Huiquipedia
nahwiki
https://nah.wikipedia.org/wiki/Cal%C4%ABxatl
MediaWiki 1.47.0-wmf.7
first-letter
Mēdiatl
Nōncuahquīzqui
Tēixnāmiquiliztli
Tlatequitiltilīlli
Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli
Huiquipedia
Huiquipedia tēixnāmiquiliztli
Īxiptli
Īxiptli tēixnāmiquiliztli
Huiquimedia
Huiquimedia tēixnāmiquiliztli
Nemachiyōtīlli
Nemachiyōtīlli tēixnāmiquiliztli
Tēpalēhuiliztli
Tēpalēhuiliztli tēixnāmiquiliztli
Neneuhcāyōtl
Neneuhcāyōtl tēixnāmiquiliztli
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Yolizmatiliztli
0
1044
527398
526997
2026-06-24T01:35:50Z
Akapochtli
159
Revertido el cambio de [[Special:Contributions/~2026-34792-57|~2026-34792-57]] ([[User talk:~2026-34792-57|disc.]]) a la última edición de [[User:Koatochij|Koatochij]]
495491
wikitext
text/x-wiki
{{Tlapehualiztli}}
'''Yōlizmatiliztli''' in yōlcatl matiliztli auh quihtōznequi {{en2}} ''Biología'' ({{gr2}} ''βιος'' bios, "yōliliztli", y ''λογος'' logos, "matiliztli"), auh ītlazalohua [[yōlcatl]], quilitl īhuān occequīntīn
== {{SeeAlso}} ==
* [[Cuahuitl]]
* [[Cuauhtontli]]
* [[Quilitl]] <!-- en:Green plants es:Plantas verdes-->
* [[Tōtōtl]] <!-- en:Bird es: Ave-->
* [[Yōlcatl]] <!-- en,es:animal -->
* [[Yōlcamatiliztli]] <!-- en:Zoology es:Zoología-->
* [[peualtica]]
== ==
<gallery>
File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus
File:Zboże.jpg|Planta - Triticum
File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta
File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)
File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria
File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage
</gallery>
{{StartMessage}}
{{Commonscat|Biology}}
[[Neneuhcāyōtl:Yolizmatiliztli]]
mtv8m6rchsgdyqgqca79aqdmb7r7lm4
527399
527398
2026-06-24T01:37:03Z
Akapochtli
159
527399
wikitext
text/x-wiki
'''Yōlizmatiliztli''' in yōlcatl matiliztli auh quihtōznequi ''Biología'' ({{gr2}} ''βιος'' bios, "yōliliztli", y ''λογος'' logos, "matiliztli"), auh ītlazalohua [[yōlcatl]], quilitl īhuān occequīntīn
== {{SeeAlso}} ==
* [[Cuahuitl]]
* [[Cuauhtontli]]
* [[Quilitl]] <!-- en:Green plants es:Plantas verdes-->
* [[Tōtōtl]] <!-- en:Bird es: Ave-->
* [[Yōlcatl]] <!-- en,es:animal -->
* [[Yōlcamatiliztli]] <!-- en:Zoology es:Zoología-->
* [[peualtica]]
== ==
<gallery>
File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus
File:Zboże.jpg|Planta - Triticum
File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta
File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)
File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria
File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage
</gallery>
{{Commonscat|Biology}}
[[Neneuhcāyōtl:Yolizmatiliztli]]
nt6ev37gx6ave3eqliaxvn2hwcltdr6
Quetzalcohuatl
0
1117
527488
526494
2026-06-24T06:03:19Z
Akapochtli
159
527488
wikitext
text/x-wiki
[[Imagen:Quetzalcoatl 1.jpg|thumb|Quetzalcōhuātl, Borboniatl āmoxtli.]]
'''Quetzalcōātl''' (īhuān ''Quetzalcōhuatl'') ītōca cē [[mēxihcatl teōtl]], tlāhuizcalpantēcuhtli, [[tōnalmachiyōtl]]anextileh īhuān [[Āmoxtli|āmoxtlanextileh]]. Quetzalcōātl tētlamaca in [[Tlaōlli]] tlacayōtl.
Ītōca quitōznehqui ''quetzalli'', in yēctli cuacuāltzin īanimantzin īhuān [[cōātl]], in tlein in [[Tlālticpactli|Tlālticpac]] cah [[tlācatl]], imanon Quetzalcōhuātl quitōznehqui in tlācatl in āquin motlehcoz īanimantzin īca in tlahuitlācatzin in tlācatl mā moteōchīhua.
Quetzalcōātl, ahmo aztēcatl, tlamo mēxihcatl, mopōhuaz [[tōltēcatl]] īpan in huēhueh tlamanitiliztli, Aztēcah in tōcāitl ōmitoaya cah zan ōcatcah in āquinhuān in oquin yehcōāyān in inihuīcpa in Mēxihcah.
==Tlahtolmelahuac==
In tōcāitl Quetzalcoatl īpan [[Nahuatlahtolli|Nahuatlahtōlli]] īpanōchtli, īhuīcpa 'Cōātl tlapāliztli' nozo 'Quetzalli īpalnemohuāni Cōātl'. Īpan chicōme xihuitl, [[Hernando Ixtlilxóchitl|Ixtlilxóchitl]], tlahtoquecholli tlahtohcāyōtl īhuān ītōca tlahtolli tlamatini tōcah Nahuatlahtōlli ōmochīuh, 'Quetzalcoatl, īpan xochitl tlahtōllōtli, ītōcā 'Cōātl tlapāliztli īcuāc', āxcān īpan teōmatiliztli tlahtōllōtli, 'tlamatini huehueh.
== Nō xiquitta ==
* [[Cē Ācatl Topīltzin Quetzalcōātl]]
* [[Ehēcatl (teōtl)|Ehecatl]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
6zi8f6olwpdk825neiff6w636nwvsvm
527508
527488
2026-06-24T06:13:02Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Quetzalcoatl]] a [[Quetzalcohuatl]]: Título mal escrito
527488
wikitext
text/x-wiki
[[Imagen:Quetzalcoatl 1.jpg|thumb|Quetzalcōhuātl, Borboniatl āmoxtli.]]
'''Quetzalcōātl''' (īhuān ''Quetzalcōhuatl'') ītōca cē [[mēxihcatl teōtl]], tlāhuizcalpantēcuhtli, [[tōnalmachiyōtl]]anextileh īhuān [[Āmoxtli|āmoxtlanextileh]]. Quetzalcōātl tētlamaca in [[Tlaōlli]] tlacayōtl.
Ītōca quitōznehqui ''quetzalli'', in yēctli cuacuāltzin īanimantzin īhuān [[cōātl]], in tlein in [[Tlālticpactli|Tlālticpac]] cah [[tlācatl]], imanon Quetzalcōhuātl quitōznehqui in tlācatl in āquin motlehcoz īanimantzin īca in tlahuitlācatzin in tlācatl mā moteōchīhua.
Quetzalcōātl, ahmo aztēcatl, tlamo mēxihcatl, mopōhuaz [[tōltēcatl]] īpan in huēhueh tlamanitiliztli, Aztēcah in tōcāitl ōmitoaya cah zan ōcatcah in āquinhuān in oquin yehcōāyān in inihuīcpa in Mēxihcah.
==Tlahtolmelahuac==
In tōcāitl Quetzalcoatl īpan [[Nahuatlahtolli|Nahuatlahtōlli]] īpanōchtli, īhuīcpa 'Cōātl tlapāliztli' nozo 'Quetzalli īpalnemohuāni Cōātl'. Īpan chicōme xihuitl, [[Hernando Ixtlilxóchitl|Ixtlilxóchitl]], tlahtoquecholli tlahtohcāyōtl īhuān ītōca tlahtolli tlamatini tōcah Nahuatlahtōlli ōmochīuh, 'Quetzalcoatl, īpan xochitl tlahtōllōtli, ītōcā 'Cōātl tlapāliztli īcuāc', āxcān īpan teōmatiliztli tlahtōllōtli, 'tlamatini huehueh.
== Nō xiquitta ==
* [[Cē Ācatl Topīltzin Quetzalcōātl]]
* [[Ehēcatl (teōtl)|Ehecatl]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
6zi8f6olwpdk825neiff6w636nwvsvm
Nezahualcoyotl (tlahtoani)
0
1165
527434
526671
2026-06-24T02:34:30Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Nezahualcoyotl (tlahtoani)]]»: Guerra de ediciones ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
526671
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoani
| Tocaitl = Nezahualcoyotl
| Tlacatiliztocaitl =
| Tlaixcopinalli = NezahualcoyotlGardenTADF.JPG
| Inic = [[1430]]-[[1472]]
| Tlacatiyan = Tetzcohco
| Tlahtoani = Tlahtoani
| Tlacatiyanf = {{MEX}}
| Tlacatiliztli = [[8 mazatl]] [[tepeilhuitl]] [[1 tecpatl]]{{MEXf}} [[Tetzcohco Mora|Tetzcohco]].
| Miquiztli =
| Machiztli = [[Tlamahuizoltequitini]]
| Pehualli = [[1430]]
| Tlamiliztli = [[1472]]
| Achtopan = [[Ixtlilxochitl]]
| Niman = [[Nezahualpilli]]
| Tahtli = [[Ixtlilxochitl]]
| Nantli = [[Matlacihuatl]]
| Namictli = [[Azcalxochitzin]]
| Conemeh = [[Nezahualpilli]], [[Tetzauhpiltzin]]
| Cihuaconemeh =
}}
[[Image:Nezahualcoyotl.jpg|thumb|Nezahualcoyotl ipan in Ixtlilxochitl Amoxtli]][[Īxiptli:Nezahualcoyotl_Rey_Poeta.gif|thumb|Nezahualcoyotzin inic nahui tlahtoani [[Tetzcohco]]]]
'''Nezahualcoyotzin''' (noihuan tlahcuilolli in iuh '''Netzahualcoyotl''')<ref> Ramón Sol, «''Enciclopedia práctica Planeta''», amoxchiuhtli 5, ixtli 1459, amoxchihualiztli inic 1992. Amoxchihualoyan ''Planeta''. Barcelona. ISBN 84-395-2330-0.</ref><ref> etLux (inic 2003). «''Netzahualcóyotl''». Mexihco-Tenochtitlan. Tlayehyecoltilli inic 19 inic centetl metztli inic 2014.</ref><ref>«Significado de Netzahualcóyotl diccionario». ''The Free Dictionary'' (ica inglaterratlahtolli). Tlayehyecoltilli inic 19 inic centetl metztli inic 2014.</ref><ref>Achtopa mihcuiloaya ''Neçahualcoyotl'' (noihuan ''Neçahualpilli'' -ipiltzin-). Rémi Simeon, «''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana''», ixtli 308, Amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', (inic 7. amoxchihualiztli), Mexihco, inic 1988.</ref> (t. inic [[1402]] {{1conejo}} - m. inic [[1472]] {{6ped}}) catca in itlahtohcauh<ref>In tlācatl Nezāhualcoyōtzin ōcatca in inic nāhui ahnozo inic chicōme tlahtoāni</ref> in altepetl-tenapaloliztli [[Tetzcohco]]<ref>Nozo ''Texcohco''.</ref> ipan in Mexihco huehueh. Quiyehyecoh in huelitiliztli ihuan mixcahuih mahuiztica in iuh tlahtollaliani, contocani ihuan calmanani. Otlacat inic 28 inic nauhtetl metztli (inpan occequintin, inic 4 inic ontetl metztli) inic [[1402]] ipan [[Tetzcohco]], axcan ce topilehcan<ref>''Topilehcan'' quinezcayotia ''Municipio'' ihuan ''topileh'', ''alcalde'', ''autoridad'', ''funcionario'' nozo ''alguacil''. Rémi Simeon, «''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana''», ixtli 22, Amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', (inic 7. amoxchihualiztli), Mexihco, inic 1988.</ref> in Tenapaloliztli Mexihco. Yehhuatl yeya in inpiltzin in ic chicoacentetl inteuc in chichimecah [[Ixtlilxochitzin]], iteuc in altepetl Texcohco, ihuan in tlahtohcacihuapilli [[Matlalcihuatzin]], itecihuaconeuh in tlahtoani mexihcatl [[Huitzilihhuitl]], inic ontetl teuctli Mexihco. Itoca ocatca ''Acolmiztli'' zatepan mopatla itoca ic Nezahualcoyotl.
==Nemiliztlahcuilolli==
=== Achto xihuitl ===
Itzin in macuilpohualxihuitl XV in (ic) quicempanhuia inic hueyi iyolloh in huelitiliztli ipan in ixomol in Mexihco yehhuatl yeya<ref>''Yeya'' quinezcayotia ''era''; ''catca'', ''fue''; ''ocatca'', ''ha sido'' ihuan ''oyeya'', ''había sido''. Ma xiquixpohua inin tlahtolli: ''Ihcuac <u>(o)niyeya</u> niichpocaton ¡Tlen notzupe, tlen notamal! Ihcuac onimonamictih, za ce maololli ipan nocamac.'': ''Cuando yo era una muchachita, ¡Qué de mis sopes, qué de mis tamales! Cuando me casé, sólo ya un puñetazo en la boca.'' Inin tlahtolli, ca huitz itech Milpa Alta, motocayotia ''Xochipitzahuac'' (''Flor Delgadita''). Miguel León Portilla, ''In yancuic nahuatlahtolli'', tepoztlacopinalli 38 ihuan t. 31, UNAM, México, 1988. </ref> [[Azcapotzalco]], intecuacan in tepanecah. In iteucyo tepanecatl itzintlan [[Tezohzomoc]] quimocuiliaya tlilli tlacacatzilpiani, ihuan zatepan ce tlatlecotlalilli nenquizaliztli teyaochiuhqui, ica ce tetlapiquiliztli tecpanchanyotl queuhtahciz itech [[Texcohco]]<ref>Ahzo ''Texcalhco''. In caquiztiliztli ''A / O'' mihcuiloaya ''A'' nozo ''O'' (iuhqui ''cocoa(tl)'' nozo ''cacahuatl''). ''Texcalco'' quinezcayotia ''lugar escarpado''.</ref> ihuan ahzo, inic quimacaz miquiliztli in [[Ixtlilxochitl]], itahtzin in Nezahualcoyotl. Niman yehhuatli quimocuilih in inenehuianhuiliz inic mocepanicneliz ipan ce nenohnotlaliztli intloc in [[mexicah]], ca, oc no inic omotzoncuiz itech imiquiliz in itahtzin, quihuelonihtahcic in huelitiliztli tepanecatl.
Ceppa ca quiyuhticauh in tlahtocatzatzaicpalli, Nezahualcoyotl tepan ihcaca ompa Texcohco. Noihuan, quicnopilhuih mahuizotl inic ixtlamatini ihuan macoc tenyoh iuhqui tlahtollaliani. Iizcaliloca neyoliximachilizotl motta amo zan ipan icalmanaliz in altepetl, zan yeh noihuan ipan itlachiuh tlahtollalilizotl ihuan tlacemmatilizotl. Nezahualcóyotl quiquetztahcic ce xochitlah pahixihmatilizotl tlacencauhtli ica iatezcauh in atl ihuan aohtli ipan [[Tetzcotzinco]], in canin yeya ixtlamatiloni in innenechicoliz in tlahtollalianimeh ihuan momachtihqueh.
Cequintin tlahtolihcuiloanimeh oquitenextilih ca mahcihui in acolhuah quineltocayah in tlateotoquiliztli, yehhuatzin quipouhtitlan in imachiliz in icel izan teotl, in yehhuatl quitocayotia Tloqueh Nahuaqueh<ref>Quihtoznequi ''Omnipresente''.</ref>. Ixachi in itlahtollaliz itech cah axcan tlamahnahuatilli ipan itehtenan<ref>''Tenamitl'' quinezcayotia ''muro''.</ref> in iTlacehcentlaliloyan Tenapalohcayotl in Tlacanemiliztli<ref>''Tlacatlanextiliztli'' quinezcayotia ''Antropología''. Ihuan ''tlanextiliztli'' quihtoznequi ''originalidad'', ''noticia'', ''descubrimiento'' nozo ''primicia''. Ica alemania tlahtolli: ''Die Menschenkunde''.</ref> ipan in Altepetl Mexihco<ref>Nozo ''Altepetl inic Mexihco''. Ma xiquitta:
[La estrella no ha terminado <u>de</u> brillar: Ayamo tlami <u>inic</u> tlatla citlalin (Michel Launey, Introducción a la Lengua y a la Literatura Náhuatl, p. 301, UNAM, 1992]
[<u>De(sde)</u> la salida del sol (h)a(sta) su puesta...: <u>Inic</u> ohualquiz in tonatiuh ihuan inic ooncalac... (Rémi Simeon, Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana, p. 191, Ed. Siglo XXI, 1988]</ref>:
=== Tetzcohco nozo in chichimecayaoyotl (inhuic in tepanecah) ===
Niman iconeyo ihuan inoc itelpochyo, Nezahualcóyotl quimonemactih ce teizcaltiliztli huel tlacencuilli pohuini itech ihuehuehmecayo. Momachtih achto ipan in tecpanchantli ica teizcaltianimeh tlatenehualli itechpa itahtzin, ihuan oc cencah tlahuehcahualiztica ipan in calmecac, itlamachtiloyan in nemachtiliztli tlapanahuih in canin yayah in itelpochhuan in tlamantiliztli huehcatecauhqui ihuan tepanihcac. Ic moyehyecoh ipan in tlahcuiloliztli; ipan itlamahuiztiliz ihuan itlamanitiliz techiuhcayotl in itechiuhcahuantzihtzin chichimecah-toltecah; ipan in tlahtollotl, in temachtilli ihuan in nemachtilli netlanemactilli intechpa in mexicah ihuan acolhuah huitzqueh itech mictlampa ihuan ipan in itlamatiliz in yaoyotl ihuan in tenapaloliztli, ca quimachtizquia inic quinapaloz in mahcehualli.
Mahcihui Nezahualcoyotl yeya in itlahtlacahcahhuilil piltilizotl in itlahtocayo in Texcohco, ahmo yolia in iuh ce tlahtohcapiltzintli itzalan in necencahualiztli ihuan neceltiliztli, yehica ipan inon xihxihuitl itahtzin quimoyaotiaya in inteihcaliliz in itepanecahuan in [[Azcapotzalco]], in tetlahuelcuitiani itlahtohcauh, [[Tezohzomoc]], ye oquipolohca [[Tenayohcan]] ihuan [[Colhuahcan]], ihuan quimoihcoltiaya quitilanaz itepacholiz itlocpa in ihueitlal cetlan in hueyi atezcatl. In icealiz in Tezohzomoc yeya quimezmictiz in tlahtoani Ixtlilxóchitl ihuan in moch icencal inic quiantahciz in tlahtohcatzatzaicpal in Texcohco. Quin ihcuac, in tlahtocayotl texcohcah momatia caxahuac, ahmo quimmocuiliaya icneuhtin netlatenehuililtin, ahmo no quimocuiliaya in yehuatini yaotlatquitl ahno in teyaochiuhcayotl tetech monequini inic quihuapahuaz ce yaoyotl ihuan quimayahuiliz in tepehualtiliztli.
Inic 1418, in tepanecah quiyahualhuih in ialtepeuh in Texcohco inoc 30 tonalli. Itzintlan in temahmauhtiliz in miquiztli tlazalli itechpa Tezohzmoc, in tlahtoani Ixtlilxóchitl inic 54 xihuitl, ahhuic yani ihuan tlayanalli, itech monec quicahuaz itecpanchan. In oquic in iteyaochiuhcayo in Tezhozomoc quixtohtocaya ipan iyahualoloyan in altepetl inic quimixnepanoz in tlahtoani ihuan tlahtocapilli texcohcah, inihqueh momanihqueh ipan in ioztouh in [[Cualyacac]] ihuan [[Tzinacanoztoc]], intzalan cemeh izquitohton netlacaneconimeh. Ahmo inic minaxtahci ompa cencah cahuitl, Ixtlilxóchitl quinahuatih in ipiltzin ca calaquini ipan in cuauhtlah, in oquic yehhuatzin ihuan cemeh izquitohton oquichtin quitzicohtitlaniah in ahtle<ref>''In ahtle'' quihtoznequi ''sin''.</ref> mahcehualtiliztli in inehuicomaliz in iteahcicahuan. Tel, inihqueh quiachtopaittaqueh in iteihcaliliz ihuan ipan ahcic ipan in cuauhtlah. In tlahtohcapilli Nezahualcoyotl, tlainayalli itzalan in icuauhma in ce cuahuitl, tlaneltiliani catca in iuh itahtzin temaiztlacoh ixquichca huetziz tlahuelonilli ipampa in xichtli tepanecatl.
=== Tetohtocaliztli<ref>Nozo ''tehualtlazaliztli''.</ref> ===
[[Image:NezaFountainMonumentChapultepec4.JPG|thumb|Itepetlacal in Nezahualcoyotl ipan in [[Chapōltepec|Cuauhtlah Chapōltepec]]]]
Niman ic quittaz in iteezmictiliz in itahtzin, Nezahualcoyotl, ica quin ye 16 xihuitl, tzomocquiztehuac ihuan tetlacalhuih. Achtopa quinahuatih in itenematiliztocacahuan ca mocahuani in tlateliczaliztli ihuan ca, oquic, mopachoanih itech in tlaehelehuiliz in Tezohzómoc, in oquic yehhuatzin quitemoaya in intepalehuiliz in ocequintin mahcehualtin ihuan quiteonamiqui in inenemitiliz inic quimmaquixtih. Ceppa ca Tezozómoc can<ref> ''Ana, nitla-'' quinezcayotia ''apoderarse (de algo)''. Xiquitta in tlahtoltecpanaliztli "[[Tehtlahtol]]"</ref> ahcic in altepetl, quinahuatih in itetlamaltiliz in Nezahualcoyotl ihuan quitemanilih ce ilhuilli ipal aquin maconi yolqui nozo micqui; quimatia ca in nelli tlahtohcapilli cahuililotani quiixiptlatia ce temahmauhtiliztli yehihca quimaquixtihtitlanizquia itlahtocayo.
Quinihcuac ihuan inoc in tetoquilih ome xihuitl, Nezahualcóyotl itech monec itech quehuaz in itetlayehualtiliz ihuan in itenahuallalililiz in itetohtocacahuan. Ichtaca, nehnen ixachi callah ica in cealiztli inic quimahcehuaz tetloc moquetzanimeh ihuan inic motlamachiztihtimani itechpa in inetalhuiliz in tlahtoani tetlaquixtiliani.
Ce cahuitl minaxtimocauh ipan [[Tlaxcallan]], in canin panotahcic tlalcahualli tlanahualpahuilli iuhqui cuenchihuani. Inic oncan molinih ompa [[Chalco]] ihuan itech pachiuh iuhqui yaochiuhqui in iteyaochiuhcayo in chalcah, zan nextiloc ihuan calaquiloc iihtec ce totocalli. [[Toteotzintecuhtli]], in tlahtocat ipan inon altepetl, quitzontequilih in miquiztli inic quimicniuhtiz ica in tepam motlalihqui Tezohzomoc. Tel, [[Quetzalmacatzin]], iicneuh in tepan ihcac chalcatl, quicnoittac in Nezahualcóyotl ihuan quipalehuih inic chitontiquizaz, inic quipatla itlaquen ihuan inic mocallotia itlahtlacahualoyan ipan in totocalli. Nezahualcóyotl hualquixtahcic itech Chalco ihuan mohualcuepaz ompa Tlaxcallan in ahtle huel matiloz; In oquic, iteicnelihcauh mictiloc ipan itlahtlacahualoyan, tlateilhuilli ipampa tetlehcoaquiliztli.
=== Inecuepaliz ompa Tetzcohco ===
Yelohua ixquichca inic 1420 in ihcuac tzopi inin cahuitl ahhuic yani, niman ic ca in iahuihuan in Nezahualcoyotl, itecihuaconehuan in inantzin ihuan incihuahuan in intepan ihcacahuan in [[Tenochtitlan]] ihuan [[Tlatelolco]], quitlahtlauhtih in tlahtoani tepanecatl in tetlapohpolhuiliztli ipal itelpoch machtli. Tezohzomoc quihuelcac ca Nezahualcóyotl nemini ipan Tenochtitlan, altepetl in oncan in tlahtocapilli in ahtle tlahtohcatzatzaicpalli tenacazittaliztica hualceliloc.
Inoc in tetoquilih chicuei xihuitl, ipampa in temalhuiliz in icencal nanyotl, Netzahualcoyotl huel quicemantahcic iizcaltiloca ihuan ineyehyecoliz yaochiuhcayotl, in tlein quimacahuilih ihciuhca mocuepaz teyaochihuani; ic quipix inehuehhuelililiz itech tlanahnamictiliztli<ref>''Tlanahnamictiliztli'' quinezcayotia ''Armonía'', ''belleza'', ''arte''. ''Nahnamictia, nitla-'' quihtoznequi ''armoniza'', ''concertar'', ''acompasar''.</ref> ihuan itech in tlamatiliztli. Ipan inon xihxihuitl, Tezohzomoc quimonemactilih ce tecpanchantli ipan Texcohco ihuan quimacahuilih ohtocaz itzalan in ome altepetl. Tel, Nezahualcoyotl ahmo oquilcauhca nozo ''estética''. in tlachihualiztli ca oconeuh itetohtocaliz. Yollohtetl inic quiyuhticahuaz itlahtocatzatzaicpal, quimolhuiaya in tlaihmatiliztli inic quineltiliz icealiz. Quin ihcuac, in huehueh Tezohzomoc, caxahuac ihuan netlanalhuiliztica cohcoxqui, chicotlamati itech itlanequiliztzin in Nezahualcoyotl ihuan, achi itlatzacualiz in miquiliztli, quintequiuhtih in etetl ipilhuantzihtzin [[Maxtla]], [[Teyatzin]] ihuan [[Tlatohca Tlitzpaltzin]] quezmictiz in tlahtohcapilli tlatlaquixtililli.
Nezahualcoyotl, inic quimati in intlaihmatiliz in iyaohuan, momanih ipan Tenochtitlan itzintlan in iteicneliliz in itlahtzin, in tlahtoani [[Chimalpohpoca]]. Ce xihuitl zatepan mochiuh in imiquiliz in Tezohzomoc, ihuan [[Maxtla]] monemitih iyeyan in iuh itlahtohcauh in [[Azcapotzalco]]. Mahcihui quimatía in cealiztli inic quezmictiz, Nezahualcóyotl yah in imiccatlatlahtlauhtiliz in teyacanqui tepanecatl. In icahuililotahcauh in Tezohzomoc ahmo itech yeya tlatlamachhuiani inic quimacaz in itlahtohcatzatzaicpal in Texcohco in Nezahualcoyotl, ihuan quicentlalih quichihuaz tlaahxitl in Chimalpohpoca in iuh tlacuepcayotiliztli ihuic yehhuatl ipampa oquipalehuiz in iyaouh; ipan nenehuixqui<ref>''Nenehuixqui'' quihtoznequi ''mismo'' nozo ''idéntico''.</ref> cahuitl, quititlan ce incenquizaliz in tlaquehualtin inic quitemoz ihuan inic quimictiz in ahcan ixmahuini tlahtohcapilli.
Nezahualcoyotzin, inic quimocuepiliz in temahmauhtiliztli, ahcito ompa Azcapotzalco inic ipan tlahtoz in itemaquixtiliz in Chimalpohpoca. Maxtlatzin quimopiquih icnohuah yez, zan quezmictihtitlan tetlehcoaquiliztica. Nezahualcoyotl quiztahcic cehcemeltic ihuan chitontiquiz Texcohcopa. In ihcuac on Maxtla quichihchiuh ce yancuic tzonhuaztli inic quimictiz. Quiyollapan in [[Yancuiltzin]], iconeuh yuhquizani in itahtzin in Nezahualcoyotl, ca quicoanotzayani in itlahco teconeuh ihuan ceppa ca itech yeni icalco icel quimictiayani. Tel, Nezahualcoyotl tlauhyotilo in tepatzmictih netlalhuiliztli itechpa ce icneuhtli ihuan, inic momaquixtiz in miquiliztli, quitenahuatih ca ce milchihuani quipatillotia inic yaz in itecoanotzaliz in Yancuiltzin. Oncan, in tlaixpanilli Nezahualcoyotl quechcotonalo ihuan icua maco in iuh tetlaxtlahuiliztli in Maxtla, in aquin momatia ca zatlatzonco otlayecohca ica in ahpehualoni tlahtocapilli. Tel, ahmo mohuehcauh itech momatiz ca Nezahualcoyotl oc itech yeya yolqui. Yollohpozonqui, Maxtla quimacac nahuatilli in iteyacatihcahuan teachcauhtin ca yanih ompa Texcohco inic quitemoa in Nezahualcoyotl ihuan quipoloayani<ref>''Poloa, nite-'' quinezcayotia ''aniquilar (a Alguien)''.</ref> in ahtle teicnomatiliztli.
=== Iteihcaliliz in Maxtlah ===
[[Image:Nezahualcoyotl.JPG|thumb|Imachiyo in Nezahualcoyotl]]
Yancuican, in tlahtohcapilli texcohcatl itech monec moyeltiz ce tecuani tetohtoquiliztli. Ipan miec nenehuianhuiliztli quiztahcic cehcemiltic itech in tenahuallalililiztli tlaachcauhtilli itechpa Maxtla. Yehhuatl, in ahmo quicnopilhuihtahciz in ialaztic moteixnamictiani, quichiuh inetzoncuiliz itech [[Chimalpohpoca]] ihuan icnopillahuelilocayotica quezmictih, in tlein quimacazquia ce pihpitzahuac nemalacacholiztli ipal Nezahualcoyotl, yehica in mexihcah, cualanqueh, quicentlalihqueh quitequiz inenohnotzaliz ica [[Azcapotzalco]] ihuan quiteneuhqueh in Izcóatl in iuh in yancuic tlahtoani. Inon quichiuh ca in altepetl [[Tenochtitlan]] yeyani tlayahualhuilli itechpa [[Maxtla]].
In oquic, ica hueyi tlaihmatiliztli tlacanexqui, Netzahualcoyotl quicoconahuihtahcic iteicneliliz in occe ahaltepetl tlayolihtlacohtli ica in tepacholiztli tepanecatl ihuan quichihchiuh ce tlachihualiztli nepanotl, in ietiliz teyacatih huetzi inpan in tlaxcaltecah ihuan huexotzincah. In imacahxoni teyaochiuhcayotl tetloc moquetzani quixahcicaittac tetlaniliztli ipan [[Otompan]] ihuan [[Acolman]] achtopa inic quitzitzquiz Texcohco inic 1429.
Niman ic Netzahualcoyotl itech huetz inetlacuitlahuiliz inic tlaquixtiz Mexihco ihuan Tlatelolco. Ipan ce yaotlahueliloc neyaochihualiztli, tlaxitinih Azcapotzalco zatepan ce tlayahualhuilizti centetl ''cien'' caxtoltetl onnauhtetl<ref>Macuilpohualli ipan caxtolli onnahui.</ref> ilhuitl. Maxtla mic imac in Nezahualcoyotl, in aquin, mocencahuani inic quichaliz ce cahuitl ica pehpetlaquiliztli ipan in [[Teotlalli Mexihco]], quiyecohtahcic ce nenahuatiliztli netlanechicoltilizotl intloc [[Itzcoatl]], inic tenochtitlan , ihuan [[Totoquiyauhtzin]], teuctli inic [[Tlacopan]], nenahuatiliztli tlaixihmachtli in iuh ''In Eppa Nenohnotzaliztli''.
=== Miquiliztli ihuan tetoquiliani<ref>Nozo cahuililotani.</ref> ===
In ihcuac inic 1472 mic Nezahualcoyotl, tlehcoc tlahtohcatzatzaicpalco ipiltzin [[Nezahualpilli]], in aquin tepan ihcaca altepec ixquichca in xihuitl inic 1516, inic quicentoca in tlacaneciliztli tlacoyohuani tlapehualtilli itechpa itechiuhcauh <ref>''Techiuhqui'' quihtoznequi ''antepasado'', ''predecesor'' nozo ''antecesor''. Xiquitta ipan in tlahtoltecpanaliztli [[Tehtlahtol]].</ref>
== Tlahtlachiuhtli inoc itepan-ihcaliz ==
In itepan-ihcaliz in Nezahualcóyotl ahmo zan iyoh quixiptlatic ce neixcuiltil inic tepan-ihcaliztli ihuan teitquiliztli, in tlahtoani noihuan quipehualtih tlapanahuih nehnelhuiliztli inic calquetzaliztli ihuan calmanaliztli ipan Texcohco ihuan Tenochtitlan. Quimocuilih cecniquizqui neixpetzoliztli ipan in tlahtlachiuhtli inic tetlayecoltiliztli ihuan neyecquetzaliztli, ipampa in tlein quiquetz ahatzacualoyan, ahaohtli, tehtecpanchantli, tehteopancalli, tehtepetlacalli, ohochpantli ihuan xohxochitlah. Ipampa in itlachializ tlanahnamictilizotl, quitemoh quinahnamictih in nenahuatiliztli inic in tlatecpanaliztli altepeyotl ica in tlapanahuilizti yuhquizani itech in nemoayan<ref>''Nemoayan'' quihtoznequi ''entorno'' nozo ''medio ambiente''</ref>.
== Xochicuicatl ==
=== Zan Yehhuan ===
:Zan yehhuān
:Īpal nemōhua
:Ninēntlamatiya,
:¿Āc ahzo aic īc?
:¿Āc ahzo aic?
:Nonāhuīya in tēnāhuacān.
:In zan tictlazohtzetzeloā,
:In motechpa yeh huītz in monecuiltōnōl,
:¡Īpal nemōhua!
:In ixquixōchihtli, cacahuaxōchihtli,
:zan noconēlēhuiya,
:zan ninēntlamatiya
=== In Centzontototl ===
:Nehhuātl nictlazohtla in centzontōtōtl icuic,
:nehhuātl nictlazohtla in chālchihuitl ītlapaliz
:īhuān in nepapan ahhuiyāc xōchitl;
:zan oc cencah nocnīuhtzin in tlācatl
:nehhuātl nictlazohtla.
=== Niquihtoa ===
:Niquihtoa neh Nezāhualcoyotl:
:¿Cuix oc nelli nemōhua in Tlalticpac?
:Ahnochipa Tlalticpac:
:zan achica yeh nican.
:Tēl cah chalchihuitl no xamani,
:no teocuitlatl in tlapani,
:no quetzalli poztequi.
:Ahnochipa Tlālticpac:
:zan achica yeh nican.
==Occe xochicuicatl==
* [[Niquihtoa]]
* [[Xopan cuicatl]]
* [[Excan tlahtoloyan]]
== Oc no xiquitta ==<!--Véase también-->
* [[Xochicuicatl]]
== Toquiliztequitl ==
<references/>
==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}
== Amoxtiliztli ==<!--Bibliografía-->
== Occe necuazaloliztli ==<!--Otros enlaces-->
* [http://www.los-poetas.com/NETZ1.HTM Poemas de Nezahualcóyotl]
* [https://web.archive.org/web/20091128061311/http://www.corredorturisticotexcoco.com/nezahualcoyotl.htm Corredor turístico Texcoco]
* [http://www.poemasde.net/poemas-de-Nezahualcoyotl Antología Poética de Nezahualcóyotl]
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1402]]
[[Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1472]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtohqueh]]
k1j8l7vf9epp31icd2z8dwj2wey6sr1
Tlaloc
0
1466
527490
526482
2026-06-24T06:04:23Z
Akapochtli
159
527490
wikitext
text/x-wiki
Ca '''Tlaloc''' in quichihua quiyahuitl, tlahuitequi, tlatlatzinia, itech huitz in nemiliztli, zan ye no Tlalteuctli, temamauhtic acipactli. Iniqueh in eyin monelotiah.
Cuecueyah ixiptlahuan; momati in ic imalacachol ipan ixtli, cohuatlaneh, mochipa quipa in matlalli. Macehualtin, tlaelelmicqui, xococualpixqueh inteoh. Netlamachtilizilhuitl ipan Tozoztontli, ipan Etzalcualiztli, noihuan ipan Atemoztli.
<gallery widths="200px" heights="200px">
Īxiptli:Monolito de Tláloc, Museo Nacional de Antropología.jpg|Tlāloc.
Īxiptli:Tlaloc, God of the Rain, Thunder, Earthquakes; Codex Borgia.jpg|Tlāloc, Borgia āmoxtli.
Īxiptli:Teotihuacan-Serpiente-Emplumada2.jpg|Tlāloc
Tlaloc Vasija.jpg
</gallery>
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
7sob2gnseag6qn3s7dokejal1faofpt
Cohuatlicue
0
2080
527482
526491
2026-06-24T05:58:20Z
Akapochtli
159
527482
wikitext
text/x-wiki
[[Imagen:20041229-Coatlicue (Museo Nacional de Antropología) MQ.jpg|thumb|Cōātlīcue]]
'''Cōātlīcue''', huēyi Cihuāteōtl, īnnān [[Huītzilōpōchtli]], [[Coyolxāuhqui]],[[Quetzalcōātl]],[[Tezcatlipoca]] īhuān [[Centzonhuitznāhuah]].
Cōātlīcue zan yeh nō tlālnān, nō motēnēhua [[Iztaccihuātl]], quimochihuilia in nemiliztli, in izhuayoh, in [[Teōtl|Tēteoh]] innān, in [[Tonātzin]]. Ītechpa cē ioztoc oquizqueh in achtopa tlācah, in tococolhuan, in canah motēnēhua [[Chicōmoztōc]], [[Teōcolhuahcān]], [[Quinehuayān]].
Īihtic omotlacatilih [[Chicōmecōhuātl]], [[Cinteōtl]], [[Xilōnen]]. Īteopancal [[Yopico]] ītōca, in netlamachtlilizilhuitl īpan [[Tōzōztōntli]].
* [[Cihuācōātl]]
* [[Tlācacōātl]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
r9nb5bcfjxaa8to6a4q6uy4rs3n55sm
527500
527482
2026-06-24T06:10:40Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Cōātlīcue]] a [[Cohuatlicue]]: Título mal escrito
527482
wikitext
text/x-wiki
[[Imagen:20041229-Coatlicue (Museo Nacional de Antropología) MQ.jpg|thumb|Cōātlīcue]]
'''Cōātlīcue''', huēyi Cihuāteōtl, īnnān [[Huītzilōpōchtli]], [[Coyolxāuhqui]],[[Quetzalcōātl]],[[Tezcatlipoca]] īhuān [[Centzonhuitznāhuah]].
Cōātlīcue zan yeh nō tlālnān, nō motēnēhua [[Iztaccihuātl]], quimochihuilia in nemiliztli, in izhuayoh, in [[Teōtl|Tēteoh]] innān, in [[Tonātzin]]. Ītechpa cē ioztoc oquizqueh in achtopa tlācah, in tococolhuan, in canah motēnēhua [[Chicōmoztōc]], [[Teōcolhuahcān]], [[Quinehuayān]].
Īihtic omotlacatilih [[Chicōmecōhuātl]], [[Cinteōtl]], [[Xilōnen]]. Īteopancal [[Yopico]] ītōca, in netlamachtlilizilhuitl īpan [[Tōzōztōntli]].
* [[Cihuācōātl]]
* [[Tlācacōātl]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
r9nb5bcfjxaa8to6a4q6uy4rs3n55sm
Tezcatlipoca
0
2126
527489
526483
2026-06-24T06:03:51Z
Akapochtli
159
527489
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Tezcatlipoca.png|thumb|Tezcatlipōca]]
Quihtoznequi iyaouh itech [[Quetzalcōātl]], Quetzalcōātl ocatca in Iztac Tezcatlipōca ihuan yehhuatl ocatca in Tliltic Tezcatlipōca.
Itlahtol huitz itech tezcatl in campa hueliz quimottaz ica quihtoznequi ma tlamacaz. Poca huitz itech poctli, inin ahmo hueli tiquitta ixpan. In tlein tiquittaz yez mix tlaxixinilli, quihtoznequi in tlamantli opatlaloh, ca ahmo in tlein tiquitta. Tezcatlipoca ixiptla in yohualli in ehecatl, in ahtlamatilli, no tenehualo Moyocoyatzin, Quequeloani, Monenequetzin, Titlacahuan Tlalticpaque, Necoc Yaotl, Tehimatini, Teyocoyani.
Yehhuatl achtopa otlacat, ipil Tonacateuctli ihuan Tonacacihuatl, in ihcuac otlacat in cahuitl, eyin yezqueh iteachcahuan, inic ome itoca Quetzalcoatl, inic eyi itoca Tlalocan teuctli ihuan inic nahui itoca Chalchihuitlicue.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
0m0skiicy4qsqgdbv2uacgue3sycwgb
Miltomatl
0
2792
527443
518201
2026-06-24T02:55:01Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Escarbot|Escarbot]]
439912
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Mīltomatl / Tomatl
| image = Tomatillo.jpg
| image_caption = Mīltomatl
| regnum = [[Tlanelhuayōtl]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Ōntzīntiliztica]]
| ordo = [[Solanales]]
| familia = [[Solanaceae]]
| genus = '''''[[Physalis]]'''''
| species = '''''ixocarpa'''''
| binomial = Physalis ixocarpa
| synonyms = Physalis philadelphica <br/>
Physalis aequata [[J. Jacq.]] ex [[Nees]]
}}
[[File:Physalis ixocarpa MHNT.BOT.2008.1.52.jpg|thumb|''Physalis ixocarpa'']]
'''Mīltomatl''' ahnōzo '''Tomatl''' (''Physalis ixocarpa'', caxtillāntlahtōlli: ''Miltomate'' ahnozo ''Tomate'') cē in xihuitl xōchihcuallōtia cuālōni xōchihcualli motōcāitia nō mīltomatl ahnozo tomatl, īpēhualiz ca [[Mēxihco]].
== Tlanōnōtzaliztli ==
[[Imagen:Tomatillo 01 cropped.jpg|thumb|left|Mīltomameh]] In [[xihuitl tlanelhuayōtl]] tēmīltia cēce xihuitl. Īxōchihcual ca olōltic, ītlapāl xoxoctic īhuān ca molōloa īca in pitzāhuac cahcallōtl.
== Īchān ==
In mīltomatl īcatyān pēhualiztli ca [[Mēxihco]], nemīltia īpan mochi catyān īpan [[Mēxihco]].
==No xiquitta==
*[[Xāltomatl]]
*[[Xītomatl]]
*[[Cōztomatl]]
==Occequīntīn macehuallahtōlcopa==
* [[Mayatlahtōlli]]: ''p'aak''
* [[Tzeltallahtōlli]]: ''chichol''
* [[Tzotzillahtōlli]]: ''chichol''
[[Categoría:Solanaceae]]
{{destacado|de}}
ge3a3fxvxofwm8hbcintnoraqoyfrw1
Popocatepetl
0
2808
527471
510044
2026-06-24T05:27:04Z
Akapochtli
159
527471
wikitext
text/x-wiki
{{coor title dm|19|1|0|N|98|37|0|W}}
{{Tepētl
| Tōcāitl = Popōcatepētl
| Imagen = Mexico-Popocatepetl.jpg
| Pie de imagen = Popocatepetl
| Elevación = 5,452
| Situación = [[Tlahtohcayotl Mexihco]], [[Puebla]] ihuan [[Morelos]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Eje Yancuīctletepēyōtl]]
| Prominencia =
| Tipo = [[Zōhuatletepētl]] (yōlli)
| Fecha y pers = [[1289]] ic [[tēcuānipantlācah]]
| Ohtli = Tepētlehco īpan cetl īhuān texcalli
}}
In '''Popōcatepētl''' cah ce [[tletepētl]] tlatēctli īpan in [[Mēxihco Tlahtohcāyōtl]], [[Morelos]] īhuān [[Puebla]]. Achi ahhuīc motlāza totōnitetl īhuān nextli īpan [[Tlamahtlācōnti 15]], [[2000]] xihuitl.
[[Īxiptli:Popocatépetl sunrise.jpg|300px|thumb|Popōcatepētl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
j000vdk4phe663ojpie4jw6uulzsabq
Nochtli
0
4656
527442
518202
2026-06-24T02:54:56Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Marrovi|Marrovi]]
399508
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Prickly pears.jpg|250px|thumb|Nōchtli]]
In '''Nōchtli''' ({{es2}}: ''Tuna'') ītōcā in [[nōchnohpalli]] īxōchihcual.
== Nō xiquitta ==
* [[Huēyi nōchtli]]
* [[Iztac nōchtli]]
* [[Nōchnohpalli]]
* [[Xoconōchtli]]
* [[Nohpalli]]
* [[Tenōchtitlān]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
lqgcs5rbxfykvg81rafoj99cukwlpqp
Iztaccihuatl
0
4696
527466
510040
2026-06-24T05:23:53Z
Akapochtli
159
527466
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Iztaccihuātl
| Imagen = MountainIztaccihuatlMexico01.jpg
| Pie de imagen = Iztaccihuātl
| Elevación = 5,230
| Situación = [[Tlahtohcāyōtl Mēxihco]] īhuān [[Puebla]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Eje Yancuīctletepēyōtl]]
| Coord = {{coor dm|19|11|M|98|38|C}}
| Prominencia =
| Tipo = [[Múltiples tletepētl]] (extinto)
| Fecha y pers =
| Ohtli = Iztaccihuātl īxocpal ohtli
}}
'''Iztaccihuātl''' in tletepētl ahco in [[Mēxihco Tlahtohcāyōtl]] huān [[Puebla]].
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
5pfh4bmjok10m24rccdyzqipaa6pn14
Citlaltepetl
0
4697
527464
510037
2026-06-24T05:20:24Z
Akapochtli
159
527464
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Cītlaltepētl
| Imagen = Pico Orizaba1.jpg
| Pie de imagen = Cītlaltepētl
| Elevación = 5,610
| Situación = [[Puebla]] īhuān [[Veracruz]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Eje Yancuīctletepēyōtl]]
| Coord = {{coor dm|19|02|M|97|26|C}}
| Prominencia =
| Tipo = [[Estromboliano]] (activo)
| Fecha y pers = [[1848]] ic [[Alejandro Doignon]]
| Ohtli =
}}
'''Citlāltepētl''' ahnozo '''Āhuīlizāpan tlachihchiquilli''' (Caxtillāntlahtōlli: ''Citlaltépetl'' ahnozo ''Pico de Orizaba''). In tletepētl ahciqui tlahtocāyōmeh [[Puebla]] īhuān [[Veracruz]].
[[Imagen:Citlaltepetll.jpg|300px|thumb|Citlāltepētl]]
[[Imagen:Church and volcano by mexikids.jpg|300px|thumb|Citlāltepētl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
8ndxpnr6xtglaqbplidyqv3qptff665
Texocotl
0
4988
527440
518204
2026-06-24T02:54:46Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Marrovi|Marrovi]]
399510
wikitext
text/x-wiki
[[Imagen:Tejocotes-1.jpg|225px|thumb|Texocotl]]
'''Texocotl''' (''Crataegus'' spp, ''Crataegus mexicana'') cē [[xōchihcualli]].
*[[Texococuahuitl]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
iz2tligvsxbykxclw1n1hkjg8fobdkx
Juana Inés de la Cruz
0
6231
527401
527251
2026-06-24T01:39:49Z
Akapochtli
159
527401
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
{{Tlamatiliztlācatl-miac
|Nombre = Sor Juana Inés de la Cruz
|Image = Sor Juana by Miguel Cabrera.png
|birthname = Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana
|born = [[Tlamahtlāccēti 12]], [[1651]]<br />{{NSPf}} [[Āmaquēmehcān]], [[Mēxihco Tlahtohcāyōtl|Mēxihco]]
|dead = [[17 ic nāuhtetl mētztli]], [[1695]] <small>(44)</small><br />{{NSPf}} [[Āltepētl Mēxihco]]
|occupation = [[Cemitquimatiliztli]]<br />[[Cualīxtlamatiliztli]]<br />[[Cuīcayōtl]]<br />[[Iuhcāyōtl]]<br />[[Tlazohmatiliztli]]<br />[[Xōchicuīcayōtl]]<br />[[Yēctimatiliztli]]<br />[[Yōlcamatiliztli]]<br />[[Yōlizmatiliztli]]
}}
'''Juana de Asbaje y Ramírez de Santillana''', '''Sor Juana Inés de la Cruz''' nozo '''Nantzin Juana Inés de la Cruz''' ([[1651]] - [[1695]]) itoca hueyi [[Mexihco|mexihcatl]] amatlahcuiloni ihuan xochicuicatiani. No oquimmat [[ilhuicamatiliztli|ilhuicatl]], [[payelizyotl]], [[iuhcayotl]], [[ticiyotl]] auh occequintin.
==Huehcapatlahtoliztli==
===Tlacatiliztli===
Juana Inés de Asbaje Ramírez de Santillana otlacat ipan San Miguel Nepantlah, ipan Yancuic Caxtillan.
===Achto xihuitl===
Yehuatl ochanti ipan Panohuayan caltenco in ompa Amaquemecan ihcuac yahuatl catca cihuapil.
== Tlamahuizoltequitl ==
* ''Respuesta a Sor Filotea de la Cruz''
* ''Protesta de fé''
* ''Loas''
* ''Villancicos''
== Oc no xiquitta ==
*[[Caxtillantlahtolli]]
== Tlatenehualiztli ==
<references/>
== Occe necuazaloliztli ==
{{Commonscat|Sor Juana Inés de la Cruz}}
265oigg12if0vuuxliugbdmxmgy748u
Mexihco itlacaxoxouhcayo
0
6541
527428
527117
2026-06-24T02:25:12Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Mexihco itlacaxoxouhcayo]]»: Vandalismo excesivo ([xikpatla=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido))
527117
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
[[Īxiptli:Hidalgo de José Clemente Orozco.JPG|250px|thumb|[[Miguel Hidalgo y Costilla]], nō motēnēhua iuh in Tlācatiyān Tahtli]]
In '''Mēxihco Tlācaxoxouhcāyōtl''' ({{es2}} ''Independencia de México'') ōcatca cē āltepēyōtl īhuān tlācah hualomochīhualiztli tlapachihuītilo yāōtilizca, in tlein ōtlan in caxtillāntēpacholiztli īpan in [[Yancuīc Caxtillān]] tlālli. In yāōyōtl īpampa in [[Mēxihco]] tlācaxoxouhcāyōtl ōman īxquichca in [[Dolores Hidalgo|Dolores Tzahtziliztli]], in [[16 tlachiucnāuhti]] [[1810]] ({{xiuhpōhualli|año=1810}}), zan in ōcalac [[Ejército Trigarante]] īpan in [[Āltepētl Mēxihco]] in [[27 tlachiucnāuhti]] [[1821]] ({{xiuhpōhualli|año=1821}}).
==Huehcapatlahtoliztli==
In [[yohualtzinco]] in [[Tlachiucnāuhti 16]]<ref>[[Porfirio Díaz]] ōpatlac inīn tōnalli iniuhqui ītlācatōnal, [[Tlachiucnāuhti 15]] īpan [[1894]]. Cualli tōnalli ōcatcah [[tlachiucnāuhti 16]] auh [[Tlachiucnāuhti 17|17]]</ref> in [[1810]] {{6conejo}} xihuitl, ōmpēuh Mēxihco huēyi tēmāquīxtilizyāōyōtl, ihcuāc in teōpixqui [[Miguel Hidalgo]] ōquinnōtz in tlācah in oncān teōcalpan motōcāyōtia [[Dolores Hidalgo|Dolores]] īpan in huehcāuh Intendencia de [[Guanajuato]]. In caxtiltēcah zan nō ihcuāc ōquitlāliahqueh in tecuhtli in ītōcā [[Francisco Xavier Venegas]] iuhquin yancuīc tlahtōcateixiptlah īpan in [[Yancuīc Caxtillān]].
In teōpixqui [[José María Morelos y Pavón]] inic Michhuahcān; ōtetōcac in yāōtl ihcuāc catca ōnicmatic Miguel Hidalgo īhuān yehhuātl mictlalo [[Chihuahuac]] īpan [[30 tlachicōnti]], [[1811]] {{7caña}}; āuh īpan [[1815]] {{11caña}} xihuitl teōpixqui José María Morelos mictlalo [[Ehēcatepēc]].
Īpan [[1816]] {{12ped}} xihuitl, quitlalique iuh tlahtōcāteixiptlatzintli nicān [[Yancuīc Caxtillān]] teuctli in ītōcā [[Juan Ruiz de Apodaca]], nōhuān īximacho iuhquin Mazatontli teuctlahtoāni.
Īpan [[1818]] {{1conejo}} xihuitl, [[Vicente Guerrero]] ōtetōcac īpan [[Yancuīc Caxtillān]] tlayaotiuh īca caxtiltēcah, yehhuātl catca ōnicmatic īpan atenco [[Cuauhtolco]], [[Huāxyacac]].
In [[27 tlachicnāuhti]], [[1821]] xiuhpan, ōcalacque Āltepētl Mēxihco [[Agustín de Iturbide]] īhuān īyāōquizcahuan. Iuh omochiuh ītemaquixtiliz in [[Yancuīc Caxtillān]] in īhuīcpa Huēhue [[Caxtillān]], [[Europan]]co. Īca ītōcā Agustín Inic Cē, inīn xiuhpan motlahtohcātlaliā Iturbide huēyi tlahtoāni in īpan ixquich Mēxihco ahnozo huēhuetlahtohcāyōtl in [[Ānāhuac]].
== No xiquitta ==
* {{NSPf}} [[Juan Aldama]]
* {{NSPf}} [[Ignacio Allende]]
* {{ESPf1506}} [[Félix María Calleja del Rey]]
* {{NSPf}} [[Miguel Domínguez]]
* {{NSPf}} [[Miguel Hidalgo]]
* {{NSPf}} [[Agustín de Iturbide]]
* {{ESPf1506}} [[Francisco Xavier Mina]]
* {{NSPf}} [[Antonio López de Santa Anna]]
* {{NSPf}} [[José María Morelos]]
* {{NSPf}} [[Servando Teresa de Mier|Teopixqui Servando Teresa de Mier]]
* {{NSPf}} [[Josefa Ortiz de Domínguez]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihco]]
sn5ak8b1uemljzkei0lxz4to3olrlm2
Universidad Nacional Autónoma de México
0
7991
527376
527330
2026-06-23T19:11:08Z
Akapochtli
159
Se ha deshecho la revisión [[Special:Diff/527330|527330]] de [[Special:Contributions/~2026-36149-21|~2026-36149-21]] ([[User talk:~2026-36149-21|disc.]])
527376
wikitext
text/x-wiki
In '''Universidad Nacional Autónoma de México''' ('''UNAM'''), in quihtōznequi nāhuatlahtōltica '''Tlācatiyān Monahuātiāni Tēmachtīlōyān Mēxihco''' in tlācah īntēmachtīlōyān, tlapanahuia inic huēyi in tlācatiyān auh Latinixachitlān. ītech cāhualōtiuh in [[Real y Pontificia Universidad de México]]<ref>{{cite web|author=Universidad Nacional Autónoma de México|title=Universidad Nacional Autónoma de México. 100 años. Historia|url=http://www.100.unam.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=108&Itemid=77&lang=es|access-date=2014-01-17|archive-date=2014-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325150813/http://www.100.unam.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=108&Itemid=77&lang=es|dead-url=yes}}</ref>, ōmotlālih īpan in [[21 ic chiucnāhui mētztli]] [[1551]]<ref>{{cite web|url=http://www.unam.mx/acercaunam/es/|title= Texto acerca de la UNAM |publisher=unam.mx}}</ref> ({{xiuhpōhualli|año=1551}}) īca in tōcaītl ''Real Universidad de México'' (''Huēyitlahtohcātēmachtīlōyān Mēxihco''), auh īpan 1595, ōmocuep īpan ''Real y Pontificia'' (''Huēyitlahtohcāyōtl īhuān Teōpixcāyōtl'') īpal in ītētlahcoliliz huēyi teōpixcātlahtoāni [[Clemente VIII]], in [[7 ic mahtlāctli mētztli]] yeh inxihuitl. In īnecemīxnāhuatīliz UNAM in ītlayecoltīlōca in tlācatiyān īhuān in tlācāyōtl, quinchīhuaz necōni nehtōltiānimeh, quitēcpanaz īhuān quichīhuaz tlatemoliztli, cencah yeh ītech in tlācatiyān yeliztli īhuān īohuihcāyōtl, auh quimmana, īca huēyi coyāhualiztli huelitini, in īcualtiliz in nenayōtl īhuān in yehyecōmatiliztli.<ref name="cinco">{{Cite web |title=Estatuto General de la UNAM |url=http://www.dgae.unam.mx/normativ/legislacion/estageun/egUNAM.html |access-date=2014-01-17 |archive-date=2013-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614024948/https://www.dgae.unam.mx/normativ/legislacion/estageun/egUNAM.html |dead-url=yes }}</ref>
== Toquiliztequitl ==
<references/>
[[Neneuhcāyōtl:Altepetl Mexihco]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlamachtiliztli ipan Mexico]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlamachtiliztli ipan Altepetl Mexico]]
p4d7rcwlk887plrj67pep3z35xxtamp
527377
527376
2026-06-23T19:12:16Z
Akapochtli
159
527377
wikitext
text/x-wiki
In '''Universidad Nacional Autónoma de México''' ('''UNAM'''), in quihtōznequi nāhuatlahtōltica '''Tlācatiyān Monahuātiāni Tēmachtīlōyān Mēxihco''' in tlācah īntēmachtīlōyān, tlapanahuia inic huēyi in tlācatiyān auh Latinixachitlān. ītech cāhualōtiuh in [[Real y Pontificia Universidad de México]]<ref>{{cite web|author=Universidad Nacional Autónoma de México|title=Universidad Nacional Autónoma de México. 100 años. Historia|url=http://www.100.unam.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=108&Itemid=77&lang=es|access-date=2014-01-17|archive-date=2014-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325150813/http://www.100.unam.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=108&Itemid=77&lang=es|dead-url=yes}}</ref>, ōmotlālih īpan in [[21 ic chiucnāhui mētztli]] [[1551]]<ref>{{cite web|url=http://www.unam.mx/acercaunam/es/|title= Texto acerca de la UNAM |publisher=unam.mx}}</ref> ({{xiuhpōhualli|año=1551}}) īca in tōcaītl ''Real Universidad de México'' (''Huēyitlahtohcātēmachtīlōyān Mēxihco''), auh īpan 1595, ōmocuep īpan ''Real y Pontificia'' (''Huēyitlahtohcāyōtl īhuān Teōpixcāyōtl'') īpal in ītētlahcoliliz huēyi teōpixcātlahtoāni [[Clemente VIII]], in [[7 ic mahtlāctli mētztli]] yeh inxihuitl. In īnecemīxnāhuatīliz UNAM in ītlayecoltīlōca in tlācatiyān īhuān in tlācāyōtl, quinchīhuaz necōni nehtōltiānimeh, quitēcpanaz īhuān quichīhuaz tlatemoliztli, cencah yeh ītech in tlācatiyān yeliztli īhuān īohuihcāyōtl, auh quimmana, īca huēyi coyāhualiztli huelitini, in īcualtiliz in nenayōtl īhuān in yehyecōmatiliztli.<ref name="cinco">{{Cite web |title=Estatuto General de la UNAM |url=http://www.dgae.unam.mx/normativ/legislacion/estageun/egUNAM.html |access-date=2014-01-17 |archive-date=2013-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614024948/https://www.dgae.unam.mx/normativ/legislacion/estageun/egUNAM.html |dead-url=yes }}</ref>
== Toquiliztequitl ==
<references/>
[[Neneuhcāyōtl:Altepetl Mexihco]]
76plwu4lj5xzqet2fvdbqjhc5leejed
Miguel de Cervantes
0
8170
527410
527227
2026-06-24T01:44:18Z
Akapochtli
159
Revertido el cambio de [[Special:Contributions/~2026-36149-21|~2026-36149-21]] ([[User talk:~2026-36149-21|disc.]]) a la última edición de [[User:~2026-35729-86|~2026-35729-86]]
527029
wikitext
text/x-wiki
{{Escritor
|Nombre = Miguel de Cervantes
|Image = Cervantes Jáuregui.jpg
|birthname = Miguel de Cervantes Saavedra
|born = {{ESPf1506}} [[Tlachiucnāuhti 29]], [[1547]]<br />[[Alcalá de Henares]]
|dead = {{ESPf1506}} [[23 ic nāuhtetl mētztli]], [[1616]] <br />[[Madrid]] <small>(68)</small>
|occupation = [[Tlahcuilōni]]
|obramásconocida = ''[[El Ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha]]''
|yearsactive =
}}
'''Miguel de Cervantes Saavedra'''<ref>Nozo ''Miguel inic Cervantes Saavedra''.</ref> (Alcalá de Henares<ref>Nozo ''Alcala itech Henares''.</ref>, inic 29 inic chiucnauhtetl metztli inic 1547-Madrid, inic 22 inic nauhtetl metztli inic 1616) yehhuatl catca ce yaoquizqui, tlahtolpoani, tlahtollaliani ihuan chicoquizalizpoani [[Caxtiltēcah|caxtiltēcatl]].
Mahuiztlalo in iuh in quicempanahuia inic in motenyohtiani itlahcuilohcauh in tlaquetzaliztli españayotl ihuan nohuiampa ixihmacho ipampa oquihcuiloh ''Don Quijote de la Mancha'', ca miequintin teixmancatocaqueh quinexiltih in iuh inic centetl tlahtolpoaliztli mizcaliani ihuan ce in quipanahuia inic cualli itlachiuh in tlaquetzaliztli nohuianyoh, oc yelohuaz in iamox in quicempanahuia inic tlachihualli ihuan tlahtolcueptli in huehuehtlahtolli, icel tlapanahuilli ipampa in Biblia. Macoc itzonquizcatoca in «Itlahtohcapiltzin in ahciliztli».
== Tenemilizpoalli ==
=== Pilotl ihuan telpochyotl ===
Ye inic macuilpoalxihuitl XVIII itech cah tlacelilli ca in itlacahcahualiz in itlacatiliz in Miguel de Cervantes yehhuatl catca ipan [[Alcalá de Henares]], yehica cuatequiloc ompa, ipampa in iteyolmahxiltiliz tecuatequilizotl, ihuan ca ompa quitenextilih yelohuaz tlalquixtiani ipan in tlanoztli [[Información de Argel]] (inic 1580). In itonal tlamanalhuiani in itlacatiliz yehhuatl oc ye ahmo paninezqui, mahcihui in ixtlamaatiloni yehhuatl ca tlacatiyani inic 29 inic chiucnauhtetl metztli, imman ipan ca molhuiquixtia in hueyi iilhuiuh in hueyi ilhuicatlaihualli San Miguel, tlatlamactli in tlaixmatiliz inic quiceliz in itoca in itonalamauh in ilhuiuh in tlacatiliztli. Miguel de Cervantes cuatequiloc inic 9 inic maltlactetl metztli inic 1547 ipan in icalpol in [[Santa María la Mayor]]. In iteyolmahxiltiliz tecuatequilizotl quitenehua:
<small>Tonatiuhpan, inic chiucnauhtetl ilhuitl inic mahtlactetl metztli, in ixiuhtzin in toteucyo inic centetl mil ommacuiltetl cien ompohualtetl chicome, cuatequiloc Miguel, ipiltzin in [[Rodrigo Cervantes]] ihuan icihuauh Leonortzin. Oquicuatequih in mahuiztililoni teuctli Bartolomé Serrano, iteopixcauh in Tocihuateuctzin. Tlaneltilihqueh, Baltasar Vázquez, Tlananquilih, ihuan nehhuatl, ca niccuatequih ihuan quitzimmachiotih ica notoca. Bachiller Serrano. </small>
Icoltzihtzinhuan ipampa itahtzin yehhuantin catcah in nahuatileh ipan melahualiztli in tlacatzintli [[Juan de Cervantes]] ihuan cihuatlacatzintli [[Leonor de Torreblanca]], icihuaconeuh in [[Juan Luis de Torreblanca]], ce tepahtiani cordobatlacatl; Itahzin motocayotiaya [[Rodrigo de Cervantes]] (inic 1509 - inic 1585) ihuan tlacat ipan [[Alcalá de Henares]] ipampa ca itahtzin quimocuiliaya quinihcuac tequitilizti ompa; yehhuatl catca tetequini, tlachihchiuhcayotl quipanahuia inic itenamiccauh in mizcaliani ''mocohcoxcacuitlahuiani''<ref>Inin tlahtolli quinezcayotia ''practicante'', ''enfermero'' nozo ''auxiliar''.</ref> ca totlaman in tepahtiani, ihuan quipihpitza ye conetl ce ixachipol nacaztapalihuiliztli, ipampa in tlein inpiltzihtzinhuan quiahxiltihtito huel miecpa ipal quichihuah iuhqui teixehuanimeh; [[Krzysztof Sliwa]] quitemanilia ce tetlapohuililiztli impampa in yehhuatl momati ca Miguel de Cervantes quichiuh macel ceppa iuhqui iteixehua in itahtzin; Rodrigotzin ahmo huel quitoca nemachtiliztli cemanqui ipampa iontlaehualiz in inacaztapalihuiliz ihuan in inetlanohmahhuililiz teixpololizeh, tzincuauhquechiloh ihuan huehyani in icencal, ca olinico itzalan Córdoba, Sevilla, Toledo, Cuenca, Alcalá de Henares, Guadalajara ihuan Valladolid, ca tlamatiloni; Yeceh quimomachtih tetequiliztli itechpa icoltzin nanyotl cordobatlacatl ihuan in chahuatahtli, no tepahtiani, ca quitoquilih, in ahtle motlacuiliz ica ce teyolmahxilitiliztli nahuatillotl. Ipan [[Américo Castro]], [[Daniel Eisenberg]] y occequintin cervantesixmatinimeh, Cervantes quimocuilia techiuhcayotl monemilizcuepani ipan inehuan tlatenhuimololoni cenyelizotl. Yeh, Jean Canavaggio quimomachitoca ca ahmo itech cah tlaneltililli, ihuan quinepanoa ica in tetlapohuililiztli ca quitlaquechillotia inin techiuhcayotl in ahtle neyoltzohtzonaliztli ipal Mateo Alemán; Zan huel ixquich, in icencal Cervantes itech catca cenca huel tlaixmalhuilli ipan Córdoba ihuan quinextia ompa ihuan ipan tlanahuac neixcahuiliztli ittitiloni. Rodrigo monamictih itloc [[Leonor de Cortinas]], in yehuatl achi momati ahtle, itlapanahuiliztica ca yehhuatl yeya <ref>Yeya (era), catca (fue), ocatca (ha sido) ihuan oyeya (había sido).</ref> iyuhquizcauh in [[Arganda del Rey]]. Iiccahuan yehhuantin catcah Andrés (inic 1543), Andrea (inic 1544), Luisa (inic 1546), ca moyetztahcic iteotica teyacancauh in ce teopixcacan carmelita; Rodrigo (inic 1550), noihuan yaociuhqui, ca quiahxiltih ipan mallotl argeliayotln; Magdalena (inic 1554) ihuan Juan, icel tlaixihmachtli ipampa itahtzin quitenehua ipan in nemiquiznahuatiliztli.
Inahuac inic 1551, Rodrigo de Cervantes molin itloc icencal ompa [[Valladolid]]. Ipampa netlacuilli, itech catca tlaahxitl ixachi metztli ihuan itlatqui huehcahualoc. Inic 1556 mihcuanih ompa [[Córdoba]] ipal quicenquixtih in itetlacahcahuililiz in [[Juan de Cervantes]], icoltzin in tlahcuiloh, ihuan quitlacahuiz intech in tetlaihtlanilianimeh.
Ahmo manih tenehualiztli tlamanalhuiani itechpa in tlayacantihcac inemachtiliz in Miguel de Cervantes, ca, in ahtle neyoltzihtzonaliztli, ahmo onahcic yelohuaz hueyitlamachtilcalotl. Quil ca huel omomachtiz ipan Valladolid, Córdoba nozo Sevilla. Noihuan yehhuatl chihualoni ca momachtianiya ipan in [[Compañía de Jesús]], yehica ipan in tlahtolpohualiztli ''El coloquio de los perros'' quichihua ce itlacaquiztililiz in ce iltamachtilcal in [[jesusteopixqui]] ca neci ce iteihtoliz in iyoliliz tlamachtillotl.
Inic 1566 mochantlalia ipan Madrid. Yauh ompa in [[Estudio de la Villa]], quihuicac itechpa in itetlamachtilizmachtihcauh in tlahtollacotoncayotl [[Juan López de Hoyos]], in aquin inic 1569 quipanotlac ce amoxtli itech in icohcolizcuiliztli ihuan imiquiliz in cihuatlahtoani cihuatlacatzintli [[Isabel de Valois]], inic etetl inamic in [[Felipe II]]. López de Hoyos quitoca ipan inin amoxtli ontetl itlahtollaliz in Cervantes, taxca tlazohtli ihuan tlatlazohtlalli tlamachtilli. Inon yehhuatl in tlayacantihcac inehnextiliz amoxcuilolizotl. Ipan inon xihuitl Cervantes oconmolpih ipan neixcuitilli inic quitta in iteixehualiz in [[Lope de Rueda]] ihuan, ipan quimomachitoca ipan inic ontetl ixeliuhcayo in [[El Quijote]], mach itechpa icamac in teyacatic teixehuani, «quizaya in iixtelolo icampa in teixehualiztli».
=== Iohtoquiliz in Italia ihuan in iteyaochihualiz in Lepanto ===
[[Image:Battle of Lepanto 1571.jpg|thumb|In [[teyaochihualiztli itech Lepanto]].]]
Mohuehcahuitia ce itlatlaliliz in [[Felipe II]] ca mochiuh inic 1569, in canin quinahuatia quimomaltiaz in Miguel de Cervantes, tlateilhuilli inic quicohcoa ipan teneneuhcahuiliztli in ce Antonio Sigura, itemachtihcauh in tlachiuhtli. Intla yeloaniya neltiliztica in Cervantes, inin huel yezquia in teyollohtiliztli ca quichiuh panoz ompa Italia. Ahcito ompa Roma inic mahtlactetl omontetl meztli in inenehuixcauh xihuitl. Ixpouh ompa in itlahtollaliz huelnezqui in [[Ludovico Ariosto]] ihuan in ''Itetlanohnochililiz in tetlazohtlaliztli'' in siontlacatl<ref>Nozo ''judeatlacatl''.</ref> sefaradyotl [[León Hebreo]] (Yehuda Abrabanel), in tepitzaliztli<ref>''Tepitzani'' quihtoznequi ''inspirador'', ''sugerente''.</ref> yancuic platonyotl, ca ipan huetzi in imachiliz in tetlazohtlaliztli. Cervantes tentimani itech in nenemitiliztli ihuan itech in cualmayehcayotl<ref>''Cualmayehcayotl'' quinezcayotia ''arte''.</ref> italiayotl, ihuan quipiaz iccemmanyan ce cenquizca tehuellamachtih itlailnamiquiliz in inon tlahtocayotl, ca neci, ic neixcuitilli, ipan [[''El licenciado Vidriera'']], centetl in itlahtolpohualiz teixcuitiani, ihuan mocahua momatiz ipan nepapan iteihtoliz in occequi itlachiuh.
Mixcahuih in itlayecoltiloca in [[Giulio Acquaviva]], ca yehhuatl yez hueyiteohuatzin inic 1570, ihuan in aquin, in ahzo, quixmah ipan [[Madrid]]. Quitoca itzalan Palermo, Milán, Florencia, Venecia, Parma ihuan Ferrara. Cuel quicahuaz inic mixcahuiz in inecahcahualiz in yaochiuhqui ipan in itehuicaliz in itiachcauh [[Diego de Urbina]], in centeuc<ref>''Centeuctli'', ''cenyaoquizqui'', ''cenyaochiuhtli'' quinezcayotia ''batallón'', ''tercio'', ''regimiento'', ''escuadrón'', nozo ''pelotón''.</ref> in [[Miguel de Moncada]]. Moacalaquih ipan in cipacacalli<ref>Nozo ''galera''</ref> [[Marquesa]]. Inic 7 inic mahtlactetl metztli inic 1571 mocepanicnelih ipan in neyaochihualiztli itech [[Lepanto]], «in quicempanahuia inic tlacempanahuiani nenehuianhuiliztli ca quittac in mahcuilpohuaxihuitl quiyacatih, in manqui, ahmo no quitemachia quittaz in tlatoquilih», inic itlan noncalaqui<ref>''Itlan oncalaqui, ni-'' quihtoznequi ''integrarse''.</ref> in centlamantli acalli cristoyotl, tlaachcauhtilli itechpa in tlacatzintli [[Juan de Austria]], «ipiltizn in itlapetlanillo in yaoyotl [[Carlos V]], in mahcehualtic iilnamiconi», ihuan ichahuateiconeuh in tlahtoani, ihuan in canin mocepanicneliaya ce in quipanahuia inic tenyo acamocuitlahuiani in inin cahuitl, in imarqués in Santa Cruz, ca monemitia ipan [[La Mancha]], ipan [[Viso del Marqués]]. Ipan ce tlahtolnextiliztli nahuatillotl tlachihualli chicontetl xihuitl oc ye zatepan mihtoa:
<small>In ihcuac monematcaitta in icentlaman acalli in Turquiatlacatl, ipan in tlatenehualli neyaochihualiztli acallotl, in tlanohnotzalli Miguel de Cervantes yehhuatl yeya cohcoxqui ihuan ica tlepohpocaliztli, ihuan in tlatenehualli tiachcauhtli... ihuan ocequintin miyaquintin icniuhtin iaxca quinohnochilih cae, tel yehhuatl yeya cohcoxqui ihuan ica tlehpohpocaliztli, ca yehhuatl yeniya motzicohquui tlatzintlan ipan inemoaliz in cipacacalli; ihuan in tlatenehualli Miguel de Cervantes quinanquilih ca tlein quinohnotzazquiah itechpa yehhuatl, ihuan ca ahmo quichihuaya in netlacuilli, ihuan ca occencah quinequia miquiz inic tecualancanamiqui ipal Teotzin ihuan ipan tlahtohcauh, in ahmo iuh calaquia itzintlan tlapacholoni, ihuan ca ica ichicahuacayo... Ihuan tecualancanamic in iuh yollohhuapahuac yaochiuhqui inhuic in tlatenehualtin turquiatlacah ipan in tlanohnotzalli neyaochihualiztli ipan in inecahcahualoyan in acalli, in iuh iteachcauh quinahuatih ihuan quipachoh, itloc occequintin yaoquizqueh. Ihuan tzoptli in neyaochihualiztli, in iuh in in teuctli Juantzin quimah ihuan quiyollohittac quexquich huel oquichihuaya ihuan oquicualancanamic in tlatenehualli Miguel de Cervantes, quitlehcahuih ihuan quimacac nauhtetl [[ducado]] occencah ica itlaxtlahuiliz... Itech in tlateneualli neyaochihualiztli acallotl quiz eztenqui ipampa ontetl tlaquihquizhuiliztli ipan ielpan ihuan ipan imah, inic monactia ihtlacauhqui in tlatenehualli ima.</small>
=== Mallotl ipan [[Argel]] ===
[[Image:Cervantes (J. Vancell) Madrid 01.jpg|thumb|Iteixiptlaximaliz in Miguel de Cervantes ipan in [[Iamoxpialoyan Tenapalohcayotl in España]], ipan [[Madrid]].]]
Inoc inehualcuepaliz inic [[Napoles]] inic ompa [[España]], ipan in cipacacalli Tonatiuh, ce centlamantli acalli turquiayotl tlaachcauhtilli itechpa [[Mami Arnaute]] quinchiuh tlaahximeh Miguel ihuan iiccauh Rodrigo, inic 26 inic chiucnauhtetl metztli inic 1575. Yehhuantin catcah tlaahxiltin inic itlapehpeyahualiz in [[Cadaques de Rosas]] nozo [[Palamos]], ipan in axcancayotl tlatocayotilli [[Costa Brava]], ihuan tlahuicaltin ompa Argel. Cervantes ixcoyantilo iuhqui tlacanecuilolli in tlacomoniani greciatlacatl [[Dali Mami]]. In tlachiuhtli inic onextililoc ipan ihuelitiliz in iamatlahcuilol in tetlatenitztiliztli ca quihuicaya in tlacatzintli [[Juan de Austria]] ihuan in [[Teahuayoh inic Sessa]]<ref>''Teahuayoh'' quinezcayotia ''duque''.</ref>, quimilnamictih in motemaltianimeh ca Cervantes yeya ce tlacatl cencah ittitiloni, ihuan ipampa aquin huelitizquiah quimahcehua ce cualli tequixtiliztli. Quitetlatlauhtih macuiltetl cien [[escudo]] ica teocuitlatetl ipampa itemaquixtiliz.
Ipan in macuiltetl ixihuiuh in netemaltiliztli, Cervantes, ce tlacatl ica ce chicahuac teoyoliatl ihuan neyolehualiztli, tzomocquiztitlan nappa. Inic quitlalcahuiz tlacuepcayotiliztli ipan itenahuaccatcacahuan in mallotl, quimotenehuilih ixquich inixpan iyaohuan. Quipanahuia inic quelehuih in tetlaihiohuiltiliztli in ahmo iuh in tetlahtlacolnextiliztli. Ipampa in tlahtolnextiliztli nahuatilotl ihuan in iamox in teotlacatl [[Diego de Haedo]] ''Tepepancayotl ihuan tlahtolihcuiloliztli ipanocayo in Argel'' (1612), ticpiyah inetlacuiliz in tlahtolmoyahualiztli ittitiloni itechpa in mallotl. Un tlatenehualli tlapohpotiliztli mocencui ica itlacanexiliz ''In inenahuatiliz in Argel''; ''In itetemaloyan in Argel'' ihuan in itlanohnotzaliz in itlahtolihcuiloliz in Malli, ca motuca<ref>In tlahtolli ''toca, nitla-'' nozo ''tuca, nitla-'' quihtoznequi ''insertar'', ''meter'', , ''introducir'', ''plantar'' ''incluir'' nozo ''englobar''.</ref> ipan inic centetl ixeliuhcayo in ''[[el Quijote]]'', itzalan in amoxxehxeloliztli 39 ihuan 41. Yeceh, ye huehcauh momati ca in tlachiuhtli tlapantlazalli itechpa Haedo ahmo yehhuatl yeya iaxca, itlah ca inohmah ye quimoixcomaca. Ipan [[Emilio Sola]], itlachiuhcauhyehhuatl catca [[Antonio de Sosa]], benedictoteotocani ipilcatihcauh in imallo in Cervantes ihuan tetlanohnochililiztli quihcuiloani<ref>''Tetlanohnochililiztli quihcuiloani'' quinezcayotia ''dialoguista'' nozo ''escritor de diálogos''.</ref> ipan inohmah tlachiuhtli. Daniel Eisenberg oquiteixpantilih ca in tlachiuhtli ahmo yehhuatl iaxca in Sosa, in aquin ahmo yehhuatl yeya tlahcuiloh, zan yeh iaxca in hueyi tlahcuiloh malli ipan Argel, ica inohmah tlahcuilolli itlachiuh in Haedo quinextia cencah tlacoyahua tenehnehuiliztli. Ic yelohuaz nelli, in itlachih in Haedo quicahua inic yelohua iteyolmahxiltiliz tlaixnextiani in nenemitiliztli cervantesyotl ipan Argel, zan yeh oc ce in itlahcuilol in inohmah Cervantes ca quichamahua inetlahpaloliz.
