Huiquipedia nahwiki https://nah.wikipedia.org/wiki/Cal%C4%ABxatl MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Mēdiatl Nōncuahquīzqui Tēixnāmiquiliztli Tlatequitiltilīlli Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli Huiquipedia Huiquipedia tēixnāmiquiliztli Īxiptli Īxiptli tēixnāmiquiliztli Huiquimedia Huiquimedia tēixnāmiquiliztli Nemachiyōtīlli Nemachiyōtīlli tēixnāmiquiliztli Tēpalēhuiliztli Tēpalēhuiliztli tēixnāmiquiliztli Neneuhcāyōtl Neneuhcāyōtl tēixnāmiquiliztli TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Nemachiyōtīlli:Bienvenido 10 2163 528336 430999 2026-07-26T05:51:27Z Akapochtli 159 Nuevas normas 528336 wikitext text/x-wiki '''¡[[:es:/Wikipedia:Bienvenidos|Ma moyolicatzin{{<includeonly>safesubst:</includeonly>género:{{BASEPAGENAME}}}}]]!''' ¡Quen timohuica! nimitznotitlanililia ce hueyi tetlahpaloliztli, timitzilhuiah [[:es:Wikipedia:Bienvenidos|ma ximopanolti]] nican Huiquipedia. Miac tlazohcamati ipampa [[Especial:Contribuciones/{{<includeonly>safesubst:</includeonly>BASEPAGENAME}}|motlahcuilol]]{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{art|{{{2|}}}}}}|, especialmente las que hiciste en [[:{{{2}}}]]}}. Teh timitzelehuiliah ma cualli xiye nican ihuan timocahuaznequi. Niman nimitzmaca inin noncuahquizqui tlahcuilolli tlen hueli mitzpalehuiz: * [[:es:Wikipedia:Los cinco pilares|In macuilli temimilli ipan Huiquipedia]] * [[:es:Ayuda:Tutorial|Quen tipehuazqueh]] * [[:es:Ayuda:Cómo se edita una página|Quen mihcuiloa ce tlahcuilolamatl]] * [[:es:Ayuda:Cómo redactar un artículo destacado|In cemahcic tlahcuilolamatl]] * [[:es:Wikipedia:Manual de estilo|In tlahcuiloliztli iamox]] * [[:es:Wikipedia:Lo que Wikipedia no es|In tlein ahmo ticchihuaz]] Ye axcan ticpiyah Yancuic Tenahuatilli yehica monequi ticcualtilizquiah inin Huiquipedia, axcan aocmo nican mochihuaz tlahcuilolamatl intlacamo quipiya cualli tlahtolmelahualiztli. Timitztlatlauhtiliah tla xitechpalehui ma tiquihcuiloz cemantoc tlahcuilolamatl, ahmo zan ipehualiz, in oc axcan ticpohpohuazqueh motlahcuilolamauh. Ipampa titechcaqui inic timitzonnotlazohcamachililiah. Inin yancuic tenahuatiltin quichihuaznequih: *1) Tlen Huiquipedia quipiyaz zan ce quenamih tlahcuiloliztli, ahmo macrones, ahmo diácritos. *2) Tlen Huiquipedia ahmo zan quipiyaz in tlahcuilolli ipehualiz. *3) Tlen '''tiquintlacamatizqueh''' in Huiquipedia itenahuatilhuan. *4) Tlen Huiquipedia techpalehuiz inic oc cencah cualli tiquixmatizqueh tonahuatlahtol. Nehhuatl niquelehuia ma pacca tiquihcuiloz nican. Timitztlatlauhtilia, [[:es:Ayuda:Cómo se edita una página#Firmar un comentario|ma ximotocaihcuilo]] ipan motetitlaniliz inhuic [[:es:Wikipedia:Convenciones sobre páginas de discusión|in tequitiuhqueh inteixnamiquiliz]] ma tictlaliz nahui <nowiki>~~~~</nowiki>; inon quichihuaz inohmah tlen motlaliz motoca ihuan in tonalli. Intla ticnequi tepalehuiliztli, monequi tiquittaz [[:es:Wikipedia:Programa de tutoría|Nemachtiloni]] nozo tinechtlahtlaniz ipan {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{1|}}}|[[Usuario Discusión:{{{1}}}|noteixnamiquiliz]]|noteixnamiquiliz}}. iuq97tllyo02i498ppyus0y2wg5hrwg 528337 528336 2026-07-26T06:38:50Z Akapochtli 159 Protegió «[[Nemachiyōtīlli:Bienvenido]]»: Evitar vandalismo ([xikpatla=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido)) 528336 wikitext text/x-wiki '''¡[[:es:/Wikipedia:Bienvenidos|Ma moyolicatzin{{<includeonly>safesubst:</includeonly>género:{{BASEPAGENAME}}}}]]!''' ¡Quen timohuica! nimitznotitlanililia ce hueyi tetlahpaloliztli, timitzilhuiah [[:es:Wikipedia:Bienvenidos|ma ximopanolti]] nican Huiquipedia. Miac tlazohcamati ipampa [[Especial:Contribuciones/{{<includeonly>safesubst:</includeonly>BASEPAGENAME}}|motlahcuilol]]{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{art|{{{2|}}}}}}|, especialmente las que hiciste en [[:{{{2}}}]]}}. Teh timitzelehuiliah ma cualli xiye nican ihuan timocahuaznequi. Niman nimitzmaca inin noncuahquizqui tlahcuilolli tlen hueli mitzpalehuiz: * [[:es:Wikipedia:Los cinco pilares|In macuilli temimilli ipan Huiquipedia]] * [[:es:Ayuda:Tutorial|Quen tipehuazqueh]] * [[:es:Ayuda:Cómo se edita una página|Quen mihcuiloa ce tlahcuilolamatl]] * [[:es:Ayuda:Cómo redactar un artículo destacado|In cemahcic tlahcuilolamatl]] * [[:es:Wikipedia:Manual de estilo|In tlahcuiloliztli iamox]] * [[:es:Wikipedia:Lo que Wikipedia no es|In tlein ahmo ticchihuaz]] Ye axcan ticpiyah Yancuic Tenahuatilli yehica monequi ticcualtilizquiah inin Huiquipedia, axcan aocmo nican mochihuaz tlahcuilolamatl intlacamo quipiya cualli tlahtolmelahualiztli. Timitztlatlauhtiliah tla xitechpalehui ma tiquihcuiloz cemantoc tlahcuilolamatl, ahmo zan ipehualiz, in oc axcan ticpohpohuazqueh motlahcuilolamauh. Ipampa titechcaqui inic timitzonnotlazohcamachililiah. Inin yancuic tenahuatiltin quichihuaznequih: *1) Tlen Huiquipedia quipiyaz zan ce quenamih tlahcuiloliztli, ahmo macrones, ahmo diácritos. *2) Tlen Huiquipedia ahmo zan quipiyaz in tlahcuilolli ipehualiz. *3) Tlen '''tiquintlacamatizqueh''' in Huiquipedia itenahuatilhuan. *4) Tlen Huiquipedia techpalehuiz inic oc cencah cualli tiquixmatizqueh tonahuatlahtol. Nehhuatl niquelehuia ma pacca tiquihcuiloz nican. Timitztlatlauhtilia, [[:es:Ayuda:Cómo se edita una página#Firmar un comentario|ma ximotocaihcuilo]] ipan motetitlaniliz inhuic [[:es:Wikipedia:Convenciones sobre páginas de discusión|in tequitiuhqueh inteixnamiquiliz]] ma tictlaliz nahui <nowiki>~~~~</nowiki>; inon quichihuaz inohmah tlen motlaliz motoca ihuan in tonalli. Intla ticnequi tepalehuiliztli, monequi tiquittaz [[:es:Wikipedia:Programa de tutoría|Nemachtiloni]] nozo tinechtlahtlaniz ipan {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{1|}}}|[[Usuario Discusión:{{{1}}}|noteixnamiquiliz]]|noteixnamiquiliz}}. iuq97tllyo02i498ppyus0y2wg5hrwg Anexo:Vocabulario 0 16736 528325 528322 2026-07-25T23:16:31Z Akapochtli 159 Arreglo 528325 wikitext text/x-wiki En este espacio se recupera un vocabulario de diversos autores, que sirve para mejorar este proyecto. == Vocabulario de Akapochtli (A) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | abanderar. || kuāchpanitkītiā.nitē. || abierto. || tlatlapōlli. |- | abandono. || tēkāwaliztli. || abreviación. || ahtlawēyakiliztli. |- | absorbente.|| miltekōni. || acanalado.|| ākaltik. |- | aceite.|| chiyawakāyōtl. || aceptado.|| tlayēkkaktli. |- | acodo.|| kuawakīlli. || acostumbrado.|| kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |- | actual.|| āxkān mochīwa. || acueducto.|| ākokopilwāztli. |- | acuerdo.|| nenāwatiliztli. || acusación.|| netēilwiliztli. |- | además.|| ok nō, inozkēn. || administrador.|| tlatlaīxtlātīlli. |- | adulto.|| kuakuawtik. || adversario.|| motēīxnāmiktiāni. |- | advertido.|| tlanemachitīlli. || aéreo.|| ehēkayōtl. |- | afecto.|| tēyōllōtlapānaliztli. || afinidad.|| tlahtōlzentiliztli. |- | afirmación.|| netēntlahpaltiliztli. || afortunado.|| tlaknōpilwiāni. |- | ágil.|| mokxiihmatini. || agradable.|| tlazempaktiāni. |- | agradecimiento.|| neknelilmatiliztli. || agrupado.|| tlaīxololōlli. |- | agrupar.|| netechtlāliā.nitla. || aguardiente.|| tlahtlakōlātl. |- | aguijón.|| tēmīnaya.no. || aguja.|| tlahtzomalōni. |- | ahuecado.|| ākaltik. || alabastro.|| tetzkaltetl. |- | álamo.|| pepeyokuawitl. || alberca.|| tlakilākaxitl. |- | alcatraz.|| kanāwxōchitl. || alejamiento.|| tētlāllōtiliztli. |- | alga.|| āpachtli. || aliento.|| neihīyōtiliztli. |- | alguna vez.|| quēmmaniyān. || alivio.|| tēzēwiliztli. |- | almacén.|| tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. || alterno.|| papanwetzki. |- | alto linaje.|| tlahtohkāmekayōtl. || alrededor de.|| achi ye iwki. |- | ambos lados.|| īōntlapalīxtin. || amontonado.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | amplio.|| tlankakayaktli. || anales.|| zēxiwtlahkuilōlli. |- | anaranjado.|| tlapālpoyaktik. || anillo.|| ēlkuawyōtl. |- | animado.|| nemilzeh. || anteojos.|| tewiloīxtli. |- | antes, anteriormente.|| yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. || antigüedad.|| wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |- | antiguo.|| wehkāwitiāni. || añadido.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | apaciguado.|| tlākaziwki.|| aparte.|| nōnkuah. |- | apellido.|| tēuktōkāitl.|| aplanado.|| tlaātēzkamantli. |- | apoyo.|| tlamāmāllōtl.|| aprecio.|| netlaliztli. |- | apretado.|| tlakakatzalli.|| aprobado.|| tlayēkkaktli. |- | aptitud.|| neīxkāwilli.|| árbitro.|| tētlamachiliāni. |- | arbusto.|| kuawtōntli.|| arco.|| tlawītōlli. |- | argumento.|| tlahtōlnelwayōtl.|| armadillo.|| tlālpītzōtl. |- | armario.|| tlatlālīlōyān.|| armas.|| tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |- | arrepentimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli.|| articulación.|| nepikyān.no. |- | asador.|| tlatlewātzalōni.|| asco.|| tlaihiyaliztli. |- | aserrado.|| xōxotlalli.|| asesinato.|| tēichtakamiktiliztli. |- | asesor.|| tēnānāmikini.|| así.|| iw kim mā, iwi. |- | asmático.|| motzakuāni.|| aspecto.|| īxkonēxiliztli. |- | asqueroso.|| tētlaēltih.|| asunto.|| tlahtōlpēwallōtl. |- | atado.|| tlatētewilpīlli.|| (que tiene lugar al) atardecer.|| tlateōtlākuīlli. |- | atentamente.|| nēzkālika.|| atento.|| yōllōmatki. |- | audaz.|| motlahpaloāni.|| aumento.|| tlamiyakiliztli. |- | aunque.|| (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo.|| autor.|| tlatlālihki. |- | autoridad.|| tēīxmawtiliztli.|| autorización.|| tēmākāwaliztli. |- | auxiliar.|| tēnānāmikini.|| aviso.|| tēnemachtiliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (B) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | bajada.|| tlatemōwiliztli. |- | balde.|| tlapohpōwalōni. |- | barrio.|| tenānkiyāwatl, tlayakapan. |- | (con) base en.|| nelwayōtika. |- | basado en algo.|| tlatzīnichotīlli. |- | batalla.|| nehkaliztli. |- | bate.|| tlatewilōni. |- | bellota.|| āwatomatl. |- | berro.|| ātezkilitl. |- | bienestar.|| nekuikuililiztli. |- | (seas) bienvenido.|| mā yōlikatzin. |- | biografía.|| tēnemilizpōwalli. |- | borrador.|| neyōlnōnōtzaya. |- | bóveda.|| tekolōlli. |- | brillo.|| tlanēxtiliztli. |- | brote (de planta).|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | bruja.|| tlāwipōchin. |- | ¡buenos días!¡siéntese!|| ¡mā ximēwitihtiye! |- | cable.|| tlawilāmmekatl. |- | caja.|| tlakallōtl. |- | calambre, espasmo.|| wapāwiztli. |- | calendario.|| ilwitlapōwalāmoxtli. |- | calmado.|| moyōlzēwih. |- | cambiado de lugar.|| tlanāwaktlatēktli. |- | cambio.|| nehkuaniliztli. |- | campo.|| tlawelmayān. |- | canal.|| ākokopilwāztli. |- | cangrejo.|| tekuizihtli. |- | capital.|| tēkuākān. |- | cardo.|| witzkilitl. |- | carrera.|| netlaloliztli. |- | casi así.|| achi iwki. |- | catarro.|| tlatlaziztli. |- | categoría.|| nenewkāyōtl. |- | cavidad.|| tlakomōlli. |- | cefalotórax.|| tzontekomēlpantli. |- | censo.|| tlatlatzkitīlli. |- | censura.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | centrar.|| tlahkowiā.nitla. |- | cepillo de dientes.|| netlammatilōlōni. |- | ceremonia.|| tlateōmawiztililiztli. |- | cesped.|| tlachkuitl. |- | cerrado con llave.|| tlatepoztzauktli. |- | cielo.|| nekuiltonōlōyān. |- | cima.|| tlakpayōtl. |- | cinturón.|| kuitlalpikāyōtl. |- | círculo.|| yawaliwki. |- | clausura.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | clavo. tlatepozmīnalōni. |- | cobertor.|| tlachkawipilzōtl. |- | cocido.|| tlatzoyōnīlli. |- | cocina.|| mōlchihchīwalōyān. |- | cofia.|| kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl. |- | col.|| zentekochtli. |- | colocado.|| tlatēktli. |- | color carne.|| tlatztalēwalli. |- | color violáceo.|| āyopālli. |- | color verde gris.|| kilpālli. |- | color turquesa.|| xippālli. |- | columna.|| temimilli. |- | combate.|| netēīxnāmiktiliztli. |- | comediante.|| tēīxiptlatini.| |- | comedor.|| nekochkāyōtīlōyān. |- | comentario.|| tlahtōlkakiliztīlōni. |- | comidas.|| tlemōlli. |- | comienzo.|| tlapēwkāyōtl. |- | como una...|| zan ye nō iwi. |- | compacto.|| tetewilakachtik, pīkki. |- | compañero.|| tēwānpoh. |- | compasión.|| tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |- | completo.|| zēmāntok. |- | composición.|| neyōlnōnōtzaya. |- | compromiso.|| netlatēnēwiliztli. |- | compuesto.|| chiktlapanki. |- | concordancia.|| tlahtōlzetiliztli. |- | conciencia.|| neyōlīxihmachiliztli. |- | conducta.|| tēnemiliztokiliztli. |- | conectado.|| tlapilōwilīlli. |- | confiado.|| tētenitztīlli. |- | confianza.|| neyōllōtiliztli. |- | confusión.|| tēīxneloliztli. |- | confuso.|| īxpoliwki. |- | conjunto.|| nechikoliztli. |- | conquista.|| tēpēwaliztli. |- | conquistador.|| tēyāōchīwki. |- | constructor.|| motlazālōltihki. |- | continente.|| zēmāntok tlālli. |- | contorno.|| tlatexxīnepanōlōni. |- | contra.|| wīkkopa, kopawīk. |- | contrario.|| tēīxnāmikki // (al___) in ne. |- | copa del árbol.|| īmalakayōkān in kuawitl. |- | copia.|| neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |- | corregido.|| tlakxitoktli. |- | cortesía.|| nehmatkāyōtl. |- | corrupción.|| tēichtakatlaxtlāwiliztli. |- | corteza.|| kuawēwatl. |- | costra.|| nēxwākāyōtl. |- | costumbre.|| tlamanitiliztli. |- | creación.|| tlatlākatililiztli. |- | creado.|| tlachīwki. |- | creciente.|| molwih. |- | crédito.|| tētlatlakuiltiliztli. |- | creencia.|| yōlpachiwiliztli. |- | crema.|| tlaīxōtl. |- | crimen.|| tēichtakamiktiliztli. |- | criminal.|| tēyōlpachoāni. |- | cristal.|| tewilotl. |- | crónica.|| nemiliztlahkuilōlli. |- | cruel.|| nēntlākatl. |- | cuadrado.|| tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |- | cubierta.|| īxxōtl. |- | cuento.|| tlaketzalli. |- | cualidad.|| neīxkāwilli. |- | cualquiera.|| zāzākewātl. |- | cuidado.|| tlamachiyaliztli. |- | (con) cuidado.|| netlakuitlawiliztika. |- | culpable.|| tlahtlakōleh. |- | cultura.|| nenayōtl. |- | cumpleaños.|| tlākatilizilwitzintli. |- | chiquillo.|| tēlpōkakōnetōntli. |- | choque.|| techikanāwaliztli. |- | chupón.|| tlapipīnalōni. |- | débil.|| ahchikāwak. |- | decisión.|| nezentlālilli, nenōtztli. |- | defecto.|| tlapilchīwaliztli. |- | defectuoso.|| tlapilchīwtli. |- | defensa.|| nemāpatlaliztli. |- | delgado.|| pitzaktik. |- | demanda.|| tlaihtlaniliztli. |- | demora.|| tlawehkātlāzaliztli. |- | denuncia.|| tētēilwiliztli. |- | desafío.|| tēnenewkāwiliztli. |- | desanimado.|| mokuekuetlaxoāni. |- | desarrollo.|| tlamiyakiliztli. |- | descanso.|| nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli. |- | descendencia.|| tlākamekayōtl. |- | descubierto.|| tlapantlāzalli. |- | descubrimiento.|| tlanēxtīlli. |- | descuido.|| nexīkkāwaliztli. |- | desdén.|| tēikxotlaliztli. |- | deseable.|| tētlanektih. |- | (el que) desengaña.|| tētlaīxtlatiliāni. |- | desesperación.|| netlawēlpololiztli. |- | (acción de) desencadenar.|| tlatepozmekayōtomaliztli. |- | desgracia.|| tētlekotekiliztli. |- | desgraciadamente.|| nēnwetziliztika. |- | desgraciado.|| nēntlākatl. |- | deshecho.|| tlaahtletilīlli. |- | desidia.|| tlatziwiliztika. |- | desorden.|| tēchalāniliztli. |- | (con) desorden.|| tēīxneloliztli. |- | despensa.|| tlakualkalli. |- | desprecio.|| tēikxotlaliztli. |- | después.|| zātēpan. |- | destruido.|| tlaahtletilīlli. |- | desviación.|| tētlakāwaltiliztli. |- | determinación.|| iw tlatēnēwaliztli. |- | devoción.|| tlateōmachiliztli. |- | día de fiesta.|| netlamachtilizilwitl. |- | diámetro.|| patlāwaliztli. |- | dichoso.|| tlaknōpilwiāni. |- | diestro.|| tlatlamachiāni. |- | diferente.|| tētlanēwih. |- | dificultad.|| neohwikānakiliztli. |- | dinero.|| tlakōkōwalōni. |- | director.|| tēkuexānoāni. |- | discreto.|| tlamawkāittani, īxtlamatini. |- | discutible.|| īxnāmikiztli. |- | disculpa.|| netlakuepililiztli. |- | disminuido.|| tlatepitilīlli. |- | distante.|| tētlālkāwih. |- | distinto.|| tētlanēwih. |- | distribuido.|| tētlamachīlli. |- | diversión.|| neāwiltīlōni. |- | diverso (a).|| nepapan, zentlamankīzki. |- | división.|| nexeloliztli. |- | divulgación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | doctrina.|| tēizkaltiliztli. |- | dolor.|| tēchōktiliztli. |- | domesticado.|| tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |- | don.|| netlawtiliztli. |- | donación.|| tēyokatiliztli. |- | dondequiera.|| nohwiyān. |- | dormido.|| tlakochitīlli. |- | duda.|| netzotzonaliztli. |- | dudosamente.|| neyōlpololiztika. |- | dudoso.|| tētzotzon. |- | durante este tiempo.|| nemayān. |- | educación.|| tlākawapāwaliztli. |- | elección.|| tēīxketzaliztli. |- | elegante.|| moyēkchihchīwki. |- | elegido.|| tlatzonāntli. |- | elemento.|| tlapēwkāyōtl. |- | emplumado.|| tlapotonīlli. |- | encantamiento.|| teōtlāxililiztli. |- | encendido.|| tekuīnki. |- | encino.|| āwatl, ōwatl. |- | encuesta.|| tētlan tlahtlaniliztli. |- | enlace.|| nekuānāmiktiliztli. |- | enorme.|| kuitlatolompōl. |- | ensalada.|| tlanechikōlkilitl. |- | enseguida.|| zātēpan. |- | enseñanza.|| tēīxtlamachtiliztli. |- | entero.|| zenkīzki, zezemēltik. |- | entonces.|| niman. |- | entrañas.|| yōllohkalli. |- | entrega.|| tēkāwaliztli. |- | entretenido.|| tēēllēlkīxtih. |- | entrometido.|| motēntihki. |- | envío.|| netītlaniztli. |- | envoltura.|| tlakimiliwkāyōtl. |- | (en la) época de.|| īnokīpan. |- | equitativo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | equivocación.|| netlanēwiliztli. |- | error.|| neīxkuepaliztli. |- | escalera, escalón.|| tlamamatlatl. |- | escoba.|| tlapohpōwalōni. |- | escogido.|| tlatzonāntli. |- | escritor.|| tlatlālihki. |- | escuadra.|| tlanakazanōni. |- | escultura.|| tlakuawihkuilōliztli. |- | esófago.|| yōllohīxtli. |- | espacio.|| tlakāwtli, tlakoyoyān. |- | espantoso.|| momamawtiāni. |- | especial.|| nōnkuahkīzki. |- | espera.|| tēchiyaliztli. |- | esperanza.|| nechixkāyeliztli. |- | espinoso.|| witzyoh, tētzapīnih. |- | esplendor.|| tlanēxtiliztli. |- | esponjoso.|| zonektik. |- | esquina.|| tlanakaztli. |- | estimable, estimado.|| tlazohkāmachōni. |- | estable.|| chikāwatika. |- | estado de las cosas.|| iwkātiliztli. |- | estanque.|| tlakilākāxitl. |- | estufa.|| newākkātemalōyān. |- | exactamente.|| yēkyōlōtika. |- | examen.|| tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |- | examinado.|| tlakxitoktli. |- | excelente.|| tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |- | excusa.|| nekīxtiliztli. |- | éxito.|| īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |- | exótico.|| wehkāwītz. |- | experiencia.|| nemilizzōtl. |- | experto.|| tētlamachiliāni. |- | explicación.|| tlakakiztilōni. |- | exterior.|| nēxiliztli. |- | extremidad.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | fábula.|| tlaketzalli. |- | fácil.|| ahohwih. |- | fácilmente.|| ahyowi. |- | falso.|| zan nēn tlatōktilōni. |- | falta.|| neīxkuepaliztli. |- | fatigado.|| mokotzānki. |- | favor.|| tēiknēliliztli. |- | fe.|| yōlpachiwiliztli. |- | fecundación.|| ōtzyōtl. |- | fiado.|| tlatlanēwtli. |- | ficción.|| tlaīxpaniliztli. |- | fiebre.|| netlewiliztli. |- | fiel.|| netlākanekōni. |- | fielmente.|| yēkyōlotika. |- | filamento.|| tetepontepilōlli. |- | filo.|| tēnatkāyōtl. |- | fin.|| tlamiliztli. |- | final.|| tlatzakkān. |- | finalmente.|| ikken. |- | firme.|| pipinki, tlatōktilōni. |- | fisonomía.|| īxkonēxiliztli. |- | forma.|| iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |- | fluido.|| chiyawiztli. |- | follaje.|| kuawxiwitl. |- | formación.|| tlatlākatililiztli. |- | formado.|| tlachīwtli. |- | fracaso.|| nehnenēnkoliztli. |- | fracción.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | frágil.|| ahohwihtlapāni. |- | fragmento.|| tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |- | fraude.|| tēīxpopoyochīwaliztli. |- | frecuentemente.|| ahtza, achi miyakpa. |- | freno.|| tēmmekatl. |- | frente.|| tlaīxpanyōtl. |- | frito.|| tlatzoyōnīlli. |- | frustrado.|| tlanēnkōlli. |- | frutal.|| tlaakillō. |- | (a la) fuerza.|| iwiwih. |- | fugitivo.|| moyēltiāni. |- | fundador.|| tlanelwayōtiāni. |- | furioso.|| tlawēleh. |- | (el) futuro.|| in āxkān mochipa. |- | ganas.|| neikoltiliztli. |- | gancho.|| ākatepozōtl. |- | genealogía.|| tlahtohkāmekayōtl. |- | generación.|| tlatlākatiliztli. |- | general.|| nōwiyānyoh. |- | generoso.|| tlazenkāwaltik. |- | gestos.|| īxyoyomoktiliztli. |- | glándula.|| pexōntīlli. |- | globo.|| tlaihīyōtēntli. |- | gobernador.|| tēitkini. |- | golfo.|| āyōllohko, āihtik. |- | golpe.|| tēchikkanāwaliztli. |- | gorrión.|| teōkaltototl. |- | gramática.|| netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |- | gratis.|| zān nēn. |- | grave.|| tēēllēlahxitih. |- | gris.|| nextik. |- | grosero.|| tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |- | grueso.|| weltilaktik. |- | grupo.|| tlaololōlli, tlaīxololōlli. |- | grasa.|| chiyawizōtl. |- | grosor.|| pozāwakāyōtl. |- | gusto (nuestro___)|| tlawelmatiya.to. |- | guerrero.|| tēyāōtlani. |- | hacia.|| tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk. |- | hábil.|| tlatlamachiāni. |- | habitación.|| nemowaliztli. |- | habitante.|| nemini, chāneh. |- | hablador.|| tlatehtoāni. |- | hacha.|| tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |- | hambre.|| teohziwiliztli. |- | hasta allí.|| in ok ixkichkāwitl. |- | hecho.|| nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli... |- | hemorroides.|| nekuilchilpilōliztli. |- | herida.|| tēchopīniliztli. herido. tlamiktīlli. |- | hermano menor.|| tēikawtli. |- | héroe.|| tlamawichīwani. |- | hipocresía.|| nekualtokiliztli. |- | historia.|| nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |- | hocico.|| tēntomaktli. |- | horrible.|| momamawtiāni. |- | hospitalidad.|| tēzeleliztli. |- | huella.|| nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |- | humilde.|| moknōmatini. |- | humillado.|| tlatlanitlaniztli. |- | humor.|| chiyawiztli. |- | humor acuoso.|| chiyawizātl. |- | idea.|| nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. |- | idéntico.|| ahkān tētlanēwi |- | identidad.|| nenewiliztli. |- | (es) igual.|| tēnenewixka. |- | iluminación.|| tlatlatlamachiliztli. |- | imagen.|| tlaīxīptlayōtl. |- | imaginado.|| tlapīpīktli. |- | imbécil.|| īxkokowitz. |- | impar.|| wālwehwetzi. |- | importante.|| ahkokīzaliztli. |- | imposible.|| aok weli. |- | inagotable.|| ahmo tlamini. |- | incierto.|| tētzotzon. |- | incluso.|| zān ye iwi. |- | independencia.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | indicación.|| tētlaīxpantililiztli. |- | indiferente.|| tlaāwilkāwani. |- | índigo (color).|| xiwkilipitzāwak. |- | inesperado.|| ahtēihmachitih. |- | infinito.|| ahmo tlamini. |- | información.|| tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. |- | insignia(s).|| tlāwiztli. |- | (en un) instante.|| tēīxkueōnka, achitōnka. |- | instinto natural.|| yōllohīxihmachiliztli. |- | intacto.|| motkitika. |- | inteligencia.|| tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |- | intento.|| nelwiliztli. intercambio. tlapāpahtiliztli. |- | interior.|| yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. |- | interrogación.|| tlahtlaniliztli. |- | intervalo.|| tlakoyokān. inútil. ahmo nekōni. |- | inútilmente.|| īxwexopan. |- | inventado.|| tlapīpīktli. |- | inventario.|| tlazentlālilāmatl. |- | investigación.|| tētlatepotztoiliztli. |- | invitación.|| tēkoachīwaliztli. |- | invitado.|| tlakoachīwtli. |- | irrefutable.|| ahmo īxnāmikiztli. |- | irregular.|| ahmo nāwatilpiyalli. |- | isla.|| tlālwāktli. |- | jefe.|| tēchīwki. |- | jaiba de mar.|| ātēkuizihtli. |- | joto.|| tēkuilōntiāni. |- | jovencito.|| tēlpōkakōnetl. |- | juego.|| neāwiltilōni. |- | juez.|| tētlamachiliāni. |- | juntos.|| zepan. |- | jugo.|| nekuīxkiwiwilli. |- | justo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | kilo.|| tlatamachīwalōni. |- | lado (por un __)|| zentlapal. |- | lamentable.|| tēchōktli. |- | lámina.|| āmatlakotōnyōtl. |- | lámpara.|| netlawililōni. |- | largo.|| wēyak, ānki, pitzaktik. |- | leche.|| tlapātzkītl. |- | lechuga.|| zentakatl. |- | lentamente.|| nekxitekpānaliztika. |- | lentes.|| īxtēzkatl. |- | lento.|| ayaxkānyoh. |- | leñoso.|| kuawwātzalloh. |- | letra.|| machiyōtlahtōliztli. |- | levantado.|| tlaahkoktli. |- | libertad.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | libre.|| tlākamelāwak, tlatekililli. |- | libre albedrío.|| nenehwiyānwiliztli. |- | liga.|| tlazālōlōni. |- | ligado.|| tlatetewilpīlli. |- | ligero.|| ahkokki, ahkowetzki. |- | límite.|| tepāmmachiyōtl. |- | linaje.|| tlākamekayōtl. |- | línea.|| tlatexīnepanōlōni. |- | linterna.|| tlāwilkalli. |- | liquen.|| chachawa. |- | lirio.|| tzaukxōchitl. |- | lisiado.|| tlamiktīlli. |- | liso.|| tetzkaltik. |- | loco.|| mozitl. |- | longitud.|| wehtlatzikāyōtl. |- | luchador.|| momāiztlakoāni. |- | llanura.|| tlawelmāyān, zemmaniliztli. |- | llave.|| tlatlapōlōni. |- | lleno.|| tēnki, tlatzonēwalli. |- | macizo.|| pīkki. |- | madera.|| kuawwātzalli. |- | magnifico.|| moyēyēkketzki. |- | mal hecho.|| tlapilchīwtli. |- | maldad.|| tetēnanāwatiliztli. |- | maldición.|| tlatlaēlittaliztli. |- | maleza.|| tlāltetzmalli. |- | manera.|| tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |- | maniático.|| īxkokowitz. |- | mantel.|| netēmpohpōwalōni. |- | (en la) mañana.|| nōnchipa. |- | maravilla.|| tlamawizōlli. |- | marca.|| nenekuilwāztli. |- | martillo.|| tlatewilōni. |- | más.|| ok ye zenkah |- | más pequeño.|| achitepitōn. |- | más o menos.|| iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. |- | (la) mayoría.|| achi mochintin. |- | media luna.|| zentlakol mētztli. |- | medida.|| tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |- | mediocridad.|| tlahkonemilizōtl. |- | membrana delgada.|| ēwazizikuiliwiliztli. |- | memorial.|| tētlalnamiktīlōni. |- | menguante (de la luna).|| īnekuepaliz in mētztli. |- | menor.|| achi tepitōn. |- | menos.|| ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |- | mensaje.|| netītlaniliztli. |- | mente.|| tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |- | meta.|| ahziyān. |- | método.|| tēizkaltiliztli. |- | metro.|| zentamachīwalli, oktakatl. |- | mezclado.|| tlazennepanōlli. |- | miembro.|| kotōnkāyōtl. |- | mientras.|| in ok. |- | milagro.|| tlamawizōlli. |- | misericordia.|| tlatlākayōtl. |- | (de la) misma manera.|| zān ye iwi. |- | mismo.|| nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |- | modelo.|| nemachiyōtīlli. |- | modesto.|| moknōmatini. |- | modificado (de lugar).|| tlanāwak tlatēktli. |- | (al) momento.|| wel ihkuāk. |- | (en el) momento en que.|| in kin iw, in iw. |- | moneda.|| tlakōwalōni. |- | moreno.|| tlītlīlektik. |- | movimiento.|| neolīniliztli. |- | muchedumbre.|| tētetzāwak. |- | mudanza.|| nehkuaniliztli. |- | muebles de casa.|| chānyeloāni. |- | mugre.|| tzokatl. |- | multiplicación.|| tlatōnakatiliztli. |- | muleta.|| netlakechiya. |- | multicolor.|| tlātlātlapālpōwtli. |- | multitud.|| tētetzāwak. |- | murmullo.|| popolokaliztli. |- | musgo.|| āmomoxtli. |- | narración.|| tlamelāwkāpōwaliztli. |- | nata.|| tlaīxōtl. |- | natural.|| iwkiz. |- | naturaleza.|| iwkātiliztli. |- | naturaleza humana.|| tlākayeliztli. |- | naturalmente.|| iwyōtika. |- | necesario.|| monekini. |- | necesidad.|| monekiliztli. |- | negado.|| tētlakāwaltīlli. |- | nenúfar.|| ātlakuezonān. |- | nervioso.|| tlātlalwatik. ni. ahmo nō. |- | niño.|| tēlpōkakōnetl. |- | nivel.|| tlaīxtēmitiliztli. |- | nota.|| tlakakiztililiztli. |- | nuera.|| tlakpaichpōchtli. |- | obediente.|| tēkakini. |- | obligación.|| tekiyōtl. |- | obra.|| tlachīwalli. |- | observatorio.|| neīxtīlōyān. |- | obstáculo.|| tētlakāwaltiliztli. |- | (no) obstante.|| mā tēl. |- | ocupado.|| tlaīxkāwki. |- | odio.|| tēkokoliztli. |- | odioso.|| momamawtiāni. |- | oficio.|| tlachihchīwkāyōtl. |- | (el) olfato.|| tlahnekuiya.no. |- | opinión.|| nematiliztli. |- | opuesto.|| tēīxnāmikki. |- | opositor.|| motēīxnāmiktiāni. |- | orden.|| netekpānkātlāliliztli. |- | orgullo.|| nepantlāzaliztli. |- | original.|| tlatzīntīlōni. |- | osado.|| motlahpaloāni. |- | oscuro (confuso).|| īxpoliwki. |- | otra vez.|| nō kuelle. |- | paciencia.|| tlayōllōtepitzwiliztli. |- | pacto.|| nezennōnōtzalli. |- | pala.|| tlaakānōni. |- | paquete.|| zentlayawalōlli. |- | parada.|| nemaktiliztli. |- | parece que.|| mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |- | parecido.|| tēnenewiliztli. |- | parte.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | parte opuesta, trasera de algo.|| tlatepotzōtl. |- | (por todas) partes.|| zenkol. |- | participación.|| nezepaniknēliliztli. |- | particular.|| nōnkuahkīzki. |- | pasión.|| neyōlkokoltiztli. |- | paso a paso.|| nekxitekpaliztika. |- | patadas.|| tlatētelikzaliztli. |- | patria.|| tlākatiyān. |- | pausa.|| netzikoliztli. |- | paz.|| yēktlamatkāyetōliztli. |- | pecas.|| neīxihtlakoliztli. |- | pedazo.|| tlakotōnyōtl. |- | pedo.|| neiyexiliztli. |- | pegajoso.|| tetezāliwini. |- | peligro.|| tla-, neohwikānakiliztli. |- | pensador.|| mokexkitzawani. |- | pensamiento.|| tlanemiliztli. |- | pérdida.|| tēiknōtililiztli. |- | peregrinación.|| tlamahzēwkānemiliztli. |- | perezoso.|| tlātlahkomatini. |- | perfume.|| popochtli. |- | permiso.|| tēmākāwaliztli. |- | perpetuo.|| aik tlamini. |- | petición.|| tētlaihtlaniliztli. |- | pilar.|| tlaketzalmimilli. |- | pino.|| āyawkuawitl. |- | pinzas (de cejas).|| neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas. |- | placer.|| zemēlli. |- | plano.|| zemonok. |- | planta.|| tlanelwayōtl, takatl. |- | plantilla.|| nemachiyōtīlli. |- | pluma para escribir.|| tlahkuilōlōni. |- | poco a poco.|| tlamach-. cf. |- | paso a paso poder.|| weliyōtl. |- | poderoso.|| tēīxmāmawtih. |- | portero.|| tlatlapoh. |- | porvenir.|| in āxkān mochipa. |- | positivo.|| tēyōlmahxiltīlōni. |- | precaución.|| tēēllēlahxitih. |- | prendido.|| tekuīnki. |- | presente.|| āxkān mochīwa. |- | presidente.|| tlahtohkātēīxīptla. |- | presión.|| tēihziwitiliztli. |- | prestado.|| tlatlanēwtli. |- | prevenido.|| tlanemachitīlli. |- | prieto.|| tlītlīlektik. |- | (es la) primera vez que.|| kin iwti. |- | primero.|| ākachto. |- | primitivamente.|| iwti. |- | prisa.|| netlalotikīzaliztli. |- | privilegio.|| tēiknēlilōni. |- | probable.|| neltilīlōni. |- | procesión.|| zempankīzaliztli. |- | proceso.|| tlahkuilōllōtl. |- | profundidad.|| wehkātlānyōtl. |- | progreso.|| neiknēliliztli. |- | prohibido.|| tētlakāwiltīlli. |- | prolongación.| wēyakiliztli. |- | promesa.|| tlatēnēwaliztli. |- | prometido.|| tlatēnēwalli. |- | propiedad.|| iwkātiliztli. |- | propio.|| īxkoyān.no. |- | a propósito.|| īwetziyān. |- | protección.|| tēmanawiliztli. |- | protector.|| tlahpalēwiki. |- | provecho.|| netlaīxnēxtililiztli. |- | proyecto.|| nelwiliztli, zentēnēwalōka.no. |- | (con) prudencia.|| nezkaliliztika. |- | prueba.|| tēyehyekoliztli. |- | publicación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | publicado.|| tepanōtlalli. |- | puente.|| tenolli. |- | puesto.|| tlatēktli. |- | pulmón.|| chichitl, ihīyōpexōtīlli. |- | punta.|| tlakpayōtl. |- | puntiagudo.|| tētzapīnih. |- | puñalada.|| tēihxiliztli. |- | puro.|| ahtlanelōlloh. |- | queso.|| tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |- | racimo.|| zemochōlli. |- | raíz.|| tlanelwatl. |- | rama.|| kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl. |- | rango.|| netekpāntlāliliztli. |- | raramente.|| zān ika, zān kēmmanyān. |- | raro.|| poyaktik, xaxaltik. |- | rastrillo.|| nemomotzōlōni. |- | raza.|| tlākamekāyōtl. |- | razón.|| īxtlamachiliztli. |- | razonamiento.|| nematkātlahtoliztli. |- | rebajado.|| tlatepitōnōlli. |- | rebelde.|| tētlakuepiliāni. |- | recogido.|| tlaahkoktli. |- | recomendado.|| tētenitztīlli. |- | recompensa.|| tlatlawtīlli. |- | reconocimiento.|| netlazohkāmatiliztli. |- | recopilación.|| tlazentlālilāmatl. |- | recreo.|| neāwiltīlōni. |- | redondeado.|| tlatewilakachōlli. |- | redondez.|| tewilakachīwkāyōtl. |- | reflexión.|| netlatēmoliliztli. |- | refugio.|| neyānayān. |- | refutación.|| tētlahtōlpololiztli. |- | regalo.|| tēnemaktli. |- | regla (disposición).|| tlatekpāntzīntli. |- | regla (para medir).|| tlawawanalōni. |- | reloj.|| tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli. |- | relación.|| neteikniwtiliztli. |- | relámpago.|| tlatepetlāniliztli. |- | remordimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli. |- | reparación.|| tētlapahtililiztli. |- | repartidor.|| tētlamachiāni. |- | repleto.|| tēnki. |- | representación.|| tēīxīptlatiliztli. |- | reproche.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | reproducción.|| tlakopīnaliztli. |- | resfriado.|| tlatlaziztli. |- | respeto.|| tēīxtililiztli. |- | respetuoso.|| tēīxtiliāni. |- | respiración.|| neihīyōtiliztli. |- | respondón.|| tlatehtoāni. |- | respuesta a una carta.|| tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |- | restauración.|| tetlapahtililiztli. |- | restos.|| tlakāwilli. |- | resultado.|| mochīwaliztli. |- | resurrección.|| nezkaliliztli. |- | retoño.|| kilyōllohtli. |- | retraso.|| tētlāliliztli. |- | reunido.|| tlaīxololōlli. |- | reunión.|| tlākanechikōlli. |- | revés, envés.|| īxkuepa.no. |- | revisado.|| tlakxitoktli. |- | revuelto.|| tlazennepanōlli. |- | ricamente.|| tētlamachtiliztika. |- | riesgo.|| tlaohwikānakiliztli. |- | rival.|| tēnāmikini. |- | rizoides.|| tzikotlanelwatōntli. |- | roedor.|| tlatetexoāni. |- | rosa.|| tlaztalēwalli. |- | rosado.|| tlapālpoyaktik. |- | rozadura.|| netoxōmaliztli. |- | rubio.|| īxkoztik. |- | rudo.|| yōllohkikimil. |- | ruido.|| tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |- | rumor.|| tlahtōlchitōniliztli. |- | sábana.|| tlazaliztāk. |- | saber de memoria.|| notēnko nikmati. |- | saco.|| xikipilli, tlamāmālli. |- | salario.|| tēpatiyōtīlōni. |- | salud.|| pākkāyeliztli, pahtiliztli. |- | saludable.|| tēchikāw, tēnēwelmachitih. |- | salvado (de trigo).|| tlapayāntextli. |- | sano.|| tlākamelāwak. |- | sartén.|| tepozahpāztlatzoyōnilōni. |- | satisfacción.|| tēyōlmahxiltiliztli. |- | satisfecho.|| mowelittak. |- | secretario.|| tlahtōlihkuiloāni. |- | secreto.|| teōtlanēzkāyōtīlōni. |- | seguidor.|| tēnematilizkuīni. |- | sello.|| nenekuilwāztli. |- | (es) semejante.|| tēnenewixka. |- | sencillo. cf. simple sensación.|| nematiwani. |- | sensual.|| tlaēlpākini. |- | sensualmente.|| tlaēlpākiliztika. |- | sentido del tacto.|| tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |- | señal.|| nēzkāyōtl. |- | separación.|| tētlāllōtiliztli. |- | separado.|| tlatēktli. |- | servicio.|| tlayekōltīlōkāyōtl. |- | servilleta.|| netēmpohpōwalōni. |- | siembra.|| tlatepēwaliztli. |- | silbido.|| kikinakiliztli. |- | sillón.|| netlāliāyān. |- | similitud.|| tēnenewiliztli. |- | simple.|| zēmani. |- | simultáneamente.|| netlok. |- | sin fin.|| aik tlamini. |- | sin embargo.|| mā tēl. |- | singular.|| nōnkuahkīzki. |- | sinónimos.|| tlapohtiliztlahtōlli. |- | soberanía.|| tlahtohkātiliztli. |- | solicitante.|| tētlaihtlaniliāni. |- | solicitud.|| tlaihtlaniliztli. |- | sombrero.|| nekuāzēwalwīlōni. |- | sometido.|| motēzemmakani. |- | sonido.|| kakalakaztli, tlatlatzkaliztli. |- | sopa.|| tetzāwalmōlli. |- | soportable.|| tlemachōni. |- | soporte.|| tlamāmāllōtl. |- | sorprendente.|| tēihzāwih. |- | sorprendido.|| mokuītiwetzini. |- | sorpresa.|| neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli. |- | sostén.|| tlamāmālōni. |- | subterráneo.|| tlanitālli. |- | sucesivo.|| tētokilih. |- | suceso.|| nechīwaliztli. |- | suegro.|| tlakpatahtli. |- | suma.|| tlazempōwaliztli. |- | superior.|| tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |- | suponiendo que.|| mā zo tēl. |- | superficie.|| tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |- | tal.|| iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa. |- | tallo.|| tzīnkuawyōtl, kiyotl. |- | tamaño.|| tamachīwka.no. |- | tampoco.|| ahnōmo, ahmo nō. |- | tapadera.|| tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni. |- | tardío.|| tlateōtlakuīlli. |- | techo.|| tapalkatlapantli, wapalkalkuātl. |- | tejado.|| tapalkatlapantli. |- | tejido.|| tlahkittli. |- | tenazas.|| tlatepozkakalokotōnalōni. |- | tentación.|| tēneyēyekōltiliztli. |- | tenue.|| xaxaltik. |- | territorio.|| nekallōtīlōyān. |- | terror.|| netlakmawtiliztli. |- | tesoro.|| tlaāxkātīlli. |- | tiempo (a su debido___).|| monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |- | tienda.|| tlanamakilizkalli. |- | tímido.|| momāmatini. |- | tirano.|| tlanehnekini. |- | toalla.|| nemāpohpōwalōni. |- | (por) todas partes.|| nonoka, zenkol. |- | todopoderoso.|| zemwelitini. |- | tonto.|| tepochtli. |- | tormenta.|| neehēkanāmiktiliztli. |- | torpe.|| tlakuepkāchīwani. |- | tos.|| tlatlaziztli. |- | tosco.|| chachakuachtik. |- | total.|| tlazezempōwalōni. |- | trabajador.|| tlaāxki. |- | traición.|| tētenanāwatiliztli. |- | trampa.|| tzowāztli. |- | tranquilamente.|| tēpāpākiltiliztika. |- | (en el) transcurso de.|| nemayān. |- | transparente.|| tewilotik. |- | transporte.|| tlazāzākaliztli. |- | trapito.|| tlapohpōwalōnitōn. |- | trato.|| nenāwatiliztli. |- | trébol.|| okoxōchitl. |- | tregua.|| neyāōzēwiliztli. |- | tribunal.|| tlakakowayān. |- | triste.|| tētolīnih. |- | tristeza.|| tlaokōlli. |- | triunfo.|| tēpanawiliztli. |- | trueque.|| tlapahpatiliztli. |- | tubería.|| āpipilwāztli. |- | tubo.|| ākatlatēktli, āpipilōlli. |- | último.|| tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā. |- | unidad.|| nezezētililiztli. |- | unido.|| tlazālōlli. |- | unión.|| nezezētililiztli. |- | universal.|| nōwiyānyoh. |- | urbanidad.|| tlātlākayōtl. |- | uso.|| iw tlamaniliztli. |- | útil.|| nekōni. |- | vacío.|| iwkātlahyōtl. |- | vaina.|| tlamalwilōni. |- | valor.|| yōllōtlahpaltiliztli. |- | valle.|| tepēihtik(tli), tlawelmayān. |- | vanidoso.|| moyewaihtoāni. |- | vapor.|| pōkyōtl. |- | vara.|| tlakōtl. |- | variable.|| yōlkuēkuepki. |- | velar.|| ahkochiztli niknochīwaltiā. |- | venganza.|| netzonkuililiztli. |- | vengativo.|| tētlakuepkāyōtiliāni. |- | ventaja.|| neiknēliliztli. |- | ventajoso.|| tēwelnemitih. |- | ventana.|| tlattōyān. |- | vergüenza.|| netonēwaliztli. |- | veteado.|| tlatlātlapālpōwtli. |- | (de) vez en vez.|| zān ika. |- | vicio.|| tlapilchīwaliztli. |- | vicioso.|| tlahtlakōleh. |- | vidrio.|| tewilotl. |- | violencia.|| tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl. |- | violento.|| tlawēleh. |- | violeta.|| kuappachtli. |- | virrey.|| tlahtohkātēīxīptlatl. |- | viscoso.|| zazalik. |- | visión.|| tlachiyaya.no. |- | voz.|| tzātzahtziliztli. |- | yema.|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | yerno.|| tlakpapilli. |- | yeso.|| tezokitl. |} [[Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli]] dcrvyexc1x4hjf26xcgp6j47auyrovr 528326 528325 2026-07-25T23:17:24Z Akapochtli 159 Arreglo 528326 wikitext text/x-wiki == Vocabulario de Akapochtli (A) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | abanderar. || kuāchpanitkītiā.nitē. || abierto. || tlatlapōlli. |- | abandono. || tēkāwaliztli. || abreviación. || ahtlawēyakiliztli. |- | absorbente.|| miltekōni. || acanalado.|| ākaltik. |- | aceite.|| chiyawakāyōtl. || aceptado.|| tlayēkkaktli. |- | acodo.|| kuawakīlli. || acostumbrado.|| kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |- | actual.|| āxkān mochīwa. || acueducto.|| ākokopilwāztli. |- | acuerdo.|| nenāwatiliztli. || acusación.|| netēilwiliztli. |- | además.|| ok nō, inozkēn. || administrador.|| tlatlaīxtlātīlli. |- | adulto.|| kuakuawtik. || adversario.|| motēīxnāmiktiāni. |- | advertido.|| tlanemachitīlli. || aéreo.|| ehēkayōtl. |- | afecto.|| tēyōllōtlapānaliztli. || afinidad.|| tlahtōlzentiliztli. |- | afirmación.|| netēntlahpaltiliztli. || afortunado.|| tlaknōpilwiāni. |- | ágil.|| mokxiihmatini. || agradable.|| tlazempaktiāni. |- | agradecimiento.|| neknelilmatiliztli. || agrupado.|| tlaīxololōlli. |- | agrupar.|| netechtlāliā.nitla. || aguardiente.|| tlahtlakōlātl. |- | aguijón.|| tēmīnaya.no. || aguja.|| tlahtzomalōni. |- | ahuecado.|| ākaltik. || alabastro.|| tetzkaltetl. |- | álamo.|| pepeyokuawitl. || alberca.|| tlakilākaxitl. |- | alcatraz.|| kanāwxōchitl. || alejamiento.|| tētlāllōtiliztli. |- | alga.|| āpachtli. || aliento.|| neihīyōtiliztli. |- | alguna vez.|| quēmmaniyān. || alivio.|| tēzēwiliztli. |- | almacén.|| tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. || alterno.|| papanwetzki. |- | alto linaje.|| tlahtohkāmekayōtl. || alrededor de.|| achi ye iwki. |- | ambos lados.|| īōntlapalīxtin. || amontonado.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | amplio.|| tlankakayaktli. || anales.|| zēxiwtlahkuilōlli. |- | anaranjado.|| tlapālpoyaktik. || anillo.|| ēlkuawyōtl. |- | animado.|| nemilzeh. || anteojos.|| tewiloīxtli. |- | antes, anteriormente.|| yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. || antigüedad.|| wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |- | antiguo.|| wehkāwitiāni. || añadido.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | apaciguado.|| tlākaziwki.|| aparte.|| nōnkuah. |- | apellido.|| tēuktōkāitl.|| aplanado.|| tlaātēzkamantli. |- | apoyo.|| tlamāmāllōtl.|| aprecio.|| netlaliztli. |- | apretado.|| tlakakatzalli.|| aprobado.|| tlayēkkaktli. |- | aptitud.|| neīxkāwilli.|| árbitro.|| tētlamachiliāni. |- | arbusto.|| kuawtōntli.|| arco.|| tlawītōlli. |- | argumento.|| tlahtōlnelwayōtl.|| armadillo.|| tlālpītzōtl. |- | armario.|| tlatlālīlōyān.|| armas.|| tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |- | arrepentimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli.|| articulación.|| nepikyān.no. |- | asador.|| tlatlewātzalōni.|| asco.|| tlaihiyaliztli. |- | aserrado.|| xōxotlalli.|| asesinato.|| tēichtakamiktiliztli. |- | asesor.|| tēnānāmikini.|| así.|| iw kim mā, iwi. |- | asmático.|| motzakuāni.|| aspecto.|| īxkonēxiliztli. |- | asqueroso.|| tētlaēltih.|| asunto.|| tlahtōlpēwallōtl. |- | atado.|| tlatētewilpīlli.|| (que tiene lugar al) atardecer.|| tlateōtlākuīlli. |- | atentamente.|| nēzkālika.|| atento.|| yōllōmatki. |- | audaz.|| motlahpaloāni.|| aumento.|| tlamiyakiliztli. |- | aunque.|| (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo.|| autor.|| tlatlālihki. |- | autoridad.|| tēīxmawtiliztli.|| autorización.|| tēmākāwaliztli. |- | auxiliar.|| tēnānāmikini.|| aviso.|| tēnemachtiliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (B) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | bajada.|| tlatemōwiliztli. |- | balde.|| tlapohpōwalōni. |- | barrio.|| tenānkiyāwatl, tlayakapan. |- | (con) base en.|| nelwayōtika. |- | basado en algo.|| tlatzīnichotīlli. |- | batalla.|| nehkaliztli. |- | bate.|| tlatewilōni. |- | bellota.|| āwatomatl. |- | berro.|| ātezkilitl. |- | bienestar.|| nekuikuililiztli. |- | (seas) bienvenido.|| mā yōlikatzin. |- | biografía.|| tēnemilizpōwalli. |- | borrador.|| neyōlnōnōtzaya. |- | bóveda.|| tekolōlli. |- | brillo.|| tlanēxtiliztli. |- | brote (de planta).|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | bruja.|| tlāwipōchin. |- | ¡buenos días!¡siéntese!|| ¡mā ximēwitihtiye! |- | cable.|| tlawilāmmekatl. |- | caja.|| tlakallōtl. |- | calambre, espasmo.|| wapāwiztli. |- | calendario.|| ilwitlapōwalāmoxtli. |- | calmado.|| moyōlzēwih. |- | cambiado de lugar.|| tlanāwaktlatēktli. |- | cambio.|| nehkuaniliztli. |- | campo.|| tlawelmayān. |- | canal.|| ākokopilwāztli. |- | cangrejo.|| tekuizihtli. |- | capital.|| tēkuākān. |- | cardo.|| witzkilitl. |- | carrera.|| netlaloliztli. |- | casi así.