Huiquipedia nahwiki https://nah.wikipedia.org/wiki/Cal%C4%ABxatl MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Mēdiatl Nōncuahquīzqui Tēixnāmiquiliztli Tlatequitiltilīlli Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli Huiquipedia Huiquipedia tēixnāmiquiliztli Īxiptli Īxiptli tēixnāmiquiliztli Huiquimedia Huiquimedia tēixnāmiquiliztli Nemachiyōtīlli Nemachiyōtīlli tēixnāmiquiliztli Tēpalēhuiliztli Tēpalēhuiliztli tēixnāmiquiliztli Neneuhcāyōtl Neneuhcāyōtl tēixnāmiquiliztli TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Marie Curie 0 3062 528258 526404 2026-07-23T23:40:25Z Akapochtli 159 Categorizar 528258 wikitext text/x-wiki [[Īxiptli:Mariecurie.jpg|thumb|right|Marie Curie]] '''Maria Salomea Skłodowska Curie''' ([[1867]]-[[1934]]) ōtlācat īpan [[Varsovia]], [[Polonia]] īpan [[7 tlamāhtlaccēnti]] [[1867]]. Ōcatca cē Polonia ''física'' auh ''química'', zatēpan ōmocuep [[Francia]] chāneh. Mīxpetzoāni īpan in [[mēyyōāyilizzōtl]]<ref>quihtōznequi ''radioactividad'' ītechpa in ''mēyyōtl'' rayo īhuān ''āyiliztli'' acción.</ref>, ōcatca in achto tlācatl in āquin ōquincelih ōme [[Nobel ilhuīlli]] īhuān ōcatcah in achto cihuātēmachtiāni īpan in [[Université de París]]. Ōtlācat īpan [[Varsovia]] ([[Polonia Zaryōtl]], [[Rusia Emperadoryōtl]]), in cānin ōnen īxquich in 24 xihuitl. Īpan 1891 ōmozazacac Parishuīc īpampa īnemachtīl. Ōquitzintih in [[Instituto Curie]] īpan Paris īhuān Varsovia. Ōmonāmictih īca in ''físico'' [[Pierre Curie]]. Ōcatca īnān in [[Irène Joliot-Curie]]. ==Tēnemilizpōhualli== Maria Skłodowska ōtlācat in 7 tlamahtlāccēti 1867 īpan Varsovia. Ōcatcah in inic mācuīlli īpīl in Władysław Skłodowski, ''física'' īhuān tlapōhualmatiliztli tēmachtiāni ''liceo''pan, in nehneuhcā in īcōl, īhuān Bronisława Boguska, in āquin ōcatcah tēmachtiāni, ''piano''tzotzonani īhuān cuīcani. Maria ōcatca in xōcoyōtl in īpan mācuīlli pīpiltin: Zofia ([[1862]]), Józef ([[1863]]), Bronisława ([[1865]]), Helena ([[1866]]) īhuān zatēpan yehhuātl, Maria (1867). Īpan inōn cāhuitl, in Polonia huēyi cotōncayōtl ōcata tlapeuhtli ic [[Rusia]], in tlein īca tēcuitlahuiliztli ōquintlālihqueh īntlahtōl īhuān īnnemiliz. Īnāhuac in īpih Helena, Maria yauhya in ichtacā nēmachtīlli tlamanalo īpan cē calli in cānin tēmachtiāyah in Polonia mīllōtl.<ref>Wojciech A. Wierzewski, "''Mazowieckie korzenie Marii''" ("Maria's [[Maowsze]] Rots"), p. 16.</ref> In achto īxiuh omomachiyōtlālihqueh ic in īpih Zofia īmizquiz īpampa in ''tifus''cocoliztli, īhuān ōme xihuitl zatēpan in īnān ōmic īpampa in [[tētzāuhcocoliztli]]. Inīn nechīhualiztli ōchīuhqueh in tlein Maria ōquicahcāuh in [[Catolicismo Romano|Católica Romana]] teōyōticanemiliztli ōmocuep [[ahmatiliznemiliztli|ahmatiliznemini]]. ītah ce temachtiani tlen física catca. Xiuhpan [[1891]] se trasladó a París (donde cambió su nombre por Marie) y se incorporó a la Sorbona Dos años más tarde acabó sus estudios de física con el número uno de su promoción, luego de otros diez años se doctoró diez en esa misma universidad. En 1894 conoció a Pierre Curie con quien se casó en 1895. Fruto de esta unión serían sus dos hijas, Ève e Irène. == Oc no xiquitta ==<!--Véase también--> == Toquiliztequitl == <references/> [[Neneuhcāyōtl:Cihuah]] n3yz5gyxkds3b9cqbt0r8xk6pd5lebo Volkswagen 0 3431 528254 505304 2026-07-23T19:20:51Z Akapochtli 159 Categorizar 528254 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company | tōcāitl = Volkswagen | fullname = | Imagen = Volkswagen ID Vizzion Concept (48766844617).jpg | Logo = Volkswagen logo 2019.svg | Caption = 2002 Volkswagen Jetta 1.8T Wolfsburg Edition | company_type = | company_slogan = ''Aus Liebe zum Automobil''<br />(Tepozmalahuīc tlahzotilizpampa) | chīhualiztli = [[1937]] | nombreoriginal = | chīhualōni = [[Ferdinand Porsche]] | āltepētl = [[Wolfsburg]] | tlācatiyān = | location = | key_people = [[Martin Winterkorn]] | industry = [[Tlachīhualiztli]] | homepage = [http://www.volkswagen.com Volkswagen] | parent = [[Volkswagen AG]] }} [[Īxiptli:Volkswagen.beetle.new.750pix.jpg|thumb|right|280px|[[2000]] [[Volkswagen New Beetle]].]] '''Volkswagen''' {{IPA|'folks,vaːgən}} ({{de2}} ''Mācēhualtepozmalacatl'') ītōca cē [[tepozmalacatl]] īhuān occequīntīn [[huaznenqui]] [[tepozmalacatl yōcoxqui|yōcoxqui]] ōmopēuh īpan [[1937]] {{3casa}} xihuitl īpal [[Ferdinand Porsche]]. == Tlahtōllōtl == In īpan [[1937]] {{3casa}}, führer [[Adolf Hitler]] ōquiēlēhui cualli tepozmalacatl ic [[Teutontlālpan]], auh ōnōnōtz [[Ferdinand Porsche]] ic quichīhua. Ōcatca in [[Volkswagen Käfer]]. Īpan [[1954]] {{7conejo}}, Volkswagen ōacico [[Mēxihco]], auh Sedan yancuīc ītōca Käfer. Zātēpan ōacicoh occequīntīn: in [[Volkswagen Golf|Golf]] quemeh Caribe, in [[Volkswagen Jetta|Jetta]] quemeh Atlantic īhuān [[Volkswagen Passat II|Passat II]] quemeh Corsar. [[Tlachicōnti 30]], [[2003]] {{4caña}} xiuhpan ōmochīuh in xōcoyōc Sedán īpan [[Puebla]]. Āxcān cah [[Volkswagen Jetta IV|Jetta IV]] cualli namacac ītepozmalaca, auh quichīhuāz oc [[2010]] {{11conejo}}. == Tepozmalacatl == * [[Volkswagen Fox|Fox]] * [[Volkswagen Gol III|Gol]] * [[Volkswagen Polo IV|Polo]] * [[Volkswagen Golf V|Golf]] * [[Volkswagen Jetta V|Jetta]] * [[Volkswagen New Beetle|Beetle]] * [[Volkswagen Passat VI|Passat]] * [[Volkswagen Phaeton|Phaeton]] * [[Volkswagen Touran|Touran]] * [[Volkswagen Sharan|Sharan]] * [[Volkswagen Routan|Routan]] * [[Volkswagen Tiguan|Tiguan]] * [[Volkswagen Touareg|Touareg]] * [[Volkswagen Eos|Eos]] * [[Volkswagen Scirocco|Scirocco]] [[Neneuhcāyōtl:Volkswagen| ]] 36td2qcd0297kmkpo8fbbddtnt7hlm1 528255 528254 2026-07-23T19:30:38Z Akapochtli 159 Arreglos 528255 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company | tōcāitl = Volkswagen | fullname = | Imagen = Volkswagen ID Vizzion Concept (48766844617).jpg | Logo = Volkswagen logo 2019.svg | Caption = 2002 Volkswagen Jetta 1.8T Wolfsburg Edition | company_type = | company_slogan = ''Aus Liebe zum Automobil''<br />(Tepozmalahuic tlahzotilizpampa) | chīhualiztli = [[1937]] | nombreoriginal = | chīhualōni = [[Ferdinand Porsche]] | āltepētl = [[Wolfsburg]] | tlācatiyān = | location = | key_people = [[Martin Winterkorn]] | industry = [[Tlachihualiztli]] | homepage = [http://www.volkswagen.com Volkswagen] | parent = [[Volkswagen AG]] }} [[Īxiptli:Volkswagen.beetle.new.750pix.jpg|thumb|right|280px|[[2000]] [[Volkswagen New Beetle]].]] '''Volkswagen''' {{IPA|'folks,vaːgən}} ({{de2}} ''Macehualtepozmalacatl'') itoca ce [[tepozmalacatl]] ihuan occequintin [[huaznenqui]] [[tepozmalacatl yocoxqui|yocoxqui]] omopeuh ipan [[1937]] {{3casa}} xihuitl ipal [[Ferdinand Porsche]]. == Tlahtollotl == In ipan [[1937]] {{3casa}}, führer [[Adolf Hitler]] oquelehuih cualli tepozmalacatl ic [[Alemania]], auh oquinonotz [[Ferdinand Porsche]] ic oquichiuh. Ocatca in [[Volkswagen Käfer]]. Ipan [[1954]] {{7conejo}}, Volkswagen oahcico [[Mexihco]], auh Sedan yancuic utica Käfer. Zatepan oahcicoh occequintin: in [[Volkswagen Golf|Golf]] quemeh Caribe, in [[Volkswagen Jetta|Jetta]] quemeh Atlantic ihuan [[Volkswagen Passat II|Passat II]] quemeh Corsar. Julio 30, [[2003]] {{4caña}} xiuhpan omochiuh in xocoyoc Sedán ipan [[Puebla]]. Axcan cah [[Volkswagen Jetta IV|Jetta IV]] cualli namacac itepozmalaca, auh quichihuaz oc [[2010]] {{11conejo}}. [[Neneuhcāyōtl:Volkswagen| ]] brx4315nibqqqe7dkqxx3rjlnznvjni Mixtli 0 3573 528277 373193 2026-07-24T08:01:04Z Akapochtli 159 Categorizar 528277 wikitext text/x-wiki [[Īxiptli:Clouds 1 bg 082403.jpg|thumbnail|Mixtli]] '''Mixtli''' (Caxtillāntlahtōlli: ''Nube''). Cē mixtin mochīhua [[āpoctli]] ahnōzo [[cepayahuitl]]. [[Neneuhcāyōtl:Tlamantli]] qo410ud3648adukgbti45r6500gl5n5 Tlatequitiltilīlli:Akapochtli 2 4021 528266 528190 2026-07-23T23:56:33Z Akapochtli 159 X 528266 wikitext text/x-wiki {{Miec itequiuh}} {{#babel:es|en-3|nah-4}} *[https://nah.wikipedia.org/wiki/N%C5%8Dncuahqu%C4%ABzqui:UsuariosActivos Usuarios activos] (''checar cada mes'') *[[Huiquipedia:¿Yeh ica huehuehtlahtolli?]] *[[Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya]] *[[Huiquipedia:Cenca cualtzin tlahcuilolli]]. *[[Huiquipedia:Cualtzin tlahcuilolli]]. *[[Huiquipedia:Yancuictlahtolli]] *[[:Neneuhcāyōtl:Nci]] *[[:Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlapohpololiztli (cemmanca)]] *[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Tlahcuilolli tlen mopahtilia]] *[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Tlahcuilolli tlen mopahtilia 2]] *[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Tlahcuiloltin tlacempanahuiah inic ahcualli]] *[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Casos especiales]] == Nahuatlahtoltecpantiliztli == {| class="wikitable sortable" ! URL !! Comentario !! Lenguas!! Entradas |- | http://avanthooft.net/vocablos/ | Mit Aussprachen | nch, español | style="text-align:right" | {{formatnum:2000}} |- | http://sites.estvideo.net/malinal/nahuatl.page.html | Wimmer | náhuatl, francés | style="text-align:right" | {{formatnum:40000}} |- | http://www.sil.org/mexico/nahuatl/istmo/G020a-DiccNahIst-nhx.htm | Joseph Carl Wolgemuth Walters et al. Diccionario náhuatl de los municipios de Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz. Instituto Lingüistico de Verano. 2001-2010 | náhuatl, español | style="text-align:right" | {{formatnum:4800}} |- | http://www.scribd.com/doc/24351077/Tlahtolamoxtli-Nahuatl-%E2%80%93-Caxtitl | Tlahtolamoxtli Náhuatl–Caxtitl | náhuatl, español | style="text-align:right" | {{formatnum:11000}} |- | http://www.acoyauh.org/naheng.html | acoyauh.org | náhuatl, inglés | style="text-align:right" | {{formatnum:570}} |- | http://www.acoyauh.org/nahesp.html | acoyauh.org | náhuatl, español | style="text-align:right" | {{formatnum:570}} |- | http://nah.wikipedia.org/wiki/Tehtlahtol | Wikipedia | español, náhuatl | style="text-align:right" | {{formatnum:7600}} |- | http://whp.uoregon.edu/dictionaries/?page_id=17 | University of Oregon: Diccionario de náhuatl | náhuatl, inglés, español | style="text-align:right" | {{formatnum:36000}} |- | http://www2.potsdam.edu/schwaljf/Nahuatl/florent.txt | Schwaller, Campbell | náhuatl, inglés | style="text-align:right" | {{formatnum:11915}} |} == Plantillas == {| align=center width=100% id=toc | <center> <div style="font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; font-weight: normal;">[[File:Flag of Montenegro.svg|50px]] ''Inin tlahcuilolli itech '''[[Tlīltepēc]]''' cencah tepitzin. Ce ahnozo miaquintin huiquipediatequitcameh tequiuhticateh quicualtilizqueh''.</center> |} = {{Tlahcuilolli-ME}} {| align=center width=100% id=toc | <center> <div style="font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; font-weight: normal;">[[File:Flag of Mexico.svg|50px]] ''Inin tlahcuilolli itech '''[[Mexihco]]''' cencah tepitzin. Ce ahnozo miaquintin huiquipediatequitcameh tequiuhticateh quicualtilizqueh''.</center> |} = {{Tlahcuilolli-MEX}} [https://nah.wikipedia.org/wiki/Nemachiy%C5%8Dt%C4%ABlli:Borrada Plantilla Borrada] {{#tag:timeline| ImageSize = width:800 height:auto barincrement:21 PlotArea = right:20 left:20 top:5 bottom:60 Legend = position:bottom orientation:horizontal Colors = id:bg value:rgb(0.9,0.9,1) id:major value:black id:minor value:rgb(0.8,0.8,0.8) id:text value:black id:header value:rgb(0.6,0.6,0.9) id:htext value:white id:current value:rgb(0.5,0.9,0.5) legend:clerk id:previous value:rgb(0.9,0.8,0.5) legend:Usuarios id:steward value:rgb(0.7,0.8,0.9) legend:{{MediaWiki:group-sysop-member}} BackgroundColors = canvas:bg TimeAxis = orientation:horizontal DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:08/10/2003 till:12/21/2020 ScaleMajor = gridcolor:major unit:year increment:1 start:08/10/2003 ScaleMinor = gridcolor:minor unit:month increment:1 start:08/10/2003 BarData = Bar:H Barset:S PlotData = width:15 textcolor:text bar:H color:header textcolor:htext width:20 shift:(-95,-5) fontsize:m from:08/10/2003 till:12/21/2020 text:"Usuarios relevantes" barset:S shift:(5,-5) anchor:from fontsize:m color:previous from:08/10/2003 till:11/20/2005 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Youssefsan|Youssefsan]]" color:previous from:08/10/2003 till:08/21/2005 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Piolinfax|Piolinfax]]" color:previous from:09/16/2004 till:09/07/2009 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Netza~nahwiki|Netza]]" color:current from:04/06/2004 till:04/19/2015 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Sj|Sj]]" color:previous from:04/15/2004 till:09/19/2006 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Amoxtlacatl|Amoxtlacatl]]" color:previous from:06/24/2005 till:12/21/2020 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Ricardo gs|Ricardo gs]]" color:previous from:05/14/2006 till:12/21/2020 text:"[[User:Battroid|Battroid]]" color:previous from:06/06/2006 till:12/21/2020 text:"[[User:Akapochtli|Akapochtli]]" color:previous from:11/30/2006 till:07/09/2011 text:"[[User:Fluence|Fluence]]" color:current from:01/30/2007 till:03/08/2012 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Drini|Drini]]" color:previous from:04/04/2007 till:10/31/2008 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Manu|Manu(Marrovi)]]" color:previous from:10/26/2008 till:05/31/2016 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Marrovi|Marrovi]]" color:previous from:12/19/2009 till:11/22/2012 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Teòtlalili|Teòtlalili]]" color:previous from:07/31/2011 till:12/21/2020 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Cuaitl|Cuaitl]]" color:previous from:10/14/2011 till:11/04/2015 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Marlon|Marlon]]" color:previous from:07/04/2015 till:06/06/2019 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Tepoxteco|Tepoxteco]]" barset:break at:01/01/2010 # Youssefsan at:01/01/2010 # Piolinfax at:01/01/2010 # Netza at:01/01/2010 # Sj at:01/01/2010 # Amoxtlacatl color:steward from:02/28/2007 till:12/21/2020 text:"({{MediaWiki:group-sysop-member}})" # Ricardo gs color:steward from:02/28/2007 till:12/21/2020 text:"({{MediaWiki:group-sysop-member}})" # Battroid color:steward from:02/28/2007 till:12/21/2020 text:"({{MediaWiki:group-sysop-member}})" # Akapochtli at:01/01/2010 # Fluence at:01/01/2010 # Drini at:01/01/2010 # Manu(Marrovi) at:01/01/2010 # Marrovi at:01/01/2010 # Teòtlalili at:01/01/2010 # Cuaitl at:01/01/2010 # Marlon at:01/01/2010 # Tepoxteco barset:break at:01/01/2010 # Youssefsan at:01/01/2010 # Piolinfax at:01/01/2010 # Netza at:01/01/2010 # Sj at:01/01/2010 # Amoxtlacatl at:01/01/2010 # Ricardo gs at:01/01/2010 # Battroid at:01/01/2010 # Akapochtli at:01/01/2010 # Fluence at:01/01/2010 # Drini at:01/01/2010 # Manu(Marrovi) at:01/01/2010 # Marrovi at:01/01/2010 # Teòtlalili color:previous from:03/10/2011 till:03/27/2013 # Cuaitl at:01/01/2010 # Marlon at:01/01/2010 # Tepoxteco }} {{Altepecalpolli ipan Mexihco | Tocaitl = Altepecalpolli Pabellón de Arteaga | Chantocaitl = Municipio de Pabellón de Arteaga | Occe_tocaitl = | Tlahtohcayotl = Aguascalientes | Chimalli = E pabellon.jpg | Tlalmachiyotl = Pabellon de Arteaga en Aguascalientes.svg | Altepecalpolli_icua = [[Pabellón de Arteaga]] | Tlalticpac tliltetl = | Ancayotl = | Huehcapancayotl = | Tlacatocaitl = Pabellón de Arteaga tlacatl | Tlaixpayotl = | Chanehqueh = | Tlaquetzalli = | Tequihuah = | NumSecciones = | CodigoINEGI = 01006 | Matlatzalantli = }} == Miyak Amoxtli == * '''s/a'''. ''Hablamos Náhuat y Español. Frases útiles en el Náhuat de la Huasteca Central y en español''. Materiales en Náhuat, apartado 57 Tamazunchale, S.L.P. México, '''s/f'''.