Inic centetl ineyehyecoliz in neyeltiliztli nentic, ipampa in islamtlacatl ca itech monequi ca quihuicaz in Cervantes ihuan ipilcatihcahuan ompa [[Oran]] quincauh ipan inic centetl tonalli. In tlaahximeh intech monec mohualcuepaz in Argel, in canin callotiloqueh ihuan ixpiyaloqueh oc cencah in ahmo yeppa. Inoc, inantzin inantzib in Cervantes oquicentlalihtahcica cequih itlacempoaliz in ducado, ica in netemachiliztli inic quimaquixtihtahci in iomextin ipilhuan. Inic 1577 monahnamictih in nenohnotzalli, zan in tlacempoaliztli ahmo yehhuatl yeya yehuatini inic quimaquixtiz in omextin. Miguel tlapanahuia inic quelehuih ca maquixtiloyani iteiccaiuh Rodrigo, in aquin mohualcuep ompa España. Rodrigo quitquia ce netlalhuiliztli<ref>''Ilhuia, ninotla-'' quinezcayotia ''planear'', ''proyectar'' nozo ''imaginar''.</ref> tlachiuhtli itechpa iteiccauh inic quimmaquixtiz in yehhuatl ihuan in oc mahtlactetl onnauhtetl nozo mahtlactetl ommacuiltetl itenahuac catcahuan. Cervantes mocentlalih itloc in occequintin tlaahximeh ipan ce oztotl tlainayalli, inic itlanehuilanhuiliz ce cipaacalli españayotl ca huallazquia inic tehualmaniliz<ref>Nozo ''tehualceliz''</ref>. In cipaacalli, huel, oahcito ihuan itech pachiuhtitlan oppa in xallan; zan, yequehen, motzoltzitzquiloc. In cristotlacah<ref>''Cristotlacatl'' nozo ''cristotzintocani'' quinezcayotia ''cristiano''.</ref> tlainayaltin ipan in oztotl no nextiloqueh, ipampa iteixtlapoaliz ce tlaicnelih techalaniani, tatocayotilli ''In Teocuitlayotiani''. Cervantes motlamachitocac in iuh icel iteyollapancauh inic quichihchihuaz in teixpampaehualiztli ihuan inic quicialtiz in ipilcatihcahuan. In bey (tecuexanoani turquiatlacatl) inic Argel, Azán Bajá, quicalaquih ipan «itealtiloyan» nozo ''malcalli'', tlapexonilli ica tepozchicolli, in canin monactih inoc macuiltetl metztli. Inic etetl neyehyecoliztli quimoilhuih Cervantes ica in cealiztli inic ahcitiuh itzallan tlalli ixquichca [[Oran]]. Quititlan ompa ce mahomatlacatl netlacaneconi ica amatlahcuilolli ipal [[Martín de Córdoba]], iatempanecauh in inon neyaotiloyan, inic quittitia in netlalhuiliztli ihuan inic quitlahtlauhtia teyacantianimeh. Auh, in titlanoni motzololoc ihuan in amatlahcuillolli tlattalli. Ipan yehhuatl neltiya ca yehhuatl yeya in inohmah Miguel de Cervantes in aquin oquitepiquihca izquin. Oilactzontequililoc inic macoz ontetl mil cuauhtolli, teixnahuatiliztli ca ahmo neltiz ipampa ca miequintin yehhuantin catcah in aquihqueh tlahtoah ipan. In tlatzacuahuia neyehyecoliztli inic chitontiquizaz monehuianhuih ipampa ce ittitiloni itlacempoaliz tlaxtlahuiloni ca quimacac ce motlapatiliani valenciatlacatl ca yeya ipan [[Argel]]. Cervantes quixnextih ce atotoacalli yel inic quimmamaz epohualtetl maltin cristotlacah. In ihcuac izquin yeya itech ahcic inic mocuepaz, cemeh maquixtilozquiah, in ahdomingoteotlacatl tetlamatilizmachtiani [[Juan Blanco de Paz]], quinextilih izqui in netlalhuiliztli in [[Azán Bajá]]. Inic teicnelilmachtiliztli in techalaniani quimonemactih ce [[escudo]]<ref>Ce tlacohualoni.</ref> ihuan ce apilloli ica pitzochiahuacayotl. [[Azán Bajá]] quihcuanih in [[Cervantes]] ompa ce malcalli oc cencah tepitztic, ipan inohmah tecpanchantli. Zatepan, quicentlalih quihuicaz in ompa [[Constantinopla]], in canin in neyeltiliztli ixnecizquia ce tequitl achi ahchihualoni inic neltiz. Oc ceppa, Cervantes quimotequiuhtih izqui in temamaliztli.
Inic macuiltetl metztli inic 1580, ahcitoh ompa Argel in tetahtzihtzinhuan yeitilizteopixqueh (inon tlamaceuhcayotl mixcahuiaya inic quimmaquixtihtitlaniz maltin, no impan mopatlayah) in teotlacatl [[Antonio de la Bella]] ihuan in teotlacatl [[Juan Gil]]. In teotlacatl Antonio euh itloc ce iohtocaliz<ref>''Ohtlatocaliztli'' quinezcayotia ''romería'', ''expedición'', ''viaje'', ''safari'', nozo ''caravana''.</ref> in tlaquixtiltin. In teotlacatl Juan Gil, ca icel quimocuiliaya etetl cien escudo, quiquixtihtitlan in Cervantes, ipampa in yehhuatl mopanitlaliaya macuiltetl cien. In teotlacatl mixcahuih inic quinechicoz itzalan in motlapatilianimeh cristotlacah in tlacempoaliztli ca yecahuia. Quicentlalih in ihcuac Cervantes itech yeya ye ipan ce cipacacalli in oncan Azán Bajá ehuazquia itechpa Constantinopla, tlalpilli ica «ome tlacallotiliztli ihuan ce teicxiilpiloni». Ipampa 500 escudo ic cihciahuiztica tlanechicolli, Cervantes maquixtilo inic 19 inic chiucnauhtetl metztli inic 1580. Inic 24 inic mahtlactetl metztli mohualcuep, zatlatzonco, ompa España intloc occequih maltin noihuan tlaquixtiltin. Ahcito ompa [[Denia]], in oncan mihcuanih ompa [[Valencia]]. Inic mahtlactetl oncentetl nozo inic mahtlactetl omontetl metztli mohualcuepa itloc icencal ompa [[Madrid]].
=== Inehualcuepaliz<ref>Nozo ''ihuallaliz''.</ref> ompa España ===
[[Image:Cervantes Valladolid lou.jpg|thumb|right|[[Estatua de Cervantes (Valladolid)|Iteixiptlaximaliz in Cervantes]] ipan in Ineahanaloyan in [[Universidad de Valladolid|Ihueyitlamachtilcal]] in [[Valladolid]].]]
Inic macuiltetl metztli inic [[1581]] Cervantes mihcuanih ompa [[Portugal]], in canin itech yeya quinihcuac in iteahxiltiliz in [[Felipe II inic España|Felipe II]], ica in iciyaliz inic tlateonamiquiz ica in yehhuatl quicualtiliz inemiliz ihuan inic quipatiotiaz in netlacuilli in oquichihuaca icencal inic quihualtiliniz inic [[Argel]]. Quitequiuhtihqueh ce neixcahuiliztli ichtacayotl ipan [[Oran]], yehica quimocuiliaya miyac iteizcal in itlamatiliz ihuan itlaixmatiliz in icetlan in [[Africa]]. Ipampa inon tlatequipanoliztli quicelih 50 escudo. Mohualcuep ompa [[Lisboa]] ihuan itzonquizaliz in xihuitl iloh ompa [[Madrid]]. Inic ontetl meztli inic 1582, quiteihtlanilia ce inecahcahualoyan in tlatequipanolizlti cactihcac ipan In India, in ahtle macoz. Ipan inon xihxihuitl, in tlahcuiloh itech ahci Ana Villafranca (nozo Franca) inic Rojas, in icihuauh in Alonso Rodriguez, ce teamacac. Itech in nenepanoliztli tlacat ce tecihuaconeuh ca motocayotih [[Isabel de Saavedra]], ca yehhuatl quimoixcomacac.
Inic 12 inic mahtlactetl omontetl metztli inic 1584, quichihua nemanamictiliztli itloc [[Catalina inic Salazar ihuan Palacios]] ipan in icallah toledoyotl in Esquivias. Catalina yehhuatl yeya ce icpochtli ca ahmo itech ahcia in cempohualli xihuitl ihuan ca quitemanilih ce tepiton nemactli. Chicotlamatihua ca in nemanamictiliztli ahmo zan yehhuatl catca tetzicatl, zan yeh ce nenencahualiztli. In ihcuac in ome xihuitl inic monamictihqueh, Cervantes pehua in tlacoyahuah iohtoquiliz ipan Andalucía.
== Cenca cualli tlahcuiloliztli ==
'''''El Ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha''''' ([[Nāhuatlahtōlli]]: ''In tlācaquini calpanpilli Don Quixote ihuicpa La Mancha'') ītōcā cē [[āmoxtli]] ōtlahcuiloc īpal [[Miguel de Cervantes]] īpan [[1605]] {{9casa}} xihuitl.
== Amoxtli ==
* ''[[La Galatea]]'', [[1585]].
* ''[[El Ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha]]'', [[1605]].
* ''[[Novelas Ejemplares]]'', [[1613]].
* ''[[Viaje del Parnaso]]'', [[1614]].
* ''[[Segunda Parte del Ingenioso Caballero Don Quixote de la Mancha]]'', [[1615]].
== Oc no xiquitta ==<!--Véase también-->
* [[Caxtillantlahtolli]]
== Tlatenehualiztli ==
<references/>
==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}
{{Commons}}
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1547]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtiltecah amoxtlahcuilohqueh]]
3ctrhdclbz2fukmz8an67hqrpucid4q
Huitzilopochtli
0
9080
527478
526487
2026-06-24T05:54:52Z
Akapochtli
159
527478
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Huitzilopochtli telleriano.jpg|thumb|right|250px]]
[[Īxiptli:Huitzilopochtli human.jpg|thumb|right|250px]]
[[Īxiptli:Huitzilopochtli 1.jpg|thumb]]
'''Huitzilopochtli''' itoca hueyi [[Mexihco|mexihcatl]] [[teotl]].
== Nō xiquitta ==
*[[Quetzalcoatl]]
*[[Tlaloc]]
== Tzonhuiliztli calāmpa ==
*{{Cite web
| last = Tovar
| first = Juan de
| title = Teotleco, la subida de los dioses, el decimosegundo mes del calendario solar azteca. El texto describe con gran detalle el festival en honor a Huitzilopochtli.
| work = Biblioteca Digital Mundial
| language = '''Idioma: Náhuatl del norte de Puebla''' y Español
| accessdate = 2013-05-24
| date = 1585
| url = http://www.wdl.org/es/item/6713/
}}
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
dqesf863suy9ctkc1hns99udsqvq4cr
527479
527478
2026-06-24T05:56:11Z
Akapochtli
159
527479
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Huitzilopochtli telleriano.jpg|thumb|right|250px]]
[[Īxiptli:Huitzilopochtli human.jpg|thumb|right|250px]]
[[Īxiptli:Huitzilopochtli 1.jpg|thumb]]
'''Huitzilopochtli''' itoca hueyi [[Mexihco|mexihcatl]] [[teotl]].
== Nō xiquitta ==
*[[Quetzalcoatl]]
*[[Tlaloc]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
gnyjuaqk6laqgelx2y49of5zlu8x6sz
Coztomatl
0
9511
527450
518192
2026-06-24T02:55:30Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Addbot|Addbot]]
376388
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = ''Cōztomatl''
| image = Physalis coztomatl flower1.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Cōztomatl
| regnum = [[Tlanelhuayōtl]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Ōntzīntiliztica]]
| ordo = [[Solanales]]
| familia = [[Solanaceae]]
| genus = '''''Physalis'''''
| genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
| species = '''''P. coztomatl'''''
| binomial = ''Physalis coztomatl''
| binomial_authority = [[José Mariano Mociño|Mociño]] & [[Martín Sessé y Lacasta|Sessé]] ex [[Michel Félix Dunal|Dunal]]
| subdivision_ranks = [[Species]]
}}
'''Cōztomatl''' (''Physalis coztomatl'').
[[Īxiptli:Physalis.jpg|thumb|Cōztomatl]]
==Nō xiquitta==
*[[Mīltomatl]]
*[[Xāltomatl]]
*[[Xītomatl]]
*[[Cōzcatomatl]]
*[[Capōltomatl]]
[[Neneuhcāyōtl:Solanaceae]]
0c8iarrvg2xnagdvy5cm8czlmendxaj
Chiucnauhtecatl
0
9730
527463
510036
2026-06-24T05:19:20Z
Akapochtli
159
527463
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Chiucnāuhtēcatl
| Imagen = Nevado de Toluca.jpg
| Pie de imagen = Xinachtēcatl
| Elevación = 4,690
| Situación = [[Tlahtohcāyōtl Mēxihco]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Eje Yancuīctletepēyōtl]]
| Coord = {{coor dm|19|06|30|M|99|45|30|C}}
| Prominencia =
| Tipo = [[tletepētl]] (extinto)
| Fecha y pers =
| Ohtli = Ohtli
}}
In '''Chiucnāuhtēcatl'''<ref name="Chiuhcnāuhtēcatl">GARCÍA Martínez, Bernardo, ''Los nombres del Nevado de Toluca'', Arqueología Mexicana, núm. 43, pp. 24-26.</ref> ahnozo '''Tzinacantēcatl'''<ref name="Chiuhcnāuhtēcatl"/> ([[mātlatzincatlahtōlli]]: ''Nro’maani Nechhútatá'', in Ātēuctli Īchān; [[otontlahtōlli]]: ''Tastobo'', Iztāctepētl; [[caxtillāntlahtōlli]]: ''Nevado de Toluca'', Tōllohcān Cepayahuīlli). Ca tletepētl īpan in municipios [[Tzinacantēpec]], [[Tōllohcān]], [[Calimayān]], [[Teōtenānco]], [[Villa Guerrero]], [[Cōātepēc Yōltextli]], [[Ālmolōyān Juárez]], [[Temazcaltepēc]], [[Āmanalco]], [[Texcaltitlan]] īhuān [[Villa Victoria]], īpan in [[Tlahtohcāyōtl Mēxihco]].
===Ohcequin macehuallahtolli===
* [[Mazahuatlahtolli]]: ''Tr'exitsji''
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
as0lhovkn7h1gmcpgp04vrix9lwtwpw
Matlalcueyeh
0
10292
527375
527339
2026-06-23T18:59:47Z
Akapochtli
159
527375
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Matlalcueyeh
| Imagen = La Malinche (volcán).jpg
| Pie de imagen = Matlalcueyeh
| Elevación = 5,452
| Situación = [[Puebla]] huan [[Tlaxcallan]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Eje Yancuīctletepēyōtl]]
| Coord = {{coor dm|19|23|M|98|3|C}}
| Prominencia =
| Tipo = [[volcán]]
| Fecha y pers =
| Ohtli =
}}
In '''Matlalcueyeh''' ca tletepetl ipan Tlahtocayotl [[Puebla]] huan [[Tlaxcallan]], quipia 5,452 ahcopa itech hueyatl.
{{Tepetl ipan Mexico}}
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl ipan Mexihco]]
1cvj3vmu7fwa7ffx169zh1bwyfi6gyv
527435
527375
2026-06-24T02:37:37Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Matlalcueyeh]]»: Guerra de ediciones ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527375
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Matlalcueyeh
| Imagen = La Malinche (volcán).jpg
| Pie de imagen = Matlalcueyeh
| Elevación = 5,452
| Situación = [[Puebla]] huan [[Tlaxcallan]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Eje Yancuīctletepēyōtl]]
| Coord = {{coor dm|19|23|M|98|3|C}}
| Prominencia =
| Tipo = [[volcán]]
| Fecha y pers =
| Ohtli =
}}
In '''Matlalcueyeh''' ca tletepetl ipan Tlahtocayotl [[Puebla]] huan [[Tlaxcallan]], quipia 5,452 ahcopa itech hueyatl.
{{Tepetl ipan Mexico}}
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl ipan Mexihco]]
1cvj3vmu7fwa7ffx169zh1bwyfi6gyv
527467
527435
2026-06-24T05:24:31Z
Akapochtli
159
527467
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Matlalcueyeh
| Imagen = La Malinche (volcán).jpg
| Pie de imagen = Matlalcueyeh
| Elevación = 5,452
| Situación = [[Puebla]] huan [[Tlaxcallan]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Eje Yancuīctletepēyōtl]]
| Coord = {{coor dm|19|23|M|98|3|C}}
| Prominencia =
| Tipo = [[volcán]]
| Fecha y pers =
| Ohtli =
}}
In '''Matlalcueyeh''' ca tletepetl ipan Tlahtocayotl [[Puebla]] huan [[Tlaxcallan]], quipia 5,452 ahcopa itech hueyatl.
{{Tepetl ipan Mexico}}
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
nykczsjo8zpgu2l1jg8wdbyvnd2x02m
527468
527467
2026-06-24T05:24:58Z
Akapochtli
159
527468
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Matlalcueyeh
| Imagen = La Malinche (volcán).jpg
| Pie de imagen = Matlalcueyeh
| Elevación = 5,452
| Situación = [[Puebla]] huan [[Tlaxcallan]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Eje Yancuīctletepēyōtl]]
| Coord = {{coor dm|19|23|M|98|3|C}}
| Prominencia =
| Tipo = [[volcán]]
| Fecha y pers =
| Ohtli =
}}
In '''Matlalcueyeh''' ca tletepetl ipan Tlahtocayotl [[Puebla]] huan [[Tlaxcallan]], quipia 5,452 ahcopa itech hueyatl.
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
7q5j9slp7s7tub0iq9n07zic0b6qujt
Metzcuitlatl
0
10409
527436
520802
2026-06-24T02:44:25Z
Akapochtli
159
527436
wikitext
text/x-wiki
{{Toquiliztequitl}}
[[File:MicaSheetUSGOV.jpg|thumb|Metzcuitlatl]]
'''Metzcuitlatl''' tetl.
== Notetlauhtiliz ==
[[Neneuhcāyōtl:Tepoztli]]
hpsubd26oj9dn7nw8qhh2rjtvtsnjf8
527437
527436
2026-06-24T02:44:50Z
Akapochtli
159
527437
wikitext
text/x-wiki
{{Toquiliztequitl}}
[[File:MicaSheetUSGOV.jpg|thumb|Metzcuitlatl]]
'''Metzcuitlatl''' tetl.
== Notetlauhtiliz ==
[[Neneuhcāyōtl:Tlamantli]]
tu7a2bjxmyes3ua5f3iyiu2afb0srvo
Francisco de Quevedo
0
10429
527412
527032
2026-06-24T01:45:50Z
Akapochtli
159
Revertido el cambio de [[Special:Contributions/~2026-35729-86|~2026-35729-86]] ([[User talk:~2026-35729-86|disc.]]) a la última edición de [[User:Akapochtli|Akapochtli]]
526522
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
{{Escritor
|Nombre = Francisco de Quevedo
|Image = Don francisco de quevedo-villegas.jpg
|birthname = Francisco Gómez de Quevedo y Santibáñez Villegas
|born = {{ESPf1506}} [[Tlachiucnāuhti 14]], [[1580]]<br />[[Madrid]]
|dead = {{ESPf1506}} [[Tlachiucnāuhti 8]], [[1645]] <br />[[Villanueva de los Infantes, Caxtillah īhuān León|Villanueva de los Infantes]], [[Caxtillah īhuān León]] <small>(64)</small>
|occupation = [[Tlahcuiloni]]
|obramásconocida =
|yearsactive =
}}
'''Francisco Gómez de Quevedo y Santibáñez Villegas''' ([[1580]] - [[1645]]) itoca [[Caxtillan|caxtiltecah]] hueyi [[tlahcuiloni]].
== Oc no xiquitta ==
* ''Historia de la vida del Buscón llamado ejemplo de vagabundos y espejo de tacaños'', 1626.
* ''Sueños'', 1627.
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1547|Quevedo y Santibáñez, Francisco de]]
[[Neneuhcāyōtl:Amoxtlahcuilohqueh]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtiltecah]]
t49zzaxhpbvuuahnyqd2lkd141m3hcx
527413
527412
2026-06-24T01:46:35Z
Akapochtli
159
527413
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
{{Escritor
|Nombre = Francisco de Quevedo
|Image = Don francisco de quevedo-villegas.jpg
|birthname = Francisco Gómez de Quevedo y Santibáñez Villegas
|born = {{ESPf1506}} [[Tlachiucnāuhti 14]], [[1580]]<br />[[Madrid]]
|dead = {{ESPf1506}} [[Tlachiucnāuhti 8]], [[1645]] <br />[[Villanueva de los Infantes, Caxtillah īhuān León|Villanueva de los Infantes]], [[Caxtillah īhuān León]] <small>(64)</small>
|occupation = [[Tlahcuiloni]]
|obramásconocida =
|yearsactive =
}}
'''Francisco Gómez de Quevedo y Santibáñez Villegas''' ([[1580]] - [[1645]]) itoca [[Caxtillan|caxtiltecah]] hueyi [[tlahcuiloni]].
== Oc no xiquitta ==
* ''Historia de la vida del Buscón llamado ejemplo de vagabundos y espejo de tacaños'', 1626.
* ''Sueños'', 1627.
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1547|Quevedo y Santibáñez, Francisco de]]
b6wp2oowtaif5o4wiqrz3wdgd4e89k1
Yacateuctli (teotl)
0
10433
527494
526478
2026-06-24T06:06:16Z
Akapochtli
159
527494
wikitext
text/x-wiki
'''Yacatēuctli''' ca in pōchtēcah īhuān in nehnenquimeh īnteōuh.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
j0qef8y6k2e86kmwbccewiegh6r4vl5
527516
527494
2026-06-24T06:14:59Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Yacatēuctli (teōtl)]] a [[Yacateuctli (teotl)]]: Título mal escrito
527494
wikitext
text/x-wiki
'''Yacatēuctli''' ca in pōchtēcah īhuān in nehnenquimeh īnteōuh.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
j0qef8y6k2e86kmwbccewiegh6r4vl5
527522
527516
2026-06-24T08:10:27Z
Akapochtli
159
Creación de contenido
527522
wikitext
text/x-wiki
'''Yacateuctli''' nozo Yacatecuhtli nozo Yiacateuctli Pochtecah inteouh catca: cencah quimahuiztiliayah, quitlaquentiayah amatica; in intopil, imotlatopil, inic nehnemiyah, inic motlatocaya, incapa cochizqueh, oncan quitilquetza, ixpan tlamahcehua, mizzo, quicopaltemiliah, inic quitlauhtiah in inteouh Yiacateuctli, inic quihtlaniliah. Inic quimatataquiliah, iteicneliliz nohhuiyan ahcitinemih, calactinemih. Auh ic motenehua, pochtecah yiaqueh; itech canqueh, in itoca inteouh, Yiacatecutli. Oztomecah, anahuac calaquinih, huel quitemotinemih in tlein quimonanauhtizqueh, anahuatl quilacatzohtinemih, tonalciyauhtinemih, ehecaciuhtinemih, mociyauhpouhtinemih, elciciuhtihuih, imellelahcitiuh, imixcuatlatlatiuh, intonal quimacuitihuih, intonal omiuh yetiuh.
In inechihchihual motlahtlatlali, mixapetzhui, itemillo, ixcuatzo, ixcuatzoneh, quetzallalpileh, teocuitlanacocheh, xiuhtlalpilli, in itilmah, tlahsomaxtleh, tzitzileh, oyohualeh, teccaqueh, quetzalxicalcoliuhqui in ichimal, itlaczaya imac onoc otlatopileh.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
gkjh7z8qsw2loddhg4ru95jqo4d9o7k
527523
527522
2026-06-24T08:16:33Z
Akapochtli
159
527523
wikitext
text/x-wiki
[[Imagen:Yacatecuhtli.jpg|thumb|Yacatecuhtli imachiyo]]
'''Yacateuctli''' nozo ''Yacatecuhtli'' nozo ''Yiacateuctli'' pochtecah inteouh catca: cencah quimahuiztiliayah, quitlaquentiayah amatica; in intopil, imotlatopil, inic nehnemiyah, inic motlatocaya, incapa cochizqueh, oncan quitilquetza, ixpan tlamahcehua, mizzo, quicopaltemiliah, inic quitlauhtiah in inteouh Yiacateuctli, inic quihtlaniliah. Inic quimatataquiliah, iteicneliliz nohhuiyan ahcitinemih, calactinemih. Auh ic motenehua, pochtecah yiaqueh; itech canqueh, in itoca inteouh, Yiacatecutli.
Oztomecah, anahuac calaquinih, huel quitemotinemih in tlein quimonanauhtizqueh, anahuatl quilacatzohtinemih, tonalciyauhtinemih, ehecaciuhtinemih, mociyauhpouhtinemih, elciciuhtihuih, imellelahcitiuh, imixcuatlatlatiuh, intonal quimacuitihuih, intonal omiuh yetiuh.
In inechihchihual motlahtlatlali, mixapetzhui, itemillo, ixcuatzo, ixcuatzoneh, quetzallalpileh, teocuitlanacocheh, xiuhtlalpilli, in itilmah, tlahsomaxtleh, tzitzileh, oyohualeh, teccaqueh, quetzalxicalcoliuhqui in ichimal, itlaczaya imac onoc otlatopileh.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
fmuopa9kxntmtyiqwb21rfn7iw1kw38
527524
527523
2026-06-24T08:22:31Z
Akapochtli
159
527524
wikitext
text/x-wiki
[[Imagen:Yacatecuhtli.jpg|thumb|Yacatecuhtli imachiyo]]
'''Yacateuctli''' nozo ''Yacatecuhtli'' nozo ''Yiacateuctli'' pochtecah inteouh catca: cencah quimahuiztiliayah, quitlaquentiayah amatica; in intopil, imotlatopil, inic nehnemiyah, inic motlatocaya, incapa cochizqueh, oncan quitilquetza, ixpan tlamahcehua, mizzo, quicopaltemiliah, inic quitlauhtiah in inteouh Yiacateuctli, inic quihtlaniliah. Inic quimatataquiliah, iteicneliliz nohhuiyan ahcitinemih, calactinemih. Auh ic motenehua, pochtecah yiaqueh; itech canqueh, in itoca inteouh, Yiacatecutli.
Oztomecah, anahuac calaquinih, huel quitemotinemih in tlein quimonanauhtizqueh, anahuatl quilacatzohtinemih, tonalciyauhtinemih, ehecaciuhtinemih, mociyauhpouhtinemih, elciciuhtihuih, imellelahcitiuh, imixcuatlatlatiuh, intonal quimacuitihuih, intonal omiuh yetiuh.
In inechihchihual motlahtlatlali, mixapetzhui, itemillo, ixcuatzo, ixcuatzoneh, quetzallalpileh, teocuitlanacocheh, xiuhtlalpilli, in itilmah, tlahsomaxtleh, tzitzileh, oyohualeh, teccaqueh, quetzalxicalcoliuhqui in ichimal, itlaczaya imac onoc otlatopileh.
== Amoxtin ==
*Sahagún, Fray Bernardino de. (2006). ''Historia General de las cosas de la Nueva España''. "Colección sepan cuantos...". Editorial Porrúa. México, D.F., México 1985. ISBN 970-07-6492-3
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
96mzhnpc95hpixz4zb3tj5hn6z06rja
Mazaxocotl
0
10633
527444
518200
2026-06-24T02:55:06Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Marrovi|Marrovi]]
399452
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Spondias mombin MS4005.JPG|thumb|Mazaxocotl]]
In '''Mazāxocotl''' in [[mazāxococuahuitl]] [[xōchihcualli|īxōchihcual]].
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
9zx4acbr7txxmcfho4opj6h2kmrae56
Tetzontzapotl
0
10820
527441
518203
2026-06-24T02:54:51Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Ricardo gs|Ricardo gs]]
100477
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Tezontzapotl]]
jwyztc8mp36wx8y2v5h8vlhef7mxe1b
Tecuacan
0
11568
527380
495189
2026-06-23T19:23:14Z
Akapochtli
159
527380
wikitext
text/x-wiki
In '''Tlācatiyān ītēcuacān''' ca in [[āltepētl]] cānin nemi in tlahco tēpacholiztli, in āltepēcalli, in teyacānquicalli īhuān in [[tlahtohcāyōtl]] ītētlamahmaquiliz.
== No xiquitta ==
* [[Tlacatiyan]]
[[Neneuhcāyōtl:Tecuacan]]
skmj5wb54j183bnp6bpe1z60ti47qh6
María Ichpochtli
0
12515
527432
527224
2026-06-24T02:33:34Z
Akapochtli
159
Protegió «[[María Ichpochtli]]»: Guerra de ediciones ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527224
wikitext
text/x-wiki
[[Image:SASSOFERRATO - Virgen rezando (National Gallery, Londres, 1640-50).jpg|200px|thumb|right|Maria inic tetlatlahtlauhtilia, itechpa [[Sassoferrato]].]]
In '''Ichpochtli Malíatzin''' ([[Caxtillāntlahtōlli]]: ''María''; [[Yudeatlahtolli]]: מרים ''Myriam'') in inantzin in [[Yesu Crizto]] ihuanin icihuatzin in [[Jose itech Nazaret]] yehhuatl catca ce cihuatl [[judeatlacatl]] itech [[Nazaret]] itech [[Galilea]] ca, ipan nepapan tlahcuilolli yancuica nemiquiznahuatilizotl itech pohuini in [[iTeotlahtol in Mateo]], in [[iTeotlahtol in Lucas]] ihuan in [[iTlachihualiz in Tetlazohhuan]], in iuh noihuan miyac tlahcuilolli iztlacatqui in iuh in [[iachtoteotlahtol in Santiago]], yol itzalan itzonquizaliz in mahcuilpohualxihuitl I a.C. ihuan inepantlah in mahcuilpohualxihuitl I z.C. Noihuan in Colhan (mahcuilpohualxihuitl VII), [[iamox teoyoh]] in [[izlam]], quiteittitia in iuh inantzin in Jesus ([[Isa]]), itzintlan itoca [[alapiayotl]], Maryam nozo Miriam.
In iixneciliz in Mariatzin ipan in [[netecpicholiztli huehcahuitiani]] ahmo yehhuatl catca in iuh ce cemani tlaneltiliani, zan yeh in iuh ce motenyohtiani tlayectenehualli ihuan ipan oc ye ce tlamantli cecniquizqui, tlachihuani cecniquizqui ipan ce cahuitl nelhuayotl ian in iicpatehtecaliz in itequixtiliz, in inenacayotiliz in [[Jesucristo]] ([[Lucas 1:26-38]]; [[Lucas 2:1-19]]), ihuan tlacneliani ipan oc ome, in imazololiz ihuan imiquiz in Jesutzin ([[Juan 19:25-27]]), ihuan itlatzintiliz in inic ce tecentlaliliztli motecpichoani tlatlahtlauhtiani niman ic achtopa in huallaliz in [[Teoyoliatl Yecnemiliceh]] ipan [[Pentecostes]] ([[Tlachiuhtli 1:14]]).
Ipan in iteotlahtol in Mateo ([[Mateo 1:18]]) ihuan in iteotlahtol in Lucas ([[Lucas 1:27]) quiteittitia in Maria in iuh ce tlazcaltilli ichpochtli in ihcoac, ipan in Tetlacaquiltiliztli, quimatih ca itech yeya otztli itechpa itlachiuh in Yoliatl Yecnemiliceh, in ahmo itepalehuiliz in oquichtli. Ipampa in, atzan ihtolo in «'''Ichpochtli Mariatzin'''», nozo cemaniliztica «'''In Ichpochtli'''», ipan in [[Netlacentequililiztli tlaneltocani]], [[tlanelihtoani]], [[egiptoyotl]], ipan in [[Netlacentequililiztli]] inglaterrayotl ihuan ipan occe [[tetocayotiliztli motecpichoani]].
Ipan in Netecpicholiztli tlaneltocani ihuan tlanelihtoani itech tlamilo huelitilizotl itech tepan tlahtoliz iixpan Jesucristo, inic quitoca in yecnemiliceh [[Ireneo de Lyon]] (mahcuilpohualxihuitl II) ihuan in tlaquetzalli ipan in [[iteotlahtol in Juan]] itechpa itepantlahtoliz ipan in [[nemanamictiliztli itech Cana]] ([[Juan 2:1-11]]). Ipan in Netecpicholiztli achto tlatenehualli, in itemahuiztililoca neltia itzalan tetlanextililiztli ahmo inamic, ca yauh niman [[tetlaixpantililiztli ahyoltzotzoni ihuan nemachtillotl mariayotl]], ixquichca itlatlahtlauhtiloca, ihuan tocaitl in ica mixihmachtilia, in yuhqui «Inantzin in Toteucyo», nozo in paccaceliloni itlahtol ica greciatlahtolli, «[[Theotokos]]», inin in tlatzacuia tlaixcoyantilli itech yehhuatzin ihciuhca ipan in [[Netechpichahuiliztli itech Efeso inic 431]] ihuan cencah tlacualquixtilli itechpa in Netecpicholiztli tlanelihtoani. Noihuan motocayotia «Mahcehualtic Ichpochtzin Maria», inic nepanihui ica in tlahcuilolli teotlahtollotl:
::::: «[...] niman axcan nechchahchamahuaz in ixquich tetech quizaliztli [...]»
:::::::::::::::::::::: Maria itech [[Isabel]],
:::::::::::::::::::::: Iteotlahtol in Lucas 1:48
==In itocatzin in Mariatzin==
Inpan in judeatlacah in tocaitl ahmo yehhuatl yeya ce cemani ontetocaitl; itech catca tetech nematiliztica tlanepanolli in aquin tlacatl. Ipampa in quicuiah tocaitl ca quinematcaihtoaya in centlamanquizcayotl, in netlanohmahhuiliztli; ihuih, yehhuatl yeya cencah quinemitiaya in "in itocatzin yehhuatl yez yuh" in ihcoac monequia quitenehuilia ce neixcahuiliztli nozo centlamanquizcayotl tlapanahuih yehhuatl in aquin conetl ipampa tlacatiliztli.
Maria yehhuatl ce tocaitl tenyoh ipan in [[Tanaj]] nozo [[Huehueh Nemiquiznahuatiliztli]] ipampa yehhuatl oyez in itocatzin in ihueltiuh in [[Moises]] ihuan [[Aaron]], ipan ipeuhca tlahcuilolli in iuh [[Mīryam]]. In itlahtolmelahuiliz [[In Epohualtetl Omatlactetl]] quitenehua niman in arantlahtolli [[Mariám (Mαριαμ)]]; In tlacuepaliztli ipan in tlayacatia tozcayotl quinextia in tlatenehualiztli nohuian, in tlatenehualiztli ica in [[arantlahtolli]] ca mihtoaya ipan [[Palestina]] achto in itlacatiliztzin in Cristo.
Ipan in itlahcuilol greciayotl in [Yancuic Nemiquiznahuatiliztli], ipan in itlahtolmelahuiliz [[In Epohualtetl Omatlactetl]], in tocatzintli tlanemitilli yehhuatl yeya [[Mariám]]. Maria yehhuatl yezquia ahzo in in iixneciliz greciayotl in tlahtolli.
Macihui ipan in [[Huehhuetiliztli Nepantlahtli]] temoloc tlanezcayotiliztli oc ye teicnomatini in ahmo tlamanalhuiani, itzintlan in tematiantic tlanextiliztli altepetlalcopincayotl, "Cihuatlahtocapilli" nozo "Tlatimalolli" yehhuatl in tlanezcayotiliztli oc ye tlanamictli in tocaitl [[judeayotl]].
Maria yehhuatl noihuan tenyoh in iuh "[[Icitlal in huehhueyatl]]" nozo "Icitlal in hueyatl" (Stella Maris). In tlatenehualli tocaitl itech huitz in tlahtolmelahuiliztli itechpa ce tlapehualtiloni itech in [[Huehueh Nemiquiznahuatiliztli]], itech in inic ce imAmox in Tlahtohqueh 18:41-45.
==Itenemilizpohual in Maria ipan in tlamanitiliztli motecpichoani==
[[Image:Dolci Madonna p1070185.jpg|thumb|250px|Mariatzin, inantzin in Jesutzin. [[Carlo Dolci]].]]
In Maria tenehualo ica itocatzin ceppa, manel ica ixneciliztli cenyani, in ihcuiloz in teotlahtolli oc ye techiuhcayotl, in [[iteotlahtol in Marcos]]. Ipan in [[iTeotlahtol in Mateo]] tenehualo ica ontlaehualiztli itech itlaquetzaliz in [[imixihuiloca cenquiztic]] in Jesutzin ihuan in itlacatililoca ihuan neyeltiliztli ompa Egipto.
ANican in tetlaneltoquitiani Mateo quitenehua ca yehhuatl Maria in aquin quihtoh in tenahualcaquini Isaias in quihtoz:
::::::«in Ichpochtli quimixihuitiz ihuan quitlacatiliz ce tepiltzin in aquin quitlalizqueh in tocaitl Emmanuel, ca tlahtolcueptli quinezcayotia: "In Toteucyo totech moyetzticah"».
In [[iTeotlahtol in Lucas]] yehhuatl in oc ye tenehualiztli quitemaca itechpa Maria, inic quitenquixtiz ica oc ye neixhuatiliztli in netlahtolpepechtiliztli itechpa in ipiltian in Jesutzin, cequih motenquixtia oc ye tlatzintlan: In Tetlacaquiltiliztli, In Onteittaliztli iixpan Isabel, in iTlacatililoca in Jesutzin, in iTeixihmachtiloca in Jesutzin ipan in Teocalli (nican in [[mohuapauhqui Simeon]] quinahualcaqui: «monohma ce tepozmaccuahuitl mitznalquixtiaz itech yollohtli», inic ihtoa itechpa itlatlematiliz in Mariatzin inoc in iNeyolcocoltiloca in iconeuhtzin) ihuan in ineixpololoca in Jesutzin ihuan iixnepanoloca ipan in teocalli. noihuan yehhuatl in tetlaneltoquitiani Lucas in quihtoa ca Maria quihuehcahuitiaya inin tlamantli ihuan quinemiliaya ipan iyolloh. Ipan in [[iTeotlahtol in Juan]], Jesutzin quichihua in inic ce itlamahuizol ipampa itetlatalahtlauhtiliz, ipan [[Cana]]. Ihuan ipan in temazoaya, quitemaca in iuh inantzin in tetlazoh huellazohtli,ihuan maco in aquin Maria in iuh teconeuh (Ipampa inin nechiuhtli, in teotlamatiliztli tlaneltocani ihuan tlanelihtoani quimachitia in itepan tlahtoliz in Maria iixpan iConeuhtzin; ihuan in iixpan netlacuililoca nezcayotl in Maria in iuh «Inantzin in Netlacentequililiztli», in quihtoznequi, «(Inantzin) in ixquichtin motecpichoanimen», tlaixehualtin ipan in itlacauh in tetlazoh huellazohtli). Noihuan tenehualo ipan in [[Itlachihualiz in Tetlazohhuan]] in iuh tlacneliani ittitiloni itech in tecentlaliliztli motecpichoani huehcahuitiani.
===Tetahhuan ihuan cenyeliztli===
In tlamanitiliztli motecpichoani quinnemitih in Joaquin ihuan Ana in iuh in ipilhuahcahuan in Maria. Inon tocaitl itech cah tlacuilli itech iAchtoteotlahtol in Santiago, ce i teotlahcuilol iztlacatqui oc ye tenyoh ihuan techiuhcayotl. Inin tlahuelittaliztli ocatca inetlahtolpepechtiliz in tlatenehualiztli ipan miyac nechiuhtli teicnottani itechpa in itenemilizpoahual in Ichpochtli Maria.
Ahmo momati ica tlacacoyeliztli intla Maria quimpix teiccahuan. Manel cequintin quimocuiliah ipampa nelli inechiuh in [[iTeotlahtol in Juan]] ihuan in Mateo in quitenehuah in aquin "ihueltiuh in inantzin", in aquin yehhuatl yezquia in Maria itech Cleofas ipan [[Jeronimo]]. Icentlapal, [[Hegesipo]] quitenehua inin Maria in iuh icihuauh in [[Cleofas]], iicneuh in Jose ihuan ic imonhuezhui in Maria: ce nemanepanoliztli judeayotl ahmo quitlalizquia cenenehuixqui tocaitl itech ome in teichpochhuan.
===Inemanamictiliz in Mariatzin===
In teotlahtolli quiteittitia in Maria in ihcoac quipohua itlacachihualiz in Jesutzin. Quipohua ca Maria ipan inon cahuitl yehhuatl yeya iteyollapancauh in [[Jose itech Nazaret]], in yehhuatl yeya cuauhxinqui. In zanilli teotlahtollotl pehua zatepan inenamictiliz in Maria itloc Yecnemiliceh Jose.
In iTeotlahtol in Lucas quitlamia ome amoxxehxeloliztli itech in [[itlacachihualiz]] ihuan ipiltian in Jesuztin. Yehhuatl ipan Lucas noihuan in ompa tocayotilo "Tentimani itech Huelnezcayotl", "tlateochihualli intzalan in ixquich in cihuah", "inantzin in Toteucyo". In ontetocaitl ''κεχαριτωμένη'', in mopohua ''kecharito̱meni̱'' ihuan in tlahcotlahtol tlatlematini in ''χαριτον'' (''chariton''), tlahtolcuepalo itechpa in tlahtolmelahuiliztli teotlahtolihtlacoani in iuh "huel tlaicnelilli", inoc ipan in tlaneltocani motlahtolcueptimani in iuh "tentimani itech huelnezcayotl" (inic quitoca in "gratia plena" itech in [[Vulgata]]). In Yancuic [[iTeoamox in Jerusalen]], ipampa neixcuitilli, quinematcaihtoa ipan in iTeotlahtol in Lucas (1,28) ca inin tetlapaloliztli ipan ixneciliztli tlahcuilolotl quinezcayotia: "in tehhhuatl in itech oticatca ihuan itech ticah tentimani itech in teicneliliztli teucyotl".
Ipan in tlamanitiliztli judeayotl itech inon cahuitl, in telpohpochtin monamictiayah itzalan in caxtolli omei ihuan in ompohualli onnahui xihuitl, in oquic in ichpohpochtin niman in mahtlactli omome xihuitl ittoqueh tlapalihuih (''na'arah'') zatepan inin huehhuetiliztli momanamictihtimatiah. Ipan in nemanamictiliztli judeayotl oncatca ome immanyotl, in nemanepanoliztli ihuan in nemanamictiliztli ihuetzian tlatenehualli: in tlayacatia chihualoya ipan in ichan in tlayollapantli ihuan itech quitquia nenotzaliztli ihuan tetlachihualtiliztli, manel in nehuicatinemiliztli yehhuatl yeya zatepan. Intla in tlayollapantli ayamo itech catca tenamic moyollohtepitzhuiaya ce xihuitl zatepan in nemanepanoliztli inic ahciz in tlaoncayotia cotoncayotl, in nemanamictiliztli ihuetzian tlatenehualli, in ompa in teyollapanqui quihuicaya tlamahuiztiliztica in tlayollapantli niman ichan itetahhuan ixquichca ichan.
===Tetlacaquiltiliztli===
[[Image:ICONO15.jpg|thumb|250px|Ixiptlatzin in Ichpochtli in teahxiltia ipan in temahuitililiztli ihuan ohtocaliztli.]]
Iixneciliztzin in Mariatzin ipan in zanilli teoamoxyotl pehua ica in tlaquetzaliztli itechpa in ineteittiliz in ilhuicatlaihualli Gabriel iixpan Maria, ipan quipohua in tetlaneltoquitiani Lucas.
:: Ihuan inic chicuacentetl metztli, in ilhuicatlaihualli Gabriel titlanilo itechpa Dios ixquichca in altepetl Galileayotl tlatocayotilli Nazaret, iixpan ce ichpochtli nemanepanolli itloc ce oquichtli motocayotia Jose, cemeh itetech quizcahuan in David; ihuan in itocatzin in ichpochtzintili yehhuatl yeya Maria. Ihuan inic calaqui in ilhuicatlaihualli, quilhuih: «¡Ma xipaqui, in titentimani itech huelnezcayotl! In Toteucyo motech moyetzticah.»
::::::::::::::::::::::::::::::::[[''Lucas'' 1:26-28]]
Lucas motlacuauhquetz ipan quihcuiloz in itetlahtolcuepaliz in Mariatzin iixpan in tlatenquixtiliztli teucyoh in mochiuhtaz: inetlapololtiliz ihuan iyohuitiliz, in yuhqui ca zatepan quinextizquia ineihzahuiliz iixpan in itlayolteohuiliz de Simeon ihuan iahtlaahcicamatiliz in itlahtoltzin in Jesutzin ipan in teopantli. Iixpan ce ichtacayotl in quicempanahuia ineihmatiliz, quinemilia itechpa in tlanohnotzaliztli (Lucas 1:29; Lucas 2:33), quiyollamachilia tlacemanca in nechihualiztli ihuan quipiya ipan iyolloh.
Niman zan achitzinca in tetlacaquiltiliztli, in ihcoac in itlaihmatiliz nelhuayotl in inemiliz in Maria neci mocuepcueptinemi, quipehua itlatoquililiz in yohuitiliztli ihuan in neyoltzotzonaliztli tlatenehualli itechpa in inTeolahtol in Lucas ihuan in Mateo. Inic ce neyoltzozonaliztli moteixihmachtia ipan in ipeuhca in iteotztiliz. Huel in cototztiliztli neci quipoztequiz in iyollohtzin in iteyolahcoccauh [[Jose]]tzin, ihuan quihuica in (aquin) Josetzin itech tlanequiliztli in quitlalcahuiz in (aquin) Mariatzin ichtaca ipampa ahmo quixtlapoz. Ic oquicentlalihca in Josetzin in ihcoac Dios quixmachtiz itlanequiliztzin ica ce temiquiliztli: «In tiJosetzin, in ticoneuhtzin in David, mah timacahci ticcuiz motloc in Mariatzin in timocihuauh ipampa ca in itech tlachihualli itech pohui in [[Teyoliatl Yecnemiliceh]]. Quitlacatiliz ce tepiltzin, ihuan tehhuatl tictocayotiz Jesus, ipampa ca in yehhuatl quimaquixtiz itlacamecayo itech in itlahtlacol.» Niman huelihcoac, Jose mocepanicnelia ipan in yohuitiliztli in neci ipan in iyoliliz in Mariatzin, in iuh mopohua zatepan.
===Itlahpalotaliz in Mariatzin itech Isabeltzin===
Mariatzin, ye otztli, quitlahpalotiuh in ihuehcapa tecihuaiccauh Isabel, yehica in ilhuicatlaihualli Gabriel oquicaquiltiaya in noihuan yehhuatl, manel ye ilama, itech catca otztli, inezca in iixpan Dios ahtle yehhuatl ahchihualoni. Ohtoca Maria in ompa ce altepehuahcan in itepeuh in Judea, in axcan mixmati in iuh in altepetl [[Ain Karim]] itech catqui chicuace kilometro ihuan ixelihuian itech in icihuatlampa in Jerusalen.
In ahcico Maria, in teotlahtolli quipohua ca yehhuatl in conetl quipiaya Isabel ipan in ixillan pancholoh, ca ixtlamatililo in iuh paquiliztli. Isabel quixihmachtilia in Maria in iuh in "iNantzin in iTeucyo" ihuan quipantlaza. Maria quinanquilia in Isabel ica ce cuicatl itech in tetimaloliztli, axcan tlatocayotilli «Magnificat», tlayollohtilli ipan icuic in Ana, ipan ixachi cuicatl ihuan ipan occe tlapehualtiloni itech in Huehue Nemiquiznahuatiliztli in, tlacahzo, yehhuatl yeya itlaixmnatiliz in Mariatzin. In «Magnificat» quitoca ce tlahuehcaihtoliztli: «In ixquich in tetech quizaliztli nechtocayotiz mahcehualtic». In tetlacaquiltiliztli ihuan in ''Magnificat'' yehhuatl, melahuaca, in ome tlapehualtiloni itech in teotlahtolli amatlahcuilolotl in ipan Maria quitenquixtia tlahtoltica ica oc ye tlanematcaihtoliztli inematiliztzin, ca ahmo yehhuatl occe zan yeh ce tlahuehcatenehualiztli itech in huel iyoliliz ihuan in tlanohnotzaliz in Jesutzin.
===Ipiltiliz in Jesutzin===
[[Image:Mignard vierge raisins.jpg|200px|thumb|[[Pierre Mignard]], ''In ichpochtli ica xocomecatl''.]]
Lucas, in quipohuaz in tlachihualiztli in quiyahualhuia ipiltiliz in Jesutzin, quinematcaihtoa ica netzitzquiliztli in yohuitiliztli in ipan yauh in iyoliliz in Maria. Iixpan ce itecpoyotlahtol in Cesar Augusto ca quinahuatia ce tocaamatl, Josetzin ihuan Mariatzin intech monequi pehuaz in ohtlatocaliztli niman Nazaret ipan Galilea itlocpa Belen ipan Judea, in ihcuac yehhuatzin itech cah temixihuitiz. Yehica ahmo oncah xomolli inic mocallotiz, itech monequi temixihuitiz ipan ce mazatlacualtiloyan. In zanilli itech in iteotlahtol in Lucas neci quicempanahuiz itech ixneciliztli hueyiyani itlaneltocaliz in Mariatzin, in tlacahua itech Teotl mahcihui ahmo za cencah cahcicacaquiz in mochihua: yehhuatl quipiya «inin tlamantli» ihuan quinemilia ipan iyollohtzin.
===Mariatzin ihuan ce tlahuehcatenehualiztli itech netoliniliztli===
Ica tlapehualtiliztli itech in iteittitiloca in Jesutzin ipan in Teocalli inic quitemacaz tlaneltililiztli itech in tenahuatilli in quitenahuatia ca in ixquich oquichtli yacapantli itech huetziz in Teuctzintli, mochihua ce yancuic inezca in neyoltzotzonaliztli ipampa María. Ce oquichtli yectli ihuan teicnomatini in itoca [[Simeon]], in aquin nextililo ca ahmo quittaz in miquiliztli achto quittaz in Cristo, quihuelmati ipan in iconeuhtzin in Maria in nemaquixtiliztli, tlanextli inic quinextiz yehhuantin in aquihqueh ahtlaneltocanimeh ihuan imahuizo in itconi itechpa Dios, Israel. Yeceh niman ic , ce tlahuehcatenehualiztli tlaneltililli itechpa Simeón quinalquixtia in iixnexiliz in Maria:
::: In itahtzin ihuan in inantzin tlamahuizohticatcah itech in tlein itech mihtoaya. In Simeon oquinteochiuh ihuan oquilhuih in Maria, inantzin: «Yehhuatli tlatlalihticah ipampa in huetziztli ihuan panhuetziztli intech miecquintin ipan Israel, ihuan inic yehhuatl yez inezca in nechalaniliztli –– ¡ihuan huel motech ce tepozmaccuahuitl mitznalquixtiliz in moyolia! –– ipampa moyetztiuh in itlanequiliz in miec yollohtli.»
::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::[[Lucas 2:33-35]]
===Mariatzin ipan in neyeltiliztli in ompa Egipto===
Cahuitl zatepan, cemeh nahualtin itech tonatiuh iquizayan hualhuih ipan itlatemoloca in «InTlahtocauh in judeatlacah in otlacat». In ihcuac calaquih ipan in chantli, quittah yehhuatl in conetl itloc Maria in inantzin ihuan, inic motlancuacoloah, quimahuiztiliah. Yeceh inin inonteittaliz in nahualtin quimomaltia in itlayehuacaquiliz in [[Herodes in hueyi]] in quitenahuatia quimictiz in ixquichtin in cohconeh itech Belen ihuan in ixquich itlal.
In ohuitiliztli moquetza yancuica inpan Mariaihuan in conetl. Yeceh in iilhuicatlaihual in Teuctzintli ixneci ipan temiquiliztli itech Josetzin ihuan quilhuia: «Ma ximoxoquetza, ma xiquincui motloc in conetl ihuan in innatzin ihuan moyeltia in ompa Egipto; ihuan itech xie ompa ixquichca nimitzilhuiz. Yehica Herodes quitemotiuh in conetl inic quimictiz.» Yehhuatl in moxoquetza, quincui yohuac in conetl ihuan inantzin, ihuan hualmomaquixtia in ompa Egipto; ihuan monactia ompa ixquichca in imiquiliz in Herodes. Ce tlachihuani tematiantic quimachiyotia in yecahuiliztli achi ahmoxiuhtlatiani itech ixquich tlacacoyeliztli yuhquiz ipan in itlaciuhcayo in Maria: «Ma ximonacti ompa ixquichca yancuic tenemachitiliztli: yuh yehhuatl catca in zanixquichcahuitl in Teotl oquiteneuhca. ¿Iquin yehhuatl yez in necuepaliztli? ¿Oc achic, oc cemmetztli, oc cenxihuitl? ¿Mocallotizqueh, monemitizqueh ompa ce cahuitl?...»
In ihcuac miquih in quitemoayah iyoliliz in conetzintli, Josetzin itloc quincui in conetzintli ihuan inantzin, ihuan calaqui ipan in tlalpantli itech Israel. Yeceh quimati ce yancuic ohuitiliztli: [[Arquelao]] tepachoa ipan Judea zatepan itahtzin [[Herodes]], ihuan ipampa i mahui ica yaz ompa. Ihuan, tlanemachitilli ipan temiquiliztli, mihcuania in ompa tlalli itech Galilea, in ompa ce altepetetl in itoca Nazaret.
===Mariatzin, inoc in itelpochtian in Jesutzin===
In icel itlachihualiz in Jesutzin telpochtli in quipohua in teotlahtolli amatlahcuilolotl mopohua itechpa Lucas ica ipanyotl itech in tlamahuiztiliztli itech in Pascua.
Zatepan quihiyohuiz in ineohtlazaliz in iconeuhtzin ipan in Teocalli ihuan oquitemoz inoc eyi ilhuitl, in quinamiquiz Maria quihtlani: «In tinoconeuhtzin, ¿tleh ipampa iuh totech otimonemitih? ¡Ma xiquitta, motahtzin ihuan nehhuatl, nentlamatinimeh, mitztemohtinemiah!» In tlatenquixtiliztli quinextia in ichichinaquiz ihuan itlatequipacholiz in ce nantli tzihtzicuintic, in no tlahtoa ipan in itoca in Josetzin, in tlein quimachiotia in hueyi icentlamanquizcayo in Mariatzin. Jesutzin quinanquilia in Mariatzin ica occe tlahtlaniliztli, in yehhuatzin ahmo quinalquizcacaqui.
===Mariatzin quimocuitlahuih ihuan oquineltilih in itlahtol in Jesutzin===
Ipan in Teoyoh Tlahcuiloliztli, Maria ahmo yehhuatl catca in tlein in iTeotlahtol in Santiago quiteneuh «ce tlacaquini icnopilcuata». In [[iTeoltlahcuilol in Lucas]] techcahuilia ce tetlaixpantiliztli in motepotzhuia oppa achi tlahcuilolotica, nenemitiliztli inic quitlaliz pipincayotl ipan in icpatehtecaliztli. Ipan in itlachihualiz in ipiltian in Jesutzin, zatepan ca in ichcapixqueh quipohuiliah in Josetzin ihuan in Mariaztin in tlein omihtoloca itech in conetl, in tetlaneltoquitiani cahxiltia ca «Mariatzin quipiaya in ixqquich tlamantli ihuan quinemiliaya ipan iyollohtzin». Ihuan zan tepitzin oc tlaixco, in quipohuaz in itlachihualiz in itenamiquiliz in Jesutzin, ica mahtlactli omome xihuitl, intzalan in tetlamachtilizmachtianimeh itech in Teocalli, in tetlaneltoquitiani quitepotzhuia achi tlahcuilolotica in tetlaixpantiliztli achto tlatenehualli: «Ihuan inantzin quipiaya netlacuitlahuiliztica in ixquich tlamantli ipan iyollohtzin».
Itech monequi quimatiz ca inin inic ome tetlaixpantiliztli ahmo zan quitenehua in tenanquiliztli in quitemacac Jesutzin ipan in Teocalli ica mahtlactli omome xihuitl, zan yeh yehhuatl nalquizcamachoni in mocoyahua in mochi in tlein Jesutzin quilhuih ipan in tetlanohnochililiztli in itech inantzin quipiyazquia inoc in xihuitl in panoc «mocuaaquini itech itahtzihtzinhuan». Noihuan yehhuatlpaninezqui ca in tetlaneltoquitiani quinextia ca Maria quipiaya inon tlahtolli manel ahno yehhuatzin ahmono Josetzin quinalquizcacaquiah in itlananquiliz in Jesutzin ipan in teocalli: ca «itech monequi ca yehhuatzin quimocuitlahuiani in itlaman in iTahtzin». Juan de Maldonado tlahtolmelahua ca ahmo huelitia Maria quicahuaz inic quinalquizcacaquiz ca Jesus quinotzani itech Teotl «iTahtzin», ihuan ahmono huelitia quittaz ixquihquizani ca yehhuatzin mottani tlacuitlahuiltilli inic quimocuitlahuiz in itlaman in Teotzin. In tlein Maria ayamo quinalquizcacaquia yehhuatl yeya «in tlein tlamantli quihtoaya Jesutzin in itlaman itahtzin: quimmachtiz achto in oquichtin, ihuan niman ic miquiz impampa»
Manel ca, itzintlan inin ixneciliztli, in itlahtol in Cristotzin mohuehcauh in oquic tlaquimilolli ipan iztacayotl ipan in ineyolixihmachiliz in Mariatzin, yehhuatl quipiyaya in iuh ce teotica neneuhcayotl, in tlein itech pachihui in iihiyo ichtacayo in Mariatzin. Ipampa on ca oncateh tlachihuanimeh ca quitenehuah inic quimacah in teyolmahxiltiliztli «Cihuapilli itech in Tlamatcayeliztli». Ihuan yehhuatl ipampa on ca cequintin tlahtolmelahuanimeh oquinematcaittacoh in huel Mariatzin in iuh ce pehualiztli ahcanquizqui in iTeotlahtol in Lucas.
===Mariatzin inoc in imachiz ixihmachoni in Jesutzin===
Inoc in imachiz ixihmachoni in Jesutzin, Mariatzin ixneci tlatenehualli ipan in Teotlahtolli in iuh «inanztin», tlachihualiztli centlamanquizqui in ahmo quicentlamachtia ayac occe tlacneliani itech in tecentlaliliztli. Ce tlapehualtiloni itech in iTeotlahtol in Lucas quinematcaihtoa in quenin ce cihuatl itzalan in mahcehualli quiteneuh in Jesutzin in quinohnotzaz: «Mahcehualtic in texillan in mitzhuicac ihuan in techichihual in mitzizcaltih». Jesutzin quinanquilih: «Mahcehualtiqueh cencahhuel yehhuantin in quitecaquiliah icenten in Teotzin ihuan quineltiliah». Ipan [[Jose Maria Cabodevilla]], Cristotzin (...) achto ca quitlaliz centlamanquizqui netlanehnectiliztli ipan in iichpocho in Maria, ipan itlacachihualoca cenchipahuac nozo ipan inanyo teucyoh, quitenquixtih ca in imahcehualtiliz teyacatih in Mariatzin monelhuayotia, ahmo zan iyoh ipan oquichihuaz ihuan oquizcaltiz, zan yeh ipan oquitecaquiliz ihuan oquizcaltiz icenten, ipan oquineltocaz, yuh in iuh quinohnotz achto Isabeltzin: "O mo mahcehualtic ipampa otetocaz".
Ipan in iTeotlahtol in Juantzin, in inemiliz ixihmachoni in Jesutzin calaquilo itzalan in ome icel tlapehualtiloni in ipan ixneci iNantzin, itech pohuini inin teotlahtolli. Moyehyecoa itech in «nemanepanoliztli itech Cana» ihuan in «Imiquiz in Teuctzintli», in tlein quihtoznequi, in ipeuhca ihuan in itzonquizca in imachiz ixihmachoni in Jesutzin.
In nemanepanoliztli itech Cana mochihua in ihcuac, ipan quitenquixtia Jesutzin, oc no ahmo oahxito «iimmanyo». Yeceh, (ihuan ipampa itetlatlahtlauhtiliz in Mariatzin) Jesutzin quichihua in inic ce itlamahuizol ipampa ca itlazohhuan ipan quineltocah. Mariatzin mohualcuepa in ahciz «in immanyotl», in tlein quihtoznequi in ipahpaquiliz in Jesutzin: imiquiliz ihuan inenohmaizcaliliz. Ipan in temazoaya, eyehhuatl in Jesutzin in quinitza in inantzin, ihuan in iuh ipan Cana quilhuia «Cihuatl», inic quitlahtlauhtia ca yehhuatl in «inantzin» in itlazoh in itech cah itloc in temazoaya. Ihuih, Mariatzin quixnextia in itlanezcayotiliz nezcayotl in yehhuatl yez in inantzin in itlazohhuan in Cristo, nenacayotilli ipan in tlamachtilli tlatlazohtlatli. Motocayotia «Cihuatl», inic chihua tlatenehualiztli itech in cihuatl itech ipeuhca in Pehualiztli, «Eva, inantzin in ixquichtin in yolqueh». Miequintin [[iTahtzihtzinhuan in Netlacentequililiztli]] (yecnemiliceh [[Jeronimo itech Estridon]], yecnemiliceh [[Agustin itech Hipona]], yecnemiliceh [[Cirilo itech Alejandria]], yecnemiliceh [[Juan Crisostomo]], yecnemiliceh [[Juan Damasceno]]) quinextiah itechpa inin ca «intla in miquiliztzin huallah ipampa Eva, in yoliliztzin huallah ipampa Maria». In axcan ca pehua ce yancuic tlatzintiliztli, oncah ce yancuic «cihuatl» ca yehhuatl in iNantzin in Netecpicholiztli, in innantzin in ixquichtin in yolqueh. In teotlamatiliztli tlaneltocani ihuan tlanelihtoani quimachiyotia ca, ipan inon ome tlapehualtiloni, yehhuantin itlamachtilhuan in toTeucyo in aquihqueh ca —yuh in iuh quitlahtlauhtia Maria– quichihuah in tlein Yehhuatzin quihtoa, ca monactiah itloc in itzin in imazoaya in tlamahmazohualtilli itloc Maria ihuan in ca quiceliah in iuh inantzin inohmah, in iuh quichiuh «[[in tlamachtilli in aquin Jesutzin quitzazohtlaya]]». Occe tlahtolmelahualiztli motlahtolloa oc ye tlaixco (ma xiquitta in centlamantli «Tlahtlaniliztli Teotlamatilizotl»).
== Mariatzin ipan in netecpicholizotl ==
[[Image:Madonna catacomb.jpg|thumb|right|In iixiptla oc ye techiuhcayotl tlaixihmachtli in Mariatzin, inic quimatlehcahuia in Jesutzin conetzintli. Tlapohpotilli itech mahcuilpohualxihuitl II,[[Tetlaaquiliztli itech Priscila]], [[Roma]].]]
=== Mariatzin, inoc in tlayacatih tetohtoquiliztli ihuan ipan in Yecnemilicehtlamatiliztli===
Niman in ipeuhca in netecpicholiztli monematcaitta in teomatiliztli ipampa Maria. Ye ipan in mahcuilpohualxihuitl II, Yecnemiliceh [[Ireneo itech Lyon]] quitocayotia «totepantlahtohcauh oc ye mahuiztic» ihuan iixneciliz ixneci tlaixehualli ipan in [[Tetlaaquiliztli itech Priscila]] ipan [[Roma]]. Noihuan ipan in mahcuilpohualxihuitl, mihtoa itechpa Yehhuatzin: «Ihuan ipan Tehhuatl, ixquichca in tlatzacuia ilhuitl, in Teuctzin teittitiaz in tequixtiliztli ipampa Yehhuatzin tlamacauhtli intech in iconehuan in Israel» (iAchtoteotlahtol in Santiago).
[[Ignacio itech Antioquia]], teohuah ihuan teomicqui inoc in itlahtocayo in [[Trajano]] (98-117), quitlalih chicome amatlahcuilolli tlaihualli itech [[Efeso]], [[Magnesia itech in Meandro]], [[Trales]], [[Roma]], [[Filadelfia]] ihuan [[Esmirna]], oc ce amatlahcuilolli inohmah itech in teohuah [[Policarpo itech Esmirna]]. In cenquizca ittitiloni ipan inin netlahtolpepechtiliztli yehhuatl in tlein quihualih in tecentlaliliztli netecpicholizotl itech Roma achto miquiz itzalan in xihuitl 98 ihuan 110 z.C.
:::«...mohuehcauh tlaiyanalli itech in itlahtohcapil in inin cemanahuatl in iichpocho in Mariatzin ihuan imixihuiliz, in iuh noihuan imiquiliz in Teuctzin: eyi ichtacayotl tzahtzini ca neltililoc ipan in inecahualiz in Toteucyo.»
:::::::::::::::::::::::::::::::Ignacio itech Antioquia
== [[In ītlahpalōlōcatzin María]] ==
[[Īxiptli:vladimirskaya.jpg|thumb|Icono in Maria Ichpochtli (XII macuilpohualxihuitl).]]
:''Mā ximopapaquiltitie Santa Mariaé,''
:''timotemiltiticah in cenquīzcāyēctiliztica gracia.''
:''Motlāntzinco moyēctzticah in Tlahtoāni Dios.''
:''Cencah tiyēctenehualōni in intlān in īxquichtin cihuāh:''
:''īhuān cencah yēctenehualōni in Ītlaaquilloh moxillāntzin Jesús.''
:''Santa Mariaé, Dios Īnāntziné,''
:''mā topan ximotlahtōlti in titlahtlacoanimeh''
:''in āxcān, īhuān in ihcuāc yeh tomiquiztēmpan.''
:''Mā iuh mochīhua.''
== Oc no xiquitta ==<!--Véase también-->
* [[In ītlahpalōlōcatzin María]]
* [[Teomatiliztli]]
* [[Cristianoyotl]]
* [[Catolicismo Romano]]
* [[Iglesia Ortodoxa]]
== Toquiliztequitl ==
<references/>
== Amoxtiliztli ==<!--Bibliografía-->
== Occe neihcuiloliztli ==<!--Otros enlaces-->
{{Commonscat|Virgin Mary}}
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Cihuah]]
[[Neneuhcāyōtl:Cristianoyotl]]
2wq6at5r0rayov78oumdk7fuammz8fd
Atzapotl
0
12984
527452
518181
2026-06-24T02:55:45Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Holder|Holder]]
449232
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Egg fruit DS.jpg|thumb|Ātzapotl]]
In '''ātzapotl''' no '''ātztzapotl''' in [[ātzapocuahuitl]] īxōchihcual.
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
i0t413td3g5muknav8vq058b3ikppvv
Chictzapotl
0
12988
527453
518187
2026-06-24T02:55:49Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Marrovi|Marrovi]]
399412
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Sapodilla fruit.jpg|thumb|Chictzapotl]]
In '''Chictzapocuahuitl''' nō '''Xīcohtzapocuahuitl''' in [[chictzapocuahuitl]] īxōchihcual.
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
eik4ofmmfcvs3yaw87aib9krxk5ucpz
Cuauhtzapotl
0
12991
527447
518194
2026-06-24T02:55:17Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Marrovi|Marrovi]]
399420
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Annona_glabra-Florida.jpg|thumb|Cuauhtzapotl]]
In '''Cuauhtzapotl''' ahnozo '''Texatletzapotl''' in [[cuauhtzapocuahuitl]] īxōchihcual.
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
ea78rda3h47ik66m30lc99zxakueyqq
Etzapotl
0
12994
527446
518196
2026-06-24T02:55:14Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Marrovi|Marrovi]]
399494
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Soursop fruit.jpg|thumb|Etzapotl]]
In '''Etzapotl''', '''ehetzapotl''' ahnozo '''eheyotzapotl''' in [[etzapocuahuitl]] īxōchicual.
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
omo64u4foqkxt2vjt8lh8vhonqhi7du
Tliltzapotl
0
12995
527439
518205
2026-06-24T02:54:41Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Marrovi|Marrovi]]
399512
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Diospyros digyna 2.jpg|thumb|left|Tlīltzapotl]]
In '''Tlīltzapotl''' ahnozo '''Tōtōlcuitlatzapotl''' in [[tlīltzapocuahuitl]] īxōchihcual.
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
k0g3w2dkk3bhc4impbqgwbq3fqzphcf
Elocapolin
0
13332
527448
518195
2026-06-24T02:55:21Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Marrovi|Marrovi]]
399493
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Amerikaanse vogelkers bessen Prunus serotina.jpg|thumb|Ēlōcapolin.]]
'''Ēlōcapolin''' ahnozo '''xītomacapolin''' īcuauh in [[ēlōcapolcuahuitl]].
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
5aadk222zk7j489aizmkzsw187f0ayi
Atoyaxocotl
0
13547
527454
518180
2026-06-24T02:55:53Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Marrovi|Marrovi]]
399490
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Jocote fruit.jpg|thumb|Ātōyāxocotl]]
In '''Ātōyāxocotl''' in [[ātōyāxococuahuitl]] [[xōchihcualli|īxōchihcual]].
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
3px4tit0wdv6ncpv66yqazxo1153eoe
Carlos Fuentes
0
15098
527400
527023
2026-06-24T01:38:03Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/~2026-35729-86|~2026-35729-86]] ([[User talk:~2026-35729-86|disc.]]) a la última edición de [[User:Akapochtli|Akapochtli]]
526374
wikitext
text/x-wiki
{{Amoxtlahcuiloh
|Nombre = Carlos Fuentes
|Image = Carlos Fuentes.jpg
|birthname = Carlos Fuentes Macías
|born = {{PANf}} [[Tlamahtlāccēti 11]], [[1928]]<br />[[Āltepētl Panama]]
|dead = {{MEXf}} [[15 ic mācuīlli mētztli]], [[2012]]
[[Āltepētl Mēxihco]] <small>(83)</small>
|occupation = [[Amoxtlacuiloh]]
|obramásconocida =
|yearsactive = [[1954]] - [[2012]]
}}
'''Carlos Fuentes Macías''' ([[Altepetl Panama]], [[1928]] - [[Altepetl Mexico]], [[2012]]) oyec ce hueyi [[tlahcuiloh]], [[Mexico|mexicatl]].
== Toquiliztequitl ==
<references/>
== Occe neihcuiloliztli ==<!--Otros enlaces-->
{{DEFAULTSORT:Fuentes Macías, Carlos}}
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1928]]
[[Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 2012]]
2zoif1ozj2c2s8mrehzk3v3zejp9puz
Lucía Etxebarria
0
15807
527407
527030
2026-06-24T01:42:47Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/~2026-35729-86|~2026-35729-86]] ([[User talk:~2026-35729-86|disc.]]) a la última edición de [[User:Akapochtli|Akapochtli]]
526393
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
[[Īxiptli:Lucia Etxebarria1.jpg|270 px|right|thumb| Lucía Etxebarria]]
'''Lucía Etxebarria de Asteinza''' ([[Valencia]], [[Tlamahtlācōnti 7]] [[1966]] - ) ītōca [[Caxtillān|caxtiltēcatl]] huēyi [[tlahcuilōni]].
== Amoxtli ==
=== Icpazazanilli ===
* ''[[Amor, curiosidad, prozac y dudas]]'' ([[1997]]).
* ''[[Beatriz y los cuerpos celestes]]'' ([[1998]]).
* ''Nosotras que no somos como las demás'' ([[1999]]).
* ''De todo lo visible y lo invisible'' ([[2001]]).
* ''Una historia de amor como otra cualquiera'' ([[2003]]).
* ''[[Un milagro en equilibrio]]'' ([[2004]]).
* ''[[Cosmofobia]]'' ([[2007]])
* ''[[Lo verdadero es un momento de lo falso]]'' ([[2010]])
* ''El contenido del silencio'' ([[2011]])
* ''Dios no tiene tiempo libre'' ([[2013]])
* ''Cuentos clásicos para chicas modernas'' (2013)
=== Xochicuicayotl ===
* ''Estación de infierno'' ([[2001]]).
* ''Actos de amor y placer'' ([[2004]]).
=== Yeyecoliztli ===
* ''La historia de [[Kurt Cobain|Kurt]] y [[Courtney Love|Courtney]]: aguanta esto'' ([[1996]]).
* ''La Eva futura. La letra futura'' ([[2000]]).
* ''En brazos de la mujer fetiche'' ([[2002]]), + [[Sonia Núñez Puente]].
* ''[[Courtney Love|Courtney]] y yo'' ([[2004]]).
* ''[[Ya no sufro por amor]]'' ([[2005]]).
* ''[[El club de las malas madres]]'' (2009), + Goyo Bustos
=== ''Scripts'' ===
* ''Sobreviviré'' ([[1999]]).
* ''[[Amor, curiosidad, prozac y dudas]]'' ([[2001]]).
* ''La mujer de mi vida'' ([[2001]]).
* ''I love you baby'' ([[2001]]).
=== Occequintin ===
* ''La vida por delante: voces desde y hacia Palestina'' ([[2005]]).
== Tetlauhtilli ==
* 1998 [[Premio Nadal]], ''[[Beatriz y los cuerpos celestes]]''.
* 2001 [[Premio Primavera]], ''De todo lo visible y lo invisible''
* 2004 [[Premio Planeta]], ''Un milagro en equilibrio''
== ''Links'' ==
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1966]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtiltecah]]
65kokjlt20cna8nuiewjbyez2o6p3oh
Chiyahualotl
0
16076
527451
518188
2026-06-24T02:55:39Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Marrovi|Marrovi]]
399415
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Olives au marche de Toulon p1040238.jpg|thumb|Chiyāhualōtl]]
'''Chiyāhualōtl''' (''Olea europea'') īcuauh ca [[chiyāhualōcuahuitl]].
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
af55d3mtibrm6r2injkcsg1jhizi0yy
Elvira Lindo
0
16422
527406
527034
2026-06-24T01:42:26Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/~2026-35729-86|~2026-35729-86]] ([[User talk:~2026-35729-86|disc.]]) a la última edición de [[User:IvanScrooge98|IvanScrooge98]]
526733
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
[[Image:Elvira Lindo en Sant Jordi 2023 (Barcelona).jpg|thumb|250px|Elvira Lindo, 2023]]
'''Elvira Lindo Garrido''' ([[Cádiz]], [[23 ic cē mētztli]] [[1963]] - ) ītōca [[Caxtillān|caxtiltēcatl]] huēyi [[tlahcuilōni]].
== Oc no xiquitta ==
=== Icpazazanilli ===
* 1998: ''El otro barrio''.
* 2002: ''Algo más inesperado que la muerte''.
* 2005: ''Una palabra tuya''
==== Manolito Gafotas ====
* 1994: ''Manolito Gafotas''.
* 1995: ''Pobre Manolito''.
* 1996: ''[[¡Cómo molo!: (otra de Manolito Gafotas)]]''.
* 1997: ''Los trapos sucios de Manolito Gafotas''.
* 1998: ''Manolito on the road''.
* 1999: ''[[Yo y el imbécil]]''.
* 2001: ''Manolito tiene un secreto''.
* 2012: ''Mejor Manolo''.
=== Yeyecoliztli ===
* 1996: ''Olivia y la carta a los Reyes Magos''.
* 1997: ''La abuela de Olivia se ha perdido''.
* 1997: ''Olivia no quiere bañarse''.
* 1997: ''Olivia no quiere ir al colegio''.
* 1997: ''Olivia no sabe perder''.
* 1997: ''Olivia y el fantasma''.
* 1997: ''Olivia tiene cosas que hacer''.
* 1999: ''Charanga y pandereta''.
* 2000: ''Bolinga''.
* 2000: ''Amigos del alma''
* 2001: ''Fue una gran dibujante''
=== ''Scripts'' ===
* 1998: ''Manolito Gafotas''.
* 1998: ''La primera noche de mi vida''.
* 2000: ''Ataque verbal''.
* 2000: ''Plenilunio''.
* 2000: ''El cielo abierto''.
* 2008: ''Una palabra tuya''.
* 2010: ''Lo que me queda por vivir''.
* 2014: ''La vida inesperada''.
== Tetlauhtilli ==
* 1998: [[Premio Nacional de Literatura Infantil y Juvenil]], ''Los trapos sucios de Manolito Gafotas''
* 2005 XIX Premio Biblioteca Breve, ''Una palabra tuya''.
== ''Links'' ==
* {{es}} [http://www.elviralindo.com/ Web de Elvira Lindo]
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1963]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtiltecah]]
hgygt5tfqw1k521qkklfenrv0edeu6y
Zoyacapolin
0
16430
527438
518211
2026-06-24T02:54:34Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Marrovi|Marrovi]]
399506
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Owoce Daktyl.jpg|thumb|Zōyacapolin]]
In '''zōyacapolin'''<ref>In tlahtōlli "zoyacpolin" īpan Fray Alonso de Molina ītlahtōltecpantiliz, yeh ōquihcuilo ''Datiles. çoya capuli.''</ref><ref>In tlahtōlli ''zoyacapolin'' quihtōznequi ''dátil'' īpan Rémi Siméon ītlahtōltecpantiliz in ''Diccionario de la lengua náhuatl o mexicana'', yeh ōquihcuilo "'''çoyacapolin''' s. Dátiles. R. ''çoyatl, capolin''."</ref> ca in [[zōyacapolcuahuitl]] īxōchicual.
{{Tlahtōlcaquiliztilōni}}
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
5rp0uxh2htrrmqq36g23x9no50d51eu
Ángeles Caso
0
16522
527408
527018
2026-06-24T01:43:02Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/~2026-35729-86|~2026-35729-86]] ([[User talk:~2026-35729-86|disc.]]) a la última edición de [[User:Akapochtli|Akapochtli]]
526406
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
[[Image: Ángeles Caso (Feria del Libro de Madrid, 31 de mayo de 2008).jpg |270 px|right|thumb| Ángeles Caso, Feria del libro de Madrid, 31/05/2008]]
'''Ángeles Caso''' ([[Gijón]], [[Tlachicōnti 16]] [[1959]]-) ītōca [[Caxtillān|caxtiltēcatl]] huēyi [[tlahcuilōni]].
== Tetlauhtilli ==
* Finalista [[Premio Planeta]], ''El peso de las sombras'', [[1994]].
* [[Premio Fernando Lara]] , ''Un largo silencio'', [[2000]].
* [[Premio Planeta]], ''Contra el viento'', [[2009]].
=== ''Scripts'' ===
* ''[[Telediario]]'', [[TVE]] ([[1985]]-[[1986]])
* ''[[La Tarde]]'', [[TVE]] ([[1985]]-[[1986]])
* ''Deseo'' ([[Gerardo Vera|Gerardi Vera]]) (2002)
== Amoxtli ==
* ''Asturias desde la noche''. [[1988]]. Guía.
* ''Elisabeth, emperatriz de Austria-Hungría o el hada''. [[1993]].
* ''El peso de las sombras''. [[1994]]. Finalista XLIII Premio Planeta 1994.
* ''El inmortal''. [[1996]]: ''Érase una vez la paz''.
* ''El mundo visto desde el cielo''. [[1997]].
* ''El resto de la vida''. [[1998]].
* ''El verano de Lucky''. [[1999]].
* ''La trompa de los monos''. [[1999]]: ''Mujeres al alba''
* ''La alegría de vivir''. [[1999]]: ''Hijas y padres''
* ''Un largo silencio''. [[2000]]. V Premio Fernando Lara de novela.
* ''Giuseppe Verdi, la intensa vida de un genio''. [[2001]]. Biografía de [[Giuseppe Verdi]].
* ''Las olvidadas, una historia de mujeres creadoras''. [[2005]].
* ''Contra el viento''.[[2009]]. LVIII Premio Planeta 2009.
* ''Donde se alzan los tronos''. 2012
* ''Rahima Begum''. 2013
== ''Links'' ==
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20091005174252/http://blogs.publico.es/desdelejos/ Blog]
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1959]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtiltecah]]
bp0mrl3qfrm5akm8xjxftjzbmjuf33r
Hicox
0
16789
527445
518198
2026-06-24T02:55:10Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Iifar|Iifar]]
480498
wikitext
text/x-wiki
'''Hicox'''<ref>In tlahtolli ''hicox'' quihtōznequi ''higo'' īpan Fray Alonso de Molina ītlahtōltecpantiliz, Mēxihco, 1555, yeh ōquihcuilo ''Higo fruta. lo miſmo. vel, hicox.''</ref><ref>In tlahtōlli ''hicox'' quihtōznequi ''higo'' īpan Rémi Siméon ītlahtōltecpantiliz in ''Diccionario de la lengua náhuatl o mexicana'', yeh ōquihcuilo "'''*hicox''' s. Higo[...]."</ref> in [[hicoxcuahuitl]] īxōchihcual.
[[Īxiptli:Fig (Ficus carica) fruit halved.jpg|thumb|Hicox iyolo]]
[[Īxiptli:Fig.jpg|thumb|Hicox]]
{{Tlahtolcaquiliztiloni}}
[[Neneuhcāyōtl:Xochicualli]]
8qi2lhet57z1ft8uv9ypanyevxiilng
Carlos Monsiváis
0
17069
527379
527320
2026-06-23T19:15:41Z
Akapochtli
159
527379
wikitext
text/x-wiki
{{Escritor
|Nombre = Carlos Monsiváis
|Image = Carlos monsivais.jpg
|birthname = Carlos Monsiváis Aceves
|born = {{MEX}} [[4 ic mācuīlli mētztli]], [[1938]]<br />[[Altepetl Mexihco]]
|dead = {{MEX}} [[Tlachicuazti 19]], [[2010]] <br />[[Altepetl Mexihco]] <small>(72)</small>
|occupation = [[Āmatlahcuilo]]
|obramásconocida =
|yearsactive =
}}
'''Carlos Monsiváis Aceves''' ([[Altepetl Mexihco]], [[4 ic mācuīlli mētztli]], [[1938]] - [[Altepetl Mexihco]], [[Tlachicuazti 19]] de [[2010]]) ōcatca huēl tāchcāuh āmatlahcuilo īpan in āxcān [[Mexihco]].