|| achi iwki. |- | catarro.|| tlatlaziztli. |- | categoría.|| nenewkāyōtl. |- | cavidad.|| tlakomōlli. |- | cefalotórax.|| tzontekomēlpantli. |- | censo.|| tlatlatzkitīlli. |- | censura.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | centrar.|| tlahkowiā.nitla. |- | cepillo de dientes.|| netlammatilōlōni. |- | ceremonia.|| tlateōmawiztililiztli. |- | cesped.|| tlachkuitl. |- | cerrado con llave.|| tlatepoztzauktli. |- | cielo.|| nekuiltonōlōyān. |- | cima.|| tlakpayōtl. |- | cinturón.|| kuitlalpikāyōtl. |- | círculo.|| yawaliwki. |- | clausura.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | clavo. tlatepozmīnalōni. |- | cobertor.|| tlachkawipilzōtl. |- | cocido.|| tlatzoyōnīlli. |- | cocina.|| mōlchihchīwalōyān. |- | cofia.|| kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl. |- | col.|| zentekochtli. |- | colocado.|| tlatēktli. |- | color carne.|| tlatztalēwalli. |- | color violáceo.|| āyopālli. |- | color verde gris.|| kilpālli. |- | color turquesa.|| xippālli. |- | columna.|| temimilli. |- | combate.|| netēīxnāmiktiliztli. |- | comediante.|| tēīxiptlatini.| |- | comedor.|| nekochkāyōtīlōyān. |- | comentario.|| tlahtōlkakiliztīlōni. |- | comidas.|| tlemōlli. |- | comienzo.|| tlapēwkāyōtl. |- | como una...|| zan ye nō iwi. |- | compacto.|| tetewilakachtik, pīkki. |- | compañero.|| tēwānpoh. |- | compasión.|| tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |- | completo.|| zēmāntok. |- | composición.|| neyōlnōnōtzaya. |- | compromiso.|| netlatēnēwiliztli. |- | compuesto.|| chiktlapanki. |- | concordancia.|| tlahtōlzetiliztli. |- | conciencia.|| neyōlīxihmachiliztli. |- | conducta.|| tēnemiliztokiliztli. |- | conectado.|| tlapilōwilīlli. |- | confiado.|| tētenitztīlli. |- | confianza.|| neyōllōtiliztli. |- | confusión.|| tēīxneloliztli. |- | confuso.|| īxpoliwki. |- | conjunto.|| nechikoliztli. |- | conquista.|| tēpēwaliztli. |- | conquistador.|| tēyāōchīwki. |- | constructor.|| motlazālōltihki. |- | continente.|| zēmāntok tlālli. |- | contorno.|| tlatexxīnepanōlōni. |- | contra.|| wīkkopa, kopawīk. |- | contrario.|| tēīxnāmikki // (al___) in ne. |- | copa del árbol.|| īmalakayōkān in kuawitl. |- | copia.|| neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |- | corregido.|| tlakxitoktli. |- | cortesía.|| nehmatkāyōtl. |- | corrupción.|| tēichtakatlaxtlāwiliztli. |- | corteza.|| kuawēwatl. |- | costra.|| nēxwākāyōtl. |- | costumbre.|| tlamanitiliztli. |- | creación.|| tlatlākatililiztli. |- | creado.|| tlachīwki. |- | creciente.|| molwih. |- | crédito.|| tētlatlakuiltiliztli. |- | creencia.|| yōlpachiwiliztli. |- | crema.|| tlaīxōtl. |- | crimen.|| tēichtakamiktiliztli. |- | criminal.|| tēyōlpachoāni. |- | cristal.|| tewilotl. |- | crónica.|| nemiliztlahkuilōlli. |- | cruel.|| nēntlākatl. |- | cuadrado.|| tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |- | cubierta.|| īxxōtl. |- | cuento.|| tlaketzalli. |- | cualidad.|| neīxkāwilli. |- | cualquiera.|| zāzākewātl. |- | cuidado.|| tlamachiyaliztli. |- | (con) cuidado.|| netlakuitlawiliztika. |- | culpable.|| tlahtlakōleh. |- | cultura.|| nenayōtl. |- | cumpleaños.|| tlākatilizilwitzintli. |- | chiquillo.|| tēlpōkakōnetōntli. |- | choque.|| techikanāwaliztli. |- | chupón.|| tlapipīnalōni. |- | débil.|| ahchikāwak. |- | decisión.|| nezentlālilli, nenōtztli. |- | defecto.|| tlapilchīwaliztli. |- | defectuoso.|| tlapilchīwtli. |- | defensa.|| nemāpatlaliztli. |- | delgado.|| pitzaktik. |- | demanda.|| tlaihtlaniliztli. |- | demora.|| tlawehkātlāzaliztli. |- | denuncia.|| tētēilwiliztli. |- | desafío.|| tēnenewkāwiliztli. |- | desanimado.|| mokuekuetlaxoāni. |- | desarrollo.|| tlamiyakiliztli. |- | descanso.|| nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli. |- | descendencia.|| tlākamekayōtl. |- | descubierto.|| tlapantlāzalli. |- | descubrimiento.|| tlanēxtīlli. |- | descuido.|| nexīkkāwaliztli. |- | desdén.|| tēikxotlaliztli. |- | deseable.|| tētlanektih. |- | (el que) desengaña.|| tētlaīxtlatiliāni. |- | desesperación.|| netlawēlpololiztli. |- | (acción de) desencadenar.|| tlatepozmekayōtomaliztli. |- | desgracia.|| tētlekotekiliztli. |- | desgraciadamente.|| nēnwetziliztika. |- | desgraciado.|| nēntlākatl. |- | deshecho.|| tlaahtletilīlli. |- | desidia.|| tlatziwiliztika. |- | desorden.|| tēchalāniliztli. |- | (con) desorden.|| tēīxneloliztli. |- | despensa.|| tlakualkalli. |- | desprecio.|| tēikxotlaliztli. |- | después.|| zātēpan. |- | destruido.|| tlaahtletilīlli. |- | desviación.|| tētlakāwaltiliztli. |- | determinación.|| iw tlatēnēwaliztli. |- | devoción.|| tlateōmachiliztli. |- | día de fiesta.|| netlamachtilizilwitl. |- | diámetro.|| patlāwaliztli. |- | dichoso.|| tlaknōpilwiāni. |- | diestro.|| tlatlamachiāni. |- | diferente.|| tētlanēwih. |- | dificultad.|| neohwikānakiliztli. |- | dinero.|| tlakōkōwalōni. |- | director.|| tēkuexānoāni. |- | discreto.|| tlamawkāittani, īxtlamatini. |- | discutible.|| īxnāmikiztli. |- | disculpa.|| netlakuepililiztli. |- | disminuido.|| tlatepitilīlli. |- | distante.|| tētlālkāwih. |- | distinto.|| tētlanēwih. |- | distribuido.|| tētlamachīlli. |- | diversión.|| neāwiltīlōni. |- | diverso (a).|| nepapan, zentlamankīzki. |- | división.|| nexeloliztli. |- | divulgación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | doctrina.|| tēizkaltiliztli. |- | dolor.|| tēchōktiliztli. |- | domesticado.|| tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |- | don.|| netlawtiliztli. |- | donación.|| tēyokatiliztli. |- | dondequiera.|| nohwiyān. |- | dormido.|| tlakochitīlli. |- | duda.|| netzotzonaliztli. |- | dudosamente.|| neyōlpololiztika. |- | dudoso.|| tētzotzon. |- | durante este tiempo.|| nemayān. |- | educación.|| tlākawapāwaliztli. |- | elección.|| tēīxketzaliztli. |- | elegante.|| moyēkchihchīwki. |- | elegido.|| tlatzonāntli. |- | elemento.|| tlapēwkāyōtl. |- | emplumado.|| tlapotonīlli. |- | encantamiento.|| teōtlāxililiztli. |- | encendido.|| tekuīnki. |- | encino.|| āwatl, ōwatl. |- | encuesta.|| tētlan tlahtlaniliztli. |- | enlace.|| nekuānāmiktiliztli. |- | enorme.|| kuitlatolompōl. |- | ensalada.|| tlanechikōlkilitl. |- | enseguida.|| zātēpan. |- | enseñanza.|| tēīxtlamachtiliztli. |- | entero.|| zenkīzki, zezemēltik. |- | entonces.|| niman. |- | entrañas.|| yōllohkalli. |- | entrega.|| tēkāwaliztli. |- | entretenido.|| tēēllēlkīxtih. |- | entrometido.|| motēntihki. |- | envío.|| netītlaniztli. |- | envoltura.|| tlakimiliwkāyōtl. |- | (en la) época de.|| īnokīpan. |- | equitativo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | equivocación.|| netlanēwiliztli. |- | error.|| neīxkuepaliztli. |- | escalera, escalón.|| tlamamatlatl. |- | escoba.|| tlapohpōwalōni. |- | escogido.|| tlatzonāntli. |- | escritor.|| tlatlālihki. |- | escuadra.|| tlanakazanōni. |- | escultura.|| tlakuawihkuilōliztli. |- | esófago.|| yōllohīxtli. |- | espacio.|| tlakāwtli, tlakoyoyān. |- | espantoso.|| momamawtiāni. |- | especial.|| nōnkuahkīzki. |- | espera.|| tēchiyaliztli. |- | esperanza.|| nechixkāyeliztli. |- | espinoso.|| witzyoh, tētzapīnih. |- | esplendor.|| tlanēxtiliztli. |- | esponjoso.|| zonektik. |- | esquina.|| tlanakaztli. |- | estimable, estimado.|| tlazohkāmachōni. |- | estable.|| chikāwatika. |- | estado de las cosas.|| iwkātiliztli. |- | estanque.|| tlakilākāxitl. |- | estufa.|| newākkātemalōyān. |- | exactamente.|| yēkyōlōtika. |- | examen.|| tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |- | examinado.|| tlakxitoktli. |- | excelente.|| tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |- | excusa.|| nekīxtiliztli. |- | éxito.|| īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |- | exótico.|| wehkāwītz. |- | experiencia.|| nemilizzōtl. |- | experto.|| tētlamachiliāni. |- | explicación.|| tlakakiztilōni. |- | exterior.|| nēxiliztli. |- | extremidad.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | fábula.|| tlaketzalli. |- | fácil.|| ahohwih. |- | fácilmente.|| ahyowi. |- | falso.|| zan nēn tlatōktilōni. |- | falta.|| neīxkuepaliztli. |- | fatigado.|| mokotzānki. |- | favor.|| tēiknēliliztli. |- | fe.|| yōlpachiwiliztli. |- | fecundación.|| ōtzyōtl. |- | fiado.|| tlatlanēwtli. |- | ficción.|| tlaīxpaniliztli. |- | fiebre.|| netlewiliztli. |- | fiel.|| netlākanekōni. |- | fielmente.|| yēkyōlotika. |- | filamento.|| tetepontepilōlli. |- | filo.|| tēnatkāyōtl. |- | fin.|| tlamiliztli. |- | final.|| tlatzakkān. |- | finalmente.|| ikken. |- | firme.|| pipinki, tlatōktilōni. |- | fisonomía.|| īxkonēxiliztli. |- | forma.|| iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |- | fluido.|| chiyawiztli. |- | follaje.|| kuawxiwitl. |- | formación.|| tlatlākatililiztli. |- | formado.|| tlachīwtli. |- | fracaso.|| nehnenēnkoliztli. |- | fracción.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | frágil.|| ahohwihtlapāni. |- | fragmento.|| tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |- | fraude.|| tēīxpopoyochīwaliztli. |- | frecuentemente.|| ahtza, achi miyakpa. |- | freno.|| tēmmekatl. |- | frente.|| tlaīxpanyōtl. |- | frito.|| tlatzoyōnīlli. |- | frustrado.|| tlanēnkōlli. |- | frutal.|| tlaakillō. |- | (a la) fuerza.|| iwiwih. |- | fugitivo.|| moyēltiāni. |- | fundador.|| tlanelwayōtiāni. |- | furioso.|| tlawēleh. |- | (el) futuro.|| in āxkān mochipa. |- | ganas.|| neikoltiliztli. |- | gancho.|| ākatepozōtl. |- | genealogía.|| tlahtohkāmekayōtl. |- | generación.|| tlatlākatiliztli. |- | general.|| nōwiyānyoh. |- | generoso.|| tlazenkāwaltik. |- | gestos.|| īxyoyomoktiliztli. |- | glándula.|| pexōntīlli. |- | globo.|| tlaihīyōtēntli. |- | gobernador.|| tēitkini. |- | golfo.|| āyōllohko, āihtik. |- | golpe.|| tēchikkanāwaliztli. |- | gorrión.|| teōkaltototl. |- | gramática.|| netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |- | gratis.|| zān nēn. |- | grave.|| tēēllēlahxitih. |- | gris.|| nextik. |- | grosero.|| tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |- | grueso.|| weltilaktik. |- | grupo.|| tlaololōlli, tlaīxololōlli. |- | grasa.|| chiyawizōtl. |- | grosor.|| pozāwakāyōtl. |- | gusto (nuestro___)|| tlawelmatiya.to. |- | guerrero.|| tēyāōtlani. |- | hacia.|| tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk. |- | hábil.|| tlatlamachiāni. |- | habitación.|| nemowaliztli. |- | habitante.|| nemini, chāneh. |- | hablador.|| tlatehtoāni. |- | hacha.|| tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |- | hambre.|| teohziwiliztli. |- | hasta allí.|| in ok ixkichkāwitl. |- | hecho.|| nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli... |- | hemorroides.|| nekuilchilpilōliztli. |- | herida.|| tēchopīniliztli. herido. tlamiktīlli. |- | hermano menor.|| tēikawtli. |- | héroe.|| tlamawichīwani. |- | hipocresía.|| nekualtokiliztli. |- | historia.|| nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |- | hocico.|| tēntomaktli. |- | horrible.|| momamawtiāni. |- | hospitalidad.|| tēzeleliztli. |- | huella.|| nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |- | humilde.|| moknōmatini. |- | humillado.|| tlatlanitlaniztli. |- | humor.|| chiyawiztli. |- | humor acuoso.|| chiyawizātl. |- | idea.|| nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. |- | idéntico.|| ahkān tētlanēwi |- | identidad.|| nenewiliztli. |- | (es) igual.|| tēnenewixka. |- | iluminación.|| tlatlatlamachiliztli. |- | imagen.|| tlaīxīptlayōtl. |- | imaginado.|| tlapīpīktli. |- | imbécil.|| īxkokowitz. |- | impar.|| wālwehwetzi. |- | importante.|| ahkokīzaliztli. |- | imposible.|| aok weli. |- | inagotable.|| ahmo tlamini. |- | incierto.|| tētzotzon. |- | incluso.|| zān ye iwi. |- | independencia.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | indicación.|| tētlaīxpantililiztli. |- | indiferente.|| tlaāwilkāwani. |- | índigo (color).|| xiwkilipitzāwak. |- | inesperado.|| ahtēihmachitih. |- | infinito.|| ahmo tlamini. |- | información.|| tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. |- | insignia(s).|| tlāwiztli. |- | (en un) instante.|| tēīxkueōnka, achitōnka. |- | instinto natural.|| yōllohīxihmachiliztli. |- | intacto.|| motkitika. |- | inteligencia.|| tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |- | intento.|| nelwiliztli. intercambio. tlapāpahtiliztli. |- | interior.|| yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. |- | interrogación.|| tlahtlaniliztli. |- | intervalo.|| tlakoyokān. inútil. ahmo nekōni. |- | inútilmente.|| īxwexopan. |- | inventado.|| tlapīpīktli. |- | inventario.|| tlazentlālilāmatl. |- | investigación.|| tētlatepotztoiliztli. |- | invitación.|| tēkoachīwaliztli. |- | invitado.|| tlakoachīwtli. |- | irrefutable.|| ahmo īxnāmikiztli. |- | irregular.|| ahmo nāwatilpiyalli. |- | isla.|| tlālwāktli. |- | jefe.|| tēchīwki. |- | jaiba de mar.|| ātēkuizihtli. |- | joto.|| tēkuilōntiāni. |- | jovencito.|| tēlpōkakōnetl. |- | juego.|| neāwiltilōni. |- | juez.|| tētlamachiliāni. |- | juntos.|| zepan. |- | jugo.|| nekuīxkiwiwilli. |- | justo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | kilo.|| tlatamachīwalōni. |- | lado (por un __)|| zentlapal. |- | lamentable.|| tēchōktli. |- | lámina.|| āmatlakotōnyōtl. |- | lámpara.|| netlawililōni. |- | largo.|| wēyak, ānki, pitzaktik. |- | leche.|| tlapātzkītl. |- | lechuga.|| zentakatl. |- | lentamente.|| nekxitekpānaliztika. |- | lentes.|| īxtēzkatl. |- | lento.|| ayaxkānyoh. |- | leñoso.|| kuawwātzalloh. |- | letra.|| machiyōtlahtōliztli. |- | levantado.|| tlaahkoktli. |- | libertad.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | libre.|| tlākamelāwak, tlatekililli. |- | libre albedrío.|| nenehwiyānwiliztli. |- | liga.|| tlazālōlōni. |- | ligado.|| tlatetewilpīlli. |- | ligero.|| ahkokki, ahkowetzki. |- | límite.|| tepāmmachiyōtl. |- | linaje.|| tlākamekayōtl. |- | línea.|| tlatexīnepanōlōni. |- | linterna.|| tlāwilkalli. |- | liquen.|| chachawa. |- | lirio.|| tzaukxōchitl. |- | lisiado.|| tlamiktīlli. |- | liso.|| tetzkaltik. |- | loco.|| mozitl. |- | longitud.|| wehtlatzikāyōtl. |- | luchador.|| momāiztlakoāni. |- | llanura.|| tlawelmāyān, zemmaniliztli. |- | llave.|| tlatlapōlōni. |- | lleno.|| tēnki, tlatzonēwalli. |- | macizo.|| pīkki. |- | madera.|| kuawwātzalli. |- | magnifico.|| moyēyēkketzki. |- | mal hecho.|| tlapilchīwtli. |- | maldad.|| tetēnanāwatiliztli. |- | maldición.|| tlatlaēlittaliztli. |- | maleza.|| tlāltetzmalli. |- | manera.|| tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |- | maniático.|| īxkokowitz. |- | mantel.|| netēmpohpōwalōni. |- | (en la) mañana.|| nōnchipa. |- | maravilla.|| tlamawizōlli. |- | marca.|| nenekuilwāztli. |- | martillo.|| tlatewilōni. |- | más.|| ok ye zenkah |- | más pequeño.|| achitepitōn. |- | más o menos.|| iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. |- | (la) mayoría.|| achi mochintin. |- | media luna.|| zentlakol mētztli. |- | medida.|| tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |- | mediocridad.|| tlahkonemilizōtl. |- | membrana delgada.|| ēwazizikuiliwiliztli. |- | memorial.|| tētlalnamiktīlōni. |- | menguante (de la luna).|| īnekuepaliz in mētztli. |- | menor.|| achi tepitōn. |- | menos.|| ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |- | mensaje.|| netītlaniliztli. |- | mente.|| tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |- | meta.|| ahziyān. |- | método.|| tēizkaltiliztli. |- | metro.|| zentamachīwalli, oktakatl. |- | mezclado.|| tlazennepanōlli. |- | miembro.|| kotōnkāyōtl. |- | mientras.|| in ok. |- | milagro.|| tlamawizōlli. |- | misericordia.|| tlatlākayōtl. |- | (de la) misma manera.|| zān ye iwi. |- | mismo.|| nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |- | modelo.|| nemachiyōtīlli. |- | modesto.|| moknōmatini. |- | modificado (de lugar).|| tlanāwak tlatēktli. |- | (al) momento.|| wel ihkuāk. |- | (en el) momento en que.|| in kin iw, in iw. |- | moneda.|| tlakōwalōni. |- | moreno.|| tlītlīlektik. |- | movimiento.|| neolīniliztli. |- | muchedumbre.|| tētetzāwak. |- | mudanza.|| nehkuaniliztli. |- | muebles de casa.|| chānyeloāni. |- | mugre.|| tzokatl. |- | multiplicación.|| tlatōnakatiliztli. |- | muleta.|| netlakechiya. |- | multicolor.|| tlātlātlapālpōwtli. |- | multitud.|| tētetzāwak. |- | murmullo.|| popolokaliztli. |- | musgo.|| āmomoxtli. |- | narración.|| tlamelāwkāpōwaliztli. |- | nata.|| tlaīxōtl. |- | natural.|| iwkiz. |- | naturaleza.|| iwkātiliztli. |- | naturaleza humana.|| tlākayeliztli. |- | naturalmente.|| iwyōtika. |- | necesario.|| monekini. |- | necesidad.|| monekiliztli. |- | negado.|| tētlakāwaltīlli. |- | nenúfar.|| ātlakuezonān. |- | nervioso.|| tlātlalwatik. ni. ahmo nō. |- | niño.|| tēlpōkakōnetl. |- | nivel.|| tlaīxtēmitiliztli. |- | nota.|| tlakakiztililiztli. |- | nuera.|| tlakpaichpōchtli. |- | obediente.|| tēkakini. |- | obligación.|| tekiyōtl. |- | obra.|| tlachīwalli. |- | observatorio.|| neīxtīlōyān. |- | obstáculo.|| tētlakāwaltiliztli. |- | (no) obstante.|| mā tēl. |- | ocupado.|| tlaīxkāwki. |- | odio.|| tēkokoliztli. |- | odioso.|| momamawtiāni. |- | oficio.|| tlachihchīwkāyōtl. |- | (el) olfato.|| tlahnekuiya.no. |- | opinión.|| nematiliztli. |- | opuesto.|| tēīxnāmikki. |- | opositor.|| motēīxnāmiktiāni. |- | orden.|| netekpānkātlāliliztli. |- | orgullo.|| nepantlāzaliztli. |- | original.|| tlatzīntīlōni. |- | osado.|| motlahpaloāni. |- | oscuro (confuso).|| īxpoliwki. |- | otra vez.|| nō kuelle. |- | paciencia.|| tlayōllōtepitzwiliztli. |- | pacto.|| nezennōnōtzalli. |- | pala.|| tlaakānōni. |- | paquete.|| zentlayawalōlli. |- | parada.|| nemaktiliztli. |- | parece que.|| mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |- | parecido.|| tēnenewiliztli. |- | parte.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | parte opuesta, trasera de algo.|| tlatepotzōtl. |- | (por todas) partes.|| zenkol. |- | participación.|| nezepaniknēliliztli. |- | particular.|| nōnkuahkīzki. |- | pasión.|| neyōlkokoltiztli. |- | paso a paso.|| nekxitekpaliztika. |- | patadas.|| tlatētelikzaliztli. |- | patria.|| tlākatiyān. |- | pausa.|| netzikoliztli. |- | paz.|| yēktlamatkāyetōliztli. |- | pecas.|| neīxihtlakoliztli. |- | pedazo.|| tlakotōnyōtl. |- | pedo.|| neiyexiliztli. |- | pegajoso.|| tetezāliwini. |- | peligro.|| tla-, neohwikānakiliztli. |- | pensador.|| mokexkitzawani. |- | pensamiento.|| tlanemiliztli. |- | pérdida.|| tēiknōtililiztli. |- | peregrinación.|| tlamahzēwkānemiliztli. |- | perezoso.|| tlātlahkomatini. |- | perfume.|| popochtli. |- | permiso.|| tēmākāwaliztli. |- | perpetuo.|| aik tlamini. |- | petición.|| tētlaihtlaniliztli. |- | pilar.|| tlaketzalmimilli. |- | pino.|| āyawkuawitl. |- | pinzas (de cejas).|| neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas. |- | placer.|| zemēlli. |- | plano.|| zemonok. |- | planta.|| tlanelwayōtl, takatl. |- | plantilla.|| nemachiyōtīlli. |- | pluma para escribir.|| tlahkuilōlōni. |- | poco a poco.|| tlamach-. cf. |- | paso a paso poder.|| weliyōtl. |- | poderoso.|| tēīxmāmawtih. |- | portero.|| tlatlapoh. |- | porvenir.|| in āxkān mochipa. |- | positivo.|| tēyōlmahxiltīlōni. |- | precaución.|| tēēllēlahxitih. |- | prendido.|| tekuīnki. |- | presente.|| āxkān mochīwa. |- | presidente.|| tlahtohkātēīxīptla. |- | presión.|| tēihziwitiliztli. |- | prestado.|| tlatlanēwtli. |- | prevenido.|| tlanemachitīlli. |- | prieto.|| tlītlīlektik. |- | (es la) primera vez que.|| kin iwti. |- | primero.|| ākachto. |- | primitivamente.|| iwti. |- | prisa.|| netlalotikīzaliztli. |- | privilegio.|| tēiknēlilōni. |- | probable.|| neltilīlōni. |- | procesión.|| zempankīzaliztli. |- | proceso.|| tlahkuilōllōtl. |- | profundidad.|| wehkātlānyōtl. |- | progreso.|| neiknēliliztli. |- | prohibido.|| tētlakāwiltīlli. |- | prolongación.| wēyakiliztli. |- | promesa.|| tlatēnēwaliztli. |- | prometido.|| tlatēnēwalli. |- | propiedad.|| iwkātiliztli. |- | propio.|| īxkoyān.no. |- | a propósito.|| īwetziyān. |- | protección.|| tēmanawiliztli. |- | protector.|| tlahpalēwiki. |- | provecho.|| netlaīxnēxtililiztli. |- | proyecto.|| nelwiliztli, zentēnēwalōka.no. |- | (con) prudencia.|| nezkaliliztika. |- | prueba.|| tēyehyekoliztli. |- | publicación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | publicado.|| tepanōtlalli. |- | puente.|| tenolli. |- | puesto.|| tlatēktli. |- | pulmón.|| chichitl, ihīyōpexōtīlli. |- | punta.|| tlakpayōtl. |- | puntiagudo.|| tētzapīnih. |- | puñalada.|| tēihxiliztli. |- | puro.|| ahtlanelōlloh. |- | queso.|| tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |- | racimo.|| zemochōlli. |- | raíz.|| tlanelwatl. |- | rama.|| kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl. |- | rango.|| netekpāntlāliliztli. |- | raramente.|| zān ika, zān kēmmanyān. |- | raro.|| poyaktik, xaxaltik. |- | rastrillo.|| nemomotzōlōni. |- | raza.|| tlākamekāyōtl. |- | razón.|| īxtlamachiliztli. |- | razonamiento.|| nematkātlahtoliztli. |- | rebajado.|| tlatepitōnōlli. |- | rebelde.|| tētlakuepiliāni. |- | recogido.|| tlaahkoktli. |- | recomendado.|| tētenitztīlli. |- | recompensa.|| tlatlawtīlli. |- | reconocimiento.|| netlazohkāmatiliztli. |- | recopilación.|| tlazentlālilāmatl. |- | recreo.|| neāwiltīlōni. |- | redondeado.|| tlatewilakachōlli. |- | redondez.|| tewilakachīwkāyōtl. |- | reflexión.|| netlatēmoliliztli. |- | refugio.|| neyānayān. |- | refutación.|| tētlahtōlpololiztli. |- | regalo.|| tēnemaktli. |- | regla (disposición).|| tlatekpāntzīntli. |- | regla (para medir).|| tlawawanalōni. |- | reloj.|| tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli. |- | relación.|| neteikniwtiliztli. |- | relámpago.|| tlatepetlāniliztli. |- | remordimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli. |- | reparación.|| tētlapahtililiztli. |- | repartidor.|| tētlamachiāni. |- | repleto.|| tēnki. |- | representación.|| tēīxīptlatiliztli. |- | reproche.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | reproducción.|| tlakopīnaliztli. |- | resfriado.|| tlatlaziztli. |- | respeto.|| tēīxtililiztli. |- | respetuoso.|| tēīxtiliāni. |- | respiración.|| neihīyōtiliztli. |- | respondón.|| tlatehtoāni. |- | respuesta a una carta.|| tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |- | restauración.|| tetlapahtililiztli. |- | restos.|| tlakāwilli. |- | resultado.|| mochīwaliztli. |- | resurrección.|| nezkaliliztli. |- | retoño.|| kilyōllohtli. |- | retraso.|| tētlāliliztli. |- | reunido.|| tlaīxololōlli. |- | reunión.|| tlākanechikōlli. |- | revés, envés.|| īxkuepa.no. |- | revisado.|| tlakxitoktli. |- | revuelto.|| tlazennepanōlli. |- | ricamente.|| tētlamachtiliztika. |- | riesgo.|| tlaohwikānakiliztli. |- | rival.|| tēnāmikini. |- | rizoides.|| tzikotlanelwatōntli. |- | roedor.|| tlatetexoāni. |- | rosa.|| tlaztalēwalli. |- | rosado.|| tlapālpoyaktik. |- | rozadura.|| netoxōmaliztli. |- | rubio.|| īxkoztik. |- | rudo.|| yōllohkikimil. |- | ruido.|| tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |- | rumor.|| tlahtōlchitōniliztli. |- | sábana.|| tlazaliztāk. |- | saber de memoria.|| notēnko nikmati. |- | saco.|| xikipilli, tlamāmālli. |- | salario.|| tēpatiyōtīlōni. |- | salud.|| pākkāyeliztli, pahtiliztli. |- | saludable.|| tēchikāw, tēnēwelmachitih. |- | salvado (de trigo).|| tlapayāntextli. |- | sano.|| tlākamelāwak. |- | sartén.|| tepozahpāztlatzoyōnilōni. |- | satisfacción.|| tēyōlmahxiltiliztli. |- | satisfecho.|| mowelittak. |- | secretario.|| tlahtōlihkuiloāni. |- | secreto.|| teōtlanēzkāyōtīlōni. |- | seguidor.|| tēnematilizkuīni. |- | sello.|| nenekuilwāztli. |- | (es) semejante.|| tēnenewixka. |- | sencillo. cf. simple sensación.|| nematiwani. |- | sensual.|| tlaēlpākini. |- | sensualmente.|| tlaēlpākiliztika. |- | sentido del tacto.|| tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |- | señal.|| nēzkāyōtl. |- | separación.|| tētlāllōtiliztli. |- | separado.|| tlatēktli. |- | servicio.|| tlayekōltīlōkāyōtl. |- | servilleta.|| netēmpohpōwalōni. |- | siembra.|| tlatepēwaliztli. |- | silbido.|| kikinakiliztli. |- | sillón.|| netlāliāyān. |- | similitud.|| tēnenewiliztli. |- | simple.|| zēmani. |- | simultáneamente.|| netlok. |- | sin fin.|| aik tlamini. |- | sin embargo.|| mā tēl. |- | singular.|| nōnkuahkīzki. |- | sinónimos.|| tlapohtiliztlahtōlli. |- | soberanía.|| tlahtohkātiliztli. |- | solicitante.|| tētlaihtlaniliāni. |- | solicitud.|| tlaihtlaniliztli. |- | sombrero.|| nekuāzēwalwīlōni. |- | sometido.|| motēzemmakani. |- | sonido.|| kakalakaztli, tlatlatzkaliztli. |- | sopa.|| tetzāwalmōlli. |- | soportable.|| tlemachōni. |- | soporte.|| tlamāmāllōtl. |- | sorprendente.|| tēihzāwih. |- | sorprendido.|| mokuītiwetzini. |- | sorpresa.|| neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli. |- | sostén.|| tlamāmālōni. |- | subterráneo.|| tlanitālli. |- | sucesivo.|| tētokilih. |- | suceso.|| nechīwaliztli. |- | suegro.|| tlakpatahtli. |- | suma.|| tlazempōwaliztli. |- | superior.|| tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |- | suponiendo que.|| mā zo tēl. |- | superficie.|| tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |- | tal.|| iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa. |- | tallo.|| tzīnkuawyōtl, kiyotl. |- | tamaño.|| tamachīwka.no. |- | tampoco.|| ahnōmo, ahmo nō. |- | tapadera.|| tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni. |- | tardío.|| tlateōtlakuīlli. |- | techo.|| tapalkatlapantli, wapalkalkuātl. |- | tejado.|| tapalkatlapantli. |- | tejido.|| tlahkittli. |- | tenazas.|| tlatepozkakalokotōnalōni. |- | tentación.|| tēneyēyekōltiliztli. |- | tenue.|| xaxaltik. |- | territorio.|| nekallōtīlōyān. |- | terror.|| netlakmawtiliztli. |- | tesoro.|| tlaāxkātīlli. |- | tiempo (a su debido___).|| monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |- | tienda.|| tlanamakilizkalli. |- | tímido.|| momāmatini. |- | tirano.|| tlanehnekini. |- | toalla.|| nemāpohpōwalōni. |- | (por) todas partes.|| nonoka, zenkol. |- | todopoderoso.|| zemwelitini. |- | tonto.|| tepochtli. |- | tormenta.|| neehēkanāmiktiliztli. |- | torpe.|| tlakuepkāchīwani. |- | tos.|| tlatlaziztli. |- | tosco.|| chachakuachtik. |- | total.|| tlazezempōwalōni. |- | trabajador.|| tlaāxki. |- | traición.|| tētenanāwatiliztli. |- | trampa.|| tzowāztli. |- | tranquilamente.|| tēpāpākiltiliztika. |- | (en el) transcurso de.|| nemayān. |- | transparente.|| tewilotik. |- | transporte.|| tlazāzākaliztli. |- | trapito.|| tlapohpōwalōnitōn. |- | trato.|| nenāwatiliztli. |- | trébol.|| okoxōchitl. |- | tregua.|| neyāōzēwiliztli. |- | tribunal.|| tlakakowayān. |- | triste.|| tētolīnih. |- | tristeza.|| tlaokōlli. |- | triunfo.|| tēpanawiliztli. |- | trueque.|| tlapahpatiliztli. |- | tubería.|| āpipilwāztli. |- | tubo.|| ākatlatēktli, āpipilōlli. |- | último.|| tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā. |- | unidad.|| nezezētililiztli. |- | unido.|| tlazālōlli. |- | unión.|| nezezētililiztli. |- | universal.|| nōwiyānyoh. |- | urbanidad.|| tlātlākayōtl. |- | uso.|| iw tlamaniliztli. |- | útil.|| nekōni. |- | vacío.|| iwkātlahyōtl. |- | vaina.|| tlamalwilōni. |- | valor.|| yōllōtlahpaltiliztli. |- | valle.|| tepēihtik(tli), tlawelmayān. |- | vanidoso.|| moyewaihtoāni. |- | vapor.|| pōkyōtl. |- | vara.|| tlakōtl. |- | variable.|| yōlkuēkuepki. |- | velar.|| ahkochiztli niknochīwaltiā. |- | venganza.|| netzonkuililiztli. |- | vengativo.|| tētlakuepkāyōtiliāni. |- | ventaja.|| neiknēliliztli. |- | ventajoso.|| tēwelnemitih. |- | ventana.|| tlattōyān. |- | vergüenza.|| netonēwaliztli. |- | veteado.|| tlatlātlapālpōwtli. |- | (de) vez en vez.|| zān ika. |- | vicio.|| tlapilchīwaliztli. |- | vicioso.|| tlahtlakōleh. |- | vidrio.|| tewilotl. |- | violencia.|| tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl. |- | violento.|| tlawēleh. |- | violeta.|| kuappachtli. |- | virrey.|| tlahtohkātēīxīptlatl. |- | viscoso.|| zazalik. |- | visión.|| tlachiyaya.no. |- | voz.|| tzātzahtziliztli. |- | yema.|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | yerno.|| tlakpapilli. |- | yeso.|| tezokitl. |} [[Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli]] eqpq72wnsuaqcky5cwg48cmtmpg2el1 528327 528326 2026-07-25T23:30:01Z Akapochtli 159 /* Vocabulario de Akapochtli (B) */ 528327 wikitext text/x-wiki == Vocabulario de Akapochtli (A) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | abanderar. || kuāchpanitkītiā.nitē. || abierto. || tlatlapōlli. |- | abandono. || tēkāwaliztli. || abreviación. || ahtlawēyakiliztli. |- | absorbente.|| miltekōni. || acanalado.|| ākaltik. |- | aceite.|| chiyawakāyōtl. || aceptado.|| tlayēkkaktli. |- | acodo.|| kuawakīlli. || acostumbrado.|| kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |- | actual.|| āxkān mochīwa. || acueducto.|| ākokopilwāztli. |- | acuerdo.|| nenāwatiliztli. || acusación.|| netēilwiliztli. |- | además.|| ok nō, inozkēn. || administrador.|| tlatlaīxtlātīlli. |- | adulto.|| kuakuawtik. || adversario.|| motēīxnāmiktiāni. |- | advertido.|| tlanemachitīlli. || aéreo.|| ehēkayōtl. |- | afecto.|| tēyōllōtlapānaliztli. || afinidad.|| tlahtōlzentiliztli. |- | afirmación.|| netēntlahpaltiliztli. || afortunado.|| tlaknōpilwiāni. |- | ágil.|| mokxiihmatini. || agradable.|| tlazempaktiāni. |- | agradecimiento.|| neknelilmatiliztli. || agrupado.|| tlaīxololōlli. |- | agrupar.|| netechtlāliā.nitla. || aguardiente.|| tlahtlakōlātl. |- | aguijón.|| tēmīnaya.no. || aguja.|| tlahtzomalōni. |- | ahuecado.|| ākaltik. || alabastro.|| tetzkaltetl. |- | álamo.|| pepeyokuawitl. || alberca.|| tlakilākaxitl. |- | alcatraz.|| kanāwxōchitl. || alejamiento.|| tētlāllōtiliztli. |- | alga.|| āpachtli. || aliento.|| neihīyōtiliztli. |- | alguna vez.|| quēmmaniyān. || alivio.|| tēzēwiliztli. |- | almacén.|| tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. || alterno.|| papanwetzki. |- | alto linaje.|| tlahtohkāmekayōtl. || alrededor de.|| achi ye iwki. |- | ambos lados.|| īōntlapalīxtin. || amontonado.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | amplio.|| tlankakayaktli. || anales.|| zēxiwtlahkuilōlli. |- | anaranjado.|| tlapālpoyaktik. || anillo.|| ēlkuawyōtl. |- | animado.|| nemilzeh. || anteojos.|| tewiloīxtli. |- | antes, anteriormente.|| yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. || antigüedad.|| wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |- | antiguo.|| wehkāwitiāni. || añadido.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | apaciguado.|| tlākaziwki.|| aparte.|| nōnkuah. |- | apellido.|| tēuktōkāitl.|| aplanado.|| tlaātēzkamantli. |- | apoyo.|| tlamāmāllōtl.|| aprecio.|| netlaliztli. |- | apretado.|| tlakakatzalli.|| aprobado.|| tlayēkkaktli. |- | aptitud.|| neīxkāwilli.|| árbitro.|| tētlamachiliāni. |- | arbusto.|| kuawtōntli.|| arco.|| tlawītōlli. |- | argumento.|| tlahtōlnelwayōtl.|| armadillo.|| tlālpītzōtl. |- | armario.|| tlatlālīlōyān.|| armas.|| tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |- | arrepentimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli.|| articulación.|| nepikyān.no. |- | asador.|| tlatlewātzalōni.|| asco.|| tlaihiyaliztli. |- | aserrado.|| xōxotlalli.|| asesinato.|| tēichtakamiktiliztli. |- | asesor.|| tēnānāmikini.|| así.|| iw kim mā, iwi. |- | asmático.|| motzakuāni.|| aspecto.|| īxkonēxiliztli. |- | asqueroso.|| tētlaēltih.|| asunto.|| tlahtōlpēwallōtl. |- | atado.|| tlatētewilpīlli.|| (que tiene lugar al) atardecer.|| tlateōtlākuīlli. |- | atentamente.|| nēzkālika.|| atento.|| yōllōmatki. |- | audaz.|| motlahpaloāni.|| aumento.|| tlamiyakiliztli. |- | aunque.|| (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo.|| autor.|| tlatlālihki. |- | autoridad.|| tēīxmawtiliztli.|| autorización.|| tēmākāwaliztli. |- | auxiliar.|| tēnānāmikini.|| aviso.|| tēnemachtiliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (B) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | bajada.|| tlatemōwiliztli.|| balde.|| tlapohpōwalōni. |- | barrio.|| tenānkiyāwatl, tlayakapan.|| (con) base en.|| nelwayōtika. |- | basado en algo.|| tlatzīnichotīlli.|| batalla.|| nehkaliztli. |- | bate.|| tlatewilōni.|| bellota.|| āwatomatl. |- | berro.|| ātezkilitl.|| bienestar.|| nekuikuililiztli. |- | (seas) bienvenido.|| mā yōlikatzin.|| biografía.|| tēnemilizpōwalli. |- | borrador.|| neyōlnōnōtzaya.|| bóveda.|| tekolōlli. |- | brillo.|| tlanēxtiliztli.|| brote (de planta).|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | bruja.|| tlāwipōchin.|| ¡buenos días!¡siéntese!|| ¡mā ximēwitihtiye! |} == Vocabulario de Akapochtli (C) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | cable.|| tlawilāmmekatl. |- | caja.|| tlakallōtl. |- | calambre, espasmo.|| wapāwiztli. |- | calendario.|| ilwitlapōwalāmoxtli. |- | calmado.|| moyōlzēwih. |- | cambiado de lugar.|| tlanāwaktlatēktli. |- | cambio.|| nehkuaniliztli. |- | campo.|| tlawelmayān. |- | canal.|| ākokopilwāztli. |- | cangrejo.|| tekuizihtli. |- | capital.|| tēkuākān. |- | cardo.|| witzkilitl. |- | carrera.|| netlaloliztli. |- | casi así.|| achi iwki. |- | catarro.|| tlatlaziztli. |- | categoría.|| nenewkāyōtl. |- | cavidad.|| tlakomōlli. |- | cefalotórax.|| tzontekomēlpantli. |- | censo.|| tlatlatzkitīlli. |- | censura.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | centrar.|| tlahkowiā.nitla. |- | cepillo de dientes.|| netlammatilōlōni. |- | ceremonia.|| tlateōmawiztililiztli. |- | cesped.|| tlachkuitl. |- | cerrado con llave.|| tlatepoztzauktli. |- | cielo.|| nekuiltonōlōyān. |- | cima.|| tlakpayōtl. |- | cinturón.|| kuitlalpikāyōtl. |- | círculo.|| yawaliwki. |- | clausura.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | clavo. tlatepozmīnalōni. |- | cobertor.|| tlachkawipilzōtl. |- | cocido.|| tlatzoyōnīlli. |- | cocina.|| mōlchihchīwalōyān. |- | cofia.|| kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl. |- | col.|| zentekochtli. |- | colocado.|| tlatēktli. |- | color carne.|| tlatztalēwalli. |- | color violáceo.|| āyopālli. |- | color verde gris.|| kilpālli. |- | color turquesa.|| xippālli. |- | columna.|| temimilli. |- | combate.|| netēīxnāmiktiliztli. |- | comediante.|| tēīxiptlatini.| |- | comedor.|| nekochkāyōtīlōyān. |- | comentario.|| tlahtōlkakiliztīlōni. |- | comidas.|| tlemōlli. |- | comienzo.|| tlapēwkāyōtl. |- | como una...|| zan ye nō iwi. |- | compacto.|| tetewilakachtik, pīkki. |- | compañero.|| tēwānpoh. |- | compasión.|| tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |- | completo.|| zēmāntok. |- | composición.|| neyōlnōnōtzaya. |- | compromiso.|| netlatēnēwiliztli. |- | compuesto.|| chiktlapanki. |- | concordancia.|| tlahtōlzetiliztli. |- | conciencia.|| neyōlīxihmachiliztli. |- | conducta.|| tēnemiliztokiliztli. |- | conectado.|| tlapilōwilīlli. |- | confiado.|| tētenitztīlli. |- | confianza.|| neyōllōtiliztli. |- | confusión.|| tēīxneloliztli. |- | confuso.|| īxpoliwki. |- | conjunto.|| nechikoliztli. |- | conquista.|| tēpēwaliztli. |- | conquistador.|| tēyāōchīwki. |- | constructor.|| motlazālōltihki. |- | continente.|| zēmāntok tlālli. |- | contorno.|| tlatexxīnepanōlōni. |- | contra.|| wīkkopa, kopawīk. |- | contrario.|| tēīxnāmikki // (al___) in ne. |- | copa del árbol.|| īmalakayōkān in kuawitl. |- | copia.|| neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |- | corregido.|| tlakxitoktli. |- | cortesía.|| nehmatkāyōtl. |- | corrupción.|| tēichtakatlaxtlāwiliztli. |- | corteza.|| kuawēwatl. |- | costra.|| nēxwākāyōtl. |- | costumbre.|| tlamanitiliztli. |- | creación.|| tlatlākatililiztli. |- | creado.|| tlachīwki. |- | creciente.|| molwih. |- | crédito.|| tētlatlakuiltiliztli. |- | creencia.|| yōlpachiwiliztli. |- | crema.|| tlaīxōtl. |- | crimen.|| tēichtakamiktiliztli. |- | criminal.|| tēyōlpachoāni. |- | cristal.|| tewilotl. |- | crónica.|| nemiliztlahkuilōlli. |- | cruel.|| nēntlākatl. |- | cuadrado.|| tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |- | cubierta.|| īxxōtl. |- | cuento.|| tlaketzalli. |- | cualidad.|| neīxkāwilli. |- | cualquiera.|| zāzākewātl. |- | cuidado.|| tlamachiyaliztli. |- | (con) cuidado.|| netlakuitlawiliztika. |- | culpable.|| tlahtlakōleh. |- | cultura.|| nenayōtl. |- | cumpleaños.|| tlākatilizilwitzintli. |- | chiquillo.|| tēlpōkakōnetōntli. |- | choque.|| techikanāwaliztli. |- | chupón.|| tlapipīnalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (D) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | débil.|| ahchikāwak. |- | decisión.|| nezentlālilli, nenōtztli. |- | defecto.|| tlapilchīwaliztli. |- | defectuoso.|| tlapilchīwtli. |- | defensa.|| nemāpatlaliztli. |- | delgado.|| pitzaktik. |- | demanda.|| tlaihtlaniliztli. |- | demora.|| tlawehkātlāzaliztli. |- | denuncia.|| tētēilwiliztli. |- | desafío.|| tēnenewkāwiliztli. |- | desanimado.|| mokuekuetlaxoāni. |- | desarrollo.|| tlamiyakiliztli. |- | descanso.|| nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli. |- | descendencia.|| tlākamekayōtl. |- | descubierto.|| tlapantlāzalli. |- | descubrimiento.|| tlanēxtīlli. |- | descuido.|| nexīkkāwaliztli. |- | desdén.|| tēikxotlaliztli. |- | deseable.|| tētlanektih. |- | (el que) desengaña.|| tētlaīxtlatiliāni. |- | desesperación.|| netlawēlpololiztli. |- | (acción de) desencadenar.|| tlatepozmekayōtomaliztli. |- | desgracia.|| tētlekotekiliztli. |- | desgraciadamente.|| nēnwetziliztika. |- | desgraciado.|| nēntlākatl. |- | deshecho.|| tlaahtletilīlli. |- | desidia.|| tlatziwiliztika. |- | desorden.|| tēchalāniliztli. |- | (con) desorden.|| tēīxneloliztli. |- | despensa.|| tlakualkalli. |- | desprecio.|| tēikxotlaliztli. |- | después.|| zātēpan. |- | destruido.|| tlaahtletilīlli. |- | desviación.|| tētlakāwaltiliztli. |- | determinación.|| iw tlatēnēwaliztli. |- | devoción.|| tlateōmachiliztli. |- | día de fiesta.|| netlamachtilizilwitl. |- | diámetro.|| patlāwaliztli. |- | dichoso.|| tlaknōpilwiāni. |- | diestro.|| tlatlamachiāni. |- | diferente.|| tētlanēwih. |- | dificultad.|| neohwikānakiliztli. |- | dinero.|| tlakōkōwalōni. |- | director.|| tēkuexānoāni. |- | discreto.|| tlamawkāittani, īxtlamatini. |- | discutible.|| īxnāmikiztli. |- | disculpa.|| netlakuepililiztli. |- | disminuido.|| tlatepitilīlli. |- | distante.|| tētlālkāwih. |- | distinto.|| tētlanēwih. |- | distribuido.|| tētlamachīlli. |- | diversión.|| neāwiltīlōni. |- | diverso (a).|| nepapan, zentlamankīzki. |- | división.|| nexeloliztli. |- | divulgación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | doctrina.|| tēizkaltiliztli. |- | dolor.|| tēchōktiliztli. |- | domesticado.|| tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |- | don.|| netlawtiliztli. |- | donación.|| tēyokatiliztli. |- | dondequiera.|| nohwiyān. |- | dormido.|| tlakochitīlli. |- | duda.|| netzotzonaliztli. |- | dudosamente.|| neyōlpololiztika. |- | dudoso.|| tētzotzon. |- | durante este tiempo.|| nemayān. |- | educación.|| tlākawapāwaliztli. |- | elección.|| tēīxketzaliztli. |- | elegante.|| moyēkchihchīwki. |- | elegido.|| tlatzonāntli. |- | elemento.|| tlapēwkāyōtl. |- | emplumado.|| tlapotonīlli. |- | encantamiento.|| teōtlāxililiztli. |- | encendido.|| tekuīnki. |- | encino.|| āwatl, ōwatl. |- | encuesta.|| tētlan tlahtlaniliztli. |- | enlace.|| nekuānāmiktiliztli. |- | enorme.|| kuitlatolompōl. |- | ensalada.|| tlanechikōlkilitl. |- | enseguida.|| zātēpan. |- | enseñanza.|| tēīxtlamachtiliztli. |- | entero.|| zenkīzki, zezemēltik. |- | entonces.|| niman. |- | entrañas.|| yōllohkalli. |- | entrega.|| tēkāwaliztli. |- | entretenido.|| tēēllēlkīxtih. |- | entrometido.|| motēntihki. |- | envío.|| netītlaniztli. |- | envoltura.|| tlakimiliwkāyōtl. |- | (en la) época de.|| īnokīpan. |- | equitativo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | equivocación.|| netlanēwiliztli. |- | error.|| neīxkuepaliztli. |- | escalera, escalón.|| tlamamatlatl. |- | escoba.|| tlapohpōwalōni. |- | escogido.|| tlatzonāntli. |- | escritor.|| tlatlālihki. |- | escuadra.|| tlanakazanōni. |- | escultura.|| tlakuawihkuilōliztli. |- | esófago.|| yōllohīxtli. |- | espacio.|| tlakāwtli, tlakoyoyān. |- | espantoso.|| momamawtiāni. |- | especial.|| nōnkuahkīzki. |- | espera.|| tēchiyaliztli. |- | esperanza.|| nechixkāyeliztli. |- | espinoso.|| witzyoh, tētzapīnih. |- | esplendor.|| tlanēxtiliztli. |- | esponjoso.|| zonektik. |- | esquina.|| tlanakaztli. |- | estimable, estimado.|| tlazohkāmachōni. |- | estable.|| chikāwatika. |- | estado de las cosas.|| iwkātiliztli. |- | estanque.|| tlakilākāxitl. |- | estufa.|| newākkātemalōyān. |- | exactamente.|| yēkyōlōtika. |- | examen.|| tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |- | examinado.|| tlakxitoktli. |- | excelente.|| tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |- | excusa.|| nekīxtiliztli. |- | éxito.|| īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |- | exótico.|| wehkāwītz. |- | experiencia.|| nemilizzōtl. |- | experto.|| tētlamachiliāni. |- | explicación.|| tlakakiztilōni. |- | exterior.|| nēxiliztli. |- | extremidad.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | fábula.|| tlaketzalli. |- | fácil.|| ahohwih. |- | fácilmente.|| ahyowi. |- | falso.|| zan nēn tlatōktilōni. |- | falta.|| neīxkuepaliztli. |- | fatigado.|| mokotzānki. |- | favor.|| tēiknēliliztli. |- | fe.|| yōlpachiwiliztli. |- | fecundación.|| ōtzyōtl. |- | fiado.|| tlatlanēwtli. |- | ficción.|| tlaīxpaniliztli. |- | fiebre.|| netlewiliztli. |- | fiel.|| netlākanekōni. |- | fielmente.|| yēkyōlotika. |- | filamento.|| tetepontepilōlli. |- | filo.|| tēnatkāyōtl. |- | fin.|| tlamiliztli. |- | final.|| tlatzakkān. |- | finalmente.|| ikken. |- | firme.|| pipinki, tlatōktilōni. |- | fisonomía.|| īxkonēxiliztli. |- | forma.|| iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |- | fluido.|| chiyawiztli. |- | follaje.|| kuawxiwitl. |- | formación.|| tlatlākatililiztli. |- | formado.|| tlachīwtli. |- | fracaso.|| nehnenēnkoliztli. |- | fracción.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | frágil.|| ahohwihtlapāni. |- | fragmento.|| tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |- | fraude.|| tēīxpopoyochīwaliztli. |- | frecuentemente.|| ahtza, achi miyakpa. |- | freno.|| tēmmekatl. |- | frente.|| tlaīxpanyōtl. |- | frito.|| tlatzoyōnīlli. |- | frustrado.|| tlanēnkōlli. |- | frutal.|| tlaakillō. |- | (a la) fuerza.|| iwiwih. |- | fugitivo.|| moyēltiāni. |- | fundador.|| tlanelwayōtiāni. |- | furioso.|| tlawēleh. |- | (el) futuro.|| in āxkān mochipa. |- | ganas.|| neikoltiliztli. |- | gancho.|| ākatepozōtl. |- | genealogía.|| tlahtohkāmekayōtl. |- | generación.|| tlatlākatiliztli. |- | general.|| nōwiyānyoh. |- | generoso.|| tlazenkāwaltik. |- | gestos.|| īxyoyomoktiliztli. |- | glándula.|| pexōntīlli. |- | globo.|| tlaihīyōtēntli. |- | gobernador.|| tēitkini. |- | golfo.|| āyōllohko, āihtik. |- | golpe.|| tēchikkanāwaliztli. |- | gorrión.|| teōkaltototl. |- | gramática.|| netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |- | gratis.|| zān nēn. |- | grave.|| tēēllēlahxitih. |- | gris.|| nextik. |- | grosero.|| tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |- | grueso.|| weltilaktik. |- | grupo.|| tlaololōlli, tlaīxololōlli. |- | grasa.|| chiyawizōtl. |- | grosor.|| pozāwakāyōtl. |- | gusto (nuestro___)|| tlawelmatiya.to. |- | guerrero.|| tēyāōtlani. |- | hacia.|| tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk. |- | hábil.|| tlatlamachiāni. |- | habitación.|| nemowaliztli. |- | habitante.|| nemini, chāneh. |- | hablador.|| tlatehtoāni. |- | hacha.|| tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |- | hambre.|| teohziwiliztli. |- | hasta allí.|| in ok ixkichkāwitl. |- | hecho.|| nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli... |- | hemorroides.