( Ipan amatl 36 moiicuilotoc ne tlapali) *Sullivan, Jonh. ''Et al''. ''Tlahtolxiuhtlacayotl. Chicontepec, Veracruz''. IDIEZ-Universidad de Varsovia, Polonia, 2016. *Beller, Ricardo. Patricia Cowan de Beller. ''Curso del nahuatl moderno. Nahuatl de la huasteca. Vol. 1''. Instituto Lingüístico de Verano. México, 1984. (1976) *Hooft, Anuschka van´t. ''Diccionario nahuatl de la huasteca en línea''. [http://avanthooft.net/vocablos/ www.avanthooft.net.] Consultado el 20 de marzo de 2017. *Canger, Una. “Subgrupos de los dialectos Nahuas”. In J. Kathryn Josserand and Karen Dakin (eds.), ''Smoke and Mist: Mesoamerican Studies in Memory of Thelma D. Sullivan'', 473-498. Oxford: 1988. BAR.Stiles, *Stiles, Neville. ''Nahuatl in the Huasteca Hidalguense: A Case Study in the Sociology of Language''. University of St. Andrews. 1982. 469pp. (Doctoral dissertation). *Garcia, John. ''Phylogenetic methods in Huasteca Nahuatl dialectology''. California State University, Long Beach. 2014. 80pp. (MA thesis). *Croft, Kenneth. ''Matlapa and Classical Nahuatl with comparative notes on the two dialects''. Indiana University. 1953. 278pp. (Doctoral dissertation). *Geoffrey Kimball. ''A dictionary of the Huazalinguillo dialect of Nahuatl: with grammatical sketch and readings''. Tulane University: Center for Latin American Studies. 1980. 131pp. *Cruz Cruz, Victoriano de la. ''Las cláusulas relativas en el Náhuatl de Teposteco, Chicontepec, Veracruz''. México: CIESAS. 2010. 152pp. (MA thesis). *{{Cite book|last=Beller|first=Richard |first2=Patricia|last2=Beller |year=1979 |chapter=Huasteca Nahuatl |editor=[[Ronald Langacker]] (ed.) |title=Studies in Uto-Aztecan Grammar 2: Modern Aztec Grammatical Sketches |series=Summer Institute of Linguistics Publications in Linguistics, 56 |location=Dallas, TX |publisher=[[Summer Institute of Linguistics]] and the University of Texas at Arlington |pages=199–306 |isbn=0-88312-072-0 |oclc=6086368|ref=harv}} : {{cite journal|last=Kimball|first=G. |year=1990|title=Noun pluralization in Eastern Huasteca Nahuatl|journal=International journal of American linguistics|pages=196–216|ref=harv}} *Rodríguez López, María Teresa, and Pablo Valderrama Rouy. 2005. "The Gulf Coast Nahua." In Sandstrom, Alan R., and Enrique Hugo García Valencia. 2005. ''Native peoples of the Gulf Coast of Mexico''. Tucson: University of Arizona Press. *Aburto M., Pacual. Mason, David. y Mason, Elena. ''Tiuelis titlajtlajtos nahuatl. Puede hablar el náhuatl.'' Instituto Lingüístico de Verano, A.C. México, 2004. [http://www.sil.org/mexico/nahuatl/guerrero/L003-PuedeHablar-NAH.htm] *Aguirre Beltrán, Gonzalo. '' Lenguas vernáculas. Su uso y desuso en la enseñanza''. CIESAS, Ediciones de la Casa Chata, México 1983. ISBN 968-496-026-3 *Amith, Jonathan D. ''Acento en el nahuatl de Oapan.'' Instituto de Investigaciones Filológicas-UNAM, México, 1989. *Ando Koji. 2007. ''Gramática náhuatl de Pajapan,'' Universidad Veracruzana, Xalapa. *Andrews, Richard. ''Introduction to classical Nahuatl''. University of Texas Press, 1975. *Arreola, José María. "Tres vocabularios dialectales del mexicano". En ''Investigaciones Lingüísticas'', México, vol. II 1934: 428-443. *Avilés González, Karla Janiré. ''Retos y paradojas de la reivindicación nahua en Santa Catarina, Tepoztlán, Morelos''. Tesis de doctorado en Antropología. CIESAS, México, 2009.[https://www.academia.edu/7614986/Retos_y_paradojas_de_la_reivindicaci%C3%B3n_nahua_en_Santa_Catarina_Tepoztl%C3%A1n_Morelos] *Brewer, Forrest, y Brewer, Jean G. ''Vocabulario mexicano de Tetelcingo''. Serie de vocabularios y diccionarios indígenas "Mariano Silva y Aceves" 8. México, ILV, 1962. *Brewer, Forrest. Morelos (Tetelcingo) Nahuatl verb stem constructions”, en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I. Phonological and Grammatical Studies in Modern Nahuatl Dialects''. ILV 1969: 33-52. *Bright, William. "Un vocabulario náhuatl del estado de Tlaxcala", en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', vol. 7: 233-253. México, 1976. *Brotherston, Gordon. "Las cuatro vidas de Tepoztecatl”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', vol. 25, UNAM, 1995. pp. 185-206. *Brundage, Burr Cartwright. ''Lluvia de dardos''. Ed. Diana México 1982. *Campbell, Joe y Langacker. "Proto-Aztecan Vowels: Parts I-III, ''[[IJAL]]'' 44: 85-102. *{{Cite book|last=Canger|first=Una |authorlink=Una Canger |year=1980 |title=Five Studies Inspired by Náhuatl Verbs in -oa |series=Travaux du Cercle Linguistique de Copenhague, Vol. XIX |location=Copenhague |publisher=The Linguistic Circle of Copenhagen; distributed by C.A. Reitzels Boghandel |isbn=87-7421-254-0 |oclc=7276374|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Canger|first=Una |authorlink=Una Canger|year=1988 |title=Nahuatl dialectology: A survey and some suggestions |journal=[[International Journal of American Linguistics]] |volume=54 |issue=1 |pages=28–72 |location=Chicago |publisher=[[University of Chicago Press]] |doi=10.1086/466074 |oclc=1753556 |ref=harv}} *Canger, Una. (2001): ''Mexicanero de la Sierra Madre occidental'', Archivo de lenguas indígenas de México núm. 24, Colegio de México, ISBN 968-12-1041-7. *{{Cite journal|last=Canger|first=Una |authorlink=Una Canger|year=2011|title=El nauatl urbano de Tlatelolco/Tenochtitlan, resultado de convergencia entre dialectos, con un esbozo brevísimo de la historia de los dialectos|journal=Estudios de Cultura Náhuatl|publisher=UNAM|location=Mexico|url=http://www.academia.edu/attachments/10258752/download_file?request_id=15724dc6b|pages=243–258|ref=harv}} *Canger, Una. “Los dialectos del náhuatl de Guerrero”, en ''Primer Coloquio de Arqueología y Etnohistoria del Estado de Guerrero'', INAH-SEP-Gobierno del Estado de Guerrero, México 1986. *Canger, Una. “Náhuatl en Durango-Nayarit”. En Estrada Fernández, Zarina ''et al''. (eds.), ''IV Encuentro Internacional de Lingüística en el Noroeste'', Vol. I: Lenguas Indígenas. Hermosillo, Sonora: Unison. 1998. pp. 129-150. *{{Cite book|last=Carmack|first=Robert M. |year=1981 |title=The Quiché Mayas of Utatlán: The Evolution of a Highland Guatemala Kingdom |series=Civilization of the American Indian series, no. 155 |location=Norman|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=0-8061-1546-7 |oclc=6555814|ref=harv}} *Carochi, Horacio: ''Arte de la lengua mexicana: con la declaración de los adverbios della.'' (Edición facsiilar de la de 1645) UNAM, 1983. *Carrasco Pizana, Pedro. ''Los otomíes. Cultua e historia prehispánica de los pueblos mesoamericanos de habla otomiana''. Biblioteca Enciclopédica del Estado de México, México, 1979. *Castro Medina, Margarita María. ''Descripción morfológica del sistema verbal del mexicanero de San Pedro Jícora. (Variante dialectal en Durango, México.)'' Disertación Doctoral, Universidad de Colonia, Alemania. 2000. *Castro Medina, Margarita. '' Un estudio sobre la trayectoria histórico-lingüística del mexicanero de San Pedro Jícora Durango''. (Tesis de Maestría). México: ENAH. 1995. *Celestino Solís, Eustaquio. ''Nican Tetelcingo yeua tocostumbre''. CIESAS-SEP, México, 1992. ISBN 968-496-204-5 *Cline, Sarah L. "Native Peoples of Colonial Central Mexico", ''The Cambridge History of the Native Peoples of the Americas'': Volume II, Mesoamerica, Part 2. Cambridge University Press, 2000, pp. 187–222 *Cortés y Zedeño, GerónimoThomás de Aquino. ''Arte, Vocabulario, y Confessionario en Idioma mexicano, como se usa en el Obispado de Guadalaxara''. Edición facsimilar de la de 1765 por Edmundo Aviña Levy, Guadalajara, Jalisco. 1967. *Dakin, Karen. "Proto-Aztecan Vowels and Pochutec: An alternative analysis", en ''IJAL'', 49, 2: 196-219. 1983. *Dakin, Karen. “Dialectología Náhuatl de Morelos: Un estudio preliminar”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', Vol. 11, UNAM, 1974. pp. 227-234 *Dakin, Karen. ''Nuestro pesar, nuestra aflicción. Tunetuliniliz, tucucuca. Memorias en lengua náhuatl enviadas a Felipe II por indígenas del valle de Guatemala hacia 1572''. UNAM-IIH, Centro de Investigaciones Regionales de Mesoamérica, Plumsock Mesoamerican Studies, 1996. ISBN 968-36-3766-3 [http://www.historicas.unam.mx/publicaciones/publicadigital/libros/nuestropesar/npesar.html (Versión en línea)] *Davies, Nigel C. ''El Imperio Azteca''. Alianza Editorial, México, 1992. *Davies, Nigel C. ''The Toltecs until the Fall of Tula''. University of Oklahama Press Norman, 1977. *Dehouve, Danièle. “Dos relatos sobre migraciones nahuas en el estado de Guerrero”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'' vol. 12, UNAM, 1976. pp. 137-154 *Dow F., Robinson. “Puebla (Sierra) Nahuat prosodies”, en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I. Phonological and Grammatical Studies in Modern Nahuatl Dialects''. ILV 1969: 17-32. ((Nahuat de Zacapoaxtla)) *Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I. Phonological and Grammatical Studies in Modern Nahuatl Dialects''. ILV 1969. *Escalada, Apolonio H. “El Tepozteco”, en ''Investigaciones Lingüisticas'', tomo IV núms. 3 y 4, México, 1937 *Flores Farfán , José Antonio. ''Cuatreros somos y toindioma hablamos: contactos y conflictos entre el náhuatl'' , 1999. ISBN 968-496-344-0 *García Beltrán, Benito (autor) ; Elke Muller Schuch (asesora lingüística). ''La boda en el pueblo de Cuentepec''. SIL, México, 1999. *García de León, Antonio. "La lengua de los ancianos de Jalupa, Tabasco", en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', vol. 7: 267-281. México, 1967. *García de León, Antonio. ''Pajapan, un dialecto mexicano del Golfo.'' México, INAH, 1976. *Garibay, Ángel Ma. ''Llave del Náhuatl''. Porrúa. México. [1940] 1999. *Guerra, Fr. Juan. ''Arte de la lengua mexicana. Que fue usual entre los indios del obispado de Guadalajara y de parte de los de Durango y Michoacán (1692)''. Prólogo por Alberto Santoscoy, Guadalajara, Jalisco. 1900. *Guzmán Betancourt, Ignacio. “Noticias tempranas acerca de la variación dialectal del náhuatl y de otras lenguas de México.” En ''Estududios de Cultura Nahuatl'' vol. 23, México, UNAM, 1993. pp. 83-116 *Guzmán Betancourt, Ignacio. ''Fonología y morfología del náhuatl de Santa Catarina, Morelos''. Escuela Nacional de Antropología e Historia, México, 1974. (tesis). *Guzmán Betancourt, Ignacio. ''Gramática del náhuatl de Santa Catarina, Morelos, México''. Escuela Nacional de Antropología e Historia, México, 1979. *Hers, Marie-Areti. “El horizonte Clásico en el centro norte de Mesoamérica marginal”. En ''Atlas Histórico de Mesoamérica'', Linda Manzanilla, [[Leonardo López Luján]] (coordinadores). Ed. Larousse, México, 1993. pp. 107-112 *Hurst, Christopher L. , Rasgos importantes de esta variante del náhuatl , 2008 , Linguistics [http://www.sil.org/system/files/reapdata/85/19/14/85191438977182663631594270618068831518/22e_VerboLlegar_nhx.pdf] (Mecayapan) *Ignacio Felipe, Esperanza. '' Nahuas de la Montaña''. Colección “Pueblos Indígenas del México Contemporáneo”, CDI, México, 2007. ISBN 978-970-753-088-1 *INEGI. ''Panorama sociodemográfico de Morelos''. 2011. ISBN 978-607-494-207-1 *INEGI. ''Perfil Sociodemográfico de la Población Hablante de Náhuatl''. México, 2005. *Jáuregui, Jesús y Laura Magriñá, “Estudio etnohistórico acerca del origen de los mexicaneros (hablantes del náhuatl) de la sierra Madre Occidental”, en ''Dimensión Antropológica'', vol. 26, septiembre-diciembre, 2002, pp. 27- 81. Disponible en: http://www.dimensionantropologica.inah.gob.mx/?p=863 *{{Cite book|last=Justeson|first=John S. |first2=William M. |last2=Norman|first3=Lyle|last3=Campbell|first4=Terrence|last4= Kaufman|year=1985 |title=The Foreign Impact on Lowland Mayan Language and Script |series=Middle American Research Institute Publications, {{nowrap|no. 53}} |location=New Orleans, LA |publisher=Middle American Research Institute, [[Tulane University]] |isbn=0-939238-82-9 |oclc=12444550|ref=harv}} *Karttunen, Frances. ''An analytical Dictionary of Nahuatl''. Austin, University of Texas Press. 