== Toquiliztequitl ==
<references/>
[[Neneuhcāyōtl:Tlacah]]
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1938]]
[[Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 2010]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcah amoxtlahcuilohqueh]]
t8weti01blmb3zw4agsmef6r8we6vuh
527402
527379
2026-06-24T01:40:57Z
Akapochtli
159
527402
wikitext
text/x-wiki
{{Escritor
|Nombre = Carlos Monsiváis
|Image = Carlos monsivais.jpg
|birthname = Carlos Monsiváis Aceves
|born = {{MEX}} [[4 ic mācuīlli mētztli]], [[1938]]<br />[[Altepetl Mexihco]]
|dead = {{MEX}} [[Tlachicuazti 19]], [[2010]] <br />[[Altepetl Mexihco]] <small>(72)</small>
|occupation = [[Āmatlahcuilo]]
|obramásconocida =
|yearsactive =
}}
'''Carlos Monsiváis Aceves''' ([[Altepetl Mexihco]], [[4 ic mācuīlli mētztli]], [[1938]] - [[Altepetl Mexihco]], [[Tlachicuazti 19]] de [[2010]]) ōcatca huēl tāchcāuh āmatlahcuilo īpan in āxcān [[Mexihco]].
== Toquiliztequitl ==
<references/>
[[Neneuhcāyōtl:Tlacah]]
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1938]]
[[Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 2010]]
fm31hltks5iirqqhrgzltz7mc7tdjuu
Copalxocotl
0
17670
527449
518191
2026-06-24T02:55:26Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:Marrovi|Marrovi]]
399419
wikitext
text/x-wiki
In '''copalxocotl''' in [[copalxococuahuitl]] īxōchicual ca.
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli]]
q7nwrzj303w8nz3pf0t0vpyv59yfd2v
Federico García Lorca
0
20395
527414
527033
2026-06-24T01:46:59Z
Akapochtli
159
Revertido el cambio de [[Special:Contributions/~2026-35729-86|~2026-35729-86]] ([[User talk:~2026-35729-86|disc.]]) a la última edición de [[User:Akapochtli|Akapochtli]]
526520
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
{{Escritor
|Nombre = Federico García Lorca
|Image = Federico García Lorca. Huerta de San Vicente, Granada.jpg
|birthname = Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca
|born = {{ESPf1939}} [[Tlachicuazti 5]], [[1898]]
[[Granada]], [[Andalucía]], [[Caxtillān]]
|dead = {{ESPf1939}} [[Tlachicuēiti 19]], [[1936]]
[[Granada]], [[Caxtillān]]
|génerolit = [[Xōchicuīcayōtl]]
|obramásconocida =
|yearsactive =
}}
'''Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca''' itoca [[Caxtillan|caxtiltecatl]] [[xochicuicatl]].
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1898|García Lorca, Federico]]
[[Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1936|García Lorca, Federico]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtiltecah]]
[[Neneuhcāyōtl:Amoxtlahcuilohqueh]]
hjp0epzwpgn0312hk5t6nbx2uu2eyhy
527415
527414
2026-06-24T01:47:59Z
Akapochtli
159
527415
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
{{Escritor
|Nombre = Federico García Lorca
|Image = Federico García Lorca. Huerta de San Vicente, Granada.jpg
|birthname = Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca
|born = {{ESPf1939}} [[Tlachicuazti 5]], [[1898]]
[[Granada]], [[Andalucía]], [[Caxtillān]]
|dead = {{ESPf1939}} [[Tlachicuēiti 19]], [[1936]]
[[Granada]], [[Caxtillān]]
|génerolit = [[Xōchicuīcayōtl]]
|obramásconocida =
|yearsactive =
}}
'''Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca''' itoca [[Caxtillan|caxtiltecatl]] [[xochicuicatl]].
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1898|García Lorca, Federico]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtiltecah]]
[[Neneuhcāyōtl:Amoxtlahcuilohqueh]]
buvunfvcf0h6bf5mtcc9z7cb00yohad
Tepetl Ichcatl
0
21267
527472
510038
2026-06-24T05:27:51Z
Akapochtli
159
527472
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Tepētl Ichkātl
| Imagen = Cerro de algodon.jpg
| Pie de imagen = Ichcātepētl
| Elevación = 1,610
| Situación = [[San José Chināntequilla]] īhuān [[Huāxyacac]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Ayamictlāmpa]]
| Coord = {{coor dm|17|18|28|N|95|59|25|O}}
| Prominencia =
| Tipo = [[Tepētl]]
| Fecha y pers =
| Ohtli =
}}
'''Tepētl Ichcātl''' ([[Caxtillāntlahtōlli]]: ''Cerro de Algodón''). In tletepētl ahciqui tlahtocāyōmeh [[San José Chināntequilla]] īhuān [[Huāxyacac]].
== Nō xiquitta ==
* {{Calīxcuātl:Huāxyacac}}
* [[Mixtepētl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
r85azzv3ddrwlzhymc0owj467wwao4n
527473
527472
2026-06-24T05:28:55Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Tepētl Ichcātl]] a [[Tepetl Ichcatl]]: Título mal escrito
527472
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Tepētl Ichkātl
| Imagen = Cerro de algodon.jpg
| Pie de imagen = Ichcātepētl
| Elevación = 1,610
| Situación = [[San José Chināntequilla]] īhuān [[Huāxyacac]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Ayamictlāmpa]]
| Coord = {{coor dm|17|18|28|N|95|59|25|O}}
| Prominencia =
| Tipo = [[Tepētl]]
| Fecha y pers =
| Ohtli =
}}
'''Tepētl Ichcātl''' ([[Caxtillāntlahtōlli]]: ''Cerro de Algodón''). In tletepētl ahciqui tlahtocāyōmeh [[San José Chināntequilla]] īhuān [[Huāxyacac]].
== Nō xiquitta ==
* {{Calīxcuātl:Huāxyacac}}
* [[Mixtepētl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
r85azzv3ddrwlzhymc0owj467wwao4n
Mixtepetl
0
21641
527469
510042
2026-06-24T05:25:41Z
Akapochtli
159
527469
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Mixtepētl
| Imagen =
| Pie de imagen = Ichcātepētl
| Elevación = 3720
| Situación = [[Miyahuatlān]] īhuān [[Huāxyacac]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = Huitztlāmpa
| Coord = {{coor dm|16|13|00|N|96|11|00|O}}
| Prominencia =
| Tipo = [[Tepētl]]
| Fecha y pers =
| Ohtli =
}}
'''Tepētl Mixtlī''' ahnōzo '''Mixtepētl''' ([[caxtillāntlahtōlli]]: ''Cerro Nube'', [[tzapotēcatlahtōlli]]: ''Quie Yelaag''). In tletepētl ahciqui tlahtocāyōmeh [[Miyahuatlān]] ī [[Yauhtepēc]] īhuān [[Huāxyacac]].
== Nō xiquitta ==
* {{Calīxcuātl:Huāxyacac}}
* [[Tepētl Ichcātl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
1sj7d0xb6kqz2igpnnb2utn1khnf1ij
Xicohtencatl Axayacatl
0
21662
527381
402747
2026-06-23T19:32:31Z
Akapochtli
159
527381
wikitext
text/x-wiki
{{{}}}[[Īxiptli:XicohtencatlAxayacatzin.jpg|thumb|250px|Xīcohtēncatl Āxāyacatl zoquiteīxīptli]]
'''Xīcohtēncatl Āxāyacatzin''' ōcatca [[Tlaxcallān]] yāōquizqui, ahzo cē [[tlacochcalcatl]]. [[Huēhueh Xīcohtēncatl]] conētl, ōtlācat īpan [[Tizatlān]] in xiuhpan [[1484]]. Ītōcā mictilo īpan [[1521]].
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlacah]]
prbg8f4zcxvlv0e0jvqw5exfjhkotit
Huiquipedia:Tlecuitl
4
22085
527373
527000
2026-06-23T17:11:48Z
MediaWiki message delivery
9893
Yankwik piltlahkwiloltsin: /* RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons */
527373
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable plainlinks" style="width:100%!important"
|-
! Café: {{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|3}}
|-
|<div style="width:85px; height:52px; float: right;"><div style="z-index:0; position:absolute;">[[Īxiptli:Cup-o-coffee-simple.svg|85px|left|Taza]]</div><div style="z-index:1; position:absolute; margin:32px 50px;">[[Archivo:{{#switch: {{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|3}}
| Ayuda = Nuvola apps filetypes.svg
| Miscelánea = Nuvola apps kuickshow.svg
| Noticias = Newspaper.svg
| Políticas = Nuvola apps colors.png
| Propuestas = Stock post message.svg
| Técnica = Icon tools.svg
}}|32px|left]]</div></div>
'''En esta sección del [[Huiquipedia:Tlecuitl|Café de Wikipedia]] {{#switch: {{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|3}}
| Ayuda = puedes pedir ayuda para colaborar en el proyecto''': navegar Wikimedia, editar páginas, usar el material, dudas de políticas, convenios, entre otros.
* Antes de plantear aquí una pregunta:
** Comprueba si en [[Ayuda:Contenidos]] ya se responde a lo que buscas.
** Visita [[Wikipedia:Consultas]] para consultar dudas enciclopédicas.
** Visita [[Wikipedia:Consultas/Consultas lingüísticas|Consultas lingüísticas]] para consultar dudas sobre el uso del español.
** Visita el [[Wikipedia:Taller idiomático|taller idiomático]] para consultar dudas de traducción.
** Visita el [[Wikipedia:Tablón de anuncios de los bibliotecarios|tablón de anuncios]] para solicitar ayuda a un [[Wikipedia:Bibliotecarios|bibliotecario]].
| Miscelánea = se escriben mensajes de interés que no tienen cabida en las demás categorías.'''
| Noticias = puedes dar a conocer a nuestra comunidad todos aquellos temas relacionados con el proyecto y la comunidad Wikimedia que quieras notificar.'''
| Políticas = discutimos [[WP:P|nuestras políticas]], tanto para crear nuevas, modificar las actuales o eliminarlas.'''
| Propuestas = introducimos y discutimos nuevas propuestas''' en temas tales como wikiproyectos nuevos, plantillas, herramientas, páginas de discusión y archivos multimedia.
| Técnica = puedes plantear cuestiones técnicas de edición de páginas de Wikipedia.'''
* Antes de plantear aquí una pregunta:
** Comprueba si en [[Ayuda:Contenidos]] ya se responde a lo que buscas.
** Visita el [[Wikipedia:Taller idiomático|taller idiomático]] para consultar dudas de traducción.
** Visita el [[Wikiproyecto:Ilustración/Taller gráfico|taller gráfico]] para consultar cómo mejorar imágenes.
** Visita el [[Wikipedia:Tablón de anuncios de los bibliotecarios|tablón de anuncios]] para solicitar ayuda a un [[Wikipedia:Bibliotecarios|bibliotecario]].
}}
* Para responder en un tema ya abierto, usa el enlace [editar] que se encuentra junto al título del apartado.
* Puedes <span class="plainlinks">[{{FULLURL:{{FULLPAGENAMEE}}|action=edit§ion=new}} iniciar un nuevo tema]</span>, o <span class="plainlinks">[{{FULLURL:{{FULLPAGENAMEE}}|action=watch}} vigilar esta página]</span> para enterarte de sus cambios.
* Trata a los demás [[Wikipedia:Etiqueta|con respeto]], especialmente [[Wikipedia:No morder a los novatos|a los recién llegados]], y recuerda siempre [[Wikipedia:Presume buena fe|presumir buena fe]].
* Por favor, recuerda firmar usando cuatro virgulillas, así: <code><nowiki>~~~~</nowiki></code>.
{{{!}} align="center"
{{!}}
{{!}} [[Wikipedia:Café/Archivo{{!}}Archivo del Café]] · [[Wikipedia:Café por tema|Archivo temático del Café]] · [[{{NAMESPACE}}:{{BASEPAGENAME}}{{!}}Archivo de {{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|3}}]]
{{!}}}
|}
{{Café páginas}}
{{atajos|WP:C/{{#switch: {{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|3}}
| Ayuda = A
| Miscelánea = M
| Noticias = N
| Políticas = POL
| Propuestas = PRO
| Técnica = T
}}}}
{{#switch: {{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|3}}
| Ayuda = ; Otras páginas de ayuda
{{Ayuda}}
}}
[[Huiquipedia:Tlecuitl/Archivo 1|Archivo 1]]
[[Huiquipedia:Tlecuitl/Archivo 2|Archivo 2]]
[[Huiquipedia:Tlecuitl/Archivo 3|Archivo 3]]
[[Huiquipedia:Tlecuitl/Archivo 4|Archivo 4]]
[[Huiquipedia:Tlecuitl/Archivo 5|Archivo 5]]
== Do you use Wikidata in Wikimedia sibling projects? Tell us about your experiences ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.''
Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.<br>
''Currently, we are only able to conduct interviews in English.''
The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time.
For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.<br>We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC)
</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite&oldid=26027495 -->
== Reusing references: Can we look over your shoulder? ==
''Apologies for writing in English.''
The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references.
* The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here].
* Interviews can be conducted in English, German or Dutch.
* [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]].
* Sessions will be held in January and February.
* [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.]
* Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment.
We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]]
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25956752 -->
== Feminism and Folklore 2024 ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<center>''{{int:please-translate}}''</center>
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]].
This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
We look forward to your immense coordination.
Thank you and Best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]'''
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 07:26 18 Cēn 2024 (UTC)
== Wiki Loves Folklore is back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{int:please-translate}}
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.
You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest.
You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.
Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance.
'''Kind regards,'''
'''Wiki loves Folklore International Team'''
-- [[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 07:26 18 Cēn 2024 (UTC)
</div></div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Tiven2240@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 -->
== <span lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote en el proceso de adopción de la Carta del Comité Coordinador del Código Universal de Conducta</span> ==
<div lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|Este mensaje se encuentra disponible en idiomas adicionales en Meta-Wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Saludos,
Me dirijo a ustedes el día de hoy, con el fin de anunciar que el periodo de votación sobre la Carta del [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Comité Coordinador del Código Universal de Conducta]] (U4C) se encuentra abierto. Los miembros de la comunidad podrán [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|emitir su voto y aportar sus comentarios sobre la carta en SecurePoll]], desde ahora hasta el '''2 de febrero de 2024'''. Quienes hayan participado anteriormente en el desarrollo de las [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Directrices de Implementación del Código Universal]] notarán que el proceso es similar.
La [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|versión actual de la carta del Comité Coordinador del Código Universal de Conducta]] se encuentra en Meta-wiki, y está disponible en varios idiomas.
Lea la carta, vote, y comparta este mensaje con otros miembros de su comunidad. El Comité Diseñador del U4C espera con ansias su participación.
A nombre del Equipo del Proyecto del Código Universal de Conducta,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:08 19 Cēn 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 -->
== <span lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Últimos días para poder votar en el proceso de adopción de la Carta del Comité Coordinador del Código Universal de Conducta</span> ==
<div lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|Este mensaje se encuentra disponible en idiomas adicionales en Meta-Wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Saludos,
Me dirijo a ustedes el día de hoy, con el fin de recordar que el periodo de votación sobre la carta del [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Comité Coordinador del Código Universal de Conducta]] (U4C) concluirá el día '''Febrero 2'''. Los miembros de la comunidad podrán [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|emitir su voto y aportar sus comentarios sobre la carta en SecurePoll]], desde ahora hasta el Febrero 2. Quienes hayan participado anteriormente en el desarrollo de las [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Directrices de Implementación del Código Universal]] notarán que el proceso es similar.
La [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|versión actual de la carta del Comité Coordinador del Código Universal de Conducta]] se encuentra en Meta-wiki, y está disponible en varios idiomas.
Lea la carta, vote, y comparta este mensaje con otros miembros de su comunidad. El Comité Diseñador del U4C espera con ansias su participación.
Atentamente,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:00 31 Cēn 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 -->
== <span lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Anunciando los resultados de la votación de ratificación de la Carta del Comité de Coordinación del CUC (Código Universal de Conducta).</span> ==
<div lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|Puedes encontrar este mensaje traducido a otros idiomas en Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Queridos y queridas,
Gracias a todos y todas por seguir el progreso del Código Universal de Conducta. Les escribo hoy para anunciarles el resultado de la [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|votación de ratificación]] de la [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Carta del Comité Coordinador del Código Universal de de Conducta]]. En esta votación de ratificación votaron 1746 contribuyentes, con 1249 votantes que apoyaron la Carta y 420 votantes que no lo hicieron. El proceso de votación de ratificación permitió a las y los votantes hacer comentarios sobre la Carta.
Un informe de las estadísticas de votación y un resumen de los comentarios de las y los votantes se publicarán en Meta-wiki en las próximas semanas.
Por favor, esperen que pronto escucharán los próximos pasos.
En nombre del Equipo del Proyecto del Código Universal de Conducta,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:23 12 Ōnt 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26160150 -->
== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]]
{{int:please-translate}}
Hello, dear Wikipedians!<br/>
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.<br/>
We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]])
</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26166467 -->
== <span lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> El Informe de ratificación de la Carta del Comité U4C, así como la Convocatoria a Candidaturas, se encuentran desde ahora disponibles.</span> ==
<div lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| El presente mensaje se encuentra traducido a lenguas adicionales en Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Saludos a todos y todas:
Me dirijo a ustedes el día de hoy portando dos importantes datos informativos. En primer lugar, damos a conocer que [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|el informe relativo a las observaciones a la ratificación de la Carta del Comité Coordinador del Código Universal de Conducta (Comité U4C)]]. En segundo lugar, anunciamos que la convocatoria a candidaturas para integrar el Comité U4C está abierta, desde hoy hasta el día 1 de abril del presente año 2024.
El [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Comité Coordinador del Código Universal de Conducta]] (Comité U4C) es el equipo global destinado a implementar el Código Universal de Conducta de modo equitativo y consistente. Invitamos a los miembros de la comunidad a presentar su postulación para formar parte del mismo. Para conocer más información sobre el Comité U4C y sus responsabilidades, sugerimos revisar la [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|esta revisión de la Carta del Comité U4C]].
La carta dispone que el Comité U4C estará conformado por 16 miembros, distribuidos a razón de 8 miembros provenientes de la comunidad en general, y ocho miembros provenientes de las regionales del movimiento, a fin de asegurar que el mismo refleje la diversidad del movimiento.
Mayores informaciones, así como el espacio para presentar su candidatura, podrán encontrarse en [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Meta-wiki]].
En nombre del equipo del proyecto del CdCU,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 16:25 5 Yēt 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26276337 -->
== <span lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Selección 2024 del Consejo Directivo de la Fundación Wikimedia</span> ==
<div lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
: ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| Pueden leer este mensaje traducido a otros idiomas en Meta-Wiki.]]''
: ''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Estimados todos y todas,
Este año, el periodo de 4 (cuatro) integrantes del Consejo Directivo seleccionados por la Comunidad y Organizaciones Afiliadas llegará a su fin [1]. El Consejo invita a todo el movimiento a participar en el proceso de selección de este año y a votar para seleccionar a quienes ocuparán dichos puestos.
El [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Comité de Elecciones]] supervisará este proceso con apoyo de personal de la Fundación [2]. El Comité de Gobernanza del Consejo creó un Grupo de Trabajo de Elecciones del Consejo a partir de aquellos integrantes que no pueden ser candidatos o candidatas en el proceso de selección 2024 de integrantes comunitarios o afiliados. Este grupo está compuesto por Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins, y Shani Evenstein Sigalov [3]. Este grupo tiene la tarea de supervisar al Consejoo para el proceso 2024 de elección de integrantes comunitarios de la Mesa, así como informar al Consejo Directivo de su proceso. Pueden encontrar más detalles acerca de los roles del Comité de Elecciones, el Consejo Directivo, y el personal aquí [4].
Aquí están las fechas planificadas:
* Mayo 2024: Convocatoria para candidatos/candidatas y solicitud de preguntas.
* Junio 2024: Las organizaciones Afiliadas votarán para reducir la lista a 12 candidatos o candidatas (este proceso no ocurrirá si se nominan 15 o menos candidatos) [5]
* Junio-Agosto 2024: Periodo de campaña
* Final de agosto / inicio de septiembre 2024: Periodo de votación de la comunidad por dos semanas
* Octubre-noviembre 2024: Revisión de trasfondo de candidatos/candidatas seleccionadas
* Reunión de la Mesa Directiva en diciembre 2024: Se instauran a los nuevos integrantes del Consejo Directivo
Pueden aprender más acerca del proceso de selección 2024—incluyendo un cronograma detallado, proceso de nominación de candidatos, reglas de campaña y criterios de elegibilidad de votantes—en [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|esta página de Meta-wiki]], para hacer sus planes de acuerdo a los detalles.
'''Voluntariado de elecciones'''
Otra forma de involucrarse con el proceso 2024 de selección es ser Voluntario o Voluntaria de Elecciones. El Voluntariado de Elecciones será un puente entre el Comité de Elecciones y su comunidad respectiva. El voluntariado ayudará a asegurar que su comunidad sea representada y los animará para votar. Pueden conocer más sobre este programa y cómo unirse en esta [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|página en Meta-wiki]].
Saludos cordiales,
[[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Integrante del Comité de Gobernanza, Grupo de Trabajo de Elecciones del Consejo)
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected
[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter
[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee
[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles
[5] Aunque el número ideal es de 12 candidatos/candidatas para cuatro posiciones vacantes, el proceso de reducción de la lista se llevará a cabo si hay más de 15 candidatos porque los 1-3 candidatos que serían removidos pueden sentirse alienados y sería demasiado trabajo para las organizaciones afiliadas llevar a cabo todo el proceso solamente para eliminar de 1-3 candidatos o candidatas de la lista.<section end="announcement-content" />
</div>
[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]19:57 12 Yēt 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:MPossoupe (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26349432 -->
== <span lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tu wiki estará en solo lectura pronto</span> ==
<div lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Lee este mensaje en otro idioma]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
La [[foundation:|Fundación Wikimedia]] moverá el tráfico a otro de sus centros de datos (CPD). Esto permite asegurar que, incluso después de un desastre, Wikipedia y las demás wikis de Wikimedia puedan seguir funcionando.
Todo el tráfico cambiará al nuevo centro de datos el '''{{#time:j xg|2024-03-20|es}}'''. La prueba comenzará a las '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-03-20T14:00|en}} {{#time:H:i e|2024-03-20T14:00}}]'''.
Lamentablemente, debido a algunas limitaciones en [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], no será posible editar mientras se realiza el cambio. Nos disculpamos por esta interrupción, y estamos trabajando para minimizarla en el futuro.
'''Se podrán leer, pero no editar, todas las wikis durante un corto período de tiempo.'''
*No se podrá editar durante un máximo de una hora el {{#time:l j xg Y|2024-03-20|es}}.
*Si tratas de editar o guardar durante ese período, verás un mensaje de error. Esperamos que ninguna edición se pierda durante esos minutos, pero no podemos garantizarlo. Si ves el mensaje de error, por favor aguarda hasta que todo vuelva a la normalidad. Después podrás guardar tus ediciones. Sin embargo, recomendamos que primero realices una copia de tus cambios, solo por si acaso.
''Otros efectos'':
*Los trabajos en segundo plano funcionarán algo más lento y algunos podrían ser descartados. Los enlaces en rojo no serán actualizados de forma tan rápida como ocurre normalmente. Si creaste un artículo que ya está enlazado en otra parte, ese enlace seguirá estando en rojo un poco más de tiempo de lo habitual. Varios ''scripts'' de larga duración serán detenidos.
* Esperamos que las actualizaciones de código ocurran normalmente como una semana normal. Sin embargo, en algunos casos podría congelarse el despliegue del código, en caso de que fuera necesario.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] no estará disponible por cerca de 90 minutos.
Este proyecto podrá ser aplazado de ser necesario. Puedes [[wikitech:Switch_Datacenter|consultar la agenda en wikitech.wikimedia.org]]. Cualquier cambio será anunciado en la agenda. Habrá más notificaciones al respecto. Se mostrará un ''banner'' de aviso en todas las wikis 30 minutos antes de que ocurra esta operación. '''Comparte por favor esta información con tu comunidad.'''</div><section end="server-switch"/>
</div>
[[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], 00:01 15 Yēt 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Trizek (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25636619 -->
== <span lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote ya para seleccionar a los integrantes del primer U4C</span> ==
<div lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|Podrá encontrar el presente mensaje traducido a otros idiomas en Meta-Wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Queridos y queridas,
Me dirijo a ustedes para anunciar que el periodo de votación para conformar el Comité Coordinador del Código Universal de Conducta (U4C) se encuentra abierto, desde la fecha hasta el día 9 de mayo de 2024. Puede encontrar más información en la [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|página de votación en Meta-wiki]], en la cual podrá saber más sobre el proceso y su habilitación como votante.
El Comité Coordinador del Código Universal de Conducta (U4C) es el grupo a nivel global destinado a impartir una equitativa y coherente aplicación del Código Universal de Conducta. Los miembros de la Comunidad fueron invitados a presentar sus postulaciones al Comité. Para más información sobre éste y sobre las responsabilidades de sus integrantes, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|consulte la CArta del U4C]].
Comparta el presente mensaje con los miembros de su comunidad, para que puedan también participar.
A nombre del equipo del proyecto CUdC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 20:21 25 Nāuh 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="message"/>Hello all,
The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page].
This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource.
Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]].
We look forward to your participation!
<section end="message"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:22 14 May 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:SSethi (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
[[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]]
Dear community members,
The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]].
You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth.
You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language.
On behalf of the CAC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:25 22 May 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Anuncio del primer Comité Coordinador del Código de Conducta Universal</span> ==
<div lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|Puede encontrar este mensaje traducido a otros idiomas en Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
¡Hola!
Los escrutadores han terminado de revisar los resultados de las votaciones. Seguimos con los resultados de la primera [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|elección del Comité Coordinador del Código de Conducta Universal (U4C)]].
Nos complace anunciar a las siguientes personas como miembros regionales de U4C, que cumplirán un mandato de dos años:
* Norteamérica (EE.UU. y Canadá)
** –
* Europa septentrional y occidental
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]]
* América Latina y Caribe
** –
* Europa Central y Oriental (ECE)
** —
* África subsahariana
** –
* Oriente Próximo y Norte de África
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]]
* Este, Sudeste Asiático y Pacífico (ESEAP)
** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]]
* Sur de Asia
** –
Las siguientes personas son elegidas miembros de la comunidad en general de U4C, por un mandato de un año:
* [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]]
* –
* –
* –
* –
Gracias de nuevo a todos los que han participado en este proceso y mucho agradecimiento a los candidatos por su liderazgo y dedicación al movimiento Wikimedia y a la comunidad.
En las próximas semanas, la U4C empezará a reunirse y a planificar el año 2024-25 en apoyo de la aplicación y revisión de la CdCU y las pautas de aplicación. Siga su trabajo en [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]].
En nombre del equipo del proyecto del CdCU,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:15 3 Hon 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">El texto final de la Carta del Movimiento Wikimedia está ahora en Meta</span> ==
<div lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|Puedes encontrar este mensaje traducido a otros idiomas en Meta.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Buen día,
El texto final de la [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Carta del Movimiento Wikimedia]] ya está en Meta en más de 20 idiomas para tu lectura.
'''¿Qué es la Carta del Movimiento Wikimedia?'''
La Carta del Movimiento de Wikimedia es un documento propuesto para definir los roles y responsabilidades de todos los miembros y entidades del movimiento de Wikimedia, incluida la creación de un nuevo organismo - el Consejo Global - para la gobernanza del movimiento.
'''Únete a la «Fiesta de lanzamiento» de la Carta del Movimiento Wikimedia'''
Únete a la [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|«Fiesta de lanzamiento»]] el '''20 de junio de 2024''' a las '''14.00-15.00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 tu hora local]). Durante esta llamada, celebraremos el lanzamiento de la Carta definitiva y presentaremos el contenido de la Carta. Únete y conoce la Carta antes de emitir tu voto.
'''Votación de ratificación de la Carta del Movimiento'''
La votación comenzará en SecurePoll el '''25 de junio de 2024''' a las '''00:01 UTC''' y concluirá el '''9 de julio de 2024''' a las '''23:59 UTC'''. Puedes leer más sobre el proceso de [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voto, criterios de elegibilidad y otros detalles]] en Meta.
Si tienes alguna pregunta, deja un comentario en la página [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|de discusión de Meta]] o envía un correo electrónico al MCDC a [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org].
En nombre del MCDC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:44 11 Hon 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">La votación para ratificar la Carta del Movimiento Wikimedia ya está abierta - emite tu voto</span> ==
<div lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|Puedes encontrar este mensaje traducido a otros idiomas en Meta.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Buen día,
Ya está abierta la votación para ratificar la [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Carta del Movimiento Wikimedia''']]. La Carta del Movimiento Wikimedia es un documento para definir las funciones y responsabilidades de todos los miembros y entidades del movimiento Wikimedia, incluida la creación de un nuevo órgano -el Consejo Global- para la gobernanza del movimiento.
La versión final de la Carta del Movimiento Wikimedia está [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|disponible en Meta en español]] para su lectura.
La votación comenzó en SecurePoll el '''25 de junio de 2024''' a las '''00:01 UTC''' y concluirá el '''9 de julio de 2024''' a las '''23:59 UTC'''. Por favor, lee más en [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|información para el votante y detalles de elegibilidad]].
Después de leer la Carta, por favor [[Special:SecurePoll/vote/398|'''vota aquí''']] y difunde esta nota.
Si tienes alguna pregunta sobre la votación de ratificación, ponte en contacto con la Comisión Electoral de la Carta en [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org'''].
En nombre del CEC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 10:51 25 Hon 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">La votación para ratificar la Carta del Movimiento Wikimedia finaliza pronto</span> ==
<div lang="es" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|Puedes encontrar este mensaje traducido a otros idiomas en Meta.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Buen día,
Esto es un amable recordatorio de que el periodo de votación para ratificar la [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Carta del Movimiento Wikimedia]] se cerrará el '''9 de julio de 2024''', a las '''23:59 UTC'''.
Si aún no has votado, vota [[m:Special:SecurePoll/vote/398|en SecurePoll]].
En nombre de la [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Comisión Electoral de la Carta]],<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 03:45 8 Chicōn 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">U4C Special Election - Call for Candidates</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024.
The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]].
In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki.
Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]].
In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:03 10 Chicōn 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Movement Charter ratification voting results</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,
After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.
As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy.
The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows:
'''Individual vote:'''
Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333).
'''Affiliates vote:'''
Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111).
'''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:'''
The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].
With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''.
We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance.
The Charter Electoral Commission,
[[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]<section end="announcement-content" />
</div>
[[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 17:52 18 Chicōn 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== Request for feedback on machine translation support variable provided by Google Translate for your Wikipedia ==
{{int:Hello}} Nahuatl Wikipedians!
Apologies, as this message is not in your language, {{int:Please-translate}}.
Google Translate just introduced machine translation support in Nahuatl language. However, Google uses code<code>nhe</code>for Nahuatl while Wikipedia uses<code>nah</code>for Nahuatl, so it is unclear if the variant supported by Google could be useful for your community. Therefore, the WMF Language and Product Localisation team wants to know from members of the Nahuatl Wikipedia community if this variant is helpful for your translation work. For this, my team would like you to:
* [https://translate.google.com/?sl=auto&tl=nhe Try the machine translation support] at https://translate.google.com/. You can paste multiple pieces of content from different Wikipedia articles and check whether the provided result is the correct variant for your language.
* Provide us with specific feedback on the machine translation quality. Let us know if the translations are accurate, maintain the original meaning, are grammatically correct, and if they are suitable for your Wikipedia.
'''Our plans to enable the machine translation support'''
If the machine translation is the correct variant, and there are no objections to having translation support. We will deploy it once the support is available in the external APIs.
We look forward to your feedback in this thread, as we need to be sure we will be providing a helpful support service for your translation work. Thank you!
[[Tlatequitiltilīlli:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:UOzurumba (WMF)|discusión]]) 23:52 24 Chicōn 2024 (UTC) On behalf of the WMF Language and Product Localisation team.
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to fill vacancies of the first U4C</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.
The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:47 27 Chicōn 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now.
'''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC.
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 15:30 6 Aho 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="es" dir="ltr">¡Muy pronto: ¡una nueva función de sub-referenciación - ¡pruébala!</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="Sub-referencing"/>
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]]
Hola. Durante muchos años, los miembros de la comunidad han solicitado una forma sencilla de reutilizar referencias con diferentes detalles. Ahora, llega una solución MediaWiki: la nueva función de sub-referencia funcionará para wikitexto y Editor Visual, y mejorará el sistema de referencia existente. Puedes seguir utilizando diferentes formas de referenciar, pero probablemente encontrarás sub-referencias en artículos escritos por otros usuarios. Más información en [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|la página del proyecto]].
'''Queremos tus comentarios''' para asegurarnos de que esta función funcione bien para ti:
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Pruebe]] el estado actual del desarrollo en la wiki beta y [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|déjenos saber lo que piensa]].
* [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Regístrese aquí]] para recibir actualizaciones y/o invitaciones para participar en actividades de investigación por usuarios.
El equipo de [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] de [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]] tiene previsto incorporar esta función a los wikis de Wikimedia a finales de este año. Nos pondremos en contacto con los creadores y mantenedores de herramientas y plantillas relacionadas con las referencias con antelación.
Por favor, ayúdanos a difundir el mensaje. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC)
<section end="Sub-referencing"/>
</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Johannes Richter (WMDE)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 -->
== Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC ==
Hi all,
The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page].
This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites.
Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation!
[[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 23:19 22 Aho 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:SSethi (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]].
I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026:
* North America (USA and Canada)
** Ajraddatz
The following seats were not filled during this special election:
* Latin America and Caribbean
* Central and East Europe (CEE)
* Sub-Saharan Africa
* South Asia
* The four remaining Community-At-Large seats
Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.
Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]].
On behalf of the U4C and the Elections Committee,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 14:06 2 Chiucnāuh 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Hazte escuchar: ¡Vota en las elecciones a la Junta Directiva dee 2024!</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Hola a todas y todos,
El periodo de votación a las [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|Elecciones a la Junta Directiva 2024]] está abierto. Hay doce (12) candidaturas postulándose a cuatro (4) lugares en la Junta.
Conoce más acerca de las candidaturas a través de [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|sus declaraciones escritas]] y sus [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|respuestas a las preguntas de la comunidad]].
Cuando estés listo o lista, dirígete a la página de votación en [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] para emitir tu voto. '''La votación estará abierta desde el 3 de septiembre a las 00:00 UTC y hasta el 17 de septiembre a las 23:59 UTC'''.
Para verificar si eres elegible para votar, por favor, visita la [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|página de eligibilidad de votantes]].
Saludos cordiales,
Grupo de trabajo de Elecciones de Comité y Selección de Junta Directiva<section end="announcement-content" />
</div>
[[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 12:14 3 Chiucnāuh 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Tu wiki estará en solo lectura pronto</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Lee este mensaje en otro idioma]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
La [[foundation:|Fundación Wikimedia]] moverá el tráfico a otro de sus centros de datos (CPD). Esto permite asegurar que, incluso después de un desastre, Wikipedia y las demás wikis de Wikimedia puedan seguir funcionando.
Todo el tráfico cambiará al nuevo centro de datos el '''{{#time:j xg|2024-09-25|es}}'''. La prueba comenzará a las '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2024-09-25T15:00|en}} {{#time:H:i e|2024-09-25T15:00}}]'''.
Lamentablemente, debido a algunas limitaciones en [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], no será posible editar mientras se realiza el cambio. Nos disculpamos por esta interrupción, y estamos trabajando para minimizarla en el futuro.
Se mostrará un ''banner'' de aviso en todas las wikis 30 minutos antes de que ocurra esta operación. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span>
'''Se podrán leer, pero no editar, todas las wikis durante un corto período de tiempo.'''
*No se podrá editar durante un máximo de una hora el {{#time:l j xg Y|2024-09-25|es}}.
*Si tratas de editar o guardar durante ese período, verás un mensaje de error. Esperamos que ninguna edición se pierda durante esos minutos, pero no podemos garantizarlo. Si ves el mensaje de error, por favor aguarda hasta que todo vuelva a la normalidad. Después podrás guardar tus ediciones. Sin embargo, recomendamos que primero realices una copia de tus cambios, solo por si acaso.
''Otros efectos'':
*Los trabajos en segundo plano funcionarán algo más lento y algunos podrían ser descartados. Los enlaces en rojo no serán actualizados de forma tan rápida como ocurre normalmente. Si creaste un artículo que ya está enlazado en otra parte, ese enlace seguirá estando en rojo un poco más de tiempo de lo habitual. Varios ''scripts'' de larga duración serán detenidos.
* Esperamos que las actualizaciones de código ocurran normalmente como una semana normal. Sin embargo, en algunos casos podría congelarse el despliegue del código, en caso de que fuera necesario.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] no estará disponible por cerca de 90 minutos.
Este proyecto podrá ser aplazado de ser necesario. Puedes [[wikitech:Switch_Datacenter|consultar la agenda en wikitech.wikimedia.org]]. Cualquier cambio será anunciado en la agenda.
'''Comparte por favor esta información con tu comunidad.'''</div><section end="server-switch"/>
</div>
[[User:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]], 09:37 20 Chiucnāuh 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Trizek (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27248326 -->
== 'Wikidata item' link is moving. Find out where... ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}}
Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project.
The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section.
We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2.
More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 18:57 27 Chiucnāuh 2024 (UTC)
</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 -->
== Invitation to Participate in Wiki Loves Ramadan Community Engagement Survey ==
Dear all,
Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
We are excited to announce the upcoming [[m:Wiki Loves Ramadan|Wiki Loves Ramadan]] event, a global initiative aimed at celebrating Ramadan by enriching Wikipedia and its sister projects with content related to this significant time of year. As we plan to organize this event globally, your insights and experiences are crucial in shaping the best possible participation experience for the community.
To ensure that Wiki Loves Ramadan is engaging, inclusive, and impactful, we kindly invite you to participate in our community engagement survey. Your feedback will help us understand the needs of the community, set the event's focus, and guide our strategies for organizing this global event.
Survey link: https://forms.gle/f66MuzjcPpwzVymu5
Please take a few minutes to share your thoughts. Your input will make a difference!
Thank you for being a part of our journey to make Wiki Loves Ramadan a success.
Warm regards,
User:ZI Jony 03:20 6 Mahtlāc 2024 (UTC)
Wiki Loves Ramadan Organizing Team
<!-- Mensaje enviado por Usuario:ZI Jony@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27510935 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Resultados preliminares de las Elecciones de la Junta Directiva de la Fundación Wikimedia 2024</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Hola a todas y todos,
Gracias a todas las personas que participaron en las [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|Elecciones de la Junta Directiva de la Fundación Wikimedia 2024]]. Se registraron 6000 votos de integrantes de la comunidad a lo largo de 180 proyectos wiki.
Los siguientes cuatro personas fueron las más votadas:
# [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]]
# [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]]
# [[User:Victoria|Victoria Doronina]]
# [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]]
Si bien estas candidaturas han sido clasificadas a través del voto, aún deberán ser nombradas a la Junta Directiva. Deberán pasar exitosamente una revisión de trasfondos y cumplir con las calificaciones descritas en los estatutos. Las nuevas personas que formarán parte de la Junta Directiva serán nombradas en la siguiente reunión de la Junta en diciembre de 2024.
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Lee el anuncio completo en Meta-Wiki.]]
Saludos cordiales,
Grupo de Trabajo de Elecciones de Comité y Selección de la Junta Directiva
<section end="announcement-content" />
</div>
[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 08:25 14 Mahtlāc 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:MPossoupe (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Se buscan personas voluntarias para unirse a varios de los comités del movimiento</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Cada año, normalmente de octubre a diciembre, varios de los comités del movimiento buscan nuevas personas voluntarias.
Pueden leeer más acerca dee los comités en sus respectivas páginas de Meta-wiki:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Comité de Afiliaciones (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Comisión de Inspectores de Privacidad (''Ombuds Commission'', OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Comité de Revisión de Casos (CRC)]]
Las convocatorias para unirse a los comités se abre el 16 de octubre de 2024. Las solicitudes para el Comité de Afiliaciones cierran el 18 de noviembre de 2024, y las solicitudes para la Comisión de Inspectores de Privacidad y el Comité de Revisión de Casos cierra el 2 de diciembre de 2024. Pueden leer cómo solicitar su integración [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|visitando la página de nombramientos en Meta-wiki]]. Pueden escribir en la página de discusión de dicha página o escribir un correo electrónico a [mailto:cst@wikimedia.org cst@wikimedia.org] con cualquier pregunta que pudieran tener.
En nombre del Equipo de Apoyo a Comités,
<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:08 16 Mahtlāc 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27601062 -->
== 'Wikidata item' link is moving, finally. ==
Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 11:29 22 Mahtlāc 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 -->
==Proposal to enable the "Contribute" entry point in Nāhuatl Wikipedia==
{{Int:Hello}} Nāhuatl Wikipedians,
Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}.
The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called "Contribute" to your Wikipedia.
The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia.
Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Nāhuatl Wikipedia.
'''Who can access it'''
Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the "Contribute" icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to "view contributions" is also available to access the list of your contributions.
[[File:Mobile_Contribute_Page.png|link=https://bar.wikipedia.org/wiki/Datei:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]] [[File:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|link=https://bar.wikipedia.org/wiki/Datei:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]]
For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the "Contributions" option unless they change it to the "Contribute" manually.
This feature is available in four Wikipedia (Albanian, Malayalam, Mongolian, and Tagalog). We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the "Contributions" entry point as default.
We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 9th November 2024.
We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the "Contribute" entry point in your Wikipedia.
We look forward to your response soon.
Thank you!
On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[Tlatequitiltilīlli:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:UOzurumba (WMF)|discusión]]) 02:05 24 Mahtlāc 2024 (UTC)
== Final Reminder: Join us in Making Wiki Loves Ramadan Success ==
Dear all,
We’re thrilled to announce the Wiki Loves Ramadan event, a global initiative to celebrate Ramadan by enhancing Wikipedia and its sister projects with valuable content related to this special time of year. As we organize this event globally, we need your valuable input to make it a memorable experience for the community.
Last Call to Participate in Our Survey: To ensure that Wiki Loves Ramadan is inclusive and impactful, we kindly request you to complete our community engagement survey. Your feedback will shape the event’s focus and guide our organizing strategies to better meet community needs.
* Survey Link: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSffN4prPtR5DRSq9nH-t1z8hG3jZFBbySrv32YoxV8KbTwxig/viewform?usp=sf_link Complete the Survey]
* Deadline: November 10, 2024
Please take a few minutes to share your thoughts. Your input will truly make a difference!
'''Volunteer Opportunity''': Join the Wiki Loves Ramadan Team! We’re seeking dedicated volunteers for key team roles essential to the success of this initiative. If you’re interested in volunteer roles, we invite you to apply.
* Application Link: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfXiox_eEDH4yJ0gxVBgtL7jPe41TINAWYtpNp1JHSk8zhdgw/viewform?usp=sf_link Apply Here]
* Application Deadline: October 31, 2024
Explore Open Positions: For a detailed list of roles and their responsibilities, please refer to the position descriptions here: [https://docs.google.com/document/d/1oy0_tilC6kow5GGf6cEuFvdFpekcubCqJlaxkxh-jT4/ Position Descriptions]
Thank you for being part of this journey. We look forward to working together to make Wiki Loves Ramadan a success!
Warm regards,<br>
The Wiki Loves Ramadan Organizing Team 05:12 29 Mahtlāc 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:ZI Jony@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 -->
== Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC ==
Hello everyone,
The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone <https://zonestamp.toolforge.org/1732896000>). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: <https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024>.
This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation.
Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 19:54 21 Īhuāncē 2024 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:SSethi (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 -->
== Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! ==
Dear All,
We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch.
This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture.
* Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]]
* When: Jan 19, 2025
* Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025).
* Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1
* Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]]
To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025.
Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language.
Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all.
Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate.
Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success!
For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] 12:08 16 Cēn 2025 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:ZI Jony@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 -->
== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:11 24 Cēn 2025 (UTC)
</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 -->
== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<center>''{{int:please-translate}}''</center>
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].
This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
We look forward to your immense coordination.
Thank you and Best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 02:36 29 Cēn 2025 (UTC)
== Wiki Loves Folklore is back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{int:please-translate}}
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.
You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.
You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.
Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance.
'''Kind regards,'''
'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 02:36 29 Cēn 2025 (UTC)
</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Tiven2240@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 -->
== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.
This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review.
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:48 3 Ōnt 2025 (UTC)
</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 -->
== <span lang="es" dir="ltr"> Próxima reunión de la comunidad lingüística (28 de febrero, 14:00 UTC) y boletín de noticias</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="message"/>
¡Hola!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=Una imagen que simboliza múltiples lenguas]]
Nos complace anunciar que la próxima '''Reunión de la comunidad lingüística''' tendrá lugar próximamente, el '''28 de febrero a las 14:00 UTC''''. Si quieres participar, únicamente tienes que inscribirte en la '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|página wiki]]'''.
Esta es una reunión dirigida por las personas participantes donde compartimos actualizaciones sobre proyectos relacionados con el idioma, discutimos los desafíos técnicos en las wikis de idiomas y colaboramos en soluciones. En nuestra última reunión, abordamos temas como el desarrollo de teclados de idiomas, la creación de la Wikipedia Moore y las actualizaciones de la pista de soporte de idiomas en Wiki Indaba.
¿Tiene algún tema que compartir? Tanto si se trata de una actualización técnica de tu proyecto, de un reto para el que necesitas ayuda o de una solicitud de apoyo de interpretación, ¡nos encantaría conocer tu opinión! No dudes en '''responder a este mensaje''' o añadir propuestas al documento '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|aquí]]'''.
Además, queríamos destacar que la sexta edición del boletín 'Language & Internationalization' (enero de 2025) está disponible aquí: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. Este boletín ofrece actualizaciones del trimestre octubre-diciembre de 2024 sobre el desarrollo de nuevas funciones, mejoras en varios proyectos técnicos relacionados con el lenguaje y esfuerzos de apoyo, detalles sobre reuniones de la comunidad e ideas para contribuir a los proyectos. Para mantenerse al día, puede suscribirse al boletín en su página wiki: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].
Esperamos sus ideas y su participación en la reunión de la comunidad lingüística, ¡nos vemos allí!
<section end="message"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 08:29 22 Ōnt 2025 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:SSethi (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 -->
== IMPORTANT: Admin activity review ==
Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].
We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Ricardo gs]] (administrator)
These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.
However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Tlatequitiltilīlli:EPIC|EPIC]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:EPIC|discusión]]) 22:56 22 Ōnt 2025 (UTC)
== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.
I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51 7 Yēt 2025 (UTC)
</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 -->
== An improved dashboard for the Content Translation tool ==
<div lang="en" dir="ltr">
{{Int:hello}} Wikipedians,
Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.
The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.
With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic). Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread.
Thank you!
On behalf of the Language and Product Localization team.
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 02:56 13 Yēt 2025 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:UOzurumba (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Tu wiki estará en solo lectura pronto</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Lee este mensaje en otro idioma]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
La [[foundation:|Fundación Wikimedia]] moverá el tráfico a otro de sus centros de datos (CPD). Esto permite asegurar que, incluso después de un desastre, Wikipedia y las demás wikis de Wikimedia puedan seguir funcionando.
Todo el tráfico cambiará al nuevo centro de datos el '''{{#time:j xg|2025-03-19|es}}'''. La prueba comenzará a las '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]'''.
Lamentablemente, debido a algunas limitaciones en [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], no será posible editar mientras se realiza el cambio. Nos disculpamos por esta interrupción, y estamos trabajando para minimizarla en el futuro.
Se mostrará un ''banner'' de aviso en todas las wikis 30 minutos antes de que ocurra esta operación. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span>
'''Se podrán leer, pero no editar, todas las wikis durante un corto período de tiempo.'''
*No se podrá editar durante un máximo de una hora el {{#time:l j xg Y|2025-03-19|es}}.
*Si tratas de editar o guardar durante ese período, verás un mensaje de error. Esperamos que ninguna edición se pierda durante esos minutos, pero no podemos garantizarlo. Si ves el mensaje de error, por favor aguarda hasta que todo vuelva a la normalidad. Después podrás guardar tus ediciones. Sin embargo, recomendamos que primero realices una copia de tus cambios, solo por si acaso.
''Otros efectos'':
*Los trabajos en segundo plano funcionarán algo más lento y algunos podrían ser descartados. Los enlaces en rojo no serán actualizados de forma tan rápida como ocurre normalmente. Si creaste un artículo que ya está enlazado en otra parte, ese enlace seguirá estando en rojo un poco más de tiempo de lo habitual. Varios ''scripts'' de larga duración serán detenidos.
* Esperamos que las actualizaciones de código ocurran normalmente como una semana normal. Sin embargo, en algunos casos podría congelarse el despliegue del código, en caso de que fuera necesario.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] no estará disponible por cerca de 90 minutos.
Este proyecto podrá ser aplazado de ser necesario. Puedes [[wikitech:Switch_Datacenter|consultar la agenda en wikitech.wikimedia.org]]. Cualquier cambio será anunciado en la agenda.
'''Comparte por favor esta información con tu comunidad.'''</div><section end="server-switch"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:14 14 Yēt 2025 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Quiddity (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=28307742 -->
== Nuevo en Huiquipedia ==
Piali, mi nombre es Néstor, soy un español de las islas Canarias apasionado por la historia y cultura de toda la antigua Nueva España inclusive México, y que aboga por la restauración de su esplendor cultural y de la enseñanza de la gran lengua de los nahuas, para lo cual también me gustaría aprenderla y ayudar a expandir la Huiquipedia. Lamentablemente, mis conocimientos en náhuatl clásico son limitadísimos. [[Tlatequitiltilīlli:NSeaurio|NSeaurio]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:NSeaurio|discusión]]) 13:23 20 Yēt 2025 (UTC)
== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.
Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:04 4 Nāuh 2025 (UTC)
</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 -->
== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}
Hello, dear Wikipedians!<br/>
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language!
The most active contesters will receive prizes.
If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
<br/>
We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
</div>
16:11 16 Nāuh 2025 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Hide on Rosé@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 -->
== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:34 17 Nāuh 2025 (UTC)
</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 -->
== Sub-referencing: User testing ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
<small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small>
Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:
#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher.
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.
We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.
Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 15:03 28 Nāuh 2025 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Johannes Richter (WMDE)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.
In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" />
</div>
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41 29 Nāuh 2025 (UTC)</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 -->
== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==
''(Apologies for posting in English)''
Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.
As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].
After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.
The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.
If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].
Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07 6 May 2025 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Sannita (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].
You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.
If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" />
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ixkomakatilistli]])</bdi> 22:07 15 May 2025 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 -->
== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''
Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too.
We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.
You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 15:27 22 May 2025 (UTC)
</div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Sannita (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Elecciones 2025 de la Junta Directiva de la Fundación Wikimedia y Convocatoria a Preguntas</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Estimados y estimadas,
Este año finaliza el período de 2 (dos) integrantes de la Junta Directiva seleccionados por la Comunidad y por los Grupos Afiliados [1]. La Junta invita a todo el movimiento a participar en el proceso de elecciones de este año y a emitir su voto por las personas que ocuparán esos cargos.
El Comité de Elecciones supervisará este proceso con ayuda de personal de la Fundación [2]. El Comité de Gobernanza, integrado por miembros de la Junta que no son candidatos en el actual proceso de selección de Integrantes elegidos por la Comunidad y Afiliados (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina y Esra’a Al Shafei) [3], tiene asignada la tarea de supervisar por parte de la Junta al proceso de elecciones de integrantes, así como también de informar del proceso a la Junta Directiva. Pueden leer más sobre los roles del Comité de Elecciones, la Junta directiva y el personal pagado aquí [4].
Aquí pueden ver las fechas clave planeadas:
* Del 22 de mayo al 5 de junio de 2025: Anuncio (el presente comunicado) y período de solicitud de preguntas [6]
* Del 17 de junio al 1 de julio de 2025: June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* Durante julio de 2025: si es necesario, los grupos afiliados votan por la preselección de candidatos, siempre y cuando hayan más de 10 personas postulantes [5]
* Durante agosto de 2025: Período de campaña
* De agosto a septiembre de 2025: Período de votación de la comunidad durante dos semanas
* De octubre a noviembre de 2025: Revisión de antecedentes de las candidatas y los candidatos seleccionados
* Durante la Reunión de la Junta Directiva en diciembre de 2025: Institución de los nuevos integrantes de la Junta
Pueden conocer más sobre el proceso de elecciones 2025 - incluyendo un cronograma detallado, el proceso de candidatura, las reglas de campaña, y otros criterios de elegibilidad - en esta página de Meta-wiki [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].
'''Convocatoria de preguntas'''
En cada proceso de elecciones, la comunidad tiene la oportunidad de enviar preguntas para las candidatas y candidatos a la Junta Directiva a fin de buscar su respuesta. El Comité de Elecciones selecciona preguntas de la lista desarrollada por la comunidad para que respondan las candidatas y candidatos. Ellas y ellos deben responder todas las preguntas requeridas en el formulario a fin de completar los criterios de elegibilidad; de no hacerlo así su solicitud será descalificada. Este año, el Comité de Elecciones escogerá 5 preguntas para que respondan las candidatas y candidatos. Las preguntas escogidas pueden ser una combinación de las que envíe la comunidad, si se parecen o están relacionadas. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]
'''Voluntariado de Elecciones'''
Otra forma de involucrarse con el proceso de elecciones 2025 es ser un Voluntario o Voluntaria de Elecciones. El Voluntariado de Elecciones funge como un puente entre el Comité de Elecciones y su respectiva comunidad. Ellas y ellos ayudarán a asegurar que la comunidad sea representada y les animará a votar. Pueden conocer más sobre el programa y cómo participar en esta página en Meta-wiki [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link]]].
¡Muchas gracias!
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results
[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter
[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024
[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles
[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ
[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates
Saludos cordiales,
Victoria Doronina
Enlace (Liaison) de la Junta al Comité de Elecciones
Comité de Gobernanza<section end="announcement-content" />
</div>
[[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 03:07 28 May 2025 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 -->
== <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="message"/>
Hello everyone,
''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''
The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.
This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.
The three main features of this extension are:
* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
* '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
* '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.
'''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.
The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])
If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.
Thank you! <section end="message"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ixkomakatilistli]]) 16:47 29 May 2025 (UTC)</bdi>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Udehb-WMF@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 -->
== Vote now in the 2025 U4C Election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}
Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].
Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01 13 Hon 2025 (UTC) </div>
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Convocatoria a Candidaturas para la Junta Directiva de la Fundación Wikimedia, 2025</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>
Saludos,
La [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|convocatoria a candidaturas para la selección 2025 de Miembros de la Junta Directiva de la Fundación Wikimedia se encuentra abierta]] desde el 17 de junio de 2025 hasta el 2 de julio de 2025 a horas 11:59 UTC [1]. La Junta Directiva supervisa el trabajo de la Fundación Wikimedia, y cada Miembro cumple un periodo de funciones de tres años [2]. El cargo es voluntario.
Este año, la comunidad Wikimedia votará desde fines de agosto hasta el mes de septiembre de 2025 para ocupar dos (2) puestos en la Directiva de la Fundación. ¿Podría usted, o alguien a quien usted conozca, tener lo que se requiere para unirse a la Junta Directiva de la Fundación Wikimedia? [3]
Puede aprender más acerca de los requisitos para postularse a estos puestos de liderazgo, además del modo de presentar una candidatura en [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|esta página de Meta-wiki]], para sí o para alguien que usted considere que podría presentarse a la elección de este año.
Atentamente,
Abhishek Suryawanshi<br />
Director del Comité Electoral
A nombre del Comité Electoral y del Comité de Gobernanza
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates
[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.
[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" />
</div>
[[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 17:44 17 Hon 2025 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="message"/>
Dear Wikimedia Community,
The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].
A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.
Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.
Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.
Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.
Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.
=== Wikispore ===
The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.
After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support.
We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.
As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.
Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.
=== Wikinews ===
We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.
Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.
While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>].
[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.
Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.
SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.
'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.
=== Feedback and next steps ===
We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.
I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions.
<section end="message"/>
</div>
-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57 27 Hon 2025 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Johan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 -->
== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==
''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''
Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.
The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]
These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.
Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.
Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].
Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 12:45 14 Chicōn 2025 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
<em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em>
Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.
If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.
There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.
To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
<section end="announcement-content" />
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 21:36 25 Chicōn 2025 (UTC)
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:ABreault (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-07-23_Wikipedias&oldid=29034875 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Las cuentas temporales serán implantadas pronto</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="body"/>
Hola, somos el equipo de Seguridad e Integridad de Productos de la Fundación Wikimedia. Nos gustaría anunciar que '''tenemos previsto habilitar las [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|cuentas temporales]] para esta wiki durante la semana del 1 de septiembre'''.
Las cuentas temporales ya se han activado con éxito en 30 wikis, incluidas muchas de gran tamaño como la Wikipedia en alemán, Wikipedia en japonés y Wikipedia en francés. El cambio que suponen las cuentas temporales es especialmente relevante para quienes editan sin iniciar sesión, ya que esta función está destinada a protegerles. Pero también es relevante para otras personas que forman parte de la comunidad como mentores/as, patrulleros/as y bibliotecerios/as, es decir, cualquier persona que revierta ediciones, bloquee usuarios/as o interactúe de cualquier otra forma con editores/as que no han iniciado sesión como parte de su labor de mantener la seguridad y la precisión de las wikis.
'''Por qué se crean las cuentas temporales'''
Nuestras wikis deberían ser más seguras de editar para quienes editen sin iniciar sesión. Las cuentas temporales permiten la edición de las wikis sin necesidad de crear una cuenta, evitando al mismo tiempo vincular públicamente esas ediciones a la dirección IP de quién las realiza. Creemos que esto es beneficioso para los editores no conectados que hacen contribuciones valiosas y válidas en las wikis y que, tal vez, más adelante pueden crear cuentas y hacer crecer nuestra comunidad. A pesar de que la propia wiki advierte a quien edita sin iniciar sesión de que su dirección IP se asociará con su edición, muchas personas pueden no entender lo que es una dirección IP, o que dicha IP podría ser utilizada para conectarlos a otra información sobre ellos de una manera que podrían no esperar.
Además, nuestro software y herramientas de moderación se basan demasiado en el origen de la red (direcciones IP) para identificar a los usuarios y los patrones de actividad, sobre todo teniendo en cuenta que las propias direcciones IP son cada vez menos estables como identificadores. Las cuentas temporales permiten interacciones más precisas con los editores desconectados, incluidos bloqueos más precisos, y pueden ayudar a limitar la frecuencia con la que involuntariamente acabamos bloqueando a usuarios de buena fe que utilizan las mismas direcciones IP que los usuarios de mala fe.
'''Cómo funcionan las cuentas temporales'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Cada vez que una persona sin sesión publique una edición en esta wiki, se establecerá una cookie en el navegador de dicho usuario y se creará automáticamente una cuenta temporal vinculada con dicha cookie. El nombre de esta cuenta seguirá el patrón: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (una virgulilla, el año actual, un número). En páginas como Cambios recientes o el historial de los artículos, se mostrará este nombre. La cookie expirará a los 90 días de su creación. Mientras exista, todas las ediciones realizadas desde ese dispositivo se atribuirán a esa cuenta temporal. Será la misma cuenta aunque cambie la dirección IP, a menos que el usuario borre sus cookies o utilice un dispositivo o navegador web diferente. Se guardará un registro de la dirección IP utilizada en el momento de cada edición durante 90 días después de la edición. Sin embargo, sólo algunos usuarios registrados podrán visualizarla.
'''¿Qué significa esto para los distintos grupos de usuarios/as?'''
'''Para quienes no inicien sesión'''
* Esto aumenta la privacidad: actualmente, si no utilizas una cuenta registrada para editar, todo el mundo puede ver la dirección IP de las ediciones que has hecho, incluso después de 90 días. Eso ya no será posible en esta wiki.
* Si en los últimos 90 días utilizas una cuenta temporal para editar desde diferentes ubicaciones (por ejemplo, en casa y en una cafetería), el historial de ediciones y las direcciones IP de todas esas ubicaciones se registrarán ahora juntos, bajo la misma cuenta temporal. Esa información solo podrá ser visible por aquellos [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|usuarios que cumplan los requisitos pertinentes]] para ello. Si esta circunstancia te crea algún problema de seguridad personal, ponte en contacto con talktohumanrights@wikimedia.org para que te asesoren.
'''Para los miembros de la comunidad que interactúan con editores que no inicien sesión'''
* Cada cuenta temporal estará vinculada de forma exclusiva a un dispositivo. Por el contrario, una dirección IP puede ser compartida por varios dispositivos y personas (por ejemplo, distintas personas en una escuela o en el trabajo pueden tener la misma dirección IP).
* En comparación con la situación actual, será más seguro asumir que la página de discusión de un usuario temporal pertenece a una misma persona, y que los mensajes que se dejen allí serán leídos por ella. Como puedes ver en la captura de pantalla, los usuarios de cuentas temporales recibirán notificaciones. También será posible agradecerles sus ediciones, hacerles ping en los debates e invitarles a participar más en la comunidad.
'''Para quienes utilizando datos de direcciones IP para moderar y mantener la wiki'''
'''Para los patrulleros''' que rastrean a los infractores reincidentes, investigan violaciones de las políticas, etc.: [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|Quienes cumplan los requisitos]] podrán revelar las direcciones IP asociadas a las cuentas temporales así como todas las contribuciones realizadas por las cuentas temporales desde una dirección IP o rango específico ([[Special:IPContributions]]). También tendrán acceso a información útil sobre las direcciones IP gracias a la función [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]]. Muchas otras piezas de software han sido construidas o ajustadas para trabajar con cuentas temporales, incluyendo AbuseFilter, bloqueos globales, Contribuciones Globales de Usuarios, y más. (Si deseas información para desarrolladores voluntarios sobre cómo actualizar el código de tus herramientas, consulta la última parte del mensaje).
* '''Para las personas bibliotecarias que bloquean a los editores desconectados:'''
** Será posible bloquear a muchos infractores simplemente bloqueando sus cuentas temporales. Una persona bloqueada no podrá crear nuevas cuentas temporales rápidamente si el bibliotecario selecciona la opción de [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autobloqueo.]]
** Seguirá siendo posible bloquear una dirección IP o un rango de IP.
* Las cuentas temporales no se aplicarán retroactivamente a las contribuciones realizadas antes de su implantación. En Epecial:Contribuciones, podrás ver las contribuciones de usuarios IP existentes, pero no las nuevas contribuciones realizadas por cuentas temporales en esa dirección IP. En su lugar, deberías utilizar Special:IPContributions para ver dicha información.
'''Nuestra petición para ti y próximos pasos'''
* Si conoces alguna herramienta, bot, gadget, etc. que utilice datos sobre direcciones IP o que esté disponible para usuarios desconectados, quizá quieras probar si funciona en [[testwiki:Main_Page|testwiki]] o [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. Si eres un desarrollador voluntario, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|lee nuestra documentación para desarrolladores]] y, en particular, la sección sobre [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|cómo podría ser necesario actualizar tu código]].
* Si quieres probar las cuentas temporales, aunque solo sea para comprobar qué se siente, puedes editar sin iniciar sesión en testwiki o test2wiki.
* Cuéntanos si conoces alguna dificultad que deba ser resuelta. Intentaremos ayudarte y, si no somos capaces, estudiaremos las opciones disponibles.
* Mira [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|nuestro mensaje anterior]] sobre los requisitos para usuarios sin permisos ampliados que puedan necesitar acceso a direcciones IP.
Para aprender más sobre el proyecto, consulta [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|nuestras FAQ]] – encontrarás la respuesta a muchas preguntas. También puedes [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|consultar las actualizaciones]] (acabamos de publicar una) y [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|suscribirte a nuestro boletín]]. Además, si lo deseas, también puedes conversar directamente con Szymon off-wiki, en Discord y Telegram. ¡Gracias!<section end="body" />
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 21:36 26 Aho 2025 (UTC)
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Quiddity (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Tu wiki estará en solo lectura pronto</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Lee este mensaje en otro idioma]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
La [[foundation:|Fundación Wikimedia]] moverá el tráfico a otro de sus centros de datos (CPD). Esto permite asegurar que, incluso después de un desastre, Wikipedia y las demás wikis de Wikimedia puedan seguir funcionando.
Todo el tráfico cambiará al nuevo centro de datos el '''{{#time:j xg|2025-09-24|es}}'''. La prueba comenzará a las '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''.
Lamentablemente, debido a algunas limitaciones en [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], no será posible editar mientras se realiza el cambio. Nos disculpamos por esta interrupción, y estamos trabajando para minimizarla en el futuro.
Se mostrará un ''banner'' de aviso en todas las wikis 30 minutos antes de que ocurra esta operación. Este banner permanecera visible hasta el final de la operación.
<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span>
'''Se podrán leer, pero no editar, todas las wikis durante un corto período de tiempo.'''
*No se podrá editar durante un máximo de una hora el {{#time:l j xg Y|2025-09-24|es}}.
*Si tratas de editar o guardar durante ese período, verás un mensaje de error. Esperamos que ninguna edición se pierda durante esos minutos, pero no podemos garantizarlo. Si ves el mensaje de error, por favor aguarda hasta que todo vuelva a la normalidad. Después podrás guardar tus ediciones. Sin embargo, recomendamos que primero realices una copia de tus cambios, solo por si acaso.
''Otros efectos'':
*Los trabajos en segundo plano funcionarán algo más lento y algunos podrían ser descartados. Los enlaces en rojo no serán actualizados de forma tan rápida como ocurre normalmente. Si creaste un artículo que ya está enlazado en otra parte, ese enlace seguirá estando en rojo un poco más de tiempo de lo habitual. Varios ''scripts'' de larga duración serán detenidos.
* Esperamos que las actualizaciones de código ocurran normalmente como una semana normal. Sin embargo, en algunos casos podría congelarse el despliegue del código, en caso de que fuera necesario.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] no estará disponible por cerca de 90 minutos.
Este proyecto podrá ser aplazado de ser necesario. Puedes [[wikitech:Switch_Datacenter|consultar la agenda en wikitech.wikimedia.org]]. Cualquier cambio será anunciado en la agenda.
'''Comparte por favor esta información con tu comunidad.'''</div><section end="server-switch"/>
</div>
<span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 15:41 18 Chiucnāuh 2025 (UTC)
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Trizek (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Haz escuchar tu voz: vota por la Junta Directiva 2025</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Hola a todas y todos,
El período de votación para las [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|Elecciones 2025 a la Junta Directiva]] ya está abierto. Las personas candidatas se postulan para ocupar dos (2) escaños en la Junta
Para verificar si eres elegible para votar, por favor visita la [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|página de elegibilidad de votantes]].
Puedes aprender más acerca de las candidaturas [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|leyendo sus declaraciones en su postulación y observando sus videos de candidatura]].
Cuando estés listo o lista para votar, dirígete a la [[m:Special:SecurePoll/vote/405|página de votación de SecurePoll para emitir tu voto]].
'''La votación está abierta del 8 de octubre a las 00:00 UTC hasta el 22 de octubre a las 23:59 UTC.'''
Saludos cordiales,
Abhishek Suryawanshi<br />Presidencia, Comité de Elecciones<section end="announcement-content" />
</div>
[[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 04:48 9 Mahtlāc 2025 (UTC)
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:RamzyM (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="function1"/>
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).
There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
<section end="function1"/>
</div>
-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43 20 Mahtlāc 2025 (UTC)
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Sannita (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Se buscan personas voluntarias para unirse a varios de los comités del movimiento</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Cada año, normalmente de octubre a diciembre, varios de los comités del movimiento buscan nuevas personas voluntarias.
Pueden leeer más acerca dee los comités en sus respectivas páginas de Meta-wiki:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Comité de Afiliaciones (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Comisión de Inspectores de Privacidad (''Ombuds Commission'', OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Comité de Revisión de Casos (CRC)]]
Las convocatorias para unirse a los comités se abre el 30 de octubre de 2025. Las solicitudes para el Comité de Afiliaciones, y las solicitudes para la Comisión de Inspectores de Privacidad y el Comité de Revisión de Casos cierra el 11 de diciembre de 2025. Pueden leer cómo solicitar su integración [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visitando la página de nombramientos en Meta-wiki]]. Pueden escribir en la página de discusión de dicha página o escribir un correo electrónico a cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org con cualquier pregunta que pudieran tener.
En nombre del Equipo de Apoyo a Comités,
<section end="announcement-content" />
</div>
-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12 30 Mahtlāc 2025 (UTC)
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:MKaur (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="function2"/>
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
<section end="function2"/>
</div>
-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22 20 Īhuāncē 2025 (UTC)
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Sannita (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 -->
== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==
Dear Wikimedia communities,
We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.
''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''
In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.
We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.
📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]
If you have questions about the project, please refer to the FAQs:
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]
''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''
''Stay connected and receive updates:''
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]
We look forward to collaborating with you and your community.
'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45 16 Cēn 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:ZI Jony@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 -->
== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026
Dear Wiki Community,
We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.
The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.
;About the Campaign
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.
;What Can Participants Write About?
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:
* Folk festivals, rituals, and celebrations
* Folk dances, music, and traditional performances
* Women and queer figures in folklore
* Women in mythology and oral traditions
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives
* Fairy tales, folk stories, and legends
* Folk games, sports, and cultural practices
Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.
;How to Sign Up as an Organizer
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:
# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]]
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline
#* Local and international prizes
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''
;Campaign Tools
The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:
* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.
Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''
;Learn More & Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.
If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.
;Join Us
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.
Thank you and best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''
----
''Stay connected:''
[[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]
[[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,
We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.
;About Wiki Loves Folklore
'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals
* Cultural festivals and celebrations
* Traditional attire and crafts
* Performing arts, music, and dance
* Everyday practices rooted in folk heritage
Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.
[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]]
; Host a Local Edition
As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture
* Engage new contributors in your community
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content
'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''
If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.
If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.
;Get in Touch
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:
* The project Talk pages
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''
We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.
Warm regards,
'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
</div>
[[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 13:21 18 Cēn 2026 (UTC)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Tiven2240@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Revisión anual del Código Universal de Conducta y las Directrices de Aplicación</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].
</div>
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].
</div>
Por favor, comparte esta información con otros miembros de tu comunidad en cualquier otro lugar que sea apropiado.
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])
</div><section end="announcement-content" />
</div>
21:01 19 Cēn 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 -->
== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}
Dear Wikipedians!
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.
The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.
🧩'''How to participate?'''
Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.
🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.
'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''
If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language.
Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge!
[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
</div>
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 -->
== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==
Hello everyone,
This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>).
'''The Change:'''<br />
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]].
We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.
'''What You Need To Do:'''<br />
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.
'''Deadline:'''<br />
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.
Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 17:11 3 Nāuh 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:ZI Jony@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 -->
== Request for comment (global AI policy) ==
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Tlatequitiltilīlli:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:MediaWiki message delivery|discusión]]) 00:58 26 Nāuh 2026 (UTC)
</bdi>
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Codename Noreste@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 -->
== <span lang="es" dir="ltr">Vota ahora en las elecciones del U4C de 2026</span> ==
<div lang="es" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Se invita a las y los votantes con derecho a voto a participar en las elecciones de 2026 del [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Comité de Coordinación del Código de Conducta Universal]]. En Meta, en la [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|página de información sobre las elecciones de 2026]], hay disponible más información, incluyendo una comprobación de elegibilidad, información sobre el proceso de votación, información sobre las y los candidatos y un enlace a la votación. La votación finaliza el 2 de junio de 2026 a las [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].
Por favor, vota si tu cuenta es elegible. Los resultados estarán disponibles para el 14 de junio de 2026. -- En cooperación con la U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14 27 May 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Keegan (WMF)@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== Call to participate: Proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard ==
Hello-hello!
I am inviting you to participate in the public discussion regarding a proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard. The proposed baseline is meant for the Wikipedias which do not yet have an NPOV policy, for these communities to adopt, use, and build upon. [[:m:Proposed_baseline_NPOV_standard#Proposed_baseline_NPOV_standard|You can find the proposed text here]].
As your Wikipedia does not seem to have an NPOV policy, we hope that this public discussion and proposed baseline standard will support your project community in adopting one. [[:m:Talk:Proposed_baseline_NPOV_standard|You can join the public discussion on meta]]. The timeframe for the discussion is from June 17 - July 15, 2026. Looking forward to engagement from your community and hopefully seeing your community to adopt the Neutral Point of View policy! --[[Tlatequitiltilīlli:KVaidla (WMF)|KVaidla (WMF)]] ([[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:KVaidla (WMF)|discusión]]) 08:32 19 Hon 2026 (UTC)
== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==
<bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ixkomakatilistli]])</bdi> 17:11 23 Hon 2026 (UTC)
(This message was sent to [[:Huiquipedia:Tlatlahtoaloyan]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Mensaje enviado por Usuario:Codename Noreste@metawiki mediante la lista en https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
55ut2sfe996purar6sftp1ahuq08slu
Ehecatl (teotl)
0
22199
527483
526489
2026-06-24T05:58:45Z
Akapochtli
159
527483
wikitext
text/x-wiki
[[File:Quetzalcoatl Ehecatl.jpg|200px|thumb|right|Ehēcatl, Codex Borgia]]
'''Ehecatl''' (īhuān '''Ecatl''') ītiōca cē [[ehēcatl]] [[Mēxihcatl|mexihcatl]] [[teōtl]].
== Nō xiquitta ==
* [[Quetzalcōātl|Quetzalcóatl]]
* [[Ehēcatl]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
eqrghcfduejws5mfv55dv9y1ywc7jae
527502
527483
2026-06-24T06:11:09Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Ehēcatl (teōtl)]] a [[Ehecatl (teotl)]]: Título mal escrito
527483
wikitext
text/x-wiki
[[File:Quetzalcoatl Ehecatl.jpg|200px|thumb|right|Ehēcatl, Codex Borgia]]
'''Ehecatl''' (īhuān '''Ecatl''') ītiōca cē [[ehēcatl]] [[Mēxihcatl|mexihcatl]] [[teōtl]].
== Nō xiquitta ==
* [[Quetzalcōātl|Quetzalcóatl]]
* [[Ehēcatl]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
eqrghcfduejws5mfv55dv9y1ywc7jae
Mexihcatl iteohuan
0
22202
527485
526486
2026-06-24T06:00:29Z
Akapochtli
159
527485
wikitext
text/x-wiki
Mēxihcatl teotl:
[[File:Chalchiuhtlicue-d.png|thumb|Chalchiutlicue]]
*[[Cōātlīcue]]
*[[Chalchiuhtlicue]] - Ātl teōtl
*[[Chicomecōātl]]
*[[Chīmalmā]]
*[[Ehēcatl (teōtl)|Ehecatl]] - [[Ehēcatl]] teōtl
*[[Huitzilōpōchtli]]
*[[Mayahuel]]
*[[Mictlanteuctli]] īhuan [[Xōlōtl]] - [[Mictlān]] teōtl
*[[Nanāhuātzin]] īhuan [[Ollin Tōnatiuh]] - Tōnatiuh [[teōtl]]
*[[Ōmeteōtl]]
*[[Panyīal]]
*[[Quetzalcōātl]]
*[[Tezcatlipoca]] - Yōhualli [[teōtl]]
*[[Tlāloc]]
*[[Xīpe Totēc]]
*[[Xōchiquetzal]] (Ichpōchtli)
*[[Yacatēuctli (teōtl)|Yacātēuctli]]
*[[Zacatzontli]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
51jqz4wdpqp5htncf7cauarbm001lrd
527506
527485
2026-06-24T06:12:20Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Mēxihcatl teōtl]] a [[Mexihcatl iteohuan]]: Título mal escrito
527485
wikitext
text/x-wiki
Mēxihcatl teotl:
[[File:Chalchiuhtlicue-d.png|thumb|Chalchiutlicue]]
*[[Cōātlīcue]]
*[[Chalchiuhtlicue]] - Ātl teōtl
*[[Chicomecōātl]]
*[[Chīmalmā]]
*[[Ehēcatl (teōtl)|Ehecatl]] - [[Ehēcatl]] teōtl
*[[Huitzilōpōchtli]]
*[[Mayahuel]]
*[[Mictlanteuctli]] īhuan [[Xōlōtl]] - [[Mictlān]] teōtl
*[[Nanāhuātzin]] īhuan [[Ollin Tōnatiuh]] - Tōnatiuh [[teōtl]]
*[[Ōmeteōtl]]
*[[Panyīal]]
*[[Quetzalcōātl]]
*[[Tezcatlipoca]] - Yōhualli [[teōtl]]
*[[Tlāloc]]
*[[Xīpe Totēc]]
*[[Xōchiquetzal]] (Ichpōchtli)
*[[Yacatēuctli (teōtl)|Yacātēuctli]]
*[[Zacatzontli]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
51jqz4wdpqp5htncf7cauarbm001lrd
527518
527506
2026-06-24T06:28:55Z
Akapochtli
159
527518
wikitext
text/x-wiki
Mexihcatl iteohuan:
[[File:Chalchiuhtlicue-d.png|thumb|Chalchiutlicue]]
*[[Cohuatlicue]]
*[[Chalchiuhtlicue]] - Atl iteoh, ahuah
*[[Chicomecohuatl]]
*[[Chimalma]]
*[[Ehecatl (teotl)|Ehecatl]] - [[Ehecatl]] iteouh
*[[Huitzilipichtli]]
*[[Mayahuel]]
*[[Mictlanteuctli]] ihuan [[Xolotl]] - [[Mictlan]] teotl
*[[Nanāhuātzin]] ihuan [[Ollin Tonatiuh]] - Tonatiuh [[teotl|iteouh]]
*[[Ometeotl]]
*[[Painal]]
*[[Quetzalcohuatl]]
*[[Tezcatlipoca]] - Yohualli [[teotl|iteouh]]
*[[Tlaloc]]
*[[Xipe Totec]]
*[[Xochiquetzal]] (Ichpochtli)
*[[Yacateuctli (teotl)|Yacateuctli]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
gh6eso5qbdictw42wy4mqohw7hk2s7y
Ollin Tonatiuh
0
22210
527487
526484
2026-06-24T06:02:08Z
Akapochtli
159
527487
wikitext
text/x-wiki
'''Ollin Tōnatiuh''' ītōca cē [[Tōnatiuh|tonatiuh]] mēxihcatl [[teōtl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
l4b79p248diol8xz4y3te966fnf7lrn
Nanahuatzin
0
22214
527486
526485
2026-06-24T06:01:08Z
Akapochtli
159
527486
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tepeyollotl 1.jpg|thumb|Nanāhuātzin]]
'''Nanāhuātzin''' ihuan '''Nanahuātl''' ītōca in mēxihcatl [[tōnatiuh]] teōtl.
Nanāhuatl ītōca in tlacatzintli; Tecciztecatl ihuan [[Mētztli|Méxtli]] cate yaotl itech.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
aqc37pyxm8iy0vf70bwdf7or1czgdax
Diego de Alvarado Huanitzin
0
22922
527431
527209
2026-06-24T02:32:32Z
Akapochtli
159
Revertido el cambio de [[Special:Contributions/~2026-36149-21|~2026-36149-21]] ([[User talk:~2026-36149-21|disc.]]) a la última edición de [[User:~2025-54575-2|~2025-54575-2]]
525018
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Diego de Alvarado Huanitzin
|Imagen =Huanitzin2.jpg
|tamaño =150
|descripcion =
|titulo =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Tlahtoāni]]
|termino =[[1539]] - [[1541]]
|predecesor =[[Pablo Xochiquentzin]]
|sucesor =[[Diego de San Francisco Tehuetzquititzin]]
|titulo2 =[[Ehēcatepēc]] [[Tlahtoāni]]
|termino2 =[[1520]] - [[1539]]
|predecesor2 =[[Chimalpilli II]]
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte =1539
|lugar_muerte =[[Mēxihco Tenōchtitlan]]
|padre =[[Tezozomoctli Ācōlnāhuacatl]]
|madre = [[Francisca de Moctezuma]]
|consorte =
|hijos =
}}
Don '''Diego de Alvarado Huanitzin''' nozo '''Panitzin''', ītōcā cē [[Ehēcatepēc]] [[Tlahtoāni]], zātēpan, [[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Tlahtoāni]].
