورزای ِخون (فر اورمزدی) ره بِنِه سر پاشنه و ونه جه [[نوروز]] دِرِس وانه.
=== معجزه [[ئو]] ===
میترا اتا تیر جه صخره ره نشونه گنّه. اون صخره جه اتا چشمه درنه. این همون چشمه [[توتیا]] هسته.
=== معجزه شکار ===
میترا بعد از اینکه سنگ جه ئو دربکشی‌یه ، بورده اسب ِسر شکار هکنه. تموم تیرای وه به هدف خارده و اتا اتا حیوونا ره کاشته اتا از این حیوونا [[وراز|وِراز]] بی‌یه.
=== آخرین شوم ===
آخرین روزز زندگی میترا بنه سر وه شام ِسر ، گوشت و خون ِورزا ره همراه شراب و نون خانّه. این مهمونی اتا غار دله انجوم وانه. '''سُل''' خِدای خارشید هم مهمونی دله شرکت می‌کنددیی‌یه.
=== عروج ===
بعد از مهمونی میترا سوار '''ارابه خارشید''' وانه و شونه آسمون دله. '''سُل''' ایزد خارشید وه ره سوار بر ارابه مینویی خادش هکرده و ونّه آسمون دله تا آخرالزمان دِباره وردگرده بِنِه سَر.
=== قیامت ===
آخرالزمون تموم دِنیا ره تـَش گنّه و فقط پیروون میترا نجات پیدا کانّه.
== مهرابه ==
[[پرونده:Ostia Antica Mithraeum.jpg|thumb|right|280px|کلیسائون دله بعضی وختا مهرابه پیدا کانه اینتا مهرابه هم شهر اوستیای ایتالئون دله دیی‌یه.]]
به جای پرستش هکردن مهری‌ئون '''مهرابه''' گاتنه. که از دِتا کلمه «مهر» و «آبه» بساته وانه. آبه یعنی جای که جول بائه.
== مهر در هند باستان ==
مهر ره [[ودا]] گانه. هندیا ورزا ره مقدس دونه که شاید همونتا ره ربط داره.
== مهر در زردشتی ==
[[اوستا]] دله اتا آهنگ نوم «مهریشت» هسته.
== میترائیسم و مسیحیت ==
میترائیسم رومی و [[مسیحیت]] خله همدیگه ره موندنّه<ref>[https://web.archive.org/web/20081204104731/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578314/Mithraism.html میترایسم] در [[دانشنامه انکارتا]]</ref> و امروزه محققون معتقدنه که مسیحیت غرب چارچوی اصلی خادش ره این دینای قدیمی جه بیته.<ref>'''[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/507866/Roman-religion/65514/Introduction-of-Christianity-and-Roman religion :: History » The survival of Roman religion]'''. In ''[[دانشنامه بریتانیکا|Encyclopædia Britannica]]''. Retrieved December ۱۲, ۲۰۰۸, from Encyclopædia Britannica Online</ref>
== مهر و فرقه ایران ==
مهر ِآئین ، بعد از بموئن [[ایسلام]] همینتی ئیران دله دیی‌یه و خله چیزا مثل: قربونی هکردن ، مهرابه سر نماز بخوندستن ، شمع روشن هکردن ، سقاخنه ، زورخِنه و... مهر دله جه بورده [[ایسلام]] دله.
== هنر ==
نقاشی‌ئون و مجسمه‌ئون زیادی مهر جه وجود دانه. تا قبل از بموئن آریایی‌ئون به ئیران گامون شونه که ئیران قدیمی مردم مهری بینه. نمونه‌ئون سنت مهرپرستی ره تومبی اسطوره‌ئون ئیران دله هارشیم.
مازرون دله ؛ [[بابل]] ِقدیمی نوم ماه‌میترا بی‌یه. [[کنگلو]] هم نشونه‌ای از وجود میترائیسم [[مازرون]] دله هسته.
== منابع ==
{{پانویس|۲}}
{{چپچین}}
* Beck, Roger (۲۰۰۰). «Ritual, Myth, Doctrine, and Initiation in the Mysteries of Mithras: New Evidence from a Cult Vessel». The *Journal of Roman Studies (۹۰): ۱۴۵-۱۸۰.