1983 *Kartunnen, Frances. ''Apéndice: Mowentike Chalman/Los Peregrinos de Chalma de Jean Charlot''. Renvall Institute. Universidad de Helsinki. *{{Cite journal|last=Kaufman|first=Terrence |authorlink=Terrence Kaufman |year=2007|last2=Justeson|first2=John|title=Writing the history of the word for cacao in ancient Mesoamerica |journal=Ancient Mesoamerica|volume=18|pages=193–237 |doi=10.1017/s0956536107000211|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Kaufman|first=Terrence |authorlink=Terrence Kaufman |year=2001|title=The history of the Nawa language group from the earliest times to the sixteenth century: some initial results |url=http://www.albany.edu/anthro/maldp/Nawa.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |version=Revised March 2001|publisher=Project for the Documentation of the Languages of Mesoamerica |accessdate=20 de junio de 2016|ref=harv}} *Kirchhoff, Paul, Lina Odena Gümes y Lius Reyes García. ''Historia Tolteca-Chichimeca'' (trad. Luis Reyes), INAH, CISINAH, SEP. México, 1976. *Lastra de Suarez, Yolanda y Horcasitas, Fernando. “El náhuatl en el estado de Morelos”. En ''Anales de antropología'', Vol. XVII, México, 1980. 233-298. *Lastra de Suarez, Yolanda. ''Las áreas dialectales del náhuatl moderno''. (Serie Antropológicas: 62) IIA/UNAM, México, 1986. *Lastra García, Clementina Yolanda. "Dialectología Náhuatl del Distrito Federal", en ''Anales de Antropología'', Vol. 12, México, 1975. *Lastra, Yolanda y Horcasitas Pimentel, Fernando. "El náhuatl en el Distrito Federal, México", en ''Anales de Antropología'', Vol. 13, México, 1976: 103-136. *Lastra, Yolanda y Horcasitas Pimentel, Fernando. "El náhuatl en el norte y el occidente del Estado de México", en ''Anales de Antropología'', Vol. 15, México, 1978: 185-250. *Lastra, Yolanda y Horcasitas Pimentel, Fernando. "Náhuatl en el oriente del Estado de México", en Anales de Antropología, Vol. 14, México, 1977: 165-226. *Launey, Michel. ''Introducción a la lengua y literatura náhuatl''. UNAM, México, 1992. *León-Portilla, Miguel; Alfredo Ramírez; Francisco Morales; Librado Silva Galeana. ''In Yancuic nahua tlahtolli. Nuevos relatos y cantos en náhuatl. '' IIH UNAM, 1989. *León-Portilla, Miguel. ''Los antiguos mexicanos a través de sus crónicas y cantantares''. FCE, Colección Lecturas mexicanas, México, 1983. *Lockhart, James. ''Nahuatl as written''. UCLA Latin American Studies, Stanford University Press, 2001. *López Austin, Alfredo y [[Leonardo López Luján]]. ''Mito y Realidad de Zuyuá''. FCE. 1998. *Lumholtz, Carl. ''El México desconocido''. (Edición facsimilar de la de 1902) 2 tomos, CIESAS-SEP, México, 1981. *Macias, Carlos, y Alfonso Rodríguez Gil. “Estudio etnográfico de los actuales indios tuxpaneca del estado de Jalisco”, en ''Anales del Museo Nacional'', 1° época, t. II pp. 195-219, México, 1909. *Manrique Castañeda, Leonardo. “Clasificaciones de las lenguas indígenas en México y sus resultados en el censo de 1990". En ''Políticas del Lenguaje en México''. Garza Cuarón, Beatriz (coord.). México: Universidad Nacional Autónoma de México. 1998. *Manrique Castañeda, Leonardo. “Fray Andrés de Olmos: notas críticas sobre su obra lingüística”, en ''Estudios de Cultura Náhuatl'', Vol. 15, UNAM, México 1982. pp. 27-35. *Manrique, Leonardo. “Lingüística histórica”, en Manzanilla, Linda y Leonardo López Lujan (coords.) ''Historia antigua de México, Volumen I: El México antiguo, sus áreas culturales, los orígenes y le horizonte Preclásico'', México, INAH-UNAM-PORRUA, 2000, pp. 53-93. *Manzanilla, Linda. "Migrantes epiclásicos en Teotihuacán" en ''Reacomodo demográfico del Clásico al posclásico en el Centro de México''. IIA, UNAM, 2005. *Molina, Alonso de. ''Vocabulario en lengua mexicana y castellana y castellana y mexicana''. Editorial Porrúa, México, 2004. *Montero Baeza, Marcelino. ''Ejercicios para el aprendizaje de la lengua Náhuatl de Hueyapan y diccionario español-náhuatl''. México, CDI. 2012. *Monzón, Cristina. ''Registro de la variación fonológica en el náhuatl moderno. Un estudio de caso''. Ediciones de la casa Chata/SEP 1990. *Morales, Francisco (OFM). “Los franciscanos y el primer Arte para la lengua náhuatl. Un nuevo testimonio.” En ''Estudios de Cultura Nahuatl'' vol. 23, México, UNAM, 1993. pp. 54-81 *Paredes, Ignacio. ''Compendio del Arte de la lengua mexicana del padre Horacio Carochi'' (edición facsimilar de la de 1759), Ed. Innovación, México, 1979. *{{Cite book|last=Pellicer|first=Dora |first2=Bábara|last2=Cifuentes |first3=Carmen|last3=Herrera |year=2006 |chapter=Legislating diversity in twenty-first century Mexico |title=Mexican Indigenous Languages at the Dawn of the Twenty-first Century |editor=Margarita G. Hidalgo (ed.) |series=Contributions to the Sociology of Language, {{nowrap|no. 91}}|location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter |pages=127–168|isbn=978-3-11-018597-3 |oclc=62090844|ref=harv}} *Peralta Ramírez, Valentín. ''El nawat de la costa del Golfo'' ENAH/IIA-UNAM 2007. *Pharao Hansen, Magnus. “Polysynthesis in Hueyapan Nahuatl: The Status of Noun Phrases, Basic Word Order, and Other Concerns”. En ''Anthropological Linguistics'' 52. 2010:274-299. *Pittman, Richard S. 1948. “Nahuatl honorifics”. ''International Journal of American Linguistics'' 14:236-39. *Pittman, Richard S. 1954. A grammar of Tetelcingo (Morelos) Nahuatl. ''Language Dissertation 50'' (supplement to ''Language'' 30). *Prado B., Arnulfo. (Recopilación y análisis) ''Ya wejkawitl oksé tlamantle oyeka''. Narrado en 2000 por: Severiana Estrada Vásquez. ILV, 2008. *Ramírez de Alejandro, Cleofas; Karen Dakin. ''Vocabulario Náhuatl de Xalitla, Guerrero''. Cuadernos de la Casa Chata. Centro de Investigaciones Superiores del INAH. 1979 *Robinson, Dow y Sischo, William. "Michoacán (Pómaro) Nahuatl clause structure", en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I'', ILV 1969: 53-74. *Rodríguez López, María Teresa. ''Ritual, identidad y procesos étnicos en la sierra de Zongolica, Veracruz.'' México, CIESAS, 2003. ISBN 968-496-485-4 36, 167 *{{Cite journal|last=Rolstad|first=Kellie |year=2002|title=Language death in Central Mexico: The decline of Spanish-Nahuatl bilingualism and the new bilingual maintenance programs|journal=The Bilingual Review/La revista bilingüe|volume=26|issue=1 |location=Tempe |publisher=Hispanic Research Center, [[Arizona State University]]|pages=3–18 |issn=0094-5366 |oclc=1084374|ref=harv}} *Ronald W. Langacker (ed.) ''Studies in Uto-Aztecan grammar 1: An Overview of Uto-Aztecan Grammar''. SIL/University of Texas at Arlington, 1977. *Ronald W. Langacker (ed.) ''Studies in Uto-Aztecan grammar 2: Modern Aztec grammatical sketches''. SIL/University of Texas at Arlington, 1979. *Roth Seneff, Andrés, Ma. Teresa Rodríguez, Lorena Alarcón. ''Lingüística aplicada y sociolingüística del náhuatl en la Sierra de Zongolica.'' CIESAS Ediciones de la casa Chata, México, 1986. ISBN 968-496-099-9 *Rubí Alarcón, Rafael. “Comunidades indígenas, siglo XVI y XVII del Centro y la Montaña de Guerrero”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'' vol. 23, UNAM, 1993. pp. 297-341 *Ruvalcaba, J. Melquiades. "Vocabulario mexicano de Tuxpan, Jalisco". En ''Investigaciones Lingüísticas'', México, vol. III 1935: 208-214. *Ruvalcaba, J. Melquiades. ''Manual de la gramática náhuatl''. Guadalajara, Jal. 1968. *s/a. '' Nahuatl Northern Oaxaca: a language of Mexico''. SIL International, 2013. *Shumann, Otto y Antonio García de León. "El dialecto náhuatl de Almomoloa, Temazcaltepec, estado de México", en ''Tlalocan'' 5, 2: 178-192. México, 1966. *Siméon, Rémi. ''Diccionario de la lengua Nahuatl o Mexicana''. Editorial Siglo XXI, México, 1988. *Solar Valverde, Laura (Ed.) ''El fenómeno Coyotlatelco en el centro de México''. Conaculta/INAH 2006. *{{Cite book|last=Suárez|first=Jorge A. |year=1983 |title=The Mesoamerian Indian Languages |series=Cambridge Language Surveys |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge and New York|isbn=0-521-22834-4 |oclc=8034800|ref=harv}} *Sullivan, Thelma D. ''Compendio de la Gramática Nahuatl''. Universidad Nacional Autónoma de México. [1976] 1992. *Swadesh, Mauricio y Sancho, Madalena. ''Los mil elementos del nahuatl clásico''. UNAM, México, 1967. *Tuggy, David H. ''Distinción entre vocales largas y cortas en el nawatl de Orizaba'' 2002. *Tuggy, David H. ''Lecciones para un curso del náhuatl moderno (nawatl de Orizaba o de la Sierra de Zongolica).'' Tercera edición (electrónica), 2004, Academic Training SIL. *Tuggy, David. 1979. “Tetelcingo Nahuatl”. ''Modern Aztec Grammatical Sketches'', 1-140, Ronald W. Langacker, ed. ''Studies in Uto-Aztecan Grammar'', vol. 2. Arlington, TX: Summer Institute of Linguistics and University of Texas at Arlington. *Tuggy, David. 1981. [http://www.sil.org/~tuggyd/Dissert/DTuggy-Dissertation-CG-nhg.htm Electronic version 2008]. ''The transitivity-related verbal morphology of Tetelcingo Nahuatl: an exploration in Space [Cognitive] grammar.'' UC San Diego doctoral dissertation. *V aliñas Coalla, Leopoldo. ''El nahuatl de la periferia occidental y la costa del Pacífico''. Tesis para optar el título de licenciado en antropología con especialidad en lingüística. México: Escuela Nacional de Antropología e Historia. 1981. *Valiñas Coalla, Leopoldo. "Transiciones lingüísticas mayores en Occidente", en ''Transformaciones mayores en el Occidente de México''. Editado por Ricardo Ávila Palafox, U. de G. 1994. pp. 127-166 *Valiñas Coalla, Leopoldo. “El Náhuatl actual en Jalisco”, en ''Tlalocan'', Vol. IX, IIF-UNAM, 1982. pp. 41-69 *Valiñas Coalla, Leopoldo. “El náhuatl en Jalisco, Colima y Michoacán”, en ''Anales de Antropología'', Vol. 16, 1979. pp. 325-344. *Valiñas Coalla, Leopoldo. “Los mexicaneros de Durango no son de Tlaxcala”. En ''Primeras jornadas de etnohistoria. Memorias 1988''. México, INAH 1991. pp. 7-22 *Valiñas Coalla, Leopoldo. “Notas Lingüísticas sobre el Diluvio y la creación (Dos relatos mexicaneros)”, en ''Tlalocan'', Vol. XI, México, 1989. pp. 445-468 *Wolgemuth, Carl. ''Yej icya quitaquej totajhuehuejmej chapolin'', primera edición , SIL, 1974.[http://www.sil.org/system/files/reapdata/69/05/23/69052340883425185226515909845753456486/nhx_9976_Cuento_de_chapulines_74_028.pdf] *Wolgemuth, Carl. ''[http://www.sil.org/mexico/nahuatl/istmo/G027a-GramNahIst-nhx.htm Gramática Náhuatl (melaʼtájto̱l) de los municipios de Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz (Segunda edición).]'' 2002. *Wolgemuth, Carl. ''[http://www.ualberta.ca/~csmackay/Mecayapan.pdf Nahuatl grammar of the townships of Mecayapan and Tatahuicapan de Juárez, Veracruz]''. SIL International. 2007. *Wolgemuth, Carl. “Isthmus (Mecayapan) Nahuat Laryngeals”, en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I'', ILV 1969: 1-16. *Wolgemuth, et al. 2000. ''[http://www.sil.org/mexico/nahuatl/istmo/G020a-DiccNahIst-nhx.htm Diccionario Náhuatl de los municipios Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz.]'' *Yáñez Rosales, Rosa H. ''Rostro, palabra y memoria indígenas: el occidente de México, 1524-1816''. Centro de Investigaciones y Estudios Superiores en Antropología Social-Instituto Nacional Indigenista, 2001. == Zekin tzowililiztli == * [https://www.acadmexhistoria.org.mx/pdfs/publicaciones/MemoriasParaLectura/ Memorias de la Academia mexicana de Historia] * [http://www.mna.inah.gob.mx/index.php?option=com_sppagebuilder&view=page&id=30&Itemid=724 Anales del Museo Nacional de México]. Colección completa 1877-1977. Distrito Federal *(Milpa Alta) ::Puebla * 1. http://www.watchtower.org/nht/index.html * 2. http://sepiensa.org.mx/contenidos/2007/XopanCuicatl/boletinesPDF/boletin_2.pdf * 3. http://www.noticiaspueblatlaxcala.com/pages/n1nuestrasvoces95.php * 4. http://observatorio.totalmanik.org/en-nahuatl-masehualtajtol.html * 5. http://www.congresopuebla.gob.mx/web/prensa/tmp/constitucion_politica_puebla_nahuatl.doc * 6. http://www.escritos.buap.mx/escri3/47-67.pdf * 7. http://es.geocities.com/periodicowam/Jesuspoemas.doc * 8. http://www.conevyt.org.mx/cursos/indigenas/020320_0546/eLibro/9682950465.pdf ::Hidalgo * 9. http://celia.cnrs.fr/FichExt/Am/A_24_09.htm * 10. http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/biblioteca/literatura/cnnarraciones/13/13-20.htm * 11. http://elizabeth1208.blogspot.com/ * 12. http://demo.claroline.net/claroline/course_description/index.php?cidReset=true&cidReq=TLAJTOLI ::Guerrero * 13. http://www.watchtower.org/nhg/index.html * 14. http://www.sil.org/mexico/nahuatl/guerrero/F004a-Piojo-NAH.htm * 15. http://www.culturaspopulareseindigenas.gob.mx/pdf/antologia_cuentos_indigenas_de_guerrero.pdf * 16. http://www.huicholesyplaguicidas.org/huichol_cas/cont/docs/gvid_05.pdf * 17. http://www.azcatl-tezozomoc.com/foros/index.php?s=35b9b40d279da2beb0e5677a578b94c9&showtopic=719 * 18. http://www.balsas-nahuatl.org/electronic-docs/tanancha.pdf ::Morelos * 19. http://www.sil.org/mexico/nahuatl/morelos/00v-NahuatlMorelos-nhm.htm * 20.http://www-lab.biomedicas.unam.mx/cistimex/s5/TLEN%20IN%20TOMAKOKOLI%20PAN%20KOATETEX.pdf * 21. http://mx.groups.yahoo.com/group/redactuar/message/8 ::Oaxaca * 22. http://www.wycliffe.org.uk/vision2025-org/jesus_in_nahuatlno.html * 23. http://www.scriptureearth.org/data/nhy/PDF/61-2PEnhy-web.pdf ::Veracruz * 24. http://elblogdesesam-colaboraciones.blogspot.com/2009/01/sixto-cabrera-gonzlez.html * 25. http://www.editoraveracruz.gob.mx/gacetas/revista/PDF/RC_007.pdf * 26. http://www.medicinatradicionalmexicana.unam.mx/flora2.php?l=4&t=&po=&id=5318&clave_region=23(?) * 27. http://www.uv.mx/uvi/blog/?p=327 * 28. http://www.maestriaenlinguistica.uson.mx/work/resources/LocalContent/55125/4/Tesis Manuel P.pdf ::San Luis Potosí *29. http://www.cegaip.org.mx/pdfs/Ley_nahuatl.pdf (?) ::Generales y no identificados * 30. http://www.axtel.com.mx/forum/nah/wimax.htm * 31. http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=nhn * 32. http://basica.sep.gob.mx/dgdgie/cva/sitio/pdf/banner/manualnahuatl.pdf * 33. http://www.politiquessociales.net/IMG/doc/derechos.doc * 34. http://www.tlahui.com/tlahui2/andrea.htm * 35. http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Central/OTROS_EVENTOS/090213_convocaNAHUATL.pdf * 36. http://rogerbd.hi5.com/friend/profile/displayProfile.do?userid=66849230 * 37. http://www.indigenouspeople.net/frontera/indionat.htm * 38. http://www.matedu.cicata.ipn.mx/tesis/maestria/espinoza_2006.pdf * 39. http://books.google.com/books?id=w1CYJkcty1IC&lpg=PA96&ots=u0sKp78jhn * 40. http://www.geocities.com/grupo_nineki/cuerpo/lcuerpo.htm * 41. http://nauatltemachtiani.blogspot.com/2008/01/teixpantili-presentacin.html * 42. http://basica.sep.gob.mx/dgei/pdf/inicio/conocenos/conocenosNahuatl.pdf * 43. http://tlacuatl.wordpress.com/2008/11/05/tleka-in-tlakuat-kipia-xipet-ikuitkapiltsi/ * 44. http://www.frentetransversal.com.ar/spip/spip.php?page=imprimir&id_article=5551 * 45. http://www.incosai2007.org.mx/revista/RutasdMexicoi.pdf * 46. http://www.public.asu.edu/~macswan/4.pdf * 47. http://www.letralia.com/transletralia/castaneda/01.htm * 48. http://www.cenp.org/popoloca/index.php?option=com_content&task=view&id=18&Itemid=12 * 49. http://www.destiempos.com/n18/barriga.pdf * 50. http://xochitlahtolli.spaces.live.com/ * 51. http://www.sabersinfin.