[[Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1541]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlacah]]
olzkwyxon7r3uq37y9k2dv47it21ank
Xipe-Totec
0
22963
527491
526481
2026-06-24T06:04:48Z
Akapochtli
159
527491
wikitext
text/x-wiki
[[File:Xipe-totec.svg|200px|left|Xipe-Totec]]
'''Xīpe-Totēc''' ītōcā [[mēxihcatl teōtl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
fr9uesm7wljad8avs6yzdude4op76i4
527510
527491
2026-06-24T06:13:37Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Xīpe-Totec]] a [[Xipe-Totec]]: Título mal escrito
527491
wikitext
text/x-wiki
[[File:Xipe-totec.svg|200px|left|Xipe-Totec]]
'''Xīpe-Totēc''' ītōcā [[mēxihcatl teōtl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
fr9uesm7wljad8avs6yzdude4op76i4
Natalio Hernández
0
23314
527423
527213
2026-06-24T02:13:00Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Natalio Hernández]]»: Vandalismo excesivo ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527213
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NCI]]}}
{{P2|[[Natalio Hernández (nhe)|NHE]]}}
{{Tlani}}
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
{{Escritor
|Nombre = Natalio Hernández
|Image = Natalio Hernández.jpg
|birthname = Natalio Hernández
|born = {{MEXf}} [[27 ic chicome metztli]], [[1947]]<br />[[Naranjo Dulce]], [[Ixhuatlan Madero]], [[Veracruz de Ignacio de la Llave|Veracruz]]
|dead =
|génerolit = [[Xochicuicayotl]]
|obramásconocida =
|yearsactive =
}}
'''Natalio Hernández''' itoca ce [[Mexihco]] [[tlahcuiloh]] auh [[nahuatlahtolli]] [[xochicuicantl]].
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1947|Hernández, Natalio]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuah]]
2whrfudmqbrl1qczaiusc3x6husrk7j
Ehecatl Tepetl
0
23931
527465
510039
2026-06-24T05:21:08Z
Akapochtli
159
527465
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Ehēcatl Tepētl
| Imagen = Ritual guelaguetza.JPG
| Pie de imagen = Ehēcatepētl
| Elevación = 1,720
| Situación = [[Huāxyacac Juárez]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Ayamictlāmpa]]
| Coord = {{coor dm|17|4|36|N|96|42|2|O}}
| Prominencia =
| Tipo = [[Tepētl]]
| Fecha y pers =
| Ohtli =
}}
'''Ehēcatl Tepētl''' ([[Caxtillāntlahtōlli]]: ''Cerro del Fortín'', [[tzapotēcatlahtōlli]]: ''Dani Noayaa Loani''). In tletepētl ahciqui tlahtocāyōmeh [[Huāxyacac Juárez]] īhuān [[Huāxyacac]].
== Nō xiquitta ==
* {{Calīxcuātl:Huāxyacac}}
* [[Mixtepētl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
acdzu35vpniv7dmdo9612oiig9hbxa3
527475
527465
2026-06-24T05:30:17Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Ehēcatl Tepētl]] a [[Ehecatl Tepetl]]: Título mal escrito
527465
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Ehēcatl Tepētl
| Imagen = Ritual guelaguetza.JPG
| Pie de imagen = Ehēcatepētl
| Elevación = 1,720
| Situación = [[Huāxyacac Juárez]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Ayamictlāmpa]]
| Coord = {{coor dm|17|4|36|N|96|42|2|O}}
| Prominencia =
| Tipo = [[Tepētl]]
| Fecha y pers =
| Ohtli =
}}
'''Ehēcatl Tepētl''' ([[Caxtillāntlahtōlli]]: ''Cerro del Fortín'', [[tzapotēcatlahtōlli]]: ''Dani Noayaa Loani''). In tletepētl ahciqui tlahtocāyōmeh [[Huāxyacac Juárez]] īhuān [[Huāxyacac]].
== Nō xiquitta ==
* {{Calīxcuātl:Huāxyacac}}
* [[Mixtepētl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
acdzu35vpniv7dmdo9612oiig9hbxa3
527477
527475
2026-06-24T05:32:16Z
Akapochtli
159
527477
wikitext
text/x-wiki
{{Tepētl
| Tōcāitl = Ehecatl Tepetl
| Imagen = Ritual guelaguetza.JPG
| Pie de imagen = Ehēcatepētl
| Elevación = 1,720
| Situación = [[Huaxyacac Juárez]]
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Ayamictlampa]]
| Coord = {{coor dm|17|4|36|N|96|42|2|O}}
| Prominencia =
| Tipo = [[Tepetl]]
| Fecha y pers =
| Ohtli =
}}
'''Ehecatl Tepetl''' ([[Caxtillantlahtolli]]: ''Cerro del Fortín'', [[tzapotecatlahtōlli]]: ''Dani Noayaa Loani''). In tletepetl ahciqui tlahtocayomeh [[Huaxyacac Juárez]] īhuān [[Huaxyacac]].
== Nō xiquitta ==
* {{Calīxcuātl:Huāxyacac}}
* [[Mixtepētl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
0av40teekuzpite33mhqj10o2c5m51x
Paricutín
0
23947
527470
510043
2026-06-24T05:26:23Z
Akapochtli
159
527470
wikitext
text/x-wiki
{{coor title dm|19|29|34.8|N|102|15|3.6|W}}
{{Tepētl
| Tōcāitl = Paricutín
| Imagen = Paricutin.jpg
| Pie de imagen = In Paricutín tletepētl
| Elevación = 2,800 m
| Situación = [[Michhuahcān Ocampo|Michhuahcān]].
| Tlācatiyān = {{MEX}}
| Tepētlah = [[Eje Yancuīctletepēyōtl]]
| Prominencia = 208 m
| Tipo =
| Fecha y pers = [[1943]]
| Ohtli = Icxinemiliztli
}}
In '''Paricutín''' cā cē [[tletepētl]] tlatēctli īpan [[Michhuahcān Ocampo|Michhuahcān]].
[[Īxiptli:Paricutin 30 612.jpg|300px|thumb|Paricutín īpan 1943 xihuitl.]]
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
sb12jkf9zn1olwsaa3tjai8au60rxt7
Cinteotl
0
23971
527481
526492
2026-06-24T05:57:37Z
Akapochtli
159
527481
wikitext
text/x-wiki
'''Centeōtl''' ('''Cinteōtl''') ītōcā in [[centli]] [[mēxihcatl teōtl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
gt3f126m8k6sxlcwszhm8xcgbttx5gz
Xochiquetzal
0
23976
527493
526479
2026-06-24T06:05:47Z
Akapochtli
159
527493
wikitext
text/x-wiki
'''Xōchiquetzal''' ('''Ichpōchtli''') ītōcā [[mēxihcatl teōtl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
e2rkbabl9g8to546v4xvk94n1rxkfe7
527514
527493
2026-06-24T06:14:31Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Xōchiquetzal]] a [[Xochiquetzal]]: Título mal escrito
527493
wikitext
text/x-wiki
'''Xōchiquetzal''' ('''Ichpōchtli''') ītōcā [[mēxihcatl teōtl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
e2rkbabl9g8to546v4xvk94n1rxkfe7
Chicomecohuatl
0
23978
527480
526493
2026-06-24T05:56:55Z
Akapochtli
159
527480
wikitext
text/x-wiki
'''Chicomecōātl''' ītōcā [[mēxihcatl teōtl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
ba3q5xahqy5tfafsi474tdilf7x7cge
527498
527480
2026-06-24T06:09:47Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Chicomecōātl]] a [[Chicomecohuatl]]: Título mal escrito
527480
wikitext
text/x-wiki
'''Chicomecōātl''' ītōcā [[mēxihcatl teōtl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
ba3q5xahqy5tfafsi474tdilf7x7cge
527525
527498
2026-06-24T09:01:03Z
Akapochtli
159
527525
wikitext
text/x-wiki
'''Chicomecohuatl''' nozo Chicomecoatl yehhuatl ipan mixehuaya, quimixiptlatiaya in tonacayotl. Ihuan in zazo tlein inenca, iyolca macehualli, in ihua in cualo. Ihuan mihtoa va in yehhuatl Chicomecohuatl ca quichihua in ixquich tonacayotl: in iztac tlaolli, in coztic tlaolli, in xiuhtoctli, yahuitl, yauhnenel, tlaolpatlachtli, tlaolpicilli, tlaolpitzahuac, in xochicintli inin iuhquin ezhuahuanqui, niman cuappachcintli, momochcintli, in molquitl, cinmaitl ihuan in xilotl, in cacamatl in elotl. Niman mochi etl, huauhtli, chian; in ixquich in, iuh quihtoa ca moch yehhuatl quitemaca, in ihcuac iilhuiuh quitlacatilia, mochi ixpan quimanayah, quicuicatiah in huehuetqueh, calpolehqueh quitlacotoniliah.
Auh ihui in nechihchihualeh catca, mochi tlauhyo, centlauhyo: ixtlauhxahualeh, amacaleh, axochiacueleh, no pozolcacqueh, tonalchimaleh, tonatiuh chimaleh.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
sqouy3i2ha5kg0li7988xpvkhzbxqol
527526
527525
2026-06-24T09:09:29Z
Akapochtli
159
527526
wikitext
text/x-wiki
[[Imagen:Chicomecóatl CódiceFlorentino.jpg|Thumb|right|240px|Chicomecohuatl ipan ''Códice Florentino'']]
'''Chicomecohuatl''' nozo ''Chicomecoatl'' yehhuatl ipan mixehuaya, quimixiptlatiaya in tonacayotl. Ihuan in zazo tlein inenca, iyolca macehualli, in ihua in cualo. Ihuan mihtoa va in yehhuatl Chicomecohuatl ca quichihua in ixquich tonacayotl: in iztac tlaolli, in coztic tlaolli, in xiuhtoctli, yahuitl, yauhnenel, tlaolpatlachtli, tlaolpicilli, tlaolpitzahuac, in xochicintli inin iuhquin ezhuahuanqui, niman cuappachcintli, momochcintli, in molquitl, cinmaitl ihuan in xilotl, in cacamatl in elotl. Niman mochi etl, huauhtli, chian; in ixquich in, iuh quihtoa ca moch yehhuatl quitemaca, in ihcuac iilhuiuh quitlacatilia, mochi ixpan quimanayah, quicuicatiah in huehuetqueh, calpolehqueh quitlacotoniliah.
Auh ihui in nechihchihualeh catca, mochi tlauhyo, centlauhyo: ixtlauhxahualeh, amacaleh, axochiacueleh, no pozolcacqueh, tonalchimaleh, tonatiuh chimaleh.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
rsuw62eginjcfkhl97p4jyz856weuw5
527527
527526
2026-06-24T09:10:44Z
Akapochtli
159
527527
wikitext
text/x-wiki
[[Imagen:Chicomecóatl CódiceFlorentino.jpg|Thumb|right|240px|Chicomecohuatl ipan ''Códice Florentino'']]
'''Chicomecohuatl''' nozo ''Chicomecoatl'' yehhuatl ipan mixehuaya, quimixiptlatiaya in tonacayotl. Ihuan in zazo tlein inenca, iyolca macehualli, in ihua in cualo. Ihuan mihtoa va in yehhuatl Chicomecohuatl ca quichihua in ixquich tonacayotl: in iztac tlaolli, in coztic tlaolli, in xiuhtoctli, yahuitl, yauhnenel, tlaolpatlachtli, tlaolpicilli, tlaolpitzahuac, in xochicintli inin iuhquin ezhuahuanqui, niman cuappachcintli, momochcintli, in molquitl, cinmaitl ihuan in xilotl, in cacamatl in elotl. Niman mochi etl, huauhtli, chian; in ixquich in, iuh quihtoa ca moch yehhuatl quitemaca, in ihcuac iilhuiuh quitlacatilia, mochi ixpan quimanayah, quicuicatiah in huehuetqueh, calpolehqueh quitlacotoniliah.
Auh ihui in nechihchihualeh catca, mochi tlauhyo, centlauhyo: ixtlauhxahualeh, amacaleh, axochiacueleh, no pozolcacqueh, tonalchimaleh, tonatiuh chimaleh.
== Amoxtin ==
*Sahagún, Fray Bernardino de. (2006). ''Historia General de las cosas de la Nueva España''. "Colección sepan cuantos...". Editorial Porrúa. México, D.F., México 1985. ISBN 970-07-6492-3
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
poturk5vqpx7mhh6s33y0hqvx7o67kb
527528
527527
2026-06-24T09:26:36Z
Akapochtli
159
527528
wikitext
text/x-wiki
[[Imagen:Chicomecóatl CódiceFlorentino.jpg|Thumb|right|240px|Chicomecohuatl ipan ''Códice Florentino'']]
'''Chicomecohuatl''' nozo ''Chicomecoatl'' yehhuatl ipan mixehuaya, quimixiptlatiaya in tonacayotl. Ihuan in zazo tlein inenca, iyolca macehualli, in ihua in cualo. Ihuan mihtoa va in yehhuatl Chicomecohuatl ca quichihua in ixquich tonacayotl: in iztac tlaolli, in coztic tlaolli, in xiuhtoctli, yahuitl, yauhnenel, tlaolpatlachtli, tlaolpicilli, tlaolpitzahuac, in xochicintli inin iuhquin ezhuahuanqui, niman cuappachcintli, momochcintli, in molquitl, cinmaitl ihuan in xilotl, in cacamatl in elotl. Niman mochi etl, huauhtli, chian; in ixquich in, iuh quihtoa ca moch yehhuatl quitemaca, in ihcuac iilhuiuh quitlacatilia, mochi ixpan quimanayah, quicuicatiah in huehuetqueh, calpolehqueh quitlacotoniliah.
Auh ihui in nechihchihualeh catca, mochi tlauhyo, centlauhyo: ixtlauhxahualeh, amacaleh, axochiacueleh, no pozolcacqueh, tonalchimaleh, tonatiuh chimaleh.
== Chicomecohuatl icuic ==
Ihuan ihcuac quixtiliaya iilhuiuh in macehualtin cuicayah:
''Chicomolotzin xa ya mehua
''Ximihzotia, ¡a! ca Tonan
''Titechicnocahuazqui
''Ti ya huia mochan Tlalocan. ¡Owiya!''
''Chicomolotzin xa ya mehua''
''Ximihzotia ¡a! ca Tonan''
''Titechicnocahuazqui''
''Ti ya huia mochan Tlalocan. ¡Owiya!''
== Amoxtin ==
*Sahagún, Fray Bernardino de. (2006). ''Historia General de las cosas de la Nueva España''. "Colección sepan cuantos...". Editorial Porrúa. México, D.F., México 1985. ISBN 970-07-6492-3
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
6bowwxext497nchi8ej1v13q85mv77v
527529
527528
2026-06-24T09:29:15Z
Akapochtli
159
/* Chicomecohuatl icuic */
527529
wikitext
text/x-wiki
[[Imagen:Chicomecóatl CódiceFlorentino.jpg|Thumb|right|240px|Chicomecohuatl ipan ''Códice Florentino'']]
'''Chicomecohuatl''' nozo ''Chicomecoatl'' yehhuatl ipan mixehuaya, quimixiptlatiaya in tonacayotl. Ihuan in zazo tlein inenca, iyolca macehualli, in ihua in cualo. Ihuan mihtoa va in yehhuatl Chicomecohuatl ca quichihua in ixquich tonacayotl: in iztac tlaolli, in coztic tlaolli, in xiuhtoctli, yahuitl, yauhnenel, tlaolpatlachtli, tlaolpicilli, tlaolpitzahuac, in xochicintli inin iuhquin ezhuahuanqui, niman cuappachcintli, momochcintli, in molquitl, cinmaitl ihuan in xilotl, in cacamatl in elotl. Niman mochi etl, huauhtli, chian; in ixquich in, iuh quihtoa ca moch yehhuatl quitemaca, in ihcuac iilhuiuh quitlacatilia, mochi ixpan quimanayah, quicuicatiah in huehuetqueh, calpolehqueh quitlacotoniliah.
Auh ihui in nechihchihualeh catca, mochi tlauhyo, centlauhyo: ixtlauhxahualeh, amacaleh, axochiacueleh, no pozolcacqueh, tonalchimaleh, tonatiuh chimaleh.
== Chicomecohuatl icuic ==
Ihuan ihcuac quixtiliaya iilhuiuh ipan [[Hueyi Tozoztli]] in macehualtin cuicayah:
''Chicomolotzin xa ya mehua
''Ximihzotia, ¡a! ca Tonan
''Titechicnocahuazqui
''Ti ya huia mochan Tlalocan. ¡Owiya!''
''Chicomolotzin xa ya mehua''
''Ximihzotia ¡a! ca Tonan''
''Titechicnocahuazqui''
''Ti ya huia mochan Tlalocan. ¡Owiya!''
== Amoxtin ==
*Sahagún, Fray Bernardino de. (2006). ''Historia General de las cosas de la Nueva España''. "Colección sepan cuantos...". Editorial Porrúa. México, D.F., México 1985. ISBN 970-07-6492-3
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
fspzwh38wwjmz78h9jikwqd7kjhcvyt
Mixcohuatl
0
23979
527484
526488
2026-06-24T05:59:37Z
Akapochtli
159
527484
wikitext
text/x-wiki
'''Mixcōātl''' ītōcā [[mēxihcatl teōtl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
2y0a6mlb5akf66mpo7t1cfsedh779sr
527504
527484
2026-06-24T06:11:42Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Mixcoatl]] a [[Mixcohuatl]]: Título mal escrito
527484
wikitext
text/x-wiki
'''Mixcōātl''' ītōcā [[mēxihcatl teōtl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
2y0a6mlb5akf66mpo7t1cfsedh779sr
Xochipilli
0
24297
527492
526480
2026-06-24T06:05:16Z
Akapochtli
159
527492
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Xochipilli 1.jpg|miniaturadeimagen|Xōchipilli īpan [[Borgia āmoxtli]].]]
'''Xōchipilli''' ītōca cē [[Mēxihco|mēxihcatl]] [[teōtl]]. In [[tōltēcayōtl]], [[patōlli]], [[māhuiltiliztli|māhuiltiliztin]], [[xōchitl]], [[cuīcatl]], [[mācēhualiztli]] ihuan [[pāctiā|pāctiāliztli]]. Īcuhuātl ītōca [[Meyahual]], īhuēltiuhtli ītōca [[Xōchiquetzal]]. Auh [[tecuīlontiliztli|tecuīlontiliztin]] ihuan Ahuianoquichtli [[teōtl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
91lhatrz4dhd4oyayq4xml4rwd3m1p3
527512
527492
2026-06-24T06:14:06Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Xōchipilli]] a [[Xochipilli]]: Título mal escrito
527492
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Xochipilli 1.jpg|miniaturadeimagen|Xōchipilli īpan [[Borgia āmoxtli]].]]
'''Xōchipilli''' ītōca cē [[Mēxihco|mēxihcatl]] [[teōtl]]. In [[tōltēcayōtl]], [[patōlli]], [[māhuiltiliztli|māhuiltiliztin]], [[xōchitl]], [[cuīcatl]], [[mācēhualiztli]] ihuan [[pāctiā|pāctiāliztli]]. Īcuhuātl ītōca [[Meyahual]], īhuēltiuhtli ītōca [[Xōchiquetzal]]. Auh [[tecuīlontiliztli|tecuīlontiliztin]] ihuan Ahuianoquichtli [[teōtl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]
91lhatrz4dhd4oyayq4xml4rwd3m1p3
José Emilio Pacheco
0
24558
527403
527024
2026-06-24T01:41:21Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/~2026-35729-86|~2026-35729-86]] ([[User talk:~2026-35729-86|disc.]]) a la última edición de [[User:ProtoplasmaKid|ProtoplasmaKid]]
439625
wikitext
text/x-wiki
{{Escritor
|Nombre = José Emilio Pacheco
|Image = MEX ON JOSE EMILIO PACHECO (12166149286).jpg
|birthname = José Emilio Pacheco Berny
|born = {{MEXf}} [[30 ic chicuacen mētztli]], [[1939]]<br />[[Āltepētl Mēxihco]]
|dead = {{MEXf}} [[26 ic cē mētztli]], [[2014]] <br />[[Āltepētl Mēxihco]]<small>(74)</small>
|génerolit =
|obramásconocida = ''[[Las batallas en el desierto]]''
|yearsactive =
}}
'''José Emilio Pacheco''' ītōca [[Mēxihco]] [[tlahcuiloh]].
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1939|Pacheco, José Emilio]]
[[Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 2014|Pacheco, José Emilio]]
46mp89rm7gyys8y02qmg4jnectwgfha
Emilio Salgari
0
25754
527433
527225
2026-06-24T02:34:00Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Emilio Salgari]]»: Guerra de ediciones ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527225
wikitext
text/x-wiki
{{Escritor
|Nombre = Emilio Salgari
|Image = Emilio Salgari ritratto.jpg
|birthname = Emilio Salgari
|born = [[21 metztli agosto]], [[1862]]<br />{{ITAf}} [[Verona]], [[Italia]]
|dead = [[25 metztli abril]], [[1911]]<br />{{ITAf}} [[Turin]], [[Italia]]
|occupation = [[Tlahcuiloh]]
|obramásconocida = ''[[In itlanamoxcahuan in Malasia]]<ref>In tlahtolli ''Namoya, nitla-'' quihtoznequi ica españollahtolli ''robar''. Ihuan in tlahtolli ''tlanamoyani'' quihtoznequi ''pirata'', ''bandido''.</ref>''
|yearsactive =
}}
'''Emilio Salgari''' (otlacat ipan [[Verona]], inic 21 metztli agosto xihuitl 1862 - omic ipan [[Turin]], inic 25 metztli abril inic 1911), yehuatl catca ce<ref>In tlahtolli ''ce'' ipan inglaterratlahtolli yehuatl ''a'' ihuan in tlalhtolli ''centetl'' yehhuatl ''one''.</ref> tlahcuiloh huan tlahtolnextiani [[italia]]tecatl. Oquihcuiloh ilhuiceh itlahtolpoaliz in ohtlatocaliztli, neixcuitilli itech in onohuayan in quicempanahuia inic chictlapanqui, in iuh [[Malasia]], in ihueyauh in [[Antillas]], in icuauhtlah in [[India]], in ixaltlah ihuan icuauhtlah in [[Africa]], in icihuatlampa in [[USA]], in icuauhtlah in [[Australia]] ihuan no in [[ihueyauh in cetlan]]. Quinyocox motenyohtianimeh in quinemitiah itemic in ce iahtlamiliz tlaixpohuanimeh. In ahzo in quicempanhuia inic itlaixihmach in imotenyohtihcauhyehhuatl yeni in teichtacamictih ihuan tlanamoyani ''Sandokan''<ref>In tlahtolli ''tlanamoyani'' tlahtolcueptli ica españatlahtolli itech nahuatlahtolli quihtoznequi ''saqueador'' nozo ''pirata''.</ref>. Ipan in onohuayan ica tlahtoliztli ixpaniancayotl itlachiuh yehhuatl catca macheh tlatlazohtlalli, macel ixquichca in mahtlacxihuitl <ref>Inin tlahtolli quihtoznequi ''decenio'' ahnozo ''década''. Intla ticnequi tiquihtoz ''10 años'', ma xiquilhui ''mahtlactetl xihuitl''. Ma xiquitta in tehtlahtoltecpanaliztli nican: [[Tehtlahtol]].</ref> inic 1970 ihuan inic 1980.
== Tenemilizpoalli ==
Emilio Salgari itech otlacat in incencal in tepitoton pochtecah ipan Verona. Inic 1878 peuh iteizcaltiliz ipan in tlahtohcayoh nemachtilcalli teyehyecoani acallotl ''Paolo Sarpi'' ipan Venezia, zan ahmo oquimaceuhtahcic in iteyomahxiltiliz in teachcauh itech nequiztic panoliztli. Itlaixmatiliz iuhqui atlacatl neci tlatepantlalilli ahmo miac iacalpanoliz in nemachtiliztli ipan ce tlamachtilacalli ihuan ce ohtoquiliztli tetoquilih, ahzo iuhqui panoni, ipan in acalli pochtecayotl ''Italia Ce'' in yetiuh etetl metztica ipan ''Adriatico'', inic acaltepozhuia ipan iacaltecoyan in Brindixico. Ahmo oncah cequi itlamahmachtiliz in oquichihuani ocequi acalpahpanoliztli, manel in inohmah tlatlalihqui iuh quinelihtoa ipan inohmatenemilizpoal, inic quiteixpantilia ca miac imotenyotihcahuan monelhuayotia itech tlacah neltin in quimixmah itech inemiliz iuhquin atlacatl. Salgari inohma quimomaca in imahuizo in teachcauh.
Inic ce itlapantlazaliz in Salgari yehuatl catca in nalquizani tlanohnotzaliztli ''I selvaggi della Papuasia'' ca onez itech tetlamacaliztli ipan nepiquiliztli millancayotl ''La Valigia'' niman inic chicontetl metztli inic 1883. Noihuan inic 1883 peuh ipan nepiquiliztli veronancayotl ''La Nuova Arena'' in itetlapanotlaliz inic ce tlahtolpoaliztli, ''Tay-See'', ca quittazquia zatepan in tlahuilli iuhqui tlacoyahualiztli tlaixnextiani ica in iamoxtoca ''La rosa del Dong-Giang''. Ipan mahtlactetl metztli inin xihuitl peuh inic pantlazaloz ''In Malasia huehuehocelotl'', inic ce iteixhualiz in itlahtolpoaliz tzintihqui in ixehxeliuhcayo in ''Sandokan'', ca amoxchihualozquia zatepan ica in itoca ''In Mompracenco huehuehoocelomeh'', ica cequih tlacuepaliztli. Inic ce itlahtolpoaliz ipan pantlazaloz tlatzintiliztli tlaixnextiani yehhuatl catca ''Itlazoh in Madhi'', inic 1887.
In ipampa imahcehualtiliz in itlachiuh, quimahceuh ce necahcahualoyan iuhqui tlamachioanoni mopiloh ipan ''La nuova Arena'', ca quipix ixquichca inic 1893. Quinihcuac omochiuhc ce tlahtoloni tlachihualiztli: tlayolihtlacolli ipampa oquinotzaloc ''ahachtli'' ipan ce tlahtolihcuilolli itechpa in tlahtolnextiani Giuseppe Biasolli, quimahmauhtih ica ce tecualancanamiquiliztli. Ic Biasolli itech monec hualceliloz ihuan Salgari panoc chicuacentetl metztli ipan temotzoloyan.
Inic 1889 monohmahmictih in itahtzin in Salgari, inic yehuatl inic ce itech ce tepouhtitlaz itlatoquililiz in nenohmahmictiliztli cenyelizotl ca quiaquitia yehhuatl in itech pohui in inohmah tlahcuiloh (inic 1911), in ipiltzin Romero (inic 1931), in occe ipiltzin Omar (inic 1963). Itech centetl metztli inic 1892 mocepanoh ipan nemanamictiliztli itloc in iteixeuhcauh in neixcuitilli Ida Peruzzi (in aquin quiteneuh mochipa nezaloliztica ''Aida'', in iuhqui in iahpehualocauh in Verdi). Inin tlamanalhuiani xihuitl tlacat inic ce icihuaconeuh in nenepanoliztli, Fatima, in yehuatl quitocaqueh eyintin oquichtin, Nadir (inic 1894), Romero (inic 1898) ihuan Omar (inic 1900). Noihuan inic 1892 in tlahtoani quihcuani inemoaliz ompa [[Turin]], in oncan tequipanoh ipal in amoxchihualoyan Speirani, neixcahuilli itech tlahtolpoaliztli telpochyotl.
Inic 1898, in amoxchihuani Donath quiyollapan in Salgari ipal ca mihcuaniayani ompa [[Genova]], in ompa quitlani necniuhtiliztli itloc in yehuatl yezquia zatepan in quicempanahuia inic mahuiztic itlatenhuimolohcauh itlachiuh, Giuseppe ''"Pipein"'' Gamba. Inic 1900 mohualcuep Turinco. In itlayahualiuhcayo in inetlamachtil in cencalli omochiuhtiyelohuac cehceppa quipanahuia inic moyolmalacachoani, tel in itequiuh motzomocani in Salgari inic quipiaz ce tequiuhtiloni nenahuatilmaliztli motlamachtiani. Inic 1907 tzonquiz inenahuatiliz ica Donath ihuan panoc titequitiz ipal in amoxchihualoyan Bemporad, ipal in yehhuatl tlahcuilozquia, ixquichca imiquiliz inic 1911,
ce tlacempoaliztli inic caxtolli onnahui tlahtolpoaliztli. Imahcehualtiliz itzalan in tlaixpohuanimeh telpochyotl motehtepetlalihtito, inic onahci cequi itlahtolpoaliz tlatlazaliztli inic 100.000 teixcuitianimeh. Yeceh itlachixeloliztli neyolixihmachilizotl ihuan iyollohpolihuiliz in inamic, ca itech monec callaliloz ipan in icuacocoxcacal in [[Collegno]], inahuac [[Turin]], quihuica itech in nenohmahmictiliztli. Zatepan ce neyehyecoliztli monencauhqui inic 1909, moquixtilih in yoliliztli inic quimotlapolia in xilantli ica ce tlateconi ipan itenemilizhuapanaliz niponyotl in [[seppuku]], oc achi tlaixihmachtli iuhqui [[harakiri]], inic 25 itech nauhtetl metztli, inic 1911. Quicauh tlahcuilolli eyi iamatlahcuilol, quinahnahuatih nenepanoliztica, in ipiltzihtzinhuan, in iamoxchiuhcahuan ihuan in iteyacancahuan inepiquiliz in Turin.
<small>In amehhhuantin, ca oanmotlanehnectih ica nehuayo, inic antechhuehcahua in nehuatl ihuan in nocencal ipan ce tlacencuini tlahcoteopouhcayotl nozo oc quicempanahuia inic ahcualli, zan namechtlatlauhtia ca ipan netecuitlapiltiliztli ipampa in tzonehualiztli in onamechnextilih, itech anmoixcahuih in itlapatiotiliz in nomicatlatlahtlauhtiliz. Namechtlahpaloa inic nicpoztequi nihuiuh. Emilio Salgari.</small>
== Tlachiuhtli ==
Inic ihueyac in itlachiuhcauh machiztli iuhqui tlahcuilohqui, Salgari quihcuiloh, ipan itenemilizpouhcauh [[Felice Pozzo]], nauhpoaltetl onnauhtetl tlahtolpoaliztli ihuan ce itlapohualiz in tlanohnotzaliztli tepiton ahchihualoni inic tlacentlaliz. In centiachcauh xeliuhcayotl yehhuatl itlahtolpoaliz in ohtlatocaliztli neixcuitilli ipan necahcahualiztli ixquihquizani, mahcihui ca quinemachilih no in netlailhuiliztlamatiliztli,<ref>''Netlailhuiliztli'' quihtoznequi ''ensoñación'', ''ficción'', ''ensueño'', ''utopía'', ''especulación'', ''suposición'', ''conjetura'', ''figuraciones'', nozo ''imaginación''.</ref> ica in cecniquizqui tlahtolpoaliztli ''In tlamahuizolli inic 2000'' (inic 1907). Ipan España micyac in tlahtolpoaliztli pantlazaloc itechpa [[Saturnino Calleja]] ihuan zatepan itechpa [[Gahe]] tlaxehxelolli ipan ontetl amoxchiuhtli<ref>Amoxchiuhtli yehhuatl ce yancuictlahtolli ca quinezcayotia ''ejemplar'', ''tomo'', ''volumen'' nozo ''libro''. In tlahtolli ''tlachiuhtli'' quihtoznequi ''obra''.</ref>, ica cuapantocaitl ahmo inamic in huehcahuitiani. Ic neixcuiltilli ''Le due tigri'' xeliuh ipan ome xeliuhcayotl, ca moteneuh ''In tequechmateloanimeh'' ihuan ''In omextin tenamiquinimeh''.
Niman ic imiquiliz in Salgari moyoni<ref> ''Moyoni, -'' quihtoznequi ''proliferar'', ''abundar'', ''extenderse'', ''hormiguear''.</ref> in tlahtolpoaliztli iztlacatiliztica itech tlatlamilli, miyac ic ihcuiloloc itechpa inohmah ipiltzihtzinhuan, Omar ihuan Nadir.
Cequi in tlahtolpoaliz in Salgari netech monepanohticah, inic quitzintia tlacoyahuah tlatoquiliztli tlaquetzalizotl tlaixehualli ipampa in nenehuixqueh teixehuanimeh.
=== Itlatoquiliz ''in tlanamoyanimeh Malasia'' ===
In teyacatih iteixeuhcauh in inin itlatoquiliz in mahtlactetl oncentetl tlahtolpoaliztli, in oc cencah tlahcoyahuac itech Salgari, yehhuatl in tlanamoyani [[Sandokan]], tlatenehualli iuhqui ''in ihuehuehocelouh in Malasia'' (Malasia yehhuatl in ihueitlal<ref>Inin tlahtolli ''hueitlalli'' tlahtolcueptli quihtoznequi ''territorio'', ''zona'', ''región'' nozo ''área''.</ref> in tlauhcopahuitztlan asiayotl itech pohuini in mizcaliani ionohuayan in [[Malasia]], [[Indonesia]] ihuan [[Filipinas]]). Sandokan yehhuatl ce itlahtocapil in [[Borneo]] tlatlacuililli in itlahtocayo itechpa in tepacholiztli britaniayotl... In britaniatlacah —ihuan macheh in tlatenehualli [[raja]] iztac itech [[Sarawak]], ipan Borneo, [[James Booke]], teixehuani ca mani neltiliztica— yehhuantin in teyacatihqueh iyaohuan in ahpehualoni, in aquin quipia ica in itepalihuiliz in occe teixehuanimeh, in iuh iicniuh teiccauhyotl, in portugaltlacatl Yañez, nozo Sambiglion.
In tlatoquiliztli quicennepanoa ome tlahuahuanaliztli tlaquetzalizotl: in tlaixehualli intechpa Sandokan ihuan Yañez (''in ihuehuehocelohuan in Mompracemm), auh occe, in pehua ipan in [[India]], tlaixehualli intechpa in indiatlacatl Tremal-Naik ihuan in mahrato Kammamuri (''In iichtacayo in cuauhtlah tliltic'') ipan itecualancanamiquiliz inhuic in tenahualpoloanimeh [[thugs]], motlateotianimeh in icihuateouh [[Kali]]. Inehuah tlahtolpoaliztli nepanihui ipan in itlahtolpoaliz ''In namoyanimeh Malasia'', inic mocuepa Tremal-Naik ihuan Kammamuri inpan huehhueyintin icniuhtin ihuan intenematilizcuicahuan cemanqueh in Sandokan ihuan Yañez.
In teyacatih iteixeuhcauh cihuayotl in tlatoquiliztli yehhuatl itlazoh in sandokan, in inglaterratlacatl [[Lady Mariana Guillonk]], tlatenehualli iuhqui ''In iepyolloh in Labuan'', in itzonquizaliz tlacohcototzani quimachotia in inemiliz tetoquilih in ahpehualoni. Quipanahuia inic tlaciuhcayotl ipan teyolnotzaliztli quimocuilia<ref>''Cuilia, ninotla-'' quinezcayotia ''<u>tener</u>'', ''detentar'', ''poseer''. Intla ticnequi quihtoz ''apropiarse (de Algo)'', ''tomar'', ''acoger'', nozo ''albergar'', yehhuatl quicempanahuia inic cualli in tlahtolli ''cui, ni-''. ''Cuilia, ninotla-'' ahmo yehhuatl nehuihuililoni itech ''Cuilia, nitetla-''.</ref> iicneuh Yañez in mocuepa ipan itlahtocapil namictli in [[Assam]] ipampa inemanamictiliz ica in mahrajani [[Surama]].
In itlatecpanaliz in itlapantlazaliz in cuapantocaitl ahmo nepanihui tlamanalhuiliztica ica in itlatecpanaliz in tlahtolnelhuayotl yehica in iteixehualiz tzonquizani ''In huehuehohoceloh in Mompracem'' (inic 1900) pantlazaloc niman inic ''In tlanamoyanimeh Malasia'' (inic 1896).
In ome tzacuahuiani itlahtolpoaliz in tlatoquiliz mopantlaza zatepan in imiquiliz in tlachihuani.
'''Cuapantocaitl'''
Mani cequih tlanehneloliztli ihuan teixpololiztli itech quexquich icuapatoca in itlachiuh in Salgari ica españatlahtolli. Cequih amoxchihualoyan quitehtenehua in tlachiuhtli. Nozo quipanotla ipan ontetl amoxchiuhtli ce tlahtolpoaliztli, inic quitehtenehua no cehcentetl amoxchiuhtli. Ipan tetoquilih tlamachiyotiliztli titotlamacah in itlatlahtolcuepaliz tlamanalhuiani in cuapantocaitl ica italiatlahtolli, ihuan cequih tetlaixtlatililiztli itechcopa cuapantocaitl cuepaloni ica españatlahtolli.
1) [[In ''ihuehuehocelohuan in Mompracem'']] ('''Le tigri de Mompracem'', inic 1900)
* Yehhuatl catca achtopa tlapantlazalli<ref> Nozo ''Achtopa pantlazoc''.</ref> ica tetlamacaliztli inic 1883-1884, ica in cuapantocaitl ''La tigre della Malesia''.
* In amoxchihualoyan españayotl Anaya, ipan itlacehcentlaliliz huehcahuitiani "Mamox", quiteneuh ''In ihuehuehocelohuan in Mompracem''. Yehhuatl in icel icuapantoca in tlatoquiliztli tlapantlazalli ipan inin tlacehcentlaliztli.
* In iamoxchihualoyan Acme, in Buenos Aires, ipan itlacehcentlaliliztli huehcahuitiani "Robin Hood", quiteneuh ''In ihuehuehocelohuan in Malasia''.
* In iamoxchihualoyan Orbis, in Barcelona, ipan itlacehcentlaliliztli "Emilio Salgari", quipanotlac ipan ontetl amoxchiuhtli: ''In ihuehuehocelohuan in Mompracem'' ihuan ''In tlatzacuahuiani neyaochihualiztli''.
* In iamoxchihualoyan Gahe, in Madrid, ipan itlacehcentlaliliztli "Salgari", quipanotlac ipan ontetl amoxchiuhtli: ''Sandokan'' ihuan ''icihuauh in tlanamoyani''.
* Terramar ediciones, itech La Plata, Argentina, quipanotlac ipan itlacehcentlaliliztli ''Ihuehcahuitihcahuan in ohtlatocaliztli'' inic 2011, tlaxelolli ipan ontetl amoxchiuhtli: ''Sandokan: in ihuehuehocelohuan in Mompracem'' ihuan ''Sandokan: in tlatzacuahuiani neyaochihualiztli''. In amoxchihualiztli motlacuilia in itlahtolcuepaliz huehcahuitiani in Luciano Boschetti, in itlatenhuimololiz in tlaixpanyotl in Antonio Bernal Romero ihuan in tlahuahuanaliz in tlacehcentlaliliztli quitenyotia in iamoxchihualiz mahcehualotl in calli amoxchihuani madridyotl "Saturnino Calleja".
2) ''In iichtacayo in cuauhtlah tliltic'' (''I misteri della jungla nera'', inic 1895)
* Yehhuatl catca achtopa quipanotlac ica tetlamacaliztli inic 1887, ica in cuapantocaitl ''Gli strangolatori del Gange''. Auh tlapantlazalli yancuican inic 1893 ihuan inic 1894 ica in cuapantocaitl ''L'amore di un selvaggio''.
* In iamoxchihualoyan Acme, in Buenos Aires, quiteneuh: ''In iichtacayo in cuauhtlah tlictic''.
* In iamoxchihualoyan Orbis, in Barcelona, ipan itlacehcentlaliliz "Emilio Salgari", quiteneuh ipan ontetl amoxchiuhtli: ''In iichtacayo in India'' ihuan ''In cuauhtlah tliltic''.
3) ''In tlanamoyanimeh Malasia'' (''I pirati della Malesia, inic 1896'')
* In iamoxchihualoyan Acme, in Buenos Aires, ipan itlacehcentlaliliz "Robin Hood", quiteneuh ''Sandokan''.
4) ''In omextin huehuehoocelomeh'' (''Le due tigri, inic 1904'')
* In iamoxchihualoyan Gahe, in Madrid, ipan itlacehcentlaliz "Salgari", quipantlaz ipan ontetl amoxchiuhtli: ''In tequechmateloanimeh'' ihuan ''In ontetl tennamiqueh''.
* In iamoxchihualoyan Acme, in Buenos Aires, quipanotlac ipan centetl icel amoxchiuhtli: ''In omextin huehuehocelomeh''.
5) ''In itlahtocauh in hueyatl'' (''Il re del mare'', inic 1906)
Tlapantlazalli achtopa ica tetlamacaliztli, itzalan inic 1904 ihuan inic 1905.
Inin tlahtolpoaliztli quimocuilia ontetl xeliuhcayotl: Inic ce tlaxeliuhcayotl: ''In Malasia ipan tlemiahuatl'' (''La Malesia in fiame''); Inic ome tlaxeliuhcayotl: ''Ipiltzin in Suyodhana'' (''Il figlio di Suyodhana'').
* In iamoxchihualoyan Orbis, in Barcelona, quipanotlac inehuan tlaxeliuhcayotl in iuh amoxchiuhtli tlayopehualli, tlatenehualli: ''In itlahtocauh in hueyatl'', ihuan ''Itzalan ihueyauh in Sonda''.
* In iamoxchihualoyan Acme, in Buenos Aires, quipanotlac ipan centetl icel amoxchiuhtli: ''In itlahtocauh in hueyatl''.
6) ''Inic in itetlacencuiliz in ce tlacateuccan'' (''Alla conquista di un impero'', inic 1907)
* In amoxchihualoyan Acme, in Buenos Aires, quiteneuh: ''Inic itetlacencuiliz in ce tlacateuccan''. Inin yehhuatl catca in tlatzacuini itlahtolpoaliz in inic tlatoquiliztli tlapantlazalli itechpa in amoxchihualoyan Acme, inic quicahua, tel, in tlatoquiliztli ahyehyecauhqui.
* In iamoxchihualoyan Orbis, in Barcelona, ipan itlacehcentlali "Emilio Salgari", quiteneuh ipan ontetl amoxchiuhtli: ''Itech in itetlacencuiliz in ce tlacateuccan'' ihuan '''Itech iatenco in Brahmaputra''.
7) ''In inetecuitlapiltiliz in Sandokan'' (''Sandokan alla riscossa'', inic 1907)
* In amoxchihualoyan Orbis, in Barcelona, ipan itlacehcentlaliliz "Emilio Salgari", quipanotlac ipan ontetl amoxchiuhtli: ''Sandokán'' ihuan ''In netecuitlapiltiliz in Sandokan''.
8) ''In oppa itetlacencuiliz in Mompracem'' (''La riconquista del Mompracem'', inic 1908)
In amoxchihualoyan Orbis, in Barcelona, ipan itlacehcentlaliliz "Emilio Salgari", quipanotlac ipan ontetl amoxchiuhtli: ''In oppa itetlacencuiliz in Mompracem'' ihuan ''Inic itetlahuelcuitiliz de Baraumi''.
9) ''In iztlacatqui brahmán'' (''Il bramino dell'Assam'', inic 1911)
10) ''In ihuetziliz in ce tlacayeuccan'' (''La caduta di un impero'', inic 1911)
11) ''In inetecuitlapiltiliz in Yáñez'' (La rivincita di Yanez, 1913)
=== Itlatoquiliz ''in tlanamoyanimeh Antillas'' ===
Inin tlatoquiliztli itechcah tlatzintilli itechpa macuiltetl tlahtolpoaliztli. In tlachihualiztli mochihua ipan ihueyauh in Antillas ica in mahcuilpohualxihuitl inic XVII, iimman in ipehpetlaquiliz in tlanamoyacayotl. In teyacatih teixehuani yehhuatla in tlanamoyani Tliltic, Emilio di Roccanegra, iteco in Ventimiglia, ce tecpilli italiatlacatl ca oquicuic in tlanamoyacayotl in iuh iohhuih in netecuiltapiltiliztli ihuic in Valonatlacatl Wan Guld, tecuexanoani Maracaibo, ca oquimictiaya ce in iteiccahuan. Achtopa in tlanamoyani Tliltic teyaochihua intloc oc ontetl in iteiccahuan, in tlanamoyani Quiltic ihuan in tlanamoyani Chihchiltic, ca quechmecaniloqueh in innehuah itechpa imoteixnamictiani.
In tlanamoyani Tliltic, iuhqui mochihua huel miecpa ipan in itlahtolpohualiz in Salgari, itech moyolahcouc in icihuaconeuh in iyaouh , Honorata itech Wan Guld, in itloc nen ce nalquizani neyolahcocuiliztli. Itlachihual in inemanepanoliz yehhuatl catca Yolanda, teyacatih iteixeuhcauh in inic etetl tlahtolpohualiztli, itloc in huehcauh itetechtlacahual <ref>''Tetechtlacahualli'' quinezcayotia '''lugarteniente'', ''delegado'', nozo ''comisionado''.</ref> in tlanamoyani, Morgan. Ipan in ontetl tlatzacuahuianimeh amoxchiuhtli quicui in tepatilloliztli ipan in teyacatih iteixehualiz in itlatoquiliz ''Enrico di Ventimiglia'' (''Enrique itech Ventimiglia''), in ipiltzin in tlanamoyani Chihchiltic.
* Cuapantocaitl
1) ''In Tlanamoyani Tlictic'' (''Il Corsaro Nero'', inic 1898)
2) ''In icihuatlahtohcauh in caribetlacah'' (''La regina dei Caraibi'', inic 1901)
3) ''In icihuapiltzin in Tlanamoyani Tliltic'' (''La figlia del Corsaro Nero'', inic 1905)
4) ''In ipiltzin in tlanamoyani Chihchiltic'' (''Il figlio del Corsaro Rosso'', inic 1908)
5) ''In tlatzacuihuianimen acalco teichtacamictianimeh '' (''Gli ultimi filibustieri'', inic 1908. Noihuan tlahtolcueptli in iuh ''In tlatzacuihuianimen tlanamoyanimeh'')
=== Itlatoquiliz ''in tlanamoyanimeh Bermudas'' ===
1) ''In tlanamoyanimeh Bermudas'' (''I corsari delle Bermude'', inic 1909)
2) ''Ontetl acalco teihcaliliztli'' (La crociera della Tuonante, 1910)
3) ''In tetzauhmahuiztic iohtlatocaliz in Tecua in Titl''<ref>''Tetl'', nozo ''Titl''.</ref> (''Straordinarie avventure di Testa di Pietra'', inic 1911)
=== Itlatoquiliz ''in ohtlatocaliztli ipan Far-West'' ===
1) ''Ipan in tlaltzon in Far-West'' (''Sulle frontiere del Far-West'', inic 1908)
2) ''La scotennatrice'' (inic 1909)
3) Le selve ardenti (inic 1910)
=== Tlatoquiliztli tepiton ===
'''1. In Tiachcauhtli Amahmaniliztli'''
* ''In tiachcauhtli Amahmaniliztli'' (Capitan Tempesta, inic 1905)
* ''El icuamiz in Damasco'' (''Il leone di Damasco'', inic 1910)
'''2. In Ixochiuh in Epyollohtli'''
* ''In teyolmauhtiliz in Filipinas'' (Le stragi delle Filippine, inic 1897)
* ''In Ixochiuh in Epyollohtli'' (''Il Fiore delle Perle'', inic 1901)
'''3. In Ipilhuan in Ecatl'''
* ''In ipilhuan in ecatl'' (I figli dell'aria, inic 1904)
* ''In itlahtocauh in ecatl'' (Il re dell'aria, inic 1907)
'''4. In Ontetl Acalmocuitlahuianimeh'''
* ''In itlaaxcatil in machtopatlaliani Paraguay'' (''Il tesoro del presidente del Paraguay'', inic 1894)
* '''In tlatlahtecceliani ichtacayoh'' (''Il continente misterioso'', inic 1894)
=== Tlahtolpoaliztli Tlaixnextiani ===
* ''In tlanamoyanimeh Malasia'' (los piratas de Malasia)
* ''Itlazoh in Madhi'' (''La favorita del Mahdi'', 1887)
* ''Ontetl mil<ref>''Ontetl mil'' quihtoznequi '' dos mil''.</ref> legua itzintlan América'' (''Duemila leghe sotto l'America'', inic 1888. Tlamahuizotilli noihuan yuhqui ''In itlaaxcaltil in incatlacah'')
* ''In itepozteixiliuhcauh in Buda'' (''La scimitarra di Budda'', inic 1892]
* ''In intlaacacuexhuihcahuanin teucchichinimeh'' (''I pescatori di balene'', inic 1894)
* ''In itlaquetzal acalmocuitlahuiani in Mastro Catrame'' (''Le novelle marinaresche di Mastro Catrame'', inic 1894. Tlamahuizotilli noihuan yuhqui ''[[In acalli tlatzilhuiloni]]'')
* ''Ce tetlehcotequiliztli ipan in ilhuicaatl Ihuianyoh'' (''Un dramma nell'Oceano Pacífico'', inic 1895)
* ''In itlahtohcauh in tepetl'' (''Il re della montagna'', inic 1895)
* ''In iacallapaniliz in Poplador'' (''I naufraghi in Poplador'' (inic 1895)
* ''Iohtoquiliz in Cetl Huitztlancayotl ipan omemalacatl'' (''Al Polo Australe in velocipede'', inic 1895. Noihuan tlatlahtolcuetli iuhqui ''Cecopa Huitztlampa ipan omemalacatl'')
* ''Nel paese dei ghiacci'' (1896)
* ''In itetlehcotequiliz in tlacanecuiloliztli'' (''I drammi della schiavitù'', inic 1896)
* ''In itlahtohcauh in xacaixtlahuatl'' (''Il re della Prateria'', 1896)
* ''Itzalan in Panahuiloni ipan tehuilacachtli<ref> Tehuilachtli, nozo itconi, quihtoznequi ''globo'' nozo ''dirigible''.</ref>'' (''Attraverso l'Atlantico in pallone'', inic 1896)
* ''In itlacohcolhuan in Oregón'' (''I naufragatori dell'Oregon'', inic 1896)
* ''Los itlacohcolhuan in Liguria'' (''I Robinson italiani'', inic 1896)
* ''In itlaacacuexhuihcahuan in Trepang'' (''I pescatori di Trepang'', inic 1896)
* ''In iteachcauh in Djumna'' (''Il capitano della Djumna'', inic 1897)
* ''In caxtillan itlapalpopozon in Dong-Giang'' (''La rosa del Dong-Giang'', inic 1897. Noihuan tlamahuizotilli iuhqui ''Tay-See'')
* ''In ialtepeuh in teocuitlatetl'' (''La città dell'Oro'', inic 1898)
* ''In hueyi iaten in Tlanomitl'' (''La Costa d'Avorio'', inic 1898)
* ''Cehceyaliztli ipan in Cetl Cetlan'' (''Al Polo Nord'', inic 1898)
* ''In icihuateachcauh in Yucatán'' (''La capitana del Yucatan'', inic 1899)
* ''In ioztouh in tlacuahuac tecpatl'' (''Le caverne dei diamanti'') (Inic 1899)
* ''In iohtlatocaliz in ce acalmocuitlahuiani ipan Africa'' (''Le avventure di un marinaio in Africa'') (inic 1899)
* ''In ipiltzin in iancauh<ref>''Anqui'' quihtoznequi ''cazador''.</ref> in tecuanotl (''Il figlio del cacciatore d'orsi')' (inic 1899)
* ''In iteyolmauhtiliz in Siberia'' (''Gli orrori della Siberia'', inic 1900)
* ''In itequixtihcahuan in Alaska'' (''I minatori dell'Alaska'', inic 1900)
* ''Gli scorridori del mare'' (inic 1900)
* ''Ohtlatocalizti intzalan in ehuatl chihchiltic tlacah'' (''Avventure fra le pellirosse'', inic 1900)
* ''In «Citlalin ceyotl» ipan in hueyatl cetlan'' (''La Stella Polare e il suo viaggio avventuroso'', inic 1901. Occe cuapantocatl: ''Verso l'Artide con la Stella Polare'')
* ''In itecuehcuechcahualiz in China'' (''Le stragi della China'', Innic 1901. Occe cuapantocaitl: ''Il sotterraneo della morte'')
* ''In itepeuh in teocuitlatetl'' (''La montagna d'oro'', inic 1901. Occe cuapantocaitl: ''In [[tepozcoatl]] patlanini'')
* ''In iachtotlaihual in Meloria'' (''I naviganti della Meloria'', inic 1902)
* ''In itepeuh in tlahuilli'' (''La montagna di luce'', inic 1902)
* ''In zoyamazatl iztac'' (''La giraffa bianca'', inic 1902)
* ''In iyollohmaxaltihcauh in Sahara'' (''I predoni del Sahara'', inic 1903)
* ''In iyohualohocelomeh in Argel'' (''Le pantere di Algeri'', inic 1903)
* ''Ipan in ihueyauh in epyollohtli'' (''Sul mare delle perle'', inic 1903)
* ''Ioquichhuih in tletl'' (''L'uomo di fuoco'', inic 1904)
* ''Los itetlalcahuihcahuan in ilhuicaatl'' (''I solitari dell'Oceano'', inic 1904)
* ''In ialtepeuh in tlahtoani xihxiotqui'' (''La città del re lebbroso'', inic 1904)
* ''In iepyolloh in atoyatl chihchiltic'' (''La gemma del fiume rosso'', inic 1904)
* ''In icihuaahpehualoni in Acaltecoyan Arturo'' (''L'eroina di Port Arthur'', inic 1904. Occe cuapantocaitl : ''La naufragatrice'')
* ''Le grandi pesche nei mari australi'' (inic 1904)
* ''In icihuatlahtocatcauh in imil in teocuitlatetl'' (''La sovrana del campo d'oro'', inic 1905)
* ''In epyollohtli chihchiltic'' (''La perla sanguinosa'', inic 1905)
* ''In icihuaconehuan in itlahtohcauh in Egipto'' (''Le figlie dei Faraoni'', inic 1905)
* ''In icitlal in Araucania'' (''La stella dell'Araucania'', inic 1906)
* ''In tlamahuizolli inic 2000'' (''Le meraviglie del Duemila'', inic 1907)
* ''In itlaaxcatil in tepetl texohtic'' (''Il tesoro della montagna azzurra'', inic 1907)
* ''In icoauhhuan in ixtlahuatl'' (''Le aquile della steppa'', inic 1907)
* ''Sull'Atlante'' (inic 1907)
* ''Cartago itzalan tlemiahuatl'' (''Cartagine in fiamme'', 1908. Occe cuapantocaitl: ''La destrucción de Cartago'')
* ''Una sfida al Polo'' (inic 1909)
* ''La Bohème italiana'' (inic 1909)
* ''Storie rosse'' (inic 1910)
* ''In iyollohmaxaltihcahuan in Rif'' (''I briganti del Riff'', inic 1911)
* ''I predoni del gran deserto'' (inic 1911)
== Oc no xiquitta ==<!--Véase también-->
== Toquiliztequitl ==
<references/>
==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}
== Amoxtiliztli ==<!--Bibliografía-->
== Occe neihcuiloliztli ==<!--Otros enlaces-->
{{Commons|Emilio Salgari}}
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlacah]]
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1862|Salgari, Emilio]]
[[Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1911|Salgari, Emilio]]
[[Neneuhcāyōtl:Amoxtlahcuilohqueh]]
qu1cs9s8yn9pi6awzlz8vissx96nf5f
Ramón María del Valle-Inclán
0
28747
527409
527203
2026-06-24T01:43:55Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/~2026-36149-21|~2026-36149-21]] ([[User talk:~2026-36149-21|disc.]]) a la última edición de [[User:~2026-35729-86|~2026-35729-86]]
527028
wikitext
text/x-wiki
{{Escritor
|Nombre = Ramon Maria del Valle-Inclan
|Image = Sucesos - Ramón María del Valle-Inclán (2).JPG
|birthname = Ramon Jose Simon Valle-Inclan Peña
|born = Inic 28 inic mahtlactetl metztli inic [[1866]]{{ESPf1785}} [[Villa Nueva de Arosa]], [[Pontevedra]], [[Galicia]]
|dead = Inic 5 inic centetl metztli inic [[1936]] {{ESPf}} [[Santiago de Compostela]], [[Caxtillan]]
|occupation = [[Chicoquizalizpoani, Tlahtollaliani, ihuan tlahtolpoani]]
|obramásconocida = [[Itlahtlanex in Bohemia]]
|yearsactive =
}}
'''Ramon Valle ihuan Peña''' ([[Villanueva de Arosa]]<ref>''Villanueva de Arosa'', ica españatlahtolli; ''Vilanova de Arousa'', ica galiciatlahtolli; nozo, ica nahuatlahtolli, ''Villanueva itech Arosa''.</ref>, inic 28 inic mahtlactetl metztli inic 1866 – [[Santiago de Compostela]]<ref>''Santiago de Compostela'' nozo ''Santiago itech Compostela''.</ref>, inic 5 inic centetl metztli inic 1936), yequeneh tlaixihmachtli in iuh '''Ramon del Valle-Inclan''' nozo '''Ramon Maria del Valle-Inclan''', yehhuatl catca ce [[chicoquizalizpoani]], [[poesía|tlahtollaliani]] ihuan [[tlahtolpoani]] [[españatlacatl]], ca itech pachiuh in nemachtilli amoxcuilolizotl tlatenehualli [[Modernismo (literatura en español)|tlayancuililizotl]] ipan [[Literatura española|Caxtillan]] ihuan itech cah itech ahcic, ipan in tlatzacuia itlachiuh, in tlatenehualli [[tetech quizaliztli inic 98]]. Itto cemeh in itlachihuanimeh nelhuayomeh in amoxcuiloliztli españayotl inic [[macuilpoalxihuitl XX]].
Tlahtolpohuani, tlahtollaliani ihuan tlachihuani chicoquizalizotl caxtiltecatl, no tlaquetzani, tlayehyecopoani ihuan tlahtolnextiani. Mopihpiloh itech moch in tlatlamantiliztli ca quiyehyecoh ihuan yehhuatl catca ce tlayancuiliani inic ce imman ca quipahpatzauh tlaocoyaliztica in tecentlaliliztli españayotl inic icahuiuh. Tlacat ipan Villanueva itech Arosa, Pontevedra, ihuan momachtih itech Melahualiztli ipan Santiago itech Compostela, zan quiyollohcoton inemachtiliz inic ohtocaz ompa Mexihco, in canin motemacohuih inic tlahtolnextiani ipan [[El Correo Español]] ihuan [[El Universal]]. Inehualcuep ompa Madrid quitquic ce nemiliztli amoxcuilizotl, inic quicui ce tlachializtli ca neci quimixiptlatiz cequintin in iteixehuanimeh. Teixehuani inic inohmah, quiyehyecoh ce nelli itlamahuiztililiz in amoxcuiloliztli, ipampa in tlein quihuemman mochin, inic quitqui ce nemiliztli ahhuichuetzini itech in yehhuatl quitohtocac miec texochtiliztli. Quipoliuh ce mahcolli inoc ce tecualancanamiquiliztli. Inic 1916 comittac in tlaixpanyotl franciayotl itech la I Yaoyotl Cemanahuayotl, ihuan inic 1922 ohtocato ompa Mexihco. Itechcopa itoca ixihmachoni ihuan amoxcuilolizotl, '''Ramon del Valle-Inclan''' yehhuatl in ca neci ipan in itlapanahuiliz in itlapantlazaliz in itlachiuh, ic in iuh ipan in itenehualoca ihuan iixnahuatiloca itech in machiztli tlahuicalizotl tlatecpanalizotl ca motlacuilih ipan ihuehhhuetiliz. In tocaitl '''Ramon Jose Simon Valle Peña''' zan iyoh neci ipan in itepoztlacopinal in iteyomahxiltiliz in tecuaatequiliztli ihuan iteyolmahxiltiliz in nemanamictiliztli. In iuh '''Ramon del Valle de la Peña''' zan iyoh tlatzimmachiotia ipan in ceticpac tlacneliliztli ca neltia ipan icahuiuh in momachtiani hueyitlamachtilcalotl ipan [[Santiago de Compostela]] <ref>Santiago de Compostela nozo Santiago itech Compostela.</ref> ipal ''Café con gotas''<ref>''Café con gotas'' quihtoznequi ''Cafe ica chihchipictli''.</ref>. Tlapantlaxoni<ref>Tlapantlaxoni quinezcayotia ''publicación'', ''revista, ''semanario''.</ref> tepahpatzahualizotl tlatlahtlahuilli. Ica in tocaitl '''Ramon Maria del Valle-Inclan''' nexo ipan itlah iamoxchihualiz in cequih itlachiuh in iitquin<ref>''Itquin'' nozo ''cahuitl'' quinezcayotia ''etapa'', ''tiempo'' nozo ''época''.</ref> tlayancuililizotl, ic in iuh ipan ce itlahcuilol in iitquin tlayancuililizotl, ca quinanquilia ce cecniquizqui «nenohmahtenemilizpoalli». Ahmo zan iyo inohmah quicui huehuecauhtica inin tocaitl inoc inin itquin amoxcuilolizotl, zanyeh ca noihuan [[Ruben Dario]] noihui ic quicuicamaca ipan in «Cuicatl ahcoquixoaloni ca quihualia in tlachihuani in Cuauhtic tlahtollaliani Ruben» (nic 1912). Occeccan, iuh ipan in tlatzimmachiotiliztli tlamacuilolli ca neci ipan izqui itlahcuilol tlamacuilolli, in iuh ipan in icuapantoca in cuauhamatl nehnecuilhuilli ca motlacuilia, yan iyoh quitenehua «Valle-Inclan», in ahtle tlamantli.
= Itenemilizpoal in Valle-Inclan =
In itenemilizpoal in Valle-Inclan quicochizololtih in inetemachiliz in nepapan tenemilizpoanimeh, no impan itztanimeh nozo teixmancatocanimeh amoxcuilomeh noihuan impan nenehuixqueh tlahcuilohqueh ahuan amoxcuiloanimeh, in iuh [[Ramon Gomez de la Serna]], [[Melchor Fernandez Almagro]] nozo [[Francisco Umbral]].
== Piltiliztli ==
Valle-Inclan tlacat ipan ce huehueh calli tlatenehualli «El Cantillo»<ref>''<<In cantillo>> quihtoznequi <<In tezolli>>.</ref>, itech catqui ipan in icaltzalan in «San Mauro»<ref>''San'' nozo ''santo'' quinezcayotia ''yecnemiliceh'' (''probo''), ''mopixqui'' (''casto''), ''tlaneltocani'' (''honrado'') nozo ''tlanelihtoani'' (''inocente'').</ref>, ipan in inechantiliz in Villanueva itech Arosa (callah ipan in tehpeuhyan<ref>Tehpeuhyan quihtoznequi ''provincia''.</ref> Pontevedra) in itlaltzon in Atoyatl ihuan iixpan in apantlalli<ref>''Apantlalli'' nozo ''tlahuactli''.</ref> itech Arosa, caltzacualli ica mihmichmanimeh ihuan cuenchihuanimeh. Yehhuatl yeya inic ontetl teconeuh ipan ce cencalli ica techiuhcayotl carlostocani<ref>''Carlostocani'' quinezcayotia ''carlista''.</ref>, in acalmocuitlahuiani ihuan tlahcuiloani por gusto [[Ramon del Valle Bermudez]] (imicniuh in [[Manuel Murguia]] —inamic in [[Rosalia de Castro]]— ihuan [[Andrés Muruais]]) ihuan in [[Dolores de la Peña ihuan Montenegro]], innehuan ica techiuhcayotl calpampilotl, motlacuilianimeh ipan calli tecpilotl ihuan huehueh tlatlaliliztli, zan huitzqui itech oc cencah ahmo. Ramon cuaatequiloc etetl tonalli zatepan in itlacatiliz ipan in iteocal in Yecnemiliceh [[Cibran de Calago]], ica etetl tocaitl: Ramon Jose Simon, ica in teuctocaitl Valle ihuan Peña. Quicuic itoca tlanahnamictilizotl<ref>Inin tlahtolli, ''tlanahnamictilizotl'', ca quinezcayotia ''artístico'', huitz itech ''tlanahnamictiliztli'' ca quihtoznequi ''arte'', ''armonía'', ''belleza'' ihuan ''estética''.</ref> itech itectoca in cemeh itechiuhcahuan tahyomeh, [[Francisco del Valle-Inclan]]. In itoca in Ramon tlalililoc ipan temahuiztlaliliztli in itahtzin, in itech Jose ipampa yelohuaz in ineixcuiltil in teoyonantzintli ihuan icihtzin nanyotl in tlacuaatequilli ihuan Simon ipampa yelohuaz in tonalli ipan in tlein tlacat. Ahmo ilhuiquixtilo in tecuaatequiliztli ipampa ca in temixihuitiliztli yehhuatl yohhuih catca ihuan in nantzintli mohuehcauh cenhuel toneuhqui. Ome nechantiliztli motetzohuilia in piltiliztli, Villanueva itech Arosa ihuan Puebla itech Caramiñal. Yehhuatlin quimachitocaya ca tlacat ipan ce acalli in quichihuaya in nehnemiliztli itzalan innehuan ipan in atoyatl. In neteyaotiliztli tlacat itech in cahuitl ca panoc inantzin (Dolores de la Peña) inic chicuetetl metztli ipan Puebla itech Caramiñal, ica cealiztli itech in itlachihchihualiz achto in temixihuitiliztli. Inin iitech yeliz in tenantzin quicehuih acameh tenemilizpoanimeh.
== Iizcaliloca ihuan ipeuhca amoxcuilotl ==
In necuiltonolli cencallotl cahuililotalli itechpa in tetahtzin nentlaxoto yolic, ihuan inon quichihualtih in cencalli inic quitquiz ce nemiliztli oc cencah mocnotecani. Yeloa cenhuel chihualoni ca Valle-Inclan ihuan iteicahuan huapahualoqueh in iuh itlacapihpilhuan in callah. Quimocuilih ipan ipilouh itech in cualli amoxpialoyan tahyotl ihuan tenehualo in iuh teizcaltiani ce teotlacatl itech in [[Puebla del Deán]] (itzonquizca tocaitl ''bichuquino'' ihuan tocaitl Carlos Perez Noal) itloc in aquin momachtih netlahtolmachtiloni romayotl. Ica in huehhuetiliztli inic chiucnahui xihuitl pehua icalaquiliz ipan in Nemachtilcalli inic Ontetl Temachtiliztli achtopa ipan Santiago ihuan zatepan ipan ce Nemachtilcalli itech Pontevedra ixquichca inic 1885. Inoc inin cahuitl in nemachtiliztli inic centetl cotoncayotl yehyecoloc in ahtle in tepiton nematiliztli itechpa yehhuatlin. Ipan inon cahuitl quiyehyecoh ce nequiztic huetziliztli ipan yehhuatlin [[Jesus Muruais]], inic yeloa mixnahuatiani ipan iizcaltiloca amoxcuiloto tlatoquilih. Inic 29 inic nauhtetl metztli inic 1885 quitzopa inemachtiliz inic centetl cotoncayotl, quimocuilia caxtolli onnahui xihuitl. In izqui cencalli omihcuanihca cequih xihxihuitl achtopa ompa in tecuacan itech in tehpeuhyan in canin in itahtzin oquimahceuhca ca quitenehuayani Tehtlahtoltlahcuiloani itech in Tepacholiztli Altepeyotl.
Inic chiucnauhtetl metztli inic 1885, in ahtle teyollapanaliztli ihuan inic quitoca in itetlacuitlahuiltiliz melaztic in itahtzin, peuh inic quimomachtiz Melahualiztli ipan in iHueyitlamachtilcal in Santiago itech Compostela ica tlachiuhtli nenehuiliztica cuehcueyohtic. Valle-Inclan ahmo quimocuilia huetztinemiliztli itech ahtle machiztli inic yehhuatl neneuhqui in izqui. Niman in tlayacatih manian hueyitlamachtilcalotl quiteihtlanilih quimonematcaittilia temaquixtiliztica in cequih temachtilli. Inic quimocuilia tepitzin tlaxtlahuiloni, quitemacaya temachtilli cecniquizqui itech romatlahtolli ihuan itech huetztinemia oc ye cencah in cafecalli in ahmo iuh in tlamachtiloyan<ref>''Tlamachtiloyan'' quinezcayotia ''aula'', ''clase'', ''escuela''; ''tlamachtilcalli'' quinezcayotia ''colegio'' nozo ''escuela''; ihuan ''nemachtilcalli'' quihtoznequih ''colegio'', ''liceo'', ''academia'' nozo ''instituto''.</ref>, inic yehhuatl noihuan motlanamictiani ipan in amoxpialoyan itech in hueyitlamachtilcalli. Quitztahcic ipan in Nenechicoliztli<ref>''Nenechicoliztli'' quinezcayotia nican ''ateneo'', ''grupo'', ''reunión''.</ref> Compostelayotl ihuan inic itech huetztinemi in tlacoyahualiztli amoxcuilotl. Ipan inon xihxihuitl quichiuh necniuhtiliztli intloc in aquihqueh zatepan mochiuhtahciqueh teixehuanimeh ixtilonimeh itech icemanahuauh in tlamatiliztli ihuan in tepanoliztli galiciayotl. Noihuan quichiuh necniuhtiliztli itloc in florenciatlacatl [[Attilio Pontanari]] itech in aquin momachtizquia nemacuauhyehyecoliztli ihuan itlaixmatiliz in italiatlahtolli. Ipan in xihuitl inic 1888 mihcuiloh ipan «Itlatenhuimololiz ihuan ineyecquetzaliztli in ixneciliztli» ipan in Itlamachtilcal in Cualmayehcayotl ihuan Tlachihchiuhcayotl. Valle-Inclan mochiuh ihciuhca cemeh tlamachtiltin oc cencah ihtoloni itech in hueyitlamachtilcalli.
Ipan inon imman quipantlaza in tlayacatih itequitiliz amoxcuilotl ipan in tlapantlaxoni ''Cafe ica chihchipictli'' itech Santiago itech Compostela, ihuan inic 1889 itlaquetzal ''Inoc yohualnepantlah'', ipan in barcelonayotl ''In Tetlahtlahuiliztli iberiayotl''; inic mocepanicnelia ayiliztica, itloc iteiccauh Carlos, ipan in inemiliz nepiquilizotl in altepetl. In ionteittaliz in [[Jose Zorrilla]] ompa Santiago itech Compostela inic quitemacaz ce tetlanohnochililiztli ipan in hueyitlamachtilcalli in tlein yauh Valle-Inclan, ipan yehhuatl quichihua ce tlamahuani tetech pachihuiliztli, inic mohuehcahua tlayolapantli itechpa in itlamachioanaliz in tlahcuiloh tlateochihualli. Yenhuatl ipan inon xihxihuitl ipan in tlein peuh inic monelhuayotiz ipan yehhuatli inehnehuilililiz amoxcuilotl.
Inic 14 inic mahtlahtetl metztli inic 1890, ica imiquiliz in itahtzin ipan Villanueva, ihuanican in huehhuetiliztli inic ompoaltetl omontetl xihuitl maquixtilo itech in netlatenehuiliztli tahyotl, quicauh in machiztli itech Melahualiztli ipampa in tlein ahmo momah ahtle nettaliztli, ihuan mohualcuep ompa Pontevedra. Pano ye macuilli xihuitl ipan in hueyitlamachtilcalli compostelayotl ihuan ahmo oquipanahuih inic etetl xihuitl itech in machiztli itech Melahualiztli. Quinemilia ipan yaz ompa Madrid ihuan inic quipehualtiz ipan inin altepetl ce yancuic nemiliztli. In tetlacahcahuililiz in tetah ahmo yehhuatl ocatca itech miec tlacempoaliztli ihuan ahmo quimaca inic nemiz.
== Inic ce itech yeliztli ipan Madrid ==
Zatepan ce tetzotzon itech yeliztli ipan Italia no ipampa tlaneltiliz, ohtoca ompa Madrid itech itzonquizaliz inic 1890. In imman tenapalolizotl itech España yehhuatl ahcualli ihuan ipan miyaccan ixihmachoni madridyotl chachalaco, tenquixtilo tlaixmatiliztli tlaixnamictilli ihuan tetlatlauhtilo teyolpachihuitiliztli. Inic ce itech yeliztli ipan Madrid quinezcayotia ome xihuitl ipan ihuehhuetiliz in Valle-Inclan. Ipan Madrid itech huetztinemi in miyac icafecal in iCalaquiya in Tonatiuh ceccan in tetlanohnochililiztli ixtlamatiloni, ipan in tlein mocepanicnelia itech nenemitiliztli tetech pachihuini ihuan moteixihmachtia (ixneci teahahuiliani ica icuicaihtoliz ihuan in cecniquizqui itentzitzipitlahtoliz). Yehhuatl ahpehualoni ipan inematiliz. ipan inin teyacatih ontlaittaliztli itech in cafecalli yauh inic quichihua inetlanohmahhuililiz, icemanahuauh, ca quiyecozquiz inic quichihua ihtoloni ipan in tecentlaliztli ihuan tetlanohnochililiztli itech Madrid.
Tlacnelia ipan tlahtlapantlaxoni in iuh ''[[El Globo]]''<ref>''El Globo'' mihtoa ''In Itconi'' ica nahuatlahtolli. ''Itconi'' quihtoznequi ''dirigible'' nozo ''globo''. Occe tlahtolli yehhuatl yezquia ''tehuilacachtli'' ca quinezcayotia ''esfera'', ''globo''.</ref>, tlaachcauhtilli itechpa iicniuh ihuan ittitiloni temachtiani [[Alfredo Vicenti]] ca quipantlaza cequih in itlahtolihcuiloliz ihuan tlaquetzalli, ihuan ''In Tetlahtlahuiliztli iberiayotl'', ihuan itech huetzi nequiztic tlaxeliuhcayotl itech icahuiuh tlaixnextiani inic yaz ompa teixiptlatiliztli itech tlatlamantiliztli pinton. Ahmo yehhuatl quinihcuac tlattalli teixpan ce tlahcuiloh, in tlacneliliztli tlahtolnextihcayotl ca quichihua yehhuatl inic quicnopilhuiz itlah tlaxtlahuiloni, inic quitlazohtilia izquiton tlalehuiliztli ipampa in machiztli tlahtolnextihcayotl. In itech yeliztli ipan nenechicoliztli ihuan tetlanohnochililiztli itech in imman pehua inic onoz, mochihua ihtoloni ipan inon ipampa itetlayocoyaliz. Tel itlatzocomoliz quicahua in tecuacan in ahtle quixahcicaitta ce ihcaliztli mopiloh, in neyomahxiltiliztli neci cuiloz itech ixneciliztli tetohtotzani.
== Inic ce ohtocaliztli itzalampanahuiloni<ref>''Itzalanpanahuiloni'' quinezcayotia ''trasatlántico''. ''Panahuiloni'' quinezcayotia ''(Lo) Navegable'', ''Atlántico'', ''(Lo) Marítimo'', ''(Lo) Náutico'', ''(Lo) Naval'', ''(Lo) propio de Atlas''. ''Panahuia, nitla-'' quihtoznequi ''navegar'', sobrepasar, infringir, transgredir, eclipsar (Algo). Ipan in huehue [[Grecia]], mihoaya ca ce quinamehtli (tlatocayotilli ''Atlas'') tzontequililo itechpa [[Zeus]] inic quihuapahuaz in tlacticpactli ipan in atl (ipampa on in tlalticpac ahmo polaqui).</ref>: Mexihco ==
Inic 1892 zatepan ce nalquizani itech yeliztli ipan [[Pontevedra]], Valle-Inclan m'acalaquia inic 12 inic etetl metztli ipan ic ce iohtocaliz ompa América, tlamanalhuiliztica ompa [[Mexihco]]. In nepiquiliztli galiciayotl quiteixihmachtia ce ohtoquiliztli tlayollohtilli itechpa cuiloz ipal in itlatquiliz ce nepiquiliztli. In hueyi acalli franciayotl ipan in quichihua in ohtoquiliztli, ca tenehualo Le Havre, hualtemo ian [[Veracruz]] inic 8 inic nauhtetl metztli ihuan izquiton tonalli zatepan ye itech yeya tlacallotilli ipan in tecuacan itech Mexihco. Inoc iitech yeliz mexihcatl tlahcuiloh ipan in nepiquiliztli: [[El Correo Español]], [[El Universal]] (itlatoquililiz in tlahtolihcuiloliztli tlatenehualli ''ahamatlahcuilolli galiciayolt'') ihuan [[El veracruzano Independiente]]. Itequiuh pano ipampa yelohuaz cemani tlahtolcuepani ica caxtillantlahtolli itech tlahcuilolli italiayotl ihuan franciayotl, tel ca quimocuilia yahyamaztic tlaixmatiliztli ipan inehuan tlahtoliztli. Pano ipan tlalli mexihcatl ce cahuitl itlah tepiton ce xihuitl, tlatlaxehxelhuilli itzalan in ahaltepetl itech [[Veracruz]] ihuan [[Altepetl Mexihco]]. Inoc inon cahuitl itech yeya [[Porfirio Diaz]] in iuh machtopatlaliani itech Mexihco, ihuelitiliz quinahuatia ce ahtlapetlacaltemani tlaixnahuatiliztli. In huehhuetiliztli nimam axcan ipan tlalli americayotl yehhuatl yez ce ohtlatocaliztli ipal Valle-Inclan, in maniliztli<ref>In tlahtolli ''maniliztli'' quinezcayotia ica españatlahtolli ''realidad'', ''vida'', ''existencia'' nozo ''presencia'' ihuan nican noihuan ''situación''. Ma xictemo ihuan ma xiquixpohua in tlahtoltecpanaliztli [[tehtlahtol 3]].</ref> tlacanexiliztli<ref>In tlahtolli ''tlacanexiliztli'' ica españatlahtolli mocuepa in iuh ''disimulo'', ''astucia'', ''diplomacia'' (Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 559, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco) ihuan nican, ipan inin tlahcuilolli, ''política'' .</ref> mexihcatl quiyollohtlapana ihuan inon quitqui inic quichihuaz cequih chicoquizaliztli<ref>In tlahtolli ''chicoquizaliztli'' tlahtolcueptli ica españatlahtolli quihtoznequi nican ''desgracia'', ''percance'', ''incidente''. Occe tlahtolli, ''tlachiuhtli'', quinezcayotia ica españatlahtolli ''circunstancia'', ''suceso'', ''hecho'', ''acto'', ''acción'' nozo ''incidente'' (Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 569, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco). Ihuan tlahtolli ''tlachihualiztli'' quihtoznequi ica españatlahtolli ''conducta'', ''acción'', ''actuación'', ''conclusión'', ''ejecución'', ''terminación'', ''práctica'', ''cumplimiento'', ''confección'' (Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 569, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco).</ref>.
Neci ca iitech yeliz ipan tlalli americayotl ahmo itech catca tlahtlacollaxtli itech yohhuihtiliztli, yehica mani tlahtolmoyahualiztli itech ca mocepanicnelih ipan ce neyehyecoliztli itech teixcualiztli itloc in tlahcuiloani itech [[El Tiempo]], ihuan ipan ce ihtoloni tecualancanamiquilizti ipan [[Veracruz]]. Itech inin tlayacatih ohtoquiliztli ompa [[Mexihco]] Ramon quimomacahuilia in tlayacatih tlaixmatiliztli in iuh tlahcuiloh. Inoc inin caahuitl quixmati in [[Sostenes Rocha]], ca quinextilia in ichtacayotl itech in tlacaneciliztli mexihcatl, Sostenes yehuatl ce teixehuani ca quitzinquixtia<ref>''Tzinquixtia, nitla-'' quinezcayotia ica españatlahtolli ''resumir'', ''reducir'', ''aminorar'' (Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 730, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco).</ref> in maniliztli mexihcatl itech in cahuitl. Itech inin tlayacatih itech yeliztli ipan Mexihco, Valle-Inclan quiteonamiqui<ref>In tlahtolli ''yollohteohuia, nitla-'' nican quinezcayotia ''presagiar'', ''adivinar'', ''predecir'', ''presentir'' ihuan ''inventar'' nozo ''certificar -en falso-'' (Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 198, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco).</ref> ineixcahuiliz in iuh tlahcuiloh, quipehualtiz in tlanohnotzaliztli ca zatepan mohuihhuipanaz ipan [[Femeninas]]. Tlazahcan quiza itech Mexihco inic quitzopa iitech yeliztli itech achi ce xihuitl. Itech in tlalli mexihcatl pano ompa [[Cuba]] in canon pano ce itech yeliztli itech ixachi chicomilhuitl, monactia itlah tonalli ipan in axcan tlaxitinilli Tlachiuhcan<ref>In tlahtolli ''tlachiuhcan'' quinezcayotia ica españatlahtolli ''fábrica'', ''taller'', ''factoría'', ''industria'' ihuan nican ''ingenio''. Itzintiliz huitz itech in tlahtolli ''tlachiuhqui'' ca quinezcayotia ica españatlahtolli ''operario'', ''peón'', ''proletario'' (ma xicmotemoli ipan in tlahtoltecpanaliztli [[tehtlahtol 2]]).</ref> (azucaryotl) [[Santa Gertrudis]], ipan in tecuexanoloyan<ref>In tlahtolli ''tecuexanoloyan'' quinezcayotia ica españatlahtolli ''provincia'', in canon oncah ce tecuexanoani (''gobernador'' nozo ''procónsul'' ica españatlahtolli) ca yehhuatl yezquia in tenapaloani itech ce onohuayan tlapacholli itechpa in romatlacah.</ref> itech [[Matanzas]] tlacallotilli ipan incal cemeh icniuhtin: cencalli [[Gonzalez de Mendoza]], motlaaxcatiani ipampa inon quinihcuac itech tlanohnotztli tlachiuhcan. Ipan in xopantlah inic 1893 itech cah yancuican ipan [[España]], in canon mocallotia ipan [[Pontevedra]]. Iixneciliz inacayo itech cah tlaelleltilli, quipiya ixtzontli ihuan quechpantzontli. Valle mocuepazquia ompa tlalli mexicatl ipan ce tlaoncayotia<ref>In tlahtolli ''tlaoncayotia'' quihtonequi ica españatlahtolli ''segundo'' (Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 630, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco).</ref> ohtlatoquiliztli inic 1921.