* Beck, Roger (۲۰۰۲). Mithraism. In Encyclopaedia Iranica. New York: Mazda Pub.
{{پایان چپچین}}
* تاریخ ادیان ( ۱۰ جلد ). هاشم رضی. تهران. ۱۳۴۳ خورشیدی
* ادیان بزرگ جهان.هاشم رضی. فروهر . ۱۳۶۰
* ورمازرن ، مارتین، آیین میترا ،چشمه ۱۳۸۳
* حامی،احمد ، بغ مهر ۲۵۳۵
* عالیخانی،بابک، مهر در ایران و هند باستان (مجموعه مقاله) ، ققنوس ۱۳۸۴
* دورانت ، ویل ، تاریخ تمدن (قیصر و مسیح) ، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی ۱۳۷۲
* رضایی ، عبدالعظیم ، اصل و نسب و دینهای ایرانیان باستان ، دُر ۱۳۸۱
* فرهنگ معین
== پیوند به بیرون ==
* [https://web.archive.org/web/20090122081232/http://www.aariaboom.com/content/view/556/220/ متن مهریَشت] وبگاه ''پایگاه پژوهشی آریابوم'' دله.
* [http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/sup/Mithraism.html مهرپرستی (میترائیسم)] ''دانشنامه ایرانیکا'' دله.
* [http://www.persian.rfi.fr/%D9%85%D9%90%D9%87%D8%B1%D9%BE%D9%8E%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-20100625/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 مِهرپَرستی فرانسه دله]
* [[کنگلوی قلعه|کنگلو]]
{{انبار-رده|Mithraism}}
[[رج:دین]]
nq8v9vgorzdqwj4to79yaqlvav6cl5o
416678
416674
2026-10-20T17:22:08Z
محک
1023
کارور محک، [[مهرپرستی]] ِصفحه ره دَکشی‌یه [[مهر دین]] دله
327945
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}[[پرونده:Fresque_Mithraeum_Marino.jpg|thumb|280px|میترا و [[ورزا]] : این دیواری‌نقاشی از [[مهرابه|مهرابه‌ئی]] که [[مارینو]]ی [[ایتالئون|ایتالیا]] دله دیّه ؛ که صحنه قربونی هکردن [[ورزا]] و دمباله فلکی [[ردا|ردای]] میترا ره نشون دِنه.]]
'''مهر ِدین''' یا '''میترائیسم'''، اتا راز‌دارِ ِدین بی‌یه که به پایه پرستش '''مهر''' (میترا) ایزد '''ایران باستان''' و خدای [[خورشید]]، عدالت ، پیمون و جنگ ، زمون پیش از [[زرتشت]] بساته بَیبی‌یه.<ref name="mithraism-britannica">'''[http://www.britannica.com/eb/article-9053039/Mithraism Mithraism]'''. In ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved June 28, 2008, from Encyclopædia Britannica Online</ref> این دین بعدا عوض بیّه و به سرزمین‌ئون [[روم|روم امپیراطوری]] بَورده بَیّه و طول سده‌ئون دوّم و سوّم بعد از میلاد، تموم قلمروو فرمانروایی روم دله پابَییت بی‌یه. بعد اینکه روم دله [[مسیحیت]] رسمی بیّه ، اینتا دین از بِین بوردِه ولی ونه آثار دینای [[مسیحیت]] <ref name="iranchamber">{{یادکرد وب| نشانی = http://www.iranchamber.com/religions/articles/mithraism_influence_on_christianity.php | عنوان = میترائیسم و تاثیر وه به مسیحیت | تاریخ بدی‌ین= ۱۰ دیسامبر ۲۰۰۸ | سال = ۲۰۰۸ | ناشر = [http://www.iranchamber.com Iran Chamber Society] به قلم دوکتور زرتشت عطاإلهی| زبون = اینگیلیسی}}</ref><ref>'''[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/507866/Roman-religion/65514/Introduction-of-Christianity-and-Roman religion :: Introduction of Christianity and Mithraism]'''. In ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved December 12, 2008, from Encyclopædia Britannica Online</ref> و [[ایسلام]] به جا بموندسته.