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1378&Itemid=95 * 52. http://gregor.padep.org.bo/cuad.htm#cuadro4 * 53. http://chelyta-chelyta.blogspot.com/ * 54. http://yolistli.blogspot.com/ * 55. http://smallheartprecious.blogspot.com/2009/02/te-recuerdo-cancion-en-nahuatl.html * 56. http://books.google.com/books?id=SxJFEYFA-YMC&lpg=PA263&ots=RiT5eCBF-J&pg=PA263#v=onepage&q=&f=false ::Apoyo académico a la ortografía moderna: * 57. http://nauatlajtoliblog.blogspot.com/2009/03/manual-para-aprender-nahuatl.html (Hidalgo) * 58. http://www.scribd.com/doc/16617906/NORMAS-NAHUATL-2008-24oct08 * 59. http://www.omniglot.com/writing/nahuatl.htm * 60. http://www.sil.org/mexico/nahuatl/morelos/23v-Ortografia-nhm.htm * 61. http://nauatltemachtiani.blogspot.com/2008/01/profr.html * 62. http://www2.udec.cl/catedraunesco/24Brambila.pdf <nowiki>https://es.scribd.com/doc/16617906/NORMAS-NAHUATL-2008-24oct08</nowiki> + ::* <nowiki>http://www2.udec.cl/catedraunesco/24Brambila.pdf</nowiki> <nowiki>https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/457224/inpi-cuentos-nahuas-de-veracruz.pdf</nowiki <nowiki>https://cemca.org.mx/producto/in-piltlajtoanpili/</nowiki> ==¿ĀKIN NEHWĀTL?== Notechpa zē tepitzin: Ōnitlākat īpan Guadalajara, Xālīxko. Ye īxkichka zempōwalxiwitl ommahtlaktli omōnxiwitl ōnitlahtoh nāwatlahtōlli. Nō īwān nikimmachtiliā tokualnēzcātlahtōl īntech miyakintin tlākah. Nikmati in Māzēwalcopa in nemih mexihkah īpan Guerrero, īpan Milpa Alta, īpan Cuextēcapan. Ka nehwātl ōmpa ōninen. Ōninomachtih in ye wehcāw nemiliztlahtōllōtl. Zan ye iw ōnikchīw zē Tlahtōltekpāntiliztli ītechpa tlahtōlchīwaliztli, nō miyak ōnikihkuiloh ilwikamatiliztli, teōyōtl īwān mexihkatl ītlatzīmpēwaliz. Intlā tinēchnōtzazneki xinēchihkuilo: akapochtli@yahoo.com.mx. Ahnozo nō nikān īpan ''tēīxnāmikiliztli'' (discusión). ==Notlahkuilōl== *[[Tlanelhuayōmatiliztli]] *[[Xochitl]] *[[Xōchihcualli]] *[[Izhuatl]] *[[Tlanelhuatl]] *[[Tzīncuauhyōtl]] *[[Cueyatl]] *[[Tocatl]] *[[Cōātl]] *[[Teōmatiliztli]] *[[Cristianyōtl]] *[[Catolicismo Romano]] *[[Iglesia Ortodoxa]] ==Notetlauhtiliz== <gallery> File:Featured article star.svg|''Ce tetlauhtiliztli ipampa Cenca cualtzin tlahcuilolli ipan [[Teomatiliztli]].'' File:Artículo bueno.svg|''Ce tetlauhtiliztli ipampa Cualtzin tlahcuilolli ipan [[Xochitl]].'' </gallery> [[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Mēxihcatl tlatequitiltilīlli|Akapochtli]] rj3g6dwu64aup7esbh5dp0qmxp7ds96 Iczotl 0 4602 528276 427274 2026-07-24T07:57:55Z Akapochtli 159 Categorizar 528276 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Iczotl'' | image = Yucca aloifolia 3.jpg | image_width = 220px | image_caption = ''Yucca aloifolia'' | regnum = [[Tlanelhuayōtl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Centzīntiliztica]] | ordo = [[Asparagales]] | familia = [[Agavaceae]] | genus = '''''Yucca''''' | species = '''''Y. aloifolia''''' | binomial = ''Yucca aloifolia'' | binomial_authority = [[L.]] | subdivision_ranks = [[Species]] | subdivision = }} '''Iczotl''' (''yucca aloifolia'') quihtōznequi ic caxtillāntlahtōlli '''yuca'''. [[Categoría:Asparagales]] 59465a4lwoichravcdh255b58gyfbjh Chimalpopoca 0 4645 528261 527173 2026-07-23T23:47:26Z Akapochtli 159 Categorizar 528261 wikitext text/x-wiki {{Tlahtoāni |nombre =Chīmalpopōca |Imagen = |tamaño = |descripcion = |titulo =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Tlahtoāni]] |termino =[[1415]]-[[1427]] |predecesor =[[Huītzilihhuitl]] |sucesor =[[Itzcōhuātl]] |titulo2 = |termino2 = |predecesor2 = |sucesor2 = |titulo3 = |termino3 = |predecesor3 = |sucesor3 = |titulo4 = |termino4 = |predecesor4 = |sucesor4 = |fecha_nacimiento =[[1397]] |lugar_nacimiento =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] |fecha_muerte =1427 |lugar_muerte = |padre =[[Huītzilihhuitl]] (Ahzo) |madre =[[Āyauhcihuātl]] |consorte =[[Mātlālatzin]] |hijos =[[Tezozomōc (Ehēcatepēc tlahtoāni)|Tezozomōc]] }} [[Īxiptli:Codex Mendoza folio 4v.jpg|right|250px|thumb| Chīmalpopōca ītepēhualiz]] '''Chīmalpopōca''' quihtōznequi ic caxtillāntlahtōlli “escudo que humea” huīccopa '''chīmalli''', escudo; '''popōca''', humear. Ōcatca inic ēyi [[huēyi tlahtoāni]] [[mexihcatl]], in āquin ōtēpacholih īpan [[1415]] xihuitl ixquichca [[1426]] xihuitl. Chīmalpopōca quin achi 10 xihuitl nehuapāhualiztli iuh ōtzonānaloh īpan 1415<ref>Chīmalpahin quihtoā in Chīmalpopōca ōmotlahtohcātlālih īpan cemilhuitōnalli 3-cōhuātl, xihuitl cē-ācatl, ca neneuhqui in septiembre 22 īpan ilhuitlapōhualāmoxtli gregoriano.</ref> ic tlahtohcātiz īpan Tenōchtitlān, inin necentlālilli īpampa cencah huel quitlazohtla in Tezozozmōc īcōl in āquin quīxittac miac tlamantli in tenōchcah. In āltepētl Tlatelolco nō oncah tlapatlaliztli auh niman ōmic Cuacuauhpitzāhuac in āquin ōtlahtohcatlālih ixquichca 1379 auh tzonānalo Tlācateōtl iuhqui inic ēyi tlahtoāni īpan cemilhuitōnalli 13-cōhuātl.<ref>ic caxtolomōme īpan mētzpōhualli Panquetzaliztli, ca neneuhqui diciembre 16; Tezozomōc āmaizhuatl 98 onpōuh ahcualli mochi cemilhuitōnalli gregoriano, nicān monēxtiā in tlacxitoctli.</ref> Chīmalpopōca in tlahtoāni tenōchcatl quitlālpoloh in āltepētl Tōllāntzinco īpan 1420 īhuān Āhuilizāpan (tōcāitl zan ye nō tōcāitl īpan Veracruz) īpan 1424. Tezozomōc ōmic marzo 24 īpan 1426, ōquitēnēuh in Quetzalāyātzin iuh īōntētoquilihcāuh, yeceh ītēyacāpan Māxtla in āquin Cōyohuahcān ōcatca tlahtoāni, ca yehhuātl quiyocatito in tlahtohcāyōtl Āzcapōtzalcatl in quitlāzato in achi tēiccāuh īpan marzo 29. Yohualtica julio 12 Chīmalpopōca ōmochīuh ce yāōnemachtli inic quimictīz in Māxtlatōn auh onquimatitīuh in Quetzalāyātzin iuh ic quichīhuaz īpampa ca yehhuātl teyoā in ītlahtohcāuh. Tētech tētequipachoh ye oc ōquimat in Maxtlatōn ca yeh īmōztlayoc quināhuatitīuh ic mictīlōz in achi tēiccāuh, īpan julio 18 ōquimictih in tlatelolcatl Tlācateōtzin in āquin nequizcholoto auh ahxiuac īcalaquiyān Xāltocān, ōquipatlac Cuāuhtlahtoa. Conāno Chīmalpopōca, īpan julio 20 ca Nezahualcoyōtl quinequizmāquīxtico yeceh yeh ōnēntic iuh nō chololitīuh inic quitēmoz in tlapalēhuiliztli ic teyoā ītlahtohcāuh, iuhqui ōcahxilih īpan in agosto 11. Zan ye nō Chimalpopocatzin quechpilhuilo īpan julio 21, xihuitl 1426, niman oncān Tenochtitlan tzonānalo in [[Itzcōhuātl]] iuh īōntētoquilihcāuh in tlatoquilli xihuitl īpan cemilhuitōnalli 13-atl.<ref>ic caxtolonce īpan mētzpōhualli teōtlehco, ca neneuhqui octubre 16</ref> Īnoqupan ītlahtohcāyo īpan ōmoquetz in ācuauhtetenamitl,<ref>quihtōznequi "acueducto"; nō hueli mihtōz "āohtli"</ref> inin quizāzacac in ātzopēlic īnāhuac in āmēyalli Chapōltepēc huīccopa Tenōchtitlān. Nō ōquitepāntih in cuepohtli chicāhuaticatēneh tlaātēzcamaneh in tlein quipilōwiliā ītloc in āltepētl Tlacopan, inin tlaxeliuhca īhuan quipiya cuauhpanahuaztli in tlein yohualtica quiquīxtilīlih. == Tlahtolcaquiliztiloni == <references /> == Oc no xiquitta ==<!--Véase también--> == Amoxtiliztli ==<!--Bibliografía--> * [[Chimalpain|Chimalpain Cuauhtlehuanitzin, Domingo]]. ''Las ocho relaciones y el memorial de Colhuacan.'' CNCA. 1998. * [[Hernando de Alvarado Tezozómoc|de Alvarado Tezozómoc, Hernando]]. ''Crónica mexicana.''Col. Crónicas de América. Ed. Dastin. 2002. * [[Ángel María Garibay|Garibay, Ángel]]. ''Teogonía e Historia de los mexicanos.'' Ed. Porrúa 1965. *Gillespie, Susan. ''Los reyes aztecas''. Ed. Siglo XXI. 1994 *[[Fray Juan de Torquemada|Torquemada, Fray Juan]]. ''Monarquía Indiana''. Biblioteca del Estudiante Universitario # 84 UNAM 1995. *[[Fernando de Alva Ixtlilxóchitl|de Alva Ixtlilxóchitl, Fernando]]. ''Historia de la Nación Mexicana.'' Ed. Dastin. España 2002. *Fray Gerónimo de Mendieta. ''Historia Eclesiástica Indiana.'' Conaculta 1997. *''[[Códice Ramírez]]''. SEP 1975. *''Anales de Tlatelolco.'' Traducción y paleografía de Rafael Tena Conaculta 2004. [[Neneuhcāyōtl:Tlacatl]] [[Neneuhcāyōtl:Mexihcah hueyitlahtohqueh]] mu06zsxzer4mymgac9j4y1u9ws7722c 528262 528261 2026-07-23T23:48:08Z Akapochtli 159 Categorizar 528262 wikitext text/x-wiki {{Tlahtoāni |nombre =Chīmalpopōca |Imagen = |tamaño = |descripcion = |titulo =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Tlahtoāni]] |termino =[[1415]]-[[1427]] |predecesor =[[Huītzilihhuitl]] |sucesor =[[Itzcōhuātl]] |titulo2 = |termino2 = |predecesor2 = |sucesor2 = |titulo3 = |termino3 = |predecesor3 = |sucesor3 = |titulo4 = |termino4 = |predecesor4 = |sucesor4 = |fecha_nacimiento =[[1397]] |lugar_nacimiento =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] |fecha_muerte =1427 |lugar_muerte = |padre =[[Huītzilihhuitl]] (Ahzo) |madre =[[Āyauhcihuātl]] |consorte =[[Mātlālatzin]] |hijos =[[Tezozomōc (Ehēcatepēc tlahtoāni)|Tezozomōc]] }} [[Īxiptli:Codex Mendoza folio 4v.jpg|right|250px|thumb| Chīmalpopōca ītepēhualiz]] '''Chīmalpopōca''' quihtōznequi ic caxtillāntlahtōlli “escudo que humea” huīccopa '''chīmalli''', escudo; '''popōca''', humear. Ōcatca inic ēyi [[huēyi tlahtoāni]] [[mexihcatl]], in āquin ōtēpacholih īpan [[1415]] xihuitl ixquichca [[1426]] xihuitl. Chīmalpopōca quin achi 10 xihuitl nehuapāhualiztli iuh ōtzonānaloh īpan 1415<ref>Chīmalpahin quihtoā in Chīmalpopōca ōmotlahtohcātlālih īpan cemilhuitōnalli 3-cōhuātl, xihuitl cē-ācatl, ca neneuhqui in septiembre 22 īpan ilhuitlapōhualāmoxtli gregoriano.</ref> ic tlahtohcātiz īpan Tenōchtitlān, inin necentlālilli īpampa cencah huel quitlazohtla in Tezozozmōc īcōl in āquin quīxittac miac tlamantli in tenōchcah. In āltepētl Tlatelolco nō oncah tlapatlaliztli auh niman ōmic Cuacuauhpitzāhuac in āquin ōtlahtohcatlālih ixquichca 1379 auh tzonānalo Tlācateōtl iuhqui inic ēyi tlahtoāni īpan cemilhuitōnalli 13-cōhuātl.<ref>ic caxtolomōme īpan mētzpōhualli Panquetzaliztli, ca neneuhqui diciembre 16; Tezozomōc āmaizhuatl 98 onpōuh ahcualli mochi cemilhuitōnalli gregoriano, nicān monēxtiā in tlacxitoctli.</ref> Chīmalpopōca in tlahtoāni tenōchcatl quitlālpoloh in āltepētl Tōllāntzinco īpan 1420 īhuān Āhuilizāpan (tōcāitl zan ye nō tōcāitl īpan Veracruz) īpan 1424. Tezozomōc ōmic marzo 24 īpan 1426, ōquitēnēuh in Quetzalāyātzin iuh īōntētoquilihcāuh, yeceh ītēyacāpan Māxtla in āquin Cōyohuahcān ōcatca tlahtoāni, ca yehhuātl quiyocatito in tlahtohcāyōtl Āzcapōtzalcatl in quitlāzato in achi tēiccāuh īpan marzo 29. Yohualtica julio 12 Chīmalpopōca ōmochīuh ce yāōnemachtli inic quimictīz in Māxtlatōn auh onquimatitīuh in Quetzalāyātzin iuh ic quichīhuaz īpampa ca yehhuātl teyoā in ītlahtohcāuh. Tētech tētequipachoh ye oc ōquimat in Maxtlatōn ca yeh īmōztlayoc quināhuatitīuh ic mictīlōz in achi tēiccāuh, īpan julio 18 ōquimictih in tlatelolcatl Tlācateōtzin in āquin nequizcholoto auh ahxiuac īcalaquiyān Xāltocān, ōquipatlac Cuāuhtlahtoa. Conāno Chīmalpopōca, īpan julio 20 ca Nezahualcoyōtl quinequizmāquīxtico yeceh yeh ōnēntic iuh nō chololitīuh inic quitēmoz in tlapalēhuiliztli ic teyoā ītlahtohcāuh, iuhqui ōcahxilih īpan in agosto 11. Zan ye nō Chimalpopocatzin quechpilhuilo īpan julio 21, xihuitl 1426, niman oncān Tenochtitlan tzonānalo in [[Itzcōhuātl]] iuh īōntētoquilihcāuh in tlatoquilli xihuitl īpan cemilhuitōnalli 13-atl.<ref>ic caxtolonce īpan mētzpōhualli teōtlehco, ca neneuhqui octubre 16</ref> Īnoqupan ītlahtohcāyo īpan ōmoquetz in ācuauhtetenamitl,<ref>quihtōznequi "acueducto"; nō hueli mihtōz "āohtli"</ref> inin quizāzacac in ātzopēlic īnāhuac in āmēyalli Chapōltepēc huīccopa Tenōchtitlān. Nō ōquitepāntih in cuepohtli chicāhuaticatēneh tlaātēzcamaneh in tlein quipilōwiliā ītloc in āltepētl Tlacopan, inin tlaxeliuhca īhuan quipiya cuauhpanahuaztli in tlein yohualtica quiquīxtilīlih. == Tlahtolcaquiliztiloni == <references /> == Oc no xiquitta ==<!--Véase también--> == Amoxtiliztli ==<!--Bibliografía--> * [[Chimalpain|Chimalpain Cuauhtlehuanitzin, Domingo]]. ''Las ocho relaciones y el memorial de Colhuacan.'' CNCA. 1998. * [[Hernando de Alvarado Tezozómoc|de Alvarado Tezozómoc, Hernando]]. ''Crónica mexicana.''Col. Crónicas de América. Ed. Dastin. 