== Itech nehualcuepaliztli ompa Caxtillan ==
Itech nehualcuepaliztli ompa Caxtillan, inic 1893, mocallotia ipan [[Pontevedra]] xomolli tlatzonantli ipampa yehhuatli ica cealiztli inic quicehcehuia iteyollohcohcoliz. Yelohua ipan inin tlalli in canon mocniuhtia itloc [[Jesus Muruais]], amoxixmatqui <ref>''Amoxixmatqui'' quihtoznequi tlaixmatqui ipan amoxtli, in tlein tlahtolcueptli ica españatahtolli mihtoa ''bibliógrafo''.</ref> ihuan temachtiani itech romatlahtolli ipan in nemachtilcalli itech altepetl, ipan iamoxpiyaloyan quixpouhtahcic in tlacempanahuia inic tlachihuanimeh europatlacah itech in cahuitl (Amoxpiyaloyan Muruais: tlahtlachiuhtli franciayotl ihuan inglaterrayotl itech amoxcuiloliztli ihuan ahciliztli<ref>''Ahciliztli'' quinezcayotia ica españatlahtolli ''aptitud'', ''facilidad'', ''talento'', ''capacidad'', ''don'' ihuan nican ''arte''. In tlahtolli ''ahcic'' quihtoznequi ''cabal'', ''perfecto'', ''lleno de cualidades'' (Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 12, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco).</ref> itech mahcuilpoalxihuitl XIX). Yehhuatl Valle-Inclan ce tlazcaltilli tlahcuiloh quin quizqui itech America, inic quicemmati ce inexiliz in mocemmatini<ref>In tlahtolli ''mocemmatini'' quinezcayotia ''elegante'', ''dandi'', ''coqueto''(Bernardino de Sahagún, ''Historia General de las Cosas de Nueva España'', amoxtli XI, ixhuatl 2, ixtli 156, tlacueptli)</ref> neci miecpa ipan in cafecalli ''Moderno''<ref>In tlahtolli ''moderno'' quihtoa ica nahuatlahtolli ''mizcaliani''.</ref> itech [[Pontevedra]] ihuan quinextia itlahtolnemachiliz ayixpololoni ca zatepan quichihuazquia ihtoloni. Yelohua inoc inin cahuitl in ihcuac in tlahtollaliani italiatlacatl [[Gabriele D'Annunzio]] quiyehyecoa ce chicahuac huetziliztli ipan yehhhuatli ihuan itech yehhuatli quicui la fórmula del neahuilquixtilizotl<ref>Inin tlahtolli, ''neahuilquixtilizotl'' mihtoa ica españatlahtolli ''decadentismo'' ihuan itzintiliz huitz itech in tlahtolli ''mahuilquixtiani'' ca quihtoznequi ica españatlatolli ''degenerado'', ''decadente'', ''pervertido'' (Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 265, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco).</ref> europayotl. Valle-Inclán quixmati noihuan inoc inin cahuitl pontevedrayotl in [[Rene Ghil]]. Inoc iitech yeliz ipan [[Pontevedra]], ca motilanazquia ixquichpa inic 1896 (inahuac yei xihxihuitl), quipantlaz in tlayacatih iamox, in itlacehcentlaliliztli in zanilli ica netlahtolpepechtiliztli teixelehuiani inic 1894 tlatenehualli [[Femeninas]]<ref>In tlahtolli ''femenina'' mihtoa ica nahua tlahtolli ''cihuateuh''.</ref> (chicuace zanilli teixelehuiani). Inin tlayacatih tlachiuhtli neci itech in tlahuillotl ica in itepalehuiliz in iicniuh in itahtzin [[Manuel Murguia]]. Valle-Inclan ye momati tlahcuiloh, ye quimati niman inin manian in neixcahuiliztli tlatoquilih itech ihuehhuetiliz.
Yeloa ipan inin cahuitl in ihcuac Valle-Inclán pehua inic quinemachilia in ixihmachtiloni inechihchihualiz: quechintli<ref>In tlahtolli ''quechintli'' mocuepa nican ica españatlahtolli in iuh ''capa''.</ref> (inic ipeuhca ce ''poncho'' mexihcatl), tlacaxancailpiliztli<ref>In tlahtolli ''tlacaxancailpiliztli'' quinezcayotia ica españatlahtolli ''lazo'', ''chalina'' nozo ''corbata''(Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 562, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco).</ref>, cuayohuililoni<ref>''Cuayohuililoni'' quihtooznequi ica españatlahtolli ''sombrero''</ref>, tlahcocactli<ref>Inin yancuictlahtolli quihtoznequi ica españatlahtolli ''polaina''.</ref> iztac, ihuan sobre todo, in huihhuilaxtic ihuan ayixpololoni<ref>In tlahtolli ''ayixpololoni'' nozo ''ahmo ixpololoni'' quinezcayotia ica españatlatolli ''inconfundible'', ''característico'', ''peculiar'' ihuan itzintiliz huitz itech in tlahtolli ''ixpoloa, nite-'' ca quihtoznequi ''confundir (a alguien)''.</ref> iixtzon, in «iixtzon in tentzonichcatl» itech ca tlahtoa [[Ruben Dario]] ipan ce tlahtollaliztli itech huetztli in tlachihuani. Tepalehuia inic [[Pontevedra]] ipan in tlapantlaxoni Iztac ihuan Tliltic. Yelohua ipan inin cahuitl pontevedrayotl ipan in tlein ye neci ica itoca Ramon de Valle Inclan, iuh motenehua inohma ipan in itlaixpecholiz<ref>In tlahtolli ''tlaixpecholoni'' quinezcayotia ''portada'', ''cubierta'' ica españatlahtolli ihuan itzintiliz huitz itech in tlahtolli ''ixpechoa, nitla-'' ca quihtoznequi ''cubrir (algo)''</ref> in tlayacatih iamox. Tlatzoptli inin cahuitl, izquiton itech monequi quichihuaz ipan tecuexanoloyan, mohuica ompa [[Madrid]] ipan in tlein yehhuatl yez in tlaoncayotia<ref> In tlahtolli ''tlaoncayotia'' quihtoznequi ica españatlahtolli ''segundo'' ihuan mochihua in iuh in tlahtolli ''tlaompoalcayotia'', tlahtolli ca huitz itech in itlahtoltecpanaliz in Remi Simeon ((Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 630, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco)</ref> ohtoquiliztli ompa in tecuacan.
== Tlaoncayotia cahuitl ipan Madrid: in netlanohnochililiztli ==
In xihuitl inic 1895 mocuepa inic mocallotia ipampa tlaoncayotia manian ipan [[Madrid]], inin manian in iuh tlacepanyecoltiani itech Tenapaloliztli, ipan in Tlacepanyecoltihcan itech Teizcaltiliztli Tenapalolizotl ihuan Yehyectzin Tlamatiliztli, inic maco 2.000 [[peseta]] inic xihuitl. Ipan [[Joaquin Maria del Valle-Inclan Alsina]], inin «tlapanahuiliztli» quicentoquilia macel ixquichca 1899 ihuan ahmo ciahui ipan quipantlazaz, yehica ahmo quimocuilia tlateocihuiliztli tlaixpializotl <ref>''In tlahtolli ''tlaixpializotl'' quinezcayotia ica españañahtolli ''económica (propia de la economía)'' ihuan itzintiliz huitz itech in tlahtolli ''tlaixpializtli''. Xiquixpohua inin tlahtolli ipan in tlahtoltecpanaliztli [[Tehtlahtol 2]].</ref> itlah itech quichihuaz. Ihciuhca yauh ompa ixachi nenohnotzaliztli madridyotl quitqui in huehhuetiliztli ahhuichuetzini itech in cahuitl, ipan in tlein quixmati miequintin tlacah ittitiloni itech in cahuitl, in iuh [[Gomez Carrillo], [[Pío ihuan Ricardo Baroja], [[Azorin]], [[Jacinto Benavente]], [[Gonzalez Blanco]], [[Villaespesa]], [[Mariano Miguel de Val]], [[Alejandro Sawa]], intzalan occequintin. Yauh ompa in miyac cafecalli madridyotl itech in cahuitl: in itech Fornos, in Suizayotl, In Icafecal in tlahtohcapiltzin, in Cafecalli itech Madrid, in icafecal In Mitzin Tliltic, in itlapan in Cafecalli Gijon, Lhardy ipan in [[Carrera de San Jeronimo]], ihuan in Icafecal Yancuic in Tepetl, ipan in Icalaquia in Tonatiuh. Ica nenohnotzaliztli ixihmachtililoni ipan in «inemohualiz in ''La Cacharrería''» itech Ateneo itech Madrid, ipan in Yolcaizcaltiloyan [[El Henar]]. Ipan in tlein ica itlahtol tentzitzipiltlahtoani, mochihua ihtoloni ipampa iontlamatiliz inic quihuihhuipanaz tetlanohnochiliztli, ipampa quixitiniz teyequihtoliztli, iyecahuiliz in tlaoaccaihiohuiliztli itech in imman inic quipaccaihiohuiz intetlahtolcotonaliz in nenacazquetzanimeh ihuan tetlanohnochilianimeh.
== Oc no xiquitta ==<!--Véase también-->
* [[Amoxtlahcuiloliztli]]
== Toquiliztequitl ==
<references/>
==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}
== Amoxtiliztli ==<!--Bibliografía-->
== Occe neihcuiloliztli ==<!--Otros enlaces-->
{{Commonscat|Ramón María del Valle-Inclán}}
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtiltecah amoxtlahcuilohqueh]]
gq2hxsq9m0ili0d9a5mk8xm5soqtzb8
Awatennoh
0
31520
527387
527087
2026-06-23T19:50:54Z
Akapochtli
159
527387
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P2|[[Ahuatennoh|NCI]]}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHE]]}}
{{Tlani}}
'''Awatennoh''' ([[kaxtiyatlahtolli]]: '''Ahuateno'''), inin altepetl tlatilantok ompa altepecalpolli [[Chicontepec]], Veracruz. Sekinok altepemeh itech inintokah, [[Chapiktlan]], Alaxtitlan, Pastoria, Mexcatlan. Kipiya 590 chanehkeh. Nochi masewalmeh nawatlahtoanih wan kastiahtlahtoah.
== Tlaltokaitl ==<!--Toponimia-->
:Ahuatl: encino
:Tentli: labio, orilla
:-no: abstracción
:"La orilla del encinal"
== Tlalsemanawayotl ==<!--Geografía-->
Ipan ni altepetl, tlatilantok Chicontepec, Veracruz. Tlawel tlatotonia wan amo tlawel tlaseseya. Sekin xiwimeh wan tekwanimeh. Meuhkatsan motokayotia inin altepetl Awatennoh, miyak masewalmeh kipolohkeh inin awatl. San sekin kanahya onkah inin kwawitl.
== Nemiliskayotl ==<!--Historia-->
Onkah miyak masewalmeh ipan ni altepetl. Miyak tlakameh tlahtoah nawatlahtolli wan sekin kipolokehya. Onkah sekin koyomeh tlen san ahsitoh nopa altepetl Awatennoh.
== Tepacholistli ==<!--Gobierno-->
Miyak macehualmeh tequitih millah. Nouhquiya cequin tlacameh huan cihuameh tequitih ipan huacaxmeh, [[chilli]], tomatl, cacahuatl, cintli huan cequinoc tlamentli.
== Chanehmatilistli ==<!--Demografía-->
Ipan inin altepetl onkah ome tlaneltoquiliztli. Miyac macehualmeh tlahuel quittepanitan Chicomexochitl. Inin hueyi ilhuitl quemantzin quichihuah ome hueltah ipan xihuitl, ipehuaya huan itlahtotiyan xihuitl. Huan nouhquiya cequin macehualmeh quineltocan tlen totiotzin Jesus.
== Chikawalistli ==<!--Salud-->
Ipan inin altepetl ocah ce canahya campa mopahtiah macehualmeh tlen itocah Tepahtiloyan. Tlan cequin macehualmeh quipiyah miyac cualantli huanquinon yohuih ipan altepetl [[Chicontepec] onmopahtiah.
Nouhquiya cequin macehualmeh mopahtiah ihuan ce tlacatl tlen titocayotiah tlachixquetl-curandero zo ihuan cequinoc tlamacameh.
Miyac cihuameh amo yohuih tepahtiloyan quemman conepiyah zan yohuih ihuan ce tetlalanquetl-partera.
== Tlamachtilistli ==<!--Educación-->
Ipan inin altepetl, oncah Caltlamachtiloyan, Preescolar, Escuela Primaria, Telesecundaria huan Telebachillerato Ahuateno. Miyac macehualmeh naman no momachtiah ipan UPN Sede Chicontepec, ihuan no cequin momachtiah ipan Instituto Tecnológico ihuan cequin ipan Universidad Huasteca Veracruzana.
== Tekichiwalistli ==<!--Arte-->
Oncah cequin macehualmeh tlen quichihuah cequin tequitl tlen tlachpohuaztli, chiquihuitl, tlaxcalyoyomitl ihuan cequinoc tlamantli.
=== Kwikatl ===<!--Música-->
Masewameh kipiyah itlatsotson ika kwakikini- violin tlen motokayotiah kwapanko (huapango). Nouhkiya naman kipiyah xochitlatsotsontli tlen kisa kemman kichiwah se kampeka. Wankinon nowkiya onkah sekinok tlatsotsontli tlen itokah san kwikatl, música tropical. Wan sekin masewalmeh no mihtotiah ika tlapisanih (banda de viento).
== Kalchiwalistli ==<!--Arquitectura-->
Oncah miyac calli tlen macehualmeh. Cequin oncah tlen zacatl ihuan no oncah tlen ica tepoztli ihuan tlapepecholli calli.
== Momotlalistli ==<!--Deporte-->
Oncah canahya campa macehualmeh mahuiltiah ica olli (futbol) ihuan no ihqui mahuiltiah ica olli (basquetbol).
== Nowkiya xikitta ==<!--Véase también-->
* [[Chikontepek]]
== Melawalistli ==
<references/>
== Sekin tetsonwilistli ==<!--Enlaces externos-->
* [https://www.youtube.com/watch?v=gaZJMPlNiOY] Elotlamanaliztli ipan Ahuateno, ompa Veracruz.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihko]]
8l06h49cyudna0zwmiaf5dpwamf72w5
527388
527387
2026-06-23T19:51:17Z
Akapochtli
159
527388
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P2|[[Ahuatennoh|NCI]]}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHE]]}}
{{Tlani}}
'''Awatennoh''' ([[kaxtiyatlahtolli]]: '''Ahuateno'''), inin altepetl tlatilantok ompa altepecalpolli [[Chicontepec]], Veracruz. Sekinok altepemeh itech inintokah, [[Chapiktlan]], Alaxtitlan, Pastoria, Mexcatlan. Kipiya 590 chanehkeh. Nochi masewalmeh nawatlahtoanih wan kastiahtlahtoah.
== Tlaltokaitl ==<!--Toponimia-->
:Ahuatl: encino
:Tentli: labio, orilla
:-no: abstracción
:"La orilla del encinal"
== Tlalsemanawayotl ==<!--Geografía-->
Ipan ni altepetl, tlatilantok Chicontepec, Veracruz. Tlawel tlatotonia wan amo tlawel tlaseseya. Sekin xiwimeh wan tekwanimeh. Meuhkatsan motokayotia inin altepetl Awatennoh, miyak masewalmeh kipolohkeh inin awatl. San sekin kanahya onkah inin kwawitl.
== Nemiliskayotl ==<!--Historia-->
Onkah miyak masewalmeh ipan ni altepetl. Miyak tlakameh tlahtoah nawatlahtolli wan sekin kipolokehya. Onkah sekin koyomeh tlen san ahsitoh nopa altepetl Awatennoh.
== Tepacholistli ==<!--Gobierno-->
Miyak macehualmeh tequitih millah. Nouhquiya cequin tlacameh huan cihuameh tequitih ipan huacaxmeh, [[chilli]], tomatl, cacahuatl, cintli huan cequinoc tlamentli.
== Chanehmatilistli ==<!--Demografía-->
Ipan inin altepetl onkah ome tlaneltoquiliztli. Miyac macehualmeh tlahuel quittepanitan Chicomexochitl. Inin hueyi ilhuitl quemantzin quichihuah ome hueltah ipan xihuitl, ipehuaya huan itlahtotiyan xihuitl. Huan nouhquiya cequin macehualmeh quineltocan tlen totiotzin Jesus.
== Chikawalistli ==<!--Salud-->
Ipan inin altepetl ocah ce canahya campa mopahtiah macehualmeh tlen itocah Tepahtiloyan. Tlan cequin macehualmeh quipiyah miyac cualantli huanquinon yohuih ipan altepetl [[Chicontepec] onmopahtiah.
Nouhquiya cequin macehualmeh mopahtiah ihuan ce tlacatl tlen titocayotiah tlachixquetl-curandero zo ihuan cequinoc tlamacameh.
Miyac cihuameh amo yohuih tepahtiloyan quemman conepiyah zan yohuih ihuan ce tetlalanquetl-partera.
== Tlamachtilistli ==<!--Educación-->
Ipan inin altepetl, oncah Caltlamachtiloyan, Preescolar, Escuela Primaria, Telesecundaria huan Telebachillerato Ahuateno. Miyac macehualmeh naman no momachtiah ipan UPN Sede Chicontepec, ihuan no cequin momachtiah ipan Instituto Tecnológico ihuan cequin ipan Universidad Huasteca Veracruzana.
== Tekichiwalistli ==<!--Arte-->
Oncah cequin macehualmeh tlen quichihuah cequin tequitl tlen tlachpohuaztli, chiquihuitl, tlaxcalyoyomitl ihuan cequinoc tlamantli.
=== Kwikatl ===<!--Música-->
Masewameh kipiyah itlatsotson ika kwakikini- violin tlen motokayotiah kwapanko (huapango). Nouhkiya naman kipiyah xochitlatsotsontli tlen kisa kemman kichiwah se kampeka. Wankinon nowkiya onkah sekinok tlatsotsontli tlen itokah san kwikatl, música tropical. Wan sekin masewalmeh no mihtotiah ika tlapisanih (banda de viento).
== Kalchiwalistli ==<!--Arquitectura-->
Oncah miyac calli tlen macehualmeh. Cequin oncah tlen zacatl ihuan no oncah tlen ica tepoztli ihuan tlapepecholli calli.
== Momotlalistli ==<!--Deporte-->
Oncah canahya campa macehualmeh mahuiltiah ica olli (futbol) ihuan no ihqui mahuiltiah ica olli (basquetbol).
== Nowkiya xikitta ==<!--Véase también-->
* [[Chikontepek]]
== Melawalistli ==
<references/>
== Sekin tetsonwilistli ==<!--Enlaces externos-->
* [https://www.youtube.com/watch?v=gaZJMPlNiOY] Elotlamanaliztli ipan Ahuateno, ompa Veracruz.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihco]]
r0wlkzitr1u4m1bs5pwc2cuqk2lnlgp
527427
527388
2026-06-24T02:21:18Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Awatennoh]]»: Vandalismo excesivo ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527388
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P2|[[Ahuatennoh|NCI]]}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHE]]}}
{{Tlani}}
'''Awatennoh''' ([[kaxtiyatlahtolli]]: '''Ahuateno'''), inin altepetl tlatilantok ompa altepecalpolli [[Chicontepec]], Veracruz. Sekinok altepemeh itech inintokah, [[Chapiktlan]], Alaxtitlan, Pastoria, Mexcatlan. Kipiya 590 chanehkeh. Nochi masewalmeh nawatlahtoanih wan kastiahtlahtoah.
== Tlaltokaitl ==<!--Toponimia-->
:Ahuatl: encino
:Tentli: labio, orilla
:-no: abstracción
:"La orilla del encinal"
== Tlalsemanawayotl ==<!--Geografía-->
Ipan ni altepetl, tlatilantok Chicontepec, Veracruz. Tlawel tlatotonia wan amo tlawel tlaseseya. Sekin xiwimeh wan tekwanimeh. Meuhkatsan motokayotia inin altepetl Awatennoh, miyak masewalmeh kipolohkeh inin awatl. San sekin kanahya onkah inin kwawitl.
== Nemiliskayotl ==<!--Historia-->
Onkah miyak masewalmeh ipan ni altepetl. Miyak tlakameh tlahtoah nawatlahtolli wan sekin kipolokehya. Onkah sekin koyomeh tlen san ahsitoh nopa altepetl Awatennoh.
== Tepacholistli ==<!--Gobierno-->
Miyak macehualmeh tequitih millah. Nouhquiya cequin tlacameh huan cihuameh tequitih ipan huacaxmeh, [[chilli]], tomatl, cacahuatl, cintli huan cequinoc tlamentli.
== Chanehmatilistli ==<!--Demografía-->
Ipan inin altepetl onkah ome tlaneltoquiliztli. Miyac macehualmeh tlahuel quittepanitan Chicomexochitl. Inin hueyi ilhuitl quemantzin quichihuah ome hueltah ipan xihuitl, ipehuaya huan itlahtotiyan xihuitl. Huan nouhquiya cequin macehualmeh quineltocan tlen totiotzin Jesus.
== Chikawalistli ==<!--Salud-->
Ipan inin altepetl ocah ce canahya campa mopahtiah macehualmeh tlen itocah Tepahtiloyan. Tlan cequin macehualmeh quipiyah miyac cualantli huanquinon yohuih ipan altepetl [[Chicontepec] onmopahtiah.
Nouhquiya cequin macehualmeh mopahtiah ihuan ce tlacatl tlen titocayotiah tlachixquetl-curandero zo ihuan cequinoc tlamacameh.
Miyac cihuameh amo yohuih tepahtiloyan quemman conepiyah zan yohuih ihuan ce tetlalanquetl-partera.
== Tlamachtilistli ==<!--Educación-->
Ipan inin altepetl, oncah Caltlamachtiloyan, Preescolar, Escuela Primaria, Telesecundaria huan Telebachillerato Ahuateno. Miyac macehualmeh naman no momachtiah ipan UPN Sede Chicontepec, ihuan no cequin momachtiah ipan Instituto Tecnológico ihuan cequin ipan Universidad Huasteca Veracruzana.
== Tekichiwalistli ==<!--Arte-->
Oncah cequin macehualmeh tlen quichihuah cequin tequitl tlen tlachpohuaztli, chiquihuitl, tlaxcalyoyomitl ihuan cequinoc tlamantli.
=== Kwikatl ===<!--Música-->
Masewameh kipiyah itlatsotson ika kwakikini- violin tlen motokayotiah kwapanko (huapango). Nouhkiya naman kipiyah xochitlatsotsontli tlen kisa kemman kichiwah se kampeka. Wankinon nowkiya onkah sekinok tlatsotsontli tlen itokah san kwikatl, música tropical. Wan sekin masewalmeh no mihtotiah ika tlapisanih (banda de viento).
== Kalchiwalistli ==<!--Arquitectura-->
Oncah miyac calli tlen macehualmeh. Cequin oncah tlen zacatl ihuan no oncah tlen ica tepoztli ihuan tlapepecholli calli.
== Momotlalistli ==<!--Deporte-->
Oncah canahya campa macehualmeh mahuiltiah ica olli (futbol) ihuan no ihqui mahuiltiah ica olli (basquetbol).
== Nowkiya xikitta ==<!--Véase también-->
* [[Chikontepek]]
== Melawalistli ==
<references/>
== Sekin tetsonwilistli ==<!--Enlaces externos-->
* [https://www.youtube.com/watch?v=gaZJMPlNiOY] Elotlamanaliztli ipan Ahuateno, ompa Veracruz.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihco]]
r0wlkzitr1u4m1bs5pwc2cuqk2lnlgp
Antonio Banderas
0
31903
527455
517415
2026-06-24T03:01:22Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/Koatochij|Koatochij]] ([[User talk:Koatochij|disc.]]) a la última edición de [[User:MisterAnthony|MisterAnthony]]
427650
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Antonio Banderas 2014 (cropped).jpg|thumbnail|Banderas, [[2014]]]]
'''José Antonio Domínguez Banderas''' ītōcā cē [[Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān|tlahtohcāyōtēcatl]].
71gp8c38lyypgner083dftf975rklbu
Kwapelechxochitl
0
31925
527390
527116
2026-06-23T19:53:20Z
Akapochtli
159
527390
wikitext
text/x-wiki
[[File:Cuapelechxochitl quipiya iyollo.jpg|thumb|Kwapelechxochitl kipiya iyollo.]]
Kwapelechxochitl (Celosia argentea var. cristata).
== Yolotlahtolli ==
:kwapelechin: gallo
:Xochitl: flor
:"Flor de Gallo o Mano de León"
== Xochihtli==
Ipan ni altepetl, tlatilantok Chicontepec, Veracruz iwan nochi Mexihko.Onkah miyak tlamantli xiwimeh iwan tekwanimeh iwan xochitl. Naman nikan nimechnextilis se tlamantli xochitl tlen motekiwia ipan Mihkailwitl "Día de los Muertos" Inka inin xochitl tlachihchiwah miyak masewalmeh iwan koyomeh ipan nochi Anawaktlalli tlen Mexihko. Sekin ika kastiah kitokaxtiah Mano de León nozo Flor de Gallo.
Miyak tlakameh san miltekitih kittah inin xochitl iwan sequinok tlakameh no kitokah xochitl iwan kwatlawquetl. [[File:Cuapelechxochitl Flor de Gallo o Mano de León.jpg|thumb|Cuapelechxochitl Flor de Gallo o Mano de León]]. Inin xochitl motoka ipan junio metstli ipan 24 tonatiw. Tlan tiktokas teipan wanquinon keman motekiwis amo kwalli eltos ixochiyo monekiya ipan inin tonatiw tiktokas.
== Nowkiya xikitta ==
* [[Xochitl]]
== Melawalistli ==
<references/>
== Sekin tetsonwilistli ==
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
99h76d164keielg24un4wduqhxokn9m
527420
527390
2026-06-24T02:07:21Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Kwapelechxochitl]]»: Vandalismo excesivo ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527390
wikitext
text/x-wiki
[[File:Cuapelechxochitl quipiya iyollo.jpg|thumb|Kwapelechxochitl kipiya iyollo.]]
Kwapelechxochitl (Celosia argentea var. cristata).
== Yolotlahtolli ==
:kwapelechin: gallo
:Xochitl: flor
:"Flor de Gallo o Mano de León"
== Xochihtli==
Ipan ni altepetl, tlatilantok Chicontepec, Veracruz iwan nochi Mexihko.Onkah miyak tlamantli xiwimeh iwan tekwanimeh iwan xochitl. Naman nikan nimechnextilis se tlamantli xochitl tlen motekiwia ipan Mihkailwitl "Día de los Muertos" Inka inin xochitl tlachihchiwah miyak masewalmeh iwan koyomeh ipan nochi Anawaktlalli tlen Mexihko. Sekin ika kastiah kitokaxtiah Mano de León nozo Flor de Gallo.
Miyak tlakameh san miltekitih kittah inin xochitl iwan sequinok tlakameh no kitokah xochitl iwan kwatlawquetl. [[File:Cuapelechxochitl Flor de Gallo o Mano de León.jpg|thumb|Cuapelechxochitl Flor de Gallo o Mano de León]]. Inin xochitl motoka ipan junio metstli ipan 24 tonatiw. Tlan tiktokas teipan wanquinon keman motekiwis amo kwalli eltos ixochiyo monekiya ipan inin tonatiw tiktokas.
== Nowkiya xikitta ==
* [[Xochitl]]
== Melawalistli ==
<references/>
== Sekin tetsonwilistli ==
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
99h76d164keielg24un4wduqhxokn9m
Ilimonaria
0
31941
527389
526668
2026-06-23T19:52:36Z
Akapochtli
159
527389
wikitext
text/x-wiki
{{Tlapehualiztli}}
[[File:Ilimonaria.jpg|thumb|Ilimonariaxochitl.]]
== ilimonaria==
Ce pilcuatzin tlen oncah ipan huaxtecapan tlalli. Iixnezca xoxoctic ihuan ihuahcapanca zan eli melahua eyi metroh. TLahuel cualli mihyotia.
== tocaliztli ==
Ini pilcuatzin macehualmeh quitoca, nouhquiya inin pilcuatzin zan iceti ixhua campa huetzi iyollo.
[[File:Cuapontoc ilimonaria.jpg|thumb|Yehyectzin pililimonariaxochitzin]]
== xochitl ihuan cuahuitl ==
Chipahuac xochiyohua ihuan tlahuel mihyotia ahhuiyac. Inin ixochiyo matztic, cuipini miyac ipan ce ipilmacuayo. Ixihuiyo xoxoctic ihuan tlahuel teteltic amo cualli ce quicuaz. Ixihuiyo tlahuel pilcuecuetzitzin.
== tequihuiliztli ==
Macehualmeh tlen Chicontepec, quitequihuiah ica miyac tlamantli. Cequin ipan inintlaixpan ica tlachihchihuah ica inin xihuitl ihua ixochiyo. Ipan ilhuititlan "miccalihuitl" cequin macehualmeh quitequihuiah tlan amo oncah cequinoc xochitl quen cempohualxochitl.
== No xiquitta ==
* [[http://www.medicinatradicionalmexicana.unam.mx/monografia.php?l=3&t=&id=7414]]
==Referencias==
[[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]]
rftsgv5ghlwh2fork3q517m96ditdf6
527391
527389
2026-06-23T19:54:21Z
Akapochtli
159
527391
wikitext
text/x-wiki
{{Tlapehualiztli}}
[[File:Ilimonaria.jpg|thumb|Ilimonariaxochitl.]]
== ilimonaria==
Ce pilcuatzin tlen oncah ipan huaxtecapan tlalli. Iixnezca xoxoctic ihuan ihuahcapanca zan eli melahua eyi metroh. TLahuel cualli mihyotia.
== tocaliztli ==
Ini pilcuatzin macehualmeh quitoca, nouhquiya inin pilcuatzin zan iceti ixhua campa huetzi iyollo.
[[File:Cuapontoc ilimonaria.jpg|thumb|Yehyectzin pililimonariaxochitzin]]
== xochitl ihuan cuahuitl ==
Chipahuac xochiyohua ihuan tlahuel mihyotia ahhuiyac. Inin ixochiyo matztic, cuipini miyac ipan ce ipilmacuayo. Ixihuiyo xoxoctic ihuan tlahuel teteltic amo cualli ce quicuaz. Ixihuiyo tlahuel pilcuecuetzitzin.
== tequihuiliztli ==
Macehualmeh tlen Chicontepec, quitequihuiah ica miyac tlamantli. Cequin ipan inintlaixpan ica tlachihchihuah ica inin xihuitl ihua ixochiyo. Ipan ilhuititlan "miccalihuitl" cequin macehualmeh quitequihuiah tlan amo oncah cequinoc xochitl quen cempohualxochitl.
== No xiquitta ==
* [[http://www.medicinatradicionalmexicana.unam.mx/monografia.php?l=3&t=&id=7414]]
==Referencias==
[[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
gue9nfkgi3mqd8h54jd5ui4lq9xaqqi
527421
527391
2026-06-24T02:08:38Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Ilimonaria]]»: Vandalismo excesivo ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527391
wikitext
text/x-wiki
{{Tlapehualiztli}}
[[File:Ilimonaria.jpg|thumb|Ilimonariaxochitl.]]
== ilimonaria==
Ce pilcuatzin tlen oncah ipan huaxtecapan tlalli. Iixnezca xoxoctic ihuan ihuahcapanca zan eli melahua eyi metroh. TLahuel cualli mihyotia.
== tocaliztli ==
Ini pilcuatzin macehualmeh quitoca, nouhquiya inin pilcuatzin zan iceti ixhua campa huetzi iyollo.
[[File:Cuapontoc ilimonaria.jpg|thumb|Yehyectzin pililimonariaxochitzin]]
== xochitl ihuan cuahuitl ==
Chipahuac xochiyohua ihuan tlahuel mihyotia ahhuiyac. Inin ixochiyo matztic, cuipini miyac ipan ce ipilmacuayo. Ixihuiyo xoxoctic ihuan tlahuel teteltic amo cualli ce quicuaz. Ixihuiyo tlahuel pilcuecuetzitzin.
== tequihuiliztli ==
Macehualmeh tlen Chicontepec, quitequihuiah ica miyac tlamantli. Cequin ipan inintlaixpan ica tlachihchihuah ica inin xihuitl ihua ixochiyo. Ipan ilhuititlan "miccalihuitl" cequin macehualmeh quitequihuiah tlan amo oncah cequinoc xochitl quen cempohualxochitl.
== No xiquitta ==
* [[http://www.medicinatradicionalmexicana.unam.mx/monografia.php?l=3&t=&id=7414]]
==Referencias==
[[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
gue9nfkgi3mqd8h54jd5ui4lq9xaqqi
Ichmorral
0
31942
527392
527061
2026-06-23T19:55:28Z
Akapochtli
159
527392
wikitext
text/x-wiki
[[File:Yancuic morral.jpg|thumb|Ichmorral eltoc tlalchi.]]
== Yolotlahtolli ==
Ichtli: fibra, cana
morral: kaxtihyatlahtoltika.
== Ichmorral ==
Ipan miyac altepetl, oncah miyac tlamantli morral tlen quitequihuial macehualmeh ihuan coyomeh.
[[File:Ichmorral ihuan toctli.jpg|thumb|Ichmorral itech toctli tlen cintli.]]
== Tekiwilistli ==
Inin ichmorral quitehuihuiah macehuameh campa quitlaliah nochi tlamantli tlen monequi quihuicazeh. Miyac macehualmeh quicohuah ipan tianquizco. Naman ipatiuh cetzin $40 pesos tlen tomin. Miyac macehualmeh tenekmeh ihuan nahuameh, otomimeh, tepehuameh, no quitehuiah inin tlamantli mohmoztlah.
Miyac macehualmeh ipan Chicontepec, mocohuiah cequin ichmorral ipan Xantoloh zo Santorum.
== Kichiwah ==
Nochi ichmorral tlen nican ticnextiah quichuah macehualmeh tenek zo huastecos ipan altepetl Tantoyuca ipan Congrgación Xilocutlitl, zan ce quezqui quichihuah macehualmeh nahuameh. Cequin ichmorral quipahtoqueh ica ce ixnezcatotl, ipan cequin altetl quipah inin ichpomorral zan nahua xochitl. Inin tlamantli quichihuah ica metl ihuan no quitocayotiah zapupe.
== Nowkiya xikitta ==<!--Véase también-->
*Kitokaxtihki: Morral
*Kitoingleski: pouch; hunter's pouch.
== Melawalistli ==
<references/>
== Sekin tetsonwilistli ==<!--Enlaces externos-->
[[Neneuhcāyōtl:Tlamantli]]
co1xknb44pnkxnomzokvryeanyxkc0o
527419
527392
2026-06-24T02:06:11Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Ichmorral]]»: Vandalismo excesivo ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527392
wikitext
text/x-wiki
[[File:Yancuic morral.jpg|thumb|Ichmorral eltoc tlalchi.]]
== Yolotlahtolli ==
Ichtli: fibra, cana
morral: kaxtihyatlahtoltika.
== Ichmorral ==
Ipan miyac altepetl, oncah miyac tlamantli morral tlen quitequihuial macehualmeh ihuan coyomeh.
[[File:Ichmorral ihuan toctli.jpg|thumb|Ichmorral itech toctli tlen cintli.]]
== Tekiwilistli ==
Inin ichmorral quitehuihuiah macehuameh campa quitlaliah nochi tlamantli tlen monequi quihuicazeh. Miyac macehualmeh quicohuah ipan tianquizco. Naman ipatiuh cetzin $40 pesos tlen tomin. Miyac macehualmeh tenekmeh ihuan nahuameh, otomimeh, tepehuameh, no quitehuiah inin tlamantli mohmoztlah.
Miyac macehualmeh ipan Chicontepec, mocohuiah cequin ichmorral ipan Xantoloh zo Santorum.
== Kichiwah ==
Nochi ichmorral tlen nican ticnextiah quichuah macehualmeh tenek zo huastecos ipan altepetl Tantoyuca ipan Congrgación Xilocutlitl, zan ce quezqui quichihuah macehualmeh nahuameh. Cequin ichmorral quipahtoqueh ica ce ixnezcatotl, ipan cequin altetl quipah inin ichpomorral zan nahua xochitl. Inin tlamantli quichihuah ica metl ihuan no quitocayotiah zapupe.
== Nowkiya xikitta ==<!--Véase también-->
*Kitokaxtihki: Morral
*Kitoingleski: pouch; hunter's pouch.
== Melawalistli ==
<references/>
== Sekin tetsonwilistli ==<!--Enlaces externos-->
[[Neneuhcāyōtl:Tlamantli]]
co1xknb44pnkxnomzokvryeanyxkc0o
Juan de Torquemada
0
31950
527411
527346
2026-06-24T01:45:24Z
Akapochtli
159
527411
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Fray juan de torquemada.jpg|thumb|200px|Yehhuatl in teotlacatl Juan itech Torquemada ipan 1614.]]
[[Image:Torquemada Monarchia.jpg|thumb|Juan itech Torquemada (tetlaneltoquitiani).]]
''Inin tlahcuilolli itechpa tlahtoa yehhuatl in teotlacatl<ref>In tlahtolli «teotlacatl» quihtoznequi ica españatlahtolli «religioso» nozo «Fray».</ref> Juan itech Torquemada<ref>Ica españatlahtolli, «oriundo de Torquemada» nozo ica nahuatlahtolli, ''tlalquixtiani itech Torquemada, España''.</ref>, tetlaneltoquitiani<ref>In tlahtolli «tetlaneltoquitiani» quihtoznequi ica españatlahtolli «misionero» nozo «predicador».</ref> itech in [[Yancuic España]]<ref>In tlahtolli «Yancuic España» huel motta nican: [[Yancuic Caxtillan]].</ref> ihuan monequi ahmo mixcuepaz ica in hueyiteohuah<ref>In tlahtolli «hueyi teohuah» mihtoa ica españatlahtolli «cardenal».</ref> [[Juan itech Torquemada (hueyi teohuah)|Juan itech Torquemada]] ([[1388]]-[[1468]]) teuctlamatini<ref>In tlahtolli «teotlamatini» nozo «teotlamatini» quihtoznequi ica españatlahtolli «teólogo».</ref>, tlahcuiloani ihuan itlahtzin in tetlatzontequiliani teopixqui ''inquisidor'' [[Tomás itech Torquemada]] ([[1420]]-[[1498]])''
In Teotlacatl '''Juan itech Torquemada''' ([[Torquemada (Palencia)|Torquemada]], ¿[[1557]]?-[[Altepetl Mexihco]], [[1624]]) yehhuatl catca ce teopixqui<ref>In tlahtolli «teopixqui» quihtoznequi ica españatlahtolli «sacerdote» nozo «eclesiástico».</ref> [[franciscoteotlacatl]] ihuan [[tlahtolihcuiloani]]<ref>In tlahtolli «tlahtolihcuiloni» quinezcayotia ica españatlahtolli «historiador» nozo «cronista».</ref> [[España|españatlacatl]]. Tlachihuani itech tlachiuhtli ipan itlapanahuiliz<ref>In tlahtolli «ipan itlapanahuiliz» quinezcayotia ica españatlahtolli «en su mayoría».</ref> itech ahcic<ref>In tlahtolli «itech ahcic» quihtoznequi ica españatlahtolli «relacionadas».</ref> ica in tlamatiliztli techiuhcayotl<ref>In tlahtolli techiuhcayotl» quihtoznequi ica españatlahtolli «antigua».</ref> itech [[Mexihco]] ihuan itech [[macuilpohuaxihuitl inic XVI]].
== Tenemilizpoalli ihuan machiztli<ref>In quihtoznequi ica españatlahtolli «vida y ministerio» nozo «biografía y ocupación».</ref> ==
Ahzo tlacat ipan in altepemaitl itech Torquemada, [[Castilla la Vieja]], itzalan inic [[1557]] ihuan inic [[1565]], monemitih ipan in [[Yancuic España]] niman cencah telpochtli. In ihcuac ye tzonquizaya in [[macuipohualxihuitl XVI]] quicalac ipan tlamaceuhcayo<ref> In tlahtolli «tlamaceuhcayotl» quinezcayotia ica españatlahtolli «hermandad», «cofradía» nozo «orden».</ref> in [[Yecnemiliceh Francisco itech Asis]]. Yehhuatl catca itlamachtil Teotlacatl Juan Bautista ihuan moneltoca ca noihuan yehhuatl catca itlamachtil Teotlacatl [[Bernardino itech Sahagun]]. Yehhuatl neltoconi in noihuan quixmatini in Teotlacatl [[Jeronimo itech Mendieta]]. Yehhuatl catca neltoquitiani ipan nepapan xomolli<ref> In tlahtolli «xomolli» quinezcayotia ica españatlahtolli «lugar», «sitio», «punto», «rincón».</ref> itech in Yancuic España, ihuan ompa inic [[1609]] ixquetzaloc in iuh tlahtolihcuiloani itech in Tlamaceuhcayotl franciscoteotlacayotl.
Torquemada moyehyecoh in iuh tlapixqui itech in teopixcacan ipan [[Tlaxcallan]], in ompa peuh in ineihzahuiliz<ref> In tlahtolli «neihzahuiliztli» quinezcayotia ica españatlahtolli «fascinación», «atracción», «admiración», «interés», «asombro».</ref> itechpa in tlamatiliztli achtoespañayotl<ref> In yancuictlahtolli «achtoespañayotl» quihtoznequi ica españatlahtolli «prehispánicas», «precolombino».</ref>, in ihcuac quixtemoaya in tlalli<ref>In tlahtolli «tlalli» nican quinezcayotia ica españatlahtolli «tierra», «territorio», «área» ihuan noihuan «región».</ref> itloc in tepetl itech Xochitecatl. Noihuan yehhuatl catca in tlaopixqui itech in teopixcacan ipan [[Zacatlan de las Manzanas]], [[Puebla]], inic [[1601]].
Quichiuh tlanematcaittaliztli<ref>In tlahtolli«tlanematcaittaliztli» quihtoznequi ica españatlahtolli «estudios», «análisis», «observación»</ref> ipan tlahtoliztli itech tlalquixtiani<ref>In tlahtolli «itech tlalquixtiani» quinezcayotia ica españatlahtolli «indígena».</ref> ihuan quicentlalih [[Códice|tlacehcentlaliliztli]]<ref>In tlahtolli «tlacehcentlaliliztli» quinezcayotia ica españatlahtolli «códices», «recopilaciones» nozo «compilaciones»</ref> ihuan tlapohpotiliztli<ref>In tlahtolli «tlapohpotiliztli» quihtoznequi ica españatlahtolli «compilaciones», «compendios», «anotaciones», «manuscritos».</ref>, itech in catlein monelhuayotih inic quihcuiloz in tlatoquilih itlachiuh. Noihuan quipiaya nemachtiliztli monequini<ref>In tlahtolli «monequini» quihtoznequi ica españatlahtolli «básicos», «primordiales».</ref> itech in calquetzaliztli<ref>In tlahtolli «calquetzaliztli» quinezcayotia ica españatlahtolli «arquitectura», «construcción». https://web.archive.org/web/20161126135713/http://www.wordreference.com/sinonimos/arquitectura</ref>. Inic quimahuizoa<ref>In tlahtolli «inic quimahuizoa» quinezcayotia ica españatlahtolli «provechando» (Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', ixtli 264, amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', Mexihco Altepetl, inic 1988.</ref> inin tlamatiliztli ihuan inic itetlatlahtlauhtiliz in tlahtocatepatillo<ref>In tlahtolli «tlahtohcatepatillo» quinezcayotia ica españatlahtolli «virrey». Inin tlahtolli huitz itech «tlahtoani» ihuan itech «tepatillo» in quihtoznequi «sustituto».</ref> [[Juan de Mendoza y Luna]], in Tecpilli<ref>In tlahtolli «tecpilli» quihtoznequi ica españatlahtolli «marqués».http://www.wordreference.com/sinonimos/marqu%C3%A9s</ref> Montesclaros, inic 1604 peuh in quihuicaz ipan in [[Altepetl Mexihco]] in tlatlahtlaliliztli itech in ochpantli [[Los Misterios]] ihuan [[Chapultepec]], ca oquenchihualoyac ipampa apachihuiliztli. Noihuan ipan in Altepetl Mexihco, quihuicac in calchihualiztli itech in teopancalli [[Santiago Tlatelolco]] inic 1609, tlayocoyalli ipan ipeuhca itechpa Teotlacatl [[Juan Bautista]].
Juan itech Torquemada quimocuiliaya in machiztli in iuh tlapixqui itech [[teopixcacan Santiago Tlatelolco]]. Huel ihcuac ompa inoc in cahuitl in ipan quihuicaya in calchihualiztli itech cequih momoztli<ref>In tlahtolli «momoztli» quinezcayotia ica españatlahtolli ''altar'' nozo ''retablo''.</ref>, inic ontetl meztli inic 1605, cemeh tlatlapalhuianimeh tlalquixtianimeh in tequipanoayah itech itepacholiz, quiteilhuihqueh imixpan in tepachoanimeh tlahtohcatepatillocayotl ihuan iixpan in teohuah teyacatih<ref>In tlahtolli «teohuah teyacatih» quinezcayotia ica españatlahtolli ''arzobispo'' nozo ''obispo principal (que va delante)''.</ref> itech Mexihco: Teotlacatl [[Garcia de Mendoza y Zúñiga]], ipampa tecuahcuammatiliztli, itech quimcuahuiz<ref>In tlahtolli «cuahuia, nite-» quihtoznequi ica españatlahtolli ''azotar (a alguien)''.</ref> ica ahnepihuiliztli intla quichihuayah cequih tlahtlacolli, itech quimchihualtiz in tequioanoz ipan in tonatiuhpan<ref>In tlahtolli «tonatiuhpan» quinezcayotia ica españatlahtolli ''domingo(s)''.</ref> ihuan ilhuitl ahtequitililoni, itech ahmo quintlaixtlahuiz ihuan macheh ipampa oquicuahuiz tlaahuilquixtiliztica in mohuapauhqui itlaixquetzal<ref>In tlahtolli «tlaixquetzalli» quinezcayotia ica españatlahtolli ''encargado'' ihuan nican ''mayoral''.</ref> in yehhuantin etlatlapalhuianimeh tlatocayotilli [[Agustin Garcia]], ixquichca quicahuaz netlanalhuiliztica eztenqui, zan iyoh yehica yehhuatl chicotlamatiliztica omotzinehuaya in tequipanoz manel yeloani ce ilhuitl ahtequitililoni<ref>In tlahtolli «ahtequitililoni» quihtoznequi ica españatlahtolli ''festivo'' nozo ''no laborable''.</ref>. Nenhuetziliztica ahmo momati ipan tlein tzonquiz inin neteilhuiliztli<ref>In tlahtolli «neteilhuiliztli» quihtoznequi ica españatlahtolli ''demanda'', ''reclamación'' ihuan nican ''proceso''.</ref>, intla tlatzacuiltiloc ahnozo ahmo in Juan itech Torquemada; zan inin tlachihualiztli quineltilih in iyeliz teixicquetzani in teotlacatl ihuan in yuhquizaliztli in ipan tequitiah itlaneltocacahuah. Manel ipan inin cahuitl yeya tlamanitiliztli ca in tenezcayohuan<ref>In tlahtolli «tenezcayohuan» quinezcayotia nican ica españatlahtolli ''patrones''.</ref> quinhuitequiah in itlaaxcahuan<ref>In tlahtolli «tlaaxqui» quinezcayotia ica españatlahtolli ''peón''.</ref> intla yehhuantin quichihuayah cequih neixcuepaliztli. Iyohcah inon, yeya ixtlamatiloni<ref>In tlahtolli «ixtlamatiloni» quinezcayotia ica españatlahtolli ''normal'', ''razonable''.</ref> ipan inon cahuitl ca in tlalquixtianimeh in tequitiah ipal teopixcacan zan iyoh icneliloni ica tlacualli. Zan ipan in iteyolmahxiltiliz inihqueh on tlatlapalhuianimeh ihuan occequintin tlaneltilianimeh<ref>In tlahtolli «tlaneltiliani» quinezcayotia ica españatlahtolli ''testigo''.</ref>, Torquemada tzonehuaya inic quinhuitequi mopetlauhqueh ihuan iixpan in miecquintin.
Torquemada quihuicac in calchihualizti itech in momoxtli itech Santiago Tlatelolco, Xochimilco ihuan occe in tlein ihualoqueh ompa Michoacan ihuan Oaxaca.
Inic 1613, Juan de Torquemada quiyehyecoh in machiztli in iuh tlapixqui itech [[teopixcacan Santiago Tlatelolco]]. Torquemada mic ipan Santiago Tlatelolco, inic 1624.
==Tlachiuhtli==
Quihcuiloh in tlachiuhtli ''Itenemilizpoal ihuan itlamahuizol in yecnemiliceh iteyolcuitihcauh in Cristotzin, teotlacatl [[Sebastian de Aparicio]], iteotlacauh altepetlacatl<ref>In tlahtolli «altepetlacatl» quinezcayotia ica españatlahtolli ''lego'', ''laico'' nozo ''seglar'' (Eduardo Cesar Portugal Carbo, ''Diccionario de la Lengua Nahuatl'', amoxchihualoyan Porrua, inic 2015.</ref> in tlamaceuhcayo in ilhuicatlaihuallotl<ref>In tlahtolli «ilhuicatlaihuallotl» quihtoznequi ica españatlahtolli ''seráfico'' nozo ''angelical''.</ref> teopixqui yecnemiliceh Francisco itech in tepeuhyan<ref>In tlahtolli «tepeuhyan» quihtoznequi ica españatlahtolli ''provincia''.</ref> in Yecnemiliceh Teotlahtolli'' (1601) netzitzquiliztica ixihmachoni ica in tocaitl tlatzinquixtilli itech [[Itenemilizpoal in teotlacatl Sebastian de Aparicio]].
In itlachiuh teyacatih yehhuatl ''In ompohualli once amoxtli tlamahuiztilizotl ihuan in Malcochehcan Tlaquixtihcayotl ica in itzintiliz ihuan iyaoyo intech in tlalquixtianimeh tonatiuh iquizayancayotl, intechpa in inechantlalihcahuan, tlapantlazaliztli, texahxamatzaliztli, nenemilizcuepaliztli ihuan occe tlamantli tenehualoni itech in inohma tlalli''<ref>Yehhhuatli tetlaixpantiliztli quinezcayotia tlacueptli ica huehue castillatlahtolli ''Los veinte ivn libros rituales i Monarchia Indiana, con el origen y guerras de los Indios Occidentales, de sus poblazones, descubrimientos, conquista, conversión y otras cosas maravillosas de la mesma tierra''.</ref>, oc ye cencah ixihmachoni ica itoca tlatzinquixtilli de ''Malcochehcan Tlalquixtihcayotl''<ref>In tlahtolli «''Malcochehcan Tlalquixtihcayotl'' quinezcayotia ica españatlahtolli ''Monarquía Indiana''</ref>. Inic quichihuaz inin tlachiuhtli, Torquemada monelhuayotih ipan ehuaamatl, tlatlapalhuiliztli, tlahcuilolli...
==Miccanecahualiztli==
Yehhuatl in Juan itech Torquemada ittoc in iuh cemeh in teyacatihqueh itemaquixtihcahuan in tlahtolpohualiztli techiuhcayotl mexihcatl ipampa quicalaquiz ipan in tlahtolpohualiztli ipanocayo. Itlacneliliz ipan in inemachtiliz in tlahtoliztli nahuatl noihuan yehhuatl ittitiloni.
== Oc no xiquitta ==<!--Véase también-->
== Tlatenehualiztli ==
<references/>
==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}
== Occe neihcuiloliztli ==<!--Otros enlaces-->
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
2d8ujddk8max2lj50fk7byvlk53zz0g
María de Jesús Patricio Martínez
0
32310
527422
527214
2026-06-24T02:12:01Z
Akapochtli
159
Protegió «[[María de Jesús Patricio Martínez]]»: Vandalismo excesivo ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527214
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NCI]]}}
{{P2|[[María de Jesús Patricio Martínez (nhe)|NHE]]}}
{{Tlani}}
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
[[File:MarychuyCNI.jpg|thumb|300px|Marichuy, ompa CNI.]]
'''María de Jesús Patricio Martínez''', so «'''Marichuy'''», otlacat ipan Tochpan, Xalixco 23 itech [[metztli diciembre]] xiuhpan [[1963]], ce cemitqui ipan Mexihco ipampa Alianza Social.
== Tocayotl ==
Itoca '''María de Jesús Patricio Martínez''', noihqui '''Marichuy'''.
== Toquiliztequitl ==
<references/>
== Occe neihcuiloliztli ==
[[Neneuhcāyōtl:Nahuah]]
d7lgkzhn7qcp607oj6n0ewlxehl4nqf
Rosalía de Castro
0
32433
527404
527036
2026-06-24T01:41:54Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/~2026-35729-86|~2026-35729-86]] ([[User talk:~2026-35729-86|disc.]]) a la última edición de [[User:Akapochtli|Akapochtli]]
526383
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
[[Īxiptli:Rosalía Castro de Murguía por Luis Sellier.jpg |thumb|250px|Rosalía de Castro]]
'''Rosalía de Castro''' ([[Santiago de Compostela]], [[1837]] –[[Padrón]], [[1885]] ) ītōca [[Caxtillān|caxtiltēcatl]] huēyi [[tlahcuilōni]]. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://escritoras.com/escritoras/Rosalia-de-Castro |access-date=2019-05-17 |archive-date=2019-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619092836/http://escritoras.com/escritoras/Rosalia-de-Castro |dead-url=yes }}</ref>
=== Toquiliztequitl===
<references/>
{{DEFAULTSORT:Castro, Rosalia}}
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1837]]
[[Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1885]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtiltecah]]
tmxozjn6aap4luqe2vsnsumtpy5v3st
Puebla huan Morelos tlalolin ipan 2017
0
32445
527374
527337
2026-06-23T18:58:56Z
Akapochtli
159
Se ha deshecho la revisión [[Special:Diff/527337|527337]] de [[Special:Contributions/~2026-36149-21|~2026-36149-21]] ([[User talk:~2026-36149-21|disc.]])
527374
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Intensidad_del_terremoto_de_Puebla,_USGS.png|thumb|200px|Puebla īhuān Morelos tlālolīniliztli.]]
In '''Puebla huan Morelos tlālolīniliztli'''<ref name="SSN1">Servicio Sismológico Nacional. Reporte especial. UNAM [http://www.ssn.unam.mx/sismicidad/reportes-especiales/2017/SSNMX_rep_esp_20170919_Puebla-Morelos_M71.pdf]</ref>''' īpan 2017''' ahnōzo '''Puebla tlālolīniliztli''', ōcatcah tlālolīniliztli in ōquichīuh īpan in [[ic mācuīlilhuitl]] [[19 ic chiucnāhui mētztli]] īpan 13:14:40 nicān cāhuitl ([[UTC]]-5), in tlein ōtamachīuh ōctacāyōtl 7.1 [[Mw]]. In [[yōllohticpac]] tlatēctli 12 km in huitztlāntlāpcopa [[Āxōchiāpan]], [[Morelos]], īhuān huehcatlanyōtīca 57 km.<ref name="SSN1"/> In tlālolīniliztli zan ōmochīuh mahtlāctli omōme ilhuitica zatepan in [[Tēcuāntēpec tlālolīniliztli īpan 2017|Tēcuāntēpec tlālolīniliztli]] (Mw 8.2)
In tlālolīniliztli ītlaihtlacōliz ōmochīuh īpan in [[Āltepētl Mēxihco]], īpan in tlahtohcāyōtl [[Morelos]], huel miyac [[Xoxōuhtlān]] īhuān [[Āxōchiāpan]], īpan [[Puebla]] in [[mixtēcapan]] in tlahuelmayān [[Itzohcān]] īhuān [[Ātlīxco]], nō in yōllohco in Āltepētl [[Cuetlaxcōāpan]] īhuān occē āltepētl, īpan in huitztlāmpa [[Tlaxcallān]], in huitztlāmpa [[Tlahtohcāyōtl Mēxihco]] īhuān in mictlāmpa [[Guerrero]].
[[Neneuhcāyōtl:Tlalolin]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlalticpacmatiliztli ipan Mexico]]
qc4wndrmzzyca5y6zg3hdfga6w9fa6w
Carolina Coronado
0
32449
527405
527035
2026-06-24T01:42:11Z
Akapochtli
159
Revertidos los cambios de [[Special:Contributions/~2026-35729-86|~2026-35729-86]] ([[User talk:~2026-35729-86|disc.]]) a la última edición de [[User:Akapochtli|Akapochtli]]
526384
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
[[File:Carolina Coronado, por Federico de Madrazo.jpg|thumbnail|Carolina Coronado]]
'''Victoria Carolina Coronado y Romero de Tejada''' ([[Almendralejo]], [[Tlamahtlācōnti 12]] [[1820]] - [[Lisboa]], [[Tlacēnti 15]] [[1911]]) ītōca [[Caxtillān|caxtiltēcatl]] huēyi [[tlahcuilōni]]. <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://escritoras.com/escritoras/Carolina-Coronado |access-date=2019-07-01 |archive-date=2017-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171119175518/http://escritoras.com/escritoras/Carolina-Coronado |dead-url=yes }}</ref>
== Oc no xiquitta ==
* ''Alfonso IV de León''
* ''El divino Figueroa''
* ''La exclaustrada''
* ''Un alcalde de monterilla''
* ''Luz''
* ''El bonete de San Ramón''
* ''Poesías'' (1843)
* ''El cuadro de la Esperanza'' (1846)
* ''Paquita. La luz del Tajo. Adoración'' (1850)
* ''Jarilla'' (1851)
* ''Páginas de un diario.'' ''Adoración'' (1851)
* ''El siglo de las Reynas'' (1852)
* ''La Sigea'' (1854)
* ''¡No hay nada más triste que el último adiós!'' (1859)
* ''España y'' Napoleón (1861)
* ''La rueda de la Desgracia. Manuscrito de un Conde'' (1873)
* ''A un poeta del porvenir'' (1874)
* ''Vanidad de vanidades'' (1875)
* ''Anales del Tajo''. ''Lisboa. Descripción en prosa'' (1875)
=== Toquiliztequitl===
<references/>
{{DEFAULTSORT:Coronado, Carolina}}
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1820]]
[[Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1911]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtiltecah]]
9h65ry48bsl3aqhq0l0lqw1s9si47cf
Telegram
0
32745
527386
527042
2026-06-23T19:47:26Z
Akapochtli
159
Revertido el cambio de [[Special:Contributions/~2026-36149-21|~2026-36149-21]] ([[User talk:~2026-36149-21|disc.]]) a la última edición de [[User:Akapochtli|Akapochtli]]
526464
wikitext
text/x-wiki
{{Software
|tokaitl=Telegram
|ixiptli=
|ixipmachiotl=
|chiuali_itechpa=Nikolai Durov wan Pavel Durov
|tipo=[[App]] tlen [[ehekatlahkwilolli]]
|tlamoskaliani=Telegram FZ-LLC
|tlanemaktilistli=14 tlen [[ahostoh]] pan [[2013]]
|tenauatilistli=GNU GPL v3<br/>GNU GPL 3.0<br/>GNU GPL
|axkantika=Moyankwiltikah
|tlajtoli=Miak tlahtolmeh
|nauatlajtolkopa={{Quemah}}
|moskaltik=C++ wan Java
|tlachialistli=Qt
|tlapapatilistli=7.2 (iOS)<br/>7.2 (Android)<br/>3.4 (Windows Phone)<br/>0.8 (Matlatsalan)<br/>2.4.5 PC/Mac/Linux
|tepostli=Windows Phone, iOS, Android, Microsoft Windows, Google Chrome OS, Mac OS, Linux uan macOS
|tlatsonuilistli=[https://telegram.org/ Matlatsalantli]<br/>[https://github.com/telegramdesktop/tdesktop Repo pan Github]}}
'''Telegram''' ({{IPA|ˈtɛlɪɡram|{{IPA/Ingles}}|}}), inin se [[app]] tlen [[Ehekatlahkwilolistli|ehekatlahkwilolli]] wan tlachiuali ika tlanemani machiotl ka kitlitlanilkaua iuan kiselikaua amatlakuiloltin [[Matlatzalantli|matlatsalan]]<nowiki/>tika. Kichiukaua nechikolistin uan kititlanis ixiptin uan videomej. Ipanmachiou kimaka ekaualistli iuan tlatlatilyotl inik amatlakuiloltin uan tlajtoyomej itlok oseki tlakamej. Nikolai iuan Pavel Durov, in appchiuanimej, okichiukej matlatl [[VK]] noijki.
Itlok miaktin tlakamej, axkantika yeto app inik iualis (ipan ejekanotski) tlen [[Cemanahuac|semanauatl]]. Telegram se app ika tlanemani machiotl, ipampa kipia miaktin tlapapatilistin uan onkatej apps tlen Telegram ipan miaktin tepostin, iuki [[Android]], [[iOS]], no ilnamikilistepostli iuan [[Matlatzalantli|matlatsalantli]]. In app tlaixpantitok ika [[Nauatlajtoli (nhn)|nauatl]].
__TOC__
== Tenamaktli ==
== Nowkiya xikitta ==<!--Véase también-->
== Melawalistli ==
<references/>
== Sekin tetsonwilistli ==<!--Enlaces externos-->
[[Neneuhcāyōtl:Software]]
0ukc09vtji0s7mjybgfcviagh8zhui8
Mexihcatlahtohcayotl
0
35554
527429
526432
2026-06-24T02:26:29Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Mexihcatlahtohcayotl]]»: Vandalismo excesivo ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
525817
wikitext
text/x-wiki
{{Huehcāuh_tlācatiyān
| āchcāuhtōcāitl_nativo = Mēxihcatlahtohcāyōtl
| āchcāuhtōcāitl = Mēxihcatlahtohcāyōtl
| status = Huehcāuh Ānāhuac Tlahtohcāyōtl
| centōcāitl = Mēxihcatlahtohcāyōtl
| pehualiztli = 1325
| tlamiliztli = 1521
| s1 = Yancuīc Caxtillān
| pāmitl_s1 = Flag of New Spain.svg
| pāmitl =
| chīmalli = CodexMendoza01.jpg
| chīmalli_tamaño = 120px
| occē = [[Īxiptli:Codex Osuna Triple Alliance.JPG|120px]]
| símbolos =
| mapa = Aztec Empire (orthographic projection).svg
| mapa_tamaño = 290px
| lema_nacional =
| āltepētlacuīcatl =
| tēcuacān = [[Mēxihco Tenōchtitlan]]
| huēyi_āltepētl = [[Mēxihco Tenōchtitlan]]
| āchcāuhtlahtōlli = [[Nāhuatlahtōlli]] īhuān occē tlahtōlli
| āchcāuhteōmatiliztli = [[Nepapantēteoh]]
| tēpacholiztli = [[Tequiyōtl Tlahtohcāyōtl]]
| tēpachohqueh = [[Huēyi Tlahtoāni Mēxihco|Huēyi Tlahtoāni]]<br />[[1366]] - [[1396]]<br />[[1396]] - [[1417]]<br />[[1417]] - [[1427]]<br />[[1428]] - [[1440]]<br />[[1440]] - [[1469]]<br /><br />[[1469]] - [[1481]]<br />[[1481]]-[[1486]]<br />[[1486]]-[[1502]]<br />[[1502]]-[[1520]]<br /><br />[[1520]]<br />[[1520]]-[[1521]]
| tēpachohqueh_tōcāitl = <br />[[Ācamāpīchtli]]<br />[[Huītzilihhuitl]]<br />[[Chīmalpopōca]]<br />[[Itzcōātl]]<br />[[Motēcuzōmā Ilhuicamīna]]<br />[[Āxāyacatl]]<br />[[Tizoc]]<br />[[Āhuitzotl (huēyi tlahtoāni)|Āhuitzotl]]<br />[[Motēuczōma Xōcoyōtzin]]<br />[[Cuitlāhuac]]<br />[[Cuāuhtēmoc]]
| tlahtōllōtl_cahuitl = [[Huehcāuh Ānāhuac]]
| tzintiliztli = [[Mēxihco Tenōchtitlan āltepētzintiliztli]]
| tlamiliztli2 = [[Caxtiltēcatl tlālpolōliztli]]
| tzintiliztli_fecha = [[1325]] ({{Xiuhpōhualli|año=1325}})
| tlamiliztli_fecha = 13 de agosto [[1521]] ({{Xiuhpōhualli|año=1521}})
| tlaīxpayōtl = ~500,000
| tlaīxpayōtl_xihuitl = 1521
| chānehqueh = ~20,000,000
| chānehqueh_xihuitl = 1521
| chānehqueh_pozāhuacāyōtl = ~40
| tomīn = ahmo ōpiya
| tlācatōcāitl = Mēxihcatl, mēxihcah
| miembro_de = [[Ēxcān Tlahtōlōyān]]
| tlahtōlcaquiliztilōni=
}}
In '''Mēxihcatlahtohcāyōtl''' ahnozo '''Mēxihcatl Huēyi Tlahtohcāyōtl''' ōcatcah in āltepēyōtl tlāchīhualiztli ītech in tlālmaniliztli in tēpachōliztli in āltepētl [[Mēxihco Tenōchtitlan]], in tlein ōxōchiyōuh īpan in [[mācuilpōhualxihuitl XIV]] īpan in [[huehcāuh Ānāhuac]]. Ōquiyacānqueh in huehcāuh mēxihcah, in tlācah in tlein, tlahtōllahcuilōlli iuhqui in [[Tira de la Peregrinación]] quihtoa tlein in mēxihcah ōhuāllahqueh [[Āztlān]], in tlein motlālia īpan in [[Ānāhuac]] mictlāmpa. Yēceh ahzo hueli tlein in mēxihcah ōcatcah tlācah īca cenquīzcā Ānāhuac nenayōtl tēl ahmo in chīchīmēcah īntlācamecayo, tlācah in aquihqueh ōquichīuhqueh in amiliztli īhuān in pixquitl.
== Cemānāhuacāyōtl ==
In Mēxihcatlahtohcāyōtl ōtlatēctli īpan in Ānāhuac, ōcuaxōchtih in mictlāmpa īca in [[Chīchīmēcapan]], in cihuātlāmpa īca [[Michhuahcān (huehcāuh tlahtohcāyōtl)|Michhuahcān]], in tlahco īca [[Tlahtōlōyān Tlaxcallān|Tlaxcallān]] īhuān [[Teōtitlan]], in huitztlāmpa īca in [[Mixtēcapan]], in [[Tzapotēcapan]] īhuān in [[Tēpāpāquiltiliztli Ilhuicaātl]], in tlāpcopa īca in [[Āyōllōco Mēxihco]] īhuān in miac [[Maya tlahtohcāyōtl]].
In mēxihcah ōquitlālihqueh [[Mēxihco Tenōchtitlan]] in yōllohco in [[Tlahuelmayān Mēxihco]], ōquimanqueh īntlahtohcatiliz īpan āltepētl in tlatēctli in āxcān tlahtohcāyōtl [[Tlahtohcāyōtl Mēxihco|Mēxihco]], [[Veracruz]], [[Puebla]], [[Huāxyacac]], [[Guerrero]], [[Chiyapan]], [[Hidalgo]] īhuān cē xeliuhcāyōtl [[Cuauhtēmallān]]. In tlālpolōlli mani īpan nepapan immanyōtl iuh in polar in ahco tepētl īxquich in tōtōnqui immanyōtl. Oncatcah nepapan chāncemanquiyōtl<ref>quihtōznequi ecosistema.</ref> īxquichca in ocoteuh<ref>quihtōznequi ''conífera''.</ref> cuauhtlah, tlanelōlli<ref>quihtōznequi ''mixto''.</ref> cuauhtlah, māxelihuihtli<ref>quihtōznequi ''caducifolio''.</ref> cuauhtlah īhuān tōtōnqui chāncemanquiyōtl iuhqui in tropical pahpāquilizcuauhtlah, huāccāīxtlāhuatl, māxelihuihtli pahpāquilizcuauhtlah, mangletlah, tropical cuauhtlah īhuān occē.
==Tlahtōllōtl==
In Mēxihcah tlācah īpan in [[Tira de la Peregrinación]] īnquīzcān ōcatca tlatēctli [[Āztlān]] īpan in mictlāncihuātlāmpa in [[Huehcāuhānāhuac]].
==In Mēxihcatlahtohcāyōtl īxeliuhca==
In Mēxihcatlahtohcāyōtl ōxeliuh īpan 38 huēyāltepētl.
<div align=center>
{|id="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=300px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:3px; font-size:90%;"
|colspan=2 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="LightSlateGray"|'''Mēxihcatlahtohcāyōtl īxeliuhca'''
|-
|colspan=2 align=center|[[Īxiptli:Provincias tributarias de la Triple Alianza (s. XVI).svg|300px|center|Mēxihcatlahtohcāyōtl huēyāltepētl]]
|- style="background:#e9e9e9;" align=center
! Huēyāltepētl
! Tēcuacān
|-
| [[Ācolhuahcān]] || [[Tetzcohco]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Ātlān]] || [[Ātlān]]
|-
| [[Huēyi Ātotōnilco]] || [[Huēyi Ātotōnilco]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Āxocopan]] || [[Āxocopan]]
|-
| [[Chālco Amaquemecan]] || [[Chālco Ātēnco]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Cihuātlān]] || [[Cihuātlān]]
|-
| [[Cōāīxtlahuahcān]] || [[Cōāīxtlahuahcān]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Coyolāpan]] || [[Coyolāpan]]
|-
| [[Cuāhuahcān]] || [[Cuāhuahcān]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Cuauhnāhuac]] || [[Cuauhnāhuac]]
|-
| [[Cuauhtitlan]] || [[Cuauhtitlan]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Cuauhtōchco]] || [[Cuauhtōchco]]
|-
| [[Cuetlaxtlān]] || [[Cuetlaxtlān]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Huāxtepēc]] || [[Huāxtepēc]]
|-
| [[Huēyipochtlān]] || [[Huēyipochtlān]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Malīnalco]] || [[Malīnalco]]
|-
| [[Ocuillān]] || [[Ocuillān]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Oxitipan]] || [[Oxitipan]]
|-
| [[Petlācalco]] || [[Petlācalco]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Quiyauhteōpan]] || [[Quiyauhteōpan]]
|-
| [[Tepēcuacuilco]] || [[Tepēcuacuilco]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Tepēyacac]] || [[Tepēyacac]]
|-
| [[Tlachco]] || [[Tlachco]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Tlachquiyauhco]] || [[Tlachquiyauhco]]
|-
| [[Tlālcōzauhtitlan]] || [[Tlālcōzauhtitlan]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Tlapācōyān]] || [[Tlapācōyān]]
|-
| [[Tlāppan]] || [[Tlāppan]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Tlatelōlco Citlāltepēc]] || [[Citlāltepēc]]
|-
| [[Tlatlauhquitepēc]] || [[Tlatlauhquitepēc]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Tōchpan]] || [[Tōchpan]]
|-
| [[Tōchtepēc]] || [[Tōchtepēc]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Tōlohcān]] || [[Tōlohcān]]
|-
| [[Tzīcōāc]] || [[Tzīcōāc]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Xīlōtepēc]] || [[Xīlōtepēc]]
|-
| [[Xoconochco]] || [[Xoconochco]]
|- style="background:#f0f0f0;"
| [[Xocotitlan]] || [[Xocotitlan]]
|-
| [[Yohualtepēc]] || [[Yohualtepēc]]
|}
</div>
== Āxcāmaquiliztli ==
In āxcāmaquiliztli ōcatca necuiltōnōlloh. Achtopa, ītēpacholiztli īpan in occē tlācah ōquimmacauh, ōquimpalehuih tlapōuhqueh īca miec tequimaitl<ref>''tequimāitl'' in tlein quihtōznequi "mano de obra".</ref>. Auh in tequitiliztli ōchiuh tlein in pīpiltin ōēhuatinenqueh. Occē chīhualo tlein quinhuelitih in tlatquicāyōtl ōcatca in huel cualli [[mīllahcayōtl]].
== Pōchtēcayōtl ==
In mēxihcatl [[pōchtēcayōtl]] moeticihui tāchcāuhca īpan in patiyōtl. In ocachi tlein hueliyoh ōcatca onca tiyāmicpan iuhqui in īpan in incatlahtohcāyōtl. In mēxihcah pōchtēcah ōtlapatlaqueh tlamantli [[Tenōchtitlan]], occē āltepētl īhuān tlācatiyān ītzalan.
[[Īxiptli:Mexica.png|300px|thumb|Mēxihcatlahtohcāyōtl]]
== Tequiyōtl ==
===Tlāllānoztōtatacaliztli===
Yēhhuan ōtequīxtih itztli īpan in Nāntepētlah huitzltāmpa īhuān cihuātlāmpa, īca tlein ōquichīhuahqueh [[mitl]], [[mācuahuitl]] nō [[tecpatl]] īhuān occē tlamantli iuhqui [[cōzcatl]], [[tezcatl]] īhuān occē.
===Tlaquēnyōtl===
Occē cemāxcatequitl īpan in mēxihcatl chānehqueh ōtlaquēnyōtl, in tāchcāuh chīhualiztli ōcatca in [[ichcatl]] īhuān [[ichtli]] tlahquitīlli [[tlaquēmitl]].
== Oc no xiquitta ==
* [[]]
== Tlatenehualiztli ==
<references/>
== Occe necuazaloliztli ==<!--Otros enlaces-->
[[Neneuhcāyōtl:Huehcauh tlacatiyan]]
[[Neneuhcāyōtl:Huehcapatlahtoliztli ipan Mexihco]]
cru2ufm8j87xma4qpt6vutx6yzr9yzp
Neneuhcāyōtl:Tlalticpacmatiliztli ipan Mexico
14
36511
527521
509553
2026-06-24T06:38:07Z
Akapochtli
159
Tlaiztaliztli in tlahcuilolamatl
527521
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli
14
37555
527430
527206
2026-06-24T02:31:31Z
Akapochtli
159
Revertido el cambio de [[Special:Contributions/~2026-36149-21|~2026-36149-21]] ([[User talk:~2026-36149-21|disc.]]) a la última edición de [[User:2806:101E:E:340C:91D0:5465:5838:4A97|2806:101E:E:340C:91D0:5465:5838:4A97]]
524595
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[:Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli|NCI]]}}
{{P2|[[:Neneuhcāyōtl:Nawatlahtolli|NHE]]}}
{{Tlani}}
{{commonscat|Nahuatl}}
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nci)]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlacah]]
21ftvk2x2c33l1n2o1jmbqiabha6tew
Gabriela Salas Cabrera
0
37856
527416
527238
2026-06-24T02:00:57Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Gabriela Salas Cabrera]]» ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527238
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NCI]]}}
{{P2|[[Gabriela Salas Cabrera (nch)|NCH]]}}
{{Tlani}}
'''Gabriela Salas Cabrera''' ([[Chapolhuahcan]], Hidalgo ; 6 metztli junio itech 1996) yehuatl ce ingeniera itech tecnología tlen tlajtoli uan ixtlamatki ipan inteligencia artificial, se científica tlen datos, uan se tlen kipaleuia tlajtolli itech maseualtin ipan Mexihco.<ref>The Organization for Women in Science for the Developing World (OWSD) [https://owsd.net/person/gabriela-salas-cabrera], consultado el 8 de abril xiuhpan 2026.</ref> Yajaya ehua ipan ce altepetl tlen [[Nahuatlacah|itoca Nahua]] tlen eltok ipan tlahtohcayotl Hidalgo ihuan mosentlalijtok ipan tequitl tlen kichijtok mah motlalli nopa tlahtolli Nahuatl ipan tlamantli itechpahuic tlahtolcuepa ica máquinas digitales.
Gabriela Salas Cabrera ce nezcayotl itech ax ueli moixnamiki tlen tlaijiyouilistli uan motemachilistli, kej nopa comunidad científica ompa Mexihco ihuan occequi macehualtin itech quinequih momachtiani informática ipan mochi Latinoamérica.
== Nemiliztli ==
Gabriela Salas Cabrera otlacat ipan altepetl Chapolhuahcan, ipan tlahtohcayotl Hidalgo, ompa [[Mexihco]]. Yajaya ehua nopa [[Nahuatlacah|nahua]] tlacame huan moscalti ica [[Nahuatlahtolli|nahuatl]] queja itlajtol. Teipa momachtik español, inglés uan tének . Kema eliyaya telpokatl, kinextik kinekiyaya kimatis tlen ciencia. Kemaj, moiljuik kichiuas nopa pajtli uan ginecología ; maske, yajaya kitlapejpenik momachtis ingeniería. Ya ki itstok kenijkatsa ki paleuia ichampoyouaj pampa kineki ki pixtos nopa tlajtoli nahuatl. Ipan 2026, san mokauayaya omej katli tlajtoaj nahuatl ipan ialtepe: ya uan inana.
=== Tlamachtiliztli ===
Yajaya momachtik Ingeniería de Tecnología de la Información ipan nopa Universidad Tecnológica de Tula-Tepeji, ipan Hidalgo. Teipa ki tlami se maestría ipan inteligencia artificial ipan nopa Universidad Abierta y Distancia de México (UnADM). Ki tlami itlamachtilis ika tlamachtili tlen tlapajtilistli uan tlatemolistli tlen tlapoualistli, pampa kinekiyaya kimatis kenijkatsa kiyektlaliskej tlajtoli tlen tepajtilistli ipan tlapajtilistli. Yajaya pejki momachtia ipan matemáticas ipan nopa Universidad Abierta y Distancia de México. Teipa, yajki España pampa kinekiyaya momachtis se maestría ipan Ciencias de Datos ipan nopa Universidad Politécnica de Madrid .
Ipan 2024, yajaya tlapaleuik ipan se tekitl tlen Google kinyakanayaya pampa kinekiyaya kitlalis nopa tlajtoli nahuatl ipan nopa tekitl tlen Google Translate . Itekiuajkayo kipixki tlen ika tlapaleuis ika tlajtoli tlen achtoui kisentilijtoyaj, tlen ika kinmachtisej modelos de traducción automática. Nopa tlasenkaualistli tlen náhuatl ipan ni plataforma eli se tlen nopa tekitl tlen mochiua pampa kinekij kiueyichiuasej nopa tlajtoli tlen indígenas. Kej se tlapaleuilistli tlen nopa tekitl, yajaya temakak se tlamachtili ipan Google Mexico tlen itoka "Rescatar las lenguajes indígenas a través de la inteligencia artificial", pampa kinekiyaya kinextis tlen kimatiyaya uan tlen kipanok ipan kenijkatsa kitekiuiyayaj tecnología pampa kinmokuitlauiyayaj tlajtoli tlen maseualmej. Noijki ika iteki ipan procesamiento de lenguaje natural, kichijtok proyectos tlen mosaloua ika análisis de datos ipan nopa campo de salud, tlen kipiaj iniciativas tlen mosentlalijtokej ipan prevención de suicidio uan nopa tlamachtili tlen datos tlen mosaloua ika kokolistli hematológicas kej leucemia . Nojkia tlapaleuijtok kej se tlamachtijketl ipan tlamachtili tlen ciencia uan tlamachtili, kej [[OpenScienceLabs]], [[Femiciencia Latam]], uan nopa NASA Space Apps challenge tlen nochi tlaltinij, uan eliyaya nopa achtoui siuatl indígena tlen mosentlalik ipan nopa Organización para las Mujeres en Ciencias para el Mundo en Desarrollo (OWSD) tlen mosentlalijtok ipan UNESCO ipan nopa tlamachtilli itechpahuicpa tecnología tlahtolcopa.