== مهر پرستی ِتاریخ ==
=== قبل از زرتشت ===
قبل از [[زرتشت]] قدیمی پیامبر ایران (حدود ۶ قرن قبل از میلاد مسیح)، ئیرانیون دینی [[چند خدایی]] داشتنه و [[مهر]] یا [[میترا]] گت‌ترین خدای ِوشون بی‌یه. وه خدای پیمون و تعهد و... بی‌یه. اتا لوح دله به [[میخی خط]] مال ِزمون پونزده قرن پیش از میلاد که پیمان‌نومه‌ئی میون [[هیتی|هیتی‌ئون]] و [[میتانی|میتانی‌ئون]] هسته، به میترا قسم بخارده بیّه.<ref name="mithraism-britannica"/>
=== [[ماد]] ===
زمون مادون [[زردشت]] میون ئیرانیا شه دین ره تبلیغ هکرده و میترائیسم ِسر عیب بی‌یشته. اینتا دین مخصوص ئیرانیا بی‌یه و تا زمون بموئن [[ایسلام]] ئیران دله دیی‌یه.[http://fis-iran.org/fa/resources/encyclopedia/ancientiran]
=== [[هخامنشیون]] ===
شائون هخامنشی از دوران [[داریوش|گت ِداریوش]] به بعد ، [[زرتشت]]ی بینه ، با اینحال ، داریوش و ونه جانشین‌ئون نخاستنه میترائیسم ره از بین بَوِرِن.همینتاسر زرتشت دین میترائیسم جه قاطی بیّه ئیرانیا [[یشت|یَشت‌ئون]] ره شه قدیمی خدائون سه بائوتنه. اتا یشت اوستا دله دره که ونه نوم '''مهریَشت''' هسته. اینتا یشت دله زرتشتی‌ئون میترا سر نازنـّه و وه ره خدای پیمون و عهد دونّه.<ref name="mithraism-britannica"/>
این دورون میترائیسم و زرتشت قاطی بینه و خله از مسائل دین میترائیسم زرتشت دله بورده ، اتا از این مسائل قربونی هکردن بی‌یه.<ref name="mithraism-britannica"/>
=== مهر ئوروپا دله ===
[[پرونده:MithraReliefvert.jpg|thumb|270px]]
بعد از حمله [[اسکندر (مقدونی شاء)|اسکندر]] و فتح سرزمین‌ئون تحت سلطه [[ئیران]] وه حدود ۳۳۰ سال پیش از میلاد، ساختار ایجتیمائی قدیمی ئیران ره از هم دپاشنی‌یه و برای مدت زیادی اثری از مهرپرستی ئیران دله دَنیبی‌یه، شاهزاده‌گون مناطق موختلف سرزمین‌ئون غربی ایمپراتوری قدیمی ئیران، پرستش میترا یا مهر ره دِباره شروع هکردنه. شائون و گت‌ِمردمون ئیران و دونیای روم و یونان از جومله سرزمین آناتولی همینتی این دین ره داشتنه.<ref name="mithraism-britannica"/> اون زمون که '''تیرداد اول''' ارمنستون شاء، زمون تاجگوذاری خادش (سال ۵۷ پس از میلاد) [[نرو]] ایمپراتور روم ره شه گت ِحکمرون ایعلام هکرده، تشریفات مهرپرستی ره انجوم هدائه و ایعلام هکرده که ایزد پیمون و دوستی، رابطه رفیخونه‌ئی ره بین ارمنیون و رومیون برقرار هکرده. میتراداد یا '''مهرداد شیشوم''' ، '''پُنتوس''' شاء ، احتمالاً اتا مهرپرست بی‌یه و متحدونش یعنی دریانوردون '''کیلیکیه''' حدود ۶۷ سال پیش از میلاد ، آداب و رسوم میترایی ره ایجراء کاردنه. همچنین '''آنتیوخوس یکم''' (کُماژن شاء) میترا ره سیتایش هکرده.<ref name="mithraism-britannica"/>