|| nekuilchilpilōliztli. |- | herida.|| tēchopīniliztli. herido. tlamiktīlli. |- | hermano menor.|| tēikawtli. |- | héroe.|| tlamawichīwani. |- | hipocresía.|| nekualtokiliztli. |- | historia.|| nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |- | hocico.|| tēntomaktli. |- | horrible.|| momamawtiāni. |- | hospitalidad.|| tēzeleliztli. |- | huella.|| nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |- | humilde.|| moknōmatini. |- | humillado.|| tlatlanitlaniztli. |- | humor.|| chiyawiztli. |- | humor acuoso.|| chiyawizātl. |- | idea.|| nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. |- | idéntico.|| ahkān tētlanēwi |- | identidad.|| nenewiliztli. |- | (es) igual.|| tēnenewixka. |- | iluminación.|| tlatlatlamachiliztli. |- | imagen.|| tlaīxīptlayōtl. |- | imaginado.|| tlapīpīktli. |- | imbécil.|| īxkokowitz. |- | impar.|| wālwehwetzi. |- | importante.|| ahkokīzaliztli. |- | imposible.|| aok weli. |- | inagotable.|| ahmo tlamini. |- | incierto.|| tētzotzon. |- | incluso.|| zān ye iwi. |- | independencia.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | indicación.|| tētlaīxpantililiztli. |- | indiferente.|| tlaāwilkāwani. |- | índigo (color).|| xiwkilipitzāwak. |- | inesperado.|| ahtēihmachitih. |- | infinito.|| ahmo tlamini. |- | información.|| tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. |- | insignia(s).|| tlāwiztli. |- | (en un) instante.|| tēīxkueōnka, achitōnka. |- | instinto natural.|| yōllohīxihmachiliztli. |- | intacto.|| motkitika. |- | inteligencia.|| tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |- | intento.|| nelwiliztli. intercambio. tlapāpahtiliztli. |- | interior.|| yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. |- | interrogación.|| tlahtlaniliztli. |- | intervalo.|| tlakoyokān. inútil. ahmo nekōni. |- | inútilmente.|| īxwexopan. |- | inventado.|| tlapīpīktli. |- | inventario.|| tlazentlālilāmatl. |- | investigación.|| tētlatepotztoiliztli. |- | invitación.|| tēkoachīwaliztli. |- | invitado.|| tlakoachīwtli. |- | irrefutable.|| ahmo īxnāmikiztli. |- | irregular.|| ahmo nāwatilpiyalli. |- | isla.|| tlālwāktli. |- | jefe.|| tēchīwki. |- | jaiba de mar.|| ātēkuizihtli. |- | joto.|| tēkuilōntiāni. |- | jovencito.|| tēlpōkakōnetl. |- | juego.|| neāwiltilōni. |- | juez.|| tētlamachiliāni. |- | juntos.|| zepan. |- | jugo.|| nekuīxkiwiwilli. |- | justo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | kilo.|| tlatamachīwalōni. |- | lado (por un __)|| zentlapal. |- | lamentable.|| tēchōktli. |- | lámina.|| āmatlakotōnyōtl. |- | lámpara.|| netlawililōni. |- | largo.|| wēyak, ānki, pitzaktik. |- | leche.|| tlapātzkītl. |- | lechuga.|| zentakatl. |- | lentamente.|| nekxitekpānaliztika. |- | lentes.|| īxtēzkatl. |- | lento.|| ayaxkānyoh. |- | leñoso.|| kuawwātzalloh. |- | letra.|| machiyōtlahtōliztli. |- | levantado.|| tlaahkoktli. |- | libertad.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | libre.|| tlākamelāwak, tlatekililli. |- | libre albedrío.|| nenehwiyānwiliztli. |- | liga.|| tlazālōlōni. |- | ligado.|| tlatetewilpīlli. |- | ligero.|| ahkokki, ahkowetzki. |- | límite.|| tepāmmachiyōtl. |- | linaje.|| tlākamekayōtl. |- | línea.|| tlatexīnepanōlōni. |- | linterna.|| tlāwilkalli. |- | liquen.|| chachawa. |- | lirio.|| tzaukxōchitl. |- | lisiado.|| tlamiktīlli. |- | liso.|| tetzkaltik. |- | loco.|| mozitl. |- | longitud.|| wehtlatzikāyōtl. |- | luchador.|| momāiztlakoāni. |- | llanura.|| tlawelmāyān, zemmaniliztli. |- | llave.|| tlatlapōlōni. |- | lleno.|| tēnki, tlatzonēwalli. |- | macizo.|| pīkki. |- | madera.|| kuawwātzalli. |- | magnifico.|| moyēyēkketzki. |- | mal hecho.|| tlapilchīwtli. |- | maldad.|| tetēnanāwatiliztli. |- | maldición.|| tlatlaēlittaliztli. |- | maleza.|| tlāltetzmalli. |- | manera.|| tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |- | maniático.|| īxkokowitz. |- | mantel.|| netēmpohpōwalōni. |- | (en la) mañana.|| nōnchipa. |- | maravilla.|| tlamawizōlli. |- | marca.|| nenekuilwāztli. |- | martillo.|| tlatewilōni. |- | más.|| ok ye zenkah |- | más pequeño.|| achitepitōn. |- | más o menos.|| iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. |- | (la) mayoría.|| achi mochintin. |- | media luna.|| zentlakol mētztli. |- | medida.|| tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |- | mediocridad.|| tlahkonemilizōtl. |- | membrana delgada.|| ēwazizikuiliwiliztli. |- | memorial.|| tētlalnamiktīlōni. |- | menguante (de la luna).|| īnekuepaliz in mētztli. |- | menor.|| achi tepitōn. |- | menos.|| ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |- | mensaje.|| netītlaniliztli. |- | mente.|| tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |- | meta.|| ahziyān. |- | método.|| tēizkaltiliztli. |- | metro.|| zentamachīwalli, oktakatl. |- | mezclado.|| tlazennepanōlli. |- | miembro.|| kotōnkāyōtl. |- | mientras.|| in ok. |- | milagro.|| tlamawizōlli. |- | misericordia.|| tlatlākayōtl. |- | (de la) misma manera.|| zān ye iwi. |- | mismo.|| nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |- | modelo.|| nemachiyōtīlli. |- | modesto.|| moknōmatini. |- | modificado (de lugar).|| tlanāwak tlatēktli. |- | (al) momento.|| wel ihkuāk. |- | (en el) momento en que.|| in kin iw, in iw. |- | moneda.|| tlakōwalōni. |- | moreno.|| tlītlīlektik. |- | movimiento.|| neolīniliztli. |- | muchedumbre.|| tētetzāwak. |- | mudanza.|| nehkuaniliztli. |- | muebles de casa.|| chānyeloāni. |- | mugre.|| tzokatl. |- | multiplicación.|| tlatōnakatiliztli. |- | muleta.|| netlakechiya. |- | multicolor.|| tlātlātlapālpōwtli. |- | multitud.|| tētetzāwak. |- | murmullo.|| popolokaliztli. |- | musgo.|| āmomoxtli. |- | narración.|| tlamelāwkāpōwaliztli. |- | nata.|| tlaīxōtl. |- | natural.|| iwkiz. |- | naturaleza.|| iwkātiliztli. |- | naturaleza humana.|| tlākayeliztli. |- | naturalmente.|| iwyōtika. |- | necesario.|| monekini. |- | necesidad.|| monekiliztli. |- | negado.|| tētlakāwaltīlli. |- | nenúfar.|| ātlakuezonān. |- | nervioso.|| tlātlalwatik. ni. ahmo nō. |- | niño.|| tēlpōkakōnetl. |- | nivel.|| tlaīxtēmitiliztli. |- | nota.|| tlakakiztililiztli. |- | nuera.|| tlakpaichpōchtli. |- | obediente.|| tēkakini. |- | obligación.|| tekiyōtl. |- | obra.|| tlachīwalli. |- | observatorio.|| neīxtīlōyān. |- | obstáculo.|| tētlakāwaltiliztli. |- | (no) obstante.|| mā tēl. |- | ocupado.|| tlaīxkāwki. |- | odio.|| tēkokoliztli. |- | odioso.|| momamawtiāni. |- | oficio.|| tlachihchīwkāyōtl. |- | (el) olfato.|| tlahnekuiya.no. |- | opinión.|| nematiliztli. |- | opuesto.|| tēīxnāmikki. |- | opositor.|| motēīxnāmiktiāni. |- | orden.|| netekpānkātlāliliztli. |- | orgullo.|| nepantlāzaliztli. |- | original.|| tlatzīntīlōni. |- | osado.|| motlahpaloāni. |- | oscuro (confuso).|| īxpoliwki. |- | otra vez.|| nō kuelle. |- | paciencia.|| tlayōllōtepitzwiliztli. |- | pacto.|| nezennōnōtzalli. |- | pala.|| tlaakānōni. |- | paquete.|| zentlayawalōlli. |- | parada.|| nemaktiliztli. |- | parece que.|| mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |- | parecido.|| tēnenewiliztli. |- | parte.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | parte opuesta, trasera de algo.|| tlatepotzōtl. |- | (por todas) partes.|| zenkol. |- | participación.|| nezepaniknēliliztli. |- | particular.|| nōnkuahkīzki. |- | pasión.|| neyōlkokoltiztli. |- | paso a paso.|| nekxitekpaliztika. |- | patadas.|| tlatētelikzaliztli. |- | patria.|| tlākatiyān. |- | pausa.|| netzikoliztli. |- | paz.|| yēktlamatkāyetōliztli. |- | pecas.|| neīxihtlakoliztli. |- | pedazo.|| tlakotōnyōtl. |- | pedo.|| neiyexiliztli. |- | pegajoso.|| tetezāliwini. |- | peligro.|| tla-, neohwikānakiliztli. |- | pensador.|| mokexkitzawani. |- | pensamiento.|| tlanemiliztli. |- | pérdida.|| tēiknōtililiztli. |- | peregrinación.|| tlamahzēwkānemiliztli. |- | perezoso.|| tlātlahkomatini. |- | perfume.|| popochtli. |- | permiso.|| tēmākāwaliztli. |- | perpetuo.|| aik tlamini. |- | petición.|| tētlaihtlaniliztli. |- | pilar.|| tlaketzalmimilli. |- | pino.|| āyawkuawitl. |- | pinzas (de cejas).|| neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas. |- | placer.|| zemēlli. |- | plano.|| zemonok. |- | planta.|| tlanelwayōtl, takatl. |- | plantilla.|| nemachiyōtīlli. |- | pluma para escribir.|| tlahkuilōlōni. |- | poco a poco.|| tlamach-. cf. |- | paso a paso poder.|| weliyōtl. |- | poderoso.|| tēīxmāmawtih. |- | portero.|| tlatlapoh. |- | porvenir.|| in āxkān mochipa. |- | positivo.|| tēyōlmahxiltīlōni. |- | precaución.|| tēēllēlahxitih. |- | prendido.|| tekuīnki. |- | presente.|| āxkān mochīwa. |- | presidente.|| tlahtohkātēīxīptla. |- | presión.|| tēihziwitiliztli. |- | prestado.|| tlatlanēwtli. |- | prevenido.|| tlanemachitīlli. |- | prieto.|| tlītlīlektik. |- | (es la) primera vez que.|| kin iwti. |- | primero.|| ākachto. |- | primitivamente.|| iwti. |- | prisa.|| netlalotikīzaliztli. |- | privilegio.|| tēiknēlilōni. |- | probable.|| neltilīlōni. |- | procesión.|| zempankīzaliztli. |- | proceso.|| tlahkuilōllōtl. |- | profundidad.|| wehkātlānyōtl. |- | progreso.|| neiknēliliztli. |- | prohibido.|| tētlakāwiltīlli. |- | prolongación.| wēyakiliztli. |- | promesa.|| tlatēnēwaliztli. |- | prometido.|| tlatēnēwalli. |- | propiedad.|| iwkātiliztli. |- | propio.|| īxkoyān.no. |- | a propósito.|| īwetziyān. |- | protección.|| tēmanawiliztli. |- | protector.|| tlahpalēwiki. |- | provecho.|| netlaīxnēxtililiztli. |- | proyecto.|| nelwiliztli, zentēnēwalōka.no. |- | (con) prudencia.|| nezkaliliztika. |- | prueba.|| tēyehyekoliztli. |- | publicación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | publicado.|| tepanōtlalli. |- | puente.|| tenolli. |- | puesto.|| tlatēktli. |- | pulmón.|| chichitl, ihīyōpexōtīlli. |- | punta.|| tlakpayōtl. |- | puntiagudo.|| tētzapīnih. |- | puñalada.|| tēihxiliztli. |- | puro.|| ahtlanelōlloh. |- | queso.|| tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |- | racimo.|| zemochōlli. |- | raíz.|| tlanelwatl. |- | rama.|| kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl. |- | rango.|| netekpāntlāliliztli. |- | raramente.|| zān ika, zān kēmmanyān. |- | raro.|| poyaktik, xaxaltik. |- | rastrillo.|| nemomotzōlōni. |- | raza.|| tlākamekāyōtl. |- | razón.|| īxtlamachiliztli. |- | razonamiento.|| nematkātlahtoliztli. |- | rebajado.|| tlatepitōnōlli. |- | rebelde.|| tētlakuepiliāni. |- | recogido.|| tlaahkoktli. |- | recomendado.|| tētenitztīlli. |- | recompensa.|| tlatlawtīlli. |- | reconocimiento.|| netlazohkāmatiliztli. |- | recopilación.|| tlazentlālilāmatl. |- | recreo.|| neāwiltīlōni. |- | redondeado.|| tlatewilakachōlli. |- | redondez.|| tewilakachīwkāyōtl. |- | reflexión.|| netlatēmoliliztli. |- | refugio.|| neyānayān. |- | refutación.|| tētlahtōlpololiztli. |- | regalo.|| tēnemaktli. |- | regla (disposición).|| tlatekpāntzīntli. |- | regla (para medir).|| tlawawanalōni. |- | reloj.|| tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli. |- | relación.|| neteikniwtiliztli. |- | relámpago.|| tlatepetlāniliztli. |- | remordimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli. |- | reparación.|| tētlapahtililiztli. |- | repartidor.|| tētlamachiāni. |- | repleto.|| tēnki. |- | representación.|| tēīxīptlatiliztli. |- | reproche.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | reproducción.|| tlakopīnaliztli. |- | resfriado.|| tlatlaziztli. |- | respeto.|| tēīxtililiztli. |- | respetuoso.|| tēīxtiliāni. |- | respiración.|| neihīyōtiliztli. |- | respondón.|| tlatehtoāni. |- | respuesta a una carta.|| tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |- | restauración.|| tetlapahtililiztli. |- | restos.|| tlakāwilli. |- | resultado.|| mochīwaliztli. |- | resurrección.|| nezkaliliztli. |- | retoño.|| kilyōllohtli. |- | retraso.|| tētlāliliztli. |- | reunido.|| tlaīxololōlli. |- | reunión.|| tlākanechikōlli. |- | revés, envés.|| īxkuepa.no. |- | revisado.|| tlakxitoktli. |- | revuelto.|| tlazennepanōlli. |- | ricamente.|| tētlamachtiliztika. |- | riesgo.|| tlaohwikānakiliztli. |- | rival.|| tēnāmikini. |- | rizoides.|| tzikotlanelwatōntli. |- | roedor.|| tlatetexoāni. |- | rosa.|| tlaztalēwalli. |- | rosado.|| tlapālpoyaktik. |- | rozadura.|| netoxōmaliztli. |- | rubio.|| īxkoztik. |- | rudo.|| yōllohkikimil. |- | ruido.|| tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |- | rumor.|| tlahtōlchitōniliztli. |- | sábana.|| tlazaliztāk. |- | saber de memoria.|| notēnko nikmati. |- | saco.|| xikipilli, tlamāmālli. |- | salario.|| tēpatiyōtīlōni. |- | salud.|| pākkāyeliztli, pahtiliztli. |- | saludable.|| tēchikāw, tēnēwelmachitih. |- | salvado (de trigo).|| tlapayāntextli. |- | sano.|| tlākamelāwak. |- | sartén.|| tepozahpāztlatzoyōnilōni. |- | satisfacción.|| tēyōlmahxiltiliztli. |- | satisfecho.|| mowelittak. |- | secretario.|| tlahtōlihkuiloāni. |- | secreto.|| teōtlanēzkāyōtīlōni. |- | seguidor.|| tēnematilizkuīni. |- | sello.|| nenekuilwāztli. |- | (es) semejante.|| tēnenewixka. |- | sencillo. cf. simple sensación.|| nematiwani. |- | sensual.|| tlaēlpākini. |- | sensualmente.|| tlaēlpākiliztika. |- | sentido del tacto.|| tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |- | señal.|| nēzkāyōtl. |- | separación.|| tētlāllōtiliztli. |- | separado.|| tlatēktli. |- | servicio.|| tlayekōltīlōkāyōtl. |- | servilleta.|| netēmpohpōwalōni. |- | siembra.|| tlatepēwaliztli. |- | silbido.|| kikinakiliztli. |- | sillón.|| netlāliāyān. |- | similitud.|| tēnenewiliztli. |- | simple.|| zēmani. |- | simultáneamente.|| netlok. |- | sin fin.|| aik tlamini. |- | sin embargo.|| mā tēl. |- | singular.|| nōnkuahkīzki. |- | sinónimos.|| tlapohtiliztlahtōlli. |- | soberanía.|| tlahtohkātiliztli. |- | solicitante.|| tētlaihtlaniliāni. |- | solicitud.|| tlaihtlaniliztli. |- | sombrero.|| nekuāzēwalwīlōni. |- | sometido.|| motēzemmakani. |- | sonido.|| kakalakaztli, tlatlatzkaliztli. |- | sopa.|| tetzāwalmōlli. |- | soportable.|| tlemachōni. |- | soporte.|| tlamāmāllōtl. |- | sorprendente.|| tēihzāwih. |- | sorprendido.|| mokuītiwetzini. |- | sorpresa.|| neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli. |- | sostén.|| tlamāmālōni. |- | subterráneo.|| tlanitālli. |- | sucesivo.|| tētokilih. |- | suceso.|| nechīwaliztli. |- | suegro.|| tlakpatahtli. |- | suma.|| tlazempōwaliztli. |- | superior.|| tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |- | suponiendo que.|| mā zo tēl. |- | superficie.|| tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |- | tal.|| iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa. |- | tallo.|| tzīnkuawyōtl, kiyotl. |- | tamaño.|| tamachīwka.no. |- | tampoco.|| ahnōmo, ahmo nō. |- | tapadera.|| tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni. |- | tardío.|| tlateōtlakuīlli. |- | techo.|| tapalkatlapantli, wapalkalkuātl. |- | tejado.|| tapalkatlapantli. |- | tejido.|| tlahkittli. |- | tenazas.|| tlatepozkakalokotōnalōni. |- | tentación.|| tēneyēyekōltiliztli. |- | tenue.|| xaxaltik. |- | territorio.|| nekallōtīlōyān. |- | terror.|| netlakmawtiliztli. |- | tesoro.|| tlaāxkātīlli. |- | tiempo (a su debido___).|| monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |- | tienda.|| tlanamakilizkalli. |- | tímido.|| momāmatini. |- | tirano.|| tlanehnekini. |- | toalla.|| nemāpohpōwalōni. |- | (por) todas partes.|| nonoka, zenkol. |- | todopoderoso.|| zemwelitini. |- | tonto.|| tepochtli. |- | tormenta.|| neehēkanāmiktiliztli. |- | torpe.|| tlakuepkāchīwani. |- | tos.|| tlatlaziztli. |- | tosco.|| chachakuachtik. |- | total.|| tlazezempōwalōni. |- | trabajador.|| tlaāxki. |- | traición.|| tētenanāwatiliztli. |- | trampa.|| tzowāztli. |- | tranquilamente.|| tēpāpākiltiliztika. |- | (en el) transcurso de.|| nemayān. |- | transparente.|| tewilotik. |- | transporte.|| tlazāzākaliztli. |- | trapito.|| tlapohpōwalōnitōn. |- | trato.|| nenāwatiliztli. |- | trébol.|| okoxōchitl. |- | tregua.|| neyāōzēwiliztli. |- | tribunal.|| tlakakowayān. |- | triste.|| tētolīnih. |- | tristeza.|| tlaokōlli. |- | triunfo.|| tēpanawiliztli. |- | trueque.|| tlapahpatiliztli. |- | tubería.|| āpipilwāztli. |- | tubo.|| ākatlatēktli, āpipilōlli. |- | último.|| tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā. |- | unidad.|| nezezētililiztli. |- | unido.|| tlazālōlli. |- | unión.|| nezezētililiztli. |- | universal.|| nōwiyānyoh. |- | urbanidad.|| tlātlākayōtl. |- | uso.|| iw tlamaniliztli. |- | útil.|| nekōni. |- | vacío.|| iwkātlahyōtl. |- | vaina.|| tlamalwilōni. |- | valor.|| yōllōtlahpaltiliztli. |- | valle.|| tepēihtik(tli), tlawelmayān. |- | vanidoso.|| moyewaihtoāni. |- | vapor.|| pōkyōtl. |- | vara.|| tlakōtl. |- | variable.|| yōlkuēkuepki. |- | velar.|| ahkochiztli niknochīwaltiā. |- | venganza.|| netzonkuililiztli. |- | vengativo.|| tētlakuepkāyōtiliāni. |- | ventaja.|| neiknēliliztli. |- | ventajoso.|| tēwelnemitih. |- | ventana.|| tlattōyān. |- | vergüenza.|| netonēwaliztli. |- | veteado.|| tlatlātlapālpōwtli. |- | (de) vez en vez.|| zān ika. |- | vicio.|| tlapilchīwaliztli. |- | vicioso.|| tlahtlakōleh. |- | vidrio.|| tewilotl. |- | violencia.|| tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl. |- | violento.|| tlawēleh. |- | violeta.|| kuappachtli. |- | virrey.|| tlahtohkātēīxīptlatl. |- | viscoso.|| zazalik. |- | visión.|| tlachiyaya.no. |- | voz.|| tzātzahtziliztli. |- | yema.|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | yerno.|| tlakpapilli. |- | yeso.|| tezokitl. |} [[Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli]] rwp6pniivzqfefmhnokj3a97i4dat7z 528328 528327 2026-07-25T23:31:17Z Akapochtli 159 Protegió «[[Anexo:Vocabulario]]»: Evitar vandalismo ([xikpatla=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido)) 528327 wikitext text/x-wiki == Vocabulario de Akapochtli (A) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | abanderar. || kuāchpanitkītiā.nitē. || abierto. || tlatlapōlli. |- | abandono. || tēkāwaliztli. || abreviación. || ahtlawēyakiliztli. |- | absorbente.|| miltekōni. || acanalado.|| ākaltik. |- | aceite.|| chiyawakāyōtl. || aceptado.|| tlayēkkaktli. |- | acodo.|| kuawakīlli. || acostumbrado.|| kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |- | actual.|| āxkān mochīwa. || acueducto.|| ākokopilwāztli. |- | acuerdo.|| nenāwatiliztli. || acusación.|| netēilwiliztli. |- | además.|| ok nō, inozkēn. || administrador.|| tlatlaīxtlātīlli. |- | adulto.|| kuakuawtik. || adversario.|| motēīxnāmiktiāni. |- | advertido.|| tlanemachitīlli. || aéreo.|| ehēkayōtl. |- | afecto.|| tēyōllōtlapānaliztli. || afinidad.|| tlahtōlzentiliztli. |- | afirmación.|| netēntlahpaltiliztli. || afortunado.|| tlaknōpilwiāni. |- | ágil.|| mokxiihmatini. || agradable.|| tlazempaktiāni. |- | agradecimiento.|| neknelilmatiliztli. || agrupado.|| tlaīxololōlli. |- | agrupar.|| netechtlāliā.nitla. || aguardiente.|| tlahtlakōlātl. |- | aguijón.|| tēmīnaya.no. || aguja.|| tlahtzomalōni. |- | ahuecado.|| ākaltik. || alabastro.|| tetzkaltetl. |- | álamo.|| pepeyokuawitl. || alberca.|| tlakilākaxitl. |- | alcatraz.|| kanāwxōchitl. || alejamiento.|| tētlāllōtiliztli. |- | alga.|| āpachtli. || aliento.|| neihīyōtiliztli. |- | alguna vez.|| quēmmaniyān. || alivio.|| tēzēwiliztli. |- | almacén.|| tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. || alterno.|| papanwetzki. |- | alto linaje.|| tlahtohkāmekayōtl. || alrededor de.|| achi ye iwki. |- | ambos lados.|| īōntlapalīxtin. || amontonado.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | amplio.|| tlankakayaktli. || anales.|| zēxiwtlahkuilōlli. |- | anaranjado.|| tlapālpoyaktik. || anillo.|| ēlkuawyōtl. |- | animado.|| nemilzeh. || anteojos.|| tewiloīxtli. |- | antes, anteriormente.|| yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. || antigüedad.|| wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |- | antiguo.|| wehkāwitiāni. || añadido.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | apaciguado.|| tlākaziwki.|| aparte.|| nōnkuah. |- | apellido.|| tēuktōkāitl.|| aplanado.|| tlaātēzkamantli. |- | apoyo.|| tlamāmāllōtl.|| aprecio.|| netlaliztli. |- | apretado.|| tlakakatzalli.|| aprobado.|| tlayēkkaktli. |- | aptitud.|| neīxkāwilli.|| árbitro.|| tētlamachiliāni. |- | arbusto.|| kuawtōntli.|| arco.|| tlawītōlli. |- | argumento.|| tlahtōlnelwayōtl.|| armadillo.|| tlālpītzōtl. |- | armario.|| tlatlālīlōyān.|| armas.|| tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |- | arrepentimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli.|| articulación.|| nepikyān.no. |- | asador.|| tlatlewātzalōni.|| asco.|| tlaihiyaliztli. |- | aserrado.|| xōxotlalli.|| asesinato.|| tēichtakamiktiliztli. |- | asesor.|| tēnānāmikini.|| así.|| iw kim mā, iwi. |- | asmático.|| motzakuāni.|| aspecto.|| īxkonēxiliztli. |- | asqueroso.|| tētlaēltih.|| asunto.|| tlahtōlpēwallōtl. |- | atado.|| tlatētewilpīlli.|| (que tiene lugar al) atardecer.|| tlateōtlākuīlli. |- | atentamente.|| nēzkālika.|| atento.|| yōllōmatki. |- | audaz.|| motlahpaloāni.|| aumento.|| tlamiyakiliztli. |- | aunque.|| (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo.|| autor.|| tlatlālihki. |- | autoridad.|| tēīxmawtiliztli.|| autorización.|| tēmākāwaliztli. |- | auxiliar.|| tēnānāmikini.|| aviso.|| tēnemachtiliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (B) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | bajada.|| tlatemōwiliztli.|| balde.|| tlapohpōwalōni. |- | barrio.|| tenānkiyāwatl, tlayakapan.|| (con) base en.|| nelwayōtika. |- | basado en algo.|| tlatzīnichotīlli.|| batalla.|| nehkaliztli. |- | bate.|| tlatewilōni.|| bellota.|| āwatomatl. |- | berro.|| ātezkilitl.|| bienestar.|| nekuikuililiztli. |- | (seas) bienvenido.|| mā yōlikatzin.|| biografía.|| tēnemilizpōwalli. |- | borrador.|| neyōlnōnōtzaya.|| bóveda.|| tekolōlli. |- | brillo.|| tlanēxtiliztli.|| brote (de planta).|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | bruja.|| tlāwipōchin.|| ¡buenos días!¡siéntese!|| ¡mā ximēwitihtiye! |} == Vocabulario de Akapochtli (C) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | cable.|| tlawilāmmekatl. |- | caja.|| tlakallōtl. |- | calambre, espasmo.|| wapāwiztli. |- | calendario.|| ilwitlapōwalāmoxtli. |- | calmado.|| moyōlzēwih. |- | cambiado de lugar.|| tlanāwaktlatēktli. |- | cambio.|| nehkuaniliztli. |- | campo.|| tlawelmayān. |- | canal.|| ākokopilwāztli. |- | cangrejo.|| tekuizihtli. |- | capital.|| tēkuākān. |- | cardo.|| witzkilitl. |- | carrera.|| netlaloliztli. |- | casi así.|| achi iwki. |- | catarro.|| tlatlaziztli. |- | categoría.|| nenewkāyōtl. |- | cavidad.|| tlakomōlli. |- | cefalotórax.|| tzontekomēlpantli. |- | censo.|| tlatlatzkitīlli. |- | censura.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | centrar.|| tlahkowiā.nitla. |- | cepillo de dientes.|| netlammatilōlōni. |- | ceremonia.|| tlateōmawiztililiztli. |- | cesped.|| tlachkuitl. |- | cerrado con llave.|| tlatepoztzauktli. |- | cielo.|| nekuiltonōlōyān. |- | cima.|| tlakpayōtl. |- | cinturón.|| kuitlalpikāyōtl. |- | círculo.|| yawaliwki. |- | clausura.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | clavo. tlatepozmīnalōni. |- | cobertor.|| tlachkawipilzōtl. |- | cocido.|| tlatzoyōnīlli. |- | cocina.|| mōlchihchīwalōyān. |- | cofia.|| kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl. |- | col.|| zentekochtli. |- | colocado.|| tlatēktli. |- | color carne.|| tlatztalēwalli. |- | color violáceo.|| āyopālli. |- | color verde gris.|| kilpālli. |- | color turquesa.|| xippālli. |- | columna.|| temimilli. |- | combate.|| netēīxnāmiktiliztli. |- | comediante.|| tēīxiptlatini.| |- | comedor.|| nekochkāyōtīlōyān. |- | comentario.|| tlahtōlkakiliztīlōni. |- | comidas.|| tlemōlli. |- | comienzo.|| tlapēwkāyōtl. |- | como una...|| zan ye nō iwi. |- | compacto.|| tetewilakachtik, pīkki. |- | compañero.|| tēwānpoh. |- | compasión.|| tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |- | completo.|| zēmāntok. |- | composición.|| neyōlnōnōtzaya. |- | compromiso.|| netlatēnēwiliztli. |- | compuesto.|| chiktlapanki. |- | concordancia.|| tlahtōlzetiliztli. |- | conciencia.|| neyōlīxihmachiliztli. |- | conducta.|| tēnemiliztokiliztli. |- | conectado.|| tlapilōwilīlli. |- | confiado.|| tētenitztīlli. |- | confianza.|| neyōllōtiliztli. |- | confusión.|| tēīxneloliztli. |- | confuso.|| īxpoliwki. |- | conjunto.|| nechikoliztli. |- | conquista.|| tēpēwaliztli. |- | conquistador.|| tēyāōchīwki. |- | constructor.|| motlazālōltihki. |- | continente.|| zēmāntok tlālli. |- | contorno.|| tlatexxīnepanōlōni. |- | contra.|| wīkkopa, kopawīk. |- | contrario.|| tēīxnāmikki // (al___) in ne. |- | copa del árbol.|| īmalakayōkān in kuawitl. |- | copia.|| neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |- | corregido.|| tlakxitoktli. |- | cortesía.|| nehmatkāyōtl. |- | corrupción.|| tēichtakatlaxtlāwiliztli. |- | corteza.|| kuawēwatl. |- | costra.|| nēxwākāyōtl. |- | costumbre.|| tlamanitiliztli. |- | creación.|| tlatlākatililiztli. |- | creado.|| tlachīwki. |- | creciente.|| molwih. |- | crédito.|| tētlatlakuiltiliztli. |- | creencia.|| yōlpachiwiliztli. |- | crema.|| tlaīxōtl. |- | crimen.|| tēichtakamiktiliztli. |- | criminal.|| tēyōlpachoāni. |- | cristal.|| tewilotl. |- | crónica.|| nemiliztlahkuilōlli. |- | cruel.|| nēntlākatl. |- | cuadrado.|| tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |- | cubierta.|| īxxōtl. |- | cuento.|| tlaketzalli. |- | cualidad.|| neīxkāwilli. |- | cualquiera.|| zāzākewātl. |- | cuidado.|| tlamachiyaliztli. |- | (con) cuidado.|| netlakuitlawiliztika. |- | culpable.|| tlahtlakōleh. |- | cultura.|| nenayōtl. |- | cumpleaños.|| tlākatilizilwitzintli. |- | chiquillo.|| tēlpōkakōnetōntli. |- | choque.|| techikanāwaliztli. |- | chupón.|| tlapipīnalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (D) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | débil.|| ahchikāwak. |- | decisión.|| nezentlālilli, nenōtztli. |- | defecto.|| tlapilchīwaliztli. |- | defectuoso.|| tlapilchīwtli. |- | defensa.|| nemāpatlaliztli. |- | delgado.|| pitzaktik. |- | demanda.|| tlaihtlaniliztli. |- | demora.|| tlawehkātlāzaliztli. |- | denuncia.|| tētēilwiliztli. |- | desafío.|| tēnenewkāwiliztli. |- | desanimado.|| mokuekuetlaxoāni. |- | desarrollo.|| tlamiyakiliztli. |- | descanso.|| nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli. |- | descendencia.|| tlākamekayōtl. |- | descubierto.|| tlapantlāzalli. |- | descubrimiento.|| tlanēxtīlli. |- | descuido.|| nexīkkāwaliztli. |- | desdén.|| tēikxotlaliztli. |- | deseable.|| tētlanektih. |- | (el que) desengaña.|| tētlaīxtlatiliāni. |- | desesperación.|| netlawēlpololiztli. |- | (acción de) desencadenar.|| tlatepozmekayōtomaliztli. |- | desgracia.|| tētlekotekiliztli. |- | desgraciadamente.|| nēnwetziliztika. |- | desgraciado.|| nēntlākatl. |- | deshecho.|| tlaahtletilīlli. |- | desidia.|| tlatziwiliztika. |- | desorden.|| tēchalāniliztli. |- | (con) desorden.|| tēīxneloliztli. |- | despensa.|| tlakualkalli. |- | desprecio.|| tēikxotlaliztli. |- | después.|| zātēpan. |- | destruido.|| tlaahtletilīlli. |- | desviación.|| tētlakāwaltiliztli. |- | determinación.|| iw tlatēnēwaliztli. |- | devoción.|| tlateōmachiliztli. |- | día de fiesta.|| netlamachtilizilwitl. |- | diámetro.|| patlāwaliztli. |- | dichoso.|| tlaknōpilwiāni. |- | diestro.|| tlatlamachiāni. |- | diferente.|| tētlanēwih. |- | dificultad.|| neohwikānakiliztli. |- | dinero.|| tlakōkōwalōni. |- | director.|| tēkuexānoāni. |- | discreto.|| tlamawkāittani, īxtlamatini. |- | discutible.|| īxnāmikiztli. |- | disculpa.|| netlakuepililiztli. |- | disminuido.|| tlatepitilīlli. |- | distante.|| tētlālkāwih. |- | distinto.|| tētlanēwih. |- | distribuido.|| tētlamachīlli. |- | diversión.|| neāwiltīlōni. |- | diverso (a).|| nepapan, zentlamankīzki. |- | división.|| nexeloliztli. |- | divulgación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | doctrina.|| tēizkaltiliztli. |- | dolor.|| tēchōktiliztli. |- | domesticado.|| tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |- | don.|| netlawtiliztli. |- | donación.|| tēyokatiliztli. |- | dondequiera.|| nohwiyān. |- | dormido.|| tlakochitīlli. |- | duda.|| netzotzonaliztli. |- | dudosamente.|| neyōlpololiztika. |- | dudoso.|| tētzotzon. |- | durante este tiempo.|| nemayān. |- | educación.|| tlākawapāwaliztli. |- | elección.|| tēīxketzaliztli. |- | elegante.|| moyēkchihchīwki. |- | elegido.|| tlatzonāntli. |- | elemento.|| tlapēwkāyōtl. |- | emplumado.|| tlapotonīlli. |- | encantamiento.|| teōtlāxililiztli. |- | encendido.|| tekuīnki. |- | encino.|| āwatl, ōwatl. |- | encuesta.|| tētlan tlahtlaniliztli. |- | enlace.|| nekuānāmiktiliztli. |- | enorme.|| kuitlatolompōl. |- | ensalada.|| tlanechikōlkilitl. |- | enseguida.|| zātēpan. |- | enseñanza.|| tēīxtlamachtiliztli. |- | entero.|| zenkīzki, zezemēltik. |- | entonces.|| niman. |- | entrañas.|| yōllohkalli. |- | entrega.|| tēkāwaliztli. |- | entretenido.|| tēēllēlkīxtih. |- | entrometido.|| motēntihki. |- | envío.|| netītlaniztli. |- | envoltura.|| tlakimiliwkāyōtl. |- | (en la) época de.|| īnokīpan. |- | equitativo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | equivocación.|| netlanēwiliztli. |- | error.|| neīxkuepaliztli. |- | escalera, escalón.|| tlamamatlatl. |- | escoba.|| tlapohpōwalōni. |- | escogido.|| tlatzonāntli. |- | escritor.|| tlatlālihki. |- | escuadra.|| tlanakazanōni. |- | escultura.|| tlakuawihkuilōliztli. |- | esófago.|| yōllohīxtli. |- | espacio.|| tlakāwtli, tlakoyoyān. |- | espantoso.|| momamawtiāni. |- | especial.|| nōnkuahkīzki. |- | espera.|| tēchiyaliztli. |- | esperanza.|| nechixkāyeliztli. |- | espinoso.|| witzyoh, tētzapīnih. |- | esplendor.|| tlanēxtiliztli. |- | esponjoso.|| zonektik. |- | esquina.|| tlanakaztli. |- | estimable, estimado.|| tlazohkāmachōni. |- | estable.|| chikāwatika. |- | estado de las cosas.|| iwkātiliztli. |- | estanque.|| tlakilākāxitl. |- | estufa.|| newākkātemalōyān. |- | exactamente.|| yēkyōlōtika. |- | examen.|| tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |- | examinado.|| tlakxitoktli. |- | excelente.|| tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |- | excusa.|| nekīxtiliztli. |- | éxito.|| īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |- | exótico.|| wehkāwītz. |- | experiencia.|| nemilizzōtl. |- | experto.|| tētlamachiliāni. |- | explicación.|| tlakakiztilōni. |- | exterior.|| nēxiliztli. |- | extremidad.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | fábula.|| tlaketzalli. |- | fácil.|| ahohwih. |- | fácilmente.|| ahyowi. |- | falso.|| zan nēn tlatōktilōni. |- | falta.|| neīxkuepaliztli. |- | fatigado.|| mokotzānki. |- | favor.|| tēiknēliliztli. |- | fe.|| yōlpachiwiliztli. |- | fecundación.|| ōtzyōtl. |- | fiado.|| tlatlanēwtli. |- | ficción.|| tlaīxpaniliztli. |- | fiebre.|| netlewiliztli. |- | fiel.|| netlākanekōni. |- | fielmente.|| yēkyōlotika. |- | filamento.|| tetepontepilōlli. |- | filo.|| tēnatkāyōtl. |- | fin.|| tlamiliztli. |- | final.|| tlatzakkān. |- | finalmente.|| ikken. |- | firme.|| pipinki, tlatōktilōni. |- | fisonomía.|| īxkonēxiliztli. |- | forma.|| iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |- | fluido.|| chiyawiztli. |- | follaje.|| kuawxiwitl. |- | formación.|| tlatlākatililiztli. |- | formado.|| tlachīwtli. |- | fracaso.|| nehnenēnkoliztli. |- | fracción.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | frágil.|| ahohwihtlapāni. |- | fragmento.|| tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |- | fraude.|| tēīxpopoyochīwaliztli. |- | frecuentemente.|| ahtza, achi miyakpa. |- | freno.|| tēmmekatl. |- | frente.|| tlaīxpanyōtl. |- | frito.|| tlatzoyōnīlli. |- | frustrado.|| tlanēnkōlli. |- | frutal.|| tlaakillō. |- | (a la) fuerza.|| iwiwih. |- | fugitivo.|| moyēltiāni. |- | fundador.|| tlanelwayōtiāni. |- | furioso.|| tlawēleh. |- | (el) futuro.|| in āxkān mochipa. |- | ganas.|| neikoltiliztli. |- | gancho.|| ākatepozōtl. |- | genealogía.|| tlahtohkāmekayōtl. |- | generación.|| tlatlākatiliztli. |- | general.|| nōwiyānyoh. |- | generoso.|| tlazenkāwaltik. |- | gestos.|| īxyoyomoktiliztli. |- | glándula.|| pexōntīlli. |- | globo.|| tlaihīyōtēntli. |- | gobernador.|| tēitkini. |- | golfo.|| āyōllohko, āihtik. |- | golpe.|| tēchikkanāwaliztli. |- | gorrión.|| teōkaltototl. |- | gramática.|| netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |- | gratis.|| zān nēn. |- | grave.|| tēēllēlahxitih. |- | gris.|| nextik. |- | grosero.|| tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |- | grueso.|| weltilaktik. |- | grupo.|| tlaololōlli, tlaīxololōlli. |- | grasa.|| chiyawizōtl. |- | grosor.|| pozāwakāyōtl. |- | gusto (nuestro___)|| tlawelmatiya.to. |- | guerrero.|| tēyāōtlani. |- | hacia.|| tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk. |- | hábil.|| tlatlamachiāni. |- | habitación.|| nemowaliztli. |- | habitante.|| nemini, chāneh. |- | hablador.|| tlatehtoāni. |- | hacha.|| tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |- | hambre.|| teohziwiliztli. |- | hasta allí.|| in ok ixkichkāwitl. |- | hecho.|| nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli... |- | hemorroides.|| nekuilchilpilōliztli. |- | herida.|| tēchopīniliztli. herido. tlamiktīlli. |- | hermano menor.|| tēikawtli. |- | héroe.|| tlamawichīwani. |- | hipocresía.|| nekualtokiliztli. |- | historia.|| nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |- | hocico.|| tēntomaktli. |- | horrible.|| momamawtiāni. |- | hospitalidad.|| tēzeleliztli. |- | huella.|| nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |- | humilde.|| moknōmatini. |- | humillado.|| tlatlanitlaniztli. |- | humor.|| chiyawiztli. |- | humor acuoso.|| chiyawizātl. |- | idea.|| nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. |- | idéntico.|| ahkān tētlanēwi |- | identidad.|| nenewiliztli. |- | (es) igual.|| tēnenewixka. |- | iluminación.|| tlatlatlamachiliztli. |- | imagen.|| tlaīxīptlayōtl. |- | imaginado.|| tlapīpīktli. |- | imbécil.|| īxkokowitz. |- | impar.|| wālwehwetzi. |- | importante.|| ahkokīzaliztli. |- | imposible.|| aok weli. |- | inagotable.|| ahmo tlamini. |- | incierto.|| tētzotzon. |- | incluso.|| zān ye iwi. |- | independencia.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | indicación.|| tētlaīxpantililiztli. |- | indiferente.|| tlaāwilkāwani. |- | índigo (color).|| xiwkilipitzāwak. |- | inesperado.|| ahtēihmachitih. |- | infinito.|| ahmo tlamini. |- | información.|| tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. |- | insignia(s).|| tlāwiztli. |- | (en un) instante.|| tēīxkueōnka, achitōnka. |- | instinto natural.|| yōllohīxihmachiliztli. |- | intacto.|| motkitika. |- | inteligencia.|| tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |- | intento.|| nelwiliztli. intercambio. tlapāpahtiliztli. |- | interior.|| yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. |- | interrogación.|| tlahtlaniliztli. |- | intervalo.|| tlakoyokān. inútil. ahmo nekōni. |- | inútilmente.|| īxwexopan. |- | inventado.|| tlapīpīktli. |- | inventario.|| tlazentlālilāmatl. |- | investigación.|| tētlatepotztoiliztli. |- | invitación.|| tēkoachīwaliztli. |- | invitado.|| tlakoachīwtli. |- | irrefutable.|| ahmo īxnāmikiztli. |- | irregular.|| ahmo nāwatilpiyalli. |- | isla.|| tlālwāktli. |- | jefe.|| tēchīwki. |- | jaiba de mar.|| ātēkuizihtli. |- | joto.|| tēkuilōntiāni. |- | jovencito.|| tēlpōkakōnetl. |- | juego.|| neāwiltilōni. |- | juez.|| tētlamachiliāni. |- | juntos.|| zepan. |- | jugo.|| nekuīxkiwiwilli. |- | justo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | kilo.|| tlatamachīwalōni. |- | lado (por un __)|| zentlapal. |- | lamentable.|| tēchōktli. |- | lámina.|| āmatlakotōnyōtl. |- | lámpara.|| netlawililōni. |- | largo.|| wēyak, ānki, pitzaktik. |- | leche.|| tlapātzkītl. |- | lechuga.|| zentakatl. |- | lentamente.|| nekxitekpānaliztika. |- | lentes.|| īxtēzkatl. |- | lento.|| ayaxkānyoh. |- | leñoso.|| kuawwātzalloh. |- | letra.|| machiyōtlahtōliztli. |- | levantado.|| tlaahkoktli. |- | libertad.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | libre.|| tlākamelāwak, tlatekililli. |- | libre albedrío.|| nenehwiyānwiliztli. |- | liga.|| tlazālōlōni. |- | ligado.|| tlatetewilpīlli. |- | ligero.|| ahkokki, ahkowetzki. |- | límite.|| tepāmmachiyōtl. |- | linaje.|| tlākamekayōtl. |- | línea.|| tlatexīnepanōlōni. |- | linterna.|| tlāwilkalli. |- | liquen.|| chachawa. |- | lirio.|| tzaukxōchitl. |- | lisiado.|| tlamiktīlli. |- | liso.|| tetzkaltik. |- | loco.|| mozitl. |- | longitud.|| wehtlatzikāyōtl. |- | luchador.|| momāiztlakoāni. |- | llanura.|| tlawelmāyān, zemmaniliztli. |- | llave.|| tlatlapōlōni. |- | lleno.|| tēnki, tlatzonēwalli. |- | macizo.|| pīkki. |- | madera.|| kuawwātzalli. |- | magnifico.|| moyēyēkketzki. |- | mal hecho.|| tlapilchīwtli. |- | maldad.|| tetēnanāwatiliztli. |- | maldición.|| tlatlaēlittaliztli. |- | maleza.|| tlāltetzmalli. |- | manera.|| tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |- | maniático.|| īxkokowitz. |- | mantel.|| netēmpohpōwalōni. |- | (en la) mañana.|| nōnchipa. |- | maravilla.|| tlamawizōlli. |- | marca.|| nenekuilwāztli. |- | martillo.|| tlatewilōni. |- | más.|| ok ye zenkah |- | más pequeño.|| achitepitōn. |- | más o menos.|| iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. |- | (la) mayoría.|| achi mochintin. |- | media luna.|| zentlakol mētztli. |- | medida.|| tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |- | mediocridad.|| tlahkonemilizōtl. |- | membrana delgada.|| ēwazizikuiliwiliztli. |- | memorial.|| tētlalnamiktīlōni. |- | menguante (de la luna).|| īnekuepaliz in mētztli. |- | menor.|| achi tepitōn. |- | menos.|| ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |- | mensaje.|| netītlaniliztli. |- | mente.|| tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |- | meta.|| ahziyān. |- | método.|| tēizkaltiliztli. |- | metro.|| zentamachīwalli, oktakatl. |- | mezclado.|| tlazennepanōlli. |- | miembro.|| kotōnkāyōtl. |- | mientras.|| in ok. |- | milagro.|| tlamawizōlli. |- | misericordia.|| tlatlākayōtl. |- | (de la) misma manera.|| zān ye iwi. |- | mismo.|| nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |- | modelo.|| nemachiyōtīlli. |- | modesto.|| moknōmatini. |- | modificado (de lugar).|| tlanāwak tlatēktli. |- | (al) momento.|| wel ihkuāk. |- | (en el) momento en que.|| in kin iw, in iw. |- | moneda.|| tlakōwalōni. |- | moreno.|| tlītlīlektik. |- | movimiento.|| neolīniliztli. |- | muchedumbre.|| tētetzāwak. |- | mudanza.|| nehkuaniliztli. |- | muebles de casa.|| chānyeloāni. |- | mugre.|| tzokatl. |- | multiplicación.|| tlatōnakatiliztli. |- | muleta.|| netlakechiya. |- | multicolor.|| tlātlātlapālpōwtli. |- | multitud.|| tētetzāwak. |- | murmullo.|| popolokaliztli. |- | musgo.|| āmomoxtli. |- | narración.|| tlamelāwkāpōwaliztli. |- | nata.|| tlaīxōtl. |- | natural.|| iwkiz. |- | naturaleza.|| iwkātiliztli. |- | naturaleza humana.|| tlākayeliztli. |- | naturalmente.|| iwyōtika. |- | necesario.|| monekini. |- | necesidad.|| monekiliztli. |- | negado.|| tētlakāwaltīlli. |- | nenúfar.|| ātlakuezonān. |- | nervioso.|| tlātlalwatik. ni. ahmo nō. |- | niño.|| tēlpōkakōnetl. |- | nivel.|| tlaīxtēmitiliztli. |- | nota.|| tlakakiztililiztli. |- | nuera.|| tlakpaichpōchtli. |- | obediente.|| tēkakini. |- | obligación.|| tekiyōtl. |- | obra.|| tlachīwalli. |- | observatorio.|| neīxtīlōyān. |- | obstáculo.|| tētlakāwaltiliztli. |- | (no) obstante.|| mā tēl. |- | ocupado.|| tlaīxkāwki. |- | odio.|| tēkokoliztli. |- | odioso.|| momamawtiāni. |- | oficio.|| tlachihchīwkāyōtl. |- | (el) olfato.|| tlahnekuiya.no. |- | opinión.|| nematiliztli. |- | opuesto.|| tēīxnāmikki. |- | opositor.|| motēīxnāmiktiāni. |- | orden.|| netekpānkātlāliliztli. |- | orgullo.|| nepantlāzaliztli. |- | original.|| tlatzīntīlōni. |- | osado.|| motlahpaloāni. |- | oscuro (confuso).|| īxpoliwki. |- | otra vez.|| nō kuelle. |- | paciencia.|| tlayōllōtepitzwiliztli. |- | pacto.|| nezennōnōtzalli. |- | pala.|| tlaakānōni. |- | paquete.|| zentlayawalōlli. |- | parada.|| nemaktiliztli. |- | parece que.|| mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |- | parecido.|| tēnenewiliztli. |- | parte.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | parte opuesta, trasera de algo.|| tlatepotzōtl. |- | (por todas) partes.|| zenkol. |- | participación.|| nezepaniknēliliztli. |- | particular.|| nōnkuahkīzki. |- | pasión.|| neyōlkokoltiztli. |- | paso a paso.|| nekxitekpaliztika. |- | patadas.|| tlatētelikzaliztli. |- | patria.|| tlākatiyān. |- | pausa.|| netzikoliztli. |- | paz.|| yēktlamatkāyetōliztli. |- | pecas.|| neīxihtlakoliztli. |- | pedazo.|| tlakotōnyōtl. |- | pedo.|| neiyexiliztli. |- | pegajoso.|| tetezāliwini. |- | peligro.|| tla-, neohwikānakiliztli. |- | pensador.|| mokexkitzawani. |- | pensamiento.|| tlanemiliztli. |- | pérdida.|| tēiknōtililiztli. |- | peregrinación.|| tlamahzēwkānemiliztli. |- | perezoso.|| tlātlahkomatini. |- | perfume.|| popochtli. |- | permiso.|| tēmākāwaliztli. |- | perpetuo.|| aik tlamini. |- | petición.|| tētlaihtlaniliztli. |- | pilar.|| tlaketzalmimilli. |- | pino.|| āyawkuawitl. |- | pinzas (de cejas).|| neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas. |- | placer.|| zemēlli. |- | plano.|| zemonok. |- | planta.|| tlanelwayōtl, takatl. |- | plantilla.|| nemachiyōtīlli. |- | pluma para escribir.|| tlahkuilōlōni. |- | poco a poco.|| tlamach-. cf. |- | paso a paso poder.|| weliyōtl. |- | poderoso.|| tēīxmāmawtih. |- | portero.|| tlatlapoh. |- | porvenir.|| in āxkān mochipa. |- | positivo.|| tēyōlmahxiltīlōni. |- | precaución.|| tēēllēlahxitih. |- | prendido.|| tekuīnki. |- | presente.|| āxkān mochīwa. |- | presidente.|| tlahtohkātēīxīptla. |- | presión.|| tēihziwitiliztli. |- | prestado.|| tlatlanēwtli. |- | prevenido.|| tlanemachitīlli. |- | prieto.|| tlītlīlektik. |- | (es la) primera vez que.|| kin iwti. |- | primero.|| ākachto. |- | primitivamente.|| iwti. |- | prisa.|| netlalotikīzaliztli. |- | privilegio.|| tēiknēlilōni. |- | probable.|| neltilīlōni. |- | procesión.|| zempankīzaliztli. |- | proceso.|| tlahkuilōllōtl. |- | profundidad.|| wehkātlānyōtl. |- | progreso.|| neiknēliliztli. |- | prohibido.|| tētlakāwiltīlli. |- | prolongación.| wēyakiliztli. |- | promesa.|| tlatēnēwaliztli. |- | prometido.|| tlatēnēwalli. |- | propiedad.|| iwkātiliztli. |- | propio.|| īxkoyān.no. |- | a propósito.|| īwetziyān. |- | protección.|| tēmanawiliztli. |- | protector.|| tlahpalēwiki. |- | provecho.|| netlaīxnēxtililiztli. |- | proyecto.|| nelwiliztli, zentēnēwalōka.no. |- | (con) prudencia.|| nezkaliliztika. |- | prueba.|| tēyehyekoliztli. |- | publicación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | publicado.|| tepanōtlalli. |- | puente.|| tenolli. |- | puesto.|| tlatēktli. |- | pulmón.|| chichitl, ihīyōpexōtīlli. |- | punta.|| tlakpayōtl. |- | puntiagudo.|| tētzapīnih. |- | puñalada.|| tēihxiliztli. |- | puro.|| ahtlanelōlloh. |- | queso.|| tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |- | racimo.|| zemochōlli. |- | raíz.|| tlanelwatl. |- | rama.|| kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl. |- | rango.|| netekpāntlāliliztli. |- | raramente.|| zān ika, zān kēmmanyān. |- | raro.|| poyaktik, xaxaltik. |- | rastrillo.|| nemomotzōlōni. |- | raza.|| tlākamekāyōtl. |- | razón.|| īxtlamachiliztli. |- | razonamiento.|| nematkātlahtoliztli. |- | rebajado.|| tlatepitōnōlli. |- | rebelde.|| tētlakuepiliāni. |- | recogido.|| tlaahkoktli. |- | recomendado.|| tētenitztīlli. |- | recompensa.|| tlatlawtīlli. |- | reconocimiento.|| netlazohkāmatiliztli. |- | recopilación.