== Activismo ==
Salas Cabrera kichijchijtok tekitl tlen kineki kinpaleuis siuamej tlen indígenas ma tlapaleuikaj ipan ciencia, tecnología, ingeniería uan matemáticas (STEM). Ipan ni tlamantli eltok nopa programa "El futuro es brillante porque las niñas son brillantes", tlen kinmaka tepostli tlen ika momachtiaj, tlamantli tlen ika momachtisej uan kinmachtiaj ichpokamej tlen amo kipiaj miak tomij pampa kinekij ma mosentlalikaj ipan STEM. Miak foros académicos uan tlen tlajtolmoyaualistli kinextijtokej kej se kuali neskayotl kenke siuamej tlen indígenas kinekij momachtisej científicas uan tecnológicas. Ipan tlanechikoli uan tlajtlanili, yajaya kiixtoma nopa tlasenkaualistli tlen onka tlatlajko tlen indígenas, tlakayotl uan tlen ika uelis momachtisej ipan tlamachtilistli tlen más ueyi. Nojkia kiijtok tlauel ipati nopa tlamachtili tlen ciencia kej se tlamantli tlen ika uelis tijueyichiuasej uan tijyolchikauasej ininselti ichpokamej uan ichpokamej tlen indígenas. Ki tlalijtok iteki tlen tlamachtilistli ika tlamokuitlauilistli tlajtoli pampa ki paleuia ma kitekiuikaj herramientas digitales uan inteligencia artificial para ma ki ijkuilokaj uan ma kiyolchikauakaj tlajtoli tlen maseualmej ipan México. Yajaya kinextik kineki kichijchiuas proyectos tlen kinekij kichijchiuasej espacios tlen mosentlalisej ipan recuperación uan documentación tlen tlajtoli tlen maseualmej, kej nopa náhuatl uan sekinok tlajtoli tlen maseualmej tlen nopa tlali, kej maya, zapotec uan mixteco .
== Tlaxtlahuilli ihuan tlaixmatiliztli ==
* Ipan nopa lista ipan Forbes Mexico itechpahuic 100 cihuah ocachi quipiah chicahualiztli (2025).
* Ipan nopa lista ipan 100 cihuah itech BBC (2024).
* Premio Nacional para la Promoción de los Derechos de las Mujeres Indígenas “Martha Sánchez Néstor” (2024) – Kimaka nopa Instituto Nacional de Pueblos Indígenas uan nopa Secretaría de las Mujeres ipan nopa marco tlen nopa Día Internacional de las Mujeres Indígenas.
* Premio Nacional para el Mérito de los Estudiantes de la Universidad STEM del Subsistema Tecnológico (2024) – Quimacaj nopa universidades tecnológicas huan politécnicas tlen México.
* Nopa achto cihuatl itech eua ipan tlali ipan tecnología ipan nopa Organización para las Mujeres en la Ciencia para el Mundo en Desarrollo-UNESCO.
* Ganador itech nopa Tlahtohcayotl Hidalgo Youth Award ipan nopa categoría ipan inclusión ihuan discapacidad.
== Amoxtiliztli ==
== Toquiliztequitl ==
<references/>
== Occe neihcuiloliztli ==
[[Neneuhcāyōtl:Cihuah]]
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1996]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuah]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtohqueh]]
mlrc5yqf41v18fcfmx8ivww5vu8ozuc
Neneuhcāyōtl:Tlacah
14
37978
527393
2026-06-23T19:58:55Z
Akapochtli
159
Se creó una página vacía
527393
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Neneuhcāyōtl:Cihuah
14
37979
527394
2026-06-23T20:01:27Z
Akapochtli
159
Se creó una página vacía
527394
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Neneuhcāyōtl:Nahuatlacah
14
37980
527395
2026-06-23T20:11:12Z
Akapochtli
159
Se creó una página vacía
527395
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Tochtli
0
37981
527396
2026-06-23T20:33:42Z
Akapochtli
159
Yancuīc zāzanilli: {{Ahcopa}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NCI]]}} {{P2|[[kwatochin|NHE]]}} {{P2|[[koatochij|NCH]]}} {{Tlani}} [[File:Oryctolagus cuniculus.011 - A Coruña (cropped 2).jpg|250px|thumb|Tochtli]] In '''tochtli''' (latintlahtolcopa; ''Oryctolagus cuniculus''), ce chichini [[yolcatl]] nemi ipan cuauhtlah ihuan tlacachantli. Ce yolcatl itechpahuic icenyeliz ''Leporidae'' ihuan único ''oryctolagus''. == Nacayotl == Quipia ome hueyic [[nacaztli]] itechpahuicpa in hueyi itzonteco, ce p…
527396
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NCI]]}}
{{P2|[[kwatochin|NHE]]}}
{{P2|[[koatochij|NCH]]}}
{{Tlani}}
[[File:Oryctolagus cuniculus.011 - A Coruña (cropped 2).jpg|250px|thumb|Tochtli]]
In '''tochtli''' (latintlahtolcopa; ''Oryctolagus cuniculus''), ce chichini [[yolcatl]] nemi ipan cuauhtlah ihuan tlacachantli. Ce yolcatl itechpahuic icenyeliz ''Leporidae'' ihuan único ''oryctolagus''.
== Nacayotl ==
Quipia ome hueyic [[nacaztli]] itechpahuicpa in hueyi itzonteco, ce pachontic inacayo, huehueyac mahtli, ica pachontic achic icuitlapil ihuan itzonyoh iztac, iztacoztic ihuan tliltic. Mide 50 cm ihuan inacayo itech 2.5 kg. Chantia ipan occequin cemantoc tlalpan ihuan ce yolcatlamantli ipampa itlacatlacualoyan ihuan tochpixcayotl.
==Tlacualiztli==
Totochtin tlacuah xinachtli, quilitl ihuan xochihcualli.
== Oc no xiquitta ==
* [[Tonalpohualli]]
[[Neneuhcāyōtl:Yolcatl]]
m7229y39xl19092picusdghb6jj1a1j
527418
527396
2026-06-24T02:04:35Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Tochtli]]»: Guerra de ediciones ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527396
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NCI]]}}
{{P2|[[kwatochin|NHE]]}}
{{P2|[[koatochij|NCH]]}}
{{Tlani}}
[[File:Oryctolagus cuniculus.011 - A Coruña (cropped 2).jpg|250px|thumb|Tochtli]]
In '''tochtli''' (latintlahtolcopa; ''Oryctolagus cuniculus''), ce chichini [[yolcatl]] nemi ipan cuauhtlah ihuan tlacachantli. Ce yolcatl itechpahuic icenyeliz ''Leporidae'' ihuan único ''oryctolagus''.
== Nacayotl ==
Quipia ome hueyic [[nacaztli]] itechpahuicpa in hueyi itzonteco, ce pachontic inacayo, huehueyac mahtli, ica pachontic achic icuitlapil ihuan itzonyoh iztac, iztacoztic ihuan tliltic. Mide 50 cm ihuan inacayo itech 2.5 kg. Chantia ipan occequin cemantoc tlalpan ihuan ce yolcatlamantli ipampa itlacatlacualoyan ihuan tochpixcayotl.
==Tlacualiztli==
Totochtin tlacuah xinachtli, quilitl ihuan xochihcualli.
== Oc no xiquitta ==
* [[Tonalpohualli]]
[[Neneuhcāyōtl:Yolcatl]]
m7229y39xl19092picusdghb6jj1a1j
Coatl
0
37982
527397
2026-06-23T20:41:26Z
Akapochtli
159
Yancuīc zāzanilli: {{Ahcopa}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NCI]]}} {{P2|[[Koatl|NHE]]}} {{Tlani}} {{Taxobox |name = Coatl |fossil_range = [[Cretácico]]: Axcan |image =Snakes Diversity.jpg |image_width = 220px |image_caption = |range_map = World.distribution.serpentes.1.png |regnum = [[Yolcatl]] |phylum = [[Chordata]] |subphylum = [[Vertebrata]] |classis = [[Sauropsida]] |subclassis = [[Diapsida]] |superordo = [[Lepidosauria]] |ordo = [[Squamata]] |subordo = '''Serpentes''' |subordo_authority =…
527397
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NCI]]}}
{{P2|[[Koatl|NHE]]}}
{{Tlani}}
{{Taxobox
|name = Coatl
|fossil_range = [[Cretácico]]: Axcan
|image =Snakes Diversity.jpg
|image_width = 220px
|image_caption =
|range_map = World.distribution.serpentes.1.png
|regnum = [[Yolcatl]]
|phylum = [[Chordata]]
|subphylum = [[Vertebrata]]
|classis = [[Sauropsida]]
|subclassis = [[Diapsida]]
|superordo = [[Lepidosauria]]
|ordo = [[Squamata]]
|subordo = '''Serpentes'''
|subordo_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]
|subdivision_ranks = [[orden (biología)|Infraórdenes]] y [[Familia (biología)|familias]]
}}
Cateh miaquin yolcameh moihtoa '''coameh''', huehueyin huan tepitzintin; itlahqueh (cequimeh) patlahuaqueh huan ohcequin pitzahuaqueh. Itlahqueh techtlahyohuia, tlah mitztetexoz mitzcocoz huan pampa mitzmictiz. Pampa inan [[yolcatl]] cualli, techpalehuia, huan tlapalehuia canin yetoque. Tlah ahmo tiquinmauhtiz amitlah mitzchihuilizqueh. Ompa hueyaltepetl Mexico, coameh tiquimihtoah [[Teotl|teomeh]], ic cualtzintzintin. Aquihqueh otechyacanqueh, oquinpiyayah in teteoh itoca [[Quetzalcoatl]], huan inantzin itoca [[Coatlicue]]. Tlah ticnequi ocachi ticmatiz, huan tiquittaznequi itetlacuauhihcuiloliz, itetlaxin in tlen oquichiuhqueh in mexicah, xiya Centlacayotl huan Nemilizcayotl Tlalpantlaquicalli (Museo Nacional de Antropología e Historia).
== Nacayotl ==
[[Īxiptli:Crotalus horridus.jpg|thumb|left|[[Tepocolcoatl]].]]
Matiloh ahmo icxihuah. In cuitlatetepontli (cuitlatetepomomimecatl)<ref>Motlalia cuitlatetepontli iuh '''vertebra'''. Motlalia cuitlatetepomomimecatl iuh '''espina dorsal''' tlapohtiliztlahtolli in cuitlapantepotzchichiquilli.</ref> ahmo onoc tlatlanehui tlamantiliztli, zan yeh no hueyac tecpantli cuitlatetepontli, cecen omicicuileh yeceh ahmo ipan quechcuitlatetepontli ihuan in icuitlapil. Ahmo elpapalohuah.
Miac motlapoa ican ipampa camachalli iten ahmo omizalolli, oc zan tlazalolli ic olpica itzontecompan iuhqui huel motlapoa ican in ic quintoloz huehueyin ihuan motquitica yolqueh. Ca acatepozotl itlan, tlatepozcopa ic teohquiza itlacual; camachalpan mopia coatlantli noihuan quemmanian mochi omitl camihtic. In micoanih cocoah quipiah ome tlantli in tlein miac hueyeyica, yeh acaltic ihuan monechicoa ic pexontilli<ref>quihtoznequi '''grándula'''</ref> ic quichihua in micoani. Inin coatlantli mopatla oc ce yancuic.
Ce Chichitl (ihiyopexontilli)<ref>yancuic tlahtolli ic '''pulmón'''</ref> ahmo ihiyoquiza, in oc ce yeh cencah hueyac. Ahmo tzatzahtziliztli aceh quichihua ce quiquinaquiliztli zan imman in iquin yehuatl mozoma.
Ahmo ixquimiliuhcahuah in tlein itlachiyaya tlatoctiloni ihuan tetonalihtlacoh. Ca nelli in cequintin totomeh, cequintin cuecueyah ihuan oc tlamantin yolqueh catihcaqueh in ixpan coatl ipampa quimmauhcamictia.
Zan ica ehuapatlaz, mochi quimoquixtilia in iehuayo. Cequintin quitlaliah in coatetl, achi mochintin ahmo quimmocuitlahuiah in icoatehuan in icoatotontin. Oncah ome tlamantli in coatl: pahmictiani ihuan ahmo pahmictiani. Ahmo techcocoa imiquia intla nacacuani, matel intla calaqui in tez yez temamauhtic yez tecocoh, quicua in micoani in eztli.
Itech mexihcah in coatl ocatca ixiptla in atoyatl, in quiyahuitl, in tlatepetlaniliztli.
==Tlacualiztli==
Coameh tlacuah yolcatzintzin, quimichtin, ayolcameh, totochtin ihuan mimichtin.
==Tequichihualiztli==
[[Image:Mexico coat of arms.png|thumb|right]]
In coatl itlalmachiyo ipan [[Mexihco]], yolcatl ipan ichimal itech tlacatiyan, ipampa ihuehuehcamanaliz; quitoa ce [[cuauhtli]] tlacua ce [[tepocolcoatl]] ahcopa ce [[nohpalli]] ipan tlalhuac ompa atezcatl tlen ca hueyi Altepetl Mexihco quitoznequi Mexico Tenochtitlan; mitohtiztli ipampa mexicatlachihualiz.
===Tonalpohualli===
[[Imagen:Coatl.jpg|80px|thumb|left|Coatl]]
In mihtoaya cualli tonalli. In aquin ipan tlacatiyan quihtoaya ilhuileh, mahcehualeh yez, mocuiltonoz, onyez in quicuaz in quiz.
Auh in yohuac, in yaopan oquichtiz momahuizzotiz; auh intlah cihuatl huel motlacamatiz, huel motlayecoltia, quipiyaya in iteicneliz. Pochtecatl itonal. In [[Mixcoatl]] no [[Camaxtli]] iteohuan, tlatta tlapcopa.
== {{SeeAlso}} ==
* [[Yolcatl]]
* [[Cihuacoatl]]
* [[Quetzalcoatl]]
==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}
<references/>
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Yolcatl]]
4uan3ybgc7sur40e2fd3umhl5a7s90l
527417
527397
2026-06-24T02:02:33Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Coatl]]» ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527397
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NCI]]}}
{{P2|[[Koatl|NHE]]}}
{{Tlani}}
{{Taxobox
|name = Coatl
|fossil_range = [[Cretácico]]: Axcan
|image =Snakes Diversity.jpg
|image_width = 220px
|image_caption =
|range_map = World.distribution.serpentes.1.png
|regnum = [[Yolcatl]]
|phylum = [[Chordata]]
|subphylum = [[Vertebrata]]
|classis = [[Sauropsida]]
|subclassis = [[Diapsida]]
|superordo = [[Lepidosauria]]
|ordo = [[Squamata]]
|subordo = '''Serpentes'''
|subordo_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]
|subdivision_ranks = [[orden (biología)|Infraórdenes]] y [[Familia (biología)|familias]]
}}
Cateh miaquin yolcameh moihtoa '''coameh''', huehueyin huan tepitzintin; itlahqueh (cequimeh) patlahuaqueh huan ohcequin pitzahuaqueh. Itlahqueh techtlahyohuia, tlah mitztetexoz mitzcocoz huan pampa mitzmictiz. Pampa inan [[yolcatl]] cualli, techpalehuia, huan tlapalehuia canin yetoque. Tlah ahmo tiquinmauhtiz amitlah mitzchihuilizqueh. Ompa hueyaltepetl Mexico, coameh tiquimihtoah [[Teotl|teomeh]], ic cualtzintzintin. Aquihqueh otechyacanqueh, oquinpiyayah in teteoh itoca [[Quetzalcoatl]], huan inantzin itoca [[Coatlicue]]. Tlah ticnequi ocachi ticmatiz, huan tiquittaznequi itetlacuauhihcuiloliz, itetlaxin in tlen oquichiuhqueh in mexicah, xiya Centlacayotl huan Nemilizcayotl Tlalpantlaquicalli (Museo Nacional de Antropología e Historia).
== Nacayotl ==
[[Īxiptli:Crotalus horridus.jpg|thumb|left|[[Tepocolcoatl]].]]
Matiloh ahmo icxihuah. In cuitlatetepontli (cuitlatetepomomimecatl)<ref>Motlalia cuitlatetepontli iuh '''vertebra'''. Motlalia cuitlatetepomomimecatl iuh '''espina dorsal''' tlapohtiliztlahtolli in cuitlapantepotzchichiquilli.</ref> ahmo onoc tlatlanehui tlamantiliztli, zan yeh no hueyac tecpantli cuitlatetepontli, cecen omicicuileh yeceh ahmo ipan quechcuitlatetepontli ihuan in icuitlapil. Ahmo elpapalohuah.
Miac motlapoa ican ipampa camachalli iten ahmo omizalolli, oc zan tlazalolli ic olpica itzontecompan iuhqui huel motlapoa ican in ic quintoloz huehueyin ihuan motquitica yolqueh. Ca acatepozotl itlan, tlatepozcopa ic teohquiza itlacual; camachalpan mopia coatlantli noihuan quemmanian mochi omitl camihtic. In micoanih cocoah quipiah ome tlantli in tlein miac hueyeyica, yeh acaltic ihuan monechicoa ic pexontilli<ref>quihtoznequi '''grándula'''</ref> ic quichihua in micoani. Inin coatlantli mopatla oc ce yancuic.
Ce Chichitl (ihiyopexontilli)<ref>yancuic tlahtolli ic '''pulmón'''</ref> ahmo ihiyoquiza, in oc ce yeh cencah hueyac. Ahmo tzatzahtziliztli aceh quichihua ce quiquinaquiliztli zan imman in iquin yehuatl mozoma.
Ahmo ixquimiliuhcahuah in tlein itlachiyaya tlatoctiloni ihuan tetonalihtlacoh. Ca nelli in cequintin totomeh, cequintin cuecueyah ihuan oc tlamantin yolqueh catihcaqueh in ixpan coatl ipampa quimmauhcamictia.
Zan ica ehuapatlaz, mochi quimoquixtilia in iehuayo. Cequintin quitlaliah in coatetl, achi mochintin ahmo quimmocuitlahuiah in icoatehuan in icoatotontin. Oncah ome tlamantli in coatl: pahmictiani ihuan ahmo pahmictiani. Ahmo techcocoa imiquia intla nacacuani, matel intla calaqui in tez yez temamauhtic yez tecocoh, quicua in micoani in eztli.
Itech mexihcah in coatl ocatca ixiptla in atoyatl, in quiyahuitl, in tlatepetlaniliztli.
==Tlacualiztli==
Coameh tlacuah yolcatzintzin, quimichtin, ayolcameh, totochtin ihuan mimichtin.
==Tequichihualiztli==
[[Image:Mexico coat of arms.png|thumb|right]]
In coatl itlalmachiyo ipan [[Mexihco]], yolcatl ipan ichimal itech tlacatiyan, ipampa ihuehuehcamanaliz; quitoa ce [[cuauhtli]] tlacua ce [[tepocolcoatl]] ahcopa ce [[nohpalli]] ipan tlalhuac ompa atezcatl tlen ca hueyi Altepetl Mexihco quitoznequi Mexico Tenochtitlan; mitohtiztli ipampa mexicatlachihualiz.
===Tonalpohualli===
[[Imagen:Coatl.jpg|80px|thumb|left|Coatl]]
In mihtoaya cualli tonalli. In aquin ipan tlacatiyan quihtoaya ilhuileh, mahcehualeh yez, mocuiltonoz, onyez in quicuaz in quiz.
Auh in yohuac, in yaopan oquichtiz momahuizzotiz; auh intlah cihuatl huel motlacamatiz, huel motlayecoltia, quipiyaya in iteicneliz. Pochtecatl itonal. In [[Mixcoatl]] no [[Camaxtli]] iteohuan, tlatta tlapcopa.
== {{SeeAlso}} ==
* [[Yolcatl]]
* [[Cihuacoatl]]
* [[Quetzalcoatl]]
==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}
<references/>
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Yolcatl]]
4uan3ybgc7sur40e2fd3umhl5a7s90l
Mexihco
0
37983
527425
2026-06-24T02:16:25Z
Akapochtli
159
Yancuīc zāzanilli: {{Ahcopa}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NCI]]}} {{P2|[[Mexihko|NHE]]}} {{P2|[[Mexko|NCH]]}} {{Tlani}} {{Tlacatiyan | nombre_oficial = Estados Unidos Mexicanos <br />Mexihcatl Tlacetililli Tlahtohcayotl | nombre_común = Mexihco | de = de | imagen_bandera = Flag of Mexico.svg | imagen_escudo = Coat of arms of Mexico.svg | imagen_escudo_tamaño = 125px | símbolos = | imagen_mapa = MEX orthographic.svg | lema_nacional = | himno_nacional = ''[[Himno Nacional Mexicano]]'' | capit…
527425
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NCI]]}}
{{P2|[[Mexihko|NHE]]}}
{{P2|[[Mexko|NCH]]}}
{{Tlani}}
{{Tlacatiyan
| nombre_oficial = Estados Unidos Mexicanos <br />Mexihcatl Tlacetililli Tlahtohcayotl
| nombre_común = Mexihco
| de = de
| imagen_bandera = Flag of Mexico.svg
| imagen_escudo = Coat of arms of Mexico.svg
| imagen_escudo_tamaño = 125px
| símbolos =
| imagen_mapa = MEX orthographic.svg
| lema_nacional =
| himno_nacional = ''[[Himno Nacional Mexicano]]''
| capital = [[Altepetl Mexihco]]
| capital_población = 247 259 y 835 167 ([[2006]])
| capital_coor_fmt =
| capital_coor =16_29_S_68_02_O 16 29 S 68 02 O
| ciudad_principal = [[Altepetl Mexihco]]
| idiomas_oficiales = *[[Caxtillantlahtolli]]<br /> *[[Nahuatlahtolli]]<br /> *[[Mayatlahtolli]]<br /> *[[Mixtecatlahtolli]]
| idiomas_secundarios= Inglestlahtolli, Franciatlahtolli, Venetotlahtolli
| gobierno = [[Ripublika presidencialista]]
| dirigentes_títulos = [[Umalliq]]<br />[[Umalliq ranti]]
| dirigentes_nombres = [[Claudia Scheimbaum Pardo]]
| fundación = [[Independensya]]
| fundación_hitos = • Iniciada<br /> • [[Declaración de Independencia Mïxiku|Declarada]]
| fundación_fechas =[[Caxtillan]]<br />[[Llamp'u phaxsi 16]] [[1810]]<br />[[1824]] [[Llamp'u phaxsi 24]]
| superficie = 1 098 581
| superficie_puesto = 27
| superficie_agua = 1,4%
| fronteras = 6 743 [[Kilómetro|km]]
| costas = No tiene
| población = 9 627 269 ([[2006]])
| población_puesto = 87
| población_densidad = 8,76
| PIB_nominal_año = 2006
| PIB_nominal_puesto =123
| PIB_nominal = [[Dólar Istadus Unidus|USD]] 10.828
| PIB_nominal_per_cápita= [[Dólar Istadus Unidus|USD]] 1.125
| PIB = [[Dolar estadounidense|USD]]. 27 957 millones
| PIB_año = 2006
| PIB_puesto = 102
| PIB_per_cápita = [[Dólar Istadus Unidus|USD]] 2 903
| IDH = 0,712
| IDH_año = 2009
| IDH_puesto = 53
| IDH_categoría = <span style="color:#ffcc00;">'''alto'''</span>
| moneda = [[Peso mexicano (qullqi)|Peso mexicano]] ('''PM.''') ('''[[ISO 4217|BOB]]''')
| gentilicio = Mexicano, -a
| horario = [[UTC]]-4
| horario_verano = [[UTC]]-4
| cctld = [[.mx]]
| código_telefónico = 591
| prefijo_radiofónico = CPA-CPZ
| código_ISO = 068 / BOL / BO / BOB
| miembro_de = [[ONU]], [[OEA]], [[CSN]], [[Comunidad Andina|CAN]], [[Mercosur]], [[Asociación Latinoamericana de Integración|ALADI]], [[Alternativa Bolivariana para América Latina y el Caribe|ALBA]], [[Organización Mundial del Comercio|OMC]], [[Fondo Latinoamericano de Reservas|FLAR]], [[Sistema Económico Latinoamericano y del Caribe|SELA]], [[Tratado Comercial de los Pueblos|TCP]], [[Grupo de los 20|G20]], [[Comunidad Iberoamericana de Naciones|CIN]], [[Organización de Estados Iberoamericanos para la Educación, la Ciencia y la Cultura|OEI]], [[Unión Mundial para la Conservación|IUCN]], [[Unión Latina]], [[Movimiento de Países No Alineados|MPNA]].
| notas =
}}
[[Īxiptli:MEX orthographic.svg|250px|thumb|Mexihco]]
'''Mexihco''' ([[caxtillantlahtolli]]: '''México''') ahnozo '''Mexico''', itoca '''Zancen Mexicatl Tlatocayotl''' ([[Caxtillantlahtolli|caxtillantlahtolco]]: ''Estados Unidos Mexicanos''), ce tlacatiyan ipan America cemantoc tlalli. [[Altepetl Mexihco]] itecuacan. Cuaxochtia in mictlampa ica Estados Unidos, in huitztlampa ica [[Cuauhtemallan]] ihuan Belice. In tlacatiyan ixeliuhca ipan 31 tlahtocayotl ihuan ce altepetl tecuacan.
== Tlaltocaitl ==<!--Toponimia-->
[[Īxiptli:CodexMendoza01.jpg|thumb|left|150px|Mexihco Tenochtitlan ialtepemachiyo.]]
"Mexihco" quitoznehqui "Mexihtli" ahnozo "Mexihtin" ihuan "-co" zanyeno campa. Quilmach ce [[Aztlan|aztecatl]] [[yaoquizqui]] in ompa Chicomoztoc. Ahnozo, occequintin quihtoa cah zanyeno [[Metztli]] [[xictli|ixic]], auh ipampa oncan motoca "Mexihco".
Axcan Caxtillahtolcopa mohcuiloa "Mexihco" iuhqui ''México'' nozo ''Méjico''.
==Tlalticpacmatiliztli==<!--Geografía-->
Inin tlahtohcayotl cah ancayotl cuaxochtia mictlampa ica [[Estados Unidos]], canahpa in huitztlampa ica [[Cuauhtemallan]] ihuan [[Belice]], in tonalquizayampa ica [[Ilhuicaatl Pacífico]] ihuan in tonalcalaquiyampa ica [[Hueyatl Caribe]].
=== Yoliztli ===
Mexihco iyoliz hueyi, quipia occe yeyantli. Nican quipiya hueyac tepehuahcan, quiyauhcuauhtlatli, huacqui teotlalli moihtoa ''Sierra Madre'', quipia atl ipampa atoyatl huan atepantli. Ompa mictlampa ca ''Sierra Madre del Sur''.
No xiquitta Mexihco tlalli quipia chichinimeh yolcameh in tlecuahutli, canauhtli, centzontlahtoleh, huexolotl, techalotl, cuetlachtli, ayotochtli, tepocolcoatl, miztli, tochtli, [[tlacuachin]], [[tlahcomiztli]] ihuan [[epatl]].
==Huehcapatlahtoliztli==<!--Historia-->
[[Īxiptli:Hidalgo de José Clemente Orozco.JPG|250px|thumb|[[Miguel Hidalgo y Costilla]], no motenehua iuh in Tlacatiyan Tahtli]]
In '''Mexihco Tlacaxoxouhcayotl''' ({{es2}} ''Independencia de México'') ocatca ce altepenayotl ihuan tlacah hualomochihualiztli tlapachihuitilo yaotilizca, in tlein otlan in caxtillantepacholiztli ipan in [[Yancuic Caxtillan]] tlalli. In yaoyotl ipampa in [[Mexihco]] tlacaxoxouhcayotl oman ixquichca in [[Dolores Hidalgo|Dolores Tzahtziliztli]], in [[16 tlachiucnauhti]] [[1810]] ({{xiuhpōhualli|año=1810}}), zan in ocalac [[Ejército Trigarante]] ipan in [[Altepetl Mexihco]] in [[27 tlachiucnAuhti]] [[1821]] ({{xiuhpōhualli|año=1821}}).
==Teyacanaliztli==
Mexihco quipia caltetlahtlaniliztli motech teyacanaliztli ipan itecuacan in Altepetl Mexihco, tlahtocac tequitini in cihuatlacatzin Claudia Scheinbaum in tetlanahuatiani.
===Mexihco ixeliuhca===<!-- División política -->
<div align=center>
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=500px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:3px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="black"|'''Mexihco ixeliuhca'''
|-
|colspan=4 align=center|[[Īxiptli:States of Mexico.svg|center|450px]]
|-
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Cemaxcayotl'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tecuacan'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Chanehqueh (2012)'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tlaixpayotl (km²)'''
|- bgcolor="#f0f0f0"
|'''Mexihco'''
| '''[[Altepetl Mexihco]]'''
| align="right" |'''59 685 227'''
| align="right" |'''301 308'''
|-
|1. [[Aguascalientes]]
| [[Aguascalientes, Aguascalientes|Altepetl Aguascalientes]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|2. [[Tlani California]]
| [[Mexicali]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|3. [[Tlani California Huitztlampa]]
| [[La Paz]]
| align="right" | 1 958 238
| align="right" | 15 080
|-bgcolor="#f0f0f0"
|4. [[Campeche]]
| [[Campeche, Campeche|Altepetl Campeche]]
| align="right" | 5 769 750
| align="right" | 13 595
|-
|5. [[Chiapan]]
| [[Tochtlan Gutiérrez]]
| align="right" | 4 377 487
| align="right" | 22 451
|-bgcolor="#f0f0f0"
|6. [[Chihuahua]]
| [[Chihuahua, Chihuahua|Altepetl Chihuahua]]
| align="right" | 1 221 860
| align="right" | 7 844
|-
|7. [[Cuahuillan]]
| [[Saltillo]]
| align="right" | 5 557 276
| align="right" | 17 207
|-bgcolor="#f0f0f0"
|8. [[Ahcolman]]
| [[Altepetl Ahcolman]]
| align="right" | 1 565 127
| align="right" | 5 421
|-
|9. [[Durango]]
| [[Durango, Durango]]
| align="right" | 9 794 525
| align="right" | 23 861
|-bgcolor="#f0f0f0"
|10. [[Guanajuato]]
| [[Pachtitlan]]
| align="right" | 1 545 155
| align="right" | 9 366
|-
|11. [[Guerrero]]
| [[Chilpantzinco]]
| align="right" | 313 341
| align="right" | 4 438
|-bgcolor="#f0f0f0"
|12. [[Hidalgo]]
| [[Pachyohcan]]
| align="right" | 4 374 052
| align="right" | 25 399
|-
|13. [[Xalixco]]
| [[Atemaxac]]
| align="right" | 4 050 803
| align="right" | 19 363
|-bgcolor="#f0f0f0"
|14. [[Tlahtohcayotl Mexihco|Mexihco]]
| [[Tollohcan]]
| align="right" | 1 640 379
| align="right" | 24 090
|-
|15. [[Michhuahcan]]
| [[Morelia]]
| align="right" | 4 999 932
| align="right" | 25 707
|-bgcolor="#f0f0f0"
|16. [[Morelos]]
| [[Cuauhnahuac]]
| align="right" | 3 692 828
| align="right" | 22 993
|-
|17. [[Nayarit]]
| [[Tepic]]
| align="right" | 1 039 934
| align="right" | 13 607
|-bgcolor="#f0f0f0"
|18. [[Yancuic León]]
| [[Monterrey]]
| align="right" | 886 239
| align="right" | 8 456
|-
|19. [[Huaxyacac]]
| [[Huaxyacac, Huaxyacac|Altepetl Huaxyacac]]
| align="right" | 127 844
| align="right" | 3 263
|-bgcolor="#f0f0f0"
|20. [[Puebla]]
| [[Cuetlaxcoapan]]
| align="right" | 4 881 756
| align="right" | 18 379
|-
|21. [[Querétaro]]
| [[Tlachco, Querétaro]]
| align="right" | 127 844
| align="right" | 3 263
|-bgcolor="#f0f0f0"
|22. [[Quintana Roo]]
| [[Chetumal]]
| align="right" | 4 881 756
| align="right" | 18 379
|-
|23. [[San Luis Potosí]]
| [[Mizquitic]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|24. [[Sinaloa]]
| [[Colhuahcan, Sinaloa]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|25. [[Sonora]]
| [[Pitic]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|26. [[Tabasco]]
| [[Cualnezcaltepec]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|27. [[Tamaulipas]]
| [[Altepetl Victoria]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|28. [[Tlaxcallan]]
| [[Tlaxcallan, Tlaxcallan|Altepetl Tlaxcallan]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|29. [[Veracruz]]
| [[Xallapan, Veracruz|Xallapan]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|30. [[Yucatan]]
| [[Mérida]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|31. [[Zacatecah]]
| [[Zacatecah]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|32. [[Altepetl Mexihco]]
|
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|}</div>
== Tequitiliztli ==
[[File:Agave tequilana (Jay8085).jpg|miniaturadeimagen|left|200px|Mexcalpixcayotl ipan [[San Miguel de Allende]].]]
Tlapixcayotl ipan Mexihco ca [[cintli]], [[zacacintli]], [[xalxocotl]], [[ahuacatl]], [[yoloxocotl]], [[lalaxtli]], [[xitomatl]], [[miltomatl]], [[tlalcamohtli]], [[xonacatl]], [[xocomecatl]], occe; xochicualli tlanamaca occequin altepemeh ipan tiyanquiztli nozo tiyanquiztiloyan. Nican yeyanyotl tonalli ica quiyahuitl. Miac tlacameh zan miltequitih ihuan occequin tlacameh no quitocah ahuacatl, chilli, tomatl, etl, colantoh, xonacatl, ihuan occe xochicualli.
Mexihco tlalli nohuan pitzopixcayotl, cahuayohpixcayotl, cuacuahuehpixcayotl, pipiyolpixcayotl huan ichcapixcayotl ipan xoxohuic ixtlahuahcan afuera itechpahuic altepetl nozo altepemaitl.
===Nehnemiliztli===
[[Īxiptli:MX MM PANORÁMICAS DESFILE ZÓCALO.jpg|thumbnail|200px|left|Xolalpan Altepetl Mexico.]]
Ce nehnemiliztli, ce tomincayo ipampa tequitiliztli ipan Méxihco, in altepetl quipia hueyic cualcan ipampa nehnemi canahpa [[Xolalpan Altepetl Mexihco]] ipan itecuacan Mexihcopa.
== Chanehmatiliztli ==
Ce tlacaliztli itechcopa 3,540,684 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% ipan altepecalpolli, inic ce densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuameh ca (76,33%) huan 6.440 tlacameh cah (51,97%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In tlacamilqueh, 76,33% (9.459 chaneh.) in altepetlacameh ipan mochi altepeticpac 1.576.259 chanehqueh.
{| class="wikitable"
|-
! Xihuitl
! Chanehqueh
|-
| [[2010]]
| 3,388,168
|-
| [[2020]]
| 3 540 684
|-
|}
=== Hueyi altepemeh ===
{| class="wikitable"
|-
!Tlapohualli !!Altepetl !!Chanehqueh (2020)
|-
|1. || [[Altepetl Mexihco]] || 1 579 803
|-
|2. || [[Atemaxac]] || 452 090
|-
|3. || [[Monterrey]] || 378 143
|-
|4. || [[Cuetlaxcoapan]] || 160 682
|-
|5. || [[Tollohcan]] || 83 352
|-
|6. || [[Tijuana]] || 79 772
|-
|7. || [[León]] || 72 663
|-
|8. || [[Morelia]] || 72 452
|-
|9. || [[Mérida]] || 70 068
|-
|10. || [[Acapolco]] || 69 371
|}
===Neltococayotl===<!--Religión-->
[[File:Zocalo cathedral.jpg|thumb|right|200px|Hueyiteopan itech Āltepētl Mēxihco.]]
Cuix yectel xihuitl, in achtocaxtiltoc tlacatl neltoquiztia īpan icel [[teotl]] tlachihuani cemanahuatl motenehua [[Ometeotl]] ahnozo Moyocoyani, mayatlacah motocayotia K’uh itech occequintin itocahuan.
Huēhuehmēxihcatl teōneltococāyōtl poliuhqui cenca iciuhcac catca īpampa [[catolicismo romano]], mācēhualtin ahmō ōneltoqui mochololih canahpa ohuitepētitlān īhuān occequīntīn tlaihiyōhuatilocque zannō ''Santo Oficio'' ([[Caxtillān Atlācayōtl]]). Ihcuāc caxtiltēcah ōmpēhua mā xicristiania canah mācēhualtzintin zan motlamati Catolico teōneltococāyōtl quēmeh cristianoyōtl, mātēl in teōpixqueh tlamatizqiazque tlein ōyeyah occequīntīn cristianomeh ītōcā ''lutero tlalnetoqui'' in ompa Mixcoac, ''ortodoxo tlalnetoqui'' in ompa Peñón de los Baños, īhuān inglatlālpantlalnetoqui ompa Polanco.
Axcan inonqueh calpolli itech '''Mahomayōtl''', '''judioyōtl''' in ponpa Polanco, Huehuehcauh Altepetl Mexihco īhuān '''cristianoyotl''' īhuīcpa huēytlahtōlāmoxtli īpal [[Fray Alonso de Molina]], yeh ōquihcuilo ''Iudioyotl'' nozo ''Iudiocayotl'', ''Mahomayotl'' auh ''Christianoyotl''.
==Temachtiliztli==
[[File:Biblioteca central de la UNAM.jpg|thumb|200px|izquierda|Universidad Nacional Autónoma de México.]]
In tlahtohcayotl nican quipiya ipan temachtiliztli coconeh xochitlah, inic ce tlamachtiliyan, inic ome tlamachtiloyan, bachillerato, tepochcaltlamachtiloyan huan Hueyi tepochcalli, noihqui in ''Escuela Secundaria'', noyuhqui quipiya in conemeh; pipilton huan cihuapiltin temachtiah ica 99,08 % chanehqueh.
Mexihco quipia ipan ahcopa tlamachtiloyan, canahpa hueyi tepochcalli tlen itocah ''Universidad Nacional Autónoma de México'', ''Universidad Politénica Nacional'', ''Instituto Tecnológico de Estudios Superiores de Monterrey'', ''Instituto Policténico Nacional'', ''Universidad Pedagógica Nacional'' huan ''Universidad'', ce pani tlamachtiloyan itech Altepetl Mexihcopa.
== Momotlacayotl==
In momotlaliztli ipan Guanajuato ca ipampa [[neicxitapayolhuiliztli]], [[chiquiuhtapayolhuiliztli]], [[omalacapainaliztli]], tenis, mapatoltiliztli ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl. Nican ca ce autódromo, in Fórmula 1 huan quiquiuhpatoltiliztli.
Mexihco quipia tlamahuichihuanih ipan momotlacayotl quemeh: xopatiliztli, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, [[acalpainaliztli]], taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, neneloaliztli, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan.
== Oc no xiquitta ==
* [[America]]
== Tlatenehualiztli ==
<references/>
== Occe neihcuiloliztli ==
{{wiktionary|Mexihco}}
{{Mexihco}}
[[Neneuhcāyōtl:Mexihco]]
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
0q7azhfup25h3h53rjny7frmg03k619
527426
527425
2026-06-24T02:19:56Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Mexihco]]»: Vandalismo excesivo ([xikpatla=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido))
527425
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NCI]]}}
{{P2|[[Mexihko|NHE]]}}
{{P2|[[Mexko|NCH]]}}
{{Tlani}}
{{Tlacatiyan
| nombre_oficial = Estados Unidos Mexicanos <br />Mexihcatl Tlacetililli Tlahtohcayotl
| nombre_común = Mexihco
| de = de
| imagen_bandera = Flag of Mexico.svg
| imagen_escudo = Coat of arms of Mexico.svg
| imagen_escudo_tamaño = 125px
| símbolos =
| imagen_mapa = MEX orthographic.svg
| lema_nacional =
| himno_nacional = ''[[Himno Nacional Mexicano]]''
| capital = [[Altepetl Mexihco]]
| capital_población = 247 259 y 835 167 ([[2006]])
| capital_coor_fmt =
| capital_coor =16_29_S_68_02_O 16 29 S 68 02 O
| ciudad_principal = [[Altepetl Mexihco]]
| idiomas_oficiales = *[[Caxtillantlahtolli]]<br /> *[[Nahuatlahtolli]]<br /> *[[Mayatlahtolli]]<br /> *[[Mixtecatlahtolli]]
| idiomas_secundarios= Inglestlahtolli, Franciatlahtolli, Venetotlahtolli
| gobierno = [[Ripublika presidencialista]]
| dirigentes_títulos = [[Umalliq]]<br />[[Umalliq ranti]]
| dirigentes_nombres = [[Claudia Scheimbaum Pardo]]
| fundación = [[Independensya]]
| fundación_hitos = • Iniciada<br /> • [[Declaración de Independencia Mïxiku|Declarada]]
| fundación_fechas =[[Caxtillan]]<br />[[Llamp'u phaxsi 16]] [[1810]]<br />[[1824]] [[Llamp'u phaxsi 24]]
| superficie = 1 098 581
| superficie_puesto = 27
| superficie_agua = 1,4%
| fronteras = 6 743 [[Kilómetro|km]]
| costas = No tiene
| población = 9 627 269 ([[2006]])
| población_puesto = 87
| población_densidad = 8,76
| PIB_nominal_año = 2006
| PIB_nominal_puesto =123
| PIB_nominal = [[Dólar Istadus Unidus|USD]] 10.828
| PIB_nominal_per_cápita= [[Dólar Istadus Unidus|USD]] 1.125
| PIB = [[Dolar estadounidense|USD]]. 27 957 millones
| PIB_año = 2006
| PIB_puesto = 102
| PIB_per_cápita = [[Dólar Istadus Unidus|USD]] 2 903
| IDH = 0,712
| IDH_año = 2009
| IDH_puesto = 53
| IDH_categoría = <span style="color:#ffcc00;">'''alto'''</span>
| moneda = [[Peso mexicano (qullqi)|Peso mexicano]] ('''PM.''') ('''[[ISO 4217|BOB]]''')
| gentilicio = Mexicano, -a
| horario = [[UTC]]-4
| horario_verano = [[UTC]]-4
| cctld = [[.mx]]
| código_telefónico = 591
| prefijo_radiofónico = CPA-CPZ
| código_ISO = 068 / BOL / BO / BOB
| miembro_de = [[ONU]], [[OEA]], [[CSN]], [[Comunidad Andina|CAN]], [[Mercosur]], [[Asociación Latinoamericana de Integración|ALADI]], [[Alternativa Bolivariana para América Latina y el Caribe|ALBA]], [[Organización Mundial del Comercio|OMC]], [[Fondo Latinoamericano de Reservas|FLAR]], [[Sistema Económico Latinoamericano y del Caribe|SELA]], [[Tratado Comercial de los Pueblos|TCP]], [[Grupo de los 20|G20]], [[Comunidad Iberoamericana de Naciones|CIN]], [[Organización de Estados Iberoamericanos para la Educación, la Ciencia y la Cultura|OEI]], [[Unión Mundial para la Conservación|IUCN]], [[Unión Latina]], [[Movimiento de Países No Alineados|MPNA]].
| notas =
}}
[[Īxiptli:MEX orthographic.svg|250px|thumb|Mexihco]]
'''Mexihco''' ([[caxtillantlahtolli]]: '''México''') ahnozo '''Mexico''', itoca '''Zancen Mexicatl Tlatocayotl''' ([[Caxtillantlahtolli|caxtillantlahtolco]]: ''Estados Unidos Mexicanos''), ce tlacatiyan ipan America cemantoc tlalli. [[Altepetl Mexihco]] itecuacan. Cuaxochtia in mictlampa ica Estados Unidos, in huitztlampa ica [[Cuauhtemallan]] ihuan Belice. In tlacatiyan ixeliuhca ipan 31 tlahtocayotl ihuan ce altepetl tecuacan.
== Tlaltocaitl ==<!--Toponimia-->
[[Īxiptli:CodexMendoza01.jpg|thumb|left|150px|Mexihco Tenochtitlan ialtepemachiyo.]]
"Mexihco" quitoznehqui "Mexihtli" ahnozo "Mexihtin" ihuan "-co" zanyeno campa. Quilmach ce [[Aztlan|aztecatl]] [[yaoquizqui]] in ompa Chicomoztoc. Ahnozo, occequintin quihtoa cah zanyeno [[Metztli]] [[xictli|ixic]], auh ipampa oncan motoca "Mexihco".
Axcan Caxtillahtolcopa mohcuiloa "Mexihco" iuhqui ''México'' nozo ''Méjico''.
==Tlalticpacmatiliztli==<!--Geografía-->
Inin tlahtohcayotl cah ancayotl cuaxochtia mictlampa ica [[Estados Unidos]], canahpa in huitztlampa ica [[Cuauhtemallan]] ihuan [[Belice]], in tonalquizayampa ica [[Ilhuicaatl Pacífico]] ihuan in tonalcalaquiyampa ica [[Hueyatl Caribe]].
=== Yoliztli ===
Mexihco iyoliz hueyi, quipia occe yeyantli. Nican quipiya hueyac tepehuahcan, quiyauhcuauhtlatli, huacqui teotlalli moihtoa ''Sierra Madre'', quipia atl ipampa atoyatl huan atepantli. Ompa mictlampa ca ''Sierra Madre del Sur''.
No xiquitta Mexihco tlalli quipia chichinimeh yolcameh in tlecuahutli, canauhtli, centzontlahtoleh, huexolotl, techalotl, cuetlachtli, ayotochtli, tepocolcoatl, miztli, tochtli, [[tlacuachin]], [[tlahcomiztli]] ihuan [[epatl]].
==Huehcapatlahtoliztli==<!--Historia-->
[[Īxiptli:Hidalgo de José Clemente Orozco.JPG|250px|thumb|[[Miguel Hidalgo y Costilla]], no motenehua iuh in Tlacatiyan Tahtli]]
In '''Mexihco Tlacaxoxouhcayotl''' ({{es2}} ''Independencia de México'') ocatca ce altepenayotl ihuan tlacah hualomochihualiztli tlapachihuitilo yaotilizca, in tlein otlan in caxtillantepacholiztli ipan in [[Yancuic Caxtillan]] tlalli. In yaoyotl ipampa in [[Mexihco]] tlacaxoxouhcayotl oman ixquichca in [[Dolores Hidalgo|Dolores Tzahtziliztli]], in [[16 tlachiucnauhti]] [[1810]] ({{xiuhpōhualli|año=1810}}), zan in ocalac [[Ejército Trigarante]] ipan in [[Altepetl Mexihco]] in [[27 tlachiucnAuhti]] [[1821]] ({{xiuhpōhualli|año=1821}}).
==Teyacanaliztli==
Mexihco quipia caltetlahtlaniliztli motech teyacanaliztli ipan itecuacan in Altepetl Mexihco, tlahtocac tequitini in cihuatlacatzin Claudia Scheinbaum in tetlanahuatiani.
===Mexihco ixeliuhca===<!-- División política -->
<div align=center>
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=500px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:3px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="black"|'''Mexihco ixeliuhca'''
|-
|colspan=4 align=center|[[Īxiptli:States of Mexico.svg|center|450px]]
|-
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Cemaxcayotl'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tecuacan'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Chanehqueh (2012)'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tlaixpayotl (km²)'''
|- bgcolor="#f0f0f0"
|'''Mexihco'''
| '''[[Altepetl Mexihco]]'''
| align="right" |'''59 685 227'''
| align="right" |'''301 308'''
|-
|1. [[Aguascalientes]]
| [[Aguascalientes, Aguascalientes|Altepetl Aguascalientes]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|2. [[Tlani California]]
| [[Mexicali]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|3. [[Tlani California Huitztlampa]]
| [[La Paz]]
| align="right" | 1 958 238
| align="right" | 15 080
|-bgcolor="#f0f0f0"
|4. [[Campeche]]
| [[Campeche, Campeche|Altepetl Campeche]]
| align="right" | 5 769 750
| align="right" | 13 595
|-
|5. [[Chiapan]]
| [[Tochtlan Gutiérrez]]
| align="right" | 4 377 487
| align="right" | 22 451
|-bgcolor="#f0f0f0"
|6. [[Chihuahua]]
| [[Chihuahua, Chihuahua|Altepetl Chihuahua]]
| align="right" | 1 221 860
| align="right" | 7 844
|-
|7. [[Cuahuillan]]
| [[Saltillo]]
| align="right" | 5 557 276
| align="right" | 17 207
|-bgcolor="#f0f0f0"
|8. [[Ahcolman]]
| [[Altepetl Ahcolman]]
| align="right" | 1 565 127
| align="right" | 5 421
|-
|9. [[Durango]]
| [[Durango, Durango]]
| align="right" | 9 794 525
| align="right" | 23 861
|-bgcolor="#f0f0f0"
|10. [[Guanajuato]]
| [[Pachtitlan]]
| align="right" | 1 545 155
| align="right" | 9 366
|-
|11. [[Guerrero]]
| [[Chilpantzinco]]
| align="right" | 313 341
| align="right" | 4 438
|-bgcolor="#f0f0f0"
|12. [[Hidalgo]]
| [[Pachyohcan]]
| align="right" | 4 374 052
| align="right" | 25 399
|-
|13. [[Xalixco]]
| [[Atemaxac]]
| align="right" | 4 050 803
| align="right" | 19 363
|-bgcolor="#f0f0f0"
|14. [[Tlahtohcayotl Mexihco|Mexihco]]
| [[Tollohcan]]
| align="right" | 1 640 379
| align="right" | 24 090
|-
|15. [[Michhuahcan]]
| [[Morelia]]
| align="right" | 4 999 932
| align="right" | 25 707
|-bgcolor="#f0f0f0"
|16. [[Morelos]]
| [[Cuauhnahuac]]
| align="right" | 3 692 828
| align="right" | 22 993
|-
|17. [[Nayarit]]
| [[Tepic]]
| align="right" | 1 039 934
| align="right" | 13 607
|-bgcolor="#f0f0f0"
|18. [[Yancuic León]]
| [[Monterrey]]
| align="right" | 886 239
| align="right" | 8 456
|-
|19. [[Huaxyacac]]
| [[Huaxyacac, Huaxyacac|Altepetl Huaxyacac]]
| align="right" | 127 844
| align="right" | 3 263
|-bgcolor="#f0f0f0"
|20. [[Puebla]]
| [[Cuetlaxcoapan]]
| align="right" | 4 881 756
| align="right" | 18 379
|-
|21. [[Querétaro]]
| [[Tlachco, Querétaro]]
| align="right" | 127 844
| align="right" | 3 263
|-bgcolor="#f0f0f0"
|22. [[Quintana Roo]]
| [[Chetumal]]
| align="right" | 4 881 756
| align="right" | 18 379
|-
|23. [[San Luis Potosí]]
| [[Mizquitic]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|24. [[Sinaloa]]
| [[Colhuahcan, Sinaloa]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|25. [[Sonora]]
| [[Pitic]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|26. [[Tabasco]]
| [[Cualnezcaltepec]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|27. [[Tamaulipas]]
| [[Altepetl Victoria]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|28. [[Tlaxcallan]]
| [[Tlaxcallan, Tlaxcallan|Altepetl Tlaxcallan]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|29. [[Veracruz]]
| [[Xallapan, Veracruz|Xallapan]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|30. [[Yucatan]]
| [[Mérida]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|31. [[Zacatecah]]
| [[Zacatecah]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|32. [[Altepetl Mexihco]]
|
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|}</div>
== Tequitiliztli ==
[[File:Agave tequilana (Jay8085).jpg|miniaturadeimagen|left|200px|Mexcalpixcayotl ipan [[San Miguel de Allende]].]]
Tlapixcayotl ipan Mexihco ca [[cintli]], [[zacacintli]], [[xalxocotl]], [[ahuacatl]], [[yoloxocotl]], [[lalaxtli]], [[xitomatl]], [[miltomatl]], [[tlalcamohtli]], [[xonacatl]], [[xocomecatl]], occe; xochicualli tlanamaca occequin altepemeh ipan tiyanquiztli nozo tiyanquiztiloyan. Nican yeyanyotl tonalli ica quiyahuitl. Miac tlacameh zan miltequitih ihuan occequin tlacameh no quitocah ahuacatl, chilli, tomatl, etl, colantoh, xonacatl, ihuan occe xochicualli.
Mexihco tlalli nohuan pitzopixcayotl, cahuayohpixcayotl, cuacuahuehpixcayotl, pipiyolpixcayotl huan ichcapixcayotl ipan xoxohuic ixtlahuahcan afuera itechpahuic altepetl nozo altepemaitl.
===Nehnemiliztli===
[[Īxiptli:MX MM PANORÁMICAS DESFILE ZÓCALO.jpg|thumbnail|200px|left|Xolalpan Altepetl Mexico.]]
Ce nehnemiliztli, ce tomincayo ipampa tequitiliztli ipan Méxihco, in altepetl quipia hueyic cualcan ipampa nehnemi canahpa [[Xolalpan Altepetl Mexihco]] ipan itecuacan Mexihcopa.
== Chanehmatiliztli ==
Ce tlacaliztli itechcopa 3,540,684 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% ipan altepecalpolli, inic ce densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuameh ca (76,33%) huan 6.440 tlacameh cah (51,97%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In tlacamilqueh, 76,33% (9.459 chaneh.) in altepetlacameh ipan mochi altepeticpac 1.576.259 chanehqueh.
{| class="wikitable"
|-
! Xihuitl
! Chanehqueh
|-
| [[2010]]
| 3,388,168
|-
| [[2020]]
| 3 540 684
|-
|}
=== Hueyi altepemeh ===
{| class="wikitable"
|-
!Tlapohualli !!Altepetl !!Chanehqueh (2020)
|-
|1. || [[Altepetl Mexihco]] || 1 579 803
|-
|2. || [[Atemaxac]] || 452 090
|-
|3. || [[Monterrey]] || 378 143
|-
|4. || [[Cuetlaxcoapan]] || 160 682
|-
|5. || [[Tollohcan]] || 83 352
|-
|6. || [[Tijuana]] || 79 772
|-
|7. || [[León]] || 72 663
|-
|8. || [[Morelia]] || 72 452
|-
|9. || [[Mérida]] || 70 068
|-
|10. || [[Acapolco]] || 69 371
|}
===Neltococayotl===<!--Religión-->
[[File:Zocalo cathedral.jpg|thumb|right|200px|Hueyiteopan itech Āltepētl Mēxihco.]]
Cuix yectel xihuitl, in achtocaxtiltoc tlacatl neltoquiztia īpan icel [[teotl]] tlachihuani cemanahuatl motenehua [[Ometeotl]] ahnozo Moyocoyani, mayatlacah motocayotia K’uh itech occequintin itocahuan.
Huēhuehmēxihcatl teōneltococāyōtl poliuhqui cenca iciuhcac catca īpampa [[catolicismo romano]], mācēhualtin ahmō ōneltoqui mochololih canahpa ohuitepētitlān īhuān occequīntīn tlaihiyōhuatilocque zannō ''Santo Oficio'' ([[Caxtillān Atlācayōtl]]). Ihcuāc caxtiltēcah ōmpēhua mā xicristiania canah mācēhualtzintin zan motlamati Catolico teōneltococāyōtl quēmeh cristianoyōtl, mātēl in teōpixqueh tlamatizqiazque tlein ōyeyah occequīntīn cristianomeh ītōcā ''lutero tlalnetoqui'' in ompa Mixcoac, ''ortodoxo tlalnetoqui'' in ompa Peñón de los Baños, īhuān inglatlālpantlalnetoqui ompa Polanco.
Axcan inonqueh calpolli itech '''Mahomayōtl''', '''judioyōtl''' in ponpa Polanco, Huehuehcauh Altepetl Mexihco īhuān '''cristianoyotl''' īhuīcpa huēytlahtōlāmoxtli īpal [[Fray Alonso de Molina]], yeh ōquihcuilo ''Iudioyotl'' nozo ''Iudiocayotl'', ''Mahomayotl'' auh ''Christianoyotl''.
==Temachtiliztli==
[[File:Biblioteca central de la UNAM.jpg|thumb|200px|izquierda|Universidad Nacional Autónoma de México.]]
In tlahtohcayotl nican quipiya ipan temachtiliztli coconeh xochitlah, inic ce tlamachtiliyan, inic ome tlamachtiloyan, bachillerato, tepochcaltlamachtiloyan huan Hueyi tepochcalli, noihqui in ''Escuela Secundaria'', noyuhqui quipiya in conemeh; pipilton huan cihuapiltin temachtiah ica 99,08 % chanehqueh.
Mexihco quipia ipan ahcopa tlamachtiloyan, canahpa hueyi tepochcalli tlen itocah ''Universidad Nacional Autónoma de México'', ''Universidad Politénica Nacional'', ''Instituto Tecnológico de Estudios Superiores de Monterrey'', ''Instituto Policténico Nacional'', ''Universidad Pedagógica Nacional'' huan ''Universidad'', ce pani tlamachtiloyan itech Altepetl Mexihcopa.
== Momotlacayotl==
In momotlaliztli ipan Guanajuato ca ipampa [[neicxitapayolhuiliztli]], [[chiquiuhtapayolhuiliztli]], [[omalacapainaliztli]], tenis, mapatoltiliztli ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl. Nican ca ce autódromo, in Fórmula 1 huan quiquiuhpatoltiliztli.
Mexihco quipia tlamahuichihuanih ipan momotlacayotl quemeh: xopatiliztli, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, [[acalpainaliztli]], taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, neneloaliztli, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan.