تا شروع قرن دوم میلادی آثار کمی درباره ''میترا'' روم دله پیدا بیّه در صورتی‌که که از سال ۱۳۶ میلادی به بعد ات خله کتیبه و سنگ‌بنویشته این ایزد وسّه بنویشته بیّه. این همه محبوبیت نتونده خادبه‌خاد ایجاد بی‌بائه همینسه بعضی از مورخون گانه اتا مردی اینتا دین ره با فلسفه افلاطونی جور در بیارده و وه ره روم مردم وسّه پیش بکشی‌یه.<ref name="mithraism-britannica"/><ref>The Concise Oxford Dictionary of World Religions / Mithra</ref>
میترائیسم رومی سده‌ئون سوم و چاروم میلادی خله زیاد بیّه و به ویژه میون سربازای رومی رواج پیدا هکرده. بعد از این که [[کنستانتین]] (روم ایمپراطور) [[مسیحیت]] ره قبول هکرده و وه بقیه دینا ره ممنوع هکرده ، مترائیسم هم شه خار ِروز جه دکته.<ref name="mithraism-britannica"/> ولی وه شه آثار ره مسیحیت درون باقی بی‌یشته.
=== مهرپرستی ساسانیون ِزمون ===
[[پرونده:Taq-e Bostan - High-relief of Ardeshir II investiture.jpg|thumb|300px|اتا عکس از '''تاق بستان''' [[کرمانشاه]] دله. این نقاشی دله اتا ساسانی‌شاء ('''شاپور دوم''') میون و ونه راست [[اهورا مزدا]] و ونه چپ، میترا یا مهر، که پیکون‌ئون نوری مثل خارشید از سر وه تموم سمتا در کَلِنه، چله‌ئی از نبات که «برسم» نوم دانه ره دست دِله دانّه و به روی گل نیلوفری هِرِسّائه.<ref>''[http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/ot_grp10/ot_mithraicon_20060113.html شمایل میترا در ایران و آسیای میانه]''، دانشنامه ایرانیکا به قلم ''فرانس گرنت''</ref>]]
'''شاپور دوم ساسانی''' به مهر قسم بخارده که ارمنستون‌ِشاء ره کاری ندانّه. نقش رستم و طاق‌بستان دله هم میترای نقاشی دَره.
=== مهرپرستی پچیک‌آسیا دله ===
[[فریگی|فریگی‌ئون]] و [[پنتی|پنتی‌ئون]] مهرپرست بینه. '''گت ِمهرداد''' هم مهرپرست بی‌یه.
== اسطوره مهر ==
ئوروپا دله خله از خدائون محلی ره مهر ِرفخ دونستنه و اساطیر محلی ره داستان مهر جه مخلوط هکردنه.
=== آفرینش ===
مهر خدای آفریننده و سازنده نیّه.
قدیمی ِشکل ِمهر زبون اوستا میثر و زبون رایج قبل از اون یعنی پهلوی دله میتر و زبون قدیمی‌تر از همه اینان یعنی سانسکریت دله میترا هسته.
=== مهر دنیابموئن ===
[[چله شو]] مهر کنارهکته. این شو میترا اتا سنگ که غار دله دیّه جه بیرون بیموئه. زمونی که دنیابیموئه اتا کلاه داشته و شمشیر و تیرکمون و ونه دست دیّه. بعضیا گاتنه وقتی دِتا سنگ بهم بخاردنه ونه جه ات جور نور دِرِست بیی‌یه که میترا ونجه بساته بیّه. میترا زمون دنیابموئن ات کـُره میس دله دانِه و ونه ات بال دیگه '''دایره بروج''' سر دَره.