|| tlazentlālilāmatl. |- | recreo.|| neāwiltīlōni. |- | redondeado.|| tlatewilakachōlli. |- | redondez.|| tewilakachīwkāyōtl. |- | reflexión.|| netlatēmoliliztli. |- | refugio.|| neyānayān. |- | refutación.|| tētlahtōlpololiztli. |- | regalo.|| tēnemaktli. |- | regla (disposición).|| tlatekpāntzīntli. |- | regla (para medir).|| tlawawanalōni. |- | reloj.|| tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli. |- | relación.|| neteikniwtiliztli. |- | relámpago.|| tlatepetlāniliztli. |- | remordimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli. |- | reparación.|| tētlapahtililiztli. |- | repartidor.|| tētlamachiāni. |- | repleto.|| tēnki. |- | representación.|| tēīxīptlatiliztli. |- | reproche.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | reproducción.|| tlakopīnaliztli. |- | resfriado.|| tlatlaziztli. |- | respeto.|| tēīxtililiztli. |- | respetuoso.|| tēīxtiliāni. |- | respiración.|| neihīyōtiliztli. |- | respondón.|| tlatehtoāni. |- | respuesta a una carta.|| tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |- | restauración.|| tetlapahtililiztli. |- | restos.|| tlakāwilli. |- | resultado.|| mochīwaliztli. |- | resurrección.|| nezkaliliztli. |- | retoño.|| kilyōllohtli. |- | retraso.|| tētlāliliztli. |- | reunido.|| tlaīxololōlli. |- | reunión.|| tlākanechikōlli. |- | revés, envés.|| īxkuepa.no. |- | revisado.|| tlakxitoktli. |- | revuelto.|| tlazennepanōlli. |- | ricamente.|| tētlamachtiliztika. |- | riesgo.|| tlaohwikānakiliztli. |- | rival.|| tēnāmikini. |- | rizoides.|| tzikotlanelwatōntli. |- | roedor.|| tlatetexoāni. |- | rosa.|| tlaztalēwalli. |- | rosado.|| tlapālpoyaktik. |- | rozadura.|| netoxōmaliztli. |- | rubio.|| īxkoztik. |- | rudo.|| yōllohkikimil. |- | ruido.|| tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |- | rumor.|| tlahtōlchitōniliztli. |- | sábana.|| tlazaliztāk. |- | saber de memoria.|| notēnko nikmati. |- | saco.|| xikipilli, tlamāmālli. |- | salario.|| tēpatiyōtīlōni. |- | salud.|| pākkāyeliztli, pahtiliztli. |- | saludable.|| tēchikāw, tēnēwelmachitih. |- | salvado (de trigo).|| tlapayāntextli. |- | sano.|| tlākamelāwak. |- | sartén.|| tepozahpāztlatzoyōnilōni. |- | satisfacción.|| tēyōlmahxiltiliztli. |- | satisfecho.|| mowelittak. |- | secretario.|| tlahtōlihkuiloāni. |- | secreto.|| teōtlanēzkāyōtīlōni. |- | seguidor.|| tēnematilizkuīni. |- | sello.|| nenekuilwāztli. |- | (es) semejante.|| tēnenewixka. |- | sencillo. cf. simple sensación.|| nematiwani. |- | sensual.|| tlaēlpākini. |- | sensualmente.|| tlaēlpākiliztika. |- | sentido del tacto.|| tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |- | señal.|| nēzkāyōtl. |- | separación.|| tētlāllōtiliztli. |- | separado.|| tlatēktli. |- | servicio.|| tlayekōltīlōkāyōtl. |- | servilleta.|| netēmpohpōwalōni. |- | siembra.|| tlatepēwaliztli. |- | silbido.|| kikinakiliztli. |- | sillón.|| netlāliāyān. |- | similitud.|| tēnenewiliztli. |- | simple.|| zēmani. |- | simultáneamente.|| netlok. |- | sin fin.|| aik tlamini. |- | sin embargo.|| mā tēl. |- | singular.|| nōnkuahkīzki. |- | sinónimos.|| tlapohtiliztlahtōlli. |- | soberanía.|| tlahtohkātiliztli. |- | solicitante.|| tētlaihtlaniliāni. |- | solicitud.|| tlaihtlaniliztli. |- | sombrero.|| nekuāzēwalwīlōni. |- | sometido.|| motēzemmakani. |- | sonido.|| kakalakaztli, tlatlatzkaliztli. |- | sopa.|| tetzāwalmōlli. |- | soportable.|| tlemachōni. |- | soporte.|| tlamāmāllōtl. |- | sorprendente.|| tēihzāwih. |- | sorprendido.|| mokuītiwetzini. |- | sorpresa.|| neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli. |- | sostén.|| tlamāmālōni. |- | subterráneo.|| tlanitālli. |- | sucesivo.|| tētokilih. |- | suceso.|| nechīwaliztli. |- | suegro.|| tlakpatahtli. |- | suma.|| tlazempōwaliztli. |- | superior.|| tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |- | suponiendo que.|| mā zo tēl. |- | superficie.|| tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |- | tal.|| iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa. |- | tallo.|| tzīnkuawyōtl, kiyotl. |- | tamaño.|| tamachīwka.no. |- | tampoco.|| ahnōmo, ahmo nō. |- | tapadera.|| tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni. |- | tardío.|| tlateōtlakuīlli. |- | techo.|| tapalkatlapantli, wapalkalkuātl. |- | tejado.|| tapalkatlapantli. |- | tejido.|| tlahkittli. |- | tenazas.|| tlatepozkakalokotōnalōni. |- | tentación.|| tēneyēyekōltiliztli. |- | tenue.|| xaxaltik. |- | territorio.|| nekallōtīlōyān. |- | terror.|| netlakmawtiliztli. |- | tesoro.|| tlaāxkātīlli. |- | tiempo (a su debido___).|| monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |- | tienda.|| tlanamakilizkalli. |- | tímido.|| momāmatini. |- | tirano.|| tlanehnekini. |- | toalla.|| nemāpohpōwalōni. |- | (por) todas partes.|| nonoka, zenkol. |- | todopoderoso.|| zemwelitini. |- | tonto.|| tepochtli. |- | tormenta.|| neehēkanāmiktiliztli. |- | torpe.|| tlakuepkāchīwani. |- | tos.|| tlatlaziztli. |- | tosco.|| chachakuachtik. |- | total.|| tlazezempōwalōni. |- | trabajador.|| tlaāxki. |- | traición.|| tētenanāwatiliztli. |- | trampa.|| tzowāztli. |- | tranquilamente.|| tēpāpākiltiliztika. |- | (en el) transcurso de.|| nemayān. |- | transparente.|| tewilotik. |- | transporte.|| tlazāzākaliztli. |- | trapito.|| tlapohpōwalōnitōn. |- | trato.|| nenāwatiliztli. |- | trébol.|| okoxōchitl. |- | tregua.|| neyāōzēwiliztli. |- | tribunal.|| tlakakowayān. |- | triste.|| tētolīnih. |- | tristeza.|| tlaokōlli. |- | triunfo.|| tēpanawiliztli. |- | trueque.|| tlapahpatiliztli. |- | tubería.|| āpipilwāztli. |- | tubo.|| ākatlatēktli, āpipilōlli. |- | último.|| tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā. |- | unidad.|| nezezētililiztli. |- | unido.|| tlazālōlli. |- | unión.|| nezezētililiztli. |- | universal.|| nōwiyānyoh. |- | urbanidad.|| tlātlākayōtl. |- | uso.|| iw tlamaniliztli. |- | útil.|| nekōni. |- | vacío.|| iwkātlahyōtl. |- | vaina.|| tlamalwilōni. |- | valor.|| yōllōtlahpaltiliztli. |- | valle.|| tepēihtik(tli), tlawelmayān. |- | vanidoso.|| moyewaihtoāni. |- | vapor.|| pōkyōtl. |- | vara.|| tlakōtl. |- | variable.|| yōlkuēkuepki. |- | velar.|| ahkochiztli niknochīwaltiā. |- | venganza.|| netzonkuililiztli. |- | vengativo.|| tētlakuepkāyōtiliāni. |- | ventaja.|| neiknēliliztli. |- | ventajoso.|| tēwelnemitih. |- | ventana.|| tlattōyān. |- | vergüenza.|| netonēwaliztli. |- | veteado.|| tlatlātlapālpōwtli. |- | (de) vez en vez.|| zān ika. |- | vicio.|| tlapilchīwaliztli. |- | vicioso.|| tlahtlakōleh. |- | vidrio.|| tewilotl. |- | violencia.|| tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl. |- | violento.|| tlawēleh. |- | violeta.|| kuappachtli. |- | virrey.|| tlahtohkātēīxīptlatl. |- | viscoso.|| zazalik. |- | visión.|| tlachiyaya.no. |- | voz.|| tzātzahtziliztli. |- | yema.|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | yerno.|| tlakpapilli. |- | yeso.|| tezokitl. |} [[Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli]] rwp6pniivzqfefmhnokj3a97i4dat7z 528329 528328 2026-07-25T23:45:03Z Akapochtli 159 Arreglo 528329 wikitext text/x-wiki == Vocabulario de Akapochtli (A) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | abanderar. || kuāchpanitkītiā.nitē. || abierto. || tlatlapōlli. |- | abandono. || tēkāwaliztli. || abreviación. || ahtlawēyakiliztli. |- | absorbente.|| miltekōni. || acanalado.|| ākaltik. |- | aceite.|| chiyawakāyōtl. || aceptado.|| tlayēkkaktli. |- | acodo.|| kuawakīlli. || acostumbrado.|| kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |- | actual.|| āxkān mochīwa. || acueducto.|| ākokopilwāztli. |- | acuerdo.|| nenāwatiliztli. || acusación.|| netēilwiliztli. |- | además.|| ok nō, inozkēn. || administrador.|| tlatlaīxtlātīlli. |- | adulto.|| kuakuawtik. || adversario.|| motēīxnāmiktiāni. |- | advertido.|| tlanemachitīlli. || aéreo.|| ehēkayōtl. |- | afecto.|| tēyōllōtlapānaliztli. || afinidad.|| tlahtōlzentiliztli. |- | afirmación.|| netēntlahpaltiliztli. || afortunado.|| tlaknōpilwiāni. |- | ágil.|| mokxiihmatini. || agradable.|| tlazempaktiāni. |- | agradecimiento.|| neknelilmatiliztli. || agrupado.|| tlaīxololōlli. |- | agrupar.|| netechtlāliā.nitla. || aguardiente.|| tlahtlakōlātl. |- | aguijón.|| tēmīnaya.no. || aguja.|| tlahtzomalōni. |- | ahuecado.|| ākaltik. || alabastro.|| tetzkaltetl. |- | álamo.|| pepeyokuawitl. || alberca.|| tlakilākaxitl. |- | alcatraz.|| kanāwxōchitl. || alejamiento.|| tētlāllōtiliztli. |- | alga.|| āpachtli. || aliento.|| neihīyōtiliztli. |- | alguna vez.|| quēmmaniyān. || alivio.|| tēzēwiliztli. |- | almacén.|| tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. || alterno.|| papanwetzki. |- | alto linaje.|| tlahtohkāmekayōtl. || alrededor de.|| achi ye iwki. |- | ambos lados.|| īōntlapalīxtin. || amontonado.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | amplio.|| tlankakayaktli. || anales.|| zēxiwtlahkuilōlli. |- | anaranjado.|| tlapālpoyaktik. || anillo.|| ēlkuawyōtl. |- | animado.|| nemilzeh. || anteojos.|| tewiloīxtli. |- | antes, anteriormente.|| yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. || antigüedad.|| wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |- | antiguo.|| wehkāwitiāni. || añadido.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | apaciguado.|| tlākaziwki.|| aparte.|| nōnkuah. |- | apellido.|| tēuktōkāitl.|| aplanado.|| tlaātēzkamantli. |- | apoyo.|| tlamāmāllōtl.|| aprecio.|| netlaliztli. |- | apretado.|| tlakakatzalli.|| aprobado.|| tlayēkkaktli. |- | aptitud.|| neīxkāwilli.|| árbitro.|| tētlamachiliāni. |- | arbusto.|| kuawtōntli.|| arco.|| tlawītōlli. |- | argumento.|| tlahtōlnelwayōtl.|| armadillo.|| tlālpītzōtl. |- | armario.|| tlatlālīlōyān.|| armas.|| tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |- | arrepentimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli.|| articulación.|| nepikyān.no. |- | asador.|| tlatlewātzalōni.|| asco.|| tlaihiyaliztli. |- | aserrado.|| xōxotlalli.|| asesinato.|| tēichtakamiktiliztli. |- | asesor.|| tēnānāmikini.|| así.|| iw kim mā, iwi. |- | asmático.|| motzakuāni.|| aspecto.|| īxkonēxiliztli. |- | asqueroso.|| tētlaēltih.|| asunto.|| tlahtōlpēwallōtl. |- | atado.|| tlatētewilpīlli.|| (que tiene lugar al) atardecer.|| tlateōtlākuīlli. |- | atentamente.|| nēzkālika.|| atento.|| yōllōmatki. |- | audaz.|| motlahpaloāni.|| aumento.|| tlamiyakiliztli. |- | aunque.|| (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo.|| autor.|| tlatlālihki. |- | autoridad.|| tēīxmawtiliztli.|| autorización.|| tēmākāwaliztli. |- | auxiliar.|| tēnānāmikini.|| aviso.|| tēnemachtiliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (B) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | bajada.|| tlatemōwiliztli.|| balde.|| tlapohpōwalōni. |- | barrio.|| tenānkiyāwatl, tlayakapan.|| (con) base en.|| nelwayōtika. |- | basado en algo.|| tlatzīnichotīlli.|| batalla.|| nehkaliztli. |- | bate.|| tlatewilōni.|| bellota.|| āwatomatl. |- | berro.|| ātezkilitl.|| bienestar.|| nekuikuililiztli. |- | (seas) bienvenido.|| mā yōlikatzin.|| biografía.|| tēnemilizpōwalli. |- | borrador.|| neyōlnōnōtzaya.|| bóveda.|| tekolōlli. |- | brillo.|| tlanēxtiliztli.|| brote (de planta).|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | bruja.|| tlāwipōchin.|| ¡buenos días!¡siéntese!|| ¡mā ximēwitihtiye! |} == Vocabulario de Akapochtli (C) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | cable.|| tlawilāmmekatl. |- | caja.|| tlakallōtl. |- | calambre, espasmo.|| wapāwiztli. |- | calendario.|| ilwitlapōwalāmoxtli. |- | calmado.|| moyōlzēwih. |- | cambiado de lugar.|| tlanāwaktlatēktli. |- | cambio.|| nehkuaniliztli. |- | campo.|| tlawelmayān. |- | canal.|| ākokopilwāztli. |- | cangrejo.|| tekuizihtli. |- | capital.|| tēkuākān. |- | cardo.|| witzkilitl. |- | carrera.|| netlaloliztli. |- | casi así.|| achi iwki. |- | catarro.|| tlatlaziztli. |- | categoría.|| nenewkāyōtl. |- | cavidad.|| tlakomōlli. |- | cefalotórax.|| tzontekomēlpantli. |- | censo.|| tlatlatzkitīlli. |- | censura.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | centrar.|| tlahkowiā.nitla. |- | cepillo de dientes.|| netlammatilōlōni. |- | ceremonia.|| tlateōmawiztililiztli. |- | cesped.|| tlachkuitl. |- | cerrado con llave.|| tlatepoztzauktli. |- | cielo.|| nekuiltonōlōyān. |- | cima.|| tlakpayōtl. |- | cinturón.|| kuitlalpikāyōtl. |- | círculo.|| yawaliwki. |- | clausura.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | clavo. tlatepozmīnalōni. |- | cobertor.|| tlachkawipilzōtl. |- | cocido.|| tlatzoyōnīlli. |- | cocina.|| mōlchihchīwalōyān. |- | cofia.|| kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl. |- | col.|| zentekochtli. |- | colocado.|| tlatēktli. |- | color carne.|| tlatztalēwalli. |- | color violáceo.|| āyopālli. |- | color verde gris.|| kilpālli. |- | color turquesa.|| xippālli. |- | columna.|| temimilli. |- | combate.|| netēīxnāmiktiliztli. |- | comediante.|| tēīxiptlatini.| |- | comedor.|| nekochkāyōtīlōyān. |- | comentario.|| tlahtōlkakiliztīlōni. |- | comidas.|| tlemōlli. |- | comienzo.|| tlapēwkāyōtl. |- | como una...|| zan ye nō iwi. |- | compacto.|| tetewilakachtik, pīkki. |- | compañero.|| tēwānpoh. |- | compasión.|| tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |- | completo.|| zēmāntok. |- | composición.|| neyōlnōnōtzaya. |- | compromiso.|| netlatēnēwiliztli. |- | compuesto.|| chiktlapanki. |- | concordancia.|| tlahtōlzetiliztli. |- | conciencia.|| neyōlīxihmachiliztli. |- | conducta.|| tēnemiliztokiliztli. |- | conectado.|| tlapilōwilīlli. |- | confiado.|| tētenitztīlli. |- | confianza.|| neyōllōtiliztli. |- | confusión.|| tēīxneloliztli. |- | confuso.|| īxpoliwki. |- | conjunto.|| nechikoliztli. |- | conquista.|| tēpēwaliztli. |- | conquistador.|| tēyāōchīwki. |- | constructor.|| motlazālōltihki. |- | continente.|| zēmāntok tlālli. |- | contorno.|| tlatexxīnepanōlōni. |- | contra.|| wīkkopa, kopawīk. |- | contrario.|| tēīxnāmikki // (al___) in ne. |- | copa del árbol.|| īmalakayōkān in kuawitl. |- | copia.|| neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |- | corregido.|| tlakxitoktli. |- | cortesía.|| nehmatkāyōtl. |- | corrupción.|| tēichtakatlaxtlāwiliztli. |- | corteza.|| kuawēwatl. |- | costra.|| nēxwākāyōtl. |- | costumbre.|| tlamanitiliztli. |- | creación.|| tlatlākatililiztli. |- | creado.|| tlachīwki. |- | creciente.|| molwih. |- | crédito.|| tētlatlakuiltiliztli. |- | creencia.|| yōlpachiwiliztli. |- | crema.|| tlaīxōtl. |- | crimen.|| tēichtakamiktiliztli. |- | criminal.|| tēyōlpachoāni. |- | cristal.|| tewilotl. |- | crónica.|| nemiliztlahkuilōlli. |- | cruel.|| nēntlākatl. |- | cuadrado.|| tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |- | cubierta.|| īxxōtl. |- | cuento.|| tlaketzalli. |- | cualidad.|| neīxkāwilli. |- | cualquiera.|| zāzākewātl. |- | cuidado.|| tlamachiyaliztli. |- | (con) cuidado.|| netlakuitlawiliztika. |- | culpable.|| tlahtlakōleh. |- | cultura.|| nenayōtl. |- | cumpleaños.|| tlākatilizilwitzintli. |- | chiquillo.|| tēlpōkakōnetōntli. |- | choque.|| techikanāwaliztli. |- | chupón.|| tlapipīnalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (D) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | débil.|| ahchikāwak. |- | decisión.|| nezentlālilli, nenōtztli. |- | defecto.|| tlapilchīwaliztli. |- | defectuoso.|| tlapilchīwtli. |- | defensa.|| nemāpatlaliztli. |- | delgado.|| pitzaktik. |- | demanda.|| tlaihtlaniliztli. |- | demora.|| tlawehkātlāzaliztli. |- | denuncia.|| tētēilwiliztli. |- | desafío.|| tēnenewkāwiliztli. |- | desanimado.|| mokuekuetlaxoāni. |- | desarrollo.|| tlamiyakiliztli. |- | descanso.|| nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli. |- | descendencia.|| tlākamekayōtl. |- | descubierto.|| tlapantlāzalli. |- | descubrimiento.|| tlanēxtīlli. |- | descuido.|| nexīkkāwaliztli. |- | desdén.|| tēikxotlaliztli. |- | deseable.|| tētlanektih. |- | (el que) desengaña.|| tētlaīxtlatiliāni. |- | desesperación.|| netlawēlpololiztli. |- | (acción de) desencadenar.|| tlatepozmekayōtomaliztli. |- | desgracia.|| tētlekotekiliztli. |- | desgraciadamente.|| nēnwetziliztika. |- | desgraciado.|| nēntlākatl. |- | deshecho.|| tlaahtletilīlli. |- | desidia.|| tlatziwiliztika. |- | desorden.|| tēchalāniliztli. |- | (con) desorden.|| tēīxneloliztli. |- | despensa.|| tlakualkalli. |- | desprecio.|| tēikxotlaliztli. |- | después.|| zātēpan. |- | destruido.|| tlaahtletilīlli. |- | desviación.|| tētlakāwaltiliztli. |- | determinación.|| iw tlatēnēwaliztli. |- | devoción.|| tlateōmachiliztli. |- | día de fiesta.|| netlamachtilizilwitl. |- | diámetro.|| patlāwaliztli. |- | dichoso.|| tlaknōpilwiāni. |- | diestro.|| tlatlamachiāni. |- | diferente.|| tētlanēwih. |- | dificultad.|| neohwikānakiliztli. |- | dinero.|| tlakōkōwalōni. |- | director.|| tēkuexānoāni. |- | discreto.|| tlamawkāittani, īxtlamatini. |- | discutible.|| īxnāmikiztli. |- | disculpa.|| netlakuepililiztli. |- | disminuido.|| tlatepitilīlli. |- | distante.|| tētlālkāwih. |- | distinto.|| tētlanēwih. |- | distribuido.|| tētlamachīlli. |- | diversión.|| neāwiltīlōni. |- | diverso (a).|| nepapan, zentlamankīzki. |- | división.|| nexeloliztli. |- | divulgación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | doctrina.|| tēizkaltiliztli. |- | dolor.|| tēchōktiliztli. |- | domesticado.|| tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |- | don.|| netlawtiliztli. |- | donación.|| tēyokatiliztli. |- | dondequiera.|| nohwiyān. |- | dormido.|| tlakochitīlli. |- | duda.|| netzotzonaliztli. |- | dudosamente.|| neyōlpololiztika. |- | dudoso.|| tētzotzon. |- | durante este tiempo.|| nemayān. |- | educación.|| tlākawapāwaliztli. |- | elección.|| tēīxketzaliztli. |- | elegante.|| moyēkchihchīwki. |- | elegido.|| tlatzonāntli. |- | elemento.|| tlapēwkāyōtl. |- | emplumado.|| tlapotonīlli. |- | encantamiento.|| teōtlāxililiztli. |- | encendido.|| tekuīnki. |- | encino.|| āwatl, ōwatl. |- | encuesta.|| tētlan tlahtlaniliztli. |- | enlace.|| nekuānāmiktiliztli. |- | enorme.|| kuitlatolompōl. |- | ensalada.|| tlanechikōlkilitl. |- | enseguida.|| zātēpan. |- | enseñanza.|| tēīxtlamachtiliztli. |- | entero.|| zenkīzki, zezemēltik. |- | entonces.|| niman. |- | entrañas.|| yōllohkalli. |- | entrega.|| tēkāwaliztli. |- | entretenido.|| tēēllēlkīxtih. |- | entrometido.|| motēntihki. |- | envío.|| netītlaniztli. |- | envoltura.|| tlakimiliwkāyōtl. |- | (en la) época de.|| īnokīpan. |- | equitativo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | equivocación.|| netlanēwiliztli. |- | error.|| neīxkuepaliztli. |- | escalera, escalón.|| tlamamatlatl. |- | escoba.|| tlapohpōwalōni. |- | escogido.|| tlatzonāntli. |- | escritor.|| tlatlālihki. |- | escuadra.|| tlanakazanōni. |- | escultura.|| tlakuawihkuilōliztli. |- | esófago.|| yōllohīxtli. |- | espacio.|| tlakāwtli, tlakoyoyān. |- | espantoso.|| momamawtiāni. |- | especial.|| nōnkuahkīzki. |- | espera.|| tēchiyaliztli. |- | esperanza.|| nechixkāyeliztli. |- | espinoso.|| witzyoh, tētzapīnih. |- | esplendor.|| tlanēxtiliztli. |- | esponjoso.|| zonektik. |- | esquina.|| tlanakaztli. |- | estimable, estimado.|| tlazohkāmachōni. |- | estable.|| chikāwatika. |- | estado de las cosas.|| iwkātiliztli. |- | estanque.|| tlakilākāxitl. |- | estufa.|| newākkātemalōyān. |- | exactamente.|| yēkyōlōtika. |- | examen.|| tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |- | examinado.|| tlakxitoktli. |- | excelente.|| tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |- | excusa.|| nekīxtiliztli. |- | éxito.|| īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |- | exótico.|| wehkāwītz. |- | experiencia.|| nemilizzōtl. |- | experto.|| tētlamachiliāni. |- | explicación.|| tlakakiztilōni. |- | exterior.|| nēxiliztli. |- | extremidad.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | fábula.|| tlaketzalli. |- | fácil.|| ahohwih. |- | fácilmente.|| ahyowi. |- | falso.|| zan nēn tlatōktilōni. |- | falta.|| neīxkuepaliztli. |- | fatigado.|| mokotzānki. |- | favor.|| tēiknēliliztli. |- | fe.|| yōlpachiwiliztli. |- | fecundación.|| ōtzyōtl. |- | fiado.|| tlatlanēwtli. |- | ficción.|| tlaīxpaniliztli. |- | fiebre.|| netlewiliztli. |- | fiel.|| netlākanekōni. |- | fielmente.|| yēkyōlotika. |- | filamento.|| tetepontepilōlli. |- | filo.|| tēnatkāyōtl. |- | fin.|| tlamiliztli. |- | final.|| tlatzakkān. |- | finalmente.|| ikken. |- | firme.|| pipinki, tlatōktilōni. |- | fisonomía.|| īxkonēxiliztli. |- | forma.|| iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |- | fluido.|| chiyawiztli. |- | follaje.|| kuawxiwitl. |- | formación.|| tlatlākatililiztli. |- | formado.|| tlachīwtli. |- | fracaso.|| nehnenēnkoliztli. |- | fracción.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | frágil.|| ahohwihtlapāni. |- | fragmento.|| tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |- | fraude.|| tēīxpopoyochīwaliztli. |- | frecuentemente.|| ahtza, achi miyakpa. |- | freno.|| tēmmekatl. |- | frente.|| tlaīxpanyōtl. |- | frito.|| tlatzoyōnīlli. |- | frustrado.|| tlanēnkōlli. |- | frutal.|| tlaakillō. |- | (a la) fuerza.|| iwiwih. |- | fugitivo.|| moyēltiāni. |- | fundador.|| tlanelwayōtiāni. |- | furioso.|| tlawēleh. |- | (el) futuro.|| in āxkān mochipa. |- | ganas.|| neikoltiliztli. |- | gancho.|| ākatepozōtl. |- | genealogía.|| tlahtohkāmekayōtl. |- | generación.|| tlatlākatiliztli. |- | general.|| nōwiyānyoh. |- | generoso.|| tlazenkāwaltik. |- | gestos.|| īxyoyomoktiliztli. |- | glándula.|| pexōntīlli. |- | globo.|| tlaihīyōtēntli. |- | gobernador.|| tēitkini. |- | golfo.|| āyōllohko, āihtik. |- | golpe.|| tēchikkanāwaliztli. |- | gorrión.|| teōkaltototl. |- | gramática.|| netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |- | gratis.|| zān nēn. |- | grave.|| tēēllēlahxitih. |- | gris.|| nextik. |- | grosero.|| tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |- | grueso.|| weltilaktik. |- | grupo.|| tlaololōlli, tlaīxololōlli. |- | grasa.|| chiyawizōtl. |- | grosor.|| pozāwakāyōtl. |- | gusto (nuestro___)|| tlawelmatiya.to. |- | guerrero.|| tēyāōtlani. |- | hacia.|| tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk. |- | hábil.|| tlatlamachiāni. |- | habitación.|| nemowaliztli. |- | habitante.|| nemini, chāneh. |- | hablador.|| tlatehtoāni. |- | hacha.|| tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |- | hambre.|| teohziwiliztli. |- | hasta allí.|| in ok ixkichkāwitl. |- | hecho.|| nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli... |- | hemorroides.|| nekuilchilpilōliztli. |- | herida.|| tēchopīniliztli. herido. tlamiktīlli. |- | hermano menor.|| tēikawtli. |- | héroe.|| tlamawichīwani. |- | hipocresía.|| nekualtokiliztli. |- | historia.|| nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |- | hocico.|| tēntomaktli. |- | horrible.|| momamawtiāni. |- | hospitalidad.|| tēzeleliztli. |- | huella.|| nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |- | humilde.|| moknōmatini. |- | humillado.|| tlatlanitlaniztli. |- | humor.|| chiyawiztli. |- | humor acuoso.|| chiyawizātl. |- | idea.|| nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. |- | idéntico.|| ahkān tētlanēwi |- | identidad.|| nenewiliztli. |- | (es) igual.|| tēnenewixka. |- | iluminación.|| tlatlatlamachiliztli. |- | imagen.|| tlaīxīptlayōtl. |- | imaginado.|| tlapīpīktli. |- | imbécil.|| īxkokowitz. |- | impar.|| wālwehwetzi. |- | importante.|| ahkokīzaliztli. |- | imposible.|| aok weli. |- | inagotable.|| ahmo tlamini. |- | incierto.|| tētzotzon. |- | incluso.|| zān ye iwi. |- | independencia.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | indicación.|| tētlaīxpantililiztli. |- | indiferente.|| tlaāwilkāwani. |- | índigo (color).|| xiwkilipitzāwak. |- | inesperado.|| ahtēihmachitih. |- | infinito.|| ahmo tlamini. |- | información.|| tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. |- | insignia(s).|| tlāwiztli. |- | (en un) instante.|| tēīxkueōnka, achitōnka. |- | instinto natural.|| yōllohīxihmachiliztli. |- | intacto.|| motkitika. |- | inteligencia.|| tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |- | intento.|| nelwiliztli. intercambio. tlapāpahtiliztli. |- | interior.|| yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. |- | interrogación.|| tlahtlaniliztli. |- | intervalo.|| tlakoyokān. inútil. ahmo nekōni. |- | inútilmente.|| īxwexopan. |- | inventado.|| tlapīpīktli. |- | inventario.|| tlazentlālilāmatl. |- | investigación.|| tētlatepotztoiliztli. |- | invitación.|| tēkoachīwaliztli. |- | invitado.|| tlakoachīwtli. |- | irrefutable.|| ahmo īxnāmikiztli. |- | irregular.|| ahmo nāwatilpiyalli. |- | isla.|| tlālwāktli. |- | jefe.|| tēchīwki. |- | jaiba de mar.|| ātēkuizihtli. |- | joto.|| tēkuilōntiāni. |- | jovencito.|| tēlpōkakōnetl. |- | juego.|| neāwiltilōni. |- | juez.|| tētlamachiliāni. |- | juntos.|| zepan. |- | jugo.|| nekuīxkiwiwilli. |- | justo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | kilo.|| tlatamachīwalōni. |- | lado (por un __)|| zentlapal. |- | lamentable.|| tēchōktli. |- | lámina.|| āmatlakotōnyōtl. |- | lámpara.|| netlawililōni. |- | largo.|| wēyak, ānki, pitzaktik. |- | leche.|| tlapātzkītl. |- | lechuga.|| zentakatl. |- | lentamente.|| nekxitekpānaliztika. |- | lentes.|| īxtēzkatl. |- | lento.|| ayaxkānyoh. |- | leñoso.|| kuawwātzalloh. |- | letra.|| machiyōtlahtōliztli. |- | levantado.|| tlaahkoktli. |- | libertad.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | libre.|| tlākamelāwak, tlatekililli. |- | libre albedrío.|| nenehwiyānwiliztli. |- | liga.|| tlazālōlōni. |- | ligado.|| tlatetewilpīlli. |- | ligero.|| ahkokki, ahkowetzki. |- | límite.|| tepāmmachiyōtl. |- | linaje.|| tlākamekayōtl. |- | línea.|| tlatexīnepanōlōni. |- | linterna.|| tlāwilkalli. |- | liquen.|| chachawa. |- | lirio.|| tzaukxōchitl. |- | lisiado.|| tlamiktīlli. |- | liso.|| tetzkaltik. |- | loco.|| mozitl. |- | longitud.|| wehtlatzikāyōtl. |- | luchador.|| momāiztlakoāni. |- | llanura.|| tlawelmāyān, zemmaniliztli. |- | llave.|| tlatlapōlōni. |- | lleno.|| tēnki, tlatzonēwalli. |- | macizo.|| pīkki. |- | madera.|| kuawwātzalli. |- | magnifico.|| moyēyēkketzki. |- | mal hecho.|| tlapilchīwtli. |- | maldad.|| tetēnanāwatiliztli. |- | maldición.|| tlatlaēlittaliztli. |- | maleza.|| tlāltetzmalli. |- | manera.|| tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |- | maniático.|| īxkokowitz. |- | mantel.|| netēmpohpōwalōni. |- | (en la) mañana.|| nōnchipa. |- | maravilla.|| tlamawizōlli. |- | marca.|| nenekuilwāztli. |- | martillo.|| tlatewilōni. |- | más.|| ok ye zenkah |- | más pequeño.|| achitepitōn. |- | más o menos.|| iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. |- | (la) mayoría.|| achi mochintin. |- | media luna.|| zentlakol mētztli. |- | medida.|| tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |- | mediocridad.|| tlahkonemilizōtl. |- | membrana delgada.|| ēwazizikuiliwiliztli. |- | memorial.|| tētlalnamiktīlōni. |- | menguante (de la luna).|| īnekuepaliz in mētztli. |- | menor.|| achi tepitōn. |- | menos.|| ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |- | mensaje.|| netītlaniliztli. |- | mente.|| tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |- | meta.|| ahziyān. |- | método.|| tēizkaltiliztli. |- | metro.|| zentamachīwalli, oktakatl. |- | mezclado.|| tlazennepanōlli. |- | miembro.|| kotōnkāyōtl. |- | mientras.|| in ok. |- | milagro.|| tlamawizōlli. |- | misericordia.|| tlatlākayōtl. |- | (de la) misma manera.|| zān ye iwi. |- | mismo.|| nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |- | modelo.|| nemachiyōtīlli. |- | modesto.|| moknōmatini. |- | modificado (de lugar).|| tlanāwak tlatēktli. |- | (al) momento.|| wel ihkuāk. |- | (en el) momento en que.|| in kin iw, in iw. |- | moneda.|| tlakōwalōni. |- | moreno.|| tlītlīlektik. |- | movimiento.|| neolīniliztli. |- | muchedumbre.|| tētetzāwak. |- | mudanza.|| nehkuaniliztli. |- | muebles de casa.|| chānyeloāni. |- | mugre.|| tzokatl. |- | multiplicación.|| tlatōnakatiliztli. |- | muleta.|| netlakechiya. |- | multicolor.|| tlātlātlapālpōwtli. |- | multitud.|| tētetzāwak. |- | murmullo.|| popolokaliztli. |- | musgo.|| āmomoxtli. |- | narración.|| tlamelāwkāpōwaliztli. |- | nata.|| tlaīxōtl. |- | natural.|| iwkiz. |- | naturaleza.|| iwkātiliztli. |- | naturaleza humana.|| tlākayeliztli. |- | naturalmente.|| iwyōtika. |- | necesario.|| monekini. |- | necesidad.|| monekiliztli. |- | negado.|| tētlakāwaltīlli. |- | nenúfar.|| ātlakuezonān. |- | nervioso.|| tlātlalwatik. ni. ahmo nō. |- | niño.|| tēlpōkakōnetl. |- | nivel.|| tlaīxtēmitiliztli. |- | nota.|| tlakakiztililiztli. |- | nuera.|| tlakpaichpōchtli. |- | obediente.|| tēkakini. |- | obligación.|| tekiyōtl. |- | obra.|| tlachīwalli. |- | observatorio.|| neīxtīlōyān. |- | obstáculo.|| tētlakāwaltiliztli. |- | (no) obstante.|| mā tēl. |- | ocupado.|| tlaīxkāwki. |- | odio.|| tēkokoliztli. |- | odioso.|| momamawtiāni. |- | oficio.|| tlachihchīwkāyōtl. |- | (el) olfato.|| tlahnekuiya.no. |- | opinión.|| nematiliztli. |- | opuesto.|| tēīxnāmikki. |- | opositor.|| motēīxnāmiktiāni. |- | orden.|| netekpānkātlāliliztli. |- | orgullo.|| nepantlāzaliztli. |- | original.|| tlatzīntīlōni. |- | osado.|| motlahpaloāni. |- | oscuro (confuso).|| īxpoliwki. |- | otra vez.|| nō kuelle. |- | paciencia.|| tlayōllōtepitzwiliztli. |- | pacto.|| nezennōnōtzalli. |- | pala.|| tlaakānōni. |- | paquete.|| zentlayawalōlli. |- | parada.|| nemaktiliztli. |- | parece que.|| mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |- | parecido.|| tēnenewiliztli. |- | parte.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | parte opuesta, trasera de algo.|| tlatepotzōtl. |- | (por todas) partes.|| zenkol. |- | participación.|| nezepaniknēliliztli. |- | particular.|| nōnkuahkīzki. |- | pasión.|| neyōlkokoltiztli. |- | paso a paso.|| nekxitekpaliztika. |- | patadas.|| tlatētelikzaliztli. |- | patria.|| tlākatiyān. |- | pausa.|| netzikoliztli. |- | paz.|| yēktlamatkāyetōliztli. |- | pecas.|| neīxihtlakoliztli. |- | pedazo.|| tlakotōnyōtl. |- | pedo.|| neiyexiliztli. |- | pegajoso.|| tetezāliwini. |- | peligro.|| tla-, neohwikānakiliztli. |- | pensador.|| mokexkitzawani. |- | pensamiento.|| tlanemiliztli. |- | pérdida.|| tēiknōtililiztli. |- | peregrinación.|| tlamahzēwkānemiliztli. |- | perezoso.|| tlātlahkomatini. |- | perfume.|| popochtli. |- | permiso.|| tēmākāwaliztli. |- | perpetuo.|| aik tlamini. |- | petición.|| tētlaihtlaniliztli. |- | pilar.|| tlaketzalmimilli. |- | pino.|| āyawkuawitl. |- | pinzas (de cejas).|| neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas. |- | placer.|| zemēlli. |- | plano.|| zemonok. |- | planta.|| tlanelwayōtl, takatl. |- | plantilla.|| nemachiyōtīlli. |- | pluma para escribir.|| tlahkuilōlōni. |- | poco a poco.|| tlamach-. cf. |- | paso a paso poder.|| weliyōtl. |- | poderoso.|| tēīxmāmawtih. |- | portero.|| tlatlapoh. |- | porvenir.|| in āxkān mochipa. |- | positivo.|| tēyōlmahxiltīlōni. |- | precaución.|| tēēllēlahxitih. |- | prendido.|| tekuīnki. |- | presente.|| āxkān mochīwa. |- | presidente.|| tlahtohkātēīxīptla. |- | presión.|| tēihziwitiliztli. |- | prestado.|| tlatlanēwtli. |- | prevenido.|| tlanemachitīlli. |- | prieto.|| tlītlīlektik. |- | (es la) primera vez que.|| kin iwti. |- | primero.|| ākachto. |- | primitivamente.|| iwti. |- | prisa.|| netlalotikīzaliztli. |- | privilegio.|| tēiknēlilōni. |- | probable.|| neltilīlōni. |- | procesión.|| zempankīzaliztli. |- | proceso.|| tlahkuilōllōtl. |- | profundidad.|| wehkātlānyōtl. |- | progreso.|| neiknēliliztli. |- | prohibido.|| tētlakāwiltīlli. |- | prolongación.| wēyakiliztli. |- | promesa.|| tlatēnēwaliztli. |- | prometido.|| tlatēnēwalli. |- | propiedad.|| iwkātiliztli. |- | propio.|| īxkoyān.no. |- | a propósito.|| īwetziyān. |- | protección.|| tēmanawiliztli. |- | protector.|| tlahpalēwiki. |- | provecho.|| netlaīxnēxtililiztli. |- | proyecto.|| nelwiliztli, zentēnēwalōka.no. |- | (con) prudencia.|| nezkaliliztika. |- | prueba.|| tēyehyekoliztli. |- | publicación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | publicado.|| tepanōtlalli. |- | puente.|| tenolli. |- | puesto.|| tlatēktli. |- | pulmón.|| chichitl, ihīyōpexōtīlli. |- | punta.|| tlakpayōtl. |- | puntiagudo.|| tētzapīnih. |- | puñalada.|| tēihxiliztli. |- | puro.|| ahtlanelōlloh. |- | queso.|| tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |- | racimo.|| zemochōlli. |- | raíz.|| tlanelwatl. |- | rama.|| kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl. |- | rango.|| netekpāntlāliliztli. |- | raramente.|| zān ika, zān kēmmanyān. |- | raro.|| poyaktik, xaxaltik. |- | rastrillo.|| nemomotzōlōni. |- | raza.|| tlākamekāyōtl. |- | razón.|| īxtlamachiliztli. |- | razonamiento.|| nematkātlahtoliztli. |- | rebajado.|| tlatepitōnōlli. |- | rebelde.|| tētlakuepiliāni. |- | recogido.|| tlaahkoktli. |- | recomendado.|| tētenitztīlli. |- | recompensa.|| tlatlawtīlli. |- | reconocimiento.|| netlazohkāmatiliztli. |- | recopilación.|| tlazentlālilāmatl. |- | recreo.|| neāwiltīlōni. |- | redondeado.|| tlatewilakachōlli. |- | redondez.|| tewilakachīwkāyōtl. |- | reflexión.|| netlatēmoliliztli. |- | refugio.|| neyānayān. |- | refutación.|| tētlahtōlpololiztli. |- | regalo.|| tēnemaktli. |- | regla (disposición).|| tlatekpāntzīntli. |- | regla (para medir).|| tlawawanalōni. |- | reloj.|| tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli. |- | relación.|| neteikniwtiliztli. |- | relámpago.|| tlatepetlāniliztli. |- | remordimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli. |- | reparación.|| tētlapahtililiztli. |- | repartidor.|| tētlamachiāni. |- | repleto.|| tēnki. |- | representación.|| tēīxīptlatiliztli. |- | reproche.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | reproducción.|| tlakopīnaliztli. |- | resfriado.|| tlatlaziztli. |- | respeto.|| tēīxtililiztli. |- | respetuoso.|| tēīxtiliāni. |- | respiración.|| neihīyōtiliztli. |- | respondón.|| tlatehtoāni. |- | respuesta a una carta.|| tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |- | restauración.|| tetlapahtililiztli. |- | restos.|| tlakāwilli. |- | resultado.|| mochīwaliztli. |- | resurrección.|| nezkaliliztli. |- | retoño.|| kilyōllohtli. |- | retraso.|| tētlāliliztli. |- | reunido.|| tlaīxololōlli. |- | reunión.|| tlākanechikōlli. |- | revés, envés.|| īxkuepa.no. |- | revisado.|| tlakxitoktli. |- | revuelto.|| tlazennepanōlli. |- | ricamente.|| tētlamachtiliztika. |- | riesgo.|| tlaohwikānakiliztli. |- | rival.|| tēnāmikini. |- | rizoides.|| tzikotlanelwatōntli. |- | roedor.|| tlatetexoāni. |- | rosa.|| tlaztalēwalli. |- | rosado.|| tlapālpoyaktik. |- | rozadura.|| netoxōmaliztli. |- | rubio.|| īxkoztik. |- | rudo.|| yōllohkikimil. |- | ruido.|| tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |- | rumor.|| tlahtōlchitōniliztli. |- | sábana.|| tlazaliztāk. |- | saber de memoria.|| notēnko nikmati. |- | saco.|| xikipilli, tlamāmālli. |- | salario.|| tēpatiyōtīlōni. |- | salud.|| pākkāyeliztli, pahtiliztli. |- | saludable.|| tēchikāw, tēnēwelmachitih. |- | salvado (de trigo).|| tlapayāntextli. |- | sano.|| tlākamelāwak. |- | sartén.|| tepozahpāztlatzoyōnilōni. |- | satisfacción.|| tēyōlmahxiltiliztli. |- | satisfecho.|| mowelittak. |- | secretario.|| tlahtōlihkuiloāni. |- | secreto.|| teōtlanēzkāyōtīlōni. |- | seguidor.|| tēnematilizkuīni. |- | sello.|| nenekuilwāztli. |- | (es) semejante.|| tēnenewixka. |- | sencillo. cf. simple sensación.|| nematiwani. |- | sensual.|| tlaēlpākini. |- | sensualmente.|| tlaēlpākiliztika. |- | sentido del tacto.|| tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |- | señal.|| nēzkāyōtl. |- | separación.|| tētlāllōtiliztli. |- | separado.|| tlatēktli. |- | servicio.|| tlayekōltīlōkāyōtl. |- | servilleta.|| netēmpohpōwalōni. |- | siembra.|| tlatepēwaliztli. |- | silbido.|| kikinakiliztli. |- | sillón.|| netlāliāyān. |- | similitud.|| tēnenewiliztli. |- | simple.|| zēmani. |- | simultáneamente.|| netlok. |- | sin fin.|| aik tlamini. |- | sin embargo.|| mā tēl. |- | singular.|| nōnkuahkīzki. |- | sinónimos.|| tlapohtiliztlahtōlli. |- | soberanía.|| tlahtohkātiliztli. |- | solicitante.|| tētlaihtlaniliāni. |- | solicitud.|| tlaihtlaniliztli. |- | sombrero.|| nekuāzēwalwīlōni. |- | sometido.|| motēzemmakani. |- | sonido.|| kakalakaztli, tlatlatzkaliztli. |- | sopa.|| tetzāwalmōlli. |- | soportable.|| tlemachōni. |- | soporte.|| tlamāmāllōtl. |- | sorprendente.|| tēihzāwih. |- | sorprendido.|| mokuītiwetzini. |- | sorpresa.|| neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli. |- | sostén.|| tlamāmālōni. |- | subterráneo.|| tlanitālli. |- | sucesivo.|| tētokilih. |- | suceso.|| nechīwaliztli. |- | suegro.|| tlakpatahtli. |- | suma.|| tlazempōwaliztli. |- | superior.|| tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |- | suponiendo que.|| mā zo tēl. |- | superficie.|| tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |- | tal.|| iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa. |- | tallo.|| tzīnkuawyōtl, kiyotl. |- | tamaño.|| tamachīwka.no. |- | tampoco.|| ahnōmo, ahmo nō. |- | tapadera.|| tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni. |- | tardío.|| tlateōtlakuīlli. |- | techo.|| tapalkatlapantli, wapalkalkuātl. |- | tejado.|| tapalkatlapantli. |- | tejido.|| tlahkittli. |- | tenazas.|| tlatepozkakalokotōnalōni. |- | tentación.|| tēneyēyekōltiliztli. |- | tenue.|| xaxaltik. |- | territorio.|| nekallōtīlōyān. |- | terror.|| netlakmawtiliztli. |- | tesoro.|| tlaāxkātīlli. |- | tiempo (a su debido___).|| monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |- | tienda.|| tlanamakilizkalli. |- | tímido.|| momāmatini. |- | tirano.|| tlanehnekini. |- | toalla.|| nemāpohpōwalōni. |- | (por) todas partes.|| nonoka, zenkol. |- | todopoderoso.|| zemwelitini. |- | tonto.|| tepochtli. |- | tormenta.|| neehēkanāmiktiliztli. |- | torpe.|| tlakuepkāchīwani. |- | tos.|| tlatlaziztli. |- | tosco.|| chachakuachtik. |- | total.|| tlazezempōwalōni. |- | trabajador.|| tlaāxki. |- | traición.|| tētenanāwatiliztli. |- | trampa.|| tzowāztli. |- | tranquilamente.|| tēpāpākiltiliztika. |- | (en el) transcurso de.|| nemayān. |- | transparente.|| tewilotik. |- | transporte.|| tlazāzākaliztli. |- | trapito.|| tlapohpōwalōnitōn. |- | trato.|| nenāwatiliztli. |- | trébol.|| okoxōchitl. |- | tregua.|| neyāōzēwiliztli. |- | tribunal.|| tlakakowayān. |- | triste.|| tētolīnih. |- | tristeza.|| tlaokōlli. |- | triunfo.|| tēpanawiliztli. |- | trueque.|| tlapahpatiliztli. |- | tubería.|| āpipilwāztli. |- | tubo.|| ākatlatēktli, āpipilōlli. |- | último.|| tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā. |- | unidad.|| nezezētililiztli. |- | unido.|| tlazālōlli. |- | unión.|| nezezētililiztli. |- | universal.|| nōwiyānyoh. |- | urbanidad.|| tlātlākayōtl. |- | uso.|| iw tlamaniliztli. |- | útil.|| nekōni. |- | vacío.|| iwkātlahyōtl. |- | vaina.|| tlamalwilōni. |- | valor.|| yōllōtlahpaltiliztli. |- | valle.|| tepēihtik(tli), tlawelmayān. |- | vanidoso.|| moyewaihtoāni. |- | vapor.|| pōkyōtl. |- | vara.|| tlakōtl. |- | variable.|| yōlkuēkuepki. |- | velar.|| ahkochiztli niknochīwaltiā. |- | venganza.|| netzonkuililiztli. |- | vengativo.|| tētlakuepkāyōtiliāni. |- | ventaja.|| neiknēliliztli. |- | ventajoso.|| tēwelnemitih. |- | ventana.|| tlattōyān. |- | vergüenza.|| netonēwaliztli. |- | veteado.|| tlatlātlapālpōwtli. |- | (de) vez en vez.|| zān ika. |- | vicio.|| tlapilchīwaliztli. |- | vicioso.|| tlahtlakōleh. |- | vidrio.|| tewilotl. |- | violencia.|| tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl. |- | violento.|| tlawēleh. |- | violeta.|| kuappachtli. |- | virrey.|| tlahtohkātēīxīptlatl. |- | viscoso.|| zazalik. |- | visión.|| tlachiyaya.no. |- | voz.|| tzātzahtziliztli. |- | yema.|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | yerno.|| tlakpapilli. |- | yeso.|| tezokitl. |} [[Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli]] jmhyryde8ll5hcdxm1r8xs65n0grnh2 528330 528329 2026-07-25T23:56:46Z Akapochtli 159 /* Vocabulario de Akapochtli (D) */ Arreglo 528330 wikitext text/x-wiki == Vocabulario de Akapochtli (A) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | abanderar. || kuāchpanitkītiā.nitē. || abierto. || tlatlapōlli. |- | abandono. || tēkāwaliztli. || abreviación. || ahtlawēyakiliztli. |- | absorbente.|| miltekōni. || acanalado.|| ākaltik. |- | aceite.|| chiyawakāyōtl. || aceptado.|| tlayēkkaktli. |- | acodo.|| kuawakīlli. || acostumbrado.|| kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |- | actual.|| āxkān mochīwa. || acueducto.|| ākokopilwāztli. |- | acuerdo.|| nenāwatiliztli. || acusación.|| netēilwiliztli. |- | además.|| ok nō, inozkēn. || administrador.|| tlatlaīxtlātīlli. |- | adulto.|| kuakuawtik. || adversario.|| motēīxnāmiktiāni. |- | advertido.|| tlanemachitīlli. || aéreo.|| ehēkayōtl. |- | afecto.|| tēyōllōtlapānaliztli. || afinidad.|| tlahtōlzentiliztli. |- | afirmación.|| netēntlahpaltiliztli. || afortunado.|| tlaknōpilwiāni. |- | ágil.|| mokxiihmatini. || agradable.|| tlazempaktiāni. |- | agradecimiento.|| neknelilmatiliztli. || agrupado.|| tlaīxololōlli. |- | agrupar.|| netechtlāliā.nitla. || aguardiente.|| tlahtlakōlātl. |- | aguijón.|| tēmīnaya.no. || aguja.|| tlahtzomalōni. |- | ahuecado.|| ākaltik. || alabastro.|| tetzkaltetl. |- | álamo.|| pepeyokuawitl. || alberca.|| tlakilākaxitl. |- | alcatraz.|| kanāwxōchitl. || alejamiento.|| tētlāllōtiliztli. |- | alga.|| āpachtli. || aliento.|| neihīyōtiliztli. |- | alguna vez.|| quēmmaniyān. || alivio.|| tēzēwiliztli. |- | almacén.|| tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. || alterno.|| papanwetzki. |- | alto linaje.|| tlahtohkāmekayōtl. || alrededor de.|| achi ye iwki. |- | ambos lados.|| īōntlapalīxtin. || amontonado.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | amplio.|| tlankakayaktli. || anales.|| zēxiwtlahkuilōlli. |- | anaranjado.|| tlapālpoyaktik. || anillo.|| ēlkuawyōtl. |- | animado.|| nemilzeh. || anteojos.|| tewiloīxtli. |- | antes, anteriormente.|| yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. || antigüedad.|| wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |- | antiguo.|| wehkāwitiāni. || añadido.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | apaciguado.|| tlākaziwki.|| aparte.|| nōnkuah. |- | apellido.|| tēuktōkāitl.|| aplanado.|| tlaātēzkamantli. |- | apoyo.|| tlamāmāllōtl.|| aprecio.|| netlaliztli. |- | apretado.|| tlakakatzalli.|| aprobado.|| tlayēkkaktli. |- | aptitud.|| neīxkāwilli.|| árbitro.|| tētlamachiliāni. |- | arbusto.|| kuawtōntli.|| arco.|| tlawītōlli. |- | argumento.|| tlahtōlnelwayōtl.|| armadillo.|| tlālpītzōtl. |- | armario.|| tlatlālīlōyān.|| armas.|| tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |- | arrepentimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli.|| articulación.|| nepikyān.no. |- | asador.|| tlatlewātzalōni.|| asco.|| tlaihiyaliztli. |- | aserrado.|| xōxotlalli.|| asesinato.|| tēichtakamiktiliztli. |- | asesor.|| tēnānāmikini.|| así.|| iw kim mā, iwi. |- | asmático.|| motzakuāni.|| aspecto.|| īxkonēxiliztli. |- | asqueroso.|| tētlaēltih.|| asunto.|| tlahtōlpēwallōtl. |- | atado.|| tlatētewilpīlli.|| (que tiene lugar al) atardecer.|| tlateōtlākuīlli. |- | atentamente.|| nēzkālika.|| atento.|| yōllōmatki. |- | audaz.|| motlahpaloāni.|| aumento.|| tlamiyakiliztli. |- | aunque.|| (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo.|| autor.|| tlatlālihki. |- | autoridad.|| tēīxmawtiliztli.|| autorización.|| tēmākāwaliztli. |- | auxiliar.|| tēnānāmikini.|| aviso.|| tēnemachtiliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (B) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | bajada.|| tlatemōwiliztli.|| balde.|| tlapohpōwalōni. |- | barrio.|| tenānkiyāwatl, tlayakapan.|| (con) base en.|| nelwayōtika. |- | basado en algo.|| tlatzīnichotīlli.|| batalla.|| nehkaliztli. |- | bate.|| tlatewilōni.|| bellota.|| āwatomatl. |- | berro.|| ātezkilitl.|| bienestar.|| nekuikuililiztli. |- | (seas) bienvenido.|| mā yōlikatzin.|| biografía.|| tēnemilizpōwalli. |- | borrador.|| neyōlnōnōtzaya.|| bóveda.|| tekolōlli. |- | brillo.|| tlanēxtiliztli.|| brote (de planta).|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | bruja.|| tlāwipōchin.|| ¡buenos días!¡siéntese!|| ¡mā ximēwitihtiye! |} == Vocabulario de Akapochtli (C) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | cable.|| tlawilāmmekatl. |- | caja.|| tlakallōtl. |- | calambre, espasmo.|| wapāwiztli. |- | calendario.|| ilwitlapōwalāmoxtli. |- | calmado.|| moyōlzēwih. |- | cambiado de lugar.|| tlanāwaktlatēktli. |- | cambio.|| nehkuaniliztli. |- | campo.|| tlawelmayān. |- | canal.|| ākokopilwāztli. |- | cangrejo.|| tekuizihtli. |- | capital.|| tēkuākān. |- | cardo.|| witzkilitl. |- | carrera.|| netlaloliztli. |- | casi así.|| achi iwki. |- | catarro.|| tlatlaziztli. |- | categoría.|| nenewkāyōtl. |- | cavidad.|| tlakomōlli. |- | cefalotórax.|| tzontekomēlpantli. |- | censo.|| tlatlatzkitīlli. |- | censura.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | centrar.|| tlahkowiā.nitla. |- | cepillo de dientes.|| netlammatilōlōni. |- | ceremonia.|| tlateōmawiztililiztli. |- | cesped.|| tlachkuitl. |- | cerrado con llave.|| tlatepoztzauktli. |- | cielo.|| nekuiltonōlōyān. |- | cima.|| tlakpayōtl. |- | cinturón.|| kuitlalpikāyōtl. |- | círculo.|| yawaliwki. |- | clausura.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | clavo. tlatepozmīnalōni. |- | cobertor.|| tlachkawipilzōtl. |- | cocido.|| tlatzoyōnīlli. |- | cocina.|| mōlchihchīwalōyān. |- | cofia.|| kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl. |- | col.|| zentekochtli. |- | colocado.|| tlatēktli. |- | color carne.|| tlatztalēwalli. |- | color violáceo.|| āyopālli. |- | color verde gris.|| kilpālli. |- | color turquesa.|| xippālli. |- | columna.|| temimilli. |- | combate.|| netēīxnāmiktiliztli. |- | comediante.|| tēīxiptlatini.| |- | comedor.|| nekochkāyōtīlōyān. |- | comentario.|| tlahtōlkakiliztīlōni. |- | comidas.|| tlemōlli. |- | comienzo.|| tlapēwkāyōtl. |- | como una...|| zan ye nō iwi. |- | compacto.|| tetewilakachtik, pīkki. |- | compañero.|| tēwānpoh. |- | compasión.|| tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |- | completo.|| zēmāntok. |- | composición.|| neyōlnōnōtzaya. |- | compromiso.|| netlatēnēwiliztli. |- | compuesto.|| chiktlapanki. |- | concordancia.|| tlahtōlzetiliztli. |- | conciencia.|| neyōlīxihmachiliztli. |- | conducta.|| tēnemiliztokiliztli. |- | conectado.|| tlapilōwilīlli. |- | confiado.|| tētenitztīlli. |- | confianza.|| neyōllōtiliztli. |- | confusión.|| tēīxneloliztli. |- | confuso.|| īxpoliwki. |- | conjunto.|| nechikoliztli. |- | conquista.|| tēpēwaliztli. |- | conquistador.|| tēyāōchīwki. |- | constructor.|| motlazālōltihki. |- | continente.|| zēmāntok tlālli. |- | contorno.|| tlatexxīnepanōlōni. |- | contra.|| wīkkopa, kopawīk. |- | contrario.|| tēīxnāmikki // (al___) in ne. |- | copa del árbol.|| īmalakayōkān in kuawitl. |- | copia.|| neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |- | corregido.|| tlakxitoktli. |- | cortesía.|| nehmatkāyōtl. |- | corrupción.|| tēichtakatlaxtlāwiliztli. |- | corteza.|| kuawēwatl. |- | costra.|| nēxwākāyōtl. |- | costumbre.|| tlamanitiliztli. |- | creación.|| tlatlākatililiztli. |- | creado.|| tlachīwki. |- | creciente.|| molwih. |- | crédito.|| tētlatlakuiltiliztli. |- | creencia.|| yōlpachiwiliztli. |- | crema.|| tlaīxōtl. |- | crimen.|| tēichtakamiktiliztli. |- | criminal.|| tēyōlpachoāni. |- | cristal.|| tewilotl. |- | crónica.|| nemiliztlahkuilōlli. |- | cruel.|| nēntlākatl. |- | cuadrado.|| tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |- | cubierta.|| īxxōtl. |- | cuento.|| tlaketzalli. |- | cualidad.|| neīxkāwilli. |- | cualquiera.|| zāzākewātl. |- | cuidado.|| tlamachiyaliztli. |- | (con) cuidado.|| netlakuitlawiliztika. |- | culpable.|| tlahtlakōleh. |- | cultura.|| nenayōtl. |- | cumpleaños.|| tlākatilizilwitzintli. |- | chiquillo.|| tēlpōkakōnetōntli. |- | choque.|| techikanāwaliztli. |- | chupón.|| tlapipīnalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (D) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | débil.|| ahchikāwak. |- | decisión.|| nezentlālilli, nenōtztli. |- | defecto.|| tlapilchīwaliztli. |- | defectuoso.|| tlapilchīwtli. |- | defensa.|| nemāpatlaliztli. |- | delgado.|| pitzaktik. |- | demanda.|| tlaihtlaniliztli. |- | demora.|| tlawehkātlāzaliztli. |- | denuncia.|| tētēilwiliztli. |- | desafío.|| tēnenewkāwiliztli. |- | desanimado.|| mokuekuetlaxoāni. |- | desarrollo.|| tlamiyakiliztli. |- | descanso.|| nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli. |- | descendencia.|| tlākamekayōtl. |- | descubierto.|| tlapantlāzalli. |- | descubrimiento.|| tlanēxtīlli. |- | descuido.|| nexīkkāwaliztli. |- | desdén.|| tēikxotlaliztli. |- | deseable.|| tētlanektih. |- | (el que) desengaña.|| tētlaīxtlatiliāni. |- | desesperación.|| netlawēlpololiztli. |- | (acción de) desencadenar.|| tlatepozmekayōtomaliztli. |- | desgracia.|| tētlekotekiliztli. |- | desgraciadamente.|| nēnwetziliztika. |- | desgraciado.|| nēntlākatl. |- | deshecho.|| tlaahtletilīlli. |- | desidia.|| tlatziwiliztika. |- | desorden.|| tēchalāniliztli. |- | (con) desorden.|| tēīxneloliztli. |- | despensa.|| tlakualkalli. |- | desprecio.|| tēikxotlaliztli. |- | después.|| zātēpan. |- | destruido.|| tlaahtletilīlli. |- | desviación.|| tētlakāwaltiliztli. |- | determinación.|| iw tlatēnēwaliztli. |- | devoción.|| tlateōmachiliztli. |- | día de fiesta.|| netlamachtilizilwitl. |- | diámetro.|| patlāwaliztli. |- | dichoso.|| tlaknōpilwiāni. |- | diestro.|| tlatlamachiāni. |- | diferente.|| tētlanēwih. |- | dificultad.|| neohwikānakiliztli. |- | dinero.|| tlakōkōwalōni. |- | director.|| tēkuexānoāni. |- | discreto.|| tlamawkāittani, īxtlamatini. |- | discutible.|| īxnāmikiztli. |- | disculpa.|| netlakuepililiztli. |- | disminuido.|| tlatepitilīlli. |- | distante.|| tētlālkāwih. |- | distinto.|| tētlanēwih. |- | distribuido.|| tētlamachīlli. |- | diversión.|| neāwiltīlōni. |- | diverso (a).|| nepapan, zentlamankīzki. |- | división.|| nexeloliztli. |- | divulgación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | doctrina.|| tēizkaltiliztli. |- | dolor.|| tēchōktiliztli. |- | domesticado.|| tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |- | don.|| netlawtiliztli. |- | donación.|| tēyokatiliztli. |- | dondequiera.|| nohwiyān. |- | dormido.|| tlakochitīlli. |- | duda.|| netzotzonaliztli. |- | dudosamente.|| neyōlpololiztika. |- | dudoso.|| tētzotzon. |- | durante este tiempo.|| nemayān. |- | educación.|| tlākawapāwaliztli. |- | elección.|| tēīxketzaliztli. |- | elegante.|| moyēkchihchīwki. |- | elegido.|| tlatzonāntli. |- | elemento.|| tlapēwkāyōtl. |- | emplumado.|| tlapotonīlli. |- | encantamiento.|| teōtlāxililiztli. |- | encendido.|| tekuīnki. |- | encino.|| āwatl, ōwatl. |- | encuesta.|| tētlan tlahtlaniliztli. |- | enlace.|| nekuānāmiktiliztli. |- | enorme.|| kuitlatolompōl. |- | ensalada.|| tlanechikōlkilitl. |- | enseguida.|| zātēpan. |- | enseñanza.|| tēīxtlamachtiliztli. |- | entero.|| zenkīzki, zezemēltik. |- | entonces.|| niman. |- | entrañas.|| yōllohkalli. |- | entrega.|| tēkāwaliztli. |- | entretenido.|| tēēllēlkīxtih. |- | entrometido.|| motēntihki. |- | envío.|| netītlaniztli. |- | envoltura.|| tlakimiliwkāyōtl. |- | (en la) época de.|| īnokīpan. |- | equitativo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | equivocación.|| netlanēwiliztli. |- | error.|| neīxkuepaliztli. |- | escalera, escalón.|| tlamamatlatl. |- | escoba.|| tlapohpōwalōni. |- | escogido.|| tlatzonāntli. |- | escritor.|| tlatlālihki. |- | escuadra.|| tlanakazanōni. |- | escultura.|| tlakuawihkuilōliztli. |- | esófago.|| yōllohīxtli. |- | espacio.|| tlakāwtli, tlakoyoyān. |- | espantoso.|| momamawtiāni. |- | especial.|| nōnkuahkīzki. |- | espera.|| tēchiyaliztli. |- | esperanza.|| nechixkāyeliztli. |- | espinoso.|| witzyoh, tētzapīnih. |- | esplendor.|| tlanēxtiliztli. |- | esponjoso.|| zonektik. |- | esquina.|| tlanakaztli. |- | estimable, estimado.|| tlazohkāmachōni. |- | estable.|| chikāwatika. |- | estado de las cosas.|| iwkātiliztli. |- | estanque.|| tlakilākāxitl. |- | estufa.|| newākkātemalōyān. |- | exactamente.|| yēkyōlōtika. |- | examen.|| tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |- | examinado.|| tlakxitoktli. |- | excelente.|| tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |- | excusa.|| nekīxtiliztli. |- | éxito.|| īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |- | exótico.|| wehkāwītz. |- | experiencia.|| nemilizzōtl. |- | experto.|| tētlamachiliāni. |- | explicación.|| tlakakiztilōni. |- | exterior.|| nēxiliztli. |- | extremidad.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | fábula.|| tlaketzalli. |- | fácil.|| ahohwih. |- | fácilmente.|| ahyowi. |- | falso.|| zan nēn tlatōktilōni. |- | falta.|| neīxkuepaliztli. |- | fatigado.|| mokotzānki. |- | favor.|| tēiknēliliztli. |- | fe.|| yōlpachiwiliztli. |- | fecundación.|| ōtzyōtl. |- | fiado.|| tlatlanēwtli. |- | ficción.|| tlaīxpaniliztli. |- | fiebre.|| netlewiliztli. |- | fiel.|| netlākanekōni. |- | fielmente.|| yēkyōlotika. |- | filamento.|| tetepontepilōlli. |- | filo.|| tēnatkāyōtl. |- | fin.|| tlamiliztli. |- | final.|| tlatzakkān. |- | finalmente.|| ikken. |- | firme.|| pipinki, tlatōktilōni. |- | fisonomía.|| īxkonēxiliztli. |- | forma.|| iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |- | fluido.|| chiyawiztli. |- | follaje.|| kuawxiwitl. |- | formación.|| tlatlākatililiztli. |- | formado.|| tlachīwtli. |- | fracaso.|| nehnenēnkoliztli. |- | fracción.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | frágil.|| ahohwihtlapāni. |- | fragmento.|| tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |- | fraude.|| tēīxpopoyochīwaliztli. |- | frecuentemente.|| ahtza, achi miyakpa. |- | freno.|| tēmmekatl. |- | frente.|| tlaīxpanyōtl. |- | frito.|| tlatzoyōnīlli. |- | frustrado.|| tlanēnkōlli. |- | frutal.|| tlaakillō. |- | (a la) fuerza.|| iwiwih. |- | fugitivo.|| moyēltiāni. |- | fundador.|| tlanelwayōtiāni. |- | furioso.|| tlawēleh. |- | (el) futuro.|| in āxkān mochipa. |- | ganas.|| neikoltiliztli. |- | gancho.|| ākatepozōtl. |- | genealogía.|| tlahtohkāmekayōtl. |- | generación.|| tlatlākatiliztli. |- | general.|| nōwiyānyoh. |- | generoso.|| tlazenkāwaltik. |- | gestos.|| īxyoyomoktiliztli. |- | glándula.|| pexōntīlli. |- | globo.|| tlaihīyōtēntli. |- | gobernador.|| tēitkini. |- | golfo.|| āyōllohko, āihtik. |- | golpe.|| tēchikkanāwaliztli. |- | gorrión.|| teōkaltototl. |- | gramática.|| netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |- | gratis.|| zān nēn. |- | grave.|| tēēllēlahxitih. |- | gris.|| nextik. |- | grosero.|| tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |- | grueso.|| weltilaktik. |- | grupo.|| tlaololōlli, tlaīxololōlli. |- | grasa.|| chiyawizōtl. |- | grosor.|| pozāwakāyōtl. |- | gusto (nuestro___)|| tlawelmatiya.to. |- | guerrero.|| tēyāōtlani. |- | hacia.|| tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk. |- | hábil.|| tlatlamachiāni. |- | habitación.|| nemowaliztli. |- | habitante.|| nemini, chāneh. |- | hablador.|| tlatehtoāni. |- | hacha.|| tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |- | hambre.|| teohziwiliztli. |- | hasta allí.|| in ok ixkichkāwitl. |- | hecho.|| nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli... |- | hemorroides.|| nekuilchilpilōliztli. |- | herida.|| tēchopīniliztli. herido. tlamiktīlli. |- | hermano menor.|| tēikawtli. |- | héroe.|| tlamawichīwani. |- | hipocresía.|| nekualtokiliztli. |- | historia.|| nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |- | hocico.|| tēntomaktli. |- | horrible.|| momamawtiāni. |- | hospitalidad.|| tēzeleliztli. |- | huella.|| nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |- | humilde.|| moknōmatini. |- | humillado.|| tlatlanitlaniztli. |- | humor.|| chiyawiztli. |- | humor acuoso.|| chiyawizātl. |- | idea.|| nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. |- | idéntico.|| ahkān tētlanēwi |- | identidad.|| nenewiliztli. |- | (es) igual.|| tēnenewixka. |- | iluminación.|| tlatlatlamachiliztli. |- | imagen.|| tlaīxīptlayōtl. |- | imaginado.|| tlapīpīktli. |- | imbécil.|| īxkokowitz. |- | impar.|| wālwehwetzi. |- | importante.|| ahkokīzaliztli. |- | imposible.|| aok weli. |- | inagotable.|| ahmo tlamini. |- | incierto.|| tētzotzon. |- | incluso.|| zān ye iwi. |- | independencia.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | indicación.|| tētlaīxpantililiztli. |- | indiferente.|| tlaāwilkāwani. |- | índigo (color).|| xiwkilipitzāwak. |- | inesperado.|| ahtēihmachitih. |- | infinito.|| ahmo tlamini. |- | información.|| tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. |- | insignia(s).|| tlāwiztli. |- | (en un) instante.|| tēīxkueōnka, achitōnka. |- | instinto natural.|| yōllohīxihmachiliztli. |- | intacto.|| motkitika. |- | inteligencia.|| tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |- | intento.|| nelwiliztli. intercambio. tlapāpahtiliztli. |- | interior.|| yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. |- | interrogación.|| tlahtlaniliztli. |- | intervalo.|| tlakoyokān. inútil. ahmo nekōni. |- | inútilmente.|| īxwexopan. |- | inventado.|| tlapīpīktli. |- | inventario.|| tlazentlālilāmatl. |- | investigación.|| tētlatepotztoiliztli. |- | invitación.|| tēkoachīwaliztli. |- | invitado.|| tlakoachīwtli. |- | irrefutable.|| ahmo īxnāmikiztli. |- | irregular.|| ahmo nāwatilpiyalli. |- | isla.|| tlālwāktli. |- | jefe.|| tēchīwki. |- | jaiba de mar.|| ātēkuizihtli. |- | joto.|| tēkuilōntiāni. |- | jovencito.|| tēlpōkakōnetl. |- | juego.|| neāwiltilōni. |- | juez.|| tētlamachiliāni. |- | juntos.|| zepan. |- | jugo.|| nekuīxkiwiwilli. |- | justo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | kilo.|| tlatamachīwalōni. |- | lado (por un __)|| zentlapal. |- | lamentable.|| tēchōktli. |- | lámina.|| āmatlakotōnyōtl. |- | lámpara.|| netlawililōni. |- | largo.|| wēyak, ānki, pitzaktik. |- | leche.|| tlapātzkītl. |- | lechuga.|| zentakatl. |- | lentamente.|| nekxitekpānaliztika. |- | lentes.|| īxtēzkatl. |- | lento.|| ayaxkānyoh. |- | leñoso.|| kuawwātzalloh. |- | letra.|| machiyōtlahtōliztli. |- | levantado.|| tlaahkoktli. |- | libertad.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | libre.|| tlākamelāwak, tlatekililli. |- | libre albedrío.|| nenehwiyānwiliztli. |- | liga.|| tlazālōlōni. |- | ligado.|| tlatetewilpīlli. |- | ligero.|| ahkokki, ahkowetzki. |- | límite.|| tepāmmachiyōtl. |- | linaje.|| tlākamekayōtl. |- | línea.|| tlatexīnepanōlōni. |- | linterna.|| tlāwilkalli. |- | liquen.|| chachawa. |- | lirio.|| tzaukxōchitl. |- | lisiado.|| tlamiktīlli. |- | liso.|| tetzkaltik. |- | loco.|| mozitl. |- | longitud.|| wehtlatzikāyōtl. |- | luchador.|| momāiztlakoāni. |- | llanura.|| tlawelmāyān, zemmaniliztli. |- | llave.|| tlatlapōlōni. |- | lleno.|| tēnki, tlatzonēwalli. |- | macizo.|| pīkki. |- | madera.|| kuawwātzalli. |- | magnifico.|| moyēyēkketzki. |- | mal hecho.|| tlapilchīwtli. |- | maldad.|| tetēnanāwatiliztli. |- | maldición.|| tlatlaēlittaliztli. |- | maleza.|| tlāltetzmalli. |- | manera.|| tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |- | maniático.|| īxkokowitz. |- | mantel.|| netēmpohpōwalōni. |- | (en la) mañana.|| nōnchipa. |- | maravilla.|| tlamawizōlli. |- | marca.|| nenekuilwāztli. |- | martillo.|| tlatewilōni. |- | más.|| ok ye zenkah |- | más pequeño.|| achitepitōn. |- | más o menos.|| iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. |- | (la) mayoría.|| achi mochintin. |- | media luna.|| zentlakol mētztli. |- | medida.|| tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |- | mediocridad.|| tlahkonemilizōtl. |- | membrana delgada.|| ēwazizikuiliwiliztli. |- | memorial.|| tētlalnamiktīlōni. |- | menguante (de la luna).|| īnekuepaliz in mētztli. |- | menor.|| achi tepitōn. |- | menos.|| ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |- | mensaje.|| netītlaniliztli. |- | mente.|| tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |- | meta.|| ahziyān. |- | método.|| tēizkaltiliztli. |- | metro.|| zentamachīwalli, oktakatl. |- | mezclado.|| tlazennepanōlli. |- | miembro.|| kotōnkāyōtl. |- | mientras.|| in ok. |- | milagro.|| tlamawizōlli. |- | misericordia.|| tlatlākayōtl. |- | (de la) misma manera.|| zān ye iwi. |- | mismo.|| nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |- | modelo.|| nemachiyōtīlli. |- | modesto.|| moknōmatini. |- | modificado (de lugar).|| tlanāwak tlatēktli. |- | (al) momento.|| wel ihkuāk. |- | (en el) momento en que.|| in kin iw, in iw. |- | moneda.|| tlakōwalōni. |- | moreno.|| tlītlīlektik. |- | movimiento.|| neolīniliztli. |- | muchedumbre.|| tētetzāwak. |- | mudanza.|| nehkuaniliztli. |- | muebles de casa.|| chānyeloāni. |- | mugre.|| tzokatl. |- | multiplicación.|| tlatōnakatiliztli. |- | muleta.|| netlakechiya. |- | multicolor.|| tlātlātlapālpōwtli. |- | multitud.|| tētetzāwak. |- | murmullo.|| popolokaliztli. |- | musgo.|| āmomoxtli. |- | narración.|| tlamelāwkāpōwaliztli. |- | nata.|| tlaīxōtl. |- | natural.|| iwkiz. |- | naturaleza.|| iwkātiliztli. |- | naturaleza humana.|| tlākayeliztli. |- | naturalmente.|| iwyōtika. |- | necesario.|| monekini. |- | necesidad.|| monekiliztli. |- | negado.|| tētlakāwaltīlli. |- | nenúfar.|| ātlakuezonān. |- | nervioso.|| tlātlalwatik. ni. ahmo nō. |- | niño.|| tēlpōkakōnetl. |- | nivel.|| tlaīxtēmitiliztli. |- | nota.|| tlakakiztililiztli. |- | nuera.|| tlakpaichpōchtli. |- | obediente.|| tēkakini. |- | obligación.|| tekiyōtl. |- | obra.|| tlachīwalli. |- | observatorio.|| neīxtīlōyān. |- | obstáculo.|| tētlakāwaltiliztli. |- | (no) obstante.|| mā tēl. |- | ocupado.|| tlaīxkāwki. |- | odio.|| tēkokoliztli. |- | odioso.|| momamawtiāni. |- | oficio.|| tlachihchīwkāyōtl. |- | (el) olfato.|| tlahnekuiya.no. |- | opinión.|| nematiliztli. |- | opuesto.|| tēīxnāmikki. |- | opositor.|| motēīxnāmiktiāni. |- | orden.|| netekpānkātlāliliztli. |- | orgullo.|| nepantlāzaliztli. |- | original.|| tlatzīntīlōni. |- | osado.|| motlahpaloāni. |- | oscuro (confuso).|| īxpoliwki. |- | otra vez.|| nō kuelle. |- | paciencia.|| tlayōllōtepitzwiliztli. |- | pacto.|| nezennōnōtzalli. |- | pala.|| tlaakānōni. |- | paquete.|| zentlayawalōlli. |- | parada.|| nemaktiliztli. |- | parece que.|| mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |- | parecido.|| tēnenewiliztli. |- | parte.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | parte opuesta, trasera de algo.|| tlatepotzōtl. |- | (por todas) partes.|| zenkol. |- | participación.|| nezepaniknēliliztli. |- | particular.|| nōnkuahkīzki. |- | pasión.|| neyōlkokoltiztli. |- | paso a paso.|| nekxitekpaliztika. |- | patadas.|| tlatētelikzaliztli. |- | patria.|| tlākatiyān. |- | pausa.|| netzikoliztli. |- | paz.|| yēktlamatkāyetōliztli. |- | pecas.|| neīxihtlakoliztli. |- | pedazo.|| tlakotōnyōtl. |- | pedo.|| neiyexiliztli. |- | pegajoso.|| tetezāliwini. |- | peligro.|| tla-, neohwikānakiliztli. |- | pensador.|| mokexkitzawani. |- | pensamiento.|| tlanemiliztli. |- | pérdida.|| tēiknōtililiztli. |- | peregrinación.|| tlamahzēwkānemiliztli. |- | perezoso.|| tlātlahkomatini. |- | perfume.|| popochtli. |- | permiso.|| tēmākāwaliztli. |- | perpetuo.|| aik tlamini. |- | petición.|| tētlaihtlaniliztli. |- | pilar.|| tlaketzalmimilli. |- | pino.|| āyawkuawitl. |- | pinzas (de cejas).|| neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas. |- | placer.|| zemēlli. |- | plano.|| zemonok. |- | planta.|| tlanelwayōtl, takatl. |- | plantilla.|| nemachiyōtīlli. |- | pluma para escribir.|| tlahkuilōlōni. |- | poco a poco.|| tlamach-. cf. |- | paso a paso poder.|| weliyōtl. |- | poderoso.|| tēīxmāmawtih. |- | portero.|| tlatlapoh. |- | porvenir.|| in āxkān mochipa. |- | positivo.|| tēyōlmahxiltīlōni. |- | precaución.|| tēēllēlahxitih. |- | prendido.|| tekuīnki. |- | presente.|| āxkān mochīwa. |- | presidente.|| tlahtohkātēīxīptla. |- | presión.|| tēihziwitiliztli. |- | prestado.|| tlatlanēwtli. |- | prevenido.|| tlanemachitīlli. |- | prieto.|| tlītlīlektik. |- | (es la) primera vez que.|| kin iwti. |- | primero.|| ākachto. |- | primitivamente.|| iwti. |- | prisa.|| netlalotikīzaliztli. |- | privilegio.|| tēiknēlilōni. |- | probable.|| neltilīlōni. |- | procesión.|| zempankīzaliztli. |- | proceso.|| tlahkuilōllōtl. |- | profundidad.|| wehkātlānyōtl. |- | progreso.|| neiknēliliztli. |- | prohibido.|| tētlakāwiltīlli. |- | prolongación.| wēyakiliztli. |- | promesa.|| tlatēnēwaliztli. |- | prometido.|| tlatēnēwalli. |- | propiedad.|| iwkātiliztli. |- | propio.|| īxkoyān.no. |- | a propósito.|| īwetziyān. |- | protección.|| tēmanawiliztli. |- | protector.|| tlahpalēwiki. |- | provecho.|| netlaīxnēxtililiztli. |- | proyecto.|| nelwiliztli, zentēnēwalōka.no. |- | (con) prudencia.|| nezkaliliztika. |- | prueba.|| tēyehyekoliztli. |- | publicación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | publicado.|| tepanōtlalli. |- | puente.|| tenolli. |- | puesto.|| tlatēktli. |- | pulmón.|| chichitl, ihīyōpexōtīlli. |- | punta.|| tlakpayōtl. |- | puntiagudo.|| tētzapīnih. |- | puñalada.|| tēihxiliztli. |- | puro.|| ahtlanelōlloh. |- | queso.|| tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |- | racimo.|| zemochōlli. |- | raíz.|| tlanelwatl. |- | rama.|| kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl. |- | rango.|| netekpāntlāliliztli. |- | raramente.|| zān ika, zān kēmmanyān. |- | raro.|| poyaktik, xaxaltik. |- | rastrillo.|| nemomotzōlōni. |- | raza.|| tlākamekāyōtl. |- | razón.|| īxtlamachiliztli. |- | razonamiento.|| nematkātlahtoliztli. |- | rebajado.|| tlatepitōnōlli. |- | rebelde.|| tētlakuepiliāni. |- | recogido.|| tlaahkoktli. |- | recomendado.|| tētenitztīlli. |- | recompensa.|| tlatlawtīlli. |- | reconocimiento.|| netlazohkāmatiliztli. |- | recopilación.|| tlazentlālilāmatl. |- | recreo.|| neāwiltīlōni. |- | redondeado.|| tlatewilakachōlli. |- | redondez.|| tewilakachīwkāyōtl. |- | reflexión.|| netlatēmoliliztli. |- | refugio.|| neyānayān. |- | refutación.|| tētlahtōlpololiztli. |- | regalo.|| tēnemaktli. |- | regla (disposición).|| tlatekpāntzīntli. |- | regla (para medir).|| tlawawanalōni. |- | reloj.|| tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli. |- | relación.|| neteikniwtiliztli. |- | relámpago.|| tlatepetlāniliztli. |- | remordimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli. |- | reparación.|| tētlapahtililiztli. |- | repartidor.|| tētlamachiāni. |- | repleto.|| tēnki. |- | representación.|| tēīxīptlatiliztli. |- | reproche.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | reproducción.|| tlakopīnaliztli. |- | resfriado.|| tlatlaziztli. |- | respeto.|| tēīxtililiztli. |- | respetuoso.|| tēīxtiliāni. |- | respiración.|| neihīyōtiliztli. |- | respondón.|| tlatehtoāni. |- | respuesta a una carta.|| tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |- | restauración.|| tetlapahtililiztli. |- | restos.|| tlakāwilli. |- | resultado.|| mochīwaliztli. |- | resurrección.|| nezkaliliztli. |- | retoño.|| kilyōllohtli. |- | retraso.|| tētlāliliztli. |- | reunido.|| tlaīxololōlli. |- | reunión.|| tlākanechikōlli. |- | revés, envés.|| īxkuepa.no. |- | revisado.|| tlakxitoktli. |- | revuelto.|| tlazennepanōlli. |- | ricamente.|| tētlamachtiliztika. |- | riesgo.|| tlaohwikānakiliztli. |- | rival.|| tēnāmikini. |- | rizoides.|| tzikotlanelwatōntli. |- | roedor.|| tlatetexoāni. |- | rosa.|| tlaztalēwalli. |- | rosado.|| tlapālpoyaktik. |- | rozadura.|| netoxōmaliztli. |- | rubio.|| īxkoztik. |- | rudo.|| yōllohkikimil. |- | ruido.|| tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |- | rumor.|| tlahtōlchitōniliztli. |- | sábana.|| tlazaliztāk. |- | saber de memoria.|| notēnko nikmati. |- | saco.|| xikipilli, tlamāmālli. |- | salario.|| tēpatiyōtīlōni. |- | salud.|| pākkāyeliztli, pahtiliztli. |- | saludable.|| tēchikāw, tēnēwelmachitih. |- | salvado (de trigo).|| tlapayāntextli. |- | sano.|| tlākamelāwak. |- | sartén.|| tepozahpāztlatzoyōnilōni. |- | satisfacción.|| tēyōlmahxiltiliztli. |- | satisfecho.|| mowelittak. |- | secretario.|| tlahtōlihkuiloāni. |- | secreto.|| teōtlanēzkāyōtīlōni. |- | seguidor.|| tēnematilizkuīni. |- | sello.|| nenekuilwāztli. |- | (es) semejante.|| tēnenewixka. |- | sencillo. cf. simple sensación.|| nematiwani. |- | sensual.|| tlaēlpākini. |- | sensualmente.|| tlaēlpākiliztika. |- | sentido del tacto.|| tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |- | señal.|| nēzkāyōtl. |- | separación.|| tētlāllōtiliztli. |- | separado.|| tlatēktli. |- | servicio.|| tlayekōltīlōkāyōtl. |- | servilleta.|| netēmpohpōwalōni. |- | siembra.|| tlatepēwaliztli. |- | silbido.|| kikinakiliztli. |- | sillón.|| netlāliāyān. |- | similitud.|| tēnenewiliztli. |- | simple.|| zēmani. |- | simultáneamente.|| netlok. |- | sin fin.|| aik tlamini. |- | sin embargo.|| mā tēl. |- | singular.|| nōnkuahkīzki. |- | sinónimos.|| tlapohtiliztlahtōlli. |- | soberanía.|| tlahtohkātiliztli. |- | solicitante.|| tētlaihtlaniliāni. |- | solicitud.|| tlaihtlaniliztli. |- | sombrero.|| nekuāzēwalwīlōni. |- | sometido.|| motēzemmakani. |- | sonido.|| kakalakaztli, tlatlatzkaliztli. |- | sopa.|| tetzāwalmōlli. |- | soportable.|| tlemachōni. |- | soporte.|| tlamāmāllōtl. |- | sorprendente.|| tēihzāwih. |- | sorprendido.|| mokuītiwetzini. |- | sorpresa.|| neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli. |- | sostén.|| tlamāmālōni. |- | subterráneo.|| tlanitālli. |- | sucesivo.|| tētokilih. |- | suceso.|| nechīwaliztli. |- | suegro.|| tlakpatahtli. |- | suma.|| tlazempōwaliztli. |- | superior.|| tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |- | suponiendo que.|| mā zo tēl. |- | superficie.|| tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |- | tal.|| iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa. |- | tallo.|| tzīnkuawyōtl, kiyotl. |- | tamaño.|| tamachīwka.no. |- | tampoco.|| ahnōmo, ahmo nō. |- | tapadera.|| tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni. |- | tardío.|| tlateōtlakuīlli. |- | techo.|| tapalkatlapantli, wapalkalkuātl. |- | tejado.|| tapalkatlapantli. |- | tejido.|| tlahkittli. |- | tenazas.|| tlatepozkakalokotōnalōni. |- | tentación.|| tēneyēyekōltiliztli. |- | tenue.|| xaxaltik. |- | territorio.|| nekallōtīlōyān. |- | terror.|| netlakmawtiliztli. |- | tesoro.|| tlaāxkātīlli. |- | tiempo (a su debido___).|| monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |- | tienda.|| tlanamakilizkalli. |- | tímido.|| momāmatini. |- | tirano.|| tlanehnekini. |- | toalla.|| nemāpohpōwalōni. |- | (por) todas partes.|| nonoka, zenkol. |- | todopoderoso.|| zemwelitini. |- | tonto.|| tepochtli. |- | tormenta.|| neehēkanāmiktiliztli. |- | torpe.|| tlakuepkāchīwani. |- | tos.|| tlatlaziztli. |- | tosco.|| chachakuachtik. |- | total.|| tlazezempōwalōni. |- | trabajador.|| tlaāxki. |- | traición.|| tētenanāwatiliztli. |- | trampa.|| tzowāztli. |- | tranquilamente.|| tēpāpākiltiliztika. |- | (en el) transcurso de.|| nemayān. |- | transparente.|| tewilotik. |- | transporte.|| tlazāzākaliztli. |- | trapito.|| tlapohpōwalōnitōn. |- | trato.|| nenāwatiliztli. |- | trébol.|| okoxōchitl. |- | tregua.|| neyāōzēwiliztli. |- | tribunal.|| tlakakowayān. |- | triste.|| tētolīnih. |- | tristeza.|| tlaokōlli. |- | triunfo.|| tēpanawiliztli. |- | trueque.|| tlapahpatiliztli. |- | tubería.|| āpipilwāztli. |- | tubo.|| ākatlatēktli, āpipilōlli. |- | último.|| tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā. |- | unidad.|| nezezētililiztli. |- | unido.|| tlazālōlli. |- | unión.|| nezezētililiztli. |- | universal.|| nōwiyānyoh. |- | urbanidad.|| tlātlākayōtl. |- | uso.|| iw tlamaniliztli. |- | útil.|| nekōni. |- | vacío.|| iwkātlahyōtl. |- | vaina.|| tlamalwilōni. |- | valor.|| yōllōtlahpaltiliztli. |- | valle.|| tepēihtik(tli), tlawelmayān. |- | vanidoso.|| moyewaihtoāni. |- | vapor.|| pōkyōtl. |- | vara.|| tlakōtl. |- | variable.|| yōlkuēkuepki. |- | velar.|| ahkochiztli niknochīwaltiā. |- | venganza.|| netzonkuililiztli. |- | vengativo.|| tētlakuepkāyōtiliāni. |- | ventaja.|| neiknēliliztli. |- | ventajoso.|| tēwelnemitih. |- | ventana.|| tlattōyān. |- | vergüenza.|| netonēwaliztli. |- | veteado.|| tlatlātlapālpōwtli. |- | (de) vez en vez.|| zān ika. |- | vicio.|| tlapilchīwaliztli. |- | vicioso.|| tlahtlakōleh. |- | vidrio.|| tewilotl. |- | violencia.|| tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl. |- | violento.|| tlawēleh. |- | violeta.|| kuappachtli. |- | virrey.|| tlahtohkātēīxīptlatl. |- | viscoso.|| zazalik. |- | visión.|| tlachiyaya.no. |- | voz.|| tzātzahtziliztli. |- | yema.|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | yerno.|| tlakpapilli. |- | yeso.|| tezokitl. |} [[Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli]] 40fsbm4zc48m7fk2ng4k779j2ljnu57 528331 528330 2026-07-26T01:07:51Z Akapochtli 159 /* Vocabulario de Akapochtli (C) */ Arreglo 528331 wikitext text/x-wiki == Vocabulario de Akapochtli (A) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | abanderar. || kuāchpanitkītiā.nitē. || abierto. || tlatlapōlli. |- | abandono. || tēkāwaliztli. || abreviación. || ahtlawēyakiliztli. |- | absorbente.|| miltekōni. || acanalado.|| ākaltik. |- | aceite.|| chiyawakāyōtl. || aceptado.|| tlayēkkaktli. |- | acodo.|| kuawakīlli. || acostumbrado.|| kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |- | actual.|| āxkān mochīwa. || acueducto.|| ākokopilwāztli. |- | acuerdo.|| nenāwatiliztli. || acusación.|| netēilwiliztli. |- | además.|| ok nō, inozkēn. || administrador.|| tlatlaīxtlātīlli. |- | adulto.|| kuakuawtik. || adversario.|| motēīxnāmiktiāni. |- | advertido.|| tlanemachitīlli. || aéreo.|| ehēkayōtl. |- | afecto.|| tēyōllōtlapānaliztli. || afinidad.|| tlahtōlzentiliztli. |- | afirmación.|| netēntlahpaltiliztli. || afortunado.|| tlaknōpilwiāni. |- | ágil.|| mokxiihmatini. || agradable.|| tlazempaktiāni. |- | agradecimiento.|| neknelilmatiliztli. || agrupado.|| tlaīxololōlli. |- | agrupar.|| netechtlāliā.nitla. || aguardiente.|| tlahtlakōlātl. |- | aguijón.|| tēmīnaya.no. || aguja.|| tlahtzomalōni. |- | ahuecado.|| ākaltik. || alabastro.|| tetzkaltetl. |- | álamo.|| pepeyokuawitl. || alberca.|| tlakilākaxitl. |- | alcatraz.|| kanāwxōchitl. || alejamiento.|| tētlāllōtiliztli. |- | alga.|| āpachtli. || aliento.|| neihīyōtiliztli. |- | alguna vez.|| quēmmaniyān. || alivio.|| tēzēwiliztli. |- | almacén.|| tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. || alterno.|| papanwetzki. |- | alto linaje.|| tlahtohkāmekayōtl. || alrededor de.|| achi ye iwki. |- | ambos lados.|| īōntlapalīxtin. || amontonado.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | amplio.|| tlankakayaktli. || anales.|| zēxiwtlahkuilōlli. |- | anaranjado.|| tlapālpoyaktik. || anillo.|| ēlkuawyōtl. |- | animado.|| nemilzeh. || anteojos.|| tewiloīxtli. |- | antes, anteriormente.|| yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. || antigüedad.|| wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |- | antiguo.|| wehkāwitiāni. || añadido.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | apaciguado.|| tlākaziwki.|| aparte.|| nōnkuah. |- | apellido.|| tēuktōkāitl.|| aplanado.|| tlaātēzkamantli. |- | apoyo.|| tlamāmāllōtl.|| aprecio.|| netlaliztli. |- | apretado.|| tlakakatzalli.|| aprobado.|| tlayēkkaktli. |- | aptitud.|| neīxkāwilli.|| árbitro.|| tētlamachiliāni. |- | arbusto.|| kuawtōntli.|| arco.|| tlawītōlli. |- | argumento.|| tlahtōlnelwayōtl.|| armadillo.|| tlālpītzōtl. |- | armario.|| tlatlālīlōyān.|| armas.|| tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |- | arrepentimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli.|| articulación.|| nepikyān.no. |- | asador.|| tlatlewātzalōni.|| asco.|| tlaihiyaliztli. |- | aserrado.|| xōxotlalli.|| asesinato.|| tēichtakamiktiliztli. |- | asesor.|| tēnānāmikini.|| así.|| iw kim mā, iwi. |- | asmático.|| motzakuāni.|| aspecto.|| īxkonēxiliztli. |- | asqueroso.|| tētlaēltih.|| asunto.|| tlahtōlpēwallōtl. |- | atado.|| tlatētewilpīlli.|| (que tiene lugar al) atardecer.|| tlateōtlākuīlli. |- | atentamente.|| nēzkālika.|| atento.|| yōllōmatki. |- | audaz.|| motlahpaloāni.|| aumento.|| tlamiyakiliztli. |- | aunque.|| (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo.|| autor.|| tlatlālihki. |- | autoridad.|| tēīxmawtiliztli.|| autorización.|| tēmākāwaliztli. |- | auxiliar.|| tēnānāmikini.|| aviso.|| tēnemachtiliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (B) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | bajada.|| tlatemōwiliztli.|| balde.|| tlapohpōwalōni. |- | barrio.|| tenānkiyāwatl, tlayakapan.|| (con) base en.|| nelwayōtika. |- | basado en algo.|| tlatzīnichotīlli.|| batalla.|| nehkaliztli. |- | bate.|| tlatewilōni.|| bellota.|| āwatomatl. |- | berro.|| ātezkilitl.|| bienestar.|| nekuikuililiztli. |- | (seas) bienvenido.|| mā yōlikatzin.|| biografía.|| tēnemilizpōwalli. |- | borrador.|| neyōlnōnōtzaya.|| bóveda.|| tekolōlli. |- | brillo.|| tlanēxtiliztli.|| brote (de planta).|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | bruja.|| tlāwipōchin.|| ¡buenos días!¡siéntese!|| ¡mā ximēwitihtiye! |} == Vocabulario de Akapochtli (C) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | cable.|| tlawilāmmekatl.|| caja.|| tlakallōtl. |- | calambre, espasmo.|| wapāwiztli. || calendario.|| ilwitlapōwalāmoxtli. |- | calmado.|| moyōlzēwih.|| cambiado de lugar.|| tlanāwaktlatēktli. |- | cambio.|| nehkuaniliztli.|| campo.|| tlawelmayān. |- | canal.|| ākokopilwāztli.|| cangrejo.|| tekuizihtli. |- | capital.|| tēkuākān.|| cardo.|| witzkilitl. |- | carrera.|| netlaloliztli.|| casi así.|| achi iwki. |- | catarro.|| tlatlaziztli.|| categoría.|| nenewkāyōtl. |- | cavidad.|| tlakomōlli.|| cefalotórax.|| tzontekomēlpantli. |- | censo.|| tlatlatzkitīlli.|| censura.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | centrar.|| tlahkowiā.nitla.|| cepillo de dientes.|| netlammatilōlōni. |- | ceremonia.|| tlateōmawiztililiztli.|| cesped.|| tlachkuitl. |- | cerrado con llave.|| tlatepoztzauktli.|| cielo.|| nekuiltonōlōyān. |- | cima.|| tlakpayōtl.|| cinturón.|| kuitlalpikāyōtl. |- | círculo.|| yawaliwki.|| clausura.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | clavo. || tlatepozmīnalōni.|| cobertor.|| tlachkawipilzōtl. |- | cocido.|| tlatzoyōnīlli.|| cocina.|| mōlchihchīwalōyān. |- | cofia.|| kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl.|| col.|| zentekochtli. |- | colocado.|| tlatēktli.|| color carne.|| tlatztalēwalli. |- | color violáceo.|| āyopālli.|| color verde gris.|| kilpālli. |- | color turquesa.|| xippālli.|| columna.|| temimilli. |- | combate.|| netēīxnāmiktiliztli.|| comediante.|| tēīxiptlatini.| |- | comedor.|| nekochkāyōtīlōyān.|| comentario.|| tlahtōlkakiliztīlōni. |- | comidas.|| tlemōlli.|| comienzo.|| tlapēwkāyōtl. |- | como una...|| zan ye nō iwi.|| compacto.|| tetewilakachtik, pīkki. |- | compañero.|| tēwānpoh.|| compasión.|| tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |- | completo.|| zēmāntok.|| composición.|| neyōlnōnōtzaya. |- | compromiso.|| netlatēnēwiliztli.|| compuesto.|| chiktlapanki. |- | concordancia.|| tlahtōlzetiliztli.|| conciencia.|| neyōlīxihmachiliztli. |- | conducta.|| tēnemiliztokiliztli.|| conectado.|| tlapilōwilīlli. |- | confiado.|| tētenitztīlli.|| confianza.|| neyōllōtiliztli. |- | confusión.|| tēīxneloliztli.|| confuso.|| īxpoliwki. |- | conjunto.|| nechikoliztli.|| conquista.|| tēpēwaliztli. |- | conquistador.|| tēyāōchīwki.|| constructor.|| motlazālōltihki. |- | continente.|| zēmāntok tlālli.|| contorno.|| tlatexxīnepanōlōni. |- | contra.|| wīkkopa, kopawīk.|| contrario.|| tēīxnāmikki // (al___) in ne. |- | copa del árbol.|| īmalakayōkān in kuawitl.|| copia.|| neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |- | corregido.|| tlakxitoktli.|| cortesía.|| nehmatkāyōtl. |- | corrupción.|| tēichtakatlaxtlāwiliztli.|| corteza.|| kuawēwatl. |- | costra.|| nēxwākāyōtl.|| costumbre.|| tlamanitiliztli. |- | creación.|| tlatlākatililiztli.|| creado.|| tlachīwki. |- | creciente.|| molwih.|| crédito.|| tētlatlakuiltiliztli. |- | creencia.|| yōlpachiwiliztli.|| crema.|| tlaīxōtl. |- | crimen.|| tēichtakamiktiliztli.|| criminal.|| tēyōlpachoāni. |- | cristal.|| tewilotl.|| crónica.|| nemiliztlahkuilōlli. |- | cruel.|| nēntlākatl.|| cuadrado.|| tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |- | cubierta.|| īxxōtl.|| cuento.|| tlaketzalli. |- | cualidad.|| neīxkāwilli.|| cualquiera.|| zāzākewātl. |- | cuidado.|| tlamachiyaliztli.|| (con) cuidado.|| netlakuitlawiliztika. |- | culpable.|| tlahtlakōleh.|| cultura.|| nenayōtl. |- | cumpleaños.|| tlākatilizilwitzintli.|| chiquillo.|| tēlpōkakōnetōntli. |- | choque.|| techikanāwaliztli.|| chupón.|| tlapipīnalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (D) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | débil.|| ahchikāwak. |- | decisión.|| nezentlālilli, nenōtztli. |- | defecto.|| tlapilchīwaliztli. |- | defectuoso.|| tlapilchīwtli. |- | defensa.|| nemāpatlaliztli. |- | delgado.|| pitzaktik. |- | demanda.|| tlaihtlaniliztli. |- | demora.|| tlawehkātlāzaliztli. |- | denuncia.|| tētēilwiliztli. |- | desafío.|| tēnenewkāwiliztli. |- | desanimado.|| mokuekuetlaxoāni. |- | desarrollo.|| tlamiyakiliztli. |- | descanso.|| nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli. |- | descendencia.|| tlākamekayōtl. |- | descubierto.|| tlapantlāzalli. |- | descubrimiento.|| tlanēxtīlli. |- | descuido.|| nexīkkāwaliztli. |- | desdén.|| tēikxotlaliztli. |- | deseable.|| tētlanektih. |- | (el que) desengaña.|| tētlaīxtlatiliāni. |- | desesperación.|| netlawēlpololiztli. |- | (acción de) desencadenar.|| tlatepozmekayōtomaliztli. |- | desgracia.|| tētlekotekiliztli. |- | desgraciadamente.|| nēnwetziliztika. |- | desgraciado.|| nēntlākatl. |- | deshecho.|| tlaahtletilīlli. |- | desidia.|| tlatziwiliztika. |- | desorden.|| tēchalāniliztli. |- | (con) desorden.|| tēīxneloliztli. |- | despensa.|| tlakualkalli. |- | desprecio.|| tēikxotlaliztli. |- | después.|| zātēpan. |- | destruido.|| tlaahtletilīlli. |- | desviación.|| tētlakāwaltiliztli. |- | determinación.|| iw tlatēnēwaliztli. |- | devoción.|| tlateōmachiliztli. |- | día de fiesta.|| netlamachtilizilwitl. |- | diámetro.|| patlāwaliztli. |- | dichoso.|| tlaknōpilwiāni. |- | diestro.|| tlatlamachiāni. |- | diferente.|| tētlanēwih. |- | dificultad.|| neohwikānakiliztli. |- | dinero.|| tlakōkōwalōni. |- | director.|| tēkuexānoāni. |- | discreto.|| tlamawkāittani, īxtlamatini. |- | discutible.|| īxnāmikiztli. |- | disculpa.|| netlakuepililiztli. |- | disminuido.|| tlatepitilīlli. |- | distante.|| tētlālkāwih. |- | distinto.|| tētlanēwih. |- | distribuido.|| tētlamachīlli. |- | diversión.|| neāwiltīlōni. |- | diverso (a).|| nepapan, zentlamankīzki. |- | división.|| nexeloliztli. |- | divulgación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | doctrina.|| tēizkaltiliztli. |- | dolor.|| tēchōktiliztli. |- | domesticado.|| tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |- | don.|| netlawtiliztli. |- | donación.|| tēyokatiliztli. |- | dondequiera.|| nohwiyān. |- | dormido.|| tlakochitīlli. |- | duda.|| netzotzonaliztli. |- | dudosamente.|| neyōlpololiztika. |- | dudoso.|| tētzotzon. |- | durante este tiempo.|| nemayān. |- | educación.|| tlākawapāwaliztli. |- | elección.|| tēīxketzaliztli. |- | elegante.|| moyēkchihchīwki. |- | elegido.|| tlatzonāntli. |- | elemento.|| tlapēwkāyōtl. |- | emplumado.|| tlapotonīlli. |- | encantamiento.|| teōtlāxililiztli. |- | encendido.|| tekuīnki. |- | encino.|| āwatl, ōwatl. |- | encuesta.|| tētlan tlahtlaniliztli. |- | enlace.|| nekuānāmiktiliztli. |- | enorme.|| kuitlatolompōl. |- | ensalada.|| tlanechikōlkilitl. |- | enseguida.|| zātēpan. |- | enseñanza.|| tēīxtlamachtiliztli. |- | entero.|| zenkīzki, zezemēltik. |- | entonces.|| niman. |- | entrañas.|| yōllohkalli. |- | entrega.|| tēkāwaliztli. |- | entretenido.|| tēēllēlkīxtih. |- | entrometido.|| motēntihki. |- | envío.|| netītlaniztli. |- | envoltura.|| tlakimiliwkāyōtl. |- | (en la) época de.|| īnokīpan. |- | equitativo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | equivocación.|| netlanēwiliztli. |- | error.|| neīxkuepaliztli. |- | escalera, escalón.|| tlamamatlatl. |- | escoba.|| tlapohpōwalōni. |- | escogido.|| tlatzonāntli. |- | escritor.|| tlatlālihki. |- | escuadra.|| tlanakazanōni. |- | escultura.|| tlakuawihkuilōliztli. |- | esófago.|| yōllohīxtli. |- | espacio.|| tlakāwtli, tlakoyoyān. |- | espantoso.|| momamawtiāni. |- | especial.|| nōnkuahkīzki. |- | espera.|| tēchiyaliztli. |- | esperanza.|| nechixkāyeliztli. |- | espinoso.|| witzyoh, tētzapīnih. |- | esplendor.|| tlanēxtiliztli. |- | esponjoso.|| zonektik. |- | esquina.|| tlanakaztli. |- | estimable, estimado.|| tlazohkāmachōni. |- | estable.|| chikāwatika. |- | estado de las cosas.|| iwkātiliztli. |- | estanque.|| tlakilākāxitl. |- | estufa.|| newākkātemalōyān. |- | exactamente.|| yēkyōlōtika. |- | examen.|| tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |- | examinado.|| tlakxitoktli. |- | excelente.|| tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |- | excusa.|| nekīxtiliztli. |- | éxito.|| īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |- | exótico.|| wehkāwītz. |- | experiencia.|| nemilizzōtl. |- | experto.|| tētlamachiliāni. |- | explicación.|| tlakakiztilōni. |- | exterior.|| nēxiliztli. |- | extremidad.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | fábula.|| tlaketzalli. |- | fácil.|| ahohwih. |- | fácilmente.|| ahyowi. |- | falso.|| zan nēn tlatōktilōni. |- | falta.|| neīxkuepaliztli. |- | fatigado.|| mokotzānki. |- | favor.|| tēiknēliliztli. |- | fe.|| yōlpachiwiliztli. |- | fecundación.|| ōtzyōtl. |- | fiado.|| tlatlanēwtli. |- | ficción.|| tlaīxpaniliztli. |- | fiebre.|| netlewiliztli. |- | fiel.|| netlākanekōni. |- | fielmente.|| yēkyōlotika. |- | filamento.|| tetepontepilōlli. |- | filo.|| tēnatkāyōtl. |- | fin.|| tlamiliztli. |- | final.|| tlatzakkān. |- | finalmente.|| ikken. |- | firme.|| pipinki, tlatōktilōni. |- | fisonomía.|| īxkonēxiliztli. |- | forma.|| iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |- | fluido.|| chiyawiztli. |- | follaje.|| kuawxiwitl. |- | formación.|| tlatlākatililiztli. |- | formado.|| tlachīwtli. |- | fracaso.|| nehnenēnkoliztli. |- | fracción.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | frágil.|| ahohwihtlapāni. |- | fragmento.|| tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |- | fraude.|| tēīxpopoyochīwaliztli. |- | frecuentemente.|| ahtza, achi miyakpa. |- | freno.|| tēmmekatl. |- | frente.|| tlaīxpanyōtl. |- | frito.|| tlatzoyōnīlli. |- | frustrado.|| tlanēnkōlli. |- | frutal.|| tlaakillō. |- | (a la) fuerza.|| iwiwih. |- | fugitivo.|| moyēltiāni. |- | fundador.|| tlanelwayōtiāni. |- | furioso.|| tlawēleh. |- | (el) futuro.|| in āxkān mochipa. |- | ganas.|| neikoltiliztli. |- | gancho.|| ākatepozōtl. |- | genealogía.