== Oc no xiquitta ==
* [[America]]
== Tlatenehualiztli ==
<references/>
== Occe neihcuiloliztli ==
{{wiktionary|Mexihco}}
{{Mexihco}}
[[Neneuhcāyōtl:Mexihco]]
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
0q7azhfup25h3h53rjny7frmg03k619
Huiquipedia:Amatlahcuilolli tlen monequi ipan nochi Huiquipedia ica nahuatlahtolli
4
37984
527456
2026-06-24T04:11:16Z
Akapochtli
159
Creación para proteger la página
527456
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[Huiquipedia:Amatlahcuilolli tlen monequi ipan nochi Huiquipedia ica nahuatlahtolli|NCI]]}}
{{P2|[[Huiquipedia:Amatlahkwilolmeh tlen monekih eltoseh pan Wikipedia ika mexkatlahtolli|NHE]]}}
{{P2|[[Huiquipedia:Amatlajkuilolmej tlen monekij ipan nochi Uikipedia ika nauatlajtoli|NCH]]}}
{{Tlani}}
== [[Mexihco]] ==<!--México-->
=== Tlahtohcayotl ===<!--Estados-->
[[Aguascalientes]] — [[Altepetl Mexico]] — [[Baja California]] — [[Baja California Sur]] — [[Campeche]] — [[Chiyapan]] — [[Chihuahua]] — [[Coahuillan]] — [[Coliman]] — [[Durango (tlahtocayotl)|Durango]] — [[Guanajuato]] — [[Guerrero (tlahtocayotl)|Guerrero]] — [[Hidalgo (tlahtocayotl)|Hidalgo]] — [[Tlahtocayotl Mexico|Mexico]] — [[Michhuahcan]] — [[Morelos]] — [[Nayarit]] — [[Yancuic León]] — [[Huaxyacac]] — [[Puebla]] — [[Querétaro]] — [[Quintana Roo]] — [[San Luis Potosí]] — [[Sinaloa]] — [[Sonora]] — [[Tabasco]] — [[Tamaulipas]] — [[Tlaxcallan]] — [[Xalixco]] — [[Veracruz]] — [[Yucatan]] — [[Zacatecah (tlahtocayotl)|Zacatecah]]
=== Tecuacan ===<!--Capitales-->
[[Altepetl Aguascalientes]] — [[Altepetl Campeche]] — [[Altepetl Coliman]] — [[Altepetl San Luis Potosí]] — [[Altepetl Victoria]] — [[Altepetl Zacatecas]] — [[Chetumal]] — [[Chilpantzinco]] — [[Colhuahcan Rosales]] — [[Cualnezcaltepec]] — [[Cuauhnahuac]] — [[Cuetlaxcoapan]] — [[Hermosillo]] — [[Huaxyacac Juárez]] — [[La Paz, Baja California Sur|La Paz]] — [[Mérida, Yucatan|Mérida]] — [[Mexicali]] — [[Monterrey]] — [[Morelia]] — [[Pachtitlan]] — [[Pachyohcan]] — [[Tepic]] — [[Tollohcan]] — [[Saltillo]] — [[Tochtlah Gutiérrez]] — [[Xalapan, Veracruz|Xalapan]]
=== Altepetl ===<!--Ciudades-->
[[Acapolco]] — [[Cabo San Lucas]] — [[Chalchiuhcuecan]] — [[Cuauhchinanco]] — [[Mazatlan]] — [[Puerto Vallarta]] — [[Salina Cruz]] — [[Tampico]] — [[Tehuahcan]] — [[Tijuana]] — [[Tollantzinco]] — [[Torreón]] — [[Zihuatanejo]]
=== Chanehqueh ===<!--Personas-->
[[Agustín de Iturbide]] – [[Andrés Manuel López Obrador]] – [[Cajeme (yaqui)]] – [[Conin]] – [[Cuauhtemoc (tlahtoani)]] – [[Emiliano Zapata]] – [[Francisco I Madero]] – [[Francisco Villa]] – [[Geronimo]] – [[Josefa Ortiz de Domínguez]] – [[Juan Diego Cuauhtlatoatzin]] – [[Leona Vicario]] – [[Malitzin]] – [[Miguel Hidalgo]] – [[Venustiano Carranza]]
== Nemiliztlahcuilolli ==<!--Biografía-->
=== Exploradores ===
[[Alonso de Ojeda]] — [[Álvar Núñez Cabeza de Vaca]] — [[Álvaro de Mendaña]] — [[Amelia Mary Earhart]] — [[Américo Vespucio]] — [[Cristoforo Colombo]] — [[Edmund Hillary]] — [[Eric el Rojo]] — [[Francis Drake]] — [[Francisco Pizarro]] — [[Hernán Cortés]] — [[Hernando de Magallanes]] — [[Ibn Battuta]] — [[Jacques Cartier]] — [[James Cook]] — [[John Cabot]] — [[Juan Sebastián Elcano]] — [[López de Sequeira]] — [[Marco Polo]] — [[Neil Armstrong]] — [[Roald Amundsen]] — [[Sebastián de Belalcázar]] — [[Vasco da Gama]] — [[Yuri Gagarin]] — [[Zheng He]]
=== [[Tlahtoani]]meh ===
[[Abderramán I]] — [[Abdón Calderón]] — [[Abraham Lincoln]] — [[Adolf Hitler]] — [[Akbar]] — [[Alejandro Magno]] — [[Alfredo Stroessner]] — [[Alonso Pérez de Guzmán]] — [[Angela Merkel]] — [[Antonio José de Sucre]] — [[Aníbal]] — [[Aśoka]] — [[Atahualpa]] — [[Atila]] — [[Augusto César Sandino]] — [[Augusto Pinochet]] — [[Barack Obama]] – [[Basil Zaharoff]] — [[Benito Juárez]] – [[Benito Mussolini]] – [[Benjamín Netanyahu]] – [[Boris Johnson]] – [[Boris Yeltsin]] – [[Boudica]] – [[Carlomagno]] – [[Carlos I de España]] – [[Catalina II de Rusia]] – [[César Augusto]] – [[Chandragupta Maurya]] – [[Charles de Gaulle]] – [[Ciro II el Grande]] – [[Cixi]] – [[Cleopatra VII]] – [[Constantino I]] – [[Cuauhtemoc (tlahtoani)|Cuauhtemoc]] – [[Darío III]] – [[David Cameron]] – [[Deng Xiaoping]] – [[Donald Trump]] – [[Eleanor Roosevelt]] – [[Eloy Alfaro]] — [[Emmanuel Macron]] – [[Emmeline Pankhurst]] – [[Enrique el Navegante]] — [[Ernsesto Che Guevara]] – [[Eugenio Espejo]] — [[Fidel Castro]] — [[Federico I Barbarroja]] – [[Felipe II de España]] – [[Francisco Fernando de Austria]] – [[Francisco Franco]] — [[Francisco Miranda]] – [[Francisco Morazán]] – [[Franklin Delano Roosevelt]] – [[François Mitterrand]] – [[Gabriel García Moreno]] — [[Gengis Kan]] – [[George Bush]] – [[George Canning]] — [[George Washington]] – [[George W. Bush]] – [[Gerhard Schröder]] – [[Germán Busch]] — [[Gro Harlem Brundtland]] – [[Gueorgui Zhúkov]] – [[Guillermo II de Alemania]] – [[Gustavo II Adolfo de Suecia]] – [[Haile Selassie]] – [[Hammurabi]] – [[Harry Truman]] – [[Harriet Tubman]] – [[Harún al-Rashid]] – [[Helen Keller]] – [[Hirohito]] – [[Ho Chi Minh]] – [[Horatio Nelson]] – [[Hu Jintao]] — [[Hugo Chávez]] — [[Indira Gandhi]] – [[Iósif Stalin]] – [[Isabel I de Castilla]] – [[Isabel I de Inglaterra]] – [[Jacques Chirac]] – [[Jason]] – [[José de San Martín]] – [[José María Velasco Ibarra]] — [[Jawaharlal Nehru]] – [[José de San Martín]] — [[José Gervasio Artigas]] — [[Julio César]] – [[Justiniano]] – [[Ka'ahumanu]] – [[Kwame Nkrumah]] – [[Lenin]] – [[León Trotski]] – [[Leónidas I]] – [[Liliuokalani de Hawaii]] – [[Luis XIV de Francia]] – [[Lula da Silva]] — [[Mao Zedong]] – [[Manuel Esteban Pizarro]] — [[Margaret Thatcher]] – [[Mary Harris]] – [[Maximilien Robespierre]] – [[Mijaíl Gorbachov]] – [[Mohamed bin Salmán]] – [[Moteuczoma Xocoyotzin]] – [[Mustafa Kemal Atatürk]] – [[Mahatma Gandhi]] – [[Napoleón Bonaparte]] – [[Narendra Modi]] – [[Nelson Mandela]] – [[Nefertiti]] – [[Otto von Bismarck]] – [[Paul von Hindenburg]] – [[Pedro I de Rusia]] – [[Pericles]] – [[Pol Pot]] – [[Qin Shi Huang]] – [[Ramsés II]] – [[Recep Tayyip Erdoğan]] – [[Romano Prodi]] – [[Ronald Reagan]] – [[Rosa Parks]] – [[Ricardo I de Inglaterra]] – [[Rodrigo Díaz de Vivar]] – [[Saladino]] – [[Salvador Allende]] – [[Semíramis]] – [[Shaka Zulu]] – [[Simón Bolívar]] — [[Solimán el Magnífico]] – [[Sojourner Truth]] – [[Sun Yat-sen]] – [[Sun Tzu]] – [[Tamerlán]] – [[Toro Sentado]] – [[Trajano]] – [[Tony Blair]] – [[Thomas Jefferson]] – [[Túpac Amaru II]] — [[Umar ibn al-Jattab]] – [[Victoria I del Reino Unido]] – [[Vicente Rocafuerte]] – [[Vladímir Putin]] – [[Winston Churchill]] – [[Xi Jinping]]
=== [[Amoxtlahcuilo]]queh ===
[[José Agustín]] — [[Rafael Alberti]] – [[Isabel Allende]] — [[Dámaso Alonso]] – [[Germán Arciniegas]] – [[Reinaldo Arenas]] – [[Roberto Arlt]] – [[Francisco Ayala]] — [[Adolfo Bioy Casares]] — [[Gerardo Bloomerfield]] — [[Jorge Luis Borges]] — [[Antonio Buero Vallejo]] — [[Guillermo Cabrera Infante]] — [[Pedro Calderón de la Barca]] – [[Alejo Carpentier]] – [[Jorge Carrera Andrade]] — [[Benjamín Carrión]] — [[Fanny Carrión de Fierro]] — [[Américo Castro]] – [[Camilo José Cela]] – [[Miguel de Cervantes Saavedra]] — [[Alfredo Conde]] — [[Jorge Cuesta]] – [[Rubén Darío]] – [[Miguel Delibes]] — [[Gerardo Diego]] — [[Jorge Edwards]] — [[Gonzalo Escudero]] – [[Macedonio Fernández]] — [[Roberto Fontanarrosa]] — [[Carlos Fuentes]] — [[Federico García Lorca]] – [[Gabriel García Márquez]] — [[José García Nieto]] — [[Garcilaso de la Vega]] – [[Luis de Góngora]] — [[Enrique González Martínez]] – [[Fray Luis de Granada]] – [[Paul Groussac]] – [[Jorge Guillén]] — [[Nicolás Guillén]] — [[Ricardo Gullón]] — [[José Hierro]] — [[Jorge Icaza]] — [[Jorge Isaacs]] – [[Dulce María Loynaz]] — [[José Jiménez Lozano]] — [[Luis Landero]] – [[Salvador de Madariaga]] — [[Ramiro de Maeztu]] — [[Juan Marsé]] – [[Juan Montalvo]] — [[Álvaro Mutis]] — [[Antonio Nariño]] – [[Silvina Ocampo]] – [[Juan Carlos Onetti]] — [[Francisco de Osuna]] – [[Pablo Palacio]] — [[Fernando del Paso]] — [[Octavio Paz]] — [[Benito Pérez Galdós]] – [[Arturo Pérez Reverte]] — [[Sergio Pitol]] — [[Syria Poletti]] — [[Manuel Puig]] – [[Francisco de Quevedo y Villegas]] – [[José Revueltas]] – [[Alfonso Reyes Ochoa]] – [[Augusto Roa Bastos]] — [[Fernando de Rojas]] – [[Gonzalo Rojas]] — [[Manuel Rojas (escritor)|Manuel Rojas]] – [[Luis Rosales]] – [[Juan Rulfo]] — [[Diego de Saavedra Fajardo]] – [[Ernesto Sabato]] — [[Rafael Sánchez Ferlosio]] — [[Severo Sarduy]] – [[Javier Sierra]] — [[Lorenzo Silva]] — [[María Tena]] – [[Suso de Toro]] — [[Gonzalo Torrente Ballester]] — [[Francisco Umbral]] — [[Rodolfo Usigli]] — [[Mario Vargas Llosa]] — [[César Vallejo]] — [[Luis Vives]] — [[María Elena Walsh]] – [[Agustín Yáñez]] – [[María Zambrano]] — [[Nezahualcóyotl]] — [[Sor Juana Inés de la Cruz]] — [[Antonio Valeriano]] — [[Bernardino de Sahagún]] — [[Bartolomé Cairasco de Figueroa]] – [[Dante Alighieri]] – [[Jane Austen]] – [[Hildegard de Bingen]] – [[Heinrich Böll]] – [[Charles Dickens]] – [[John Dos Passos]] – [[Mary Dyer]] – [[William Faulkner]] – [[Hervé Fischer]] – [[F. Scott Fitzgerald]] – [[Gabriel García Marquez]] – [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe, Johann Wolfgang von]] [[Günter Grass|Grass, Günter]] [[Graham Greene]] – [[Germaine Greer]] – [[Dashiell Hammett]] – [[Ernest Hemingway]] – [[Patrick Henry]] – [[Herodoto]] – [[Homero]] – [[Victor Hugo]] – [[James Joyce]] – [[Li Po]] – [[António Lobo Antunes]] – [[Jakob Lorber]] – [[Thomas Mann]] – [[Murasaki Shikibu]] – [[Flannery O'Connor]] – [[George Orwell]] – [[Blaise Pascal]] – [[Pitágoras]] – [[Edgar Allan Poe]] – [[Aleksandr Pushkin]] – [[J. K. Rowling]] – [[Safo]] – [[William Shakespeare]] – [[Bernard Shaw]] – [[Sima Qian]] – [[Georges Simenon]] – [[John Steinbeck]] – [[Graham Swift]] – [[J. R. R. Tolkien]] – [[León Tolstói]] – [[Tu Fu]] – [[Mark Twain]] – [[Julio Verne]] – [[Virgilio]] – [[Oscar Wilde]] – [[Mary Wollstonecraft]] – [[Virginia Woolf]]
=== [[Calmanani]]meh ===
[[Antoni Gaudí]] – [[José Celestino Mutis]] – [[Gregorio Marañón]] – [[Isaac Peral]] – [[Leonardo Torres Quevedo]] – [[Eduardo Torroja]] – [[Eladio Dieste]] – [[Esteve Terrades]] – [[Miguel Servet]] – [[Santiago Calatrava]] – [[Jorge Matute Remus]] – [[Arturo Rosenblueth]] – [[Agustín de Bethancourt]] – [[Pedro Paulet Mostajo]] — [[Ricardo Miledi]] — [[Fernando Ortiz Crespo]] — [[Humberto Fernández Morán]] — [[Nabor Carrillo]] — [[José María Fonollosa]] — [[Rodrigo Fierro Benítez]] — [[Carlos Pfeifer de Formica-Corsi]] — [[José Jiménez Jimena]] — [[Carlos Raúl Villanueva]] — [[Gustave Effel]]
=== [[Tlamahuizoltequini]]meh ===
[[Robert De Niro]] — [[Al Pacino]] — [[Marlon Brando]] — [[Amores perros]] — [[José María Arzuaga]] — [[Juan Antonio Bardem]] — [[Best Boy]] — [[Luis García Berlanga]] — [[Luis Buñuel]] — [[José Luis Garci]] — [[Manuel Octavio Gómez]] — [[Tomás Gutiérrez Alea]] — [[Plácido]] — [[José Luis Sáenz de Heredia]] — [[Jorge Sanjinés]] — [[Carlos Saura]] — [[Humberto Solás]] — [[Humphrey Bogart]] – [[Charles Chaplin]] – [[Marlene Dietrich]] – [[John Hurt]] – [[Hermanos Marx]] – [[Marilyn Monroe]] — [[Juana Sujo]] — [[Fernando Savater]] — [[Juan Ruiz de Alarcón]] — [[La Fura dels Baus]] — [[Román Chalbaud]] — [[Isaac Chocrón]]
=== Directores ===
[[Woody Allen]] – [[Ingmar Bergman]] – [[Walt Disney]] – [[Francis Ford Coppola]] – [[Alfred Hitchcock]] – [[Stanley Kubrick]] – [[Akira Kurosawa]] – [[Satyajit Ray]] – [[Steven Spielberg]] – [[Orson Welles]]
=== Músicos ===
[[José Pablo Moncayo]] — [[Violeta Parra]] – [[Manuel M. Ponce]] — [[Paloma San Basilio]] – [[Diomedes Díaz]] – [[Silvio Rodríguez]] – [[Mercedes Sosa]] – [[Los Fronterizos]] — [[Steffano Viola]] — [[Paolo Pegoraro]] — [[José Gutiérrez]] — [[Trío Nahual]] — [[José Alfredo Jiménez]] — [[Simón Díaz]] — [[Atahualpa Yupanqui]]
=== [[Cuicapixquetl|Cuicapixqueh]] ===
[[Antonio Soler (compositor)]] – [[Enrique Granados]] – [[Manuel de Falla]] – [[Andrés Segovia]] – [[Pablo Casals]] – [[Astor Piazzolla]] – [[Francisco Tárrega]] — [[Rodolfo Cazares]] — [[Leo Brouwer]] — [[Antonio Lauro]] — [[Hernando Franco]] – [[Johann Sebastian Bach]] – [[Ludwig van Beethoven]] – [[Piotr Ilich Chaikovski]] – [[Frédéric Chopin]] – [[Antonín Dvořák]] – [[Georg Friedrich Händel]] – [[Franz Joseph Haydn]] – [[Franz Liszt]] – [[Felix Mendelssohn]] – [[Wolfgang Amadeus Mozart]] – [[Antonio Vivaldi]] – [[Richard Wagner]]
=== [[Tlahcuilo]]queh ===
[[Juan Manuel Blanes]] — [[Diego de la Cruz]] – [[Jean Fautrier]] — [[Pedro Figari]] — [[Mariano Fortuny]] – [[Francisco de Goya]] – [[El Greco]] — [[Juan Gris]] — [[Juan de Juanes]] — [[Joan Miró]] — [[Bartolomé Esteban Murillo]] — [[José Clemente Orozco]] — [[Pablo Picasso]] — [[José de Ribera]] — [[Diego Rivera]] — [[David Alfaro Siqueiros]] — [[Antoni Tàpies]] — [[Joaquín Torres García]] — [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Diego Velázquez]] — [[Francisco de Zurbarán]] — [[José G. Álvarez]] — [[Salvador Dalí]] — [[Vincent van Gogh]] — [[Frida Kahlo]] — [[Miguel Ángel]] — [[Rembrandt]] — [[Rafael Sanzio]] — [[Leonardo da Vinci]] — [[Oswaldo Guayasamín]] – [[Eduardo Kingman]] — [[Lola Mora]] – [[Benito Quinquela Martín]] – [[El Greco]] — [[Alberto Agüero]] — [[Jorge Oteiza]] — [[Armando Reverón]] — [[Arturo Michelena]] — [[Tito Salas]]
=== [[Momotlani]]meh ===
[[Muhammad Ali]] – [[Lance Armstrong]] – [[Usain Bolt]] – [[Nadia Comaneci]] – [[Wayne Gretzky]] – [[Tony Hawk]] – [[Michael Jordan]] – [[Bruce Lee]] – [[Carl Lewis]] – [[Diego Maradona]] – [[Lionel Messi]] – [[Jesse Owens]] – [[Pelé]] – [[Michael Phelps]] – [[Ronaldo]] – [[Cristiano Ronaldo]] – [[Babe Ruth]] – [[O.J. Simpson]]
=== Científicos ===
[[Abulcasis]] — [[Al-Juarismi]] — [[Alan Turing]] — [[Albert Einstein]] — [[Alfred Nobel]] — [[Alexander Fleming]] — [[Alexander von Humboldt]] — [[Bernhard Riemann]] — [[Carl Friedrich Gauss]] — [[Carl Sagan]] — [[Charles Darwin]] — [[David Hilbert]] — [[Dmitri Mendeléyev]] — [[Edward Jenner]] — [[Enrico Fermi]] — [[Erwin Schrödinger]] — [[Euclides]] — [[Fibonacci]] — [[Florence Nightingale]] — [[Galileo Galilei]] — [[Henri Poincaré]] — [[Henry Ford]] — [[Hermanos Lumière]] — [[Hermanos Wright]] — [[Hipócrates]] — [[Isaac Newton]] — [[James Watt]] — [[Johannes Gutenberg]] — [[Karl Benz]] — [[Leonhard Euler]] — [[Leonardo da Vinci]] — [[Louis Pasteur]] — [[Marie Curie]] — [[Nikola Tesla]] — [[Nicolás Copérnico]] — [[Pitágoras]] — [[Rachel Louise Carson]] — [[Sigmund Freud]] — [[Stephen Hawking]] — [[Thomas Alva Edison]]
=== Filósofos ===
[[Hannah Arendt]] — [[Tomás de Aquino]] — [[Aristóteles]] — [[San Francisco de Asís]] — [[Mijaíl Bakunin]] — [[Simone de Beauvoir]] — [[Hans Blumenberg]] — [[Albert Camus]] — [[Confucio]] — [[Gottlob Frege]] — [[Emma Goldman]] — [[Ian Hacking]] — [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] — [[Heráclito]] — [[Immanuel Kant]] — [[Thomas Kuhn]] — [[Lao Tzu]] — [[Martín Lutero]] — [[Rosa Luxemburg]] — [[Nicolás Maquiavelo]] — [[Karl Marx]] — [[Benito de Nursia]] — [[Platón]] — [[Karl Popper]] — [[Jean-Jacques Rousseau]] — [[Bertrand Russell]] — [[Jean-Paul Sartre]] — [[Duns Scoto]] — [[Adam Smith]] — [[Sócrates]] — [[Sun Tzu]] — [[Simone Weil]]
=== Economistas ===
[[Milton Friedman]] — [[Friedrich Hayek]] — [[John Maynard Keynes]] — [[Karl Marx]] — [[David Ricardo]] — [[Adam Smith]] — [[Max Weber]]
=== Políticos ===
[[Kofi Annan]] – [[Martin Luther King]]
=== Pochtecatl ===
[[Bill Gates]] – [[Carlos Slim]] – [[Steve Jobs]] – [[John D. Rockefeller]] – [[Richard Stallman]]
=== Yaotl ===
[[Juana de Arco]] — [[Manuel Rodríguez Erdoíza]] — [[Santa Mariana de Jesús]] — [[Santa Rosa de Lima]] — [[Vicente Guerrero]] — [[Francisco Xavier Mina]]
=== Terroristas ===
[[Ted Kaczynski]] – [[Osama bin Laden]] – [[Gavrilo Princip]]
=== Premios Nobel ===
[[José Echegaray]] – [[Óscar Arias Sánchez]] – [[Santiago Ramón y Cajal]] – [[Severo Ochoa]] – [[Baruj Benacerraf]] – [[Pablo Neruda]]– [[Gabriel García Márquez]] — [[Miguel Angel Asturias]] — [[Gabriela Mistral]] — [[Alfonso García Robles]] — [[Luis Federico Leloir]] — [[Mario J. Molina]] — [[Bernardo Alberto Houssay]] — [[César Milstein]] — [[Camilo José Cela]] — [[Octavio Paz]] — [[Vicente Aleixandre]] — [[Juan Ramón Jiménez]] — [[Jacinto Benavente]] — [[Carlos Saavedra Lamas]] — [[Adolfo Pérez Esquivel]] — [[Rigoberta Menchú]] — [[Mario Vargas Llosa]] — [[Juan Manuel Santos]]
== Ciencias sociales ==
[[encomienda]] – [[código civil]] – [[inflación]] – [[banco central]] – [[devaluación]] – [[guerrilla]] – [[deuda externa]] – [[huaso]] – [[gaucho]] – [[populismo]] – [[peronismo]] – [[dictadura]] – [[democracia]] – [[estatuto de autonomía]] – [[corsario]] – [[pirata]] – [[Doctrina Monroe]] – [[reforma agraria]] – [[capitanía general]] – [[Cabildo]] – [[Real Audiencia (América)]] – [[Bolsa de Valores]] – [[Cortes españolas]] – [[Inquisición]] – [[Guardia Civil]] – [[Derecho Indiano]] – [[microestado]] — [[Caudillismo]] — [[Valores sociales]] – [[Virreinato]] – [[Reinos de Indias]]
=== [[Huehcapantlahtoliztli]] ===<!--Historia-->
[[Revolución Mexicana]] — [[Revolución Cubana]] — [[Revolución Liberal Ecuatoriana]] — [[Batalla de Las Piedras]] — [[Batalla de Masoller]] – [[Batalla de Punta del Este]] – [[Provincia Oriental]] – [[Desembarco de los Treinta y Tres Orientales]] – [[Éxodo del Pueblo Oriental]] – [[Provincias Unidas del Río de la Plata]] – [[Provincias Unidas del Centro de América]] – [[Acuerdo de Esquipulas]] – [[Virreinato de Nueva España]] — [[Triple Alianza (México)|Triple Alianza]] – [[Batalla de Boyacá]] – [[Batalla de Carabobo]] – [[Batalla de Pichincha]] – [[Batalla de Ayacucho]] – [[Sorpresa de Cancha Rayada]] – [[República de la Gran Colombia]] – [[Guerra de la Triple Alianza]] – [[Guerra del Pacífico]] – [[Guerra contra la Confederación Perú-Boliviana]] – [[Guerra del Chaco]] – [[Alianza para el Progreso]] – [[Imperio Portugués]] – [[Imperio español]] – [[Compañía de Jesús]] – [[Reino Visigodo]] – [[Batalla de Covadonga]] – [[Reinos de Taifas]] – [[Al Andalus]] – [[Emirato de Córdoba]] — [[Califato de Córdoba]] – [[Reconquista]] – [[Batalla de Las Navas de Tolosa]] – [[Las Siete Partidas]] – [[Batalla de Lepanto]] – [[Armada Invencible]] – [[Guerra de Sucesión Española]] – [[Motín de Aranjuez]] – [[Cortes de Cádiz|Constitución de Cádiz]] – [[I República Española]] – [[II República Española]] – [[Guerra Hispano-estadounidense]] – [[Siglo de Oro]] – [[Generación del 98]] – [[Generación del 28]] — [[Generación del 27]] – [[APRA]] – [[Primera Guerra Carlista]] – [[Segunda República Española]] – [[Independencia de Colombia]] — [[Independencia de México]] — [[Independencia del Perú]] — [[Tratado de Tordesillas]] — [[Laudo Arbitral de París]] – [[Independencia de Guinea Ecuatorial]] – [[Disolución del Congreso de la República del Perú en 2019]] [[Edad de Piedra]] [[Edad de Oro]] [[Edad de Plata]] [[Edad de Bronce]] [[Sumeria]] [[Fenicia]] [[Antiguo Egipto]] [[Edad de Hierro]] [[Grecia clásica]] [[Imperio inca]] [[Mexica|aztecas]] [[Cultura maya|mayas]] [[Imperio romano]] [[Imperio bizantino]] [[Baja Edad Media]] [[Alta Edad Media]] [[Vikingos]] [[Cruzadas]] [[Dinastía Ming]] [[Gran Cisma de Occidente]] y el [[Gran Cisma de Oriente]] [[peste negra]] [[Renacimiento]] [[Reforma protestante]] [[Descubrimiento de América]] [[Colonización de Norteamérica]] [[Colonización de Sudamérica]] [[Inquisición]] [[Sacro Imperio Romano Germánico]] [[Guerra de los Treinta Años]] [[Guerra civil inglesa]] [[Imperio británico]] [[Esclavitud]] [[Ilustración]] [[Guerra de Independencia de los Estados Unidos]] [[Revolución francesa]] [[Revolución Industrial]] [[Guerras napoleónicas]] [[Guerra de Secesión|Guerra civil estadounidense]] [[Repartición de África]] [[Guerras del Opio]] [[Restauración Meiji]] [[Primera Guerra Mundial]] [[Revolución rusa]] [[Guerra civil rusa]] [[Gran Depresión]] [[Guerra civil china]] [[Guerra civil española]] [[Segunda Guerra Mundial]] [[Holocausto]] [[Guerra Fría]] [[Apartheid]] [[Guerra de Corea]] [[Revolución cubana]] [[Programa Apollo]] [[Guerra de Vietnam]] [[Crisis del petróleo de 1973]] [[Invasión soviética de Afganistán]] [[Guerra del Golfo]] [[Atentados del 11 de septiembre de 2001]]
=== [[Cemitquimatiliztli]] ===<!--Política-->
[[Anarquía]] [[Capitalismo]] [[Comunismo]] [[Democracia]] [[Dictadura]] [[Fascismo]] [[Fundamentalismo religioso]] [[Globalización]] [[Imperialismo]] [[Liberalismo]] [[Monarquía]] [[Nacionalismo]] [[Nazismo]] [[Neoconservadurismo]] [[Neoliberalismo]] [[Partido político]] [[Racismo]] [[República]] [[Separación de poderes|Separación de Poderes]] [[Judicial]] o [[Poder judicial]] [[Legislativo]] o [[Poder legislativo]] [[Poder ejecutivo|Ejecutivo]] o [[Poder Ejecutivo]] [[Socialismo]] [[Ahtēpacholiztli]] (Anarquía) [[Tlācatēpacholiztli]] (Democracia) [[Tlahtohtēpacholiztli]] (Dictadura) [[Tlālticpactiliztli]] (Globalización) <!--Mundialización--> [[Tlatlālīliztli centēpacholiztli]] (Monarquía constitucional) [[Centēpacholiztli]] (Monarquía) [[Tlācatiyāntiliztli]] <!--¿Nacionalismo?--> [[Tlācatlahtohcāyōtl]] <!--República-->
==== Política internacional ====
[[Cruz Roja]] [[Diplomacia]] [[Federación Internacional de la Cruz Roja y la Media Luna Roja]] [[FMI]] [[Juegos Olímpicos]] [[Libertad]] [[Liga árabe]][[Media Luna Roja]] [[Naciones Unidas]] (=[[ONU]]) [[OMS]] [[UNESCO]] [[UNICEF]] [[OPEP]] [[OTAN]] [[Premio Nobel]] [[Tratado]]s [[Unión Europea]] [[OPS]] – [[Banco Interamericano de Desarrollo]] — [[Banco Mundial]] – [[Mercosur]] – [[Conferencias Panamericanas]] – [[OEA]] – [[CARICOM]] – [[Comunidad Andina]] – [[Tratado de Libre Comercio de América del Norte]] (TLCAN) – [[CEPAL]] — [[Unión Europea]]
==== Movimientos sociales ====
[[Aborto]] [[Bisexualidad]] [[Control de natalidad]] [[Derechos humanos]] [[Feminismo]] [[Heterosexualidad]] [[Homosexualidad]] [[Machismo]] [[Pena capital|Pena de muerte]] [[Promoción social]] [[Sexismo]] [[Supremacismo blanco]]
==== Geopolítica ====
[[Carta de la Tierra]] [[Carta Magna]] [[Declaración de los Derechos del Hombre y del Ciudadano]] [[Manifiesto comunista]]
=== Etnografía y arqueología ===
[[Imperio Inca]] – [[Cultura Mochica]] – [[Cultura tolteca|Cultura Tolteca]] – [[Cultura Zapoteca]] – [[pueblos de América]] ([[amerindio]]s) – [[Cultura maya|Imperio maya]] – [[Imperio Azteca]] – [[Imperio Chimú]] – [[Olmecas]] – [[idioma catalán|catalán]] – [[gallego]] – [[euskera]] – [[valenciano]] – [[bable]] – [[patués]] – [[náhuatl]] — [[Idioma guaraní|guaraní]] – [[lenguas quechuas|quechua]] — [[idioma aimara|aimara]] — [[idioma fang|fang]] — [[idioma rifeño|rifeño]] — [[idioma mapuche|mapuche]] — [[Idioma maya|maya]] — [[Idioma quiché|quiché]] — [[Idioma filipino|filipino]] — [[hassanía]] – [[cueva de altamira]] – [[Atapuerca]] – [[Dama de Elche]] – [[Mapuches]] — [[Nahuas]] — [[Tlaxcaltecas]] — [[Mayas peninsulares]] — [[Guaraníes]] — [[Tagalos]] — [[Taíno|Taínos]] — [[Guanche (Tenerife)|Guanches]] — [[Saharaui|Saharauis]] – [[Iberos]] – [[Celtas]] – [[Celtíberos]] – [[Vándalos]] – [[Suevos]] – [[Alanos]] – [[Visigodos]] – [[Omeyas]] – [[Nazaríes]] – [[Almohades]] – [[Benimerines]] – [[Almorávides]]
=== [[Tequitiliztli]] ===<!--Economía-->
==== [[Dinero]] ====
[[Dólar estadounidense]] [[Libra esterlina]] [[Euro]] [[Yen]] [[Franco suizo]] [[Renminbi]] [[Rand sudafricano|Rand]] [[Shekel]] [[Rupia]]
==== Monedas antiguas ====
[[Peseta]] [[Franco francés]] [[Escudo portugués]] [[Lira italiana]] [[Talento (moneda)|Talento]] [[Dinar (moneda)|Dinar]] [[Dracma griega moderna|Dracma]]
== Tlamatiliztli ==<!--Ciencia-->
=== [[Ilhuicamatiliztli]] ===<!--Astronomía-->
[[Agujero negro]] [[Año luz]] [[Asteroide]] [[Big Bang]] [[Cometa]] [[Galaxia]] [[Lucero (astronomía)|Lucero]] [[Planeta]] [[Júpiter (planeta)]] [[Marte (planeta)]] [[Mercurio (planeta)]] [[Neptuno (planeta)]] [[Plutón (planeta enano)]] [[Saturno (planeta)]] [[Urano (planeta)]][[Tierra]] [[Venus (planeta)]] [[Satélite natural|Satélite]] [[Sistema Solar]] [[Sol]] [[Vía Láctea]] [[Chīchīlcītlalli]] (Marte, 4a planeta) [[Cītlalin īcue (Ilhuicamatiliztli)]] (Vía Láctea) [[Cītlalli]] [[Cītlalpōl]] (Venus, 2a planeta [[Cītlalpopocac]] (Galaxia) [[Huēyi Topōn]] (Big Bang) [[Huēyitzitzimicītlalli]] (Júpiter, 5a planeta) [[Ilhuicateōcītlalli]] (Urano, 7a planeta) [[Mētztli]] [[Mictlāntēuccitlālli]] (Plutón, astro) [[Nehnencācītlalli]] (Planeta) [[Payīnalcītlalli]] (Mercurio, 1a planeta) [[Tlāloccītlalli]] (Neptuno, 8a planeta) [[Tlālticpactli]] (Tierra, 3a planeta) [[Tlanēxtli xihuitl]] (Año luz)
==== [[Tonatiuh ichan]] ====<!--Sistema solar-->
[[Metztli]] — [[Tonatiuh]] — [[Tzitzimicitlalli]] (Saturno) [[Xihuitl]] (Cometa)
=== [[Tlalticpacmatiliztli]] ===<!--Geografía-->
==== [[Cemantoc tlalli]] ====<!--Continentes-->
[[Africa]] – [[America]] – [[Antartida]] – [[Asia]] – [[Europa]] – [[Oceania]]
==== [[Onohuayan]] ====<!--Regiones-->
[[América Central]] – [[América Latina]] – [[Oriente Medio]] – [[Isla Grande de Chiloé]] – [[Macizo de Venezuela]] — [[Macizo de Brasil]] — [[Gran Chaco]] — [[Estrecho de Gibraltar]] – [[Estrecho de Magallanes]] – [[Cabo de Finisterre]] — [[Antillas]] — [[América del norte]] — [[América del sur]] — [[Europa Oriental]] — [[África]] — [[Antártida Argentina]] — [[Patagonia]] [[Desierto del Sahara]] [[Gran Barrera de Coral]] [[Polo Norte]] [[Polo Sur]] [[Selva tropical]]
==== [[Tlacatiyan]] ====<!--Países-->
[[Afganistan]] — [[Africa Huitztlampa]] — [[Albania]] — [[Alemania]] — [[Andorra]] — [[Angola]] — [[Antigua huan Barbuda]] — [[Arabia Saudita]] — [[Argelia]] — [[Argentina]] — [[Armenia]] — [[Australia]] — [[Austria]] — [[Azerbaiyan]] — [[Bangladesh]] — [[Bahamas]] — [[Barbados]] — [[Belice]] — [[Belgica]] — [[Bolivia]] — [[Bosnia huan Hertzegobina]] — [[Botzhuana]] — [[Brasil]] — [[Bulgaria]] — [[Burundi]] — [[Butan]] — [[Camboya]] — [[Camerun]] — [[Canada]] — [[Chad]] — [[Chile]] — [[Chipre]] — [[China]] — [[Colombia]] — [[Costa Rica]] — [[Cuauhtemallan]] — [[Cuba]] — [[Cuzcatlan]] — [[Dinamarca]] — [[Dominica]] — [[Ecuador]] — [[Egipto]] — [[Eritrea]] — [[Eslovaquia]] — [[Eslovenia]] — [[España]] — [[Estonia]] — [[Etiopia]] — [[Filipinas]] — [[Finlandia]] — [[Francia]] — [[Gabon]] — [[Ghana]] — [[Gambia]] — [[Granada]] — [[Grecia]] — [[Guinea]] — [[Guyana]] — [[Honduras]] — [[In Vaticano]] — [[India]] — [[Indonesia]] — [[Islandia]] — [[Israel]] — [[Irac]] — [[Iran]] — [[Irlanda]] — [[Italia]] — [[Jamaica]] — [[Japon]] — [[Jordania]] — [[Laos]] — [[Letonia]] — [[Libanoh]] — [[Liberia]] — [[Libia]] — [[Lituania]] — [[Luxemburgo]] — [[Madagascar]] — [[Malahui]] — [[Malasia]] — [[Mali]] — [[Malta]] — [[Marruecos]] — [[Mauritania]] — [[Mexico]] — [[Monaco]] — [[Mongolia]] — [[Mozambique]] — [[Namibia]] — [[Nepal]] — [[Nicanahuac]] — [[Niger]] — [[Nigeria]] — [[Noruega]] — [[Oman]] — [[Panama]] — [[Paquistan]] — [[Peru]] — [[Polonia]] — [[Portugal]] — [[Quenia]] — [[Ruanda]] — [[Rumania]] — [[Rusia]] — [[San Marino]] — [[Santa Lucia]] — [[Senegal]] — [[Serbia]] — [[Sierra Leona]] — [[Singapur]] — [[Siria]] — [[Somalia]] — [[Suecia]] — [[Suiza]] — [[Surinam]] — [[Tailandia]] — [[Tanzania]] — [[Tlahtocayotl in Cepanca]] — [[Tlanitlalpan]] — [[Togo]] — [[Tonga]] — [[Tunez]] — [[Turquia]] — [[Ucrania]] — [[Uganda]] — [[Uruguay]] — [[Uzbequistan]] — [[Vanuatu]] — [[Venezuela]] — [[Vietnam]] — [[Yemen]] — [[Yibuti]] — [[Zambia]] — [[Zimbahue]]
====Dependencias====
[[Aruba]] — [[Bermudas]] — [[Groenlandia]] — [[Puerto Rico]]
==== [[Altepetl]] ====<!--Ciudades-->
[[Altepetl Cuauhtemallan]] — [[Altepetl Cuhuait]] — [[Altepetl Mexico]] – [[Altepetl Panama]] — [[Amsterdam]] — [[Arequipa]] — [[Argel]] — [[Asunción (Paraguay)|Asunción]] — [[Atemaxac]] — [[Atenas]] — [[Atlanta]] — [[Bagdad]] — [[Bangkok]] — [[Barcelona]] — [[Berlin]] — [[Berna]] — [[Bilbao]] — [[Bogotá]] — [[Bombay]] — [[Brasilia]] — [[Buenos Aires]] — [[Camagüey]] — [[Cape Town]] — [[Calcuta]] — [[Caracas]] — [[Chicago]] — [[Copenhague]] — [[Córdoba, España|Córdoba]] — [[Cracovia]] — [[Cuenca, Ecuador|Cuenca]] — [[Delhi]] — [[Denver]] — [[Estambul]] — [[Estocolmo]] — [[El Cairo]] — [[Guayaquil]] — [[Harare]] — [[Hong Kong]] — [[Houston]] — [[Jerusalen]] — [[Johanesburgo]] — [[Kinshasa]] — [[La Habana]] — [[La Paz, Bolivia|La Paz]] — [[La Coruña]] — [[La Meca]] — [[Lagos]] — [[Lima]] — [[Londres]] — [[Los Angeles]] — [[Luanda]] — [[Madrid]] — [[Málaga]] — [[Malabo]] — [[Managua]] — [[Manila]] — [[Maputo]] — [[Maracaibo]] — [[Medellín]] — [[Miami]] — [[Milan]] — [[Monterrey]] — [[Montevideo]] — [[Mosco]] — [[Munich]] — [[Oslo]] — [[Ottawa]] — [[Paris]] — [[Pequin]] — [[Praga]] — [[Quito]] — [[Rabat]] — [[Rio de Janeiro]] — [[Roma]] — [[San José, Costa Rica|San José]] — [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] — [[San Pedro Sula]] — [[San Petersburgo]] — [[San Salvador]] — [[São Paulo]] — [[Santiago de Chile]] — [[Santiago de Cuba]] — [[Santiago de los Caballeros]] — [[Seul]] — [[Santo Domingo, Domingotlacatlahtocayotl|Santo Domingo]] – [[Sevilla]] — [[Sidney]] — [[Singapur]] — [[Sucre]] — [[Taipei]] — [[Tombouctou]] — [[Toquio]] — [[Valencia, España|Valencia]] — [[Valparaíso]] — [[Varsovia]] — [[Viena]] — [[Vigo]] — [[Washington D. C.]] — [[Xanghai]] — [[Yancuic Delhi]] — [[Yancuic York]] — [[Zurich]]
==== [[Tepetl]] ====<!--Montañas-->
[[Aconcagua]] – [[Alpes]] – [[Andes]] – [[Gran Cañón]] – [[Himalaya]] – [[Kilimanjaro]] – [[Montañas Rocosas]] – [[Everest]] – [[Valle del Gran Rift]] [[tletepetl]] – [[Daneli]] – [[Chimborazo (tletepetl)|Chimborazo]] — [[Cotopaxi (tletepetl)|Cotopaxi]] — [[Teide]] — [[Popocatepetl]] — [[Citlaltepetl]]
==== Atezcatl ====<!--Lagos-->
[[Grandes Lagos (América del Norte)|Grandes Lagos]] [[Lago Tanganica]] [[Lago Titicaca]] [[Lago Victoria]]
==== Ailhuicatl huan hueyatl ====
[[Mar Báltico]] [[Mar Caspio]] [[Mar del Norte]] [[Mar Mediterráneo]] [[Mar Muerto]] [[Mar Negro]] [[Océano]] [[Océano Ártico]] [[Océano Atlántico]] [[Océano Glacial Antártico]] [[Océano Índico]] [[Océano Pacífico]]
==== [[Atoyatl]] ====<!--Ríos-->
[[Río Guayas]] — [[Río Arauca]] [[Río]] [[Río Amazonas]] [[Río Mississippi]] [[Nilo]] [[Cascada|Cataratas]] [[Cataratas del Niágara]]
==== [[Apantli]] ====<!--Canales-->
[[Canal de Panamá]] [[Canal de Suez]]
==== Climas ====
[[Desierto]] [[Bosque]] [[Selva Tropical]]
=== [[Yolizmatiliztli]] ===<!--Biología-->
==== [[Anatomía]] ====
[[Sistema digestivo]] [[Intestino grueso]] [[Intestino delgado]] [[Hígado]] [[Sistema respiratorio]] [[Pulmón|Pulmones]] [[Sistema óseo]] ([[esqueleto]]) [[Sistema nervioso]] [[Cerebro]] [[Sistema sensorial]] [[Sistema auditivo]] [[Oído]] [[Sistema visual]] [[Ojo]] [[Sistema olfativo]] [[Nariz]] [[Sistema gustativo]] [[Sistema somatosensorial]] [[Sistema endocrino]] [[Sistema circulatorio]] [[Corazón]] [[Sistema reproductivo]] [[Pene]] [[Vagina]][[Tegumento]] [[Piel]] [[Elchiquihuitl]] [[Tlantli]] (lengua) [[Cuitlaxcolpitzactli]] (Intestino delgado) [[Cuitlaxcoltomactli]] (Intestino grueso) [[Ēlli]] (hígado) [[Chihchitl]] (pulmones) [[Omiyōtl]] (esqueleto)[[Cuāyōllōtl]] (cerebro) [[Īxtelolohtli]] (ojo) [[Tepōlli]] (pene) [[Tepilli]] (vagina) [[Cuetlaxtli]] (piel)
==== [[Proceso biológico|Procesos biológicos]] ====
[[Autopoiesis]] [[Comportamiento animal]] [[Desarrollo (biología)|Desarrollo]] [[Digestión]] [[Evolución biológica|Evolución]] [[Excreción]] [[Extinción]] [[Fotosíntesis]] [[Homeostasis]] [[Herencia genética|Herencia]] [[Sistema inmunitario|Inmunidad]] [[Metabolismo]] [[Reproducción]] [[Respiración]]
==== Plantas ====
[[nanacatl]] – [[cuauhtontli]] – [[xochitl]] – [[zoyatl]] – [[cuahuitl]] – [[eucalipto]] – [[araucaria]] – [[ombú]] – [[aceituna]] – [[chilli]] – [[chirimoya]] – [[chichihualtzapotl]] – [[mango]] – [[etl]] – [[xalxocotl]] – [[xitomatl]] – [[xihuitl]] – [[alcornoque]] – [[ohuatl]] — [[tamarindo]]
==== [[Yolcatl|Yolcah]] ====
[[Cuy]] – [[Llama]] — [[Tuqueque]] — [[Capibara]] — [[Xoloitzcuintli]] — [[Ocelotl]] – [[Tamazolin]] – [[Cueyatl]] – [[Tototl]] – [[Huilotl]] – [[Cuauhtli]] – [[Michin]] – [[Cuetzpalmichin]] – [[Cipacmichin]] – [[Atún]] – [[Sardina]] – [[Insecto]] – [[Neuczayolin]] – [[Azcatl]] – [[Papalotl]] – [[Zayolin]] – [[Colotl]] – [[Tocatl]] – [[Chichini]] – [[Hueyimichin]] – [[Cahuayoh]] – [[Camello]] – [[Pitzotl]] – [[Tlamichin]] – [[Elefante]] – [[Mizton]] – [[Cuacuahueh]] – [[Miztli]] – [[Ozomahtli]] – [[Tzinacantli]] – [[Tlacamayeh]] – [[Ichcatl]] – [[Chichi]] – [[Mapachin]] – [[Coatl]] – [[Cipactli]] - [[dinosaurio]] - [[Michhuātzaltepitōn]] (sardina) - [[Yōlcātzintli]] (insecto) -[[Pelonichcatl]] - [[Chīchīhualeh]] (mamífero)
==== [[Yoliztli]] ====<!--Vida-->
[[Huilānqui]] (reptil) - [[Huehcāuhnemiliztli]] (archaea) - [[Nemiltōpīllōtl]] (bacteria) - [[Procariota]] -[[Eucariota]] - [[Nanacatl]] (hongo) - [[Tlanelhuayōtl]] (planta) - [[Nemilizachtoyōtl]] (Protista)
=== [[Tlamatiliztlazohtlaliztli]] ===<!--Filosofía-->
[[Ética]] – [[Epistemología]] – [[Condicional]]es – [[Conocimiento]] – [[Consecuencia lógica]] – [[Cuantificadores]] – [[Decisión por consenso]] – [[Lógica]] – [[Lógica deóntica]] – [[Lógica epistémica]] – [[Lógica intuicionista]] – [[Lógica libre]] – [[Lógica modal]] – [[Lógica plurivalente]] – [[Lógica relevante]] – [[Método científico]] – [[Conectiva lógica|Negación]] – [[Ontología]] – [[Punto de vista neutral]] – [[Filosofía política]] – [[Verdad]] [[Machiyomatiliztli]]
=== [[Chammatilztli]] ===<!--Ecología-->
[[Educación Ambiental]] [[Efecto invernadero]] [[Lluvia ácida]] [[Oscurecimiento global]]
=== [[Paccayeliztli]] ===<!--Salud-->
=== [[Tlalmatiliztli]] ===<!--Geología-->
[[Tetl]] - [[Tecpatl]] - [[tepetlatl]] [[Astenosfera]] [[Atmósfera]] [[Basalto]] [[Cámbrico]] [[Carbonífero]] [[Cenozoico]] [[Corteza terrestre]] [[Cretácico]] [[Cuaternario]] [[Devónico]][[Eoceno]] [[Eras geológicas]] [[Estratigrafía]] [[Fósil]] [[Hidrosfera]] [[Holoceno]] [[Jurásico]] [[Litosfera]] [[Manto terrestre|Manto]] [[Mesozoico]][[Mioceno]] [[Neógeno]] [[Núcleo (geología)]] [[Oligoceno]] [[Ordovicense]] u [[Ordovícico]] [[Paleoceno]] [[Paleógeno]] [[Paleozoico]] [[Pedernal]][[Pérmico]] [[Piedra caliza]] [[Pleistoceno]] [[Plioceno]] [[Precámbrico]] [[Silúrico]] [[Triásico]] [[Volcán]]
=== [[Huehcapanilhuicamatiliztli]] ===<!--Meteorología-->
[[Mixtli]] - [[Quiyahuitl]] - [[Cepayahuitl]] - [[Texihuitl]] - [[Ehecatl]] (Viento) - [[Ehēcamalacatl]] (Tornado) - [[Āehēcatl]] (Ciclón tropical) [[Presión atmosférica]] [[Nube]] [[Lluvia]] [[Nieve]] [[Granizo]] [[Viento]] [[Efecto invernadero]] [[Tornado]] [[Ciclón tropical]]
==== [[Ahcuallotl]] ====<!--Catástrofe-->
[[Avalancha]] – [[Terremoto]] – [[Inundación]] – [[Fusión de núcleo]] – [[Tornado]] [[Huracán]] [[Cepayauhxiniliztli]] (avalancha) - [[Tlālolīniliztli]] (temblor, sismo) - [[Zōnēhualiztli]] (inundación) - [[Yōllōcetiliztli]] (fusión nuclear)
=== [[Iuhcayotl]] ===<!--Física-->
[[Átomo]] [[Electrón]] [[Neutrón]] [[Protón]] [[Energía]] [[Radiación electromagnética]] [[Radiofrecuencia]] [[Radiación infrarroja]] [[Luz visible]] [[Radiación ultravioleta]] [[Rayos gamma]] [[Luz]] [[Color|El color]] [[Espectro electromagnético]] [[Negro (color)|Negro]] [[Blanco (color)|Blanco]] [[Rojo]] [[Amarillo]] [[Verde]] [[Azul]] [[Fuerza]]s [[Gravitación]] [[Electromagnetismo]] [[Energía nuclear]] [[Aceleración]] [[Fuerza]] [[Masa]] [[Velocidad]] [[Tiempo]] [[Rapidez]] [[Peso]] [[Tlachicāhualiztli]] <!--Energía--> - [[Tlāhuīlli]] <!--Luz--> - [[Chicāhualiztli]] <!--Fuerza--> - [[Iciuhquiliztli]] <!--Velocidad--> - [[Cāhuitl]] <!--Tiempo-->- [[Iciuhcāyōtl]] <!--Rapidez--> - [[Etiliztli]]<!--Peso-->
==== Energéticos ====
[[Petróleo]], [[Gas]], [[Carbón]], [[Energía nuclear]], [[Energía solar]], [[Energía hidráulica]], [[Energía eólica]]
==== Industria ====
[[Turismo]] [[Industria textil|Textil]] [[Lana]] [[Algodón]] [[Seda]] [[Plástico]] [[Nylon]] [[Poliéster]] [[Perfumería]] [[Mirra]] [[Incienso]] [[Almizcle]] [[Construcción]] [[Cemento]] [[Sillar]]
=== Medidas ===
[[Sistema Internacional de Unidades]] [[metro]] [[litro]] [[kilogramo]] [[newton (unidad)]] [[julio (unidad)]] [[vatio]] [[voltio]] [[ampere]]
=== Inventos ===
[[Calzado]] [[Ropa]] [[Arma]]s [[Domesticación]] [[Fuego]] [[Rueda]] [[Radiocomunicación|Radio]] [[Televisión]] o [[Televisor]] [[Pararrayos]][[Ferrocarril]] [[Energía eléctrica]] [[Internet]]
=== [[Tlahtolmatiliztli]] ===
[[Gramática]] [[Lenguaje oligosintético]]
==== [[Tlahtolli]] ====
# [[caxtillahtolli]] — [[arabetlahtolli]] — [[inglestlahtolli]] — [[Esperanto]] [[francestlahtolli]] [[alemantlahtolli]] [[Hindi]] [[Idioma italiano]] [[Idioma japonés]] [[Latintlahtolli]] [[Idioma chino mandarín]] [[Idioma portugués]] [[Idioma ruso]] [[Sánscrito]] [[nahuatlahtolli]] [[Idioma chino]] [[Idioma griego]][[Lenguas indoeuropeas]]
=== [[Tlapohualiztli]] ===
[[Álgebra]], [[Ecuación]] [[Cálculo]] [[Geometría]] [[Círculo]] [[Número pi]] [[Cuadrado]] [[Triángulo]] [[Polígono]] [[Infinito]] [[Trigonometría]]
=== Enigmas y misterios ===
[[Lemuria]] – [[El Conde de Saint Germain]] – [[Mu (continente perdido)|Mu]] – [[Hiperbórea]] – [[Atlántida]] – [[Esferas de piedra de Costa Rica|Las esferas de Costa Rica]] — [[Aztlán]]
=== [[Ticiyotl]] ===<!--Medicina-->
[[Sida]] [[Alcoholismo]] [[Cáncer]] [[Cólera]] [[Diabetes mellitus]] [[Disentería]] [[Hipertensión]] [[Gripe]] [[Malaria]] [[Obesidad]] [[Viruela]] [[Sífilis]] [[Tuberculosis]] [[Virus]] [[Ceguera]] [[Enfermedad mental]] [[Sordera]] [[Parto natural]] [[Mal de Chagas]] — [[Dengue]] — [[Zika]] — [[Fiebre amarilla]] — [[Mal de páramo]]/[[Soroche]]/[[Puna]] — [[Real Expedición Filantrópica de la Vacuna]] [[Tlacopīnaliztli]] (reproducción) [[Tlaotztīliztli]] (embarazo) [[Ihīyōtiliztli]] (respiración) [[Tlatemohuīliztli]] (digestión) [[Tlaxīxaliztli]] (excreción) [[Tlanēxticatlachīhualizli]] (fotosíntesis) [[Ezcocoliztli]] (disentería) - [[Yacatzompīlli]] (gripe) - [[Cēcecuiliztli]] (malaria) - [[Ihtehcāyōtl]] - [[Mātlālzahuatl]] (viruela) - [[tlācazolnanāhuātl]] (sífilis) - [[Tētzāuhcocoliztli]] (tuberculosis) - [[Īxpopoyotiliztli]] (ceguera) - [[Nacaztzatzayōtl]] (sordera)
==== [[Tlacualiztli]] ====<!--Alimentación-->
[[Asado]] – [[Queso de Cabrales]] – [[Charqui]] – [[Chicha]] – [[Cocido madrileño]] — [[Cocido montañés]] — [[Escalibada]] – [[Gazpacho]] — [[Queso Idiazábal]] – [[Jamón ibérico]] – [[Jamón serrano]] — [[Queso de Mahón]] – [[Marmitako]] – [[Mazamorra]] – [[Paella]] — [[Picón Bejes-Tresviso]] – [[Posol]] — [[Pulque]] – [[Queso de Cantabria]] – [[Queso majorero]] – [[Queso manchego]] – [[Queso de La Serena]] – [[Queso de tetilla]] – [[Queso zamorano]] – [[Quesucos de Liébana]] – [[Queso de Roncal]] – [[Salmorejo]] — [[Torta del Casar]] – [[Aguacate]]/[[Palta]] – [[Taco]] — [[Mole]] — [[Cochinita pibil]] — [[Cebiche]] — [[Pachamanca]] — [[Guacamole]] — [[Tamal]] [[Aceite]] [[Cereal]]es [[Arroz]] [[Avena]] [[Cebada]] [[Centeno]] [[Maíz]] [[Soya]] [[Trigo]] [[Azúcar]] [[Chocolate]] [[Melaza]] [[Miel]] [[Fruta]] [[Limón]] [[Manzana]], [[Malus domestica|manzano]] [[Naranja]], [[Citrus × sinensis|naranjo]] [[Banana|Plátano]] o [[banana]], [[Musa × paradisiaca|platanero o bananero]] [[Uva]] [[Hongo]]s [[Agaricus bisporus|Champiñón]] [[Cucurbita maxima|Calabaza]] [[Pepino]] [[Pimiento]] [[Tomate]] [[Calabacín]] (''[[Cucurbita pepo]]'') [[Lácteo]]s [[Mantequilla]] [[Queso]] [[Yogur]] [[Legumbre]]s [[Garbanzo]]s [[Guisante]]s [[Lenteja]]s [[Pan (alimento)|Pan]] [[Semilla]]s y [[Fruto seco|frutos secos]] [[Almendra]]s [[Anacardo]]s [[Avellana]]s [[Bellota]]s [[Cacahuete]]s [[Castaña]]s [[Juglans regia|Nueces]] [[Seta]]s [[Sorgo]] [[Tubérculo]]s [[Brassica napus|Nabo]] [[Patata]] (''[[Solanum tuberosum]]'') [[Remolacha]] [[Zanahoria]] [[Verdura]]s [[Acelga]]s [[Espinaca]]s [[Vinagre]] [[Adobado]]s [[Embutido]]s [[Salazón|Salazones]] [[Salmuera]] [[Almeja]]s [[Engraulis encrasicholus|Anchoa]] (''[[Engraulis encrasicholus]]'') [[Atún]] [[Bacalao]] [[Pagellus bogaraveo|Besugo]] [[Bogavante]] [[Calamar]]es [[Cangrejo]]s [[Cigala]] [[Sparus aurata|Dorada]] (''[[Sparus aurata]]'') [[Parapenaeus longirostris|Gamba (crustáceo)]] [[Palinuridae|Langosta (crustáceo)]] [[Acrididae|Langostino]] [[Soleidae|Lenguado]] [[Lubina]] [[Mejillón]] (''[[Mytilidae]]'') [[Merluza]] (''[[Merlucciidae]]'') [[Ostra]] [[Percebe]]s [[Pulpo]] [[Rape]] [[Rodaballo]] [[Salmo (género)|Salmón]] [[Mullus|Salmonete]] [[Sardina]] [[Sepia]] [[Trucha]]
[[Agua]] [[Bebidas alcohólicas]] [[Alcohol]] [[Cava]] [[Cerveza]] [[Champán]] [[Pisco (aguardiente)|Pisco]] [[Sidra]] [[Vino]] [[Infusión|Infusiones]] [[Café (bebida)|Café]] [[Té (bebida)|Té]] [[Leche]] [[Bebida|Refresco]]s [[Gaseosa]]s o [[Agua carbonatada|Soda]]s [[Coca-Cola]][[Pepsi]] [[Fanta]] [[Tónica (bebida)|Tónicas]] [[Zumo]]s [[Tabaco]]
====Nacatl====
[[Tlacacatztzalli]] (embutido) -[[Tlaztāhuīlli]] (salazón) - [[Iztizāāyōtl]] (salmuera) - [[Tlacencāuhtli]] (adobado)
=== [[Química]] ===
[[Tabla periódica de los elementos]] [[Aluminio]] [[Azufre]] [[Carbono]] [[Cobre]] [[Estaño]] [[Helio]] [[Hidrógeno]] [[Hierro]] [[Nitrógeno]] [[Oro]] [[Oxígeno]] [[Plata]] [[Sodio]] [[Uranio]] [[Zinc]] [[Compuesto químico]] [[Ácido]] [[Base (química)]] [[Sal (química)]] [[Molécula]]'''
[[Bioquímica]] [[Hormona]] [[Fisicoquímica]] [[Química analítica]] [[Química inorgánica]] [[Química orgánica]] [[Alcohol]] [[Glúcido]] [[Lípido]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! Tlapōhualli
!
! Símbolo
|-
| 1
| [[Āyōcoxqui]]
| H
|-
| 2
| [[Tōnatiuyoh]]
| He
|-
| 3
| [[Tetōntepoztli]]
| Li
|-
| 4
| [[Iztactlāltepoztli]]
| Be
|-
| 5
| [[Xacoiztatl]]
| B
|-
| 6
| [[Tecolli]]
| C
|-
| 7
| [[Ehēcatehuiltic]]
| N
|-
| 8
| [[Ehēcayoh]]
| O
|-
| 13
| [[Tlālxocotepoztli]]
| Al
|-
| 26
| [[Tlīltic tepoztli]]
| Fe
|-
| 29
| [[Chīchīltic tepoztli]]
| Cu
|-
| 30
| [[Huitztepoztli]]
| Zn
|-
| 47
| [[Iztāc teōcuitlatl]]
| Ag
|-
| 79
| [[Cōztic teōcuitlatl]]
| Au
|-
|}
[[Payelizyōtic tlapēuhcāyōtl]] - [[Tlapēuhcāyōtl nemachiyōtīlpāntli]]
=== Proyectos científicos ===
[[Real Expedición Botánica del Nuevo Reino de Granada]] – [[Comisión Coreográfica]] (Colombia) – [[Proyecto Genoma Humano]] — [[Regreso a la ciudad lacustre]] — [[Expedición Malaspina]]
== [[Tecnología]] ==
[[Invención]] [[Motor de combustión]] [[Fuego]] [[Plano inclinado]] [[Palanca]] [[Metalurgia]] [[Imprenta]] [[Polea]] [[Tornillo]] [[Máquina de vapor]] [[Cuña (máquina)|Cuña]] [[Rueda]]
=== [[Comunicación]] ===
[[Alfabeto]] [[Periódico (publicación)|Diario (periódico)]] [[Internet]] [[Radio (medio de comunicación)]] [[Telégrafo]] [[Teléfono]] [[Televisión]] [[Escritura]]
=== [[Electricidad]] ===
[[Biomasa (energía)|Biomasa]] [[Energía renovable]] [[Energía solar]] [[Energía hidráulica]] [[Energía eólica]] [[Energía mareomotriz]] [[Energía nuclear]] [[Recurso natural|Recursos naturales]] [[Combustible fósil|Combustibles fósiles]] [[Carbón]] [[Gas natural]] [[Petróleo]]
=== [[Computador]]es ===
[[Linux]] [[Microsoft Windows]] [[Mac OS]] [[Unix]] [[AmigaOS|Amiga]] [[OS/2]]
=== [[Transporte]] ===
[[Acalli]] — [[Tepozcoatl]] — [[Tepoztototl]] [[Bicicleta]] [[Vela (náutica)|Vela]] - [[Tepozmalacatl]] (automóvil)
=== Materiales ===
[[Mineral]] [[Diamante]] [[Sal (condimento)|Sal]] [[jade]] – [[obsidiana]] [[Vidrio]] [[Papel]] [[Plástico]] [[Madera]] [[Yāōtlaquitl]] (armas) [[Cactli]] (calzado)[[Huehcaīxipcaxitl]] (televisión) [[Tepoztlahtōani]] (radio) [[Temalacatl]] (rueda) [[Tlaquēmitl]] (ropa) [[Tletl]] (fuego)
=== Herramientas ===
[[carabela]] – [[arcabuz]] — [[macuahuitl]] – [[escritura maya]] — [[quipu]] – [[corcho]] – [[Alta Velocidad Española|AVE]] – [[fotografía]] – [[crominancia]] – [[luminancia]] – [[Sistema de Información Geográfica]] – [[isotropía]] — [[proceso reversible]]
== [[Tequinemiliztli]] ==<!--Cultura-->
[[Tequichihualiztli]]
=== [[Calmanaliztli]] ===
[[Arco]] – [[Bóveda]] – [[Dintel]] – [[Puente]] – [[Clavo (objeto)|Clavo]] – [[Pirámide (arquitectura)|Pirámide]] – [[Edificio]] – [[Siete Maravillas del Mundo|Siete Maravillas del Mundo Antiguo]] [[Angkor Wat]] [[Presa de Asuán]] [[Taj Mahal]] [[Torre Eiffel]] [[Gran Muralla China]] [[Tikal]] – [[Chichén Itzá]] – [[Teotihuacán]] – [[Machu Picchu]] – [[Ingapirca]] — [[Pirámides mochicas]] – [[Tumba de Pacal en Palenque]] – [[Pirámide del Sol (Teotihuacan)]] – [[centro de culto de Chavin de Huantar]] – [[templo mayor de Tenochtitlan]] – complejo real de [[Chan Chan]] – [[Sacsayhuamán]] – [[red viaria del Chaco]] – [[Caminos del Inca]] – [[estatuas de isla de Pascua]] – cabezas colosales de los [[olmecas]] – líneas de [[Nazca]] – [[Brasilia]] – [[monasterio de El Escorial]] – [[Mezquita de Córdoba]] – [[Palacio de la Alhambra]] – [[muralismo mexicano]] — [[Catedral Metropolitana de la Ciudad de México]] — [[Las Meninas]] [[Adobe (construcción)|Adobe]] [[Ladrillo]] [[Arco (arquitectura)|Arco]] [[Bóveda]] [[Templo]] [[Catedral]] [[Arco de triunfo]] [[Dolmen]] [[Menhir]] [[iglú]] - [[Huītōliuhqui]] (arco) - [[Tetlapachiuhqui]] (bóveda)- [[Cuaītl (calmanaliztli)|Cuāitl]] (dintel) - [[Panohtli]] (puente) - [[Tepoztlaxichtli]] (clavo)
=== Literatura ===
[[Libro]] [[Realismo mágico]] — [[Modernismo (literatura en español)|Modernismo]] — [[Literatura argentina]] — [[Literatura mexicana]] — [[Difrasismo]]
==== Obra literaria ====
[[Popol Vuh]] – [[Cantar de mio Cid]] – [[Biblia]] — [[Milagros de Nuestra Señora]] – [[Libro de buen amor]] – [[Coplas por la muerte de su padre]] – [[Huei tlamahuiçoltica]] – [[Tirante el Blanco]] – [[La Celestina]] – [[Sonetos de Garcilaso]] – [[Noche oscura del alma]] – [[El libro de la vida]] – [[Lazarillo de Tormes]] – [[Novelas Ejemplares]] – [[El Buscón]] – [[El alcalde de Zalamea]] – [[La vida es sueño]] – [[Fuenteovejuna]] – [[Fábula de Polifemo y Galatea]] – [[El burlador de Sevilla y convidado de piedra]] – [[El sí de las niñas]] – [[Las fábulas de Esopo]] – [[Don Álvaro o la fuerza del Sino]] – [[Don Juan Tenorio]] – [[Rimas (Bécquer)|Rimas de Bécquer]] – [[Leyendas de Bécquer]] – [[La Regenta]] – [[Fortunata y Jacinta]] – [[Martín Fierro]] – [[Canto General]] – [[Platero y yo]] – [[Campos de Castilla]] – [[Romancero Gitano]] — [[La casa de Bernarda Alba]] – [[Cien años de soledad]] – [[La colmena (novela)|La colmena]] – [[La familia de Pascual Duarte]] – [[Veinte poemas de amor y una canción desesperada]] – [[Libertad bajo palabra (libro)|Libertad bajo palabra]] – [[Rayuela (novela)|Rayuela]] – [[Los Maia]] – [[El llano en llamas]] – [[Pedro Páramo]] – [[Ficciones]] – [[El Aleph]] — [[Huasipungo]] — [[Víctor Mira]] — [[Caballero Carmelo]] — [[Doña Flor y sus dos maridos (novela)|Doña Flor y sus dos maridos]] — [[Gabriela, clavo y canela]] — [[Doña Bárbara]] [[Corán]] o [[Korán]] [[Divina Comedia]] [[Don Quijote de la Mancha]] [[El príncipe]] de [[Nicolás Maquiavelo]] [[Epopeya de Gilgamesh]] [[Hamlet]] [[Ilíada]] [[Las mil y una noches]] [[Odisea]] [[Ramayana]] [[República (Platón)|República]] de [[Platón]]
=== Música ===
[[Instrumentos musicales]]: [[marimba]] – [[zampoña]] – [[djembé]] — [[Música en la prehistoria]] — [[Música mexicana]] — [[Música de España|Música española]] — [[Música peruana]] — [[Tango]] — [[Huapango]] [[CD]] [[Gogueta]] [[Guitarra]] [[Piano]] [[Violín]] [[Instrumento de percusión]] [[Tambor]] [[Instrumento de viento]] [[Flauta]] [[Silbato]] [[Trompeta]] [[Instrumento musical]] [[Jazz]] [[Música clásica]] [[Música tradicional]] [[Ópera]] [[Pop]] [[ABBA]] [[Música rock|Rock]] [[Beatles]] [[Pink Floyd]] [[Queen]] [[Rolling Stones]]
===[[Danza]] ===
===[[Fotografía]] ===
=== [[Pintura]] ===
=== [[Teatro]] ===
=== [[Neltococayotl]] ===<!--Religión-->
[[Concilio Vaticano II]] – [[Teología de la liberación]] – [[Compañía de Jesús]] – [[Pascua]] – [[Corpus Christi]] – [[Semana Santa]] – [[Mitología maya]] – [[Mitología azteca]] – [[Mitología vasca]] – [[Mitología incaica]] – [[Mitología de América]] – [[Camino de Santiago]] – [[Opus Dei]] — [[Santería]] — [[María Lionza]] — [[Pachamama]] — [[Quetzalcóatl]]
[[Baha'i]] [[Báb]] [[Bahá'u'lláh]] [[Budismo]] [[Siddhartha Gautama]] [[Confucianismo]] [[Confucio]] [[Cristianismo]] [[Iglesia (edificio)|Iglesia]] (lugar de culto) - [[Iglesia católica]], [[Iglesia ortodoxa]], [[Protestantismo|Iglesia protestante]] [[Jesús de Nazaret|Jesucristo]] [[Papa]] [[Dios]] [[Espiritismo]] [[Hinduismo]] [[Brahma]] [[Siva]] [[Vishnu]] [[Islam]] [[Ali Ibn Abi Talib|Alí]] [[Mahoma]] [[Mezquita]] [[Omar]] [[Jainismo]] [[Judaísmo]] [[Moisés]] [[Sinagoga]] [[Mitología]] [[Shinto]] [[Sikhismo]] - [[Sikh]] Nanak [[Taoísmo]] [[Vudú]] [[Zoroastrismo]] [[Zoroastro]] [[Agnosticismo]] [[Ateísmo]] [[Humanismo]]
=== Mitología ===
[[Eneagrama]] — [[Esenios]] — [[Ángel]]es [[Duende]] [[Sirena]]
=== Ilhuitl ===
[[Año Nuevo]] – [[Premio Casa de las Américas]] – [[Premio Cervantes]] – [[Premio Príncipe de Asturias]] – [[Premio Planeta]] – [[Feria Internacional del Libro de Buenos Aires]] – [[Tauromaquia]] — [[Xantolo]] – [[Navidad]] – [[siesta]]
=== Artesanías ===
[[Guayabera]] – [[habano]] – [[piñata]] – [[abanico (artefacto)|abanico]]
=== Cahuitl ===
[[Calendario maya]] – [[Tonalpohualli]] – [[reloj solar]] – [[Tonalamatl]] – [[Calendario gregoriano]] – [[Semana]] – [[Cálculo de la fecha de Pascua]] – [[Huso horario]] – [[Horario de verano]]
== [[Yaoyotl]] ==<!--Milicia-->
[[Ejército]], [[Artillería]], [[Caballería]], [[Infantería]], [[Armada]], [[Marina de Guerra]] o [[Armada|Marina]], [[Fuerza Aérea]], [[Fuerzas Armadas]] [[Policía]] [[Guerra]] [[Yāōquīzqueh]] (ejército) [[Tlequiquizzōtl]] (artillería) [[Cahuayoh yāōquīzqueh]] (caballería) [[Icxinehnenqueh yāōquīzqueh]] (infantería) [[Yāōācallōtl]] [[Yāōehēcacallōtl]]
=== [[Armas]] ===
[[Hacha]] [[Explosivo]] [[Arma de fuego]] [[Pólvora]] [[Ametralladora]] [[Arte Marcial]] [[Arma nuclear]] [[Espada]] [[Carro de combate]] [[Barco de guerra]] [[Avión de caza]]
== [[Momotlaliztli]] ==<!--Deporte-->
[[Olimpiadas]] [[Béisbol]] [[Baloncesto]] [[Atletismo]] [[100 m]] [[Maratón]] [[Marcha atlética]] [[Football|Fútbol]] [[Fútbol Sala]] [[Tenis]] [[Automovilismo]] [[Rugby]] [[Vela (deporte)|Vela]] [[Esgrima]] [[Hockey]] [[Balonmano]] [[Waterpolo]] [[Triatlón]] [[Decatlón]] [[Ciclismo]] [[Tour de Francia]]
=== [[Juego]] ===
[[Ajedrez]] [[Backgammon]] [[Dados]] [[Damas]] [[Go]] [[Juego de cartas|Juegos de cartas]] [[Mancala]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nci)| ]]
t4mdccihkjkv4opmsnejk88xe0aqbxo
527457
527456
2026-06-24T04:12:24Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Huiquipedia:Amatlahcuilolli tlen monequi ipan nochi Huiquipedia ica nahuatlahtolli]]»: Vandalismo excesivo ([xikpatla=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido))
527456
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[Huiquipedia:Amatlahcuilolli tlen monequi ipan nochi Huiquipedia ica nahuatlahtolli|NCI]]}}
{{P2|[[Huiquipedia:Amatlahkwilolmeh tlen monekih eltoseh pan Wikipedia ika mexkatlahtolli|NHE]]}}
{{P2|[[Huiquipedia:Amatlajkuilolmej tlen monekij ipan nochi Uikipedia ika nauatlajtoli|NCH]]}}
{{Tlani}}
== [[Mexihco]] ==<!--México-->
=== Tlahtohcayotl ===<!--Estados-->
[[Aguascalientes]] — [[Altepetl Mexico]] — [[Baja California]] — [[Baja California Sur]] — [[Campeche]] — [[Chiyapan]] — [[Chihuahua]] — [[Coahuillan]] — [[Coliman]] — [[Durango (tlahtocayotl)|Durango]] — [[Guanajuato]] — [[Guerrero (tlahtocayotl)|Guerrero]] — [[Hidalgo (tlahtocayotl)|Hidalgo]] — [[Tlahtocayotl Mexico|Mexico]] — [[Michhuahcan]] — [[Morelos]] — [[Nayarit]] — [[Yancuic León]] — [[Huaxyacac]] — [[Puebla]] — [[Querétaro]] — [[Quintana Roo]] — [[San Luis Potosí]] — [[Sinaloa]] — [[Sonora]] — [[Tabasco]] — [[Tamaulipas]] — [[Tlaxcallan]] — [[Xalixco]] — [[Veracruz]] — [[Yucatan]] — [[Zacatecah (tlahtocayotl)|Zacatecah]]
=== Tecuacan ===<!--Capitales-->
[[Altepetl Aguascalientes]] — [[Altepetl Campeche]] — [[Altepetl Coliman]] — [[Altepetl San Luis Potosí]] — [[Altepetl Victoria]] — [[Altepetl Zacatecas]] — [[Chetumal]] — [[Chilpantzinco]] — [[Colhuahcan Rosales]] — [[Cualnezcaltepec]] — [[Cuauhnahuac]] — [[Cuetlaxcoapan]] — [[Hermosillo]] — [[Huaxyacac Juárez]] — [[La Paz, Baja California Sur|La Paz]] — [[Mérida, Yucatan|Mérida]] — [[Mexicali]] — [[Monterrey]] — [[Morelia]] — [[Pachtitlan]] — [[Pachyohcan]] — [[Tepic]] — [[Tollohcan]] — [[Saltillo]] — [[Tochtlah Gutiérrez]] — [[Xalapan, Veracruz|Xalapan]]
=== Altepetl ===<!--Ciudades-->
[[Acapolco]] — [[Cabo San Lucas]] — [[Chalchiuhcuecan]] — [[Cuauhchinanco]] — [[Mazatlan]] — [[Puerto Vallarta]] — [[Salina Cruz]] — [[Tampico]] — [[Tehuahcan]] — [[Tijuana]] — [[Tollantzinco]] — [[Torreón]] — [[Zihuatanejo]]
=== Chanehqueh ===<!--Personas-->
[[Agustín de Iturbide]] – [[Andrés Manuel López Obrador]] – [[Cajeme (yaqui)]] – [[Conin]] – [[Cuauhtemoc (tlahtoani)]] – [[Emiliano Zapata]] – [[Francisco I Madero]] – [[Francisco Villa]] – [[Geronimo]] – [[Josefa Ortiz de Domínguez]] – [[Juan Diego Cuauhtlatoatzin]] – [[Leona Vicario]] – [[Malitzin]] – [[Miguel Hidalgo]] – [[Venustiano Carranza]]
== Nemiliztlahcuilolli ==<!--Biografía-->
=== Exploradores ===
[[Alonso de Ojeda]] — [[Álvar Núñez Cabeza de Vaca]] — [[Álvaro de Mendaña]] — [[Amelia Mary Earhart]] — [[Américo Vespucio]] — [[Cristoforo Colombo]] — [[Edmund Hillary]] — [[Eric el Rojo]] — [[Francis Drake]] — [[Francisco Pizarro]] — [[Hernán Cortés]] — [[Hernando de Magallanes]] — [[Ibn Battuta]] — [[Jacques Cartier]] — [[James Cook]] — [[John Cabot]] — [[Juan Sebastián Elcano]] — [[López de Sequeira]] — [[Marco Polo]] — [[Neil Armstrong]] — [[Roald Amundsen]] — [[Sebastián de Belalcázar]] — [[Vasco da Gama]] — [[Yuri Gagarin]] — [[Zheng He]]
=== [[Tlahtoani]]meh ===
[[Abderramán I]] — [[Abdón Calderón]] — [[Abraham Lincoln]] — [[Adolf Hitler]] — [[Akbar]] — [[Alejandro Magno]] — [[Alfredo Stroessner]] — [[Alonso Pérez de Guzmán]] — [[Angela Merkel]] — [[Antonio José de Sucre]] — [[Aníbal]] — [[Aśoka]] — [[Atahualpa]] — [[Atila]] — [[Augusto César Sandino]] — [[Augusto Pinochet]] — [[Barack Obama]] – [[Basil Zaharoff]] — [[Benito Juárez]] – [[Benito Mussolini]] – [[Benjamín Netanyahu]] – [[Boris Johnson]] – [[Boris Yeltsin]] – [[Boudica]] – [[Carlomagno]] – [[Carlos I de España]] – [[Catalina II de Rusia]] – [[César Augusto]] – [[Chandragupta Maurya]] – [[Charles de Gaulle]] – [[Ciro II el Grande]] – [[Cixi]] – [[Cleopatra VII]] – [[Constantino I]] – [[Cuauhtemoc (tlahtoani)|Cuauhtemoc]] – [[Darío III]] – [[David Cameron]] – [[Deng Xiaoping]] – [[Donald Trump]] – [[Eleanor Roosevelt]] – [[Eloy Alfaro]] — [[Emmanuel Macron]] – [[Emmeline Pankhurst]] – [[Enrique el Navegante]] — [[Ernsesto Che Guevara]] – [[Eugenio Espejo]] — [[Fidel Castro]] — [[Federico I Barbarroja]] – [[Felipe II de España]] – [[Francisco Fernando de Austria]] – [[Francisco Franco]] — [[Francisco Miranda]] – [[Francisco Morazán]] – [[Franklin Delano Roosevelt]] – [[François Mitterrand]] – [[Gabriel García Moreno]] — [[Gengis Kan]] – [[George Bush]] – [[George Canning]] — [[George Washington]] – [[George W. Bush]] – [[Gerhard Schröder]] – [[Germán Busch]] — [[Gro Harlem Brundtland]] – [[Gueorgui Zhúkov]] – [[Guillermo II de Alemania]] – [[Gustavo II Adolfo de Suecia]] – [[Haile Selassie]] – [[Hammurabi]] – [[Harry Truman]] – [[Harriet Tubman]] – [[Harún al-Rashid]] – [[Helen Keller]] – [[Hirohito]] – [[Ho Chi Minh]] – [[Horatio Nelson]] – [[Hu Jintao]] — [[Hugo Chávez]] — [[Indira Gandhi]] – [[Iósif Stalin]] – [[Isabel I de Castilla]] – [[Isabel I de Inglaterra]] – [[Jacques Chirac]] – [[Jason]] – [[José de San Martín]] – [[José María Velasco Ibarra]] — [[Jawaharlal Nehru]] – [[José de San Martín]] — [[José Gervasio Artigas]] — [[Julio César]] – [[Justiniano]] – [[Ka'ahumanu]] – [[Kwame Nkrumah]] – [[Lenin]] – [[León Trotski]] – [[Leónidas I]] – [[Liliuokalani de Hawaii]] – [[Luis XIV de Francia]] – [[Lula da Silva]] — [[Mao Zedong]] – [[Manuel Esteban Pizarro]] — [[Margaret Thatcher]] – [[Mary Harris]] – [[Maximilien Robespierre]] – [[Mijaíl Gorbachov]] – [[Mohamed bin Salmán]] – [[Moteuczoma Xocoyotzin]] – [[Mustafa Kemal Atatürk]] – [[Mahatma Gandhi]] – [[Napoleón Bonaparte]] – [[Narendra Modi]] – [[Nelson Mandela]] – [[Nefertiti]] – [[Otto von Bismarck]] – [[Paul von Hindenburg]] – [[Pedro I de Rusia]] – [[Pericles]] – [[Pol Pot]] – [[Qin Shi Huang]] – [[Ramsés II]] – [[Recep Tayyip Erdoğan]] – [[Romano Prodi]] – [[Ronald Reagan]] – [[Rosa Parks]] – [[Ricardo I de Inglaterra]] – [[Rodrigo Díaz de Vivar]] – [[Saladino]] – [[Salvador Allende]] – [[Semíramis]] – [[Shaka Zulu]] – [[Simón Bolívar]] — [[Solimán el Magnífico]] – [[Sojourner Truth]] – [[Sun Yat-sen]] – [[Sun Tzu]] – [[Tamerlán]] – [[Toro Sentado]] – [[Trajano]] – [[Tony Blair]] – [[Thomas Jefferson]] – [[Túpac Amaru II]] — [[Umar ibn al-Jattab]] – [[Victoria I del Reino Unido]] – [[Vicente Rocafuerte]] – [[Vladímir Putin]] – [[Winston Churchill]] – [[Xi Jinping]]
=== [[Amoxtlahcuilo]]queh ===
[[José Agustín]] — [[Rafael Alberti]] – [[Isabel Allende]] — [[Dámaso Alonso]] – [[Germán Arciniegas]] – [[Reinaldo Arenas]] – [[Roberto Arlt]] – [[Francisco Ayala]] — [[Adolfo Bioy Casares]] — [[Gerardo Bloomerfield]] — [[Jorge Luis Borges]] — [[Antonio Buero Vallejo]] — [[Guillermo Cabrera Infante]] — [[Pedro Calderón de la Barca]] – [[Alejo Carpentier]] – [[Jorge Carrera Andrade]] — [[Benjamín Carrión]] — [[Fanny Carrión de Fierro]] — [[Américo Castro]] – [[Camilo José Cela]] – [[Miguel de Cervantes Saavedra]] — [[Alfredo Conde]] — [[Jorge Cuesta]] – [[Rubén Darío]] – [[Miguel Delibes]] — [[Gerardo Diego]] — [[Jorge Edwards]] — [[Gonzalo Escudero]] – [[Macedonio Fernández]] — [[Roberto Fontanarrosa]] — [[Carlos Fuentes]] — [[Federico García Lorca]] – [[Gabriel García Márquez]] — [[José García Nieto]] — [[Garcilaso de la Vega]] – [[Luis de Góngora]] — [[Enrique González Martínez]] – [[Fray Luis de Granada]] – [[Paul Groussac]] – [[Jorge Guillén]] — [[Nicolás Guillén]] — [[Ricardo Gullón]] — [[José Hierro]] — [[Jorge Icaza]] — [[Jorge Isaacs]] – [[Dulce María Loynaz]] — [[José Jiménez Lozano]] — [[Luis Landero]] – [[Salvador de Madariaga]] — [[Ramiro de Maeztu]] — [[Juan Marsé]] – [[Juan Montalvo]] — [[Álvaro Mutis]] — [[Antonio Nariño]] – [[Silvina Ocampo]] – [[Juan Carlos Onetti]] — [[Francisco de Osuna]] – [[Pablo Palacio]] — [[Fernando del Paso]] — [[Octavio Paz]] — [[Benito Pérez Galdós]] – [[Arturo Pérez Reverte]] — [[Sergio Pitol]] — [[Syria Poletti]] — [[Manuel Puig]] – [[Francisco de Quevedo y Villegas]] – [[José Revueltas]] – [[Alfonso Reyes Ochoa]] – [[Augusto Roa Bastos]] — [[Fernando de Rojas]] – [[Gonzalo Rojas]] — [[Manuel Rojas (escritor)|Manuel Rojas]] – [[Luis Rosales]] – [[Juan Rulfo]] — [[Diego de Saavedra Fajardo]] – [[Ernesto Sabato]] — [[Rafael Sánchez Ferlosio]] — [[Severo Sarduy]] – [[Javier Sierra]] — [[Lorenzo Silva]] — [[María Tena]] – [[Suso de Toro]] — [[Gonzalo Torrente Ballester]] — [[Francisco Umbral]] — [[Rodolfo Usigli]] — [[Mario Vargas Llosa]] — [[César Vallejo]] — [[Luis Vives]] — [[María Elena Walsh]] – [[Agustín Yáñez]] – [[María Zambrano]] — [[Nezahualcóyotl]] — [[Sor Juana Inés de la Cruz]] — [[Antonio Valeriano]] — [[Bernardino de Sahagún]] — [[Bartolomé Cairasco de Figueroa]] – [[Dante Alighieri]] – [[Jane Austen]] – [[Hildegard de Bingen]] – [[Heinrich Böll]] – [[Charles Dickens]] – [[John Dos Passos]] – [[Mary Dyer]] – [[William Faulkner]] – [[Hervé Fischer]] – [[F. Scott Fitzgerald]] – [[Gabriel García Marquez]] – [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe, Johann Wolfgang von]] [[Günter Grass|Grass, Günter]] [[Graham Greene]] – [[Germaine Greer]] – [[Dashiell Hammett]] – [[Ernest Hemingway]] – [[Patrick Henry]] – [[Herodoto]] – [[Homero]] – [[Victor Hugo]] – [[James Joyce]] – [[Li Po]] – [[António Lobo Antunes]] – [[Jakob Lorber]] – [[Thomas Mann]] – [[Murasaki Shikibu]] – [[Flannery O'Connor]] – [[George Orwell]] – [[Blaise Pascal]] – [[Pitágoras]] – [[Edgar Allan Poe]] – [[Aleksandr Pushkin]] – [[J. K. Rowling]] – [[Safo]] – [[William Shakespeare]] – [[Bernard Shaw]] – [[Sima Qian]] – [[Georges Simenon]] – [[John Steinbeck]] – [[Graham Swift]] – [[J. R. R. Tolkien]] – [[León Tolstói]] – [[Tu Fu]] – [[Mark Twain]] – [[Julio Verne]] – [[Virgilio]] – [[Oscar Wilde]] – [[Mary Wollstonecraft]] – [[Virginia Woolf]]
=== [[Calmanani]]meh ===
[[Antoni Gaudí]] – [[José Celestino Mutis]] – [[Gregorio Marañón]] – [[Isaac Peral]] – [[Leonardo Torres Quevedo]] – [[Eduardo Torroja]] – [[Eladio Dieste]] – [[Esteve Terrades]] – [[Miguel Servet]] – [[Santiago Calatrava]] – [[Jorge Matute Remus]] – [[Arturo Rosenblueth]] – [[Agustín de Bethancourt]] – [[Pedro Paulet Mostajo]] — [[Ricardo Miledi]] — [[Fernando Ortiz Crespo]] — [[Humberto Fernández Morán]] — [[Nabor Carrillo]] — [[José María Fonollosa]] — [[Rodrigo Fierro Benítez]] — [[Carlos Pfeifer de Formica-Corsi]] — [[José Jiménez Jimena]] — [[Carlos Raúl Villanueva]] — [[Gustave Effel]]
=== [[Tlamahuizoltequini]]meh ===
[[Robert De Niro]] — [[Al Pacino]] — [[Marlon Brando]] — [[Amores perros]] — [[José María Arzuaga]] — [[Juan Antonio Bardem]] — [[Best Boy]] — [[Luis García Berlanga]] — [[Luis Buñuel]] — [[José Luis Garci]] — [[Manuel Octavio Gómez]] — [[Tomás Gutiérrez Alea]] — [[Plácido]] — [[José Luis Sáenz de Heredia]] — [[Jorge Sanjinés]] — [[Carlos Saura]] — [[Humberto Solás]] — [[Humphrey Bogart]] – [[Charles Chaplin]] – [[Marlene Dietrich]] – [[John Hurt]] – [[Hermanos Marx]] – [[Marilyn Monroe]] — [[Juana Sujo]] — [[Fernando Savater]] — [[Juan Ruiz de Alarcón]] — [[La Fura dels Baus]] — [[Román Chalbaud]] — [[Isaac Chocrón]]
=== Directores ===
[[Woody Allen]] – [[Ingmar Bergman]] – [[Walt Disney]] – [[Francis Ford Coppola]] – [[Alfred Hitchcock]] – [[Stanley Kubrick]] – [[Akira Kurosawa]] – [[Satyajit Ray]] – [[Steven Spielberg]] – [[Orson Welles]]
=== Músicos ===
[[José Pablo Moncayo]] — [[Violeta Parra]] – [[Manuel M. Ponce]] — [[Paloma San Basilio]] – [[Diomedes Díaz]] – [[Silvio Rodríguez]] – [[Mercedes Sosa]] – [[Los Fronterizos]] — [[Steffano Viola]] — [[Paolo Pegoraro]] — [[José Gutiérrez]] — [[Trío Nahual]] — [[José Alfredo Jiménez]] — [[Simón Díaz]] — [[Atahualpa Yupanqui]]
=== [[Cuicapixquetl|Cuicapixqueh]] ===
[[Antonio Soler (compositor)]] – [[Enrique Granados]] – [[Manuel de Falla]] – [[Andrés Segovia]] – [[Pablo Casals]] – [[Astor Piazzolla]] – [[Francisco Tárrega]] — [[Rodolfo Cazares]] — [[Leo Brouwer]] — [[Antonio Lauro]] — [[Hernando Franco]] – [[Johann Sebastian Bach]] – [[Ludwig van Beethoven]] – [[Piotr Ilich Chaikovski]] – [[Frédéric Chopin]] – [[Antonín Dvořák]] – [[Georg Friedrich Händel]] – [[Franz Joseph Haydn]] – [[Franz Liszt]] – [[Felix Mendelssohn]] – [[Wolfgang Amadeus Mozart]] – [[Antonio Vivaldi]] – [[Richard Wagner]]
=== [[Tlahcuilo]]queh ===
[[Juan Manuel Blanes]] — [[Diego de la Cruz]] – [[Jean Fautrier]] — [[Pedro Figari]] — [[Mariano Fortuny]] – [[Francisco de Goya]] – [[El Greco]] — [[Juan Gris]] — [[Juan de Juanes]] — [[Joan Miró]] — [[Bartolomé Esteban Murillo]] — [[José Clemente Orozco]] — [[Pablo Picasso]] — [[José de Ribera]] — [[Diego Rivera]] — [[David Alfaro Siqueiros]] — [[Antoni Tàpies]] — [[Joaquín Torres García]] — [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Diego Velázquez]] — [[Francisco de Zurbarán]] — [[José G. Álvarez]] — [[Salvador Dalí]] — [[Vincent van Gogh]] — [[Frida Kahlo]] — [[Miguel Ángel]] — [[Rembrandt]] — [[Rafael Sanzio]] — [[Leonardo da Vinci]] — [[Oswaldo Guayasamín]] – [[Eduardo Kingman]] — [[Lola Mora]] – [[Benito Quinquela Martín]] – [[El Greco]] — [[Alberto Agüero]] — [[Jorge Oteiza]] — [[Armando Reverón]] — [[Arturo Michelena]] — [[Tito Salas]]
=== [[Momotlani]]meh ===