2002. * [[Ángel María Garibay|Garibay, Ángel]]. ''Teogonía e Historia de los mexicanos.'' Ed. Porrúa 1965. *Gillespie, Susan. ''Los reyes aztecas''. Ed. Siglo XXI. 1994 *[[Fray Juan de Torquemada|Torquemada, Fray Juan]]. ''Monarquía Indiana''. Biblioteca del Estudiante Universitario # 84 UNAM 1995. *[[Fernando de Alva Ixtlilxóchitl|de Alva Ixtlilxóchitl, Fernando]]. ''Historia de la Nación Mexicana.'' Ed. Dastin. España 2002. *Fray Gerónimo de Mendieta. ''Historia Eclesiástica Indiana.'' Conaculta 1997. *''[[Códice Ramírez]]''. SEP 1975. *''Anales de Tlatelolco.'' Traducción y paleografía de Rafael Tena Conaculta 2004. [[Neneuhcāyōtl:Tlacatl]] [[Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahtohqueh]] 2o5t2973731vuu21sj3lvwpmmfu5cbi 528263 528262 2026-07-23T23:48:47Z Akapochtli 159 Categorizar 528263 wikitext text/x-wiki {{Tlahtoāni |nombre =Chīmalpopōca |Imagen = |tamaño = |descripcion = |titulo =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Tlahtoāni]] |termino =[[1415]]-[[1427]] |predecesor =[[Huītzilihhuitl]] |sucesor =[[Itzcōhuātl]] |titulo2 = |termino2 = |predecesor2 = |sucesor2 = |titulo3 = |termino3 = |predecesor3 = |sucesor3 = |titulo4 = |termino4 = |predecesor4 = |sucesor4 = |fecha_nacimiento =[[1397]] |lugar_nacimiento =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] |fecha_muerte =1427 |lugar_muerte = |padre =[[Huītzilihhuitl]] (Ahzo) |madre =[[Āyauhcihuātl]] |consorte =[[Mātlālatzin]] |hijos =[[Tezozomōc (Ehēcatepēc tlahtoāni)|Tezozomōc]] }} [[Īxiptli:Codex Mendoza folio 4v.jpg|right|250px|thumb| Chīmalpopōca ītepēhualiz]] '''Chīmalpopōca''' quihtōznequi ic caxtillāntlahtōlli “escudo que humea” huīccopa '''chīmalli''', escudo; '''popōca''', humear. Ōcatca inic ēyi [[huēyi tlahtoāni]] [[mexihcatl]], in āquin ōtēpacholih īpan [[1415]] xihuitl ixquichca [[1426]] xihuitl. Chīmalpopōca quin achi 10 xihuitl nehuapāhualiztli iuh ōtzonānaloh īpan 1415<ref>Chīmalpahin quihtoā in Chīmalpopōca ōmotlahtohcātlālih īpan cemilhuitōnalli 3-cōhuātl, xihuitl cē-ācatl, ca neneuhqui in septiembre 22 īpan ilhuitlapōhualāmoxtli gregoriano.</ref> ic tlahtohcātiz īpan Tenōchtitlān, inin necentlālilli īpampa cencah huel quitlazohtla in Tezozozmōc īcōl in āquin quīxittac miac tlamantli in tenōchcah. In āltepētl Tlatelolco nō oncah tlapatlaliztli auh niman ōmic Cuacuauhpitzāhuac in āquin ōtlahtohcatlālih ixquichca 1379 auh tzonānalo Tlācateōtl iuhqui inic ēyi tlahtoāni īpan cemilhuitōnalli 13-cōhuātl.<ref>ic caxtolomōme īpan mētzpōhualli Panquetzaliztli, ca neneuhqui diciembre 16; Tezozomōc āmaizhuatl 98 onpōuh ahcualli mochi cemilhuitōnalli gregoriano, nicān monēxtiā in tlacxitoctli.</ref> Chīmalpopōca in tlahtoāni tenōchcatl quitlālpoloh in āltepētl Tōllāntzinco īpan 1420 īhuān Āhuilizāpan (tōcāitl zan ye nō tōcāitl īpan Veracruz) īpan 1424. Tezozomōc ōmic marzo 24 īpan 1426, ōquitēnēuh in Quetzalāyātzin iuh īōntētoquilihcāuh, yeceh ītēyacāpan Māxtla in āquin Cōyohuahcān ōcatca tlahtoāni, ca yehhuātl quiyocatito in tlahtohcāyōtl Āzcapōtzalcatl in quitlāzato in achi tēiccāuh īpan marzo 29. Yohualtica julio 12 Chīmalpopōca ōmochīuh ce yāōnemachtli inic quimictīz in Māxtlatōn auh onquimatitīuh in Quetzalāyātzin iuh ic quichīhuaz īpampa ca yehhuātl teyoā in ītlahtohcāuh. Tētech tētequipachoh ye oc ōquimat in Maxtlatōn ca yeh īmōztlayoc quināhuatitīuh ic mictīlōz in achi tēiccāuh, īpan julio 18 ōquimictih in tlatelolcatl Tlācateōtzin in āquin nequizcholoto auh ahxiuac īcalaquiyān Xāltocān, ōquipatlac Cuāuhtlahtoa. Conāno Chīmalpopōca, īpan julio 20 ca Nezahualcoyōtl quinequizmāquīxtico yeceh yeh ōnēntic iuh nō chololitīuh inic quitēmoz in tlapalēhuiliztli ic teyoā ītlahtohcāuh, iuhqui ōcahxilih īpan in agosto 11. Zan ye nō Chimalpopocatzin quechpilhuilo īpan julio 21, xihuitl 1426, niman oncān Tenochtitlan tzonānalo in [[Itzcōhuātl]] iuh īōntētoquilihcāuh in tlatoquilli xihuitl īpan cemilhuitōnalli 13-atl.<ref>ic caxtolonce īpan mētzpōhualli teōtlehco, ca neneuhqui octubre 16</ref> Īnoqupan ītlahtohcāyo īpan ōmoquetz in ācuauhtetenamitl,<ref>quihtōznequi "acueducto"; nō hueli mihtōz "āohtli"</ref> inin quizāzacac in ātzopēlic īnāhuac in āmēyalli Chapōltepēc huīccopa Tenōchtitlān. Nō ōquitepāntih in cuepohtli chicāhuaticatēneh tlaātēzcamaneh in tlein quipilōwiliā ītloc in āltepētl Tlacopan, inin tlaxeliuhca īhuan quipiya cuauhpanahuaztli in tlein yohualtica quiquīxtilīlih. == Tlahtolcaquiliztiloni == <references /> == Oc no xiquitta ==<!--Véase también--> == Amoxtiliztli ==<!--Bibliografía--> * [[Chimalpain|Chimalpain Cuauhtlehuanitzin, Domingo]]. ''Las ocho relaciones y el memorial de Colhuacan.'' CNCA. 1998. * [[Hernando de Alvarado Tezozómoc|de Alvarado Tezozómoc, Hernando]]. ''Crónica mexicana.''Col. Crónicas de América. Ed. Dastin. 2002. * [[Ángel María Garibay|Garibay, Ángel]]. ''Teogonía e Historia de los mexicanos.'' Ed. Porrúa 1965. *Gillespie, Susan. ''Los reyes aztecas''. Ed. Siglo XXI. 1994 *[[Fray Juan de Torquemada|Torquemada, Fray Juan]]. ''Monarquía Indiana''. Biblioteca del Estudiante Universitario # 84 UNAM 1995. *[[Fernando de Alva Ixtlilxóchitl|de Alva Ixtlilxóchitl, Fernando]]. ''Historia de la Nación Mexicana.'' Ed. Dastin. España 2002. *Fray Gerónimo de Mendieta. ''Historia Eclesiástica Indiana.'' Conaculta 1997. *''[[Códice Ramírez]]''. SEP 1975. *''Anales de Tlatelolco.'' Traducción y paleografía de Rafael Tena Conaculta 2004. [[Neneuhcāyōtl:Tlacatl]] [[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]] f1uiaw2dsmwjn6aw8exkad19liuc1lj YouTube 0 11545 528268 523550 2026-07-24T03:05:08Z Akapochtli 159 Categorizar 528268 wikitext text/x-wiki [[Īxiptli:YouTube 2024.svg|thumbnail]] '''YouTube''' <!-- Amo xijtlali itoka tlen amo motekiuia o tlen motekiuia, abreviaturas, o sekinok tlajtoli tlen nopa tlamantli nika --> eli se estadounidense [[social media]] uan [[plataforma de vídeo en línea|compartir video en línea ]] plataforma tlen iaxka [[Google]]. YouTube kichijchijkej ipan 14 de febrero de 2005, ika [[Steve Chen]], [[Chad Hurley]], uan ​​[[Jawed Karim]], eyi tlen achtoui tekitiyayaj ipan [[PayPal]]. Kipixtok itekiuajkayo ipan [[San Bruno, California]], Estados Unidos, eli nopa [[Lista de páginas web más visitadas|segunda página más visitada]] ipan nochi Tlaltipaktli, teipa tlen [[Google Search]]. Ipan enero 2024, YouTube kipixtoya kipano 2.7 billones [[monthly active user]]s, tlen sansejko kiitayayaj kipano se billón horas tlen videos mojmostla.<ref name="1 billón horas">{{cite web|title=Ta tijmati tlen kualtsi? Se millón horas |url=https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-horas|last1=Goodrow |first1=Cristos|date=February 27, 2017|url-status =yoltok |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062438/https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours/|via=YouTube | tlajtoli=en-US|archive-date=6 de agosto de 2020 |access-date=April 19, 2021 }}</ref> {{as of |May 2019}}, videos tlen kitlaliyayaj ipan nopa plataforma ika se 500 horas tlen [[Contenido (media)|contenido]] por minuto,<ref name="500 horas por minuto">{{cite news |title=More Than 500 Hours Tlen kipia tlen ijkuilijtok ipan YouTube sejse minuto |work=[[TubeFilter]] |location=Los Angeles, CA |url=https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-%20uploaded-to-youtube-por-minute/ |last1=Loke Hale |first1=James |access-date=10 de junio de 2019 |archivo-date=5 de enero de 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143621/https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute |url-status=live |date=May 7, 2019 |archive-date=January 5, 2023 |dead-url=no }}</ref> == {{links}} == * [http://www.youtube.com YouTube āchcāuhzāzanilli] [[Neneuhcāyōtl:Ixiptli]] 6sjkjctiji1q6efqfauyj8tj2x24da5 528269 528268 2026-07-24T03:08:13Z Akapochtli 159 Categorizar 528269 wikitext text/x-wiki [[Īxiptli:YouTube 2024.svg|thumbnail]] '''YouTube''' <!-- Amo xijtlali itoka tlen amo motekiuia o tlen motekiuia, abreviaturas, o sekinok tlajtoli tlen nopa tlamantli nika --> eli se estadounidense [[social media]] uan [[plataforma de vídeo en línea|compartir video en línea ]] plataforma tlen iaxka [[Google]]. YouTube kichijchijkej ipan 14 de febrero de 2005, ika [[Steve Chen]], [[Chad Hurley]], uan ​​[[Jawed Karim]], eyi tlen achtoui tekitiyayaj ipan [[PayPal]]. Kipixtok itekiuajkayo ipan [[San Bruno, California]], Estados Unidos, eli nopa [[Lista de páginas web más visitadas|segunda página más visitada]] ipan nochi Tlaltipaktli, teipa tlen [[Google Search]]. Ipan enero 2024, YouTube kipixtoya kipano 2.7 billones [[monthly active user]]s, tlen sansejko kiitayayaj kipano se billón horas tlen videos mojmostla.<ref name="1 billón horas">{{cite web|title=Ta tijmati tlen kualtsi? Se millón horas |url=https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-horas|last1=Goodrow |first1=Cristos|date=February 27, 2017|url-status =yoltok |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062438/https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours/|via=YouTube | tlajtoli=en-US|archive-date=6 de agosto de 2020 |access-date=April 19, 2021 }}</ref> {{as of |May 2019}}, videos tlen kitlaliyayaj ipan nopa plataforma ika se 500 horas tlen [[Contenido (media)|contenido]] por minuto,<ref name="500 horas por minuto">{{cite news |title=More Than 500 Hours Tlen kipia tlen ijkuilijtok ipan YouTube sejse minuto |work=[[TubeFilter]] |location=Los Angeles, CA |url=https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-%20uploaded-to-youtube-por-minute/ |last1=Loke Hale |first1=James |access-date=10 de junio de 2019 |archivo-date=5 de enero de 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143621/https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute |url-status=live |date=May 7, 2019 |archive-date=January 5, 2023 |dead-url=no }}</ref> == {{links}} == * [http://www.youtube.com YouTube āchcāuhzāzanilli] [[Neneuhcāyōtl:Tlamatiliztli]] 9gdp9lvblvy11f2bl31jcwowedt5p07 528270 528269 2026-07-24T03:15:28Z Akapochtli 159 Arreglo 528270 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P1|[[NHN]]}} {{P2|[[YouTube|NCH]]}} {{Tlani}} [[Īxiptli:YouTube 2024.svg|thumbnail]] '''YouTube''' <!-- Amo xijtlali itoka tlen amo motekiuia o tlen motekiuia, abreviaturas, o sekinok tlajtoli tlen nopa tlamantli nika --> eli se estadounidense [[social media]] uan [[plataforma de vídeo en línea|compartir video en línea ]] plataforma tlen iaxka [[Google]]. YouTube kichijchijkej ipan 14 de febrero de 2005, ika [[Steve Chen]], [[Chad Hurley]], uan ​​[[Jawed Karim]], eyi tlen achtoui tekitiyayaj ipan [[PayPal]]. Kipixtok itekiuajkayo ipan [[San Bruno, California]], Estados Unidos, eli nopa [[Lista de páginas web más visitadas|segunda página más visitada]] ipan nochi Tlaltipaktli, teipa tlen [[Google Search]]. Ipan enero 2024, YouTube kipixtoya kipano 2.7 billones [[monthly active user]]s, tlen sansejko kiitayayaj kipano se billón horas tlen videos mojmostla.<ref name="1 billón horas">{{cite web|title=Ta tijmati tlen kualtsi? Se millón horas |url=https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-horas|last1=Goodrow |first1=Cristos|date=February 27, 2017|url-status =yoltok |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062438/https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours/|via=YouTube | tlajtoli=en-US|archive-date=6 de agosto de 2020 |access-date=April 19, 2021 }}</ref> {{as of |May 2019}}, videos tlen kitlaliyayaj ipan nopa plataforma ika se 500 horas tlen [[Contenido (media)|contenido]] por minuto,<ref name="500 horas por minuto">{{cite news |title=More Than 500 Hours Tlen kipia tlen ijkuilijtok ipan YouTube sejse minuto |work=[[TubeFilter]] |location=Los Angeles, CA |url=https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-%20uploaded-to-youtube-por-minute/ |last1=Loke Hale |first1=James |access-date=10 de junio de 2019 |archivo-date=5 de enero de 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143621/https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute |url-status=live |date=May 7, 2019 |archive-date=January 5, 2023 |dead-url=no }}</ref> == {{links}} == * [http://www.youtube.com YouTube āchcāuhzāzanilli] [[Neneuhcāyōtl:Tlamatiliztli]] l1rzms5k0u610kwg5t2a415uyrjob16 Nemachiyōtīlli:Olympicayoh 10 11876 528265 404697 2026-07-23T23:52:31Z Akapochtli 159 Categorizar 528265 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Olympicayoh |title = {{OLYf}} [[Olympicayōtl]] |group1 = Ītechcopa |list1 = [[Pāmitl Olympic]] |group2 = [[:Neneuhcāyōtl:Olympicayōtl|Olympicayōtl]] |list2 = {{GREf1822}} [[Atēna 1896]] · {{FRAf}} [[Paris 1900]] · {{USAf1896}} [[Saint Louis 1904]] · {{ENGf}} [[Londin 1908]] · {{SWEf}} [[Estocolmo 1912]] · {{DEUf1867}} [[Berlin 1916]] · {{BELf}} [[Amberes 1920]] · {{FRAf}} [[Paris 1924]] · {{NDLf1572}} [[Amsterdam 1928]] · {{USAf1912}} [[Los Ángeles 1932]] · {{DEUf1933}} [[Berlin 1936]] · {{JPNf}} [[Tōquiō 1940]] · {{ENGf}} [[Londin 1944]] · {{ENGf}} [[Londin 1948]] · {{FINf}} [[Helsinqui 1952]] · {{AUSf}} [[Melbourne 1956]] · {{ITAf}} [[Roma 1960]] · {{JPNf}} [[Tōquiō 1964]] · {{MEXf}} [[Āltepētl Mēxihco 1968]] · {{DEUf}} [[Munich 1972]] · {{CANf}} [[Montréal 1976]] · {{SFSRf}} [[Moscohuia 1980]] · {{USAf}} [[Los Ángeles 1984]] · {{KORf}} [[Seul 1988]] · {{ESPf}} [[Barcelona 1992]] · {{USAf}} [[Atlanta 1996]] · {{AUSf}} [[Sydney 2000]] · {{GREf}} [[Atēna 2004]] · {{CHNf}} [[Pequin 2008]] · {{ENGf}} [[Londin 2012]] · {{BRAf}} [[Rio 2016]] }} <noinclude>[[Neneuhcāyōtl:Nemachiyotilli]] </noinclude> n9drp2ajo0cpw5w55se6yyajh9k9m0s Nemachiyōtīlli:Infobox olympicayoh 10 12338 528280 96216 2026-07-24T08:06:06Z Akapochtli 159 Categorizar 528280 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="margin-left: 1em; width: 24em; float:right; padding: 2;" ! style="background:#FFFFFF; text-align: center;" colspan="2" | [[Īxiptli:Olympic flag.svg|border|left|32px|Pāmitl olympic]]<big>{{{Tōcāitl}}}</big> |- | colspan="2" style="text-align: center;" | {{#if: {{{Īxiptli|}}} | {{#ifeq: {{{Īxiptli}}} | none | | [[Īxiptli:{{{Īxiptli}}}|{{min|200|{{{Īxiptli size|}}}}}px|{{{Caption}}}]] }} }} |- <!----- Olimpiada -----> ! style="background:#FFFFFF; text-align: center;" colspan="2" | Inic {{{Tlapōhualli}}} Olymicayoh |- <!----- Ciudad sede -----> | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | '''Āltepētl''' | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | {{{Āltepētl}}} |- <!----- Otros nombres -----> {{#if:{{{Motto|}}} | {{!}} style="padding: 0 1em 0.2em 0; text-align:left; vertical-align: top" {{!}} '''Motto''' {{!}} style="padding: 0 1em 0.2em 0; text-align:left; vertical-align: top" {{!