|| tlahtohkāmekayōtl. |- | generación.|| tlatlākatiliztli. |- | general.|| nōwiyānyoh. |- | generoso.|| tlazenkāwaltik. |- | gestos.|| īxyoyomoktiliztli. |- | glándula.|| pexōntīlli. |- | globo.|| tlaihīyōtēntli. |- | gobernador.|| tēitkini. |- | golfo.|| āyōllohko, āihtik. |- | golpe.|| tēchikkanāwaliztli. |- | gorrión.|| teōkaltototl. |- | gramática.|| netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |- | gratis.|| zān nēn. |- | grave.|| tēēllēlahxitih. |- | gris.|| nextik. |- | grosero.|| tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |- | grueso.|| weltilaktik. |- | grupo.|| tlaololōlli, tlaīxololōlli. |- | grasa.|| chiyawizōtl. |- | grosor.|| pozāwakāyōtl. |- | gusto (nuestro___)|| tlawelmatiya.to. |- | guerrero.|| tēyāōtlani. |- | hacia.|| tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk. |- | hábil.|| tlatlamachiāni. |- | habitación.|| nemowaliztli. |- | habitante.|| nemini, chāneh. |- | hablador.|| tlatehtoāni. |- | hacha.|| tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |- | hambre.|| teohziwiliztli. |- | hasta allí.|| in ok ixkichkāwitl. |- | hecho.|| nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli... |- | hemorroides.|| nekuilchilpilōliztli. |- | herida.|| tēchopīniliztli. herido. tlamiktīlli. |- | hermano menor.|| tēikawtli. |- | héroe.|| tlamawichīwani. |- | hipocresía.|| nekualtokiliztli. |- | historia.|| nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |- | hocico.|| tēntomaktli. |- | horrible.|| momamawtiāni. |- | hospitalidad.|| tēzeleliztli. |- | huella.|| nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |- | humilde.|| moknōmatini. |- | humillado.|| tlatlanitlaniztli. |- | humor.|| chiyawiztli. |- | humor acuoso.|| chiyawizātl. |- | idea.|| nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. |- | idéntico.|| ahkān tētlanēwi |- | identidad.|| nenewiliztli. |- | (es) igual.|| tēnenewixka. |- | iluminación.|| tlatlatlamachiliztli. |- | imagen.|| tlaīxīptlayōtl. |- | imaginado.|| tlapīpīktli. |- | imbécil.|| īxkokowitz. |- | impar.|| wālwehwetzi. |- | importante.|| ahkokīzaliztli. |- | imposible.|| aok weli. |- | inagotable.|| ahmo tlamini. |- | incierto.|| tētzotzon. |- | incluso.|| zān ye iwi. |- | independencia.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | indicación.|| tētlaīxpantililiztli. |- | indiferente.|| tlaāwilkāwani. |- | índigo (color).|| xiwkilipitzāwak. |- | inesperado.|| ahtēihmachitih. |- | infinito.|| ahmo tlamini. |- | información.|| tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. |- | insignia(s).|| tlāwiztli. |- | (en un) instante.|| tēīxkueōnka, achitōnka. |- | instinto natural.|| yōllohīxihmachiliztli. |- | intacto.|| motkitika. |- | inteligencia.|| tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |- | intento.|| nelwiliztli. intercambio. tlapāpahtiliztli. |- | interior.|| yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. |- | interrogación.|| tlahtlaniliztli. |- | intervalo.|| tlakoyokān. inútil. ahmo nekōni. |- | inútilmente.|| īxwexopan. |- | inventado.|| tlapīpīktli. |- | inventario.|| tlazentlālilāmatl. |- | investigación.|| tētlatepotztoiliztli. |- | invitación.|| tēkoachīwaliztli. |- | invitado.|| tlakoachīwtli. |- | irrefutable.|| ahmo īxnāmikiztli. |- | irregular.|| ahmo nāwatilpiyalli. |- | isla.|| tlālwāktli. |- | jefe.|| tēchīwki. |- | jaiba de mar.|| ātēkuizihtli. |- | joto.|| tēkuilōntiāni. |- | jovencito.|| tēlpōkakōnetl. |- | juego.|| neāwiltilōni. |- | juez.|| tētlamachiliāni. |- | juntos.|| zepan. |- | jugo.|| nekuīxkiwiwilli. |- | justo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | kilo.|| tlatamachīwalōni. |- | lado (por un __)|| zentlapal. |- | lamentable.|| tēchōktli. |- | lámina.|| āmatlakotōnyōtl. |- | lámpara.|| netlawililōni. |- | largo.|| wēyak, ānki, pitzaktik. |- | leche.|| tlapātzkītl. |- | lechuga.|| zentakatl. |- | lentamente.|| nekxitekpānaliztika. |- | lentes.|| īxtēzkatl. |- | lento.|| ayaxkānyoh. |- | leñoso.|| kuawwātzalloh. |- | letra.|| machiyōtlahtōliztli. |- | levantado.|| tlaahkoktli. |- | libertad.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | libre.|| tlākamelāwak, tlatekililli. |- | libre albedrío.|| nenehwiyānwiliztli. |- | liga.|| tlazālōlōni. |- | ligado.|| tlatetewilpīlli. |- | ligero.|| ahkokki, ahkowetzki. |- | límite.|| tepāmmachiyōtl. |- | linaje.|| tlākamekayōtl. |- | línea.|| tlatexīnepanōlōni. |- | linterna.|| tlāwilkalli. |- | liquen.|| chachawa. |- | lirio.|| tzaukxōchitl. |- | lisiado.|| tlamiktīlli. |- | liso.|| tetzkaltik. |- | loco.|| mozitl. |- | longitud.|| wehtlatzikāyōtl. |- | luchador.|| momāiztlakoāni. |- | llanura.|| tlawelmāyān, zemmaniliztli. |- | llave.|| tlatlapōlōni. |- | lleno.|| tēnki, tlatzonēwalli. |- | macizo.|| pīkki. |- | madera.|| kuawwātzalli. |- | magnifico.|| moyēyēkketzki. |- | mal hecho.|| tlapilchīwtli. |- | maldad.|| tetēnanāwatiliztli. |- | maldición.|| tlatlaēlittaliztli. |- | maleza.|| tlāltetzmalli. |- | manera.|| tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |- | maniático.|| īxkokowitz. |- | mantel.|| netēmpohpōwalōni. |- | (en la) mañana.|| nōnchipa. |- | maravilla.|| tlamawizōlli. |- | marca.|| nenekuilwāztli. |- | martillo.|| tlatewilōni. |- | más.|| ok ye zenkah |- | más pequeño.|| achitepitōn. |- | más o menos.|| iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. |- | (la) mayoría.|| achi mochintin. |- | media luna.|| zentlakol mētztli. |- | medida.|| tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |- | mediocridad.|| tlahkonemilizōtl. |- | membrana delgada.|| ēwazizikuiliwiliztli. |- | memorial.|| tētlalnamiktīlōni. |- | menguante (de la luna).|| īnekuepaliz in mētztli. |- | menor.|| achi tepitōn. |- | menos.|| ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |- | mensaje.|| netītlaniliztli. |- | mente.|| tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |- | meta.|| ahziyān. |- | método.|| tēizkaltiliztli. |- | metro.|| zentamachīwalli, oktakatl. |- | mezclado.|| tlazennepanōlli. |- | miembro.|| kotōnkāyōtl. |- | mientras.|| in ok. |- | milagro.|| tlamawizōlli. |- | misericordia.|| tlatlākayōtl. |- | (de la) misma manera.|| zān ye iwi. |- | mismo.|| nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |- | modelo.|| nemachiyōtīlli. |- | modesto.|| moknōmatini. |- | modificado (de lugar).|| tlanāwak tlatēktli. |- | (al) momento.|| wel ihkuāk. |- | (en el) momento en que.|| in kin iw, in iw. |- | moneda.|| tlakōwalōni. |- | moreno.|| tlītlīlektik. |- | movimiento.|| neolīniliztli. |- | muchedumbre.|| tētetzāwak. |- | mudanza.|| nehkuaniliztli. |- | muebles de casa.|| chānyeloāni. |- | mugre.|| tzokatl. |- | multiplicación.|| tlatōnakatiliztli. |- | muleta.|| netlakechiya. |- | multicolor.|| tlātlātlapālpōwtli. |- | multitud.|| tētetzāwak. |- | murmullo.|| popolokaliztli. |- | musgo.|| āmomoxtli. |- | narración.|| tlamelāwkāpōwaliztli. |- | nata.|| tlaīxōtl. |- | natural.|| iwkiz. |- | naturaleza.|| iwkātiliztli. |- | naturaleza humana.|| tlākayeliztli. |- | naturalmente.|| iwyōtika. |- | necesario.|| monekini. |- | necesidad.|| monekiliztli. |- | negado.|| tētlakāwaltīlli. |- | nenúfar.|| ātlakuezonān. |- | nervioso.|| tlātlalwatik. ni. ahmo nō. |- | niño.|| tēlpōkakōnetl. |- | nivel.|| tlaīxtēmitiliztli. |- | nota.|| tlakakiztililiztli. |- | nuera.|| tlakpaichpōchtli. |- | obediente.|| tēkakini. |- | obligación.|| tekiyōtl. |- | obra.|| tlachīwalli. |- | observatorio.|| neīxtīlōyān. |- | obstáculo.|| tētlakāwaltiliztli. |- | (no) obstante.|| mā tēl. |- | ocupado.|| tlaīxkāwki. |- | odio.|| tēkokoliztli. |- | odioso.|| momamawtiāni. |- | oficio.|| tlachihchīwkāyōtl. |- | (el) olfato.|| tlahnekuiya.no. |- | opinión.|| nematiliztli. |- | opuesto.|| tēīxnāmikki. |- | opositor.|| motēīxnāmiktiāni. |- | orden.|| netekpānkātlāliliztli. |- | orgullo.|| nepantlāzaliztli. |- | original.|| tlatzīntīlōni. |- | osado.|| motlahpaloāni. |- | oscuro (confuso).|| īxpoliwki. |- | otra vez.|| nō kuelle. |- | paciencia.|| tlayōllōtepitzwiliztli. |- | pacto.|| nezennōnōtzalli. |- | pala.|| tlaakānōni. |- | paquete.|| zentlayawalōlli. |- | parada.|| nemaktiliztli. |- | parece que.|| mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |- | parecido.|| tēnenewiliztli. |- | parte.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | parte opuesta, trasera de algo.|| tlatepotzōtl. |- | (por todas) partes.|| zenkol. |- | participación.|| nezepaniknēliliztli. |- | particular.|| nōnkuahkīzki. |- | pasión.|| neyōlkokoltiztli. |- | paso a paso.|| nekxitekpaliztika. |- | patadas.|| tlatētelikzaliztli. |- | patria.|| tlākatiyān. |- | pausa.|| netzikoliztli. |- | paz.|| yēktlamatkāyetōliztli. |- | pecas.|| neīxihtlakoliztli. |- | pedazo.|| tlakotōnyōtl. |- | pedo.|| neiyexiliztli. |- | pegajoso.|| tetezāliwini. |- | peligro.|| tla-, neohwikānakiliztli. |- | pensador.|| mokexkitzawani. |- | pensamiento.|| tlanemiliztli. |- | pérdida.|| tēiknōtililiztli. |- | peregrinación.|| tlamahzēwkānemiliztli. |- | perezoso.|| tlātlahkomatini. |- | perfume.|| popochtli. |- | permiso.|| tēmākāwaliztli. |- | perpetuo.|| aik tlamini. |- | petición.|| tētlaihtlaniliztli. |- | pilar.|| tlaketzalmimilli. |- | pino.|| āyawkuawitl. |- | pinzas (de cejas).|| neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas. |- | placer.|| zemēlli. |- | plano.|| zemonok. |- | planta.|| tlanelwayōtl, takatl. |- | plantilla.|| nemachiyōtīlli. |- | pluma para escribir.|| tlahkuilōlōni. |- | poco a poco.|| tlamach-. cf. |- | paso a paso poder.|| weliyōtl. |- | poderoso.|| tēīxmāmawtih. |- | portero.|| tlatlapoh. |- | porvenir.|| in āxkān mochipa. |- | positivo.|| tēyōlmahxiltīlōni. |- | precaución.|| tēēllēlahxitih. |- | prendido.|| tekuīnki. |- | presente.|| āxkān mochīwa. |- | presidente.|| tlahtohkātēīxīptla. |- | presión.|| tēihziwitiliztli. |- | prestado.|| tlatlanēwtli. |- | prevenido.|| tlanemachitīlli. |- | prieto.|| tlītlīlektik. |- | (es la) primera vez que.|| kin iwti. |- | primero.|| ākachto. |- | primitivamente.|| iwti. |- | prisa.|| netlalotikīzaliztli. |- | privilegio.|| tēiknēlilōni. |- | probable.|| neltilīlōni. |- | procesión.|| zempankīzaliztli. |- | proceso.|| tlahkuilōllōtl. |- | profundidad.|| wehkātlānyōtl. |- | progreso.|| neiknēliliztli. |- | prohibido.|| tētlakāwiltīlli. |- | prolongación.| wēyakiliztli. |- | promesa.|| tlatēnēwaliztli. |- | prometido.|| tlatēnēwalli. |- | propiedad.|| iwkātiliztli. |- | propio.|| īxkoyān.no. |- | a propósito.|| īwetziyān. |- | protección.|| tēmanawiliztli. |- | protector.|| tlahpalēwiki. |- | provecho.|| netlaīxnēxtililiztli. |- | proyecto.|| nelwiliztli, zentēnēwalōka.no. |- | (con) prudencia.|| nezkaliliztika. |- | prueba.|| tēyehyekoliztli. |- | publicación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | publicado.|| tepanōtlalli. |- | puente.|| tenolli. |- | puesto.|| tlatēktli. |- | pulmón.|| chichitl, ihīyōpexōtīlli. |- | punta.|| tlakpayōtl. |- | puntiagudo.|| tētzapīnih. |- | puñalada.|| tēihxiliztli. |- | puro.|| ahtlanelōlloh. |- | queso.|| tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |- | racimo.|| zemochōlli. |- | raíz.|| tlanelwatl. |- | rama.|| kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl. |- | rango.|| netekpāntlāliliztli. |- | raramente.|| zān ika, zān kēmmanyān. |- | raro.|| poyaktik, xaxaltik. |- | rastrillo.|| nemomotzōlōni. |- | raza.|| tlākamekāyōtl. |- | razón.|| īxtlamachiliztli. |- | razonamiento.|| nematkātlahtoliztli. |- | rebajado.|| tlatepitōnōlli. |- | rebelde.|| tētlakuepiliāni. |- | recogido.|| tlaahkoktli. |- | recomendado.|| tētenitztīlli. |- | recompensa.|| tlatlawtīlli. |- | reconocimiento.|| netlazohkāmatiliztli. |- | recopilación.|| tlazentlālilāmatl. |- | recreo.|| neāwiltīlōni. |- | redondeado.|| tlatewilakachōlli. |- | redondez.|| tewilakachīwkāyōtl. |- | reflexión.|| netlatēmoliliztli. |- | refugio.|| neyānayān. |- | refutación.|| tētlahtōlpololiztli. |- | regalo.|| tēnemaktli. |- | regla (disposición).|| tlatekpāntzīntli. |- | regla (para medir).|| tlawawanalōni. |- | reloj.|| tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli. |- | relación.|| neteikniwtiliztli. |- | relámpago.|| tlatepetlāniliztli. |- | remordimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli. |- | reparación.|| tētlapahtililiztli. |- | repartidor.|| tētlamachiāni. |- | repleto.|| tēnki. |- | representación.|| tēīxīptlatiliztli. |- | reproche.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | reproducción.|| tlakopīnaliztli. |- | resfriado.|| tlatlaziztli. |- | respeto.|| tēīxtililiztli. |- | respetuoso.|| tēīxtiliāni. |- | respiración.|| neihīyōtiliztli. |- | respondón.|| tlatehtoāni. |- | respuesta a una carta.|| tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |- | restauración.|| tetlapahtililiztli. |- | restos.|| tlakāwilli. |- | resultado.|| mochīwaliztli. |- | resurrección.|| nezkaliliztli. |- | retoño.|| kilyōllohtli. |- | retraso.|| tētlāliliztli. |- | reunido.|| tlaīxololōlli. |- | reunión.|| tlākanechikōlli. |- | revés, envés.|| īxkuepa.no. |- | revisado.|| tlakxitoktli. |- | revuelto.|| tlazennepanōlli. |- | ricamente.|| tētlamachtiliztika. |- | riesgo.|| tlaohwikānakiliztli. |- | rival.|| tēnāmikini. |- | rizoides.|| tzikotlanelwatōntli. |- | roedor.|| tlatetexoāni. |- | rosa.|| tlaztalēwalli. |- | rosado.|| tlapālpoyaktik. |- | rozadura.|| netoxōmaliztli. |- | rubio.|| īxkoztik. |- | rudo.|| yōllohkikimil. |- | ruido.|| tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |- | rumor.|| tlahtōlchitōniliztli. |- | sábana.|| tlazaliztāk. |- | saber de memoria.|| notēnko nikmati. |- | saco.|| xikipilli, tlamāmālli. |- | salario.|| tēpatiyōtīlōni. |- | salud.|| pākkāyeliztli, pahtiliztli. |- | saludable.|| tēchikāw, tēnēwelmachitih. |- | salvado (de trigo).|| tlapayāntextli. |- | sano.|| tlākamelāwak. |- | sartén.|| tepozahpāztlatzoyōnilōni. |- | satisfacción.|| tēyōlmahxiltiliztli. |- | satisfecho.|| mowelittak. |- | secretario.|| tlahtōlihkuiloāni. |- | secreto.|| teōtlanēzkāyōtīlōni. |- | seguidor.|| tēnematilizkuīni. |- | sello.|| nenekuilwāztli. |- | (es) semejante.|| tēnenewixka. |- | sencillo. cf. simple sensación.|| nematiwani. |- | sensual.|| tlaēlpākini. |- | sensualmente.|| tlaēlpākiliztika. |- | sentido del tacto.|| tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |- | señal.|| nēzkāyōtl. |- | separación.|| tētlāllōtiliztli. |- | separado.|| tlatēktli. |- | servicio.|| tlayekōltīlōkāyōtl. |- | servilleta.|| netēmpohpōwalōni. |- | siembra.|| tlatepēwaliztli. |- | silbido.|| kikinakiliztli. |- | sillón.|| netlāliāyān. |- | similitud.|| tēnenewiliztli. |- | simple.|| zēmani. |- | simultáneamente.|| netlok. |- | sin fin.|| aik tlamini. |- | sin embargo.|| mā tēl. |- | singular.|| nōnkuahkīzki. |- | sinónimos.|| tlapohtiliztlahtōlli. |- | soberanía.|| tlahtohkātiliztli. |- | solicitante.|| tētlaihtlaniliāni. |- | solicitud.|| tlaihtlaniliztli. |- | sombrero.|| nekuāzēwalwīlōni. |- | sometido.|| motēzemmakani. |- | sonido.|| kakalakaztli, tlatlatzkaliztli. |- | sopa.|| tetzāwalmōlli. |- | soportable.|| tlemachōni. |- | soporte.|| tlamāmāllōtl. |- | sorprendente.|| tēihzāwih. |- | sorprendido.|| mokuītiwetzini. |- | sorpresa.|| neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli. |- | sostén.|| tlamāmālōni. |- | subterráneo.|| tlanitālli. |- | sucesivo.|| tētokilih. |- | suceso.|| nechīwaliztli. |- | suegro.|| tlakpatahtli. |- | suma.|| tlazempōwaliztli. |- | superior.|| tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |- | suponiendo que.|| mā zo tēl. |- | superficie.|| tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |- | tal.|| iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa. |- | tallo.|| tzīnkuawyōtl, kiyotl. |- | tamaño.|| tamachīwka.no. |- | tampoco.|| ahnōmo, ahmo nō. |- | tapadera.|| tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni. |- | tardío.|| tlateōtlakuīlli. |- | techo.|| tapalkatlapantli, wapalkalkuātl. |- | tejado.|| tapalkatlapantli. |- | tejido.|| tlahkittli. |- | tenazas.|| tlatepozkakalokotōnalōni. |- | tentación.|| tēneyēyekōltiliztli. |- | tenue.|| xaxaltik. |- | territorio.|| nekallōtīlōyān. |- | terror.|| netlakmawtiliztli. |- | tesoro.|| tlaāxkātīlli. |- | tiempo (a su debido___).|| monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |- | tienda.|| tlanamakilizkalli. |- | tímido.|| momāmatini. |- | tirano.|| tlanehnekini. |- | toalla.|| nemāpohpōwalōni. |- | (por) todas partes.|| nonoka, zenkol. |- | todopoderoso.|| zemwelitini. |- | tonto.|| tepochtli. |- | tormenta.|| neehēkanāmiktiliztli. |- | torpe.|| tlakuepkāchīwani. |- | tos.|| tlatlaziztli. |- | tosco.|| chachakuachtik. |- | total.|| tlazezempōwalōni. |- | trabajador.|| tlaāxki. |- | traición.|| tētenanāwatiliztli. |- | trampa.|| tzowāztli. |- | tranquilamente.|| tēpāpākiltiliztika. |- | (en el) transcurso de.|| nemayān. |- | transparente.|| tewilotik. |- | transporte.|| tlazāzākaliztli. |- | trapito.|| tlapohpōwalōnitōn. |- | trato.|| nenāwatiliztli. |- | trébol.|| okoxōchitl. |- | tregua.|| neyāōzēwiliztli. |- | tribunal.|| tlakakowayān. |- | triste.|| tētolīnih. |- | tristeza.|| tlaokōlli. |- | triunfo.|| tēpanawiliztli. |- | trueque.|| tlapahpatiliztli. |- | tubería.|| āpipilwāztli. |- | tubo.|| ākatlatēktli, āpipilōlli. |- | último.|| tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā. |- | unidad.|| nezezētililiztli. |- | unido.|| tlazālōlli. |- | unión.|| nezezētililiztli. |- | universal.|| nōwiyānyoh. |- | urbanidad.|| tlātlākayōtl. |- | uso.|| iw tlamaniliztli. |- | útil.|| nekōni. |- | vacío.|| iwkātlahyōtl. |- | vaina.|| tlamalwilōni. |- | valor.|| yōllōtlahpaltiliztli. |- | valle.|| tepēihtik(tli), tlawelmayān. |- | vanidoso.|| moyewaihtoāni. |- | vapor.|| pōkyōtl. |- | vara.|| tlakōtl. |- | variable.|| yōlkuēkuepki. |- | velar.|| ahkochiztli niknochīwaltiā. |- | venganza.|| netzonkuililiztli. |- | vengativo.|| tētlakuepkāyōtiliāni. |- | ventaja.|| neiknēliliztli. |- | ventajoso.|| tēwelnemitih. |- | ventana.|| tlattōyān. |- | vergüenza.|| netonēwaliztli. |- | veteado.|| tlatlātlapālpōwtli. |- | (de) vez en vez.|| zān ika. |- | vicio.|| tlapilchīwaliztli. |- | vicioso.|| tlahtlakōleh. |- | vidrio.|| tewilotl. |- | violencia.|| tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl. |- | violento.|| tlawēleh. |- | violeta.|| kuappachtli. |- | virrey.|| tlahtohkātēīxīptlatl. |- | viscoso.|| zazalik. |- | visión.|| tlachiyaya.no. |- | voz.|| tzātzahtziliztli. |- | yema.|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | yerno.|| tlakpapilli. |- | yeso.|| tezokitl. |} [[Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli]] dqoi5kqjz6b7vj56uk5vtkvw08ouzi8 528333 528331 2026-07-26T01:53:10Z Akapochtli 159 /* Vocabulario de Akapochtli (A) */ Arreglo 528333 wikitext text/x-wiki == Vocabulario de Akapochtli (A) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | abanderar. || kuāchpanitkītiā.nitē. || abierto. || tlatlapōlli. |- | abandono. || tēkāwaliztli. || abreviación. || ahtlawēyakiliztli. |- | absorbente.|| miltekōni. || acanalado.|| ākaltik. |- | aceite.|| chiyawakāyōtl. || aceptado.|| tlayēkkaktli. |- | acodo.|| kuawakīlli. || acostumbrado.|| kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |- | actual.|| āxkān mochīwa. || acueducto.|| ākokopilwāztli. |- | acuerdo.|| nenāwatiliztli. || acusación.|| netēilwiliztli. |- | además.|| ok nō, inozkēn. || administrador.|| tlatlaīxtlātīlli. |- | adulto.|| kuakuawtik. || adversario.|| motēīxnāmiktiāni. |- | advertido.|| tlanemachitīlli. || aéreo.|| ehēkayōtl. |- | afecto.|| tēyōllōtlapānaliztli. || afinidad.|| tlahtōlzentiliztli. |- | afirmación.|| netēntlahpaltiliztli. || afortunado.|| tlaknōpilwiāni. |- | ágil.|| mokxiihmatini. || agradable.|| tlazempaktiāni. |- | agradecimiento.|| neknelilmatiliztli. || agrupado.|| tlaīxololōlli. |- | agrupar.|| netechtlāliā.nitla. || aguardiente.|| tlahtlakōlātl. |- | aguijón.|| tēmīnaya.no. || aguja.|| tlahtzomalōni. |- | ahuecado.|| ākaltik. || alabastro.|| tetzkaltetl. |- | álamo.|| pepeyokuawitl. || alberca.|| tlakilākaxitl. |- | alcatraz.|| kanāwxōchitl. || alejamiento.|| tētlāllōtiliztli. |- | alga.|| āpachtli. || aliento.|| neihīyōtiliztli. |- | alguna vez.|| quēmmaniyān. || alivio.|| tēzēwiliztli. |- | almacén.|| tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. || alterno.|| papanwetzki. |- | alto linaje.|| tlahtohkāmekayōtl. || alrededor de.|| achi ye iwki. |- | ambos lados.|| īōntlapalīxtin. || amontonado.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | amplio.|| tlankakayaktli. || anales.|| zēxiwtlahkuilōlli. |- | anaranjado.|| tlapālpoyaktik. || anillo.|| ēlkuawyōtl. |- | animado.|| nemilzeh. || anteojos.|| tewiloīxtli. |- | antes, anteriormente.|| yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. || antigüedad.|| wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |- | antiguo.|| wehkāwitiāni. || añadido.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | apaciguado.|| tlākaziwki.|| aparte.|| nōnkuah. |- | apellido.|| tēuktōkāitl.|| aplanado.|| tlaātēzkamantli. |- | apoyo.|| tlamāmāllōtl.|| aprecio.|| netlaliztli. |- | apretado.|| tlakakatzalli.|| aprobado.|| tlayēkkaktli. |- | aptitud.|| neīxkāwilli.|| árbitro.|| tētlamachiliāni. |- | arbusto.|| kuawtōntli.|| arco.|| tlawītōlli. |- | argumento.|| tlahtōlnelwayōtl.|| armadillo.|| tlālpītzōtl. |- | armario.|| tlatlālīlōyān.|| armas.|| tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |- | arrepentimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli.|| articulación.|| nepikyān.no. |- | asador.|| tlatlewātzalōni.|| asco.|| tlaihiyaliztli. |- | aserrado.|| xōxotlalli.|| asesinato.|| tēichtakamiktiliztli. |- | asesor.|| tēnānāmikini.|| así.|| iw kim mā, iwi. |- | asmático.|| motzakuāni.|| aspecto.|| īxkonēxiliztli. |- | asqueroso.|| tētlaēltih.|| asunto.|| tlahtōlpēwallōtl. |- | atado.|| tlatētewilpīlli.|| (que tiene lugar al) atardecer.|| tlateōtlākuīlli. |- | atentamente.|| nēzkālika.|| atento.|| yōllōmatki. |- | audaz.|| motlahpaloāni.|| aumento.|| tlamiyakiliztli. |- | aunque.|| (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo.|| autor.|| tlatlālihki. |- | autoridad.|| tēīxmawtiliztli.|| autorización.|| tēmākāwaliztli. |- | auxiliar.|| tēnānāmikini.|| aviso.|| tēnemachtiliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (B) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | bajada.|| tlatemōwiliztli.|| balde.|| tlapohpōwalōni. |- | barrio.|| tenānkiyāwatl, tlayakapan.|| (con) base en.|| nelwayōtika. |- | basado en algo.|| tlatzīnichotīlli.|| batalla.|| nehkaliztli. |- | bate.|| tlatewilōni.|| bellota.|| āwatomatl. |- | berro.|| ātezkilitl.|| bienestar.|| nekuikuililiztli. |- | (seas) bienvenido.|| mā yōlikatzin.|| biografía.|| tēnemilizpōwalli. |- | borrador.|| neyōlnōnōtzaya.|| bóveda.|| tekolōlli. |- | brillo.|| tlanēxtiliztli.|| brote (de planta).|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | bruja.|| tlāwipōchin.|| ¡buenos días!¡siéntese!|| ¡mā ximēwitihtiye! |} == Vocabulario de Akapochtli (C) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | cable.|| tlawilāmmekatl.|| caja.|| tlakallōtl. |- | calambre, espasmo.|| wapāwiztli. || calendario.|| ilwitlapōwalāmoxtli. |- | calmado.|| moyōlzēwih.|| cambiado de lugar.|| tlanāwaktlatēktli. |- | cambio.|| nehkuaniliztli.|| campo.|| tlawelmayān. |- | canal.|| ākokopilwāztli.|| cangrejo.|| tekuizihtli. |- | capital.|| tēkuākān.|| cardo.|| witzkilitl. |- | carrera.|| netlaloliztli.|| casi así.|| achi iwki. |- | catarro.|| tlatlaziztli.|| categoría.|| nenewkāyōtl. |- | cavidad.|| tlakomōlli.|| cefalotórax.|| tzontekomēlpantli. |- | censo.|| tlatlatzkitīlli.|| censura.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | centrar.|| tlahkowiā.nitla.|| cepillo de dientes.|| netlammatilōlōni. |- | ceremonia.|| tlateōmawiztililiztli.|| cesped.|| tlachkuitl. |- | cerrado con llave.|| tlatepoztzauktli.|| cielo.|| nekuiltonōlōyān. |- | cima.|| tlakpayōtl.|| cinturón.|| kuitlalpikāyōtl. |- | círculo.|| yawaliwki.|| clausura.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | clavo. || tlatepozmīnalōni.|| cobertor.|| tlachkawipilzōtl. |- | cocido.|| tlatzoyōnīlli.|| cocina.|| mōlchihchīwalōyān. |- | cofia.|| kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl.|| col.|| zentekochtli. |- | colocado.|| tlatēktli.|| color carne.|| tlatztalēwalli. |- | color violáceo.|| āyopālli.|| color verde gris.|| kilpālli. |- | color turquesa.|| xippālli.|| columna.|| temimilli. |- | combate.|| netēīxnāmiktiliztli.|| comediante.|| tēīxiptlatini.| |- | comedor.|| nekochkāyōtīlōyān.|| comentario.|| tlahtōlkakiliztīlōni. |- | comidas.|| tlemōlli.|| comienzo.|| tlapēwkāyōtl. |- | como una...|| zan ye nō iwi.|| compacto.|| tetewilakachtik, pīkki. |- | compañero.|| tēwānpoh.|| compasión.|| tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |- | completo.|| zēmāntok.|| composición.|| neyōlnōnōtzaya. |- | compromiso.|| netlatēnēwiliztli.|| compuesto.|| chiktlapanki. |- | concordancia.|| tlahtōlzetiliztli.|| conciencia.|| neyōlīxihmachiliztli. |- | conducta.|| tēnemiliztokiliztli.|| conectado.|| tlapilōwilīlli. |- | confiado.|| tētenitztīlli.|| confianza.|| neyōllōtiliztli. |- | confusión.|| tēīxneloliztli.|| confuso.|| īxpoliwki. |- | conjunto.|| nechikoliztli.|| conquista.|| tēpēwaliztli. |- | conquistador.|| tēyāōchīwki.|| constructor.|| motlazālōltihki. |- | continente.|| zēmāntok tlālli.|| contorno.|| tlatexxīnepanōlōni. |- | contra.|| wīkkopa, kopawīk.|| contrario.|| tēīxnāmikki // (al___) in ne. |- | copa del árbol.|| īmalakayōkān in kuawitl.|| copia.|| neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |- | corregido.|| tlakxitoktli.|| cortesía.|| nehmatkāyōtl. |- | corrupción.|| tēichtakatlaxtlāwiliztli.|| corteza.|| kuawēwatl. |- | costra.|| nēxwākāyōtl.|| costumbre.|| tlamanitiliztli. |- | creación.|| tlatlākatililiztli.|| creado.|| tlachīwki. |- | creciente.|| molwih.|| crédito.|| tētlatlakuiltiliztli. |- | creencia.|| yōlpachiwiliztli.|| crema.|| tlaīxōtl. |- | crimen.|| tēichtakamiktiliztli.|| criminal.|| tēyōlpachoāni. |- | cristal.|| tewilotl.|| crónica.|| nemiliztlahkuilōlli. |- | cruel.|| nēntlākatl.|| cuadrado.|| tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |- | cubierta.|| īxxōtl.|| cuento.|| tlaketzalli. |- | cualidad.|| neīxkāwilli.|| cualquiera.|| zāzākewātl. |- | cuidado.|| tlamachiyaliztli.|| (con) cuidado.|| netlakuitlawiliztika. |- | culpable.|| tlahtlakōleh.|| cultura.|| nenayōtl. |- | cumpleaños.|| tlākatilizilwitzintli.|| chiquillo.|| tēlpōkakōnetōntli. |- | choque.|| techikanāwaliztli.|| chupón.|| tlapipīnalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (D) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | débil.|| ahchikāwak. |- | decisión.|| nezentlālilli, nenōtztli. |- | defecto.|| tlapilchīwaliztli. |- | defectuoso.|| tlapilchīwtli. |- | defensa.|| nemāpatlaliztli. |- | delgado.|| pitzaktik. |- | demanda.|| tlaihtlaniliztli. |- | demora.|| tlawehkātlāzaliztli. |- | denuncia.|| tētēilwiliztli. |- | desafío.|| tēnenewkāwiliztli. |- | desanimado.|| mokuekuetlaxoāni. |- | desarrollo.|| tlamiyakiliztli. |- | descanso.|| nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli. |- | descendencia.|| tlākamekayōtl. |- | descubierto.|| tlapantlāzalli. |- | descubrimiento.|| tlanēxtīlli. |- | descuido.|| nexīkkāwaliztli. |- | desdén.|| tēikxotlaliztli. |- | deseable.|| tētlanektih. |- | (el que) desengaña.|| tētlaīxtlatiliāni. |- | desesperación.|| netlawēlpololiztli. |- | (acción de) desencadenar.|| tlatepozmekayōtomaliztli. |- | desgracia.|| tētlekotekiliztli. |- | desgraciadamente.|| nēnwetziliztika. |- | desgraciado.|| nēntlākatl. |- | deshecho.|| tlaahtletilīlli. |- | desidia.|| tlatziwiliztika. |- | desorden.|| tēchalāniliztli. |- | (con) desorden.|| tēīxneloliztli. |- | despensa.|| tlakualkalli. |- | desprecio.|| tēikxotlaliztli. |- | después.|| zātēpan. |- | destruido.|| tlaahtletilīlli. |- | desviación.|| tētlakāwaltiliztli. |- | determinación.|| iw tlatēnēwaliztli. |- | devoción.|| tlateōmachiliztli. |- | día de fiesta.|| netlamachtilizilwitl. |- | diámetro.|| patlāwaliztli. |- | dichoso.|| tlaknōpilwiāni. |- | diestro.|| tlatlamachiāni. |- | diferente.|| tētlanēwih. |- | dificultad.|| neohwikānakiliztli. |- | dinero.|| tlakōkōwalōni. |- | director.|| tēkuexānoāni. |- | discreto.|| tlamawkāittani, īxtlamatini. |- | discutible.|| īxnāmikiztli. |- | disculpa.|| netlakuepililiztli. |- | disminuido.|| tlatepitilīlli. |- | distante.|| tētlālkāwih. |- | distinto.|| tētlanēwih. |- | distribuido.|| tētlamachīlli. |- | diversión.|| neāwiltīlōni. |- | diverso (a).|| nepapan, zentlamankīzki. |- | división.|| nexeloliztli. |- | divulgación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | doctrina.|| tēizkaltiliztli. |- | dolor.|| tēchōktiliztli. |- | domesticado.|| tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |- | don.|| netlawtiliztli. |- | donación.|| tēyokatiliztli. |- | dondequiera.|| nohwiyān. |- | dormido.|| tlakochitīlli. |- | duda.|| netzotzonaliztli. |- | dudosamente.|| neyōlpololiztika. |- | dudoso.|| tētzotzon. |- | durante este tiempo.|| nemayān. |- | educación.|| tlākawapāwaliztli. |- | elección.|| tēīxketzaliztli. |- | elegante.|| moyēkchihchīwki. |- | elegido.|| tlatzonāntli. |- | elemento.|| tlapēwkāyōtl. |- | emplumado.|| tlapotonīlli. |- | encantamiento.|| teōtlāxililiztli. |- | encendido.|| tekuīnki. |- | encino.|| āwatl, ōwatl. |- | encuesta.|| tētlan tlahtlaniliztli. |- | enlace.|| nekuānāmiktiliztli. |- | enorme.|| kuitlatolompōl. |- | ensalada.|| tlanechikōlkilitl. |- | enseguida.|| zātēpan. |- | enseñanza.|| tēīxtlamachtiliztli. |- | entero.|| zenkīzki, zezemēltik. |- | entonces.|| niman. |- | entrañas.|| yōllohkalli. |- | entrega.|| tēkāwaliztli. |- | entretenido.|| tēēllēlkīxtih. |- | entrometido.|| motēntihki. |- | envío.|| netītlaniztli. |- | envoltura.|| tlakimiliwkāyōtl. |- | (en la) época de.|| īnokīpan. |- | equitativo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | equivocación.|| netlanēwiliztli. |- | error.|| neīxkuepaliztli. |- | escalera, escalón.|| tlamamatlatl. |- | escoba.|| tlapohpōwalōni. |- | escogido.|| tlatzonāntli. |- | escritor.|| tlatlālihki. |- | escuadra.|| tlanakazanōni. |- | escultura.|| tlakuawihkuilōliztli. |- | esófago.|| yōllohīxtli. |- | espacio.|| tlakāwtli, tlakoyoyān. |- | espantoso.|| momamawtiāni. |- | especial.|| nōnkuahkīzki. |- | espera.|| tēchiyaliztli. |- | esperanza.|| nechixkāyeliztli. |- | espinoso.|| witzyoh, tētzapīnih. |- | esplendor.|| tlanēxtiliztli. |- | esponjoso.|| zonektik. |- | esquina.|| tlanakaztli. |- | estimable, estimado.|| tlazohkāmachōni. |- | estable.|| chikāwatika. |- | estado de las cosas.|| iwkātiliztli. |- | estanque.|| tlakilākāxitl. |- | estufa.|| newākkātemalōyān. |- | exactamente.|| yēkyōlōtika. |- | examen.|| tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |- | examinado.|| tlakxitoktli. |- | excelente.|| tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |- | excusa.|| nekīxtiliztli. |- | éxito.|| īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |- | exótico.|| wehkāwītz. |- | experiencia.|| nemilizzōtl. |- | experto.|| tētlamachiliāni. |- | explicación.|| tlakakiztilōni. |- | exterior.|| nēxiliztli. |- | extremidad.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | fábula.|| tlaketzalli. |- | fácil.|| ahohwih. |- | fácilmente.|| ahyowi. |- | falso.|| zan nēn tlatōktilōni. |- | falta.|| neīxkuepaliztli. |- | fatigado.|| mokotzānki. |- | favor.|| tēiknēliliztli. |- | fe.|| yōlpachiwiliztli. |- | fecundación.|| ōtzyōtl. |- | fiado.|| tlatlanēwtli. |- | ficción.|| tlaīxpaniliztli. |- | fiebre.|| netlewiliztli. |- | fiel.|| netlākanekōni. |- | fielmente.|| yēkyōlotika. |- | filamento.|| tetepontepilōlli. |- | filo.|| tēnatkāyōtl. |- | fin.|| tlamiliztli. |- | final.|| tlatzakkān. |- | finalmente.|| ikken. |- | firme.|| pipinki, tlatōktilōni. |- | fisonomía.|| īxkonēxiliztli. |- | forma.|| iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |- | fluido.|| chiyawiztli. |- | follaje.|| kuawxiwitl. |- | formación.|| tlatlākatililiztli. |- | formado.|| tlachīwtli. |- | fracaso.|| nehnenēnkoliztli. |- | fracción.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | frágil.|| ahohwihtlapāni. |- | fragmento.|| tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |- | fraude.|| tēīxpopoyochīwaliztli. |- | frecuentemente.|| ahtza, achi miyakpa. |- | freno.|| tēmmekatl. |- | frente.|| tlaīxpanyōtl. |- | frito.|| tlatzoyōnīlli. |- | frustrado.|| tlanēnkōlli. |- | frutal.|| tlaakillō. |- | (a la) fuerza.|| iwiwih. |- | fugitivo.|| moyēltiāni. |- | fundador.|| tlanelwayōtiāni. |- | furioso.|| tlawēleh. |- | (el) futuro.|| in āxkān mochipa. |- | ganas.|| neikoltiliztli. |- | gancho.|| ākatepozōtl. |- | genealogía.|| tlahtohkāmekayōtl. |- | generación.|| tlatlākatiliztli. |- | general.|| nōwiyānyoh. |- | generoso.|| tlazenkāwaltik. |- | gestos.|| īxyoyomoktiliztli. |- | glándula.|| pexōntīlli. |- | globo.|| tlaihīyōtēntli. |- | gobernador.|| tēitkini. |- | golfo.|| āyōllohko, āihtik. |- | golpe.|| tēchikkanāwaliztli. |- | gorrión.|| teōkaltototl. |- | gramática.|| netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |- | gratis.|| zān nēn. |- | grave.|| tēēllēlahxitih. |- | gris.|| nextik. |- | grosero.|| tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |- | grueso.|| weltilaktik. |- | grupo.|| tlaololōlli, tlaīxololōlli. |- | grasa.|| chiyawizōtl. |- | grosor.|| pozāwakāyōtl. |- | gusto (nuestro___)|| tlawelmatiya.to. |- | guerrero.|| tēyāōtlani. |- | hacia.|| tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk. |- | hábil.|| tlatlamachiāni. |- | habitación.|| nemowaliztli. |- | habitante.|| nemini, chāneh. |- | hablador.|| tlatehtoāni. |- | hacha.|| tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |- | hambre.|| teohziwiliztli. |- | hasta allí.|| in ok ixkichkāwitl. |- | hecho.|| nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli... |- | hemorroides.|| nekuilchilpilōliztli. |- | herida.|| tēchopīniliztli. herido. tlamiktīlli. |- | hermano menor.|| tēikawtli. |- | héroe.|| tlamawichīwani. |- | hipocresía.|| nekualtokiliztli. |- | historia.|| nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |- | hocico.|| tēntomaktli. |- | horrible.|| momamawtiāni. |- | hospitalidad.|| tēzeleliztli. |- | huella.|| nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |- | humilde.|| moknōmatini. |- | humillado.|| tlatlanitlaniztli. |- | humor.|| chiyawiztli. |- | humor acuoso.|| chiyawizātl. |- | idea.|| nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. |- | idéntico.|| ahkān tētlanēwi |- | identidad.|| nenewiliztli. |- | (es) igual.|| tēnenewixka. |- | iluminación.|| tlatlatlamachiliztli. |- | imagen.|| tlaīxīptlayōtl. |- | imaginado.|| tlapīpīktli. |- | imbécil.|| īxkokowitz. |- | impar.|| wālwehwetzi. |- | importante.|| ahkokīzaliztli. |- | imposible.|| aok weli. |- | inagotable.|| ahmo tlamini. |- | incierto.|| tētzotzon. |- | incluso.|| zān ye iwi. |- | independencia.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | indicación.|| tētlaīxpantililiztli. |- | indiferente.|| tlaāwilkāwani. |- | índigo (color).|| xiwkilipitzāwak. |- | inesperado.|| ahtēihmachitih. |- | infinito.|| ahmo tlamini. |- | información.|| tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. |- | insignia(s).|| tlāwiztli. |- | (en un) instante.|| tēīxkueōnka, achitōnka. |- | instinto natural.|| yōllohīxihmachiliztli. |- | intacto.|| motkitika. |- | inteligencia.|| tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |- | intento.|| nelwiliztli. intercambio. tlapāpahtiliztli. |- | interior.|| yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. |- | interrogación.|| tlahtlaniliztli. |- | intervalo.|| tlakoyokān. inútil. ahmo nekōni. |- | inútilmente.|| īxwexopan. |- | inventado.|| tlapīpīktli. |- | inventario.|| tlazentlālilāmatl. |- | investigación.|| tētlatepotztoiliztli. |- | invitación.|| tēkoachīwaliztli. |- | invitado.|| tlakoachīwtli. |- | irrefutable.|| ahmo īxnāmikiztli. |- | irregular.|| ahmo nāwatilpiyalli. |- | isla.|| tlālwāktli. |- | jefe.|| tēchīwki. |- | jaiba de mar.|| ātēkuizihtli. |- | joto.|| tēkuilōntiāni. |- | jovencito.|| tēlpōkakōnetl. |- | juego.|| neāwiltilōni. |- | juez.|| tētlamachiliāni. |- | juntos.|| zepan. |- | jugo.|| nekuīxkiwiwilli. |- | justo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | kilo.|| tlatamachīwalōni. |- | lado (por un __)|| zentlapal. |- | lamentable.|| tēchōktli. |- | lámina.|| āmatlakotōnyōtl. |- | lámpara.|| netlawililōni. |- | largo.|| wēyak, ānki, pitzaktik. |- | leche.|| tlapātzkītl. |- | lechuga.|| zentakatl. |- | lentamente.|| nekxitekpānaliztika. |- | lentes.|| īxtēzkatl. |- | lento.|| ayaxkānyoh. |- | leñoso.|| kuawwātzalloh. |- | letra.|| machiyōtlahtōliztli. |- | levantado.|| tlaahkoktli. |- | libertad.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | libre.|| tlākamelāwak, tlatekililli. |- | libre albedrío.|| nenehwiyānwiliztli. |- | liga.|| tlazālōlōni. |- | ligado.|| tlatetewilpīlli. |- | ligero.|| ahkokki, ahkowetzki. |- | límite.|| tepāmmachiyōtl. |- | linaje.|| tlākamekayōtl. |- | línea.|| tlatexīnepanōlōni. |- | linterna.|| tlāwilkalli. |- | liquen.|| chachawa. |- | lirio.|| tzaukxōchitl. |- | lisiado.|| tlamiktīlli. |- | liso.|| tetzkaltik. |- | loco.|| mozitl. |- | longitud.|| wehtlatzikāyōtl. |- | luchador.|| momāiztlakoāni. |- | llanura.|| tlawelmāyān, zemmaniliztli. |- | llave.|| tlatlapōlōni. |- | lleno.|| tēnki, tlatzonēwalli. |- | macizo.|| pīkki. |- | madera.|| kuawwātzalli. |- | magnifico.|| moyēyēkketzki. |- | mal hecho.|| tlapilchīwtli. |- | maldad.|| tetēnanāwatiliztli. |- | maldición.|| tlatlaēlittaliztli. |- | maleza.|| tlāltetzmalli. |- | manera.|| tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |- | maniático.|| īxkokowitz. |- | mantel.|| netēmpohpōwalōni. |- | (en la) mañana.|| nōnchipa. |- | maravilla.|| tlamawizōlli. |- | marca.|| nenekuilwāztli. |- | martillo.|| tlatewilōni. |- | más.|| ok ye zenkah |- | más pequeño.|| achitepitōn. |- | más o menos.|| iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. |- | (la) mayoría.|| achi mochintin. |- | media luna.|| zentlakol mētztli. |- | medida.|| tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |- | mediocridad.|| tlahkonemilizōtl. |- | membrana delgada.|| ēwazizikuiliwiliztli. |- | memorial.|| tētlalnamiktīlōni. |- | menguante (de la luna).|| īnekuepaliz in mētztli. |- | menor.|| achi tepitōn. |- | menos.|| ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |- | mensaje.|| netītlaniliztli. |- | mente.|| tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |- | meta.|| ahziyān. |- | método.|| tēizkaltiliztli. |- | metro.|| zentamachīwalli, oktakatl. |- | mezclado.|| tlazennepanōlli. |- | miembro.|| kotōnkāyōtl. |- | mientras.|| in ok. |- | milagro.|| tlamawizōlli. |- | misericordia.|| tlatlākayōtl. |- | (de la) misma manera.|| zān ye iwi. |- | mismo.|| nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |- | modelo.|| nemachiyōtīlli. |- | modesto.|| moknōmatini. |- | modificado (de lugar).|| tlanāwak tlatēktli. |- | (al) momento.|| wel ihkuāk. |- | (en el) momento en que.|| in kin iw, in iw. |- | moneda.|| tlakōwalōni. |- | moreno.|| tlītlīlektik. |- | movimiento.|| neolīniliztli. |- | muchedumbre.|| tētetzāwak. |- | mudanza.|| nehkuaniliztli. |- | muebles de casa.|| chānyeloāni. |- | mugre.|| tzokatl. |- | multiplicación.|| tlatōnakatiliztli. |- | muleta.|| netlakechiya. |- | multicolor.|| tlātlātlapālpōwtli. |- | multitud.|| tētetzāwak. |- | murmullo.|| popolokaliztli. |- | musgo.|| āmomoxtli. |- | narración.|| tlamelāwkāpōwaliztli. |- | nata.|| tlaīxōtl. |- | natural.|| iwkiz. |- | naturaleza.|| iwkātiliztli. |- | naturaleza humana.|| tlākayeliztli. |- | naturalmente.|| iwyōtika. |- | necesario.|| monekini. |- | necesidad.|| monekiliztli. |- | negado.|| tētlakāwaltīlli. |- | nenúfar.|| ātlakuezonān. |- | nervioso.|| tlātlalwatik. ni. ahmo nō. |- | niño.|| tēlpōkakōnetl. |- | nivel.|| tlaīxtēmitiliztli. |- | nota.|| tlakakiztililiztli. |- | nuera.|| tlakpaichpōchtli. |- | obediente.|| tēkakini. |- | obligación.|| tekiyōtl. |- | obra.|| tlachīwalli. |- | observatorio.|| neīxtīlōyān. |- | obstáculo.|| tētlakāwaltiliztli. |- | (no) obstante.|| mā tēl. |- | ocupado.|| tlaīxkāwki. |- | odio.|| tēkokoliztli. |- | odioso.|| momamawtiāni. |- | oficio.|| tlachihchīwkāyōtl. |- | (el) olfato.|| tlahnekuiya.no. |- | opinión.|| nematiliztli. |- | opuesto.|| tēīxnāmikki. |- | opositor.|| motēīxnāmiktiāni. |- | orden.|| netekpānkātlāliliztli. |- | orgullo.|| nepantlāzaliztli. |- | original.|| tlatzīntīlōni. |- | osado.|| motlahpaloāni. |- | oscuro (confuso).|| īxpoliwki. |- | otra vez.|| nō kuelle. |- | paciencia.|| tlayōllōtepitzwiliztli. |- | pacto.|| nezennōnōtzalli. |- | pala.|| tlaakānōni. |- | paquete.|| zentlayawalōlli. |- | parada.|| nemaktiliztli. |- | parece que.|| mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |- | parecido.|| tēnenewiliztli. |- | parte.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | parte opuesta, trasera de algo.|| tlatepotzōtl. |- | (por todas) partes.|| zenkol. |- | participación.|| nezepaniknēliliztli. |- | particular.|| nōnkuahkīzki. |- | pasión.|| neyōlkokoltiztli. |- | paso a paso.|| nekxitekpaliztika. |- | patadas.|| tlatētelikzaliztli. |- | patria.|| tlākatiyān. |- | pausa.|| netzikoliztli. |- | paz.|| yēktlamatkāyetōliztli. |- | pecas.|| neīxihtlakoliztli. |- | pedazo.|| tlakotōnyōtl. |- | pedo.|| neiyexiliztli. |- | pegajoso.|| tetezāliwini. |- | peligro.|| tla-, neohwikānakiliztli. |- | pensador.|| mokexkitzawani. |- | pensamiento.|| tlanemiliztli. |- | pérdida.|| tēiknōtililiztli. |- | peregrinación.|| tlamahzēwkānemiliztli. |- | perezoso.|| tlātlahkomatini. |- | perfume.|| popochtli. |- | permiso.|| tēmākāwaliztli. |- | perpetuo.|| aik tlamini. |- | petición.|| tētlaihtlaniliztli. |- | pilar.|| tlaketzalmimilli. |- | pino.|| āyawkuawitl. |- | pinzas (de cejas).|| neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas. |- | placer.|| zemēlli. |- | plano.|| zemonok. |- | planta.|| tlanelwayōtl, takatl. |- | plantilla.|| nemachiyōtīlli. |- | pluma para escribir.|| tlahkuilōlōni. |- | poco a poco.|| tlamach-. cf. |- | paso a paso poder.|| weliyōtl. |- | poderoso.|| tēīxmāmawtih. |- | portero.|| tlatlapoh. |- | porvenir.|| in āxkān mochipa. |- | positivo.|| tēyōlmahxiltīlōni. |- | precaución.|| tēēllēlahxitih. |- | prendido.|| tekuīnki. |- | presente.|| āxkān mochīwa. |- | presidente.|| tlahtohkātēīxīptla. |- | presión.|| tēihziwitiliztli. |- | prestado.|| tlatlanēwtli. |- | prevenido.|| tlanemachitīlli. |- | prieto.|| tlītlīlektik. |- | (es la) primera vez que.|| kin iwti. |- | primero.|| ākachto. |- | primitivamente.|| iwti. |- | prisa.|| netlalotikīzaliztli. |- | privilegio.|| tēiknēlilōni. |- | probable.|| neltilīlōni. |- | procesión.|| zempankīzaliztli. |- | proceso.|| tlahkuilōllōtl. |- | profundidad.|| wehkātlānyōtl. |- | progreso.|| neiknēliliztli. |- | prohibido.|| tētlakāwiltīlli. |- | prolongación.| wēyakiliztli. |- | promesa.|| tlatēnēwaliztli. |- | prometido.|| tlatēnēwalli. |- | propiedad.|| iwkātiliztli. |- | propio.|| īxkoyān.no. |- | a propósito.|| īwetziyān. |- | protección.|| tēmanawiliztli. |- | protector.|| tlahpalēwiki. |- | provecho.|| netlaīxnēxtililiztli. |- | proyecto.|| nelwiliztli, zentēnēwalōka.no. |- | (con) prudencia.|| nezkaliliztika. |- | prueba.