[[Muhammad Ali]] – [[Lance Armstrong]] – [[Usain Bolt]] – [[Nadia Comaneci]] – [[Wayne Gretzky]] – [[Tony Hawk]] – [[Michael Jordan]] – [[Bruce Lee]] – [[Carl Lewis]] – [[Diego Maradona]] – [[Lionel Messi]] – [[Jesse Owens]] – [[Pelé]] – [[Michael Phelps]] – [[Ronaldo]] – [[Cristiano Ronaldo]] – [[Babe Ruth]] – [[O.J. Simpson]]
=== Científicos ===
[[Abulcasis]] — [[Al-Juarismi]] — [[Alan Turing]] — [[Albert Einstein]] — [[Alfred Nobel]] — [[Alexander Fleming]] — [[Alexander von Humboldt]] — [[Bernhard Riemann]] — [[Carl Friedrich Gauss]] — [[Carl Sagan]] — [[Charles Darwin]] — [[David Hilbert]] — [[Dmitri Mendeléyev]] — [[Edward Jenner]] — [[Enrico Fermi]] — [[Erwin Schrödinger]] — [[Euclides]] — [[Fibonacci]] — [[Florence Nightingale]] — [[Galileo Galilei]] — [[Henri Poincaré]] — [[Henry Ford]] — [[Hermanos Lumière]] — [[Hermanos Wright]] — [[Hipócrates]] — [[Isaac Newton]] — [[James Watt]] — [[Johannes Gutenberg]] — [[Karl Benz]] — [[Leonhard Euler]] — [[Leonardo da Vinci]] — [[Louis Pasteur]] — [[Marie Curie]] — [[Nikola Tesla]] — [[Nicolás Copérnico]] — [[Pitágoras]] — [[Rachel Louise Carson]] — [[Sigmund Freud]] — [[Stephen Hawking]] — [[Thomas Alva Edison]]
=== Filósofos ===
[[Hannah Arendt]] — [[Tomás de Aquino]] — [[Aristóteles]] — [[San Francisco de Asís]] — [[Mijaíl Bakunin]] — [[Simone de Beauvoir]] — [[Hans Blumenberg]] — [[Albert Camus]] — [[Confucio]] — [[Gottlob Frege]] — [[Emma Goldman]] — [[Ian Hacking]] — [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] — [[Heráclito]] — [[Immanuel Kant]] — [[Thomas Kuhn]] — [[Lao Tzu]] — [[Martín Lutero]] — [[Rosa Luxemburg]] — [[Nicolás Maquiavelo]] — [[Karl Marx]] — [[Benito de Nursia]] — [[Platón]] — [[Karl Popper]] — [[Jean-Jacques Rousseau]] — [[Bertrand Russell]] — [[Jean-Paul Sartre]] — [[Duns Scoto]] — [[Adam Smith]] — [[Sócrates]] — [[Sun Tzu]] — [[Simone Weil]]
=== Economistas ===
[[Milton Friedman]] — [[Friedrich Hayek]] — [[John Maynard Keynes]] — [[Karl Marx]] — [[David Ricardo]] — [[Adam Smith]] — [[Max Weber]]
=== Políticos ===
[[Kofi Annan]] – [[Martin Luther King]]
=== Pochtecatl ===
[[Bill Gates]] – [[Carlos Slim]] – [[Steve Jobs]] – [[John D. Rockefeller]] – [[Richard Stallman]]
=== Yaotl ===
[[Juana de Arco]] — [[Manuel Rodríguez Erdoíza]] — [[Santa Mariana de Jesús]] — [[Santa Rosa de Lima]] — [[Vicente Guerrero]] — [[Francisco Xavier Mina]]
=== Terroristas ===
[[Ted Kaczynski]] – [[Osama bin Laden]] – [[Gavrilo Princip]]
=== Premios Nobel ===
[[José Echegaray]] – [[Óscar Arias Sánchez]] – [[Santiago Ramón y Cajal]] – [[Severo Ochoa]] – [[Baruj Benacerraf]] – [[Pablo Neruda]]– [[Gabriel García Márquez]] — [[Miguel Angel Asturias]] — [[Gabriela Mistral]] — [[Alfonso García Robles]] — [[Luis Federico Leloir]] — [[Mario J. Molina]] — [[Bernardo Alberto Houssay]] — [[César Milstein]] — [[Camilo José Cela]] — [[Octavio Paz]] — [[Vicente Aleixandre]] — [[Juan Ramón Jiménez]] — [[Jacinto Benavente]] — [[Carlos Saavedra Lamas]] — [[Adolfo Pérez Esquivel]] — [[Rigoberta Menchú]] — [[Mario Vargas Llosa]] — [[Juan Manuel Santos]]
== Ciencias sociales ==
[[encomienda]] – [[código civil]] – [[inflación]] – [[banco central]] – [[devaluación]] – [[guerrilla]] – [[deuda externa]] – [[huaso]] – [[gaucho]] – [[populismo]] – [[peronismo]] – [[dictadura]] – [[democracia]] – [[estatuto de autonomía]] – [[corsario]] – [[pirata]] – [[Doctrina Monroe]] – [[reforma agraria]] – [[capitanía general]] – [[Cabildo]] – [[Real Audiencia (América)]] – [[Bolsa de Valores]] – [[Cortes españolas]] – [[Inquisición]] – [[Guardia Civil]] – [[Derecho Indiano]] – [[microestado]] — [[Caudillismo]] — [[Valores sociales]] – [[Virreinato]] – [[Reinos de Indias]]
=== [[Huehcapantlahtoliztli]] ===<!--Historia-->
[[Revolución Mexicana]] — [[Revolución Cubana]] — [[Revolución Liberal Ecuatoriana]] — [[Batalla de Las Piedras]] — [[Batalla de Masoller]] – [[Batalla de Punta del Este]] – [[Provincia Oriental]] – [[Desembarco de los Treinta y Tres Orientales]] – [[Éxodo del Pueblo Oriental]] – [[Provincias Unidas del Río de la Plata]] – [[Provincias Unidas del Centro de América]] – [[Acuerdo de Esquipulas]] – [[Virreinato de Nueva España]] — [[Triple Alianza (México)|Triple Alianza]] – [[Batalla de Boyacá]] – [[Batalla de Carabobo]] – [[Batalla de Pichincha]] – [[Batalla de Ayacucho]] – [[Sorpresa de Cancha Rayada]] – [[República de la Gran Colombia]] – [[Guerra de la Triple Alianza]] – [[Guerra del Pacífico]] – [[Guerra contra la Confederación Perú-Boliviana]] – [[Guerra del Chaco]] – [[Alianza para el Progreso]] – [[Imperio Portugués]] – [[Imperio español]] – [[Compañía de Jesús]] – [[Reino Visigodo]] – [[Batalla de Covadonga]] – [[Reinos de Taifas]] – [[Al Andalus]] – [[Emirato de Córdoba]] — [[Califato de Córdoba]] – [[Reconquista]] – [[Batalla de Las Navas de Tolosa]] – [[Las Siete Partidas]] – [[Batalla de Lepanto]] – [[Armada Invencible]] – [[Guerra de Sucesión Española]] – [[Motín de Aranjuez]] – [[Cortes de Cádiz|Constitución de Cádiz]] – [[I República Española]] – [[II República Española]] – [[Guerra Hispano-estadounidense]] – [[Siglo de Oro]] – [[Generación del 98]] – [[Generación del 28]] — [[Generación del 27]] – [[APRA]] – [[Primera Guerra Carlista]] – [[Segunda República Española]] – [[Independencia de Colombia]] — [[Independencia de México]] — [[Independencia del Perú]] — [[Tratado de Tordesillas]] — [[Laudo Arbitral de París]] – [[Independencia de Guinea Ecuatorial]] – [[Disolución del Congreso de la República del Perú en 2019]] [[Edad de Piedra]] [[Edad de Oro]] [[Edad de Plata]] [[Edad de Bronce]] [[Sumeria]] [[Fenicia]] [[Antiguo Egipto]] [[Edad de Hierro]] [[Grecia clásica]] [[Imperio inca]] [[Mexica|aztecas]] [[Cultura maya|mayas]] [[Imperio romano]] [[Imperio bizantino]] [[Baja Edad Media]] [[Alta Edad Media]] [[Vikingos]] [[Cruzadas]] [[Dinastía Ming]] [[Gran Cisma de Occidente]] y el [[Gran Cisma de Oriente]] [[peste negra]] [[Renacimiento]] [[Reforma protestante]] [[Descubrimiento de América]] [[Colonización de Norteamérica]] [[Colonización de Sudamérica]] [[Inquisición]] [[Sacro Imperio Romano Germánico]] [[Guerra de los Treinta Años]] [[Guerra civil inglesa]] [[Imperio británico]] [[Esclavitud]] [[Ilustración]] [[Guerra de Independencia de los Estados Unidos]] [[Revolución francesa]] [[Revolución Industrial]] [[Guerras napoleónicas]] [[Guerra de Secesión|Guerra civil estadounidense]] [[Repartición de África]] [[Guerras del Opio]] [[Restauración Meiji]] [[Primera Guerra Mundial]] [[Revolución rusa]] [[Guerra civil rusa]] [[Gran Depresión]] [[Guerra civil china]] [[Guerra civil española]] [[Segunda Guerra Mundial]] [[Holocausto]] [[Guerra Fría]] [[Apartheid]] [[Guerra de Corea]] [[Revolución cubana]] [[Programa Apollo]] [[Guerra de Vietnam]] [[Crisis del petróleo de 1973]] [[Invasión soviética de Afganistán]] [[Guerra del Golfo]] [[Atentados del 11 de septiembre de 2001]]
=== [[Cemitquimatiliztli]] ===<!--Política-->
[[Anarquía]] [[Capitalismo]] [[Comunismo]] [[Democracia]] [[Dictadura]] [[Fascismo]] [[Fundamentalismo religioso]] [[Globalización]] [[Imperialismo]] [[Liberalismo]] [[Monarquía]] [[Nacionalismo]] [[Nazismo]] [[Neoconservadurismo]] [[Neoliberalismo]] [[Partido político]] [[Racismo]] [[República]] [[Separación de poderes|Separación de Poderes]] [[Judicial]] o [[Poder judicial]] [[Legislativo]] o [[Poder legislativo]] [[Poder ejecutivo|Ejecutivo]] o [[Poder Ejecutivo]] [[Socialismo]] [[Ahtēpacholiztli]] (Anarquía) [[Tlācatēpacholiztli]] (Democracia) [[Tlahtohtēpacholiztli]] (Dictadura) [[Tlālticpactiliztli]] (Globalización) <!--Mundialización--> [[Tlatlālīliztli centēpacholiztli]] (Monarquía constitucional) [[Centēpacholiztli]] (Monarquía) [[Tlācatiyāntiliztli]] <!--¿Nacionalismo?--> [[Tlācatlahtohcāyōtl]] <!--República-->
==== Política internacional ====
[[Cruz Roja]] [[Diplomacia]] [[Federación Internacional de la Cruz Roja y la Media Luna Roja]] [[FMI]] [[Juegos Olímpicos]] [[Libertad]] [[Liga árabe]][[Media Luna Roja]] [[Naciones Unidas]] (=[[ONU]]) [[OMS]] [[UNESCO]] [[UNICEF]] [[OPEP]] [[OTAN]] [[Premio Nobel]] [[Tratado]]s [[Unión Europea]] [[OPS]] – [[Banco Interamericano de Desarrollo]] — [[Banco Mundial]] – [[Mercosur]] – [[Conferencias Panamericanas]] – [[OEA]] – [[CARICOM]] – [[Comunidad Andina]] – [[Tratado de Libre Comercio de América del Norte]] (TLCAN) – [[CEPAL]] — [[Unión Europea]]
==== Movimientos sociales ====
[[Aborto]] [[Bisexualidad]] [[Control de natalidad]] [[Derechos humanos]] [[Feminismo]] [[Heterosexualidad]] [[Homosexualidad]] [[Machismo]] [[Pena capital|Pena de muerte]] [[Promoción social]] [[Sexismo]] [[Supremacismo blanco]]
==== Geopolítica ====
[[Carta de la Tierra]] [[Carta Magna]] [[Declaración de los Derechos del Hombre y del Ciudadano]] [[Manifiesto comunista]]
=== Etnografía y arqueología ===
[[Imperio Inca]] – [[Cultura Mochica]] – [[Cultura tolteca|Cultura Tolteca]] – [[Cultura Zapoteca]] – [[pueblos de América]] ([[amerindio]]s) – [[Cultura maya|Imperio maya]] – [[Imperio Azteca]] – [[Imperio Chimú]] – [[Olmecas]] – [[idioma catalán|catalán]] – [[gallego]] – [[euskera]] – [[valenciano]] – [[bable]] – [[patués]] – [[náhuatl]] — [[Idioma guaraní|guaraní]] – [[lenguas quechuas|quechua]] — [[idioma aimara|aimara]] — [[idioma fang|fang]] — [[idioma rifeño|rifeño]] — [[idioma mapuche|mapuche]] — [[Idioma maya|maya]] — [[Idioma quiché|quiché]] — [[Idioma filipino|filipino]] — [[hassanía]] – [[cueva de altamira]] – [[Atapuerca]] – [[Dama de Elche]] – [[Mapuches]] — [[Nahuas]] — [[Tlaxcaltecas]] — [[Mayas peninsulares]] — [[Guaraníes]] — [[Tagalos]] — [[Taíno|Taínos]] — [[Guanche (Tenerife)|Guanches]] — [[Saharaui|Saharauis]] – [[Iberos]] – [[Celtas]] – [[Celtíberos]] – [[Vándalos]] – [[Suevos]] – [[Alanos]] – [[Visigodos]] – [[Omeyas]] – [[Nazaríes]] – [[Almohades]] – [[Benimerines]] – [[Almorávides]]
=== [[Tequitiliztli]] ===<!--Economía-->
==== [[Dinero]] ====
[[Dólar estadounidense]] [[Libra esterlina]] [[Euro]] [[Yen]] [[Franco suizo]] [[Renminbi]] [[Rand sudafricano|Rand]] [[Shekel]] [[Rupia]]
==== Monedas antiguas ====
[[Peseta]] [[Franco francés]] [[Escudo portugués]] [[Lira italiana]] [[Talento (moneda)|Talento]] [[Dinar (moneda)|Dinar]] [[Dracma griega moderna|Dracma]]
== Tlamatiliztli ==<!--Ciencia-->
=== [[Ilhuicamatiliztli]] ===<!--Astronomía-->
[[Agujero negro]] [[Año luz]] [[Asteroide]] [[Big Bang]] [[Cometa]] [[Galaxia]] [[Lucero (astronomía)|Lucero]] [[Planeta]] [[Júpiter (planeta)]] [[Marte (planeta)]] [[Mercurio (planeta)]] [[Neptuno (planeta)]] [[Plutón (planeta enano)]] [[Saturno (planeta)]] [[Urano (planeta)]][[Tierra]] [[Venus (planeta)]] [[Satélite natural|Satélite]] [[Sistema Solar]] [[Sol]] [[Vía Láctea]] [[Chīchīlcītlalli]] (Marte, 4a planeta) [[Cītlalin īcue (Ilhuicamatiliztli)]] (Vía Láctea) [[Cītlalli]] [[Cītlalpōl]] (Venus, 2a planeta [[Cītlalpopocac]] (Galaxia) [[Huēyi Topōn]] (Big Bang) [[Huēyitzitzimicītlalli]] (Júpiter, 5a planeta) [[Ilhuicateōcītlalli]] (Urano, 7a planeta) [[Mētztli]] [[Mictlāntēuccitlālli]] (Plutón, astro) [[Nehnencācītlalli]] (Planeta) [[Payīnalcītlalli]] (Mercurio, 1a planeta) [[Tlāloccītlalli]] (Neptuno, 8a planeta) [[Tlālticpactli]] (Tierra, 3a planeta) [[Tlanēxtli xihuitl]] (Año luz)
==== [[Tonatiuh ichan]] ====<!--Sistema solar-->
[[Metztli]] — [[Tonatiuh]] — [[Tzitzimicitlalli]] (Saturno) [[Xihuitl]] (Cometa)
=== [[Tlalticpacmatiliztli]] ===<!--Geografía-->
==== [[Cemantoc tlalli]] ====<!--Continentes-->
[[Africa]] – [[America]] – [[Antartida]] – [[Asia]] – [[Europa]] – [[Oceania]]
==== [[Onohuayan]] ====<!--Regiones-->
[[América Central]] – [[América Latina]] – [[Oriente Medio]] – [[Isla Grande de Chiloé]] – [[Macizo de Venezuela]] — [[Macizo de Brasil]] — [[Gran Chaco]] — [[Estrecho de Gibraltar]] – [[Estrecho de Magallanes]] – [[Cabo de Finisterre]] — [[Antillas]] — [[América del norte]] — [[América del sur]] — [[Europa Oriental]] — [[África]] — [[Antártida Argentina]] — [[Patagonia]] [[Desierto del Sahara]] [[Gran Barrera de Coral]] [[Polo Norte]] [[Polo Sur]] [[Selva tropical]]
==== [[Tlacatiyan]] ====<!--Países-->
[[Afganistan]] — [[Africa Huitztlampa]] — [[Albania]] — [[Alemania]] — [[Andorra]] — [[Angola]] — [[Antigua huan Barbuda]] — [[Arabia Saudita]] — [[Argelia]] — [[Argentina]] — [[Armenia]] — [[Australia]] — [[Austria]] — [[Azerbaiyan]] — [[Bangladesh]] — [[Bahamas]] — [[Barbados]] — [[Belice]] — [[Belgica]] — [[Bolivia]] — [[Bosnia huan Hertzegobina]] — [[Botzhuana]] — [[Brasil]] — [[Bulgaria]] — [[Burundi]] — [[Butan]] — [[Camboya]] — [[Camerun]] — [[Canada]] — [[Chad]] — [[Chile]] — [[Chipre]] — [[China]] — [[Colombia]] — [[Costa Rica]] — [[Cuauhtemallan]] — [[Cuba]] — [[Cuzcatlan]] — [[Dinamarca]] — [[Dominica]] — [[Ecuador]] — [[Egipto]] — [[Eritrea]] — [[Eslovaquia]] — [[Eslovenia]] — [[España]] — [[Estonia]] — [[Etiopia]] — [[Filipinas]] — [[Finlandia]] — [[Francia]] — [[Gabon]] — [[Ghana]] — [[Gambia]] — [[Granada]] — [[Grecia]] — [[Guinea]] — [[Guyana]] — [[Honduras]] — [[In Vaticano]] — [[India]] — [[Indonesia]] — [[Islandia]] — [[Israel]] — [[Irac]] — [[Iran]] — [[Irlanda]] — [[Italia]] — [[Jamaica]] — [[Japon]] — [[Jordania]] — [[Laos]] — [[Letonia]] — [[Libanoh]] — [[Liberia]] — [[Libia]] — [[Lituania]] — [[Luxemburgo]] — [[Madagascar]] — [[Malahui]] — [[Malasia]] — [[Mali]] — [[Malta]] — [[Marruecos]] — [[Mauritania]] — [[Mexico]] — [[Monaco]] — [[Mongolia]] — [[Mozambique]] — [[Namibia]] — [[Nepal]] — [[Nicanahuac]] — [[Niger]] — [[Nigeria]] — [[Noruega]] — [[Oman]] — [[Panama]] — [[Paquistan]] — [[Peru]] — [[Polonia]] — [[Portugal]] — [[Quenia]] — [[Ruanda]] — [[Rumania]] — [[Rusia]] — [[San Marino]] — [[Santa Lucia]] — [[Senegal]] — [[Serbia]] — [[Sierra Leona]] — [[Singapur]] — [[Siria]] — [[Somalia]] — [[Suecia]] — [[Suiza]] — [[Surinam]] — [[Tailandia]] — [[Tanzania]] — [[Tlahtocayotl in Cepanca]] — [[Tlanitlalpan]] — [[Togo]] — [[Tonga]] — [[Tunez]] — [[Turquia]] — [[Ucrania]] — [[Uganda]] — [[Uruguay]] — [[Uzbequistan]] — [[Vanuatu]] — [[Venezuela]] — [[Vietnam]] — [[Yemen]] — [[Yibuti]] — [[Zambia]] — [[Zimbahue]]
====Dependencias====
[[Aruba]] — [[Bermudas]] — [[Groenlandia]] — [[Puerto Rico]]
==== [[Altepetl]] ====<!--Ciudades-->
[[Altepetl Cuauhtemallan]] — [[Altepetl Cuhuait]] — [[Altepetl Mexico]] – [[Altepetl Panama]] — [[Amsterdam]] — [[Arequipa]] — [[Argel]] — [[Asunción (Paraguay)|Asunción]] — [[Atemaxac]] — [[Atenas]] — [[Atlanta]] — [[Bagdad]] — [[Bangkok]] — [[Barcelona]] — [[Berlin]] — [[Berna]] — [[Bilbao]] — [[Bogotá]] — [[Bombay]] — [[Brasilia]] — [[Buenos Aires]] — [[Camagüey]] — [[Cape Town]] — [[Calcuta]] — [[Caracas]] — [[Chicago]] — [[Copenhague]] — [[Córdoba, España|Córdoba]] — [[Cracovia]] — [[Cuenca, Ecuador|Cuenca]] — [[Delhi]] — [[Denver]] — [[Estambul]] — [[Estocolmo]] — [[El Cairo]] — [[Guayaquil]] — [[Harare]] — [[Hong Kong]] — [[Houston]] — [[Jerusalen]] — [[Johanesburgo]] — [[Kinshasa]] — [[La Habana]] — [[La Paz, Bolivia|La Paz]] — [[La Coruña]] — [[La Meca]] — [[Lagos]] — [[Lima]] — [[Londres]] — [[Los Angeles]] — [[Luanda]] — [[Madrid]] — [[Málaga]] — [[Malabo]] — [[Managua]] — [[Manila]] — [[Maputo]] — [[Maracaibo]] — [[Medellín]] — [[Miami]] — [[Milan]] — [[Monterrey]] — [[Montevideo]] — [[Mosco]] — [[Munich]] — [[Oslo]] — [[Ottawa]] — [[Paris]] — [[Pequin]] — [[Praga]] — [[Quito]] — [[Rabat]] — [[Rio de Janeiro]] — [[Roma]] — [[San José, Costa Rica|San José]] — [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] — [[San Pedro Sula]] — [[San Petersburgo]] — [[San Salvador]] — [[São Paulo]] — [[Santiago de Chile]] — [[Santiago de Cuba]] — [[Santiago de los Caballeros]] — [[Seul]] — [[Santo Domingo, Domingotlacatlahtocayotl|Santo Domingo]] – [[Sevilla]] — [[Sidney]] — [[Singapur]] — [[Sucre]] — [[Taipei]] — [[Tombouctou]] — [[Toquio]] — [[Valencia, España|Valencia]] — [[Valparaíso]] — [[Varsovia]] — [[Viena]] — [[Vigo]] — [[Washington D. C.]] — [[Xanghai]] — [[Yancuic Delhi]] — [[Yancuic York]] — [[Zurich]]
==== [[Tepetl]] ====<!--Montañas-->
[[Aconcagua]] – [[Alpes]] – [[Andes]] – [[Gran Cañón]] – [[Himalaya]] – [[Kilimanjaro]] – [[Montañas Rocosas]] – [[Everest]] – [[Valle del Gran Rift]] [[tletepetl]] – [[Daneli]] – [[Chimborazo (tletepetl)|Chimborazo]] — [[Cotopaxi (tletepetl)|Cotopaxi]] — [[Teide]] — [[Popocatepetl]] — [[Citlaltepetl]]
==== Atezcatl ====<!--Lagos-->
[[Grandes Lagos (América del Norte)|Grandes Lagos]] [[Lago Tanganica]] [[Lago Titicaca]] [[Lago Victoria]]
==== Ailhuicatl huan hueyatl ====
[[Mar Báltico]] [[Mar Caspio]] [[Mar del Norte]] [[Mar Mediterráneo]] [[Mar Muerto]] [[Mar Negro]] [[Océano]] [[Océano Ártico]] [[Océano Atlántico]] [[Océano Glacial Antártico]] [[Océano Índico]] [[Océano Pacífico]]
==== [[Atoyatl]] ====<!--Ríos-->
[[Río Guayas]] — [[Río Arauca]] [[Río]] [[Río Amazonas]] [[Río Mississippi]] [[Nilo]] [[Cascada|Cataratas]] [[Cataratas del Niágara]]
==== [[Apantli]] ====<!--Canales-->
[[Canal de Panamá]] [[Canal de Suez]]
==== Climas ====
[[Desierto]] [[Bosque]] [[Selva Tropical]]
=== [[Yolizmatiliztli]] ===<!--Biología-->
==== [[Anatomía]] ====
[[Sistema digestivo]] [[Intestino grueso]] [[Intestino delgado]] [[Hígado]] [[Sistema respiratorio]] [[Pulmón|Pulmones]] [[Sistema óseo]] ([[esqueleto]]) [[Sistema nervioso]] [[Cerebro]] [[Sistema sensorial]] [[Sistema auditivo]] [[Oído]] [[Sistema visual]] [[Ojo]] [[Sistema olfativo]] [[Nariz]] [[Sistema gustativo]] [[Sistema somatosensorial]] [[Sistema endocrino]] [[Sistema circulatorio]] [[Corazón]] [[Sistema reproductivo]] [[Pene]] [[Vagina]][[Tegumento]] [[Piel]] [[Elchiquihuitl]] [[Tlantli]] (lengua) [[Cuitlaxcolpitzactli]] (Intestino delgado) [[Cuitlaxcoltomactli]] (Intestino grueso) [[Ēlli]] (hígado) [[Chihchitl]] (pulmones) [[Omiyōtl]] (esqueleto)[[Cuāyōllōtl]] (cerebro) [[Īxtelolohtli]] (ojo) [[Tepōlli]] (pene) [[Tepilli]] (vagina) [[Cuetlaxtli]] (piel)
==== [[Proceso biológico|Procesos biológicos]] ====
[[Autopoiesis]] [[Comportamiento animal]] [[Desarrollo (biología)|Desarrollo]] [[Digestión]] [[Evolución biológica|Evolución]] [[Excreción]] [[Extinción]] [[Fotosíntesis]] [[Homeostasis]] [[Herencia genética|Herencia]] [[Sistema inmunitario|Inmunidad]] [[Metabolismo]] [[Reproducción]] [[Respiración]]
==== Plantas ====
[[nanacatl]] – [[cuauhtontli]] – [[xochitl]] – [[zoyatl]] – [[cuahuitl]] – [[eucalipto]] – [[araucaria]] – [[ombú]] – [[aceituna]] – [[chilli]] – [[chirimoya]] – [[chichihualtzapotl]] – [[mango]] – [[etl]] – [[xalxocotl]] – [[xitomatl]] – [[xihuitl]] – [[alcornoque]] – [[ohuatl]] — [[tamarindo]]
==== [[Yolcatl|Yolcah]] ====
[[Cuy]] – [[Llama]] — [[Tuqueque]] — [[Capibara]] — [[Xoloitzcuintli]] — [[Ocelotl]] – [[Tamazolin]] – [[Cueyatl]] – [[Tototl]] – [[Huilotl]] – [[Cuauhtli]] – [[Michin]] – [[Cuetzpalmichin]] – [[Cipacmichin]] – [[Atún]] – [[Sardina]] – [[Insecto]] – [[Neuczayolin]] – [[Azcatl]] – [[Papalotl]] – [[Zayolin]] – [[Colotl]] – [[Tocatl]] – [[Chichini]] – [[Hueyimichin]] – [[Cahuayoh]] – [[Camello]] – [[Pitzotl]] – [[Tlamichin]] – [[Elefante]] – [[Mizton]] – [[Cuacuahueh]] – [[Miztli]] – [[Ozomahtli]] – [[Tzinacantli]] – [[Tlacamayeh]] – [[Ichcatl]] – [[Chichi]] – [[Mapachin]] – [[Coatl]] – [[Cipactli]] - [[dinosaurio]] - [[Michhuātzaltepitōn]] (sardina) - [[Yōlcātzintli]] (insecto) -[[Pelonichcatl]] - [[Chīchīhualeh]] (mamífero)
==== [[Yoliztli]] ====<!--Vida-->
[[Huilānqui]] (reptil) - [[Huehcāuhnemiliztli]] (archaea) - [[Nemiltōpīllōtl]] (bacteria) - [[Procariota]] -[[Eucariota]] - [[Nanacatl]] (hongo) - [[Tlanelhuayōtl]] (planta) - [[Nemilizachtoyōtl]] (Protista)
=== [[Tlamatiliztlazohtlaliztli]] ===<!--Filosofía-->
[[Ética]] – [[Epistemología]] – [[Condicional]]es – [[Conocimiento]] – [[Consecuencia lógica]] – [[Cuantificadores]] – [[Decisión por consenso]] – [[Lógica]] – [[Lógica deóntica]] – [[Lógica epistémica]] – [[Lógica intuicionista]] – [[Lógica libre]] – [[Lógica modal]] – [[Lógica plurivalente]] – [[Lógica relevante]] – [[Método científico]] – [[Conectiva lógica|Negación]] – [[Ontología]] – [[Punto de vista neutral]] – [[Filosofía política]] – [[Verdad]] [[Machiyomatiliztli]]
=== [[Chammatilztli]] ===<!--Ecología-->
[[Educación Ambiental]] [[Efecto invernadero]] [[Lluvia ácida]] [[Oscurecimiento global]]
=== [[Paccayeliztli]] ===<!--Salud-->
=== [[Tlalmatiliztli]] ===<!--Geología-->
[[Tetl]] - [[Tecpatl]] - [[tepetlatl]] [[Astenosfera]] [[Atmósfera]] [[Basalto]] [[Cámbrico]] [[Carbonífero]] [[Cenozoico]] [[Corteza terrestre]] [[Cretácico]] [[Cuaternario]] [[Devónico]][[Eoceno]] [[Eras geológicas]] [[Estratigrafía]] [[Fósil]] [[Hidrosfera]] [[Holoceno]] [[Jurásico]] [[Litosfera]] [[Manto terrestre|Manto]] [[Mesozoico]][[Mioceno]] [[Neógeno]] [[Núcleo (geología)]] [[Oligoceno]] [[Ordovicense]] u [[Ordovícico]] [[Paleoceno]] [[Paleógeno]] [[Paleozoico]] [[Pedernal]][[Pérmico]] [[Piedra caliza]] [[Pleistoceno]] [[Plioceno]] [[Precámbrico]] [[Silúrico]] [[Triásico]] [[Volcán]]
=== [[Huehcapanilhuicamatiliztli]] ===<!--Meteorología-->
[[Mixtli]] - [[Quiyahuitl]] - [[Cepayahuitl]] - [[Texihuitl]] - [[Ehecatl]] (Viento) - [[Ehēcamalacatl]] (Tornado) - [[Āehēcatl]] (Ciclón tropical) [[Presión atmosférica]] [[Nube]] [[Lluvia]] [[Nieve]] [[Granizo]] [[Viento]] [[Efecto invernadero]] [[Tornado]] [[Ciclón tropical]]
==== [[Ahcuallotl]] ====<!--Catástrofe-->
[[Avalancha]] – [[Terremoto]] – [[Inundación]] – [[Fusión de núcleo]] – [[Tornado]] [[Huracán]] [[Cepayauhxiniliztli]] (avalancha) - [[Tlālolīniliztli]] (temblor, sismo) - [[Zōnēhualiztli]] (inundación) - [[Yōllōcetiliztli]] (fusión nuclear)
=== [[Iuhcayotl]] ===<!--Física-->
[[Átomo]] [[Electrón]] [[Neutrón]] [[Protón]] [[Energía]] [[Radiación electromagnética]] [[Radiofrecuencia]] [[Radiación infrarroja]] [[Luz visible]] [[Radiación ultravioleta]] [[Rayos gamma]] [[Luz]] [[Color|El color]] [[Espectro electromagnético]] [[Negro (color)|Negro]] [[Blanco (color)|Blanco]] [[Rojo]] [[Amarillo]] [[Verde]] [[Azul]] [[Fuerza]]s [[Gravitación]] [[Electromagnetismo]] [[Energía nuclear]] [[Aceleración]] [[Fuerza]] [[Masa]] [[Velocidad]] [[Tiempo]] [[Rapidez]] [[Peso]] [[Tlachicāhualiztli]] <!--Energía--> - [[Tlāhuīlli]] <!--Luz--> - [[Chicāhualiztli]] <!--Fuerza--> - [[Iciuhquiliztli]] <!--Velocidad--> - [[Cāhuitl]] <!--Tiempo-->- [[Iciuhcāyōtl]] <!--Rapidez--> - [[Etiliztli]]<!--Peso-->
==== Energéticos ====
[[Petróleo]], [[Gas]], [[Carbón]], [[Energía nuclear]], [[Energía solar]], [[Energía hidráulica]], [[Energía eólica]]
==== Industria ====
[[Turismo]] [[Industria textil|Textil]] [[Lana]] [[Algodón]] [[Seda]] [[Plástico]] [[Nylon]] [[Poliéster]] [[Perfumería]] [[Mirra]] [[Incienso]] [[Almizcle]] [[Construcción]] [[Cemento]] [[Sillar]]
=== Medidas ===
[[Sistema Internacional de Unidades]] [[metro]] [[litro]] [[kilogramo]] [[newton (unidad)]] [[julio (unidad)]] [[vatio]] [[voltio]] [[ampere]]
=== Inventos ===
[[Calzado]] [[Ropa]] [[Arma]]s [[Domesticación]] [[Fuego]] [[Rueda]] [[Radiocomunicación|Radio]] [[Televisión]] o [[Televisor]] [[Pararrayos]][[Ferrocarril]] [[Energía eléctrica]] [[Internet]]
=== [[Tlahtolmatiliztli]] ===
[[Gramática]] [[Lenguaje oligosintético]]
==== [[Tlahtolli]] ====
# [[caxtillahtolli]] — [[arabetlahtolli]] — [[inglestlahtolli]] — [[Esperanto]] [[francestlahtolli]] [[alemantlahtolli]] [[Hindi]] [[Idioma italiano]] [[Idioma japonés]] [[Latintlahtolli]] [[Idioma chino mandarín]] [[Idioma portugués]] [[Idioma ruso]] [[Sánscrito]] [[nahuatlahtolli]] [[Idioma chino]] [[Idioma griego]][[Lenguas indoeuropeas]]
=== [[Tlapohualiztli]] ===
[[Álgebra]], [[Ecuación]] [[Cálculo]] [[Geometría]] [[Círculo]] [[Número pi]] [[Cuadrado]] [[Triángulo]] [[Polígono]] [[Infinito]] [[Trigonometría]]
=== Enigmas y misterios ===
[[Lemuria]] – [[El Conde de Saint Germain]] – [[Mu (continente perdido)|Mu]] – [[Hiperbórea]] – [[Atlántida]] – [[Esferas de piedra de Costa Rica|Las esferas de Costa Rica]] — [[Aztlán]]
=== [[Ticiyotl]] ===<!--Medicina-->
[[Sida]] [[Alcoholismo]] [[Cáncer]] [[Cólera]] [[Diabetes mellitus]] [[Disentería]] [[Hipertensión]] [[Gripe]] [[Malaria]] [[Obesidad]] [[Viruela]] [[Sífilis]] [[Tuberculosis]] [[Virus]] [[Ceguera]] [[Enfermedad mental]] [[Sordera]] [[Parto natural]] [[Mal de Chagas]] — [[Dengue]] — [[Zika]] — [[Fiebre amarilla]] — [[Mal de páramo]]/[[Soroche]]/[[Puna]] — [[Real Expedición Filantrópica de la Vacuna]] [[Tlacopīnaliztli]] (reproducción) [[Tlaotztīliztli]] (embarazo) [[Ihīyōtiliztli]] (respiración) [[Tlatemohuīliztli]] (digestión) [[Tlaxīxaliztli]] (excreción) [[Tlanēxticatlachīhualizli]] (fotosíntesis) [[Ezcocoliztli]] (disentería) - [[Yacatzompīlli]] (gripe) - [[Cēcecuiliztli]] (malaria) - [[Ihtehcāyōtl]] - [[Mātlālzahuatl]] (viruela) - [[tlācazolnanāhuātl]] (sífilis) - [[Tētzāuhcocoliztli]] (tuberculosis) - [[Īxpopoyotiliztli]] (ceguera) - [[Nacaztzatzayōtl]] (sordera)
==== [[Tlacualiztli]] ====<!--Alimentación-->
[[Asado]] – [[Queso de Cabrales]] – [[Charqui]] – [[Chicha]] – [[Cocido madrileño]] — [[Cocido montañés]] — [[Escalibada]] – [[Gazpacho]] — [[Queso Idiazábal]] – [[Jamón ibérico]] – [[Jamón serrano]] — [[Queso de Mahón]] – [[Marmitako]] – [[Mazamorra]] – [[Paella]] — [[Picón Bejes-Tresviso]] – [[Posol]] — [[Pulque]] – [[Queso de Cantabria]] – [[Queso majorero]] – [[Queso manchego]] – [[Queso de La Serena]] – [[Queso de tetilla]] – [[Queso zamorano]] – [[Quesucos de Liébana]] – [[Queso de Roncal]] – [[Salmorejo]] — [[Torta del Casar]] – [[Aguacate]]/[[Palta]] – [[Taco]] — [[Mole]] — [[Cochinita pibil]] — [[Cebiche]] — [[Pachamanca]] — [[Guacamole]] — [[Tamal]] [[Aceite]] [[Cereal]]es [[Arroz]] [[Avena]] [[Cebada]] [[Centeno]] [[Maíz]] [[Soya]] [[Trigo]] [[Azúcar]] [[Chocolate]] [[Melaza]] [[Miel]] [[Fruta]] [[Limón]] [[Manzana]], [[Malus domestica|manzano]] [[Naranja]], [[Citrus × sinensis|naranjo]] [[Banana|Plátano]] o [[banana]], [[Musa × paradisiaca|platanero o bananero]] [[Uva]] [[Hongo]]s [[Agaricus bisporus|Champiñón]] [[Cucurbita maxima|Calabaza]] [[Pepino]] [[Pimiento]] [[Tomate]] [[Calabacín]] (''[[Cucurbita pepo]]'') [[Lácteo]]s [[Mantequilla]] [[Queso]] [[Yogur]] [[Legumbre]]s [[Garbanzo]]s [[Guisante]]s [[Lenteja]]s [[Pan (alimento)|Pan]] [[Semilla]]s y [[Fruto seco|frutos secos]] [[Almendra]]s [[Anacardo]]s [[Avellana]]s [[Bellota]]s [[Cacahuete]]s [[Castaña]]s [[Juglans regia|Nueces]] [[Seta]]s [[Sorgo]] [[Tubérculo]]s [[Brassica napus|Nabo]] [[Patata]] (''[[Solanum tuberosum]]'') [[Remolacha]] [[Zanahoria]] [[Verdura]]s [[Acelga]]s [[Espinaca]]s [[Vinagre]] [[Adobado]]s [[Embutido]]s [[Salazón|Salazones]] [[Salmuera]] [[Almeja]]s [[Engraulis encrasicholus|Anchoa]] (''[[Engraulis encrasicholus]]'') [[Atún]] [[Bacalao]] [[Pagellus bogaraveo|Besugo]] [[Bogavante]] [[Calamar]]es [[Cangrejo]]s [[Cigala]] [[Sparus aurata|Dorada]] (''[[Sparus aurata]]'') [[Parapenaeus longirostris|Gamba (crustáceo)]] [[Palinuridae|Langosta (crustáceo)]] [[Acrididae|Langostino]] [[Soleidae|Lenguado]] [[Lubina]] [[Mejillón]] (''[[Mytilidae]]'') [[Merluza]] (''[[Merlucciidae]]'') [[Ostra]] [[Percebe]]s [[Pulpo]] [[Rape]] [[Rodaballo]] [[Salmo (género)|Salmón]] [[Mullus|Salmonete]] [[Sardina]] [[Sepia]] [[Trucha]]
[[Agua]] [[Bebidas alcohólicas]] [[Alcohol]] [[Cava]] [[Cerveza]] [[Champán]] [[Pisco (aguardiente)|Pisco]] [[Sidra]] [[Vino]] [[Infusión|Infusiones]] [[Café (bebida)|Café]] [[Té (bebida)|Té]] [[Leche]] [[Bebida|Refresco]]s [[Gaseosa]]s o [[Agua carbonatada|Soda]]s [[Coca-Cola]][[Pepsi]] [[Fanta]] [[Tónica (bebida)|Tónicas]] [[Zumo]]s [[Tabaco]]
====Nacatl====
[[Tlacacatztzalli]] (embutido) -[[Tlaztāhuīlli]] (salazón) - [[Iztizāāyōtl]] (salmuera) - [[Tlacencāuhtli]] (adobado)
=== [[Química]] ===
[[Tabla periódica de los elementos]] [[Aluminio]] [[Azufre]] [[Carbono]] [[Cobre]] [[Estaño]] [[Helio]] [[Hidrógeno]] [[Hierro]] [[Nitrógeno]] [[Oro]] [[Oxígeno]] [[Plata]] [[Sodio]] [[Uranio]] [[Zinc]] [[Compuesto químico]] [[Ácido]] [[Base (química)]] [[Sal (química)]] [[Molécula]]'''
[[Bioquímica]] [[Hormona]] [[Fisicoquímica]] [[Química analítica]] [[Química inorgánica]] [[Química orgánica]] [[Alcohol]] [[Glúcido]] [[Lípido]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! Tlapōhualli
!
! Símbolo
|-
| 1
| [[Āyōcoxqui]]
| H
|-
| 2
| [[Tōnatiuyoh]]
| He
|-
| 3
| [[Tetōntepoztli]]
| Li
|-
| 4
| [[Iztactlāltepoztli]]
| Be
|-
| 5
| [[Xacoiztatl]]
| B
|-
| 6
| [[Tecolli]]
| C
|-
| 7
| [[Ehēcatehuiltic]]
| N
|-
| 8
| [[Ehēcayoh]]
| O
|-
| 13
| [[Tlālxocotepoztli]]
| Al
|-
| 26
| [[Tlīltic tepoztli]]
| Fe
|-
| 29
| [[Chīchīltic tepoztli]]
| Cu
|-
| 30
| [[Huitztepoztli]]
| Zn
|-
| 47
| [[Iztāc teōcuitlatl]]
| Ag
|-
| 79
| [[Cōztic teōcuitlatl]]
| Au
|-
|}
[[Payelizyōtic tlapēuhcāyōtl]] - [[Tlapēuhcāyōtl nemachiyōtīlpāntli]]
=== Proyectos científicos ===
[[Real Expedición Botánica del Nuevo Reino de Granada]] – [[Comisión Coreográfica]] (Colombia) – [[Proyecto Genoma Humano]] — [[Regreso a la ciudad lacustre]] — [[Expedición Malaspina]]
== [[Tecnología]] ==
[[Invención]] [[Motor de combustión]] [[Fuego]] [[Plano inclinado]] [[Palanca]] [[Metalurgia]] [[Imprenta]] [[Polea]] [[Tornillo]] [[Máquina de vapor]] [[Cuña (máquina)|Cuña]] [[Rueda]]
=== [[Comunicación]] ===
[[Alfabeto]] [[Periódico (publicación)|Diario (periódico)]] [[Internet]] [[Radio (medio de comunicación)]] [[Telégrafo]] [[Teléfono]] [[Televisión]] [[Escritura]]
=== [[Electricidad]] ===
[[Biomasa (energía)|Biomasa]] [[Energía renovable]] [[Energía solar]] [[Energía hidráulica]] [[Energía eólica]] [[Energía mareomotriz]] [[Energía nuclear]] [[Recurso natural|Recursos naturales]] [[Combustible fósil|Combustibles fósiles]] [[Carbón]] [[Gas natural]] [[Petróleo]]
=== [[Computador]]es ===
[[Linux]] [[Microsoft Windows]] [[Mac OS]] [[Unix]] [[AmigaOS|Amiga]] [[OS/2]]
=== [[Transporte]] ===
[[Acalli]] — [[Tepozcoatl]] — [[Tepoztototl]] [[Bicicleta]] [[Vela (náutica)|Vela]] - [[Tepozmalacatl]] (automóvil)
=== Materiales ===
[[Mineral]] [[Diamante]] [[Sal (condimento)|Sal]] [[jade]] – [[obsidiana]] [[Vidrio]] [[Papel]] [[Plástico]] [[Madera]] [[Yāōtlaquitl]] (armas) [[Cactli]] (calzado)[[Huehcaīxipcaxitl]] (televisión) [[Tepoztlahtōani]] (radio) [[Temalacatl]] (rueda) [[Tlaquēmitl]] (ropa) [[Tletl]] (fuego)
=== Herramientas ===
[[carabela]] – [[arcabuz]] — [[macuahuitl]] – [[escritura maya]] — [[quipu]] – [[corcho]] – [[Alta Velocidad Española|AVE]] – [[fotografía]] – [[crominancia]] – [[luminancia]] – [[Sistema de Información Geográfica]] – [[isotropía]] — [[proceso reversible]]
== [[Tequinemiliztli]] ==<!--Cultura-->
[[Tequichihualiztli]]
=== [[Calmanaliztli]] ===
[[Arco]] – [[Bóveda]] – [[Dintel]] – [[Puente]] – [[Clavo (objeto)|Clavo]] – [[Pirámide (arquitectura)|Pirámide]] – [[Edificio]] – [[Siete Maravillas del Mundo|Siete Maravillas del Mundo Antiguo]] [[Angkor Wat]] [[Presa de Asuán]] [[Taj Mahal]] [[Torre Eiffel]] [[Gran Muralla China]] [[Tikal]] – [[Chichén Itzá]] – [[Teotihuacán]] – [[Machu Picchu]] – [[Ingapirca]] — [[Pirámides mochicas]] – [[Tumba de Pacal en Palenque]] – [[Pirámide del Sol (Teotihuacan)]] – [[centro de culto de Chavin de Huantar]] – [[templo mayor de Tenochtitlan]] – complejo real de [[Chan Chan]] – [[Sacsayhuamán]] – [[red viaria del Chaco]] – [[Caminos del Inca]] – [[estatuas de isla de Pascua]] – cabezas colosales de los [[olmecas]] – líneas de [[Nazca]] – [[Brasilia]] – [[monasterio de El Escorial]] – [[Mezquita de Córdoba]] – [[Palacio de la Alhambra]] – [[muralismo mexicano]] — [[Catedral Metropolitana de la Ciudad de México]] — [[Las Meninas]] [[Adobe (construcción)|Adobe]] [[Ladrillo]] [[Arco (arquitectura)|Arco]] [[Bóveda]] [[Templo]] [[Catedral]] [[Arco de triunfo]] [[Dolmen]] [[Menhir]] [[iglú]] - [[Huītōliuhqui]] (arco) - [[Tetlapachiuhqui]] (bóveda)- [[Cuaītl (calmanaliztli)|Cuāitl]] (dintel) - [[Panohtli]] (puente) - [[Tepoztlaxichtli]] (clavo)
=== Literatura ===
[[Libro]] [[Realismo mágico]] — [[Modernismo (literatura en español)|Modernismo]] — [[Literatura argentina]] — [[Literatura mexicana]] — [[Difrasismo]]
==== Obra literaria ====
[[Popol Vuh]] – [[Cantar de mio Cid]] – [[Biblia]] — [[Milagros de Nuestra Señora]] – [[Libro de buen amor]] – [[Coplas por la muerte de su padre]] – [[Huei tlamahuiçoltica]] – [[Tirante el Blanco]] – [[La Celestina]] – [[Sonetos de Garcilaso]] – [[Noche oscura del alma]] – [[El libro de la vida]] – [[Lazarillo de Tormes]] – [[Novelas Ejemplares]] – [[El Buscón]] – [[El alcalde de Zalamea]] – [[La vida es sueño]] – [[Fuenteovejuna]] – [[Fábula de Polifemo y Galatea]] – [[El burlador de Sevilla y convidado de piedra]] – [[El sí de las niñas]] – [[Las fábulas de Esopo]] – [[Don Álvaro o la fuerza del Sino]] – [[Don Juan Tenorio]] – [[Rimas (Bécquer)|Rimas de Bécquer]] – [[Leyendas de Bécquer]] – [[La Regenta]] – [[Fortunata y Jacinta]] – [[Martín Fierro]] – [[Canto General]] – [[Platero y yo]] – [[Campos de Castilla]] – [[Romancero Gitano]] — [[La casa de Bernarda Alba]] – [[Cien años de soledad]] – [[La colmena (novela)|La colmena]] – [[La familia de Pascual Duarte]] – [[Veinte poemas de amor y una canción desesperada]] – [[Libertad bajo palabra (libro)|Libertad bajo palabra]] – [[Rayuela (novela)|Rayuela]] – [[Los Maia]] – [[El llano en llamas]] – [[Pedro Páramo]] – [[Ficciones]] – [[El Aleph]] — [[Huasipungo]] — [[Víctor Mira]] — [[Caballero Carmelo]] — [[Doña Flor y sus dos maridos (novela)|Doña Flor y sus dos maridos]] — [[Gabriela, clavo y canela]] — [[Doña Bárbara]] [[Corán]] o [[Korán]] [[Divina Comedia]] [[Don Quijote de la Mancha]] [[El príncipe]] de [[Nicolás Maquiavelo]] [[Epopeya de Gilgamesh]] [[Hamlet]] [[Ilíada]] [[Las mil y una noches]] [[Odisea]] [[Ramayana]] [[República (Platón)|República]] de [[Platón]]
=== Música ===
[[Instrumentos musicales]]: [[marimba]] – [[zampoña]] – [[djembé]] — [[Música en la prehistoria]] — [[Música mexicana]] — [[Música de España|Música española]] — [[Música peruana]] — [[Tango]] — [[Huapango]] [[CD]] [[Gogueta]] [[Guitarra]] [[Piano]] [[Violín]] [[Instrumento de percusión]] [[Tambor]] [[Instrumento de viento]] [[Flauta]] [[Silbato]] [[Trompeta]] [[Instrumento musical]] [[Jazz]] [[Música clásica]] [[Música tradicional]] [[Ópera]] [[Pop]] [[ABBA]] [[Música rock|Rock]] [[Beatles]] [[Pink Floyd]] [[Queen]] [[Rolling Stones]]
===[[Danza]] ===
===[[Fotografía]] ===
=== [[Pintura]] ===
=== [[Teatro]] ===
=== [[Neltococayotl]] ===<!--Religión-->
[[Concilio Vaticano II]] – [[Teología de la liberación]] – [[Compañía de Jesús]] – [[Pascua]] – [[Corpus Christi]] – [[Semana Santa]] – [[Mitología maya]] – [[Mitología azteca]] – [[Mitología vasca]] – [[Mitología incaica]] – [[Mitología de América]] – [[Camino de Santiago]] – [[Opus Dei]] — [[Santería]] — [[María Lionza]] — [[Pachamama]] — [[Quetzalcóatl]]
[[Baha'i]] [[Báb]] [[Bahá'u'lláh]] [[Budismo]] [[Siddhartha Gautama]] [[Confucianismo]] [[Confucio]] [[Cristianismo]] [[Iglesia (edificio)|Iglesia]] (lugar de culto) - [[Iglesia católica]], [[Iglesia ortodoxa]], [[Protestantismo|Iglesia protestante]] [[Jesús de Nazaret|Jesucristo]] [[Papa]] [[Dios]] [[Espiritismo]] [[Hinduismo]] [[Brahma]] [[Siva]] [[Vishnu]] [[Islam]] [[Ali Ibn Abi Talib|Alí]] [[Mahoma]] [[Mezquita]] [[Omar]] [[Jainismo]] [[Judaísmo]] [[Moisés]] [[Sinagoga]] [[Mitología]] [[Shinto]] [[Sikhismo]] - [[Sikh]] Nanak [[Taoísmo]] [[Vudú]] [[Zoroastrismo]] [[Zoroastro]] [[Agnosticismo]] [[Ateísmo]] [[Humanismo]]
=== Mitología ===
[[Eneagrama]] — [[Esenios]] — [[Ángel]]es [[Duende]] [[Sirena]]
=== Ilhuitl ===
[[Año Nuevo]] – [[Premio Casa de las Américas]] – [[Premio Cervantes]] – [[Premio Príncipe de Asturias]] – [[Premio Planeta]] – [[Feria Internacional del Libro de Buenos Aires]] – [[Tauromaquia]] — [[Xantolo]] – [[Navidad]] – [[siesta]]
=== Artesanías ===
[[Guayabera]] – [[habano]] – [[piñata]] – [[abanico (artefacto)|abanico]]
=== Cahuitl ===
[[Calendario maya]] – [[Tonalpohualli]] – [[reloj solar]] – [[Tonalamatl]] – [[Calendario gregoriano]] – [[Semana]] – [[Cálculo de la fecha de Pascua]] – [[Huso horario]] – [[Horario de verano]]
== [[Yaoyotl]] ==<!--Milicia-->
[[Ejército]], [[Artillería]], [[Caballería]], [[Infantería]], [[Armada]], [[Marina de Guerra]] o [[Armada|Marina]], [[Fuerza Aérea]], [[Fuerzas Armadas]] [[Policía]] [[Guerra]] [[Yāōquīzqueh]] (ejército) [[Tlequiquizzōtl]] (artillería) [[Cahuayoh yāōquīzqueh]] (caballería) [[Icxinehnenqueh yāōquīzqueh]] (infantería) [[Yāōācallōtl]] [[Yāōehēcacallōtl]]
=== [[Armas]] ===
[[Hacha]] [[Explosivo]] [[Arma de fuego]] [[Pólvora]] [[Ametralladora]] [[Arte Marcial]] [[Arma nuclear]] [[Espada]] [[Carro de combate]] [[Barco de guerra]] [[Avión de caza]]
== [[Momotlaliztli]] ==<!--Deporte-->
[[Olimpiadas]] [[Béisbol]] [[Baloncesto]] [[Atletismo]] [[100 m]] [[Maratón]] [[Marcha atlética]] [[Football|Fútbol]] [[Fútbol Sala]] [[Tenis]] [[Automovilismo]] [[Rugby]] [[Vela (deporte)|Vela]] [[Esgrima]] [[Hockey]] [[Balonmano]] [[Waterpolo]] [[Triatlón]] [[Decatlón]] [[Ciclismo]] [[Tour de Francia]]
=== [[Juego]] ===
[[Ajedrez]] [[Backgammon]] [[Dados]] [[Damas]] [[Go]] [[Juego de cartas|Juegos de cartas]] [[Mancala]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nci)| ]]
t4mdccihkjkv4opmsnejk88xe0aqbxo
Nemachiyōtīlli:Altepetl
10
37985
527458
2026-06-24T04:49:28Z
Akapochtli
159
Creación para proteger la página
527458
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox geography" cellpadding=0 cellspacing=2 width=250px style="float:right; margin: 0.8em 0.8em 0.8em 1em; padding: 0.8e text-align:left;clear:all; margin-left:3px; font-size:90%"
|-
{{#if:{{{Tocaitl|}}}|
{{!}}bgcolor=00008B colspan=2 style="color:white; text-align:center; font-size:120%"{{!}}'''{{{Tocaitl}}}'''<br/><small>''{{{Chantocaitl}}}''</small>
}}
|-
| style="background:#CDDEFF;" colspan="2" align="center" | {{#if:{{{Altepetl|}}}|'''[[Altepetl]]'''}}{{#if:{{{Departamento|}}}|'''Departamento'''}}{{#if:{{{|}}}|'''Cemaxcayotl'''}}
|-
{{#if:{{{WDC|}}}|
{{!}}bgcolor=black colspan=2 style="color:white; text-align:center; font-size:130%"{{!}}'''{{{WDC}}}'''<br/><small>''{{{Chantocaitl}}}''</small>
}}
|-
| {{#if:{{{Chimalli|}}}|
{{#ifeq:{{{Pamitl|}}}| |colspan="2" style="text-align: center;"{{!}}[[Image:{{{Chimalli}}}|center|80px|Ichimal {{{Tocayotl}}}]]|style="text-align: center;"{{!}}[[Image:{{{Pamitl}}}|center|110px|Ipan {{{Tocayotl}}}]]{{!}}{{!}}[[File:{{{Chimalli}}}|center|80px|Ichimal {{{Tocayotl}}}]]}}|{{#if:{{{Pamitl|}}}|colspan="2" style="text-align: center;"{{!}}[[Image:{{{Pamitl}}}|center|110px|Ipan {{{Tocayotl}}}]]|}}
}}
|-
| colspan="2" style="text-align: center;" | {{#if: {{{Tlaixcopinalli|}}}
| {{#ifeq: {{{Tlaixcopinalli}}} | none
|
| [[Image:{{{Tlaixcopinalli}}}|{{min|290|{{{Image size|}}}}}px|border]]
}}
|
}}
|-
| colspan="2" style="text-align: center;" | {{#if: {{{Tlalmachiyotl|}}}
| {{#ifeq: {{{Tlalmachiyotl}}} | none
|
| [[Image:{{{Tlalmachiyotl}}}|{{min|280|{{{Image size|}}}}}px|border]]
}}
|
}}
|-
| valign=top | '''Tlacatiyan'''<br/>-'''{{{Tlacatiyan_ixeliuhca1}}}'''<br/>-'''{{{Tlacatiyan_ixeliuhca2}}}'''<br/>-'''{{{Tlacatiyan_ixeliuhca3}}}'''
| valign=top | {{{Tlacatiyan}}}<br/>{{{Xeliuhca1|}}}<br/>{{{Xeliuhca2|}}}<br/>{{{Xeliuhca3|}}}
|-
| valign=top | '''Tlaixpayotl'''<br>- Campa
| valign=top | {{{Ixtentli}}} km<sup>2</sup> <br> {{{Tlaixpayotl|}}}
|-
| valign=top |'''Ancayotl'''
| valign=top | {{{Ancayotl}}}
|-
| valign=top | '''Huehcapancayotl'''
| valign=top | {{{Huehcapancayotl}}} <br />({{{Metros}}} msnm)
|-
| valign=top | '''Chanehqueh''' <br/>- Campa <br>- Pozahuacayotl <br>- Campa
| valign=top | {{{Chanehqueh|}}} chan.<br/>{{{CampaChanehqueh|}}}<br/>{{{Pozahuacayotl}}} chan/km²<br>{{{CampaPozahuacayotl|}}}
|-
| valign=top | '''Tlahtolli'''
| valign=top | {{{Tlahtolli}}}
|-
| valign=top | '''IDN'''<br>- Campa
| valign=top | {{{IDH|}}} <br/>{{{CampaIDH|}}}
|-
| valign=top | '''PIB'''<br/>- PIB Per Capita
| valign=top | $ {{{PIB|}}} MDD <br/> $ {{{PPC|}}} USD
|-
| valign=top | '''Altepetzintiliztli'''
| valign=top | {{{Altepetzintiliztli|}}}
|-
{{#if:{{{Tocayotl|}}}|
{{!}} valign=top {{!}} '''Altepetequihuah'''
{{!}} valign=top {{!}} {{{Altepetequihuah}}}
{{!-}}
}}
| valign=top | '''UTC'''
| valign=top | {{{UTC}}}
|-
| valign:top | '''Tlacatocayotl'''
| valign:top | {{{Tlacatocayotl}}}
|-
| valign:top | '''CP'''
| valign:top | {{{CP}}}
|-
| valign=top | '''Nenecuilhuaztli'''<br/> - USPS<br> - ISO 3166-2
| valign=top | <br/>{{{USPS}}}<br/>{{{CodigoISO}}}
|-
| valign:top | '''Nenecuilhuaztli'''
| valign:top | {{{Nenecuilhuaztli}}}
|-
| valign=top | '''Matlatzalantli'''
| valign=top | [http://{{{Matlatzalantli}}} {{{Matlatzalantli}}}]
|}<noinclude>
[[Categoría:Huquipedia|{{PAGENAME}}]]
</noinclude>
ocmcdjlxtumzukfac9adkoc80zhbpq1
527459
527458
2026-06-24T04:50:53Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Nemachiyōtīlli:Altepetl]]»: Guerra de ediciones ([xikpatla=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido))
527458
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox geography" cellpadding=0 cellspacing=2 width=250px style="float:right; margin: 0.8em 0.8em 0.8em 1em; padding: 0.8e text-align:left;clear:all; margin-left:3px; font-size:90%"
|-
{{#if:{{{Tocaitl|}}}|
{{!}}bgcolor=00008B colspan=2 style="color:white; text-align:center; font-size:120%"{{!}}'''{{{Tocaitl}}}'''<br/><small>''{{{Chantocaitl}}}''</small>
}}
|-
| style="background:#CDDEFF;" colspan="2" align="center" | {{#if:{{{Altepetl|}}}|'''[[Altepetl]]'''}}{{#if:{{{Departamento|}}}|'''Departamento'''}}{{#if:{{{|}}}|'''Cemaxcayotl'''}}
|-
{{#if:{{{WDC|}}}|
{{!}}bgcolor=black colspan=2 style="color:white; text-align:center; font-size:130%"{{!}}'''{{{WDC}}}'''<br/><small>''{{{Chantocaitl}}}''</small>
}}
|-
| {{#if:{{{Chimalli|}}}|
{{#ifeq:{{{Pamitl|}}}| |colspan="2" style="text-align: center;"{{!}}[[Image:{{{Chimalli}}}|center|80px|Ichimal {{{Tocayotl}}}]]|style="text-align: center;"{{!}}[[Image:{{{Pamitl}}}|center|110px|Ipan {{{Tocayotl}}}]]{{!}}{{!}}[[File:{{{Chimalli}}}|center|80px|Ichimal {{{Tocayotl}}}]]}}|{{#if:{{{Pamitl|}}}|colspan="2" style="text-align: center;"{{!}}[[Image:{{{Pamitl}}}|center|110px|Ipan {{{Tocayotl}}}]]|}}
}}
|-
| colspan="2" style="text-align: center;" | {{#if: {{{Tlaixcopinalli|}}}
| {{#ifeq: {{{Tlaixcopinalli}}} | none
|
| [[Image:{{{Tlaixcopinalli}}}|{{min|290|{{{Image size|}}}}}px|border]]
}}
|
}}
|-
| colspan="2" style="text-align: center;" | {{#if: {{{Tlalmachiyotl|}}}
| {{#ifeq: {{{Tlalmachiyotl}}} | none
|
| [[Image:{{{Tlalmachiyotl}}}|{{min|280|{{{Image size|}}}}}px|border]]
}}
|
}}
|-
| valign=top | '''Tlacatiyan'''<br/>-'''{{{Tlacatiyan_ixeliuhca1}}}'''<br/>-'''{{{Tlacatiyan_ixeliuhca2}}}'''<br/>-'''{{{Tlacatiyan_ixeliuhca3}}}'''
| valign=top | {{{Tlacatiyan}}}<br/>{{{Xeliuhca1|}}}<br/>{{{Xeliuhca2|}}}<br/>{{{Xeliuhca3|}}}
|-
| valign=top | '''Tlaixpayotl'''<br>- Campa
| valign=top | {{{Ixtentli}}} km<sup>2</sup> <br> {{{Tlaixpayotl|}}}
|-
| valign=top |'''Ancayotl'''
| valign=top | {{{Ancayotl}}}
|-
| valign=top | '''Huehcapancayotl'''
| valign=top | {{{Huehcapancayotl}}} <br />({{{Metros}}} msnm)
|-
| valign=top | '''Chanehqueh''' <br/>- Campa <br>- Pozahuacayotl <br>- Campa
| valign=top | {{{Chanehqueh|}}} chan.<br/>{{{CampaChanehqueh|}}}<br/>{{{Pozahuacayotl}}} chan/km²<br>{{{CampaPozahuacayotl|}}}
|-
| valign=top | '''Tlahtolli'''
| valign=top | {{{Tlahtolli}}}
|-
| valign=top | '''IDN'''<br>- Campa
| valign=top | {{{IDH|}}} <br/>{{{CampaIDH|}}}
|-
| valign=top | '''PIB'''<br/>- PIB Per Capita
| valign=top | $ {{{PIB|}}} MDD <br/> $ {{{PPC|}}} USD
|-
| valign=top | '''Altepetzintiliztli'''
| valign=top | {{{Altepetzintiliztli|}}}
|-
{{#if:{{{Tocayotl|}}}|
{{!}} valign=top {{!}} '''Altepetequihuah'''
{{!}} valign=top {{!}} {{{Altepetequihuah}}}
{{!-}}
}}
| valign=top | '''UTC'''
| valign=top | {{{UTC}}}
|-
| valign:top | '''Tlacatocayotl'''
| valign:top | {{{Tlacatocayotl}}}
|-
| valign:top | '''CP'''
| valign:top | {{{CP}}}
|-
| valign=top | '''Nenecuilhuaztli'''<br/> - USPS<br> - ISO 3166-2
| valign=top | <br/>{{{USPS}}}<br/>{{{CodigoISO}}}
|-
| valign:top | '''Nenecuilhuaztli'''
| valign:top | {{{Nenecuilhuaztli}}}
|-
| valign=top | '''Matlatzalantli'''
| valign=top | [http://{{{Matlatzalantli}}} {{{Matlatzalantli}}}]
|}<noinclude>
[[Categoría:Huquipedia|{{PAGENAME}}]]
</noinclude>
ocmcdjlxtumzukfac9adkoc80zhbpq1
Neneuhcāyōtl:Tlalticpacmatiliztli
14
37986
527461
2026-06-24T05:17:14Z
Akapochtli
159
Creación para proteger la página
527461
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Neneuhcāyōtl:Tepetl
14
37987
527462
2026-06-24T05:18:12Z
Akapochtli
159
Se creó una página vacía
527462
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Tepētl Ichcātl
0
37988
527474
2026-06-24T05:28:55Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Tepētl Ichcātl]] a [[Tepetl Ichcatl]]: Título mal escrito
527474
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Tepetl Ichcatl]]
pqgjw7sviytvdxymitx2nx4jm207jxe
Ehēcatl Tepētl
0
37989
527476
2026-06-24T05:30:17Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Ehēcatl Tepētl]] a [[Ehecatl Tepetl]]: Título mal escrito
527476
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Ehecatl Tepetl]]
a6hc8g5jtl2xpo84fh4edagi9lqyimy
Chicomecōātl
0
37991
527499
2026-06-24T06:09:47Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Chicomecōātl]] a [[Chicomecohuatl]]: Título mal escrito
527499
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Chicomecohuatl]]
2n0ecxujxn08vpojaiy7ttpodvi2ugv
Cōātlīcue
0
37992
527501
2026-06-24T06:10:40Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Cōātlīcue]] a [[Cohuatlicue]]: Título mal escrito
527501
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Cohuatlicue]]
f3098200rf4d40s7ctu7ufvf1zpdleg
Ehēcatl (teōtl)
0
37993
527503
2026-06-24T06:11:10Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Ehēcatl (teōtl)]] a [[Ehecatl (teotl)]]: Título mal escrito
527503
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Ehecatl (teotl)]]
qwzi6oabowkll49fg20288gdstnw6zv
Mixcoatl
0
37994
527505
2026-06-24T06:11:42Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Mixcoatl]] a [[Mixcohuatl]]: Título mal escrito
527505
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Mixcohuatl]]
2qlualeo74vnfr1l1jf4lu0ewn1aoyk
Mēxihcatl teōtl
0
37995
527507
2026-06-24T06:12:20Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Mēxihcatl teōtl]] a [[Mexihcatl iteohuan]]: Título mal escrito
527507
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Mexihcatl iteohuan]]
5fuuu5wdwpjeusbkdzqesw8ha3xwtvd
Quetzalcoatl
0
37996
527509
2026-06-24T06:13:02Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Quetzalcoatl]] a [[Quetzalcohuatl]]: Título mal escrito
527509
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Quetzalcohuatl]]
hf79a10vsvty31ckoboxcg9cam1bkpf
Xīpe-Totec
0
37997
527511
2026-06-24T06:13:37Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Xīpe-Totec]] a [[Xipe-Totec]]: Título mal escrito
527511
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Xipe-Totec]]
807swlbfgl42cvdiuvd0ih0ohla0ote
Xōchipilli
0
37998
527513
2026-06-24T06:14:06Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Xōchipilli]] a [[Xochipilli]]: Título mal escrito
527513
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Xochipilli]]
tp6oqfu6ahn6ua6bpva7cr6e3eedk26
Xōchiquetzal
0
37999
527515
2026-06-24T06:14:31Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Xōchiquetzal]] a [[Xochiquetzal]]: Título mal escrito
527515
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Xochiquetzal]]
g4c8fsvn9g5aobruxyrol3gkb31otz0
Yacatēuctli (teōtl)
0
38000
527517
2026-06-24T06:14:59Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Yacatēuctli (teōtl)]] a [[Yacateuctli (teotl)]]: Título mal escrito
527517
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Yacateuctli (teotl)]]
r52krj4a2g1rqzfswvdi4z1ni1gb3zu
Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan
14
38001
527519
2026-06-24T06:34:28Z
Akapochtli
159
Creación para proteger la página
527519
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
527520
527519
2026-06-24T06:36:01Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl iteohuan]]»: Guerra de ediciones ([xikpatla=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido))
527519
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Caxtillantlahtolli
0
38002
527530
2026-06-24T09:37:42Z
Akapochtli
159
Creación para proteger la página
527530
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtolli
| tocayotl = Caxtillantlahtolli / Españollahtolli
| chantlahtolli = ''español, castellano''
| tlaixcopinalli = [[File:Map-Hispanophone World.svg|frameless|upright=1.25]]
| tlaixcopinalli_tlahtoliztli = In caxtilahtlahtolli ipan in tlalticpac
| motlahtoa_ipan = [[Mexihco]], [[Colombia]], [[España]], [[Argentina]], [[Peru]], [[Belice]], [[Venezuela]], [[Chile]], [[Ecuador]], [[Cuauhtemallan]], [[Cuba]], [[Domingotlacatlahtohcayotl]], [[Bolivia]], [[Honduras]], [[Cozcatlan]], [[Uruguay]], [[Guinea Tlahcotlalticpac]], [[Nicanahuac]], [[Costa Rica]], [[Puerto Rico]], [[Paraguay]], [[Panama]]; [[Tlahtohcayotl in Cepanca]], [[Filipinas]], [[Canada]], [[Marruecos]], [[Gibraltar]], [[Sahara tonalquizatlampa]] huan [[Andorra]].
| tlahtohqueh = 450,000,000 - 500,000,000
| h1 = -
| h2 = -
| tlatectli = 2
| cenyeliztli = [[Indoeuropatlahtolli]]<br />
[[Italiatlahtolli]]<br />
[[Romatlahtolli]]<br />
| tlahcuiloliztli = Latintlahtolli
| oficial = [[España]], [[America|Hispanoamerica]], [[Guinea Tlahcotlalticpac]], [[Filipinas]] huan [[Sahara Cihuatlampa]].
| agencia = [[ASALE]]
| 639-1 = es
| 639-2 = spa
| nantlahtolli = indoeuropatlahtolli
}}
'''Caxtillantlahtolli''' nozo '''españollahtolli''', noihqui huehuehcauh '''caxtillantlahtolli'''<ref>In tlahtolli ''caxtillantlahtolli'' quihtoznequi ''lengua castellana'' nozo ''lengua española'' ipan Fray Alonso de Molina itlahtoltecpantiliz, yeh oquihcuilo ''caſtillãtlatolli.''</ref> huan '''españatlahtolli''' ({{es2}} ''español'' nozo ''castellano'') itoca ce [[tlahtolli]], [[achcauhtlahtolli]] ipan [[España]] huan occe [[tlacatiyan]] itechpahuicpa [[Tlalticpactli]]. Ce [[romatlahtolli]] ipan [[Ibero-romatlahtōlli]] tlaolololli. Ocachi 450,000,000 - 500,000,000 tlacameh camacti inon tlahtolli tlanipa in [[chinatlahtolli]] huan [[inglatlahtolli]].
==Yolotlahtolli==
In caxtillantlahtolli nozo ''castellano'' itoca, itechpa ipan [[Caxtillan]] (Castilla) ipehualiz ca. Ipan [[nahuatlahtolli]] itechpa ocatca in inic ce tocaitl in [[Mexicatlahtohcayotl|huehcauh mexicah]] ocaquih in caxtiltecah oquitocah in tlacameh huan intlahtol ipan in tlapeuhtli cahuitl; huan occe caxtiltecah iyuhqui [[Alonso de Molina|Fray Alonso de Molina]] iquihcuilo ''caſtillãtlatolli''.
Ipan caxtilahtlahtolli in tocaitl ''español'' itech in [[Iberia tlayacatl]] latintocayotl ocatca ''Hispania'', omaca in tocayotl ''Hispaniolus'' no huel cualli ''Spaniolus'' in quihtoznequi ''hispaniatlahtolton''.
==Huehcapatlahtoliztli==
In caxtillantlahtolli ihuehcatlahtoliztli opehua ica in [[macehualli latintlahtolli]] ipan in [[Roma Emperador itlahtohcayo]], ipehualiz tlatectli tlahco mictlampa [[Hispania]]. Zatepan in Roma Emperador ītlahtohcāyo īhuetziliz īpan in [[mācuīlpōhualxihuitl V]], in latintlahtōlli netlahtoā inōn cahuitl ōcatca in Hispania īcāhuilihtiuh īntzalan in [[Huehcāuh caxtillāntlahtōlli]], pēhualizlti in caxtillāntlahtōlli. Īca in musulmantlācah tlālpolōliztli canahpa in Iberia tlālyacatl, ōmotlahtoah [[romatlahtōlli]] ī''dialectos'' quitōca [[mozarabetlahtōlli]] īpan [[Al-Ándalus]]. Ihcuāc īpan in cristiano huēyitlahtohcāyōtl ōtlācatih miac romatlahtōlli ''dialectos'': catalantlahtōlli, aragontlahtōlli, asturialeontlahtōlli, galegoportugallahtōlli īhuān in caxtillāntlahtōlli.
In caxtiltecatl ''dialecto'' ōmopēhua īpan in ''condado'' [[Caxtillah]] (huitztlāmpa [[Cantabria]] īhuān mictlāmpa [[Burgos]]), īca [[vascotlahtōlli]] īhuān [[visigodo]] tlapēuhcāyōtl. In huehcāuh tlahcuilōlli īpan caxtillāntlahtōlli in [[Cartularios de Valpuesta]] cah, quimopiya īpan in Santa María de Valpuesta teōcalli, Burgos, cē tlahcuilōlli tlaolōlōlli in tlamachiyōtīlāmatl ōquihcuilo īpan in cahuitl iuhqui in [[mācuīlpōhualxihuitl IX]], tētepotztoca in [[Glosas Emilianenses]] in cahuitl in tlamiliztli in [[mācuīlpōhualxihuitl X]] ahnozo in pēhualiztli in [[mācuīlpōhualxihuitl XI]], quimopiya īpan in [[Monasterio de Yuso]], [[San Millán de la Cogolla]], [[La Rioja]].
In caxtillāntlahtōlli ōmani canahhpa huitztlāmpa in tlālyacatl cemanqui in [[tēpēhualiztli]] īhuān ic in caxtiltēcatl cristianohuēyitlahtohcāyōtl tlacetilia īhuān in īcāmpa ''dinastías'' tlacetilia (cetiliztli īca [[León]] īhuān [[Galixia]] īca [[Fernando III de Caxtillah]], in caxtillahcatl ''dinastía'' ītzintiliz īpan in [[Corona de Aragón]] īca [[Fernando I de Aragón]] ōquihuica canahpa in tlālyacatl tlamiliztli cetiliztli īca in [[Católico Huēyitlahtohqueh]]). Īpan in mācuīlpōhualxihuitl in caxtiltēcatl huēyitlahtohcāyōtl in cetiliztli, in [[Sevilla]] chāneh [[Antonio de Nebrija]] ōnēxtilia īpan [[Salamanca]] ī''[[Grammatica]]''. In inic cē tlahcuilōmatiliztli ītechpa in tlahtollapēuhcāyōtl<ref>''tlahtollapēuhcāyōtl'' quihtōznequi ''Gramática''.</ref>. In tlapēuhtli in [[Ānāhuac]] ōcatca ihcuāc in tlapēuhtli [[Granada]], ōman in caxtillāntlahtōlli ic in [[Ānāhuac]] [[cemantoc tlālli]].
In caxtillāntlahtōlli mochipa ōpiya ahmo neneuhqui tlahtōlli tēl ipiya in neneuhqui tlapēuhcāyōtl latincuātzonyōtl. In ahmo neneuhcayotl īpan in caxtillāntlahtōlli iuhqui occē tlahtōlli, in mātocaliztli īcā occē Ānāhuacatl tlahtōlli, in iuhqui in [[aimaratlahtōlli]], [[chibchatlahtōlli]], [[avañetlahtōlli]], [[mapuchetlahtōlli]], [[mayatlahtōlli]], [[nāhuatlahtōlli]], [[quechhuatlahtōlli]] īhuān [[tainotlahtōlli]] ōtlālia tlahtōlli īpan in caxtiltēcatl tlahtōlolōlōlli, cequi īpan cequi catyān īhuān occe ipan cemānāhuac tlatequitiliztli.
Ipan [[España]], teonantzin [[Nantzin Teresa de Ávila]] huan [[teopixquetl]] [[Juan de la Cruz]] oamatlacuiloh amoxtli ica caxtilahtlahtolli. Azozan [[Miguel de Cervantes]] ōāmatlacuiloh [[El Ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha]] quemeh inic cē āmoxtli īpampa Caxtillahtōlli. Ipan [[Yancuic España]], [[Juana de Asbaje]] huan [[Juan Ruiz de Alarcón]] oamatlahcuiloh ocachi amoxtli.
== Tlahtolcuepaliztli ==
{| class="wikitable" style="float:center; margin-left: 8px"
|-
!colspan="10" | '''Tlahtolcuepaliztli'''
|-
| [[Acatl]] || caña || [[Cozcacuauhtli]] || cóndor || [[Metztli]] || luna || [[Tepoztototl]] || avión || [[Ce]] || uno
|-
| [[Ahuacatl]] || aguacate, palta || [[Cuahuitl]] || árbol || [[Miquiztli]] || muerte || [[Tlacatl]] || hombre || [[Ome]] || dos
|-
| [[Atl]] || agua || [[Cuauhtli]] || águila || [[Nenetl]] || muñeca || [[Tlalli]] || tierra || [[Eyi]] || tres
|-
| [[Calli]] || casa, edificio || [[Ehcatl]] || aire, viento || [[Ocelotl]] || jaguar || [[Tletl]] || fuego || [[Nahui]] || cuetro
|-
| [[Chilli]] || chile, ají || [[Huehxolotl]] || pavo || [[Olin]] || terremoto || [[Tochtli]] || conejo || [[Macuilli]] || cinco
|-
| [[Cihuatl]] || mujer || [[Icpalli]] || silla || [[Ozomahtli]] || mono || [[Tonatiuh]] || sol || [[Chicuace]] || seis
|-
| [[Cintli]] || maíz || [[Itzcuintli]] || perro || [[Papalotl]] || mariposa || [[Tzopilotl]] || gallinazo, aura || [[Chicome]] || siete
|-
| [[Cipactli]] || caimán, cocodrilo || [[Malinalli]] || zacatillo || [[Quiyahuitl]] || lluvia || [[Xochitl]] || flor || [[Chicueyi]] || ocho
|-
| [[Coatl]] || serpiente, víbora || [[Matzahtli]] || piña || [[Tecpatl]] || pedernal || [[Yolotl]] || corazón || [[Chicnahui]] || nueve
|-
| [[Cuetzpalin]] || lagarto || [[Mazatl]] || venado, ciervo || [[Teocalli]] || templo || [[Zacatl]] || pasto, paja || [[Mahtlactli]] || diez
|}
== Oc no xiquitta ==<!--Véase también-->
== Toquiliztequitl ==
<references/>
== Occe necuazaloliztli ==
{{InterWiki|wikiname=Wikipedia|code=es|langname=Caxtilahtlatolcopa}}
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtillantlahtolli]]
3kbicc1rhbcqqp3k877ndz6g6tj4j7r
527531
527530
2026-06-24T09:38:25Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Caxtillantlahtolli]]»: Vandalismo excesivo ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido))
527530
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtolli
| tocayotl = Caxtillantlahtolli / Españollahtolli
| chantlahtolli = ''español, castellano''
| tlaixcopinalli = [[File:Map-Hispanophone World.svg|frameless|upright=1.25]]
| tlaixcopinalli_tlahtoliztli = In caxtilahtlahtolli ipan in tlalticpac
| motlahtoa_ipan = [[Mexihco]], [[Colombia]], [[España]], [[Argentina]], [[Peru]], [[Belice]], [[Venezuela]], [[Chile]], [[Ecuador]], [[Cuauhtemallan]], [[Cuba]], [[Domingotlacatlahtohcayotl]], [[Bolivia]], [[Honduras]], [[Cozcatlan]], [[Uruguay]], [[Guinea Tlahcotlalticpac]], [[Nicanahuac]], [[Costa Rica]], [[Puerto Rico]], [[Paraguay]], [[Panama]]; [[Tlahtohcayotl in Cepanca]], [[Filipinas]], [[Canada]], [[Marruecos]], [[Gibraltar]], [[Sahara tonalquizatlampa]] huan [[Andorra]].
| tlahtohqueh = 450,000,000 - 500,000,000
| h1 = -
| h2 = -
| tlatectli = 2
| cenyeliztli = [[Indoeuropatlahtolli]]<br />
[[Italiatlahtolli]]<br />
[[Romatlahtolli]]<br />
| tlahcuiloliztli = Latintlahtolli
| oficial = [[España]], [[America|Hispanoamerica]], [[Guinea Tlahcotlalticpac]], [[Filipinas]] huan [[Sahara Cihuatlampa]].
| agencia = [[ASALE]]
| 639-1 = es
| 639-2 = spa
| nantlahtolli = indoeuropatlahtolli
}}
'''Caxtillantlahtolli''' nozo '''españollahtolli''', noihqui huehuehcauh '''caxtillantlahtolli'''<ref>In tlahtolli ''caxtillantlahtolli'' quihtoznequi ''lengua castellana'' nozo ''lengua española'' ipan Fray Alonso de Molina itlahtoltecpantiliz, yeh oquihcuilo ''caſtillãtlatolli.''</ref> huan '''españatlahtolli''' ({{es2}} ''español'' nozo ''castellano'') itoca ce [[tlahtolli]], [[achcauhtlahtolli]] ipan [[España]] huan occe [[tlacatiyan]] itechpahuicpa [[Tlalticpactli]]. Ce [[romatlahtolli]] ipan [[Ibero-romatlahtōlli]] tlaolololli. Ocachi 450,000,000 - 500,000,000 tlacameh camacti inon tlahtolli tlanipa in [[chinatlahtolli]] huan [[inglatlahtolli]].
==Yolotlahtolli==
In caxtillantlahtolli nozo ''castellano'' itoca, itechpa ipan [[Caxtillan]] (Castilla) ipehualiz ca. Ipan [[nahuatlahtolli]] itechpa ocatca in inic ce tocaitl in [[Mexicatlahtohcayotl|huehcauh mexicah]] ocaquih in caxtiltecah oquitocah in tlacameh huan intlahtol ipan in tlapeuhtli cahuitl; huan occe caxtiltecah iyuhqui [[Alonso de Molina|Fray Alonso de Molina]] iquihcuilo ''caſtillãtlatolli''.
Ipan caxtilahtlahtolli in tocaitl ''español'' itech in [[Iberia tlayacatl]] latintocayotl ocatca ''Hispania'', omaca in tocayotl ''Hispaniolus'' no huel cualli ''Spaniolus'' in quihtoznequi ''hispaniatlahtolton''.
==Huehcapatlahtoliztli==
In caxtillantlahtolli ihuehcatlahtoliztli opehua ica in [[macehualli latintlahtolli]] ipan in [[Roma Emperador itlahtohcayo]], ipehualiz tlatectli tlahco mictlampa [[Hispania]]. Zatepan in Roma Emperador ītlahtohcāyo īhuetziliz īpan in [[mācuīlpōhualxihuitl V]], in latintlahtōlli netlahtoā inōn cahuitl ōcatca in Hispania īcāhuilihtiuh īntzalan in [[Huehcāuh caxtillāntlahtōlli]], pēhualizlti in caxtillāntlahtōlli. Īca in musulmantlācah tlālpolōliztli canahpa in Iberia tlālyacatl, ōmotlahtoah [[romatlahtōlli]] ī''dialectos'' quitōca [[mozarabetlahtōlli]] īpan [[Al-Ándalus]]. Ihcuāc īpan in cristiano huēyitlahtohcāyōtl ōtlācatih miac romatlahtōlli ''dialectos'': catalantlahtōlli, aragontlahtōlli, asturialeontlahtōlli, galegoportugallahtōlli īhuān in caxtillāntlahtōlli.
In caxtiltecatl ''dialecto'' ōmopēhua īpan in ''condado'' [[Caxtillah]] (huitztlāmpa [[Cantabria]] īhuān mictlāmpa [[Burgos]]), īca [[vascotlahtōlli]] īhuān [[visigodo]] tlapēuhcāyōtl. In huehcāuh tlahcuilōlli īpan caxtillāntlahtōlli in [[Cartularios de Valpuesta]] cah, quimopiya īpan in Santa María de Valpuesta teōcalli, Burgos, cē tlahcuilōlli tlaolōlōlli in tlamachiyōtīlāmatl ōquihcuilo īpan in cahuitl iuhqui in [[mācuīlpōhualxihuitl IX]], tētepotztoca in [[Glosas Emilianenses]] in cahuitl in tlamiliztli in [[mācuīlpōhualxihuitl X]] ahnozo in pēhualiztli in [[mācuīlpōhualxihuitl XI]], quimopiya īpan in [[Monasterio de Yuso]], [[San Millán de la Cogolla]], [[La Rioja]].
In caxtillāntlahtōlli ōmani canahhpa huitztlāmpa in tlālyacatl cemanqui in [[tēpēhualiztli]] īhuān ic in caxtiltēcatl cristianohuēyitlahtohcāyōtl tlacetilia īhuān in īcāmpa ''dinastías'' tlacetilia (cetiliztli īca [[León]] īhuān [[Galixia]] īca [[Fernando III de Caxtillah]], in caxtillahcatl ''dinastía'' ītzintiliz īpan in [[Corona de Aragón]] īca [[Fernando I de Aragón]] ōquihuica canahpa in tlālyacatl tlamiliztli cetiliztli īca in [[Católico Huēyitlahtohqueh]]). Īpan in mācuīlpōhualxihuitl in caxtiltēcatl huēyitlahtohcāyōtl in cetiliztli, in [[Sevilla]] chāneh [[Antonio de Nebrija]] ōnēxtilia īpan [[Salamanca]] ī''[[Grammatica]]''. In inic cē tlahcuilōmatiliztli ītechpa in tlahtollapēuhcāyōtl<ref>''tlahtollapēuhcāyōtl'' quihtōznequi ''Gramática''.</ref>. In tlapēuhtli in [[Ānāhuac]] ōcatca ihcuāc in tlapēuhtli [[Granada]], ōman in caxtillāntlahtōlli ic in [[Ānāhuac]] [[cemantoc tlālli]].
In caxtillāntlahtōlli mochipa ōpiya ahmo neneuhqui tlahtōlli tēl ipiya in neneuhqui tlapēuhcāyōtl latincuātzonyōtl. In ahmo neneuhcayotl īpan in caxtillāntlahtōlli iuhqui occē tlahtōlli, in mātocaliztli īcā occē Ānāhuacatl tlahtōlli, in iuhqui in [[aimaratlahtōlli]], [[chibchatlahtōlli]], [[avañetlahtōlli]], [[mapuchetlahtōlli]], [[mayatlahtōlli]], [[nāhuatlahtōlli]], [[quechhuatlahtōlli]] īhuān [[tainotlahtōlli]] ōtlālia tlahtōlli īpan in caxtiltēcatl tlahtōlolōlōlli, cequi īpan cequi catyān īhuān occe ipan cemānāhuac tlatequitiliztli.
Ipan [[España]], teonantzin [[Nantzin Teresa de Ávila]] huan [[teopixquetl]] [[Juan de la Cruz]] oamatlacuiloh amoxtli ica caxtilahtlahtolli. Azozan [[Miguel de Cervantes]] ōāmatlacuiloh [[El Ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha]] quemeh inic cē āmoxtli īpampa Caxtillahtōlli. Ipan [[Yancuic España]], [[Juana de Asbaje]] huan [[Juan Ruiz de Alarcón]] oamatlahcuiloh ocachi amoxtli.
== Tlahtolcuepaliztli ==
{| class="wikitable" style="float:center; margin-left: 8px"
|-
!colspan="10" | '''Tlahtolcuepaliztli'''
|-
| [[Acatl]] || caña || [[Cozcacuauhtli]] || cóndor || [[Metztli]] || luna || [[Tepoztototl]] || avión || [[Ce]] || uno
|-
| [[Ahuacatl]] || aguacate, palta || [[Cuahuitl]] || árbol || [[Miquiztli]] || muerte || [[Tlacatl]] || hombre || [[Ome]] || dos
|-
| [[Atl]] || agua || [[Cuauhtli]] || águila || [[Nenetl]] || muñeca || [[Tlalli]] || tierra || [[Eyi]] || tres
|-
| [[Calli]] || casa, edificio || [[Ehcatl]] || aire, viento || [[Ocelotl]] || jaguar || [[Tletl]] || fuego || [[Nahui]] || cuetro
|-
| [[Chilli]] || chile, ají || [[Huehxolotl]] || pavo || [[Olin]] || terremoto || [[Tochtli]] || conejo || [[Macuilli]] || cinco
|-
| [[Cihuatl]] || mujer || [[Icpalli]] || silla || [[Ozomahtli]] || mono || [[Tonatiuh]] || sol || [[Chicuace]] || seis
|-
| [[Cintli]] || maíz || [[Itzcuintli]] || perro || [[Papalotl]] || mariposa || [[Tzopilotl]] || gallinazo, aura || [[Chicome]] || siete
|-
| [[Cipactli]] || caimán, cocodrilo || [[Malinalli]] || zacatillo || [[Quiyahuitl]] || lluvia || [[Xochitl]] || flor || [[Chicueyi]] || ocho
|-
| [[Coatl]] || serpiente, víbora || [[Matzahtli]] || piña || [[Tecpatl]] || pedernal || [[Yolotl]] || corazón || [[Chicnahui]] || nueve
|-
| [[Cuetzpalin]] || lagarto || [[Mazatl]] || venado, ciervo || [[Teocalli]] || templo || [[Zacatl]] || pasto, paja || [[Mahtlactli]] || diez
|}
== Oc no xiquitta ==<!--Véase también-->
== Toquiliztequitl ==
<references/>
== Occe necuazaloliztli ==
{{InterWiki|wikiname=Wikipedia|code=es|langname=Caxtilahtlatolcopa}}
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtillantlahtolli]]
3kbicc1rhbcqqp3k877ndz6g6tj4j7r