}} {{{Motto}}} }} |- <!----- Países -----> | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | '''Tlācatiyān''' | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | {{{TlācatiyānTlapatoa}}} |- <!----- Atletas -----> | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | '''Tlācah''' | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | {{{TlācahTlapatoa}}} |- <!----- Eventos -----> | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | '''Mochīhualiztli''' | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | {{{Mochīhualiztli}}} |- <!----- Iniciador -----> | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | '''Tlapēhuatini''' | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | {{{Tlapēhuatini}}} |- <!----- Atleta de juramento -----> | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | '''Tēnēhuatlapatoa''' | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | {{{TēnēhualiztliP}}} |- <!----- Juez de juramento -----> | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | '''Tēnēhuatōpīleh''' | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | {{{TēnēhualiztliT}}} |- <!----- Antorcha -----> | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | '''Ocopilli''' | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | {{{Antorcha}}} |- <!----- Estadio -----> | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | '''Tlamācēhualoyān''' | style="border-top: solid 0px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | {{{Tlamācēhualoyān}}} |- <!----- Bandera -----> ! style="background:#FFFFFF; text-align: center;" colspan="2" | Tlācatiyān ītechcopa |- | colspan="2" style="text-align: center;" | {{#if: {{{Pāmitl|}}} | {{#ifeq: {{{Pāmitl}}} | none | | [[Īxiptli:{{{Pāmitl}}}|border|{{min|160|{{{Pāmitl size|}}}}}px]]<br>{{{Tlācatiyān}}} }} }} |} <noinclude> ==Tlatequitiliztli== <pre> {{Infobox Olympicayoh | Tōcāitl = | Īxiptli = | Āltepētl = | Motto = | TlācatiyānTlapatoa = | TlācahTlapatoa = | Mochīhualiztli = | Pēhualiztli = | Tlamiliztli = | Tlapēhuatini = | TēnēhualiztliP = | TēnēhualiztliT = | Antorcha = | Tlamācēhualoyān = | Pāmitl = | Tlācatiyān = }} </pre> [[Neneuhcāyōtl:Nemachiyotilli|Infobox olympicayoh]][[Neneuhcāyōtl:Infobox (Ōnto)|Olympicayoh infobox]]</noinclude> nb90pjf8xijugltxgk683fmppk76zpw Chimalpahin Cuauhtlehuanitzin 0 14078 528259 509890 2026-07-23T23:42:52Z Akapochtli 159 Categorizar 528259 wikitext text/x-wiki '''Domingo Francisco de San Antón Muñón Chīmalpahin Cuāuhtlehuanitzin''' ahnozo '''Chīmalpahin''' ōtlācat in [[Tzacualtitlan Tenānco Chicōncōhuāc]] in [[26 de mayo]] īhuān in in [[27 de mayo]] ītzalan [[1579]], ōmic in [[Āltepētl Mēxihco]] īpan [[1660]]. Yeh quitqui chalcatl pillācamecayōtl; Tlatelōlco ītzon. Ōcatca [[tlahtōlihcuiloāni]], zatepan ōmocuātēquih ītōcā ōcatca Domingo Francisco de San Antón Muñón Chīmalpahin. Ōquihcuilo īchicuēyi ''tlahtōlli'', in ''Relaciones Originales de Chalco Amaquemecan'' īhuān in ''Memorial de Colhuacan''. [[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]] bjjgzed66vj5k52uf6fjpmzrzz5x88y Tezcatl 0 15241 528256 495471 2026-07-23T23:32:39Z Akapochtli 159 Arreglo 528256 wikitext text/x-wiki '''Tezcatl'''<ref>[1] quihtoznequi ''espejo''. Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885)</ref> nozo ''netexcahuiloni''<ref>[2] quihtoznequi ''espejo''. Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885). Inin tlahtolli huitz in ihuic in ixcahuilli ''tezcahuia, nino'' (''mirarse al espejo'')</ref> . Inin tlamantli mochihua in ica [[xaltehuilotl]] ihuan petztic [[tepoztli]], atzan iztacteocuitlayoh. In huehue mexihcah quichihuayah in ica ''petztli''<ref>[3] quihtoznequi ''pirita''. Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885)</ref> . [[Īxiptli:Mirror.jpg|thumb|200px|Tezcatl.]] ==No Xiquitta== * [[Ixtezcatl]] * [[Ixtehuilotl]] * [[Ixtehuilli]] * [[tehuilotl]] * [[Tezcatlipoca]] [[Neneuhcāyōtl:Tlamantli]] t76c9mmydo1dlp2q9hk8l3k0nlboj9q Neneuhcāyōtl:Olimpicayoh neahuiltiliztli 14 16446 528278 524960 2026-07-24T08:03:16Z Akapochtli 159 Categorizar 528278 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Olympic Games}} [[Neneuhcāyōtl:tlacanacayotl]] ebs93894yiwomy15g3pvcx2h444312a 528279 528278 2026-07-24T08:03:44Z Akapochtli 159 Categorizar 528279 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Olympic Games}} [[Neneuhcāyōtl:Tlacatl]] sbpdpe32e1kwxy6bkt76xidkq3u33qj Tlatequitiltilīlli:Fluence/Nauatl tlajtolamoxtli 2 16601 528267 191943 2026-07-24T00:05:46Z Akapochtli 159 Categorizar 528267 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" cellspacing="0" cellpadding="5" width="80%" style="border-collapse:collapse;" |- |+Approximate number of speakers of all varieties of Nahuatl: ~1,500,000 !width="5%" align="left" bgcolor="#778899" | <span style="color:#000000">Language</span> !width="5%" align="left" bgcolor="#778899" | <span style="color:#000000">'''ISO-Code'''</span> !width="15%" align="left" bgcolor="#778899" | <span style="color:#000000">'''Where spoken'''</span> !width="15%" align="left" bgcolor="#778899" | <span style="color:#000000">'''Number of speakers'''</span> |- |[[Classical Nahuatl]] |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nci nci] |16th century literary language |none native |- |Central Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhn nhn] |[[Milpa Alta]] |3,000 |- |Central Huasteca Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nch nch] | | |- |Central Puebla Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ncx ncx] | | |- |Coatepec Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=naz naz] |- |[[Mexicanero|Durango Nahuatl]] |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nln nln] | | |- |Eastern Huasteca Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhe nhe] | | |- |Guerrero Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ngu ngu] | | |- |Highland Puebla Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=azz azz] | | |- |Huaxcaleca Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhq nhq] | | |- |Isthmus-Cosoleacaque Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhk nhk] | | |- |[[Isthmus-Mecayapan Nahuatl]] |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhx nhx] |- |Isthmus-Pajapan Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhp nhp] | | |- |Michoacán Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ncl ncl] | | |- |Morelos Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhm nhm] | | |- |Northern Oaxaca Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhy nhy] | | |- |Northern Puebla Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ncj ncj] | | |- |Ometepec Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nht nht] |- |[[Orizaba Nahuatl]] |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nlv nlv] |[[Orizaba, Veracruz|Orizaba]], [[Veracruz]] |120,000 |- |[[Pipil language]] |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ppl ppl] |[[El Salvador]] | |- |Santa María la Alta Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhz nhz] | | |- |Southeastern Puebla Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhs nhs] | | |- |Tabasco Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhc nhc] | | |- |Temascaltepec Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhv nhv] | | |- |Tenango Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhi nhi] | | |- |Tetelcingo Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhg nhg] | | |- |Tlalitzlipa Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhj nhj] | | |- |Tlamacazapa Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nuz nuz] | | |- |Western Huasteca Nahuatl |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nhw nhw] | | |- |[[Pochutec]] |[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=xpo xpo] | | |- |} [[Category:Nahuatlahtolli|*]] 3cimi1a9mpmvxsy4a0wxl88nt1l66vk Inca Garcilaso de la Vega 0 17183 528260 526562 2026-07-23T23:44:39Z Akapochtli 159 Categorizar 528260 wikitext text/x-wiki '''Inka Garcilaso de la Vega''' ('''Gómez Suárez de Figueroa'''), (* [[Cuzco]], Virreinato del Perú, [[12 ic nāuhtetl mētztli]], [[1539]] - † [[Córdoba]], España, [[23 ic nāuhtetl mētztli]], [[1616]]) ītōcā caxtiltēcatl huēyi [[tlahcuilōni]]. Caxtiltēcatl Sebastián Garcilaso de la Vega, e inka Isabel Chimpu Ocllo. == Nō xiquitta == * ''Comentarios Reales de los Incas'', Lisboa (Portugal) 1609; Fondo de Cultura Económica, Lima 1991, ISBN 9681648927, México 2004, ISBN 9681648935. [[Neneuhcāyōtl:Tlacatl]] mypis9gjvbwacz07p5gev0zqr0986yz Tlācanēxquimilli 0 17344 528271 378656 2026-07-24T03:18:48Z Akapochtli 159 Categorizar 528271 wikitext text/x-wiki [[Īxiptli:Cara mujer.JPG|thumb|right|200px|In ''tlācanēxquimilli''.]] In '''tlācanēxquimilli''' (Caxtillāntoltocopa ''Fantasma'') ce ītetonal. [[Neneuhcāyōtl:Teomatiliztli]] cgrwd39zeuswm0a7o4tpbfknhenpqlm Neneuhcāyōtl:Mayachīhualtlācayotl 14 24574 528273 388921 2026-07-24T07:45:53Z Akapochtli 159 Categorizar 528273 wikitext text/x-wiki [[Neneuhcāyōtl:Mayatlahtolli]] dj6nwrqmbzoqmori9dgghojksn7h6op Neneuhcāyōtl:Mayacamanalyotl 14 24584 528272 388962 2026-07-24T07:43:30Z Akapochtli 159 Categorizar 528272 wikitext text/x-wiki [[Neneuhcāyōtl:Teomatiliztli]] si74fre0zdtvwadrxhcn72pvf9dcjrb Emilio Salgari 0 25754 528264 527433 2026-07-23T23:50:51Z Akapochtli 159 Categorizar 528264 wikitext text/x-wiki {{Escritor |Nombre = Emilio Salgari |Image = Emilio Salgari ritratto.jpg |birthname = Emilio Salgari |born = [[21 metztli agosto]], [[1862]]<br />{{ITAf}} [[Verona]], [[Italia]] |dead = [[25 metztli abril]], [[1911]]<br />{{ITAf}} [[Turin]], [[Italia]] |occupation = [[Tlahcuiloh]] |obramásconocida = ''[[In itlanamoxcahuan in Malasia]]<ref>In tlahtolli ''Namoya, nitla-'' quihtoznequi ica españollahtolli ''robar''. Ihuan in tlahtolli ''tlanamoyani'' quihtoznequi ''pirata'', ''bandido''.</ref>'' |yearsactive = }} '''Emilio Salgari''' (otlacat ipan [[Verona]], inic 21 metztli agosto xihuitl 1862 - omic ipan [[Turin]], inic 25 metztli abril inic 1911), yehuatl catca ce<ref>In tlahtolli ''ce'' ipan inglaterratlahtolli yehuatl ''a'' ihuan in tlalhtolli ''centetl'' yehhuatl ''one''.</ref> tlahcuiloh huan tlahtolnextiani [[italia]]tecatl. Oquihcuiloh ilhuiceh itlahtolpoaliz in ohtlatocaliztli, neixcuitilli itech in onohuayan in quicempanahuia inic chictlapanqui, in iuh [[Malasia]], in ihueyauh in [[Antillas]], in icuauhtlah in [[India]], in ixaltlah ihuan icuauhtlah in [[Africa]], in icihuatlampa in [[USA]], in icuauhtlah in [[Australia]] ihuan no in [[ihueyauh in cetlan]]. Quinyocox motenyohtianimeh in quinemitiah itemic in ce iahtlamiliz tlaixpohuanimeh. In ahzo in quicempanhuia inic itlaixihmach in imotenyohtihcauhyehhuatl yeni in teichtacamictih ihuan tlanamoyani ''Sandokan''<ref>In tlahtolli ''tlanamoyani'' tlahtolcueptli ica españatlahtolli itech nahuatlahtolli quihtoznequi ''saqueador'' nozo ''pirata''.</ref>. Ipan in onohuayan ica tlahtoliztli ixpaniancayotl itlachiuh yehhuatl catca macheh tlatlazohtlalli, macel ixquichca in mahtlacxihuitl <ref>Inin tlahtolli quihtoznequi ''decenio'' ahnozo ''década''. Intla ticnequi tiquihtoz ''10 años'', ma xiquilhui ''mahtlactetl xihuitl''. Ma xiquitta in tehtlahtoltecpanaliztli nican: [[Tehtlahtol]].</ref> inic 1970 ihuan inic 1980. == Tenemilizpoalli == Emilio Salgari itech otlacat in incencal in tepitoton pochtecah ipan Verona. Inic 1878 peuh iteizcaltiliz ipan in tlahtohcayoh nemachtilcalli teyehyecoani acallotl ''Paolo Sarpi'' ipan Venezia, zan ahmo oquimaceuhtahcic in iteyomahxiltiliz in teachcauh itech nequiztic panoliztli. Itlaixmatiliz iuhqui atlacatl neci tlatepantlalilli ahmo miac iacalpanoliz in nemachtiliztli ipan ce tlamachtilacalli ihuan ce ohtoquiliztli tetoquilih, ahzo iuhqui panoni, ipan in acalli pochtecayotl ''Italia Ce'' in yetiuh etetl metztica ipan ''Adriatico'', inic acaltepozhuia ipan iacaltecoyan in Brindixico. Ahmo oncah cequi itlamahmachtiliz in oquichihuani ocequi acalpahpanoliztli, manel in inohmah tlatlalihqui iuh quinelihtoa ipan inohmatenemilizpoal, inic quiteixpantilia ca miac imotenyotihcahuan monelhuayotia itech tlacah neltin in quimixmah itech inemiliz iuhquin atlacatl. Salgari inohma quimomaca in imahuizo in teachcauh. Inic ce itlapantlazaliz in Salgari yehuatl catca in nalquizani tlanohnotzaliztli ''I selvaggi della Papuasia'' ca onez itech tetlamacaliztli ipan nepiquiliztli millancayotl ''La Valigia'' niman inic chicontetl metztli inic 1883. Noihuan inic 1883 peuh ipan nepiquiliztli veronancayotl ''La Nuova Arena'' in itetlapanotlaliz inic ce tlahtolpoaliztli, ''Tay-See'', ca quittazquia zatepan in tlahuilli iuhqui tlacoyahualiztli tlaixnextiani ica in iamoxtoca ''La rosa del Dong-Giang''. Ipan mahtlactetl metztli inin xihuitl peuh inic pantlazaloz ''In Malasia huehuehocelotl'', inic ce iteixhualiz in itlahtolpoaliz tzintihqui in ixehxeliuhcayo in ''Sandokan'', ca amoxchihualozquia zatepan ica in itoca ''In Mompracenco huehuehoocelomeh'', ica cequih tlacuepaliztli. Inic ce itlahtolpoaliz ipan pantlazaloz tlatzintiliztli tlaixnextiani yehhuatl catca ''Itlazoh in Madhi'', inic 1887. In ipampa imahcehualtiliz in itlachiuh, quimahceuh ce necahcahualoyan iuhqui tlamachioanoni mopiloh ipan ''La nuova Arena'', ca quipix ixquichca inic 1893. Quinihcuac omochiuhc ce tlahtoloni tlachihualiztli: tlayolihtlacolli ipampa oquinotzaloc ''ahachtli'' ipan ce tlahtolihcuilolli itechpa in tlahtolnextiani Giuseppe Biasolli, quimahmauhtih ica ce tecualancanamiquiliztli. Ic Biasolli itech monec hualceliloz ihuan Salgari panoc chicuacentetl metztli ipan temotzoloyan. Inic 1889 monohmahmictih in itahtzin in Salgari, inic yehuatl inic ce itech ce tepouhtitlaz itlatoquililiz in nenohmahmictiliztli cenyelizotl ca quiaquitia yehhuatl in itech pohui in inohmah tlahcuiloh (inic 1911), in ipiltzin Romero (inic 1931), in occe ipiltzin Omar (inic 1963). Itech centetl metztli inic 1892 mocepanoh