به نظر بعضیا ، مهر اتا کیجا جه به ایسم [[آناهیتا]] [[هامون دریاچه]] دله دنیابموئه . [[فردوسی]] شاهنومه دله میترا ره [[فریدون]] و آناهیتا ره [[فرانک]] نوم بیشته. زرتشتیون معتقدنه که میترا از نژاد [[زرتشت]] هسته.به عقیده وشوت زرتشت ِتیم هامون دریاچه دله دکلستوئه و هر هیزار سال ات‌بار اتـّا کیجا که ونه دله حموم کانده باردار وانه و اولین وشون میترا بی‌یه و آخرین وشون منجی آخرالزمان هسته.(منبع آیین میترائیسم نوشته هاشم‌رضی)
=== ورزا جه بجنگستن ===
میترا اتا ورزا ره وقتی داشته چرا کارده گنه ینّه شه دوش سر ونّه شه غار دله.اینتا ورزا آبی بی‌یه.
[[پرونده:BritishMuseumMithras.jpg|thumb|280px|left|میترا اتا قدیمی عکس دله دره ورز ره کاشنه، [[موزه بریتانیا]] [[لندن]]]]
=== قربونی هکردن ورزا ===
بعد اینکه به غار رسنه ورزا ره بِنه زنده ونه سر نیشنّه و شه چاقو ره زنده ورزای کَش. این زمون سَگ و مَر انّه که ورزای خون ره بلشِن و عقرب اِنه که ورزای [[بلی]] ره نیش بزنه. [[سگ]] نشون پاسداری، [[مر|مَر]] نشون زندگی و [[عقرب]] نشون‌دهنده [[شیطون]] هسته که خانه ورزای منی ره خراب هاکنه. ورزای بتیم جه ۳تا خوشه گندِم و اتا [[مل|مَل دار]] درنه.این ورزا ره خدا بساته تا فر ایزدی ره میترا جه برسنه. میترا بعد از قربونی هکردن ورزا از اونجه که وه خدای ِلطف و رحمت هسته سهم خادش از ورزای ِخون (فر اورمزدی) ره بِنِه سر پاشنه و ونه جه [[نوروز]] دِرِس وانه.
=== معجزه [[ئو]] ===
میترا اتا تیر جه صخره ره نشونه گنّه. اون صخره جه اتا چشمه درنه. این همون چشمه [[توتیا]] هسته.
=== معجزه شکار ===
میترا بعد از اینکه سنگ جه ئو دربکشی‌یه ، بورده اسب ِسر شکار هکنه. تموم تیرای وه به هدف خارده و اتا اتا حیوونا ره کاشته اتا از این حیوونا [[وراز|وِراز]] بی‌یه.
=== آخرین شوم ===
آخرین روزز زندگی میترا بنه سر وه شام ِسر ، گوشت و خون ِورزا ره همراه شراب و نون خانّه. این مهمونی اتا غار دله انجوم وانه. '''سُل''' خِدای خارشید هم مهمونی دله شرکت می‌کنددیی‌یه.
=== عروج ===
بعد از مهمونی میترا سوار '''ارابه خارشید''' وانه و شونه آسمون دله. '''سُل''' ایزد خارشید وه ره سوار بر ارابه مینویی خادش هکرده و ونّه آسمون دله تا آخرالزمان دِباره وردگرده بِنِه سَر.
=== قیامت ===
آخرالزمون تموم دِنیا ره تـَش گنّه و فقط پیروون میترا نجات پیدا کانّه.
== مهرابه ==
[[پرونده:Ostia Antica Mithraeum.jpg|thumb|right|280px|کلیسائون دله بعضی وختا مهرابه پیدا کانه اینتا مهرابه هم شهر اوستیای ایتالئون دله دیی‌یه.]]
به جای پرستش هکردن مهری‌ئون '''مهرابه''' گاتنه. که از دِتا کلمه «مهر» و «آبه» بساته وانه. آبه یعنی جای که جول بائه.
== مهر در هند باستان ==
مهر ره [[ودا]] گانه. هندیا ورزا ره مقدس دونه که شاید همونتا ره ربط داره.
== مهر در زردشتی ==
[[اوستا]] دله اتا آهنگ نوم «مهریشت» هسته.