|| tēyehyekoliztli. |- | publicación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | publicado.|| tepanōtlalli. |- | puente.|| tenolli. |- | puesto.|| tlatēktli. |- | pulmón.|| chichitl, ihīyōpexōtīlli. |- | punta.|| tlakpayōtl. |- | puntiagudo.|| tētzapīnih. |- | puñalada.|| tēihxiliztli. |- | puro.|| ahtlanelōlloh. |- | queso.|| tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |- | racimo.|| zemochōlli. |- | raíz.|| tlanelwatl. |- | rama.|| kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl. |- | rango.|| netekpāntlāliliztli. |- | raramente.|| zān ika, zān kēmmanyān. |- | raro.|| poyaktik, xaxaltik. |- | rastrillo.|| nemomotzōlōni. |- | raza.|| tlākamekāyōtl. |- | razón.|| īxtlamachiliztli. |- | razonamiento.|| nematkātlahtoliztli. |- | rebajado.|| tlatepitōnōlli. |- | rebelde.|| tētlakuepiliāni. |- | recogido.|| tlaahkoktli. |- | recomendado.|| tētenitztīlli. |- | recompensa.|| tlatlawtīlli. |- | reconocimiento.|| netlazohkāmatiliztli. |- | recopilación.|| tlazentlālilāmatl. |- | recreo.|| neāwiltīlōni. |- | redondeado.|| tlatewilakachōlli. |- | redondez.|| tewilakachīwkāyōtl. |- | reflexión.|| netlatēmoliliztli. |- | refugio.|| neyānayān. |- | refutación.|| tētlahtōlpololiztli. |- | regalo.|| tēnemaktli. |- | regla (disposición).|| tlatekpāntzīntli. |- | regla (para medir).|| tlawawanalōni. |- | reloj.|| tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli. |- | relación.|| neteikniwtiliztli. |- | relámpago.|| tlatepetlāniliztli. |- | remordimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli. |- | reparación.|| tētlapahtililiztli. |- | repartidor.|| tētlamachiāni. |- | repleto.|| tēnki. |- | representación.|| tēīxīptlatiliztli. |- | reproche.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | reproducción.|| tlakopīnaliztli. |- | resfriado.|| tlatlaziztli. |- | respeto.|| tēīxtililiztli. |- | respetuoso.|| tēīxtiliāni. |- | respiración.|| neihīyōtiliztli. |- | respondón.|| tlatehtoāni. |- | respuesta a una carta.|| tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |- | restauración.|| tetlapahtililiztli. |- | restos.|| tlakāwilli. |- | resultado.|| mochīwaliztli. |- | resurrección.|| nezkaliliztli. |- | retoño.|| kilyōllohtli. |- | retraso.|| tētlāliliztli. |- | reunido.|| tlaīxololōlli. |- | reunión.|| tlākanechikōlli. |- | revés, envés.|| īxkuepa.no. |- | revisado.|| tlakxitoktli. |- | revuelto.|| tlazennepanōlli. |- | ricamente.|| tētlamachtiliztika. |- | riesgo.|| tlaohwikānakiliztli. |- | rival.|| tēnāmikini. |- | rizoides.|| tzikotlanelwatōntli. |- | roedor.|| tlatetexoāni. |- | rosa.|| tlaztalēwalli. |- | rosado.|| tlapālpoyaktik. |- | rozadura.|| netoxōmaliztli. |- | rubio.|| īxkoztik. |- | rudo.|| yōllohkikimil. |- | ruido.|| tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |- | rumor.|| tlahtōlchitōniliztli. |- | sábana.|| tlazaliztāk. |- | saber de memoria.|| notēnko nikmati. |- | saco.|| xikipilli, tlamāmālli. |- | salario.|| tēpatiyōtīlōni. |- | salud.|| pākkāyeliztli, pahtiliztli. |- | saludable.|| tēchikāw, tēnēwelmachitih. |- | salvado (de trigo).|| tlapayāntextli. |- | sano.|| tlākamelāwak. |- | sartén.|| tepozahpāztlatzoyōnilōni. |- | satisfacción.|| tēyōlmahxiltiliztli. |- | satisfecho.|| mowelittak. |- | secretario.|| tlahtōlihkuiloāni. |- | secreto.|| teōtlanēzkāyōtīlōni. |- | seguidor.|| tēnematilizkuīni. |- | sello.|| nenekuilwāztli. |- | (es) semejante.|| tēnenewixka. |- | sencillo. cf. simple sensación.|| nematiwani. |- | sensual.|| tlaēlpākini. |- | sensualmente.|| tlaēlpākiliztika. |- | sentido del tacto.|| tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |- | señal.|| nēzkāyōtl. |- | separación.|| tētlāllōtiliztli. |- | separado.|| tlatēktli. |- | servicio.|| tlayekōltīlōkāyōtl. |- | servilleta.|| netēmpohpōwalōni. |- | siembra.|| tlatepēwaliztli. |- | silbido.|| kikinakiliztli. |- | sillón.|| netlāliāyān. |- | similitud.|| tēnenewiliztli. |- | simple.|| zēmani. |- | simultáneamente.|| netlok. |- | sin fin.|| aik tlamini. |- | sin embargo.|| mā tēl. |- | singular.|| nōnkuahkīzki. |- | sinónimos.|| tlapohtiliztlahtōlli. |- | soberanía.|| tlahtohkātiliztli. |- | solicitante.|| tētlaihtlaniliāni. |- | solicitud.|| tlaihtlaniliztli. |- | sombrero.|| nekuāzēwalwīlōni. |- | sometido.|| motēzemmakani. |- | sonido.|| kakalakaztli, tlatlatzkaliztli. |- | sopa.|| tetzāwalmōlli. |- | soportable.|| tlemachōni. |- | soporte.|| tlamāmāllōtl. |- | sorprendente.|| tēihzāwih. |- | sorprendido.|| mokuītiwetzini. |- | sorpresa.|| neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli. |- | sostén.|| tlamāmālōni. |- | subterráneo.|| tlanitālli. |- | sucesivo.|| tētokilih. |- | suceso.|| nechīwaliztli. |- | suegro.|| tlakpatahtli. |- | suma.|| tlazempōwaliztli. |- | superior.|| tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |- | suponiendo que.|| mā zo tēl. |- | superficie.|| tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |- | tal.|| iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa. |- | tallo.|| tzīnkuawyōtl, kiyotl. |- | tamaño.|| tamachīwka.no. |- | tampoco.|| ahnōmo, ahmo nō. |- | tapadera.|| tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni. |- | tardío.|| tlateōtlakuīlli. |- | techo.|| tapalkatlapantli, wapalkalkuātl. |- | tejado.|| tapalkatlapantli. |- | tejido.|| tlahkittli. |- | tenazas.|| tlatepozkakalokotōnalōni. |- | tentación.|| tēneyēyekōltiliztli. |- | tenue.|| xaxaltik. |- | territorio.|| nekallōtīlōyān. |- | terror.|| netlakmawtiliztli. |- | tesoro.|| tlaāxkātīlli. |- | tiempo (a su debido___).|| monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |- | tienda.|| tlanamakilizkalli. |- | tímido.|| momāmatini. |- | tirano.|| tlanehnekini. |- | toalla.|| nemāpohpōwalōni. |- | (por) todas partes.|| nonoka, zenkol. |- | todopoderoso.|| zemwelitini. |- | tonto.|| tepochtli. |- | tormenta.|| neehēkanāmiktiliztli. |- | torpe.|| tlakuepkāchīwani. |- | tos.|| tlatlaziztli. |- | tosco.|| chachakuachtik. |- | total.|| tlazezempōwalōni. |- | trabajador.|| tlaāxki. |- | traición.|| tētenanāwatiliztli. |- | trampa.|| tzowāztli. |- | tranquilamente.|| tēpāpākiltiliztika. |- | (en el) transcurso de.|| nemayān. |- | transparente.|| tewilotik. |- | transporte.|| tlazāzākaliztli. |- | trapito.|| tlapohpōwalōnitōn. |- | trato.|| nenāwatiliztli. |- | trébol.|| okoxōchitl. |- | tregua.|| neyāōzēwiliztli. |- | tribunal.|| tlakakowayān. |- | triste.|| tētolīnih. |- | tristeza.|| tlaokōlli. |- | triunfo.|| tēpanawiliztli. |- | trueque.|| tlapahpatiliztli. |- | tubería.|| āpipilwāztli. |- | tubo.|| ākatlatēktli, āpipilōlli. |- | último.|| tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā. |- | unidad.|| nezezētililiztli. |- | unido.|| tlazālōlli. |- | unión.|| nezezētililiztli. |- | universal.|| nōwiyānyoh. |- | urbanidad.|| tlātlākayōtl. |- | uso.|| iw tlamaniliztli. |- | útil.|| nekōni. |- | vacío.|| iwkātlahyōtl. |- | vaina.|| tlamalwilōni. |- | valor.|| yōllōtlahpaltiliztli. |- | valle.|| tepēihtik(tli), tlawelmayān. |- | vanidoso.|| moyewaihtoāni. |- | vapor.|| pōkyōtl. |- | vara.|| tlakōtl. |- | variable.|| yōlkuēkuepki. |- | velar.|| ahkochiztli niknochīwaltiā. |- | venganza.|| netzonkuililiztli. |- | vengativo.|| tētlakuepkāyōtiliāni. |- | ventaja.|| neiknēliliztli. |- | ventajoso.|| tēwelnemitih. |- | ventana.|| tlattōyān. |- | vergüenza.|| netonēwaliztli. |- | veteado.|| tlatlātlapālpōwtli. |- | (de) vez en vez.|| zān ika. |- | vicio.|| tlapilchīwaliztli. |- | vicioso.|| tlahtlakōleh. |- | vidrio.|| tewilotl. |- | violencia.|| tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl. |- | violento.|| tlawēleh. |- | violeta.|| kuappachtli. |- | virrey.|| tlahtohkātēīxīptlatl. |- | viscoso.|| zazalik. |- | visión.|| tlachiyaya.no. |- | voz.|| tzātzahtziliztli. |- | yema.|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | yerno.|| tlakpapilli. |- | yeso.|| tezokitl. |} [[Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli]] nury5i0wge7lxsvqzkb7blodx49f2oq 528334 528333 2026-07-26T01:55:57Z Akapochtli 159 /* Vocabulario de Akapochtli (D) */ Arreglo 528334 wikitext text/x-wiki == Vocabulario de Akapochtli (A) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | abanderar. || kuāchpanitkītiā.nitē. || abierto. || tlatlapōlli. |- | abandono. || tēkāwaliztli. || abreviación. || ahtlawēyakiliztli. |- | absorbente.|| miltekōni. || acanalado.|| ākaltik. |- | aceite.|| chiyawakāyōtl. || aceptado.|| tlayēkkaktli. |- | acodo.|| kuawakīlli. || acostumbrado.|| kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |- | actual.|| āxkān mochīwa. || acueducto.|| ākokopilwāztli. |- | acuerdo.|| nenāwatiliztli. || acusación.|| netēilwiliztli. |- | además.|| ok nō, inozkēn. || administrador.|| tlatlaīxtlātīlli. |- | adulto.|| kuakuawtik. || adversario.|| motēīxnāmiktiāni. |- | advertido.|| tlanemachitīlli. || aéreo.|| ehēkayōtl. |- | afecto.|| tēyōllōtlapānaliztli. || afinidad.|| tlahtōlzentiliztli. |- | afirmación.|| netēntlahpaltiliztli. || afortunado.|| tlaknōpilwiāni. |- | ágil.|| mokxiihmatini. || agradable.|| tlazempaktiāni. |- | agradecimiento.|| neknelilmatiliztli. || agrupado.|| tlaīxololōlli. |- | agrupar.|| netechtlāliā.nitla. || aguardiente.|| tlahtlakōlātl. |- | aguijón.|| tēmīnaya.no. || aguja.|| tlahtzomalōni. |- | ahuecado.|| ākaltik. || alabastro.|| tetzkaltetl. |- | álamo.|| pepeyokuawitl. || alberca.|| tlakilākaxitl. |- | alcatraz.|| kanāwxōchitl. || alejamiento.|| tētlāllōtiliztli. |- | alga.|| āpachtli. || aliento.|| neihīyōtiliztli. |- | alguna vez.|| quēmmaniyān. || alivio.|| tēzēwiliztli. |- | almacén.|| tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. || alterno.|| papanwetzki. |- | alto linaje.|| tlahtohkāmekayōtl. || alrededor de.|| achi ye iwki. |- | ambos lados.|| īōntlapalīxtin. || amontonado.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | amplio.|| tlankakayaktli. || anales.|| zēxiwtlahkuilōlli. |- | anaranjado.|| tlapālpoyaktik. || anillo.|| ēlkuawyōtl. |- | animado.|| nemilzeh. || anteojos.|| tewiloīxtli. |- | antes, anteriormente.|| yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. || antigüedad.|| wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |- | antiguo.|| wehkāwitiāni. || añadido.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | apaciguado.|| tlākaziwki.|| aparte.|| nōnkuah. |- | apellido.|| tēuktōkāitl.|| aplanado.|| tlaātēzkamantli. |- | apoyo.|| tlamāmāllōtl.|| aprecio.|| netlaliztli. |- | apretado.|| tlakakatzalli.|| aprobado.|| tlayēkkaktli. |- | aptitud.|| neīxkāwilli.|| árbitro.|| tētlamachiliāni. |- | arbusto.|| kuawtōntli.|| arco.|| tlawītōlli. |- | argumento.|| tlahtōlnelwayōtl.|| armadillo.|| tlālpītzōtl. |- | armario.|| tlatlālīlōyān.|| armas.|| tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |- | arrepentimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli.|| articulación.|| nepikyān.no. |- | asador.|| tlatlewātzalōni.|| asco.|| tlaihiyaliztli. |- | aserrado.|| xōxotlalli.|| asesinato.|| tēichtakamiktiliztli. |- | asesor.|| tēnānāmikini.|| así.|| iw kim mā, iwi. |- | asmático.|| motzakuāni.|| aspecto.|| īxkonēxiliztli. |- | asqueroso.|| tētlaēltih.|| asunto.|| tlahtōlpēwallōtl. |- | atado.|| tlatētewilpīlli.|| (que tiene lugar al) atardecer.|| tlateōtlākuīlli. |- | atentamente.|| nēzkālika.|| atento.|| yōllōmatki. |- | audaz.|| motlahpaloāni.|| aumento.|| tlamiyakiliztli. |- | aunque.|| (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo.|| autor.|| tlatlālihki. |- | autoridad.|| tēīxmawtiliztli.|| autorización.|| tēmākāwaliztli. |- | auxiliar.|| tēnānāmikini.|| aviso.|| tēnemachtiliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (B) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | bajada.|| tlatemōwiliztli.|| balde.|| tlapohpōwalōni. |- | barrio.|| tenānkiyāwatl, tlayakapan.|| (con) base en.|| nelwayōtika. |- | basado en algo.|| tlatzīnichotīlli.|| batalla.|| nehkaliztli. |- | bate.|| tlatewilōni.|| bellota.|| āwatomatl. |- | berro.|| ātezkilitl.|| bienestar.|| nekuikuililiztli. |- | (seas) bienvenido.|| mā yōlikatzin.|| biografía.|| tēnemilizpōwalli. |- | borrador.|| neyōlnōnōtzaya.|| bóveda.|| tekolōlli. |- | brillo.|| tlanēxtiliztli.|| brote (de planta).|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | bruja.|| tlāwipōchin.|| ¡buenos días!¡siéntese!|| ¡mā ximēwitihtiye! |} == Vocabulario de Akapochtli (C) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | cable.|| tlawilāmmekatl.|| caja.|| tlakallōtl. |- | calambre, espasmo.|| wapāwiztli. || calendario.|| ilwitlapōwalāmoxtli. |- | calmado.|| moyōlzēwih.|| cambiado de lugar.|| tlanāwaktlatēktli. |- | cambio.|| nehkuaniliztli.|| campo.|| tlawelmayān. |- | canal.|| ākokopilwāztli.|| cangrejo.|| tekuizihtli. |- | capital.|| tēkuākān.|| cardo.|| witzkilitl. |- | carrera.|| netlaloliztli.|| casi así.|| achi iwki. |- | catarro.|| tlatlaziztli.|| categoría.|| nenewkāyōtl. |- | cavidad.|| tlakomōlli.|| cefalotórax.|| tzontekomēlpantli. |- | censo.|| tlatlatzkitīlli.|| censura.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | centrar.|| tlahkowiā.nitla.|| cepillo de dientes.|| netlammatilōlōni. |- | ceremonia.|| tlateōmawiztililiztli.|| cesped.|| tlachkuitl. |- | cerrado con llave.|| tlatepoztzauktli.|| cielo.|| nekuiltonōlōyān. |- | cima.|| tlakpayōtl.|| cinturón.|| kuitlalpikāyōtl. |- | círculo.|| yawaliwki.|| clausura.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | clavo. || tlatepozmīnalōni.|| cobertor.|| tlachkawipilzōtl. |- | cocido.|| tlatzoyōnīlli.|| cocina.|| mōlchihchīwalōyān. |- | cofia.|| kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl.|| col.|| zentekochtli. |- | colocado.|| tlatēktli.|| color carne.|| tlatztalēwalli. |- | color violáceo.|| āyopālli.|| color verde gris.|| kilpālli. |- | color turquesa.|| xippālli.|| columna.|| temimilli. |- | combate.|| netēīxnāmiktiliztli.|| comediante.|| tēīxiptlatini.| |- | comedor.|| nekochkāyōtīlōyān.|| comentario.|| tlahtōlkakiliztīlōni. |- | comidas.|| tlemōlli.|| comienzo.|| tlapēwkāyōtl. |- | como una...|| zan ye nō iwi.|| compacto.|| tetewilakachtik, pīkki. |- | compañero.|| tēwānpoh.|| compasión.|| tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |- | completo.|| zēmāntok.|| composición.|| neyōlnōnōtzaya. |- | compromiso.|| netlatēnēwiliztli.|| compuesto.|| chiktlapanki. |- | concordancia.|| tlahtōlzetiliztli.|| conciencia.|| neyōlīxihmachiliztli. |- | conducta.|| tēnemiliztokiliztli.|| conectado.|| tlapilōwilīlli. |- | confiado.|| tētenitztīlli.|| confianza.|| neyōllōtiliztli. |- | confusión.|| tēīxneloliztli.|| confuso.|| īxpoliwki. |- | conjunto.|| nechikoliztli.|| conquista.|| tēpēwaliztli. |- | conquistador.|| tēyāōchīwki.|| constructor.|| motlazālōltihki. |- | continente.|| zēmāntok tlālli.|| contorno.|| tlatexxīnepanōlōni. |- | contra.|| wīkkopa, kopawīk.|| contrario.|| tēīxnāmikki // (al___) in ne. |- | copa del árbol.|| īmalakayōkān in kuawitl.|| copia.|| neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |- | corregido.|| tlakxitoktli.|| cortesía.|| nehmatkāyōtl. |- | corrupción.|| tēichtakatlaxtlāwiliztli.|| corteza.|| kuawēwatl. |- | costra.|| nēxwākāyōtl.|| costumbre.|| tlamanitiliztli. |- | creación.|| tlatlākatililiztli.|| creado.|| tlachīwki. |- | creciente.|| molwih.|| crédito.|| tētlatlakuiltiliztli. |- | creencia.|| yōlpachiwiliztli.|| crema.|| tlaīxōtl. |- | crimen.|| tēichtakamiktiliztli.|| criminal.|| tēyōlpachoāni. |- | cristal.|| tewilotl.|| crónica.|| nemiliztlahkuilōlli. |- | cruel.|| nēntlākatl.|| cuadrado.|| tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |- | cubierta.|| īxxōtl.|| cuento.|| tlaketzalli. |- | cualidad.|| neīxkāwilli.|| cualquiera.|| zāzākewātl. |- | cuidado.|| tlamachiyaliztli.|| (con) cuidado.|| netlakuitlawiliztika. |- | culpable.|| tlahtlakōleh.|| cultura.|| nenayōtl. |- | cumpleaños.|| tlākatilizilwitzintli.|| chiquillo.|| tēlpōkakōnetōntli. |- | choque.|| techikanāwaliztli.|| chupón.|| tlapipīnalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (D) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#5D3FD3; color:white;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | débil.|| ahchikāwak. |- | decisión.|| nezentlālilli, nenōtztli. |- | defecto.|| tlapilchīwaliztli. |- | defectuoso.|| tlapilchīwtli. |- | defensa.|| nemāpatlaliztli. |- | delgado.|| pitzaktik. |- | demanda.|| tlaihtlaniliztli. |- | demora.|| tlawehkātlāzaliztli. |- | denuncia.|| tētēilwiliztli. |- | desafío.|| tēnenewkāwiliztli. |- | desanimado.|| mokuekuetlaxoāni. |- | desarrollo.|| tlamiyakiliztli. |- | descanso.|| nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli. |- | descendencia.|| tlākamekayōtl. |- | descubierto.|| tlapantlāzalli. |- | descubrimiento.|| tlanēxtīlli. |- | descuido.|| nexīkkāwaliztli. |- | desdén.|| tēikxotlaliztli. |- | deseable.|| tētlanektih. |- | (el que) desengaña.|| tētlaīxtlatiliāni. |- | desesperación.|| netlawēlpololiztli. |- | (acción de) desencadenar.|| tlatepozmekayōtomaliztli. |- | desgracia.|| tētlekotekiliztli. |- | desgraciadamente.|| nēnwetziliztika. |- | desgraciado.|| nēntlākatl. |- | deshecho.|| tlaahtletilīlli. |- | desidia.|| tlatziwiliztika. |- | desorden.|| tēchalāniliztli. |- | (con) desorden.|| tēīxneloliztli. |- | despensa.|| tlakualkalli. |- | desprecio.|| tēikxotlaliztli. |- | después.|| zātēpan. |- | destruido.|| tlaahtletilīlli. |- | desviación.|| tētlakāwaltiliztli. |- | determinación.|| iw tlatēnēwaliztli. |- | devoción.|| tlateōmachiliztli. |- | día de fiesta.|| netlamachtilizilwitl. |- | diámetro.|| patlāwaliztli. |- | dichoso.|| tlaknōpilwiāni. |- | diestro.|| tlatlamachiāni. |- | diferente.|| tētlanēwih. |- | dificultad.|| neohwikānakiliztli. |- | dinero.|| tlakōkōwalōni. |- | director.|| tēkuexānoāni. |- | discreto.|| tlamawkāittani, īxtlamatini. |- | discutible.|| īxnāmikiztli. |- | disculpa.|| netlakuepililiztli. |- | disminuido.|| tlatepitilīlli. |- | distante.|| tētlālkāwih. |- | distinto.|| tētlanēwih. |- | distribuido.|| tētlamachīlli. |- | diversión.|| neāwiltīlōni. |- | diverso (a).|| nepapan, zentlamankīzki. |- | división.|| nexeloliztli. |- | divulgación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | doctrina.|| tēizkaltiliztli. |- | dolor.|| tēchōktiliztli. |- | domesticado.|| tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |- | don.|| netlawtiliztli. |- | donación.|| tēyokatiliztli. |- | dondequiera.|| nohwiyān. |- | dormido.|| tlakochitīlli. |- | duda.|| netzotzonaliztli. |- | dudosamente.|| neyōlpololiztika. |- | dudoso.|| tētzotzon. |- | durante este tiempo.|| nemayān. |} {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | educación.|| tlākawapāwaliztli. |- | elección.|| tēīxketzaliztli. |- | elegante.|| moyēkchihchīwki. |- | elegido.|| tlatzonāntli. |- | elemento.|| tlapēwkāyōtl. |- | emplumado.|| tlapotonīlli. |- | encantamiento.|| teōtlāxililiztli. |- | encendido.|| tekuīnki. |- | encino.|| āwatl, ōwatl. |- | encuesta.|| tētlan tlahtlaniliztli. |- | enlace.|| nekuānāmiktiliztli. |- | enorme.|| kuitlatolompōl. |- | ensalada.|| tlanechikōlkilitl. |- | enseguida.|| zātēpan. |- | enseñanza.|| tēīxtlamachtiliztli. |- | entero.|| zenkīzki, zezemēltik. |- | entonces.|| niman. |- | entrañas.|| yōllohkalli. |- | entrega.|| tēkāwaliztli. |- | entretenido.|| tēēllēlkīxtih. |- | entrometido.|| motēntihki. |- | envío.|| netītlaniztli. |- | envoltura.|| tlakimiliwkāyōtl. |- | (en la) época de.|| īnokīpan. |- | equitativo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | equivocación.|| netlanēwiliztli. |- | error.|| neīxkuepaliztli. |- | escalera, escalón.|| tlamamatlatl. |- | escoba.|| tlapohpōwalōni. |- | escogido.|| tlatzonāntli. |- | escritor.|| tlatlālihki. |- | escuadra.|| tlanakazanōni. |- | escultura.|| tlakuawihkuilōliztli. |- | esófago.|| yōllohīxtli. |- | espacio.|| tlakāwtli, tlakoyoyān. |- | espantoso.|| momamawtiāni. |- | especial.|| nōnkuahkīzki. |- | espera.|| tēchiyaliztli. |- | esperanza.|| nechixkāyeliztli. |- | espinoso.|| witzyoh, tētzapīnih. |- | esplendor.|| tlanēxtiliztli. |- | esponjoso.|| zonektik. |- | esquina.|| tlanakaztli. |- | estimable, estimado.|| tlazohkāmachōni. |- | estable.|| chikāwatika. |- | estado de las cosas.|| iwkātiliztli. |- | estanque.|| tlakilākāxitl. |- | estufa.|| newākkātemalōyān. |- | exactamente.|| yēkyōlōtika. |- | examen.|| tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |- | examinado.|| tlakxitoktli. |- | excelente.|| tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |- | excusa.|| nekīxtiliztli. |- | éxito.|| īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |- | exótico.|| wehkāwītz. |- | experiencia.|| nemilizzōtl. |- | experto.|| tētlamachiliāni. |- | explicación.|| tlakakiztilōni. |- | exterior.|| nēxiliztli. |- | extremidad.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | fábula.|| tlaketzalli. |- | fácil.|| ahohwih. |- | fácilmente.|| ahyowi. |- | falso.|| zan nēn tlatōktilōni. |- | falta.|| neīxkuepaliztli. |- | fatigado.|| mokotzānki. |- | favor.|| tēiknēliliztli. |- | fe.|| yōlpachiwiliztli. |- | fecundación.|| ōtzyōtl. |- | fiado.|| tlatlanēwtli. |- | ficción.|| tlaīxpaniliztli. |- | fiebre.|| netlewiliztli. |- | fiel.|| netlākanekōni. |- | fielmente.|| yēkyōlotika. |- | filamento.|| tetepontepilōlli. |- | filo.|| tēnatkāyōtl. |- | fin.|| tlamiliztli. |- | final.|| tlatzakkān. |- | finalmente.|| ikken. |- | firme.|| pipinki, tlatōktilōni. |- | fisonomía.|| īxkonēxiliztli. |- | forma.|| iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |- | fluido.|| chiyawiztli. |- | follaje.|| kuawxiwitl. |- | formación.|| tlatlākatililiztli. |- | formado.|| tlachīwtli. |- | fracaso.|| nehnenēnkoliztli. |- | fracción.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | frágil.|| ahohwihtlapāni. |- | fragmento.|| tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |- | fraude.|| tēīxpopoyochīwaliztli. |- | frecuentemente.|| ahtza, achi miyakpa. |- | freno.|| tēmmekatl. |- | frente.|| tlaīxpanyōtl. |- | frito.|| tlatzoyōnīlli. |- | frustrado.|| tlanēnkōlli. |- | frutal.|| tlaakillō. |- | (a la) fuerza.|| iwiwih. |- | fugitivo.|| moyēltiāni. |- | fundador.|| tlanelwayōtiāni. |- | furioso.|| tlawēleh. |- | (el) futuro.|| in āxkān mochipa. |- | ganas.|| neikoltiliztli. |- | gancho.|| ākatepozōtl. |- | genealogía.|| tlahtohkāmekayōtl. |- | generación.|| tlatlākatiliztli. |- | general.|| nōwiyānyoh. |- | generoso.|| tlazenkāwaltik. |- | gestos.|| īxyoyomoktiliztli. |- | glándula.|| pexōntīlli. |- | globo.|| tlaihīyōtēntli. |- | gobernador.|| tēitkini. |- | golfo.|| āyōllohko, āihtik. |- | golpe.|| tēchikkanāwaliztli. |- | gorrión.|| teōkaltototl. |- | gramática.|| netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |- | gratis.|| zān nēn. |- | grave.|| tēēllēlahxitih. |- | gris.|| nextik. |- | grosero.|| tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |- | grueso.|| weltilaktik. |- | grupo.|| tlaololōlli, tlaīxololōlli. |- | grasa.|| chiyawizōtl. |- | grosor.|| pozāwakāyōtl. |- | gusto (nuestro___)|| tlawelmatiya.to. |- | guerrero.|| tēyāōtlani. |- | hacia.|| tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk. |- | hábil.|| tlatlamachiāni. |- | habitación.|| nemowaliztli. |- | habitante.|| nemini, chāneh. |- | hablador.|| tlatehtoāni. |- | hacha.|| tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |- | hambre.|| teohziwiliztli. |- | hasta allí.|| in ok ixkichkāwitl. |- | hecho.|| nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli... |- | hemorroides.|| nekuilchilpilōliztli. |- | herida.|| tēchopīniliztli. herido. tlamiktīlli. |- | hermano menor.|| tēikawtli. |- | héroe.|| tlamawichīwani. |- | hipocresía.|| nekualtokiliztli. |- | historia.|| nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |- | hocico.|| tēntomaktli. |- | horrible.|| momamawtiāni. |- | hospitalidad.|| tēzeleliztli. |- | huella.|| nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |- | humilde.|| moknōmatini. |- | humillado.|| tlatlanitlaniztli. |- | humor.|| chiyawiztli. |- | humor acuoso.|| chiyawizātl. |- | idea.|| nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. |- | idéntico.|| ahkān tētlanēwi |- | identidad.|| nenewiliztli. |- | (es) igual.|| tēnenewixka. |- | iluminación.|| tlatlatlamachiliztli. |- | imagen.|| tlaīxīptlayōtl. |- | imaginado.|| tlapīpīktli. |- | imbécil.|| īxkokowitz. |- | impar.|| wālwehwetzi. |- | importante.|| ahkokīzaliztli. |- | imposible.|| aok weli. |- | inagotable.|| ahmo tlamini. |- | incierto.|| tētzotzon. |- | incluso.|| zān ye iwi. |- | independencia.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | indicación.|| tētlaīxpantililiztli. |- | indiferente.|| tlaāwilkāwani. |- | índigo (color).|| xiwkilipitzāwak. |- | inesperado.|| ahtēihmachitih. |- | infinito.|| ahmo tlamini. |- | información.|| tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. |- | insignia(s).|| tlāwiztli. |- | (en un) instante.|| tēīxkueōnka, achitōnka. |- | instinto natural.|| yōllohīxihmachiliztli. |- | intacto.|| motkitika. |- | inteligencia.|| tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |- | intento.|| nelwiliztli. intercambio. tlapāpahtiliztli. |- | interior.|| yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. |- | interrogación.|| tlahtlaniliztli. |- | intervalo.|| tlakoyokān. inútil. ahmo nekōni. |- | inútilmente.|| īxwexopan. |- | inventado.|| tlapīpīktli. |- | inventario.|| tlazentlālilāmatl. |- | investigación.|| tētlatepotztoiliztli. |- | invitación.|| tēkoachīwaliztli. |- | invitado.|| tlakoachīwtli. |- | irrefutable.|| ahmo īxnāmikiztli. |- | irregular.|| ahmo nāwatilpiyalli. |- | isla.|| tlālwāktli. |- | jefe.|| tēchīwki. |- | jaiba de mar.|| ātēkuizihtli. |- | joto.|| tēkuilōntiāni. |- | jovencito.|| tēlpōkakōnetl. |- | juego.|| neāwiltilōni. |- | juez.|| tētlamachiliāni. |- | juntos.|| zepan. |- | jugo.|| nekuīxkiwiwilli. |- | justo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | kilo.|| tlatamachīwalōni. |- | lado (por un __)|| zentlapal. |- | lamentable.|| tēchōktli. |- | lámina.|| āmatlakotōnyōtl. |- | lámpara.|| netlawililōni. |- | largo.|| wēyak, ānki, pitzaktik. |- | leche.|| tlapātzkītl. |- | lechuga.|| zentakatl. |- | lentamente.|| nekxitekpānaliztika. |- | lentes.|| īxtēzkatl. |- | lento.|| ayaxkānyoh. |- | leñoso.|| kuawwātzalloh. |- | letra.|| machiyōtlahtōliztli. |- | levantado.|| tlaahkoktli. |- | libertad.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | libre.|| tlākamelāwak, tlatekililli. |- | libre albedrío.|| nenehwiyānwiliztli. |- | liga.|| tlazālōlōni. |- | ligado.|| tlatetewilpīlli. |- | ligero.|| ahkokki, ahkowetzki. |- | límite.|| tepāmmachiyōtl. |- | linaje.|| tlākamekayōtl. |- | línea.|| tlatexīnepanōlōni. |- | linterna.|| tlāwilkalli. |- | liquen.|| chachawa. |- | lirio.|| tzaukxōchitl. |- | lisiado.|| tlamiktīlli. |- | liso.|| tetzkaltik. |- | loco.|| mozitl. |- | longitud.|| wehtlatzikāyōtl. |- | luchador.|| momāiztlakoāni. |- | llanura.|| tlawelmāyān, zemmaniliztli. |- | llave.|| tlatlapōlōni. |- | lleno.|| tēnki, tlatzonēwalli. |- | macizo.|| pīkki. |- | madera.|| kuawwātzalli. |- | magnifico.|| moyēyēkketzki. |- | mal hecho.|| tlapilchīwtli. |- | maldad.|| tetēnanāwatiliztli. |- | maldición.|| tlatlaēlittaliztli. |- | maleza.|| tlāltetzmalli. |- | manera.|| tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |- | maniático.|| īxkokowitz. |- | mantel.|| netēmpohpōwalōni. |- | (en la) mañana.|| nōnchipa. |- | maravilla.|| tlamawizōlli. |- | marca.|| nenekuilwāztli. |- | martillo.|| tlatewilōni. |- | más.|| ok ye zenkah |- | más pequeño.|| achitepitōn. |- | más o menos.|| iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. |- | (la) mayoría.|| achi mochintin. |- | media luna.|| zentlakol mētztli. |- | medida.|| tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |- | mediocridad.|| tlahkonemilizōtl. |- | membrana delgada.|| ēwazizikuiliwiliztli. |- | memorial.|| tētlalnamiktīlōni. |- | menguante (de la luna).|| īnekuepaliz in mētztli. |- | menor.|| achi tepitōn. |- | menos.|| ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |- | mensaje.|| netītlaniliztli. |- | mente.|| tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |- | meta.|| ahziyān. |- | método.|| tēizkaltiliztli. |- | metro.|| zentamachīwalli, oktakatl. |- | mezclado.|| tlazennepanōlli. |- | miembro.|| kotōnkāyōtl. |- | mientras.|| in ok. |- | milagro.|| tlamawizōlli. |- | misericordia.|| tlatlākayōtl. |- | (de la) misma manera.|| zān ye iwi. |- | mismo.|| nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |- | modelo.|| nemachiyōtīlli. |- | modesto.|| moknōmatini. |- | modificado (de lugar).|| tlanāwak tlatēktli. |- | (al) momento.|| wel ihkuāk. |- | (en el) momento en que.|| in kin iw, in iw. |- | moneda.|| tlakōwalōni. |- | moreno.|| tlītlīlektik. |- | movimiento.|| neolīniliztli. |- | muchedumbre.|| tētetzāwak. |- | mudanza.|| nehkuaniliztli. |- | muebles de casa.|| chānyeloāni. |- | mugre.|| tzokatl. |- | multiplicación.|| tlatōnakatiliztli. |- | muleta.|| netlakechiya. |- | multicolor.|| tlātlātlapālpōwtli. |- | multitud.|| tētetzāwak. |- | murmullo.|| popolokaliztli. |- | musgo.|| āmomoxtli. |- | narración.|| tlamelāwkāpōwaliztli. |- | nata.|| tlaīxōtl. |- | natural.|| iwkiz. |- | naturaleza.|| iwkātiliztli. |- | naturaleza humana.|| tlākayeliztli. |- | naturalmente.|| iwyōtika. |- | necesario.|| monekini. |- | necesidad.|| monekiliztli. |- | negado.|| tētlakāwaltīlli. |- | nenúfar.|| ātlakuezonān. |- | nervioso.|| tlātlalwatik. ni. ahmo nō. |- | niño.|| tēlpōkakōnetl. |- | nivel.|| tlaīxtēmitiliztli. |- | nota.|| tlakakiztililiztli. |- | nuera.|| tlakpaichpōchtli. |- | obediente.|| tēkakini. |- | obligación.|| tekiyōtl. |- | obra.|| tlachīwalli. |- | observatorio.|| neīxtīlōyān. |- | obstáculo.|| tētlakāwaltiliztli. |- | (no) obstante.|| mā tēl. |- | ocupado.|| tlaīxkāwki. |- | odio.|| tēkokoliztli. |- | odioso.|| momamawtiāni. |- | oficio.|| tlachihchīwkāyōtl. |- | (el) olfato.|| tlahnekuiya.no. |- | opinión.|| nematiliztli. |- | opuesto.|| tēīxnāmikki. |- | opositor.|| motēīxnāmiktiāni. |- | orden.|| netekpānkātlāliliztli. |- | orgullo.|| nepantlāzaliztli. |- | original.|| tlatzīntīlōni. |- | osado.|| motlahpaloāni. |- | oscuro (confuso).|| īxpoliwki. |- | otra vez.|| nō kuelle. |- | paciencia.|| tlayōllōtepitzwiliztli. |- | pacto.|| nezennōnōtzalli. |- | pala.|| tlaakānōni. |- | paquete.|| zentlayawalōlli. |- | parada.|| nemaktiliztli. |- | parece que.|| mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |- | parecido.|| tēnenewiliztli. |- | parte.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | parte opuesta, trasera de algo.|| tlatepotzōtl. |- | (por todas) partes.|| zenkol. |- | participación.|| nezepaniknēliliztli. |- | particular.|| nōnkuahkīzki. |- | pasión.|| neyōlkokoltiztli. |- | paso a paso.|| nekxitekpaliztika. |- | patadas.|| tlatētelikzaliztli. |- | patria.|| tlākatiyān. |- | pausa.|| netzikoliztli. |- | paz.|| yēktlamatkāyetōliztli. |- | pecas.|| neīxihtlakoliztli. |- | pedazo.|| tlakotōnyōtl. |- | pedo.|| neiyexiliztli. |- | pegajoso.|| tetezāliwini. |- | peligro.|| tla-, neohwikānakiliztli. |- | pensador.|| mokexkitzawani. |- | pensamiento.|| tlanemiliztli. |- | pérdida.|| tēiknōtililiztli. |- | peregrinación.|| tlamahzēwkānemiliztli. |- | perezoso.|| tlātlahkomatini. |- | perfume.|| popochtli. |- | permiso.|| tēmākāwaliztli. |- | perpetuo.|| aik tlamini. |- | petición.|| tētlaihtlaniliztli. |- | pilar.|| tlaketzalmimilli. |- | pino.|| āyawkuawitl. |- | pinzas (de cejas).|| neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas. |- | placer.|| zemēlli. |- | plano.|| zemonok. |- | planta.|| tlanelwayōtl, takatl. |- | plantilla.|| nemachiyōtīlli. |- | pluma para escribir.|| tlahkuilōlōni. |- | poco a poco.|| tlamach-. cf. |- | paso a paso poder.|| weliyōtl. |- | poderoso.|| tēīxmāmawtih. |- | portero.|| tlatlapoh. |- | porvenir.|| in āxkān mochipa. |- | positivo.|| tēyōlmahxiltīlōni. |- | precaución.|| tēēllēlahxitih. |- | prendido.|| tekuīnki. |- | presente.|| āxkān mochīwa. |- | presidente.|| tlahtohkātēīxīptla. |- | presión.|| tēihziwitiliztli. |- | prestado.|| tlatlanēwtli. |- | prevenido.|| tlanemachitīlli. |- | prieto.|| tlītlīlektik. |- | (es la) primera vez que.|| kin iwti. |- | primero.|| ākachto. |- | primitivamente.|| iwti. |- | prisa.|| netlalotikīzaliztli. |- | privilegio.|| tēiknēlilōni. |- | probable.|| neltilīlōni. |- | procesión.|| zempankīzaliztli. |- | proceso.|| tlahkuilōllōtl. |- | profundidad.|| wehkātlānyōtl. |- | progreso.|| neiknēliliztli. |- | prohibido.|| tētlakāwiltīlli. |- | prolongación.| wēyakiliztli. |- | promesa.|| tlatēnēwaliztli. |- | prometido.|| tlatēnēwalli. |- | propiedad.|| iwkātiliztli. |- | propio.|| īxkoyān.no. |- | a propósito.|| īwetziyān. |- | protección.|| tēmanawiliztli. |- | protector.|| tlahpalēwiki. |- | provecho.|| netlaīxnēxtililiztli. |- | proyecto.|| nelwiliztli, zentēnēwalōka.no. |- | (con) prudencia.|| nezkaliliztika. |- | prueba.|| tēyehyekoliztli. |- | publicación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | publicado.|| tepanōtlalli. |- | puente.|| tenolli. |- | puesto.|| tlatēktli. |- | pulmón.|| chichitl, ihīyōpexōtīlli. |- | punta.|| tlakpayōtl. |- | puntiagudo.|| tētzapīnih. |- | puñalada.|| tēihxiliztli. |- | puro.|| ahtlanelōlloh. |- | queso.|| tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |- | racimo.|| zemochōlli. |- | raíz.|| tlanelwatl. |- | rama.|| kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl. |- | rango.|| netekpāntlāliliztli. |- | raramente.|| zān ika, zān kēmmanyān. |- | raro.|| poyaktik, xaxaltik. |- | rastrillo.|| nemomotzōlōni. |- | raza.|| tlākamekāyōtl. |- | razón.|| īxtlamachiliztli. |- | razonamiento.|| nematkātlahtoliztli. |- | rebajado.|| tlatepitōnōlli. |- | rebelde.|| tētlakuepiliāni. |- | recogido.|| tlaahkoktli. |- | recomendado.|| tētenitztīlli. |- | recompensa.|| tlatlawtīlli. |- | reconocimiento.|| netlazohkāmatiliztli. |- | recopilación.|| tlazentlālilāmatl. |- | recreo.|| neāwiltīlōni. |- | redondeado.|| tlatewilakachōlli. |- | redondez.|| tewilakachīwkāyōtl. |- | reflexión.|| netlatēmoliliztli. |- | refugio.|| neyānayān. |- | refutación.|| tētlahtōlpololiztli. |- | regalo.|| tēnemaktli. |- | regla (disposición).|| tlatekpāntzīntli. |- | regla (para medir).|| tlawawanalōni. |- | reloj.|| tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli. |- | relación.|| neteikniwtiliztli. |- | relámpago.|| tlatepetlāniliztli. |- | remordimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli. |- | reparación.|| tētlapahtililiztli. |- | repartidor.|| tētlamachiāni. |- | repleto.|| tēnki. |- | representación.|| tēīxīptlatiliztli. |- | reproche.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | reproducción.|| tlakopīnaliztli. |- | resfriado.|| tlatlaziztli. |- | respeto.|| tēīxtililiztli. |- | respetuoso.|| tēīxtiliāni. |- | respiración.|| neihīyōtiliztli. |- | respondón.|| tlatehtoāni. |- | respuesta a una carta.|| tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |- | restauración.|| tetlapahtililiztli. |- | restos.|| tlakāwilli. |- | resultado.|| mochīwaliztli. |- | resurrección.|| nezkaliliztli. |- | retoño.|| kilyōllohtli. |- | retraso.|| tētlāliliztli. |- | reunido.|| tlaīxololōlli. |- | reunión.|| tlākanechikōlli. |- | revés, envés.|| īxkuepa.no. |- | revisado.|| tlakxitoktli. |- | revuelto.|| tlazennepanōlli. |- | ricamente.|| tētlamachtiliztika. |- | riesgo.|| tlaohwikānakiliztli. |- | rival.|| tēnāmikini. |- | rizoides.|| tzikotlanelwatōntli. |- | roedor.|| tlatetexoāni. |- | rosa.|| tlaztalēwalli. |- | rosado.|| tlapālpoyaktik. |- | rozadura.|| netoxōmaliztli. |- | rubio.|| īxkoztik. |- | rudo.|| yōllohkikimil. |- | ruido.|| tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |- | rumor.|| tlahtōlchitōniliztli. |- | sábana.|| tlazaliztāk. |- | saber de memoria.|| notēnko nikmati. |- | saco.|| xikipilli, tlamāmālli. |- | salario.|| tēpatiyōtīlōni. |- | salud.|| pākkāyeliztli, pahtiliztli. |- | saludable.|| tēchikāw, tēnēwelmachitih. |- | salvado (de trigo).|| tlapayāntextli. |- | sano.|| tlākamelāwak. |- | sartén.|| tepozahpāztlatzoyōnilōni. |- | satisfacción.|| tēyōlmahxiltiliztli. |- | satisfecho.|| mowelittak. |- | secretario.|| tlahtōlihkuiloāni. |- | secreto.|| teōtlanēzkāyōtīlōni. |- | seguidor.|| tēnematilizkuīni. |- | sello.|| nenekuilwāztli. |- | (es) semejante.|| tēnenewixka. |- | sencillo. cf. simple sensación.|| nematiwani. |- | sensual.|| tlaēlpākini. |- | sensualmente.|| tlaēlpākiliztika. |- | sentido del tacto.|| tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |- | señal.|| nēzkāyōtl. |- | separación.|| tētlāllōtiliztli. |- | separado.|| tlatēktli. |- | servicio.|| tlayekōltīlōkāyōtl. |- | servilleta.|| netēmpohpōwalōni. |- | siembra.|| tlatepēwaliztli. |- | silbido.|| kikinakiliztli. |- | sillón.|| netlāliāyān. |- | similitud.|| tēnenewiliztli. |- | simple.|| zēmani. |- | simultáneamente.|| netlok. |- | sin fin.|| aik tlamini. |- | sin embargo.|| mā tēl. |- | singular.|| nōnkuahkīzki. |- | sinónimos.|| tlapohtiliztlahtōlli. |- | soberanía.|| tlahtohkātiliztli. |- | solicitante.|| tētlaihtlaniliāni. |- | solicitud.|| tlaihtlaniliztli. |- | sombrero.|| nekuāzēwalwīlōni. |- | sometido.|| motēzemmakani. |- | sonido.|| kakalakaztli, tlatlatzkaliztli. |- | sopa.|| tetzāwalmōlli. |- | soportable.|| tlemachōni. |- | soporte.|| tlamāmāllōtl. |- | sorprendente.|| tēihzāwih. |- | sorprendido.|| mokuītiwetzini. |- | sorpresa.|| neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli. |- | sostén.|| tlamāmālōni. |- | subterráneo.|| tlanitālli. |- | sucesivo.|| tētokilih. |- | suceso.|| nechīwaliztli. |- | suegro.|| tlakpatahtli. |- | suma.|| tlazempōwaliztli. |- | superior.|| tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |- | suponiendo que.|| mā zo tēl. |- | superficie.|| tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |- | tal.|| iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa. |- | tallo.|| tzīnkuawyōtl, kiyotl. |- | tamaño.|| tamachīwka.no. |- | tampoco.|| ahnōmo, ahmo nō. |- | tapadera.|| tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni. |- | tardío.|| tlateōtlakuīlli. |- | techo.|| tapalkatlapantli, wapalkalkuātl. |- | tejado.|| tapalkatlapantli. |- | tejido.|| tlahkittli. |- | tenazas.|| tlatepozkakalokotōnalōni. |- | tentación.|| tēneyēyekōltiliztli. |- | tenue.|| xaxaltik. |- | territorio.|| nekallōtīlōyān. |- | terror.|| netlakmawtiliztli. |- | tesoro.|| tlaāxkātīlli. |- | tiempo (a su debido___).|| monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |- | tienda.|| tlanamakilizkalli. |- | tímido.|| momāmatini. |- | tirano.|| tlanehnekini. |- | toalla.|| nemāpohpōwalōni. |- | (por) todas partes.|| nonoka, zenkol. |- | todopoderoso.|| zemwelitini. |- | tonto.|| tepochtli. |- | tormenta.|| neehēkanāmiktiliztli. |- | torpe.|| tlakuepkāchīwani. |- | tos.|| tlatlaziztli. |- | tosco.|| chachakuachtik. |- | total.|| tlazezempōwalōni. |- | trabajador.|| tlaāxki. |- | traición.|| tētenanāwatiliztli. |- | trampa.|| tzowāztli. |- | tranquilamente.|| tēpāpākiltiliztika. |- | (en el) transcurso de.|| nemayān. |- | transparente.|| tewilotik. |- | transporte.|| tlazāzākaliztli. |- | trapito.|| tlapohpōwalōnitōn. |- | trato.|| nenāwatiliztli. |- | trébol.|| okoxōchitl. |- | tregua.|| neyāōzēwiliztli. |- | tribunal.|| tlakakowayān. |- | triste.|| tētolīnih. |- | tristeza.|| tlaokōlli. |- | triunfo.|| tēpanawiliztli. |- | trueque.|| tlapahpatiliztli. |- | tubería.|| āpipilwāztli. |- | tubo.|| ākatlatēktli, āpipilōlli. |- | último.|| tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā. |- | unidad.|| nezezētililiztli. |- | unido.|| tlazālōlli. |- | unión.|| nezezētililiztli. |- | universal.|| nōwiyānyoh. |- | urbanidad.|| tlātlākayōtl. |- | uso.|| iw tlamaniliztli. |- | útil.|| nekōni. |- | vacío.|| iwkātlahyōtl. |- | vaina.|| tlamalwilōni. |- | valor.|| yōllōtlahpaltiliztli. |- | valle.|| tepēihtik(tli), tlawelmayān. |- | vanidoso.|| moyewaihtoāni. |- | vapor.|| pōkyōtl. |- | vara.|| tlakōtl. |- | variable.|| yōlkuēkuepki. |- | velar.|| ahkochiztli niknochīwaltiā. |- | venganza.|| netzonkuililiztli. |- | vengativo.|| tētlakuepkāyōtiliāni. |- | ventaja.|| neiknēliliztli. |- | ventajoso.|| tēwelnemitih. |- | ventana.|| tlattōyān. |- | vergüenza.|| netonēwaliztli. |- | veteado.|| tlatlātlapālpōwtli. |- | (de) vez en vez.|| zān ika. |- | vicio.|| tlapilchīwaliztli. |- | vicioso.|| tlahtlakōleh. |- | vidrio.|| tewilotl. |- | violencia.|| tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl. |- | violento.|| tlawēleh. |- | violeta.|| kuappachtli. |- | virrey.|| tlahtohkātēīxīptlatl. |- | viscoso.|| zazalik. |- | visión.|| tlachiyaya.no. |- | voz.|| tzātzahtziliztli. |- | yema.|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | yerno.|| tlakpapilli. |- | yeso.|| tezokitl. |} [[Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli]] c5m0uphnt6nmxiheifg3j7owyp6u942 528335 528334 2026-07-26T05:34:25Z Akapochtli 159 Arreglo 528335 wikitext text/x-wiki == Vocabulario de Akapochtli (A) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | abanderar. || kuāchpanitkītiā.nitē. || abierto. || tlatlapōlli. |- | abandono. || tēkāwaliztli. || abreviación. || ahtlawēyakiliztli. |- | absorbente.|| miltekōni. || acanalado.|| ākaltik. |- | aceite.|| chiyawakāyōtl. || aceptado.|| tlayēkkaktli. |- | acodo.|| kuawakīlli. || acostumbrado.|| kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |- | actual.|| āxkān mochīwa. || acueducto.|| ākokopilwāztli. |- | acuerdo.|| nenāwatiliztli. || acusación.|| netēilwiliztli. |- | además.|| ok nō, inozkēn. || administrador.|| tlatlaīxtlātīlli. |- | adulto.|| kuakuawtik. || adversario.|| motēīxnāmiktiāni. |- | advertido.|| tlanemachitīlli. || aéreo.|| ehēkayōtl. |- | afecto.|| tēyōllōtlapānaliztli. || afinidad.|| tlahtōlzentiliztli. |- | afirmación.|| netēntlahpaltiliztli. || afortunado.|| tlaknōpilwiāni. |- | ágil.|| mokxiihmatini. || agradable.|| tlazempaktiāni. |- | agradecimiento.|| neknelilmatiliztli. || agrupado.|| tlaīxololōlli. |- | agrupar.|| netechtlāliā.nitla. || aguardiente.|| tlahtlakōlātl. |- | aguijón.|| tēmīnaya.no. || aguja.|| tlahtzomalōni. |- | ahuecado.|| ākaltik. || alabastro.|| tetzkaltetl. |- | álamo.|| pepeyokuawitl. || alberca.|| tlakilākaxitl. |- | alcatraz.|| kanāwxōchitl. || alejamiento.|| tētlāllōtiliztli. |- | alga.|| āpachtli. || aliento.|| neihīyōtiliztli. |- | alguna vez.|| quēmmaniyān. || alivio.|| tēzēwiliztli. |- | almacén.|| tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. || alterno.|| papanwetzki. |- | alto linaje.|| tlahtohkāmekayōtl. || alrededor de.|| achi ye iwki. |- | ambos lados.|| īōntlapalīxtin. || amontonado.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | amplio.|| tlankakayaktli. || anales.|| zēxiwtlahkuilōlli. |- | anaranjado.|| tlapālpoyaktik. || anillo.|| ēlkuawyōtl. |- | animado.|| nemilzeh. || anteojos.|| tewiloīxtli. |- | antes, anteriormente.|| yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. || antigüedad.|| wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |- | antiguo.|| wehkāwitiāni. || añadido.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | apaciguado.|| tlākaziwki.|| aparte.|| nōnkuah. |- | apellido.|| tēuktōkāitl.|| aplanado.|| tlaātēzkamantli. |- | apoyo.|| tlamāmāllōtl.|| aprecio.|| netlaliztli. |- | apretado.|| tlakakatzalli.|| aprobado.|| tlayēkkaktli. |- | aptitud.|| neīxkāwilli.|| árbitro.|| tētlamachiliāni. |- | arbusto.|| kuawtōntli.|| arco.|| tlawītōlli. |- | argumento.