ipan nemanamictiliztli itloc in iteixeuhcauh in neixcuitilli Ida Peruzzi (in aquin quiteneuh mochipa nezaloliztica ''Aida'', in iuhqui in iahpehualocauh in Verdi). Inin tlamanalhuiani xihuitl tlacat inic ce icihuaconeuh in nenepanoliztli, Fatima, in yehuatl quitocaqueh eyintin oquichtin, Nadir (inic 1894), Romero (inic 1898) ihuan Omar (inic 1900). Noihuan inic 1892 in tlahtoani quihcuani inemoaliz ompa [[Turin]], in oncan tequipanoh ipal in amoxchihualoyan Speirani, neixcahuilli itech tlahtolpoaliztli telpochyotl. Inic 1898, in amoxchihuani Donath quiyollapan in Salgari ipal ca mihcuaniayani ompa [[Genova]], in ompa quitlani necniuhtiliztli itloc in yehuatl yezquia zatepan in quicempanahuia inic mahuiztic itlatenhuimolohcauh itlachiuh, Giuseppe ''"Pipein"'' Gamba. Inic 1900 mohualcuep Turinco. In itlayahualiuhcayo in inetlamachtil in cencalli omochiuhtiyelohuac cehceppa quipanahuia inic moyolmalacachoani, tel in itequiuh motzomocani in Salgari inic quipiaz ce tequiuhtiloni nenahuatilmaliztli motlamachtiani. Inic 1907 tzonquiz inenahuatiliz ica Donath ihuan panoc titequitiz ipal in amoxchihualoyan Bemporad, ipal in yehhuatl tlahcuilozquia, ixquichca imiquiliz inic 1911, ce tlacempoaliztli inic caxtolli onnahui tlahtolpoaliztli. Imahcehualtiliz itzalan in tlaixpohuanimeh telpochyotl motehtepetlalihtito, inic onahci cequi itlahtolpoaliz tlatlazaliztli inic 100.000 teixcuitianimeh. Yeceh itlachixeloliztli neyolixihmachilizotl ihuan iyollohpolihuiliz in inamic, ca itech monec callaliloz ipan in icuacocoxcacal in [[Collegno]], inahuac [[Turin]], quihuica itech in nenohmahmictiliztli. Zatepan ce neyehyecoliztli monencauhqui inic 1909, moquixtilih in yoliliztli inic quimotlapolia in xilantli ica ce tlateconi ipan itenemilizhuapanaliz niponyotl in [[seppuku]], oc achi tlaixihmachtli iuhqui [[harakiri]], inic 25 itech nauhtetl metztli, inic 1911. Quicauh tlahcuilolli eyi iamatlahcuilol, quinahnahuatih nenepanoliztica, in ipiltzihtzinhuan, in iamoxchiuhcahuan ihuan in iteyacancahuan inepiquiliz in Turin. <small>In amehhhuantin, ca oanmotlanehnectih ica nehuayo, inic antechhuehcahua in nehuatl ihuan in nocencal ipan ce tlacencuini tlahcoteopouhcayotl nozo oc quicempanahuia inic ahcualli, zan namechtlatlauhtia ca ipan netecuitlapiltiliztli ipampa in tzonehualiztli in onamechnextilih, itech anmoixcahuih in itlapatiotiliz in nomicatlatlahtlauhtiliz. Namechtlahpaloa inic nicpoztequi nihuiuh. Emilio Salgari.</small> == Tlachiuhtli == Inic ihueyac in itlachiuhcauh machiztli iuhqui tlahcuilohqui, Salgari quihcuiloh, ipan itenemilizpouhcauh [[Felice Pozzo]], nauhpoaltetl onnauhtetl tlahtolpoaliztli ihuan ce itlapohualiz in tlanohnotzaliztli tepiton ahchihualoni inic tlacentlaliz. In centiachcauh xeliuhcayotl yehhuatl itlahtolpoaliz in ohtlatocaliztli neixcuitilli ipan necahcahualiztli ixquihquizani, mahcihui ca quinemachilih no in netlailhuiliztlamatiliztli,<ref>''Netlailhuiliztli'' quihtoznequi ''ensoñación'', ''ficción'', ''ensueño'', ''utopía'', ''especulación'', ''suposición'', ''conjetura'', ''figuraciones'', nozo ''imaginación''.</ref> ica in cecniquizqui tlahtolpoaliztli ''In tlamahuizolli inic 2000'' (inic 1907). Ipan España micyac in tlahtolpoaliztli pantlazaloc itechpa [[Saturnino Calleja]] ihuan zatepan itechpa [[Gahe]] tlaxehxelolli ipan ontetl amoxchiuhtli<ref>Amoxchiuhtli yehhuatl ce yancuictlahtolli ca quinezcayotia ''ejemplar'', ''tomo'', ''volumen'' nozo ''libro''. In tlahtolli ''tlachiuhtli'' quihtoznequi ''obra''.</ref>, ica cuapantocaitl ahmo inamic in huehcahuitiani. Ic neixcuiltilli ''Le due tigri'' xeliuh ipan ome xeliuhcayotl, ca moteneuh ''In tequechmateloanimeh'' ihuan ''In omextin tenamiquinimeh''. Niman ic imiquiliz in Salgari moyoni<ref> ''Moyoni, -'' quihtoznequi ''proliferar'', ''abundar'', ''extenderse'', ''hormiguear''.</ref> in tlahtolpoaliztli iztlacatiliztica itech tlatlamilli, miyac ic ihcuiloloc itechpa inohmah ipiltzihtzinhuan, Omar ihuan Nadir. Cequi in tlahtolpoaliz in Salgari netech monepanohticah, inic quitzintia tlacoyahuah tlatoquiliztli tlaquetzalizotl tlaixehualli ipampa in nenehuixqueh teixehuanimeh. === Itlatoquiliz ''in tlanamoyanimeh Malasia'' === In teyacatih iteixeuhcauh in inin itlatoquiliz in mahtlactetl oncentetl tlahtolpoaliztli, in oc cencah tlahcoyahuac itech Salgari, yehhuatl in tlanamoyani [[Sandokan]], tlatenehualli iuhqui ''in ihuehuehocelouh in Malasia'' (Malasia yehhuatl in ihueitlal<ref>Inin tlahtolli ''hueitlalli'' tlahtolcueptli quihtoznequi ''territorio'', ''zona'', ''región'' nozo ''área''.</ref> in tlauhcopahuitztlan asiayotl itech pohuini in mizcaliani ionohuayan in [[Malasia]], [[Indonesia]] ihuan [[Filipinas]]). Sandokan yehhuatl ce itlahtocapil in [[Borneo]] tlatlacuililli in itlahtocayo itechpa in tepacholiztli britaniayotl... In britaniatlacah —ihuan macheh in tlatenehualli [[raja]] iztac itech [[Sarawak]], ipan Borneo, [[James Booke]], teixehuani ca mani neltiliztica— yehhuantin in teyacatihqueh iyaohuan in ahpehualoni, in aquin quipia ica in itepalihuiliz in occe teixehuanimeh, in iuh iicniuh teiccauhyotl, in portugaltlacatl Yañez, nozo Sambiglion. In tlatoquiliztli quicennepanoa ome tlahuahuanaliztli tlaquetzalizotl: in tlaixehualli intechpa Sandokan ihuan Yañez (''in ihuehuehocelohuan in Mompracemm), auh occe, in pehua ipan in [[India]], tlaixehualli intechpa in indiatlacatl Tremal-Naik ihuan in mahrato Kammamuri (''In iichtacayo in cuauhtlah tliltic'') ipan itecualancanamiquiliz inhuic in tenahualpoloanimeh [[thugs]], motlateotianimeh in icihuateouh [[Kali]]. Inehuah tlahtolpoaliztli nepanihui ipan in itlahtolpoaliz ''In namoyanimeh Malasia'', inic mocuepa Tremal-Naik ihuan Kammamuri inpan huehhueyintin icniuhtin ihuan intenematilizcuicahuan cemanqueh in Sandokan ihuan Yañez. In teyacatih iteixeuhcauh cihuayotl in tlatoquiliztli yehhuatl itlazoh in sandokan, in inglaterratlacatl [[Lady Mariana Guillonk]], tlatenehualli iuhqui ''In iepyolloh in Labuan'', in itzonquizaliz tlacohcototzani quimachotia in inemiliz tetoquilih in ahpehualoni. Quipanahuia inic tlaciuhcayotl ipan teyolnotzaliztli quimocuilia<ref>''Cuilia, ninotla-'' quinezcayotia ''<u>tener</u>'', ''detentar'', ''poseer''. Intla ticnequi quihtoz ''apropiarse (de Algo)'', ''tomar'', ''acoger'', nozo ''albergar'', yehhuatl quicempanahuia inic cualli in tlahtolli ''cui, ni-''. ''Cuilia, ninotla-'' ahmo yehhuatl nehuihuililoni itech ''Cuilia, nitetla-''.</ref> iicneuh Yañez in mocuepa ipan itlahtocapil namictli in [[Assam]] ipampa inemanamictiliz ica in mahrajani [[Surama]]. In itlatecpanaliz in itlapantlazaliz in cuapantocaitl ahmo nepanihui tlamanalhuiliztica ica in itlatecpanaliz in tlahtolnelhuayotl yehica in iteixehualiz tzonquizani ''In huehuehohoceloh in Mompracem'' (inic 1900) pantlazaloc niman inic ''In tlanamoyanimeh Malasia'' (inic 1896). In ome tzacuahuiani itlahtolpoaliz in tlatoquiliz mopantlaza zatepan in imiquiliz in tlachihuani. '''Cuapantocaitl''' Mani cequih tlanehneloliztli ihuan teixpololiztli itech quexquich icuapatoca in itlachiuh in Salgari ica españatlahtolli. Cequih amoxchihualoyan quitehtenehua in tlachiuhtli. Nozo quipanotla ipan ontetl amoxchiuhtli ce tlahtolpoaliztli, inic quitehtenehua no cehcentetl amoxchiuhtli. Ipan tetoquilih tlamachiyotiliztli titotlamacah in itlatlahtolcuepaliz tlamanalhuiani in cuapantocaitl ica italiatlahtolli, ihuan cequih tetlaixtlatililiztli itechcopa cuapantocaitl cuepaloni ica españatlahtolli. 1) [[In ''ihuehuehocelohuan in Mompracem'']] ('''Le tigri de Mompracem'', inic 1900) * Yehhuatl catca achtopa tlapantlazalli<ref> Nozo ''Achtopa pantlazoc''.</ref> ica tetlamacaliztli inic 1883-1884, ica in cuapantocaitl ''La tigre della Malesia''. * In amoxchihualoyan españayotl Anaya, ipan itlacehcentlaliliz huehcahuitiani "Mamox", quiteneuh ''In ihuehuehocelohuan in Mompracem''. Yehhuatl in icel icuapantoca in tlatoquiliztli tlapantlazalli ipan inin tlacehcentlaliztli. * In iamoxchihualoyan Acme, in Buenos Aires, ipan itlacehcentlaliliztli huehcahuitiani "Robin Hood", quiteneuh ''In ihuehuehocelohuan in Malasia''. * In iamoxchihualoyan Orbis, in Barcelona, ipan itlacehcentlaliliztli "Emilio Salgari", quipanotlac ipan ontetl amoxchiuhtli: ''In ihuehuehocelohuan in Mompracem'' ihuan ''In tlatzacuahuiani neyaochihualiztli''. * In iamoxchihualoyan Gahe, in Madrid, ipan itlacehcentlaliliztli "Salgari", quipanotlac ipan ontetl amoxchiuhtli: ''Sandokan'' ihuan ''icihuauh in tlanamoyani''. * Terramar ediciones, itech La Plata, Argentina, quipanotlac ipan itlacehcentlaliliztli ''Ihuehcahuitihcahuan in ohtlatocaliztli'' inic 2011, tlaxelolli ipan ontetl amoxchiuhtli: ''Sandokan: in ihuehuehocelohuan in Mompracem'' ihuan ''Sandokan: in tlatzacuahuiani neyaochihualiztli''. In amoxchihualiztli motlacuilia in itlahtolcuepaliz huehcahuitiani in Luciano Boschetti, in itlatenhuimololiz in tlaixpanyotl in Antonio Bernal Romero ihuan in tlahuahuanaliz in tlacehcentlaliliztli quitenyotia in iamoxchihualiz mahcehualotl in calli amoxchihuani madridyotl "Saturnino Calleja". 2) ''In iichtacayo in cuauhtlah tliltic'' (''I misteri della jungla nera'', inic 1895) * Yehhuatl catca achtopa quipanotlac ica tetlamacaliztli inic 1887, ica in cuapantocaitl ''Gli strangolatori del Gange''. Auh tlapantlazalli yancuican inic 1893 ihuan inic 1894 ica in cuapantocaitl ''L'amore di un selvaggio''. * In iamoxchihualoyan Acme, in Buenos Aires, quiteneuh: ''In iichtacayo in cuauhtlah tlictic''. * In iamoxchihualoyan Orbis, in Barcelona, ipan itlacehcentlaliliz "Emilio Salgari", quiteneuh ipan ontetl amoxchiuhtli: ''In iichtacayo in India'' ihuan ''In cuauhtlah tliltic''. 3) ''In tlanamoyanimeh Malasia'' (''I pirati della Malesia, inic 1896'') * In iamoxchihualoyan Acme, in Buenos Aires, ipan itlacehcentlaliliz "Robin Hood", quiteneuh ''Sandokan''. 4) ''In omextin huehuehoocelomeh'' (''Le due tigri, inic 1904'') * In iamoxchihualoyan Gahe, in Madrid, ipan itlacehcentlaliz "Salgari", quipantlaz ipan ontetl amoxchiuhtli: ''In tequechmateloanimeh'' ihuan ''In ontetl tennamiqueh''. * In iamoxchihualoyan Acme, in Buenos Aires, quipanotlac ipan centetl icel amoxchiuhtli: ''In omextin huehuehocelomeh''. 5) ''In itlahtocauh in hueyatl'' (''Il re del mare'', inic 1906) Tlapantlazalli achtopa ica tetlamacaliztli, itzalan inic 1904 ihuan inic 1905. Inin tlahtolpoaliztli quimocuilia ontetl xeliuhcayotl: Inic ce tlaxeliuhcayotl: ''In Malasia ipan tlemiahuatl'' (''La Malesia in fiame''); Inic ome tlaxeliuhcayotl: ''Ipiltzin in Suyodhana'' (''Il figlio di Suyodhana''). * In iamoxchihualoyan Orbis, in Barcelona, quipanotlac inehuan tlaxeliuhcayotl in iuh amoxchiuhtli tlayopehualli, tlatenehualli: ''In itlahtocauh in hueyatl'', ihuan ''Itzalan ihueyauh in Sonda''. * In iamoxchihualoyan Acme, in Buenos Aires, quipanotlac ipan centetl icel amoxchiuhtli: ''In itlahtocauh in hueyatl''. 6) ''Inic in itetlacencuiliz in ce tlacateuccan'' (''Alla conquista di un impero'', inic 1907) * In amoxchihualoyan Acme, in Buenos Aires, quiteneuh: ''Inic itetlacencuiliz in ce tlacateuccan''. Inin yehhuatl catca in tlatzacuini itlahtolpoaliz in inic tlatoquiliztli tlapantlazalli itechpa in amoxchihualoyan Acme, inic quicahua, tel, in tlatoquiliztli ahyehyecauhqui. * In iamoxchihualoyan Orbis, in Barcelona, ipan itlacehcentlali "Emilio Salgari", quiteneuh ipan ontetl amoxchiuhtli: ''Itech in itetlacencuiliz in ce tlacateuccan'' ihuan '''Itech iatenco in Brahmaputra''. 7) ''In inetecuitlapiltiliz in Sandokan'' (''Sandokan alla riscossa'', inic 1907) * In amoxchihualoyan Orbis, in Barcelona, ipan itlacehcentlaliliz "Emilio Salgari", quipanotlac ipan ontetl amoxchiuhtli: ''Sandokán'' ihuan ''In netecuitlapiltiliz in Sandokan''. 8) ''In oppa itetlacencuiliz in Mompracem'' (''La riconquista del Mompracem'', inic 1908) In amoxchihualoyan Orbis, in Barcelona, ipan itlacehcentlaliliz "Emilio Salgari", quipanotlac ipan ontetl amoxchiuhtli: ''In oppa itetlacencuiliz in Mompracem'' ihuan ''Inic itetlahuelcuitiliz de Baraumi''. 9) ''In iztlacatqui brahmán'' (''Il bramino dell'Assam'', inic 1911) 10) ''In ihuetziliz in ce tlacayeuccan'' (''La caduta di un impero'', inic 1911) 11) ''In inetecuitlapiltiliz in Yáñez'' (La rivincita di Yanez, 1913) === Itlatoquiliz ''in tlanamoyanimeh Antillas'' === Inin tlatoquiliztli itechcah tlatzintilli itechpa macuiltetl tlahtolpoaliztli. In tlachihualiztli mochihua ipan ihueyauh in Antillas ica in mahcuilpohualxihuitl inic XVII, iimman in ipehpetlaquiliz in tlanamoyacayotl. In teyacatih teixehuani yehhuatla in tlanamoyani Tliltic, Emilio di Roccanegra, iteco in Ventimiglia, ce tecpilli italiatlacatl ca oquicuic in tlanamoyacayotl in iuh iohhuih in netecuiltapiltiliztli ihuic in Valonatlacatl Wan Guld, tecuexanoani Maracaibo, ca oquimictiaya ce in iteiccahuan. Achtopa in tlanamoyani Tliltic teyaochihua intloc oc ontetl in iteiccahuan, in tlanamoyani Quiltic ihuan in tlanamoyani Chihchiltic, ca quechmecaniloqueh in innehuah itechpa imoteixnamictiani. In tlanamoyani Tliltic, iuhqui mochihua huel miecpa ipan in itlahtolpohualiz in Salgari, itech moyolahcouc in icihuaconeuh in iyaouh , Honorata itech Wan Guld, in itloc nen ce nalquizani neyolahcocuiliztli. Itlachihual in inemanepanoliz yehhuatl catca Yolanda, teyacatih iteixeuhcauh in inic etetl tlahtolpohualiztli, itloc in huehcauh itetechtlacahual <ref>''Tetechtlacahualli'' quinezcayotia '''lugarteniente'', ''delegado'', nozo ''comisionado''.