== میترائیسم و مسیحیت ==
میترائیسم رومی و [[مسیحیت]] خله همدیگه ره موندنّه<ref>[https://web.archive.org/web/20081204104731/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578314/Mithraism.html میترایسم] در [[دانشنامه انکارتا]]</ref> و امروزه محققون معتقدنه که مسیحیت غرب چارچوی اصلی خادش ره این دینای قدیمی جه بیته.<ref>'''[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/507866/Roman-religion/65514/Introduction-of-Christianity-and-Roman religion :: History » The survival of Roman religion]'''. In ''[[دانشنامه بریتانیکا|Encyclopædia Britannica]]''. Retrieved December ۱۲, ۲۰۰۸, from Encyclopædia Britannica Online</ref>
== مهر و فرقه ایران ==
مهر ِآئین ، بعد از بموئن [[ایسلام]] همینتی ئیران دله دیی‌یه و خله چیزا مثل: قربونی هکردن ، مهرابه سر نماز بخوندستن ، شمع روشن هکردن ، سقاخنه ، زورخِنه و... مهر دله جه بورده [[ایسلام]] دله.
== هنر ==
نقاشی‌ئون و مجسمه‌ئون زیادی مهر جه وجود دانه. تا قبل از بموئن آریایی‌ئون به ئیران گامون شونه که ئیران قدیمی مردم مهری بینه. نمونه‌ئون سنت مهرپرستی ره تومبی اسطوره‌ئون ئیران دله هارشیم.
مازرون دله ؛ [[بابل]] ِقدیمی نوم ماه‌میترا بی‌یه. [[کنگلو]] هم نشونه‌ای از وجود میترائیسم [[مازرون]] دله هسته.
== منابع ==
{{پانویس|۲}}
{{چپچین}}
* Beck, Roger (۲۰۰۰). «Ritual, Myth, Doctrine, and Initiation in the Mysteries of Mithras: New Evidence from a Cult Vessel». The *Journal of Roman Studies (۹۰): ۱۴۵-۱۸۰.
* Beck, Roger (۲۰۰۲). Mithraism. In Encyclopaedia Iranica. New York: Mazda Pub.
{{پایان چپچین}}
* تاریخ ادیان ( ۱۰ جلد ). هاشم رضی. تهران. ۱۳۴۳ خورشیدی
* ادیان بزرگ جهان.هاشم رضی. فروهر . ۱۳۶۰
* ورمازرن ، مارتین، آیین میترا ،چشمه ۱۳۸۳
* حامی،احمد ، بغ مهر ۲۵۳۵
* عالیخانی،بابک، مهر در ایران و هند باستان (مجموعه مقاله) ، ققنوس ۱۳۸۴
* دورانت ، ویل ، تاریخ تمدن (قیصر و مسیح) ، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی ۱۳۷۲
* رضایی ، عبدالعظیم ، اصل و نسب و دینهای ایرانیان باستان ، دُر ۱۳۸۱
* فرهنگ معین
== پیوند به بیرون ==
* [https://web.archive.org/web/20090122081232/http://www.aariaboom.com/content/view/556/220/ متن مهریَشت] وبگاه ''پایگاه پژوهشی آریابوم'' دله.
* [http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/sup/Mithraism.html مهرپرستی (میترائیسم)] ''دانشنامه ایرانیکا'' دله.