|| tlahtōlnelwayōtl.|| armadillo.|| tlālpītzōtl. |- | armario.|| tlatlālīlōyān.|| armas.|| tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |- | arrepentimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli.|| articulación.|| nepikyān.no. |- | asador.|| tlatlewātzalōni.|| asco.|| tlaihiyaliztli. |- | aserrado.|| xōxotlalli.|| asesinato.|| tēichtakamiktiliztli. |- | asesor.|| tēnānāmikini.|| así.|| iw kim mā, iwi. |- | asmático.|| motzakuāni.|| aspecto.|| īxkonēxiliztli. |- | asqueroso.|| tētlaēltih.|| asunto.|| tlahtōlpēwallōtl. |- | atado.|| tlatētewilpīlli.|| (que tiene lugar al) atardecer.|| tlateōtlākuīlli. |- | atentamente.|| nēzkālika.|| atento.|| yōllōmatki. |- | audaz.|| motlahpaloāni.|| aumento.|| tlamiyakiliztli. |- | aunque.|| (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo.|| autor.|| tlatlālihki. |- | autoridad.|| tēīxmawtiliztli.|| autorización.|| tēmākāwaliztli. |- | auxiliar.|| tēnānāmikini.|| aviso.|| tēnemachtiliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (B) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | bajada.|| tlatemōwiliztli.|| balde.|| tlapohpōwalōni. |- | barrio.|| tenānkiyāwatl, tlayakapan.|| (con) base en.|| nelwayōtika. |- | basado en algo.|| tlatzīnichotīlli.|| batalla.|| nehkaliztli. |- | bate.|| tlatewilōni.|| bellota.|| āwatomatl. |- | berro.|| ātezkilitl.|| bienestar.|| nekuikuililiztli. |- | (seas) bienvenido.|| mā yōlikatzin.|| biografía.|| tēnemilizpōwalli. |- | borrador.|| neyōlnōnōtzaya.|| bóveda.|| tekolōlli. |- | brillo.|| tlanēxtiliztli.|| brote (de planta).|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | bruja.|| tlāwipōchin.|| ¡buenos días!¡siéntese!|| ¡mā ximēwitihtiye! |} == Vocabulario de Akapochtli (C) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | cable.|| tlawilāmmekatl.|| caja.|| tlakallōtl. |- | calambre, espasmo.|| wapāwiztli. || calendario.|| ilwitlapōwalāmoxtli. |- | calmado.|| moyōlzēwih.|| cambiado de lugar.|| tlanāwaktlatēktli. |- | cambio.|| nehkuaniliztli.|| campo.|| tlawelmayān. |- | canal.|| ākokopilwāztli.|| cangrejo.|| tekuizihtli. |- | capital.|| tēkuākān.|| cardo.|| witzkilitl. |- | carrera.|| netlaloliztli.|| casi así.|| achi iwki. |- | catarro.|| tlatlaziztli.|| categoría.|| nenewkāyōtl. |- | cavidad.|| tlakomōlli.|| cefalotórax.|| tzontekomēlpantli. |- | censo.|| tlatlatzkitīlli.|| censura.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | centrar.|| tlahkowiā.nitla.|| cepillo de dientes.|| netlammatilōlōni. |- | ceremonia.|| tlateōmawiztililiztli.|| cesped.|| tlachkuitl. |- | cerrado con llave.|| tlatepoztzauktli.|| cielo.|| nekuiltonōlōyān. |- | cima.|| tlakpayōtl.|| cinturón.|| kuitlalpikāyōtl. |- | círculo.|| yawaliwki.|| clausura.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | clavo. || tlatepozmīnalōni.|| cobertor.|| tlachkawipilzōtl. |- | cocido.|| tlatzoyōnīlli.|| cocina.|| mōlchihchīwalōyān. |- | cofia.|| kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl.|| col.|| zentekochtli. |- | colocado.|| tlatēktli.|| color carne.|| tlatztalēwalli. |- | color violáceo.|| āyopālli.|| color verde gris.|| kilpālli. |- | color turquesa.|| xippālli.|| columna.|| temimilli. |- | combate.|| netēīxnāmiktiliztli.|| comediante.|| tēīxiptlatini.| |- | comedor.|| nekochkāyōtīlōyān.|| comentario.|| tlahtōlkakiliztīlōni. |- | comidas.|| tlemōlli.|| comienzo.|| tlapēwkāyōtl. |- | como una...|| zan ye nō iwi.|| compacto.|| tetewilakachtik, pīkki. |- | compañero.|| tēwānpoh.|| compasión.|| tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |- | completo.|| zēmāntok.|| composición.|| neyōlnōnōtzaya. |- | compromiso.|| netlatēnēwiliztli.|| compuesto.|| chiktlapanki. |- | concordancia.|| tlahtōlzetiliztli.|| conciencia.|| neyōlīxihmachiliztli. |- | conducta.|| tēnemiliztokiliztli.|| conectado.|| tlapilōwilīlli. |- | confiado.|| tētenitztīlli.|| confianza.|| neyōllōtiliztli. |- | confusión.|| tēīxneloliztli.|| confuso.|| īxpoliwki. |- | conjunto.|| nechikoliztli.|| conquista.|| tēpēwaliztli. |- | conquistador.|| tēyāōchīwki.|| constructor.|| motlazālōltihki. |- | continente.|| zēmāntok tlālli.|| contorno.|| tlatexxīnepanōlōni. |- | contra.|| wīkkopa, kopawīk.|| contrario.|| tēīxnāmikki // (al___) in ne. |- | copa del árbol.|| īmalakayōkān in kuawitl.|| copia.|| neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |- | corregido.|| tlakxitoktli.|| cortesía.|| nehmatkāyōtl. |- | corrupción.|| tēichtakatlaxtlāwiliztli.|| corteza.|| kuawēwatl. |- | costra.|| nēxwākāyōtl.|| costumbre.|| tlamanitiliztli. |- | creación.|| tlatlākatililiztli.|| creado.|| tlachīwki. |- | creciente.|| molwih.|| crédito.|| tētlatlakuiltiliztli. |- | creencia.|| yōlpachiwiliztli.|| crema.|| tlaīxōtl. |- | crimen.|| tēichtakamiktiliztli.|| criminal.|| tēyōlpachoāni. |- | cristal.|| tewilotl.|| crónica.|| nemiliztlahkuilōlli. |- | cruel.|| nēntlākatl.|| cuadrado.|| tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |- | cubierta.|| īxxōtl.|| cuento.|| tlaketzalli. |- | cualidad.|| neīxkāwilli.|| cualquiera.|| zāzākewātl. |- | cuidado.|| tlamachiyaliztli.|| (con) cuidado.|| netlakuitlawiliztika. |- | culpable.|| tlahtlakōleh.|| cultura.|| nenayōtl. |- | cumpleaños.|| tlākatilizilwitzintli.|| chiquillo.|| tēlpōkakōnetōntli. |- | choque.|| techikanāwaliztli.|| chupón.|| tlapipīnalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (D) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | débil.|| ahchikāwak.|| decisión.|| nezentlālilli, nenōtztli. |- | defecto.|| tlapilchīwaliztli.|| defectuoso.|| tlapilchīwtli. |- | defensa.|| nemāpatlaliztli.|| delgado.|| pitzaktik. |- | demanda.|| tlaihtlaniliztli.|| demora.|| tlawehkātlāzaliztli. |- | denuncia.|| tētēilwiliztli.|| desafío.|| tēnenewkāwiliztli. |- | desanimado.|| mokuekuetlaxoāni.|| desarrollo.|| tlamiyakiliztli. |- | descanso.|| nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli.|| descendencia.|| tlākamekayōtl. |- | descubierto.|| tlapantlāzalli.|| descubrimiento.|| tlanēxtīlli. |- | descuido.|| nexīkkāwaliztli.|| desdén.|| tēikxotlaliztli. |- | deseable.|| tētlanektih.|| (el que) desengaña.|| tētlaīxtlatiliāni. |- | desesperación.|| netlawēlpololiztli.|| (acción de) desencadenar.|| tlatepozmekayōtomaliztli. |- | desgracia.|| tētlekotekiliztli.|| desgraciadamente.|| nēnwetziliztika. |- | desgraciado.|| nēntlākatl.|| deshecho.|| tlaahtletilīlli. |- | desidia.|| tlatziwiliztika.|| desorden.|| tēchalāniliztli. |- | (con) desorden.|| tēīxneloliztli.|| despensa.|| tlakualkalli. |- | desprecio.|| tēikxotlaliztli.|| después.|| zātēpan. |- | destruido.|| tlaahtletilīlli.|| desviación.|| tētlakāwaltiliztli. |- | determinación.|| iw tlatēnēwaliztli.|| devoción.|| tlateōmachiliztli. |- | día de fiesta.|| netlamachtilizilwitl.|| diámetro.|| patlāwaliztli. |- | dichoso.|| tlaknōpilwiāni.|| diestro.|| tlatlamachiāni. |- | diferente.|| tētlanēwih.|| dificultad.|| neohwikānakiliztli. |- | dinero.|| tlakōkōwalōni.|| director.|| tēkuexānoāni. |- | discreto.|| tlamawkāittani, īxtlamatini.|| discutible.|| īxnāmikiztli. |- | disculpa.|| netlakuepililiztli.|| disminuido.|| tlatepitilīlli. |- | distante.|| tētlālkāwih.|| distinto.|| tētlanēwih. |- | distribuido.|| tētlamachīlli.|| diversión.|| neāwiltīlōni. |- | diverso (a).|| nepapan, zentlamankīzki.|| división.|| nexeloliztli. |- | divulgación.|| tlapanitlāzaliztli.|| doctrina.|| tēizkaltiliztli. |- | dolor.|| tēchōktiliztli.|| domesticado.|| tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |- | don.|| netlawtiliztli.|| donación.|| tēyokatiliztli. |- | dondequiera.|| nohwiyān.|| dormido.|| tlakochitīlli. |- | duda.|| netzotzonaliztli.|| dudosamente.|| neyōlpololiztika. |- | dudoso.|| tētzotzon.|| durante este tiempo.|| nemayān. |} == Vocabulario de Akapochtli (E) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | educación.|| tlākawapāwaliztli.|| elección.|| tēīxketzaliztli. |- | elegante.|| moyēkchihchīwki.|| elegido.|| tlatzonāntli. |- | elemento.|| tlapēwkāyōtl.|| emplumado.|| tlapotonīlli. |- | encantamiento.|| teōtlāxililiztli.|| encendido.|| tekuīnki. |- | encino.|| āwatl, ōwatl.|| encuesta.|| tētlan tlahtlaniliztli. |- | enlace.|| nekuānāmiktiliztli.|| enorme.|| kuitlatolompōl. |- | ensalada.|| tlanechikōlkilitl.|| enseguida.|| zātēpan. |- | enseñanza.|| tēīxtlamachtiliztli.|| entero.|| zenkīzki, zezemēltik. |- | entonces.|| niman.|| entrañas.|| yōllohkalli. |- | entrega.|| tēkāwaliztli.|| entretenido.|| tēēllēlkīxtih. |- | entrometido.|| motēntihki.|| envío.|| netītlaniztli. |- | envoltura.|| tlakimiliwkāyōtl.|| (en la) época de.|| īnokīpan. |- | equitativo.|| tlatlamelāwkāchīwtli.|| equivocación.|| netlanēwiliztli. |- | error.|| neīxkuepaliztli.|| escalera, escalón.|| tlamamatlatl. |- | escoba.|| tlapohpōwalōni.|| escogido.|| tlatzonāntli. |- | escritor.|| tlatlālihki.|| escuadra.|| tlanakazanōni. |- | escultura.|| tlakuawihkuilōliztli.|| esófago.|| yōllohīxtli. |- | espacio.|| tlakāwtli, tlakoyoyān.|| espantoso.|| momamawtiāni. |- | especial.|| nōnkuahkīzki.|| espera.|| tēchiyaliztli. |- | esperanza.|| nechixkāyeliztli.|| espinoso.|| witzyoh, tētzapīnih. |- | esplendor.|| tlanēxtiliztli.|| esponjoso.|| zonektik. |- | esquina.|| tlanakaztli.|| estimable, estimado.|| tlazohkāmachōni. |- | estable.|| chikāwatika.|| estado de las cosas.|| iwkātiliztli. |- | estanque.|| tlakilākāxitl.|| estufa.|| newākkātemalōyān. |- | exactamente.|| yēkyōlōtika.|| examen.|| tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |- | examinado.|| tlakxitoktli.|| excelente.|| tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |- | excusa.|| nekīxtiliztli.|| éxito.|| īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |- | exótico.|| wehkāwītz.|| experiencia.|| nemilizzōtl. |- | experto.|| tētlamachiliāni.|| explicación.|| tlakakiztilōni. |- | exterior.|| nēxiliztli.|| extremidad.|| tlatzakuitikāyōtl. |} == Vocabulario de Akapochtli (F) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | fábula.|| tlaketzalli.|| fácil.|| ahohwih. |- | fácilmente.|| ahyowi.|| falso.|| zan nēn tlatōktilōni. |- | falta.|| neīxkuepaliztli.|| fatigado.|| mokotzānki. |- | favor.|| tēiknēliliztli.|| fe.|| yōlpachiwiliztli. |- | fecundación.|| ōtzyōtl.|| fiado.|| tlatlanēwtli. |- | ficción.|| tlaīxpaniliztli.|| fiebre.|| netlewiliztli. |- | fiel.|| netlākanekōni.|| fielmente.|| yēkyōlotika. |- | filamento.|| tetepontepilōlli.|| filo.|| tēnatkāyōtl. |- | fin.|| tlamiliztli.|| final.|| tlatzakkān. |- | finalmente.|| ikken.|| firme.|| pipinki, tlatōktilōni. |- | fisonomía.|| īxkonēxiliztli.|| forma.|| iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |- | fluido.|| chiyawiztli.|| follaje.|| kuawxiwitl. |- | formación.|| tlatlākatililiztli.|| formado.|| tlachīwtli. |- | fracaso.|| nehnenēnkoliztli.|| fracción.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | frágil.|| ahohwihtlapāni.|| fragmento.|| tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |- | fraude.|| tēīxpopoyochīwaliztli.|| frecuentemente.|| ahtza, achi miyakpa. |- | freno.|| tēmmekatl.|| frente.|| tlaīxpanyōtl. |- | frito.|| tlatzoyōnīlli.|| frustrado.|| tlanēnkōlli. |- | frutal.|| tlaakillō.|| (a la) fuerza.|| iwiwih. |- | fugitivo.|| moyēltiāni.|| fundador.|| tlanelwayōtiāni. |- | furioso.|| tlawēleh.|| (el) futuro.|| in āxkān mochipa. |} == Vocabulario de Akapochtli (G) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | ganas.|| neikoltiliztli.|| gancho.|| ākatepozōtl. |- | genealogía.|| tlahtohkāmekayōtl.|| generación.|| tlatlākatiliztli. |- | general.|| nōwiyānyoh.|| generoso.|| tlazenkāwaltik. |- | gestos.|| īxyoyomoktiliztli.|| glándula.|| pexōntīlli. |- | globo.|| tlaihīyōtēntli.|| gobernador.|| tēitkini. |- | golfo.|| āyōllohko, āihtik.|| golpe.|| tēchikkanāwaliztli. |- | gorrión.|| teōkaltototl.|| gramática.|| netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |- | gratis.|| zān nēn.|| grave.|| tēēllēlahxitih. |- | gris.|| nextik.|| grosero.|| tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |- | grueso.|| weltilaktik.|| grupo.|| tlaololōlli, tlaīxololōlli. |- | grasa.|| chiyawizōtl.|| grosor.|| pozāwakāyōtl. |- | gusto (nuestro___)|| tlawelmatiya.to.|| guerrero.|| tēyāōtlani. |} == Vocabulario de Akapochtli (H) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | hacia.|| tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk.|| hábil.|| tlatlamachiāni. |- | habitación.|| nemowaliztli.|| habitante.|| nemini, chāneh. |- | hablador.|| tlatehtoāni.|| hacha.|| tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |- | hambre.|| teohziwiliztli.|| hasta allí.|| in ok ixkichkāwitl. |- | hecho.|| nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli...|| hemorroides.|| nekuilchilpilōliztli. |- | herida.|| tēchopīniliztli. || herido. || tlamiktīlli. |- | hermano menor.|| tēikawtli.|| héroe.|| tlamawichīwani. |- | hipocresía.|| nekualtokiliztli.|| historia.|| nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |- | hocico.|| tēntomaktli.|| horrible.|| momamawtiāni. |- | hospitalidad.|| tēzeleliztli.|| huella.|| nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |- | humilde.|| moknōmatini.|| humillado.|| tlatlanitlaniztli. |- | humor.|| chiyawiztli.|| humor acuoso.|| chiyawizātl. |} == Vocabulario de Akapochtli (I) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | idea.|| nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. |- | idéntico.|| ahkān tētlanēwi |- | identidad.|| nenewiliztli. |- | (es) igual.|| tēnenewixka. |- | iluminación.|| tlatlatlamachiliztli. |- | imagen.|| tlaīxīptlayōtl. |- | imaginado.|| tlapīpīktli. |- | imbécil.|| īxkokowitz. |- | impar.|| wālwehwetzi. |- | importante.|| ahkokīzaliztli. |- | imposible.|| aok weli. |- | inagotable.|| ahmo tlamini. |- | incierto.|| tētzotzon. |- | incluso.|| zān ye iwi. |- | independencia.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | indicación.|| tētlaīxpantililiztli. |- | indiferente.|| tlaāwilkāwani. |- | índigo (color).|| xiwkilipitzāwak. |- | inesperado.|| ahtēihmachitih. |- | infinito.|| ahmo tlamini. |- | información.|| tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. |- | insignia(s).|| tlāwiztli. |- | (en un) instante.|| tēīxkueōnka, achitōnka. |- | instinto natural.|| yōllohīxihmachiliztli. |- | intacto.|| motkitika. |- | inteligencia.|| tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |- | intento.|| nelwiliztli. intercambio. tlapāpahtiliztli. |- | interior.|| yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. |- | interrogación.|| tlahtlaniliztli. |- | intervalo.|| tlakoyokān. inútil. ahmo nekōni. |- | inútilmente.|| īxwexopan. |- | inventado.|| tlapīpīktli. |- | inventario.|| tlazentlālilāmatl. |- | investigación.|| tētlatepotztoiliztli. |- | invitación.|| tēkoachīwaliztli. |- | invitado.|| tlakoachīwtli. |- | irrefutable.|| ahmo īxnāmikiztli. |- | irregular.|| ahmo nāwatilpiyalli. |- | isla.|| tlālwāktli. |} == Vocabulario de Akapochtli (J) (K) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | jefe.|| tēchīwki. |- | jaiba de mar.|| ātēkuizihtli. |- | joto.|| tēkuilōntiāni. |- | jovencito.|| tēlpōkakōnetl. |- | juego.|| neāwiltilōni. |- | juez.|| tētlamachiliāni. |- | juntos.|| zepan. |- | jugo.|| nekuīxkiwiwilli. |- | justo.|| tlatlamelāwkāchīwtli. |- | kilo.|| tlatamachīwalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (L) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | lado (por un __)|| zentlapal. |- | lamentable.|| tēchōktli. |- | lámina.|| āmatlakotōnyōtl. |- | lámpara.|| netlawililōni. |- | largo.|| wēyak, ānki, pitzaktik. |- | leche.|| tlapātzkītl. |- | lechuga.|| zentakatl. |- | lentamente.|| nekxitekpānaliztika. |- | lentes.|| īxtēzkatl. |- | lento.|| ayaxkānyoh. |- | leñoso.|| kuawwātzalloh. |- | letra.|| machiyōtlahtōliztli. |- | levantado.|| tlaahkoktli. |- | libertad.|| tlākaxoxowkāyōtl. |- | libre.|| tlākamelāwak, tlatekililli. |- | libre albedrío.|| nenehwiyānwiliztli. |- | liga.|| tlazālōlōni. |- | ligado.|| tlatetewilpīlli. |- | ligero.|| ahkokki, ahkowetzki. |- | límite.|| tepāmmachiyōtl. |- | linaje.|| tlākamekayōtl. |- | línea.|| tlatexīnepanōlōni. |- | linterna.|| tlāwilkalli. |- | liquen.|| chachawa. |- | lirio.|| tzaukxōchitl. |- | lisiado.|| tlamiktīlli. |- | liso.|| tetzkaltik. |- | loco.|| mozitl. |- | longitud.|| wehtlatzikāyōtl. |- | luchador.|| momāiztlakoāni. |- | llanura.|| tlawelmāyān, zemmaniliztli. |- | llave.|| tlatlapōlōni. |- | lleno.|| tēnki, tlatzonēwalli. |} == Vocabulario de Akapochtli (M) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | macizo.|| pīkki. |- | madera.|| kuawwātzalli. |- | magnifico.|| moyēyēkketzki. |- | mal hecho.|| tlapilchīwtli. |- | maldad.|| tetēnanāwatiliztli. |- | maldición.|| tlatlaēlittaliztli. |- | maleza.|| tlāltetzmalli. |- | manera.|| tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |- | maniático.|| īxkokowitz. |- | mantel.|| netēmpohpōwalōni. |- | (en la) mañana.|| nōnchipa. |- | maravilla.|| tlamawizōlli. |- | marca.|| nenekuilwāztli. |- | martillo.|| tlatewilōni. |- | más.|| ok ye zenkah |- | más pequeño.|| achitepitōn. |- | más o menos.|| iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. |- | (la) mayoría.|| achi mochintin. |- | media luna.|| zentlakol mētztli. |- | medida.|| tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |- | mediocridad.|| tlahkonemilizōtl. |- | membrana delgada.|| ēwazizikuiliwiliztli. |- | memorial.|| tētlalnamiktīlōni. |- | menguante (de la luna).|| īnekuepaliz in mētztli. |- | menor.|| achi tepitōn. |- | menos.|| ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |- | mensaje.|| netītlaniliztli. |- | mente.|| tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |- | meta.|| ahziyān. |- | método.|| tēizkaltiliztli. |- | metro.|| zentamachīwalli, oktakatl. |- | mezclado.|| tlazennepanōlli. |- | miembro.|| kotōnkāyōtl. |- | mientras.|| in ok. |- | milagro.|| tlamawizōlli. |- | misericordia.|| tlatlākayōtl. |- | (de la) misma manera.|| zān ye iwi. |- | mismo.|| nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |- | modelo.|| nemachiyōtīlli. |- | modesto.|| moknōmatini. |- | modificado (de lugar).|| tlanāwak tlatēktli. |- | (al) momento.|| wel ihkuāk. |- | (en el) momento en que.|| in kin iw, in iw. |- | moneda.|| tlakōwalōni. |- | moreno.|| tlītlīlektik. |- | movimiento.|| neolīniliztli. |- | muchedumbre.|| tētetzāwak. |- | mudanza.|| nehkuaniliztli. |- | muebles de casa.|| chānyeloāni. |- | mugre.|| tzokatl. |- | multiplicación.|| tlatōnakatiliztli. |- | muleta.|| netlakechiya. |- | multicolor.|| tlātlātlapālpōwtli. |- | multitud.|| tētetzāwak. |- | murmullo.|| popolokaliztli. |- | musgo.|| āmomoxtli. |} == Vocabulario de Akapochtli (N) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | narración.|| tlamelāwkāpōwaliztli. |- | nata.|| tlaīxōtl. |- | natural.|| iwkiz. |- | naturaleza.|| iwkātiliztli. |- | naturaleza humana.|| tlākayeliztli. |- | naturalmente.|| iwyōtika. |- | necesario.|| monekini. |- | necesidad.|| monekiliztli. |- | negado.|| tētlakāwaltīlli. |- | nenúfar.|| ātlakuezonān. |- | nervioso.|| tlātlalwatik. ni. ahmo nō. |- | niño.|| tēlpōkakōnetl. |- | nivel.|| tlaīxtēmitiliztli. |- | nota.|| tlakakiztililiztli. |- | nuera.|| tlakpaichpōchtli. |- | obediente.|| tēkakini. |- | obligación.|| tekiyōtl. |- | obra.|| tlachīwalli. |- | observatorio.|| neīxtīlōyān. |- | obstáculo.|| tētlakāwaltiliztli. |- | (no) obstante.|| mā tēl. |- | ocupado.|| tlaīxkāwki. |- | odio.|| tēkokoliztli. |- | odioso.|| momamawtiāni. |- | oficio.|| tlachihchīwkāyōtl. |- | (el) olfato.|| tlahnekuiya.no. |- | opinión.|| nematiliztli. |- | opuesto.|| tēīxnāmikki. |- | opositor.|| motēīxnāmiktiāni. |- | orden.|| netekpānkātlāliliztli. |- | orgullo.|| nepantlāzaliztli. |- | original.|| tlatzīntīlōni. |- | osado.|| motlahpaloāni. |- | oscuro (confuso).|| īxpoliwki. |- | otra vez.|| nō kuelle. |- | paciencia.|| tlayōllōtepitzwiliztli. |- | pacto.|| nezennōnōtzalli. |- | pala.|| tlaakānōni. |- | paquete.|| zentlayawalōlli. |- | parada.|| nemaktiliztli. |- | parece que.|| mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |- | parecido.|| tēnenewiliztli. |- | parte.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | parte opuesta, trasera de algo.|| tlatepotzōtl. |- | (por todas) partes.|| zenkol. |- | participación.|| nezepaniknēliliztli. |- | particular.|| nōnkuahkīzki. |- | pasión.|| neyōlkokoltiztli. |- | paso a paso.|| nekxitekpaliztika. |- | patadas.|| tlatētelikzaliztli. |- | patria.|| tlākatiyān. |- | pausa.|| netzikoliztli. |- | paz.|| yēktlamatkāyetōliztli. |- | pecas.|| neīxihtlakoliztli. |- | pedazo.|| tlakotōnyōtl. |- | pedo.|| neiyexiliztli. |- | pegajoso.|| tetezāliwini. |- | peligro.|| tla-, neohwikānakiliztli. |- | pensador.|| mokexkitzawani. |- | pensamiento.|| tlanemiliztli. |- | pérdida.|| tēiknōtililiztli. |- | peregrinación.|| tlamahzēwkānemiliztli. |- | perezoso.|| tlātlahkomatini. |- | perfume.|| popochtli. |- | permiso.|| tēmākāwaliztli. |- | perpetuo.|| aik tlamini. |- | petición.|| tētlaihtlaniliztli. |- | pilar.|| tlaketzalmimilli. |- | pino.|| āyawkuawitl. |- | pinzas (de cejas).|| neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas. |- | placer.|| zemēlli. |- | plano.|| zemonok. |- | planta.|| tlanelwayōtl, takatl. |- | plantilla.|| nemachiyōtīlli. |- | pluma para escribir.|| tlahkuilōlōni. |- | poco a poco.|| tlamach-. cf. |- | paso a paso poder.|| weliyōtl. |- | poderoso.|| tēīxmāmawtih. |- | portero.|| tlatlapoh. |- | porvenir.|| in āxkān mochipa. |- | positivo.|| tēyōlmahxiltīlōni. |- | precaución.|| tēēllēlahxitih. |- | prendido.|| tekuīnki. |- | presente.|| āxkān mochīwa. |- | presidente.|| tlahtohkātēīxīptla. |- | presión.|| tēihziwitiliztli. |- | prestado.|| tlatlanēwtli. |- | prevenido.|| tlanemachitīlli. |- | prieto.|| tlītlīlektik. |- | (es la) primera vez que.|| kin iwti. |- | primero.|| ākachto. |- | primitivamente.|| iwti. |- | prisa.|| netlalotikīzaliztli. |- | privilegio.|| tēiknēlilōni. |- | probable.|| neltilīlōni. |- | procesión.|| zempankīzaliztli. |- | proceso.|| tlahkuilōllōtl. |- | profundidad.|| wehkātlānyōtl. |- | progreso.|| neiknēliliztli. |- | prohibido.|| tētlakāwiltīlli. |- | prolongación.| wēyakiliztli. |- | promesa.|| tlatēnēwaliztli. |- | prometido.|| tlatēnēwalli. |- | propiedad.|| iwkātiliztli. |- | propio.|| īxkoyān.no. |- | a propósito.|| īwetziyān. |- | protección.|| tēmanawiliztli. |- | protector.|| tlahpalēwiki. |- | provecho.|| netlaīxnēxtililiztli. |- | proyecto.|| nelwiliztli, zentēnēwalōka.no. |- | (con) prudencia.|| nezkaliliztika. |- | prueba.|| tēyehyekoliztli. |- | publicación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | publicado.|| tepanōtlalli. |- | puente.|| tenolli. |- | puesto.|| tlatēktli. |- | pulmón.|| chichitl, ihīyōpexōtīlli. |- | punta.|| tlakpayōtl. |- | puntiagudo.|| tētzapīnih. |- | puñalada.|| tēihxiliztli. |- | puro.|| ahtlanelōlloh. |- | queso.|| tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |- | racimo.|| zemochōlli. |- | raíz.|| tlanelwatl. |- | rama.|| kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl. |- | rango.|| netekpāntlāliliztli. |- | raramente.|| zān ika, zān kēmmanyān. |- | raro.|| poyaktik, xaxaltik. |- | rastrillo.|| nemomotzōlōni. |- | raza.|| tlākamekāyōtl. |- | razón.|| īxtlamachiliztli. |- | razonamiento.|| nematkātlahtoliztli. |- | rebajado.|| tlatepitōnōlli. |- | rebelde.|| tētlakuepiliāni. |- | recogido.|| tlaahkoktli. |- | recomendado.|| tētenitztīlli. |- | recompensa.|| tlatlawtīlli. |- | reconocimiento.|| netlazohkāmatiliztli. |- | recopilación.|| tlazentlālilāmatl. |- | recreo.|| neāwiltīlōni. |- | redondeado.|| tlatewilakachōlli. |- | redondez.|| tewilakachīwkāyōtl. |- | reflexión.|| netlatēmoliliztli. |- | refugio.|| neyānayān. |- | refutación.|| tētlahtōlpololiztli. |- | regalo.|| tēnemaktli. |- | regla (disposición).|| tlatekpāntzīntli. |- | regla (para medir).|| tlawawanalōni. |- | reloj.|| tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli. |- | relación.|| neteikniwtiliztli. |- | relámpago.|| tlatepetlāniliztli. |- | remordimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli. |- | reparación.|| tētlapahtililiztli. |- | repartidor.|| tētlamachiāni. |- | repleto.|| tēnki. |- | representación.|| tēīxīptlatiliztli. |- | reproche.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | reproducción.|| tlakopīnaliztli. |- | resfriado.|| tlatlaziztli. |- | respeto.|| tēīxtililiztli. |- | respetuoso.|| tēīxtiliāni. |- | respiración.|| neihīyōtiliztli. |- | respondón.|| tlatehtoāni. |- | respuesta a una carta.|| tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |- | restauración.|| tetlapahtililiztli. |- | restos.|| tlakāwilli. |- | resultado.|| mochīwaliztli. |- | resurrección.|| nezkaliliztli. |- | retoño.|| kilyōllohtli. |- | retraso.|| tētlāliliztli. |- | reunido.|| tlaīxololōlli. |- | reunión.|| tlākanechikōlli. |- | revés, envés.|| īxkuepa.no. |- | revisado.|| tlakxitoktli. |- | revuelto.|| tlazennepanōlli. |- | ricamente.|| tētlamachtiliztika. |- | riesgo.|| tlaohwikānakiliztli. |- | rival.|| tēnāmikini. |- | rizoides.|| tzikotlanelwatōntli. |- | roedor.|| tlatetexoāni. |- | rosa.|| tlaztalēwalli. |- | rosado.|| tlapālpoyaktik. |- | rozadura.|| netoxōmaliztli. |- | rubio.|| īxkoztik. |- | rudo.|| yōllohkikimil. |- | ruido.|| tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |- | rumor.|| tlahtōlchitōniliztli. |- | sábana.|| tlazaliztāk. |- | saber de memoria.|| notēnko nikmati. |- | saco.|| xikipilli, tlamāmālli. |- | salario.|| tēpatiyōtīlōni. |- | salud.|| pākkāyeliztli, pahtiliztli. |- | saludable.|| tēchikāw, tēnēwelmachitih. |- | salvado (de trigo).|| tlapayāntextli. |- | sano.|| tlākamelāwak. |- | sartén.|| tepozahpāztlatzoyōnilōni. |- | satisfacción.|| tēyōlmahxiltiliztli. |- | satisfecho.|| mowelittak. |- | secretario.|| tlahtōlihkuiloāni. |- | secreto.|| teōtlanēzkāyōtīlōni. |- | seguidor.|| tēnematilizkuīni. |- | sello.|| nenekuilwāztli. |- | (es) semejante.|| tēnenewixka. |- | sencillo. cf. simple sensación.|| nematiwani. |- | sensual.|| tlaēlpākini. |- | sensualmente.|| tlaēlpākiliztika. |- | sentido del tacto.|| tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |- | señal.|| nēzkāyōtl. |- | separación.|| tētlāllōtiliztli. |- | separado.|| tlatēktli. |- | servicio.|| tlayekōltīlōkāyōtl. |- | servilleta.|| netēmpohpōwalōni. |- | siembra.|| tlatepēwaliztli. |- | silbido.|| kikinakiliztli. |- | sillón.|| netlāliāyān. |- | similitud.|| tēnenewiliztli. |- | simple.|| zēmani. |- | simultáneamente.|| netlok. |- | sin fin.|| aik tlamini. |- | sin embargo.|| mā tēl. |- | singular.|| nōnkuahkīzki. |- | sinónimos.|| tlapohtiliztlahtōlli. |- | soberanía.|| tlahtohkātiliztli. |- | solicitante.|| tētlaihtlaniliāni. |- | solicitud.|| tlaihtlaniliztli. |- | sombrero.|| nekuāzēwalwīlōni. |- | sometido.|| motēzemmakani. |- | sonido.|| kakalakaztli, tlatlatzkaliztli. |- | sopa.|| tetzāwalmōlli. |- | soportable.|| tlemachōni. |- | soporte.|| tlamāmāllōtl. |- | sorprendente.|| tēihzāwih. |- | sorprendido.|| mokuītiwetzini. |- | sorpresa.|| neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli. |- | sostén.|| tlamāmālōni. |- | subterráneo.|| tlanitālli. |- | sucesivo.|| tētokilih. |- | suceso.|| nechīwaliztli. |- | suegro.|| tlakpatahtli. |- | suma.|| tlazempōwaliztli. |- | superior.|| tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |- | suponiendo que.|| mā zo tēl. |- | superficie.|| tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |- | tal.|| iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa. |- | tallo.|| tzīnkuawyōtl, kiyotl. |- | tamaño.|| tamachīwka.no. |- | tampoco.|| ahnōmo, ahmo nō. |- | tapadera.|| tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni. |- | tardío.|| tlateōtlakuīlli. |- | techo.|| tapalkatlapantli, wapalkalkuātl. |- | tejado.|| tapalkatlapantli. |- | tejido.|| tlahkittli. |- | tenazas.|| tlatepozkakalokotōnalōni. |- | tentación.|| tēneyēyekōltiliztli. |- | tenue.|| xaxaltik. |- | territorio.|| nekallōtīlōyān. |- | terror.|| netlakmawtiliztli. |- | tesoro.|| tlaāxkātīlli. |- | tiempo (a su debido___).|| monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |- | tienda.|| tlanamakilizkalli. |- | tímido.|| momāmatini. |- | tirano.|| tlanehnekini. |- | toalla.|| nemāpohpōwalōni. |- | (por) todas partes.|| nonoka, zenkol. |- | todopoderoso.|| zemwelitini. |- | tonto.|| tepochtli. |- | tormenta.|| neehēkanāmiktiliztli. |- | torpe.|| tlakuepkāchīwani. |- | tos.|| tlatlaziztli. |- | tosco.|| chachakuachtik. |- | total.|| tlazezempōwalōni. |- | trabajador.|| tlaāxki. |- | traición.|| tētenanāwatiliztli. |- | trampa.|| tzowāztli. |- | tranquilamente.|| tēpāpākiltiliztika. |- | (en el) transcurso de.|| nemayān. |- | transparente.|| tewilotik. |- | transporte.|| tlazāzākaliztli. |- | trapito.|| tlapohpōwalōnitōn. |- | trato.|| nenāwatiliztli. |- | trébol.|| okoxōchitl. |- | tregua.|| neyāōzēwiliztli. |- | tribunal.|| tlakakowayān. |- | triste.|| tētolīnih. |- | tristeza.|| tlaokōlli. |- | triunfo.|| tēpanawiliztli. |- | trueque.|| tlapahpatiliztli. |- | tubería.|| āpipilwāztli. |- | tubo.|| ākatlatēktli, āpipilōlli. |- | último.|| tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā. |- | unidad.|| nezezētililiztli. |- | unido.|| tlazālōlli. |- | unión.|| nezezētililiztli. |- | universal.|| nōwiyānyoh. |- | urbanidad.|| tlātlākayōtl. |- | uso.|| iw tlamaniliztli. |- | útil.|| nekōni. |- | vacío.|| iwkātlahyōtl. |- | vaina.|| tlamalwilōni. |- | valor.|| yōllōtlahpaltiliztli. |- | valle.|| tepēihtik(tli), tlawelmayān. |- | vanidoso.|| moyewaihtoāni. |- | vapor.|| pōkyōtl. |- | vara.|| tlakōtl. |- | variable.|| yōlkuēkuepki. |- | velar.|| ahkochiztli niknochīwaltiā. |- | venganza.|| netzonkuililiztli. |- | vengativo.|| tētlakuepkāyōtiliāni. |- | ventaja.|| neiknēliliztli. |- | ventajoso.|| tēwelnemitih. |- | ventana.|| tlattōyān. |- | vergüenza.|| netonēwaliztli. |- | veteado.|| tlatlātlapālpōwtli. |- | (de) vez en vez.|| zān ika. |- | vicio.|| tlapilchīwaliztli. |- | vicioso.|| tlahtlakōleh. |- | vidrio.|| tewilotl. |- | violencia.|| tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl. |- | violento.|| tlawēleh. |- | violeta.|| kuappachtli. |- | virrey.|| tlahtohkātēīxīptlatl. |- | viscoso.|| zazalik. |- | visión.|| tlachiyaya.no. |- | voz.|| tzātzahtziliztli. |- | yema.|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | yerno.|| tlakpapilli. |- | yeso.|| tezokitl. |} [[Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli]] 1ylhh1oubu61nhs2aucows4lqrt56sd Tlatequitiltilīlli:Ramón Felipe Iñiguez/Puebla mictlān cuauhtic nāhuatlahtōlli ītlahtoliztiyo 2 24762 528341 528082 2026-07-26T07:52:23Z Yomigaeru 24828 removed [[Category:Nahuatlahtolli (nhn)]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 528341 wikitext text/x-wiki El '''[[Nāhuatlahtōlli|náhuatl]] alto del norte de [[Puebla]]''' es una lengua [[lengua aglutinante|aglutinante]], formado por raíces normalmente monosílabas o bisílabas (raramente más largas), que se combinan en expresiones largas. Su gramática es similar a la de otras [[Yutanāhuatlahtōlli|lenguas utoaztecas]] meridionales. Tipológicamente es además una lengua de [[núcleo sintáctico|núcleo]] final, en el que el modificador suele preceder al núcleo modificado. === Clases de palabras === El náhuatl alto del norte de Puebla no distingue entre nombres, adjetivos o verbos, tal como en el sentido de las lenguas indoeuropeas. Por ejemplo, en el náhuatl alto del norte de Puebla los adjetivos no son una clase diferente de los verbos estativos. Por otra parte cualquier raíz susceptible de funcionar [[designación|"designativamente"]], es decir como nombre, puede ser interpretado "predicativamente" como forma de presente de un verbo. Así ''tacat'' puede significar tanto 'hombre' como 'Es un hombre' o ''cocoyoh'' puede interpretarse como 'coyotes' o como 'son [unos] coyotes'. Además de categorías léxicas como las anteriores el náhuatl posee [[determinante (lingüística)|determinantes]] y [[pronombre personal|marcas pronominales]] tal como hace el español. Una peculiaridad de los verbos transitivos es que aparecen con marcas tanto de sujeto como de objeto. Además, el náhuatl no posee preposiciones sino postposiciones, y carece de [[pronombre relativo|pronombres de relativo]] usando una cláusula introducida por el artículo (es decir, el artículo hace de complementador). === Focalización === Debe notarse que la expresión en español resalta la cualidad del sustantivo, por lo que se está recurriendo al énfasis; en náhuatl si se quiere enfatizar se modifica la síntaxis colocando al principio el elemento resaltado y se usa la partícula ''ca''. Un ejemplo más claro de énfasis es sacarlo de una oración neutra: :(1a) ''Tsahtsi in cihuat'' :'La mujer grita' :(1b) ''Ca cihuat in tsahtsi'' :'Es una mujer la que grita' En (1b) se expresa que no es un niño, ni un hombre quien grita sino una mujer. Otros ejemplos de órdenes no marcados en el siglo XVI son: :(2) ''Noyoseyo ka'' 'Es mi valentía' :(3) ''¡Ixachi nimitstamonequiltiya!'' '¡Te quiero mucho!' :(4) ''¿Amewantin nestiyesqueh anmawiltiyahuah in tlachco nohuan?'' '¿Ustedes se quedarán jugando a la pelota conmigo?' :(5a) ''¿Canin tichanti tehuat, Dora?'' ¿Dónde vives tú? :(5b) ''Nehuat nichanti Altepet Mexihco mohuan'' 'Vivo en la Ciudad de México contigo' === Conjugación del verbo === Los tiempos del verbo en el náhuatl alto del norte de Puebla como variante relacionada con el náhuatl clásico y hablada en el estado mexicano de Puebla, en las poblaciones como Francisco Z. Mena y Venstuiano Carranza se forman combinando una de las tres posibles formas de la raíz con sufijos adicionales. En general la morfología de estos sufijos es aglutinante, por lo que las formas para cada tiempo y persona resultan muy regulares. === Conjugación del verbo === Los tiempos del verbo en náhuatl se forman combinando una de las tres posibles formas de la raíz con sufijos adicionales. En general la morfología de estos sufijos es aglutinante, por lo que las formas para cada tiempo y persona resultan muy regulares. ===== Primera conjugación (en -ca: cuica) ===== En español: ''cantar'' —. Ejemplo * Participio: Kuika [Cuica] '''Presente''' * Yo canto: Neuat nikuika [Nehuat nicuica] * Tú cantas: Teuat tikuika [Tehuat ticuica] * Él/Ella canta: Yeuat kuika [Yehuat cuica] * Nosotros cantamos: Tehhuāntin ticuīcah * Ustedes cantan: Amehhuāntin ancuīcah * Ellos/Ellas cantan: Yehhuāntin cuīcah '''Pretérito imperfecto o copretérito * Yo cantaba: Neuat nikuikaya [Nehuat nicuicaya] * Tú cantabas: Teuat tikuikaya [Tehuat ticuicaya] * Él/Ella cantaba: Yeuat kuikaya [Yehuat cuicaya] * Nosotros cantabamos: Tehhuāntin ticuīcayah * Ustedes cantaban: Amehhuāntin ancuīcayah * Ellos/Ellas cantaban: Yehhuāntin cuīcayah '''Préterito perfecto simple, pto indefenido del pasado o Pretérito''' * Yo canté: Neuat onikuikak [Nehuat onicuicac] * Tú cantaste: Teuat otikuikak [Tehuat oticuicac] * Él/Ella cantó: Yeuat okuikak [Yehuat ocuicac] * Nosotros cantamos: Tehhuāntin ōticuīcaqueh * Ustedes cantaron: Amehhuāntin ōancuīcaqueh * Ellos/Ellas cantaron: Yehhuāntin ōcuīcaqueh '''Futuro simple o ''Futuro imperfecto''' * Yo cantaré: Neuat nikuikas [Nehuat nicuicas] * Tú cantarás: Teuat tikuikas [Tehuat ticuicas] * Él/Ella cantó: Yeuat kuikas [Yehuat cuicas] * Nosotros cantaremos: Tehhuāntin ticuīcazqueh * Ustedes cantaron: Amehhuāntin ancuīcazqueh * Ellos/Ellas cantaron: Yehhuāntin cuīcazqueh '''Condicional''' * Yo cantaría: Neuat nikuikaskiya [Nehuat nicuicasquiya] * Tú cantarías: Teuat tikuikaskiya [Tehuat ticuicasquiya] * Él/Ella cantaría: Yeuat kuikaskiya [Yehuat cuicasquiya] * Nosotros cantaríamos: Tehhuāntin ticuīcazquiyah * Ustedes cantarían: Amehhuāntin ancuīcazquiyah * Ellos/Ellas cantarían: Yehhuāntin cuīcazquiyah '''Subjuntivo presente''' * Yo cante: Neuat ma nikuika [Nehuat ma nicuica] * Tú cantes: Teuat ma tikuika [Tehuat ma ticuica] * Él/Ella cante: Yeuat ma kuika [Yehuat ma cuica] * Nosotros cantemos: Tehhuāntin mā ticuīcah * Ustedes canten: Amehhuāntin mā ancuīcah * Ellos/Ellas canten: Yehhuāntin mā cuīcah '''Préterito imperfecto o Pretérito''' * Yo cantara: Neuat intaj nikuika [Nehuat intah nicuica] * Tú cantaras: Teuat intaj tikuika [Tehuat intah ticuica] * Él/Ella cantara: Yeuat intaj kuika [Yehuat intah cuica] * Nosotros cantaramos: Tehhuāntin intlah ticuīcah * Ustedes canten: Amehhuāntin intlah ancuīcah * Ellos/Ellas canten: Yehhuāntin intlah cuīcah '''Pluscamperfecto''' * Yo había cantado: Neuat onikuikaka [Nehuat onicuicaca] * Tú habías cantado: Neuat otikuikaka [Nehuat onicuicaca] * Él había cantado: Teuat okuikaka [Nehuat ocuicaca] * Nosotros habíamos cantado/cantaramos: Tehhuāntin ōticuīcacah * Ustedes habían cantado/cantaran: Amehhuāntin anicuīcacah * Ellos/Ellas habían cantado/cantaran: Yehhuāntin ōcuīcacah '''Imperativo''' Afirmativo: * Yo cante: Neuat xinikuika [Nehuat xinicuica] * Tú cantes: Teuat xitikuika [Nehuat xiticuica] * Él/Ella cante: Yeuat xitikuika [Yehuat xicuica] * Nosotros cantemos: Tehhuāntin xiticuīcacān * Ustedes canten: Amehhuāntin xicuīcacān * Ellos canten: Yehhuāntin xicuīcah Negativo: * Yo no cante: Neuat makamo nikuika [Nehuat macamo nicuica] * Tú no cantes: Teuat makamo xikuika [Tehuat macamo ticuica] * Él/Ella no cante: Yeuat makamo kuika [Tehuat macamo cuica] * Nosotros no cantemos: Tehhuāntin mācamo ticuīcacān * Ustedes no canten: Amehhuāntin mācamo xicuīcacān * Ellos/Ellas no canten: Yehhuāntin mācamo cuīcacān === El futuro === El futuro en el náhuatl alto del norte de Puebla como variante relacionada con el náhuatl clásico, es mucho más sencillo que otros tiempos conjugados. Cuando la raíz acaba en vocal simple por que se forma añadiendo ''–z'' al final de la raíz verbal cuando es singular y ''–z-que'''h''''' en el plural: :''cuica'' 'cantar' > ''ni-cuica-'''z''''' (1ª-cantar-<small>FUT</small>) 'cantaré, voy a cantar' Cuando la raíz acaba en dos vocales se pierde la última, por ejemplo de ''tēpalēhuīa'' 'ayudar al alguien' (con modo infinitivo) se tiene: :''nitepalewi'''s''''' 'ayudaré, voy a ayudar' :''titēpalēhuī'''z''''' 'ayudarás, vas a ayudar' :''tepalehui'''s''''' 'aydará, va a ayudar' :''titēpalēhuī'''zqueh''''' 'ayudaremos, vamos a ayudar' :''antēpalēhuī'''zqueh''''' 'ayudaréis, váis a ayudar' :''tēpalēhuī'''zqueh''''' 'ayudarán, van a ayudar' === El pretérito === El '''pretérito perfecto''' en náhuatl, depende principalmente de su terminación; se le agrega la partícula ''ō-'' al principio para denotar el tiempo pasado del verbo y el resto depende de la clase de conjugación del verbo, por ejemplo: :'''Clase 1''', que incluye verbos terminados en ''-ca, -cui, -chi, -tla'' y ''-ya'' forman el preteérito sufijando además ''-c'' a la raíz. :'''Clase 2''', que incluye verbos terminados en ''–hui'' o ''-hua'' forman el peretérito perdiendo la vocal y cambiando su terminación a ''-uh'' (nótese que esta es una irregularidad ortográfica a que fonológicamente se tiene simplemente périda de vocal ''-hui'' /-wi/ > ''-uh'' /-w/). :'''Clase 3''', verbos terminados en ''-qui'' que pieden la vocal terminando en ''-c'' (nuevamente esta irregularidad es ortográfica, porque fonológicalemnte sólo hay périda de vocal ''-qui'' /-ki/ > ''-c'' /-k/)). :'''Clase 4''', verbos terminados en ''–ia, -oa, -li, -ti, -ma, -mi, -na, -ni, -pa, -pi, -tza, -tzi, -xa, -xi, -za'' y ''-zi'', pierden la última vocal. ;Irregularidades Además existen algunos casos especiales o verbos irregulares que no se ajustan a los patrones anteriorres: :estar (modo infinitivo con caso especial) : ca ::(yo) estuve : nehuatl nicatca ::(tú) estuviste : tehuatl ticatca ::(él/ella) estuvo : yehuatl catca ::(nosotros) estabamos : tehuantin ticatcah ::(ustedes) estaban : amehuantin ancatcah ::(ellos/ellas) estaban : yehuantin catcah ;Verbo transitivo (Nic-) :Tener/pia (con modo infinitivo) : quipia :: '(yo) tuve': (''nehhuātl'') '''ō'''nicpi'''x''' :: '(tu tuviste': (tehhuātl) ōticpix :: '(él/ella tuvo': (yehhuātl) ōquipix :: '(nosotros/as) tuvimos': (tehhuāntin) '''ō'''ticpi'''xqueh''' :: '(vosotros/as) tuvisteis': (amehhuāntin) ōanquipixqueh :: '(ellos/ellas) tuvieron': (yehhuāntin) ōquipixqueh ;Verbo tekitpanoa :: '(yo trabajé): (''newat'') '''o'''nitekipanok :: 'tú (trabajaste): (''tewat'') '''o'''titekipanok :: '(él/ella) trabajo': (''yewat'') '''o'''tekipanok :: '(nosotros/as) trabajamos': (tehhuāntin) '''ō'''titequipanō'''queh''' :: '(ustedes) trabajaron': (amehhuāntin) ōantequipanōqueh :: '(ellos/ellas) trabajaron': (yehhuāntin) ōtequipanōqueh === El pretérito imperfecto === El '''pretérito imperfecto''' en náhuatl, es mucho sencillo la conjugación eso depende de la terminación de su vocal, agragando la partícula -ya al final del verbo si termina en -a, agragando -aya si termina el verbo en -o y agregando solo -a si termina en -i, en plural solo se emplea '''h'''; por ejemplo. El caso de que después de /i/ se agregue /a/ es producto de la pronunciación, donde se da una asimilación; pero ortográficamente debe escribirse -iya. ::Tiempos simples * Presente. Presente. (como) * Pasado. '''Pretérito indefinido'''. (comí) * Futuro. Futuro imperfecto. (comeré) * Copretérito. Pretérito imperfecto (Terminaciones -ía, aba; comía) * Pospretérito. '''Modo potencial simple''' (terminación -ría; comería) ::Tiempos compuestos * Antepresente. Pretérito perfecto. (he comido) * Antepretérito. Pretérito anterior. (hube comido) * Antefuturo. Futuro perfecto. (habré comido) * Antecopretérito. Pretérito pluscuamperfecto. (había comido) * Antepospretérito. '''Modo potencial compuesto''' (habría comido) === Sintaxis === ''Los mexicanos cantan muy bien'' = ''Mexicah cuīcah cencah cualli'' ('''cencah cualli cuīcah (in) mexicah''' La falta de '''in''' marca una indeterminación de número, por lo que debe traducirse con un artículo indefinido: ''Unos mexicanos cantan muy bien''. El uso de '''in''' nos trasmite la idea de que hablamos de algo conocido o que tenemos a la vista)''. ajq78chgx85etm5zpprgdieebk0nyb8 Tēixnāmiquiliztli:Anexo:Vocabulario 1 38070 528332 2026-07-26T01:34:59Z Akapochtli 159 Yankwik piltlahkwiloltsin: /* Prueba */ 528332 wikitext text/x-wiki == Prueba == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; border-collapse: collapse;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black; border-right: 3px solid #5D3FD3;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | <span style="color:#00008B;">abanderar.</span> || style="border-right: 3px solid #5D3FD3;" | kuāchpanitkītiā.nitē. || <span style="color:#00008B;">abierto.</span> || tlatlapōlli. |- | <span style="color:#00008B;">abandono.</span> || style="border-right: 3px solid #5D3FD3;" | tēkāwaliztli. || <span style="color:#00008B;">abreviación.</span> || ahtlawēyakiliztli. |} <small><span style="color:purple">Akapochtli</span> | [[Usuario Discusión:Akapochtli|<span style="color:#228B22;">¡Tleitzin tinechmolwilia!</span>]]</small> 01:34 26 Jul 2026 (UTC) er2m08qhk54hst7d1988n4plcbavpuf Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:Ali mohamed.aly 3 38071 528338 2026-07-26T06:42:01Z Akapochtli 159 Yankwik piltlahkwiloltsin: /* Ma ximopanolti */ 528338 wikitext text/x-wiki == Ma ximopanolti == {{Bienvenido}} <small><span style="color:purple">Akapochtli</span> | [[Usuario Discusión:Akapochtli|<span style="color:#228B22;">¡Tleitzin tinechmolwilia!</span>]]</small> 06:42 26 Jul 2026 (UTC) t6b7yn5rjwlbbiijk5kcv3a7tuxkoee