</ref> in tlanamoyani, Morgan. Ipan in ontetl tlatzacuahuianimeh amoxchiuhtli quicui in tepatilloliztli ipan in teyacatih iteixehualiz in itlatoquiliz ''Enrico di Ventimiglia'' (''Enrique itech Ventimiglia''), in ipiltzin in tlanamoyani Chihchiltic. * Cuapantocaitl 1) ''In Tlanamoyani Tlictic'' (''Il Corsaro Nero'', inic 1898) 2) ''In icihuatlahtohcauh in caribetlacah'' (''La regina dei Caraibi'', inic 1901) 3) ''In icihuapiltzin in Tlanamoyani Tliltic'' (''La figlia del Corsaro Nero'', inic 1905) 4) ''In ipiltzin in tlanamoyani Chihchiltic'' (''Il figlio del Corsaro Rosso'', inic 1908) 5) ''In tlatzacuihuianimen acalco teichtacamictianimeh '' (''Gli ultimi filibustieri'', inic 1908. Noihuan tlahtolcueptli in iuh ''In tlatzacuihuianimen tlanamoyanimeh'') === Itlatoquiliz ''in tlanamoyanimeh Bermudas'' === 1) ''In tlanamoyanimeh Bermudas'' (''I corsari delle Bermude'', inic 1909) 2) ''Ontetl acalco teihcaliliztli'' (La crociera della Tuonante, 1910) 3) ''In tetzauhmahuiztic iohtlatocaliz in Tecua in Titl''<ref>''Tetl'', nozo ''Titl''.</ref> (''Straordinarie avventure di Testa di Pietra'', inic 1911) === Itlatoquiliz ''in ohtlatocaliztli ipan Far-West'' === 1) ''Ipan in tlaltzon in Far-West'' (''Sulle frontiere del Far-West'', inic 1908) 2) ''La scotennatrice'' (inic 1909) 3) Le selve ardenti (inic 1910) === Tlatoquiliztli tepiton === '''1. In Tiachcauhtli Amahmaniliztli''' * ''In tiachcauhtli Amahmaniliztli'' (Capitan Tempesta, inic 1905) * ''El icuamiz in Damasco'' (''Il leone di Damasco'', inic 1910) '''2. In Ixochiuh in Epyollohtli''' * ''In teyolmauhtiliz in Filipinas'' (Le stragi delle Filippine, inic 1897) * ''In Ixochiuh in Epyollohtli'' (''Il Fiore delle Perle'', inic 1901) '''3. In Ipilhuan in Ecatl''' * ''In ipilhuan in ecatl'' (I figli dell'aria, inic 1904) * ''In itlahtocauh in ecatl'' (Il re dell'aria, inic 1907) '''4. In Ontetl Acalmocuitlahuianimeh''' * ''In itlaaxcatil in machtopatlaliani Paraguay'' (''Il tesoro del presidente del Paraguay'', inic 1894) * '''In tlatlahtecceliani ichtacayoh'' (''Il continente misterioso'', inic 1894) === Tlahtolpoaliztli Tlaixnextiani === * ''In tlanamoyanimeh Malasia'' (los piratas de Malasia) * ''Itlazoh in Madhi'' (''La favorita del Mahdi'', 1887) * ''Ontetl mil<ref>''Ontetl mil'' quihtoznequi '' dos mil''.</ref> legua itzintlan América'' (''Duemila leghe sotto l'America'', inic 1888. Tlamahuizotilli noihuan yuhqui ''In itlaaxcaltil in incatlacah'') * ''In itepozteixiliuhcauh in Buda'' (''La scimitarra di Budda'', inic 1892] * ''In intlaacacuexhuihcahuanin teucchichinimeh'' (''I pescatori di balene'', inic 1894) * ''In itlaquetzal acalmocuitlahuiani in Mastro Catrame'' (''Le novelle marinaresche di Mastro Catrame'', inic 1894. Tlamahuizotilli noihuan yuhqui ''[[In acalli tlatzilhuiloni]]'') * ''Ce tetlehcotequiliztli ipan in ilhuicaatl Ihuianyoh'' (''Un dramma nell'Oceano Pacífico'', inic 1895) * ''In itlahtohcauh in tepetl'' (''Il re della montagna'', inic 1895) * ''In iacallapaniliz in Poplador'' (''I naufraghi in Poplador'' (inic 1895) * ''Iohtoquiliz in Cetl Huitztlancayotl ipan omemalacatl'' (''Al Polo Australe in velocipede'', inic 1895. Noihuan tlatlahtolcuetli iuhqui ''Cecopa Huitztlampa ipan omemalacatl'') * ''Nel paese dei ghiacci'' (1896) * ''In itetlehcotequiliz in tlacanecuiloliztli'' (''I drammi della schiavitù'', inic 1896) * ''In itlahtohcauh in xacaixtlahuatl'' (''Il re della Prateria'', 1896) * ''Itzalan in Panahuiloni ipan tehuilacachtli<ref> Tehuilachtli, nozo itconi, quihtoznequi ''globo'' nozo ''dirigible''.</ref>'' (''Attraverso l'Atlantico in pallone'', inic 1896) * ''In itlacohcolhuan in Oregón'' (''I naufragatori dell'Oregon'', inic 1896) * ''Los itlacohcolhuan in Liguria'' (''I Robinson italiani'', inic 1896) * ''In itlaacacuexhuihcahuan in Trepang'' (''I pescatori di Trepang'', inic 1896) * ''In iteachcauh in Djumna'' (''Il capitano della Djumna'', inic 1897) * ''In caxtillan itlapalpopozon in Dong-Giang'' (''La rosa del Dong-Giang'', inic 1897. Noihuan tlamahuizotilli iuhqui ''Tay-See'') * ''In ialtepeuh in teocuitlatetl'' (''La città dell'Oro'', inic 1898) * ''In hueyi iaten in Tlanomitl'' (''La Costa d'Avorio'', inic 1898) * ''Cehceyaliztli ipan in Cetl Cetlan'' (''Al Polo Nord'', inic 1898) * ''In icihuateachcauh in Yucatán'' (''La capitana del Yucatan'', inic 1899) * ''In ioztouh in tlacuahuac tecpatl'' (''Le caverne dei diamanti'') (Inic 1899) * ''In iohtlatocaliz in ce acalmocuitlahuiani ipan Africa'' (''Le avventure di un marinaio in Africa'') (inic 1899) * ''In ipiltzin in iancauh<ref>''Anqui'' quihtoznequi ''cazador''.</ref> in tecuanotl (''Il figlio del cacciatore d'orsi')' (inic 1899) * ''In iteyolmauhtiliz in Siberia'' (''Gli orrori della Siberia'', inic 1900) * ''In itequixtihcahuan in Alaska'' (''I minatori dell'Alaska'', inic 1900) * ''Gli scorridori del mare'' (inic 1900) * ''Ohtlatocalizti intzalan in ehuatl chihchiltic tlacah'' (''Avventure fra le pellirosse'', inic 1900) * ''In «Citlalin ceyotl» ipan in hueyatl cetlan'' (''La Stella Polare e il suo viaggio avventuroso'', inic 1901. Occe cuapantocatl: ''Verso l'Artide con la Stella Polare'') * ''In itecuehcuechcahualiz in China'' (''Le stragi della China'', Innic 1901. Occe cuapantocaitl: ''Il sotterraneo della morte'') * ''In itepeuh in teocuitlatetl'' (''La montagna d'oro'', inic 1901. Occe cuapantocaitl: ''In [[tepozcoatl]] patlanini'') * ''In iachtotlaihual in Meloria'' (''I naviganti della Meloria'', inic 1902) * ''In itepeuh in tlahuilli'' (''La montagna di luce'', inic 1902) * ''In zoyamazatl iztac'' (''La giraffa bianca'', inic 1902) * ''In iyollohmaxaltihcauh in Sahara'' (''I predoni del Sahara'', inic 1903) * ''In iyohualohocelomeh in Argel'' (''Le pantere di Algeri'', inic 1903) * ''Ipan in ihueyauh in epyollohtli'' (''Sul mare delle perle'', inic 1903) * ''Ioquichhuih in tletl'' (''L'uomo di fuoco'', inic 1904) * ''Los itetlalcahuihcahuan in ilhuicaatl'' (''I solitari dell'Oceano'', inic 1904) * ''In ialtepeuh in tlahtoani xihxiotqui'' (''La città del re lebbroso'', inic 1904) * ''In iepyolloh in atoyatl chihchiltic'' (''La gemma del fiume rosso'', inic 1904) * ''In icihuaahpehualoni in Acaltecoyan Arturo'' (''L'eroina di Port Arthur'', inic 1904. Occe cuapantocaitl : ''La naufragatrice'') * ''Le grandi pesche nei mari australi'' (inic 1904) * ''In icihuatlahtocatcauh in imil in teocuitlatetl'' (''La sovrana del campo d'oro'', inic 1905) * ''In epyollohtli chihchiltic'' (''La perla sanguinosa'', inic 1905) * ''In icihuaconehuan in itlahtohcauh in Egipto'' (''Le figlie dei Faraoni'', inic 1905) * ''In icitlal in Araucania'' (''La stella dell'Araucania'', inic 1906) * ''In tlamahuizolli inic 2000'' (''Le meraviglie del Duemila'', inic 1907) * ''In itlaaxcatil in tepetl texohtic'' (''Il tesoro della montagna azzurra'', inic 1907) * ''In icoauhhuan in ixtlahuatl'' (''Le aquile della steppa'', inic 1907) * ''Sull'Atlante'' (inic 1907) * ''Cartago itzalan tlemiahuatl'' (''Cartagine in fiamme'', 1908. Occe cuapantocaitl: ''La destrucción de Cartago'') * ''Una sfida al Polo'' (inic 1909) * ''La Bohème italiana'' (inic 1909) * ''Storie rosse'' (inic 1910) * ''In iyollohmaxaltihcahuan in Rif'' (''I briganti del Riff'', inic 1911) * ''I predoni del gran deserto'' (inic 1911) == Oc no xiquitta ==<!--Véase también--> == Toquiliztequitl == <references/> ==Tlahtolcaquiliztiloni== {{Notetag/end}} == Amoxtiliztli ==<!--Bibliografía--> == Occe neihcuiloliztli ==<!--Otros enlaces--> {{Commons|Emilio Salgari}} [[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]] [[Neneuhcāyōtl:Tlacah]] [[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1862|Salgari, Emilio]] [[Neneuhcāyōtl:Amoxtlahcuilohqueh]] kmhehwn9h8x7tcsoqk432q9f4vyaccb Gabriela Salas Cabrera 0 37856 528257 528080 2026-07-23T23:36:53Z Akapochtli 159 Categorizar 528257 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NCH]]}} {{P2|[[Gabriela Salas Cabrera (nhn)|NHN]]}} {{Tlani}} '''Gabriela Salas Cabrera''' ([[Chapolhuahcan]], Hidalgo ; 6 metztli junio itech 1996) yehuatl ce ingeniera itech tecnología tlen tlajtoli uan ixtlamatki ipan inteligencia artificial, se científica tlen datos, uan se tlen kipaleuia tlajtolli itech maseualtin ipan Mexihco.<ref>The Organization for Women in Science for the Developing World (OWSD) [https://owsd.net/person/gabriela-salas-cabrera], consultado el 8 de abril xiuhpan 2026.</ref> Yajaya ehua ipan ce altepetl tlen [[Nahuatlacah|itoca Nahua]] tlen eltok ipan tlahtohcayotl Hidalgo ihuan mosentlalijtok ipan tequitl tlen kichijtok mah motlalli nopa tlahtolli Nahuatl ipan tlamantli itechpahuic tlahtolcuepa ica máquinas digitales. Gabriela Salas Cabrera ce nezcayotl itech ax ueli moixnamiki tlen tlaijiyouilistli uan motemachilistli, kej nopa comunidad científica ompa Mexihco ihuan occequi macehualtin itech quinequih momachtiani informática ipan mochi Latinoamérica. == Nemiliztli == Gabriela Salas Cabrera otlacat ipan altepetl Chapolhuahcan, ipan tlahtohcayotl Hidalgo, ompa [[Mexihco]]. Yajaya ehua nopa [[Nahuatlacah|nahua]] tlacame huan moscalti ica [[Nahuatlahtolli|nahuatl]] queja itlajtol. Teipa momachtik español, inglés uan tének . Kema eliyaya telpokatl, kinextik kinekiyaya kimatis tlen ciencia. Kemaj, moiljuik kichiuas nopa pajtli uan ginecología ; maske, yajaya kitlapejpenik momachtis ingeniería. Ya ki itstok kenijkatsa ki paleuia ichampoyouaj pampa kineki ki pixtos nopa tlajtoli nahuatl. Ipan 2026, san mokauayaya omej katli tlajtoaj nahuatl ipan ialtepe: ya uan inana. === Tlamachtiliztli === Yajaya momachtik Ingeniería de Tecnología de la Información ipan nopa Universidad Tecnológica de Tula-Tepeji, ipan Hidalgo. Teipa ki tlami se maestría ipan inteligencia artificial ipan nopa Universidad Abierta y Distancia de México (UnADM). Ki tlami itlamachtilis ika tlamachtili tlen tlapajtilistli uan tlatemolistli tlen tlapoualistli, pampa kinekiyaya kimatis kenijkatsa kiyektlaliskej tlajtoli tlen tepajtilistli ipan tlapajtilistli. Yajaya pejki momachtia ipan matemáticas ipan nopa Universidad Abierta y Distancia de México. Teipa, yajki España pampa kinekiyaya momachtis se maestría ipan Ciencias de Datos ipan nopa Universidad Politécnica de Madrid . Ipan 2024, yajaya tlapaleuik ipan se tekitl tlen Google kinyakanayaya pampa kinekiyaya kitlalis nopa tlajtoli nahuatl ipan nopa tekitl tlen Google Translate . Itekiuajkayo kipixki tlen ika tlapaleuis ika tlajtoli tlen achtoui kisentilijtoyaj, tlen ika kinmachtisej modelos de traducción automática. Nopa tlasenkaualistli tlen náhuatl ipan ni plataforma eli se tlen nopa tekitl tlen mochiua pampa kinekij kiueyichiuasej nopa tlajtoli tlen indígenas. Kej se tlapaleuilistli tlen nopa tekitl, yajaya temakak se tlamachtili ipan Google Mexico tlen itoka "Rescatar las lenguajes indígenas a través de la inteligencia artificial", pampa kinekiyaya kinextis tlen kimatiyaya uan tlen kipanok ipan kenijkatsa kitekiuiyayaj tecnología pampa kinmokuitlauiyayaj tlajtoli tlen maseualmej. Noijki ika iteki ipan procesamiento de lenguaje natural, kichijtok proyectos tlen mosaloua ika análisis de datos ipan nopa campo de salud, tlen kipiaj iniciativas tlen mosentlalijtokej ipan prevención de suicidio uan nopa tlamachtili tlen datos tlen mosaloua ika kokolistli hematológicas kej leucemia . Nojkia tlapaleuijtok kej se tlamachtijketl ipan tlamachtili tlen ciencia uan tlamachtili, kej [[OpenScienceLabs]], [[Femiciencia Latam]], uan nopa NASA Space Apps challenge tlen nochi tlaltinij, uan eliyaya nopa achtoui siuatl indígena tlen mosentlalik ipan nopa Organización para las Mujeres en Ciencias para el Mundo en Desarrollo (OWSD) tlen mosentlalijtok ipan UNESCO ipan nopa tlamachtilli itechpahuicpa tecnología tlahtolcopa. == Activismo == Salas Cabrera kichijchijtok tekitl tlen kineki kinpaleuis siuamej tlen indígenas ma tlapaleuikaj ipan ciencia, tecnología, ingeniería uan matemáticas (STEM). Ipan ni tlamantli eltok nopa programa "El futuro es brillante porque las niñas son brillantes", tlen kinmaka tepostli tlen ika momachtiaj, tlamantli tlen ika momachtisej uan kinmachtiaj ichpokamej tlen amo kipiaj miak tomij pampa kinekij ma mosentlalikaj ipan STEM. Miak foros académicos uan tlen tlajtolmoyaualistli kinextijtokej kej se kuali neskayotl kenke siuamej tlen indígenas kinekij momachtisej científicas uan tecnológicas. Ipan tlanechikoli uan tlajtlanili, yajaya kiixtoma nopa tlasenkaualistli tlen onka tlatlajko tlen indígenas, tlakayotl uan tlen ika uelis momachtisej ipan tlamachtilistli tlen más ueyi. Nojkia kiijtok tlauel ipati nopa tlamachtili tlen ciencia kej se tlamantli tlen ika uelis tijueyichiuasej uan tijyolchikauasej ininselti ichpokamej uan ichpokamej tlen indígenas. Ki tlalijtok iteki tlen tlamachtilistli ika tlamokuitlauilistli tlajtoli pampa ki paleuia ma kitekiuikaj herramientas digitales uan inteligencia artificial para ma ki ijkuilokaj uan ma kiyolchikauakaj tlajtoli tlen maseualmej ipan México. Yajaya kinextik kineki kichijchiuas proyectos tlen kinekij kichijchiuasej espacios tlen mosentlalisej ipan recuperación uan documentación tlen tlajtoli tlen maseualmej, kej nopa náhuatl uan sekinok tlajtoli tlen maseualmej tlen nopa tlali, kej maya, zapotec uan mixteco . == Tlaxtlahuilli ihuan tlaixmatiliztli == * Ipan nopa lista ipan Forbes Mexico itechpahuic 100 cihuah ocachi quipiah chicahualiztli (2025). * Ipan nopa lista ipan 100 cihuah itech BBC (2024). * Premio Nacional para la Promoción de los Derechos de las Mujeres Indígenas “Martha Sánchez Néstor” (2024) – Kimaka nopa Instituto Nacional de Pueblos Indígenas uan nopa Secretaría de las Mujeres ipan nopa marco tlen nopa Día Internacional de las Mujeres Indígenas. * Premio Nacional para el Mérito de los Estudiantes de la Universidad STEM del Subsistema Tecnológico (2024) – Quimacaj nopa universidades tecnológicas huan politécnicas tlen México. * Nopa achto cihuatl itech eua ipan tlali ipan tecnología ipan nopa Organización para las Mujeres en la Ciencia para el Mundo en Desarrollo-UNESCO. * Ganador itech nopa Tlahtohcayotl Hidalgo Youth Award ipan nopa categoría ipan inclusión ihuan discapacidad. == Amoxtiliztli == == Toquiliztequitl == <references/> == Occe neihcuiloliztli == [[Neneuhcāyōtl:Cihuah]] [[Neneuhcāyōtl:Nahuah]] [[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtohqueh]] 0v3p0hb9hd5fsudtn5nqrwwqz2tdnvv