* [http://www.persian.rfi.fr/%D9%85%D9%90%D9%87%D8%B1%D9%BE%D9%8E%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-20100625/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 مِهرپَرستی فرانسه دله]
* [[کنگلوی قلعه|کنگلو]]
{{انبار-رده|Mithraism}}
[[رج:دین]]
nq8v9vgorzdqwj4to79yaqlvav6cl5o
مسعود شیخ‌الاسلامی
0
32026
416684
414587
2026-10-20T17:34:42Z
محک
1023
[[رج:گت مردمون ایزدشهر]] حذف شد با استفاده از [[ویکی‌پدیا:رج‌ساز]]
416684
wikitext
text/x-wiki
'''مسعود شیخ الاسلامی''' (یکشنبه ۲۹ اسفند ۱۳۴۴، [[ایزدشهر]] دله) مازرونی شاعر هسته که تااسا چهار جلد کتاب بازار هدائه. وه [[آمل]] چنتا ادبی انجمن مدیر هم هسته<ref>[https://web.archive.org/web/20170504133111/http://shereno.com/profile.php?id=48466 شعرنو]</ref>
[[تش نا وارش]] ونه اتی مازرونی شعرون هسته که دِ جلد دله تنک بیّه. <ref>[https://web.archive.org/web/20150830160933/http://ghasedakchamestan.ir/?p=2386 قاصدک چمستان]</ref> ونه ات دیگه کتاب [[لام ولمپا]] نوم دارنه.<ref>[https://web.archive.org/web/20140821152259/http://mazanibook.blogfa.com/post/1 مازنی بوک]</ref>
وه فارسی جه هم [[اسپه شعر]] گانه. «بغض بی پرندگی»<ref>[https://web.archive.org/web/20150804234844/http://nour.farhang.gov.ir/fa/news/175762/%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%A8%D8%BA%D8%B6-%D8%A8%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1 وزارت فرهنگ و ارشاد نور]</ref>و «سکوت به سوگ نشسته» ونه فارسی آثار جه هستنه.<ref>[http://haraznews.com/16683/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%B3%DA%A9%D9%88%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%88%DA%AF-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%81-%D9%85%D8%B3%D8%B9/ هراز نیوز]</ref>
== منابع ==
{{پانویس}}
[[رج:مازرونی‌زوون شاعرون]]
dsf36pmt8rsv1o6us5ffmb51sna5wi5
416685
416684
2026-10-20T17:34:50Z
محک
1023
[[رج:نور گت آدمون]] اضافه شد با استفاده از [[ویکی‌پدیا:رج‌ساز]]
416685
wikitext
text/x-wiki
'''مسعود شیخ الاسلامی''' (یکشنبه ۲۹ اسفند ۱۳۴۴، [[ایزدشهر]] دله) مازرونی شاعر هسته که تااسا چهار جلد کتاب بازار هدائه. وه [[آمل]] چنتا ادبی انجمن مدیر هم هسته<ref>[https://web.archive.org/web/20170504133111/http://shereno.com/profile.php?id=48466 شعرنو]</ref>
[[تش نا وارش]] ونه اتی مازرونی شعرون هسته که دِ جلد دله تنک بیّه. <ref>[https://web.archive.org/web/20150830160933/http://ghasedakchamestan.ir/?p=2386 قاصدک چمستان]</ref> ونه ات دیگه کتاب [[لام ولمپا]] نوم دارنه.<ref>[https://web.archive.org/web/20140821152259/http://mazanibook.blogfa.com/post/1 مازنی بوک]</ref>
وه فارسی جه هم [[اسپه شعر]] گانه. «بغض بی پرندگی»<ref>[https://web.archive.org/web/20150804234844/http://nour.farhang.gov.ir/fa/news/175762/%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%A8%D8%BA%D8%B6-%D8%A8%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1 وزارت فرهنگ و ارشاد نور]</ref>و «سکوت به سوگ نشسته» ونه فارسی آثار جه هستنه.<ref>[http://haraznews.com/16683/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%B3%DA%A9%D9%88%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%88%DA%AF-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%81-%D9%85%D8%B3%D8%B9/ هراز نیوز]</ref>
== منابع ==
{{پانویس}}
[[رج:مازرونی‌زوون شاعرون]]
[[رج:نور گت آدمون]]
dckpe81you2exrqud6f9qv18256746z
گپ:مهر دین
1
154716
416676
371617
2026-10-20T15:22:00Z
Che1985
41636
کارور Che1985، [[گپ:میترائیسم]] ِصفحه ره دَکشی‌یه [[گپ:مهرپرستی]] دله: میترائیسم مربوط به روم باستان بوده و مهرپرستی آیینی ایرانی بوده است و دو موضوع متفاوتند.
371617
wikitext
text/x-wiki
{{شاپ‌زن}}
{{گپ صفحه}}
1vjigdfx9z1fnd3v7eklhi54qleb3gu
416680
416676
2026-10-20T17:22:08Z
محک
1023
کارور محک، [[گپ:مهرپرستی]] ِصفحه ره دَکشی‌یه [[گپ:مهر دین]] دله
371617
wikitext
text/x-wiki
{{شاپ‌زن}}
{{گپ صفحه}}
1vjigdfx9z1fnd3v7eklhi54qleb3gu
میترائیسم
0
184469
416675
2026-10-20T15:21:59Z
Che1985
41636
Che1985 صفحهٔ [[میترائیسم]] را به [[مهرپرستی]] که تغییرمسیر بود منتقل کرد: میترائیسم مربوط به روم باستان بوده و مهرپرستی آیینی ایرانی بوده است و دو موضوع متفاوتند.
416675
wikitext
text/x-wiki
#بور [[مهرپرستی]]
5daxd3pw8lzsewb0jwjznzft1tguho0
416682
416675
2026-10-20T17:22:56Z
محک
1023
تغییر هدف تغییرمسیر از [[مهرپرستی]] به [[مهر دین]]
416682
wikitext
text/x-wiki
#بور [[مهر دین]]
d5kwci0xm8w0e7j5dodprxhvve9beb2
گپ:میترائیسم
1
184470
416677
2026-10-20T15:22:00Z
Che1985
41636
کارور Che1985، [[گپ:میترائیسم]] ِصفحه ره دَکشی‌یه [[گپ:مهرپرستی]] دله: میترائیسم مربوط به روم باستان بوده و مهرپرستی آیینی ایرانی بوده است و دو موضوع متفاوتند.
416677
wikitext
text/x-wiki
#بور [[گپ:مهرپرستی]]
lg4ftzmho5u4d2v01wo0n233pbq3vjv
مهرپرستی
0
184471
416679
2026-10-20T17:22:08Z
محک
1023
کارور محک، [[مهرپرستی]] ِصفحه ره دَکشی‌یه [[مهر دین]] دله
416679
wikitext
text/x-wiki
#بور [[مهر دین]]
d5kwci0xm8w0e7j5dodprxhvve9beb2
گپ:مهرپرستی
1
184472
416681
2026-10-20T17:22:08Z
محک
1023
کارور محک، [[گپ:مهرپرستی]] ِصفحه ره دَکشی‌یه [[گپ:مهر دین]] دله
416681
wikitext
text/x-wiki
#بور [[گپ:مهر دین]]
9lpjj0nnm1kb9ogrgvj49lpikib78h2
حسین کاظمی
0
184473
416683
2026-10-20T17:34:15Z
محک
1023
مقاله‌ئونی که گت صفحه‌یِ کادر جه بساتنه.
416683
wikitext
text/x-wiki
'''حسین کاظمی''' مازرونی شاعر هسته که ۲۶ دی ماه ۱۳۵۸ [[جوراکلا]]، چهارمحل آهی، [[محمودآباد شهرستان|محمودآباد]] دنیا بمو و [[نور شهرستان |نور]] دله گت بیه. نورِ [[طبری‌سرایان انجمن]] دله مازرونی شعر باتن ره شروع هاکرده و ۱۳۹۲ «بینج نوج» انجمن ره محمودآباد دله بساته. ۱۳۹۸ سال دله قصه باتن مسابقات دله اول بیه. [[مسعود شیخ‌الاسلامی]] ونه چنتا شعر ره شه کتاب درون دینگو.<ref>[https://mahmoudabadonline.ir/%d8%ad%d8%b3%db%8c%d9%86-%da%a9%d8%a7%d8%b8%d9%85%db%8c-%d8%b4%d8%a7%d8%b9%d8%b1-%d9%85%d8%ad%d9%85%d9%88%d8%af%d8%a2%d8%a8%d8%a7%d8%af%db%8c-%d9%88-%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%b2%db%8c%d8%af%d9%87-%d8%ac/ محمودآباد آنلاین]</ref>
== منابع ==
{{په‌نویس}}
<!--- رج‌ئون: --->
[[رج: محمودآباد گت آدمون]]
[[رج:مازرونی‌زوون شاعرون]]
[[رج:زننه آدمون]]
nz346hnoi7hhvjej0nv48q0x5kyac2c