Huiquipedia nahwiki https://nah.wikipedia.org/wiki/Cal%C4%ABxatl MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Mēdiatl Nōncuahquīzqui Tēixnāmiquiliztli Tlatequitiltilīlli Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli Huiquipedia Huiquipedia tēixnāmiquiliztli Īxiptli Īxiptli tēixnāmiquiliztli Huiquimedia Huiquimedia tēixnāmiquiliztli Nemachiyōtīlli Nemachiyōtīlli tēixnāmiquiliztli Tēpalēhuiliztli Tēpalēhuiliztli tēixnāmiquiliztli Neneuhcāyōtl Neneuhcāyōtl tēixnāmiquiliztli TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Nemachiyōtīlli:Coor title dm 10 7818 528395 459597 2026-08-02T12:52:52Z Akapochtli 159 Quitar macron 528395 wikitext text/x-wiki <span id="coordinates" class="plainlinks"><span style="font-size:0.7em;">[[Image:Sciences de la terre.svg|20px]] '''[[Cemonocāyōtl cemānāhuacāyōcopa|Cemonocayotl]]: {{coor dm|{{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}|{{{4}}}|{{{5}}}|{{{6}}}|{{{7}}}|{{{8}}}}}'''</span></span><noinclude> <!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> gqaylr47tm98nxm82xb3kcqqdybnnug Nemachiyōtīlli:Tepetl 10 9731 528396 459596 2026-08-02T13:17:03Z Akapochtli 159 Arreglo 528396 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:90%;" width="300" width=250px |- ! bgcolor=#B76C1F colspan=2 align="center" | <span style="color:white; font-size:medium;">'''{{#if:{{{Tocaitl|}}}|{{{Tocaitl}}}|{{PAGENAME}}}}'''</span> |- {{#if:{{{Imagen|}}}|{{!}} valign="top" colspan=2 align=center {{!}} [[Īxiptli:{{{Imagen}}}|250px]]{{#if:{{{Pie de imagen|}}}|<br /><div style="font-size: 90%; line-height: 15px;">{{{Pie de imagen|}}}</div>}} {{!}}-}} | width: 90px" | '''[[Huehcapancayotl]]''' | width: 210px" | {{{Elevación|n/d}}} msnm |- {{#if:{{{Situación|}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Tlatectli''' {{!}} {{{Situación}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Tlacatiyan|}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Tlacatiyan''' {{!}} {{{Tlacatiyan}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Tepetlah|}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Tepetlah''' {{!}} {{{Tepetlah}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Prominencia|}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''[[Prominencia]]''' {{!}} {{{Prominencia}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Coord|{{{Coordenadas|}}}}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Cemonocayotl''' {{!}} {{{Coord|{{{Coordenadas}}}}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Tipo|}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Tipo''' {{!}} {{{Tipo}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Fecha y pers|{{{Primer ascenso|}}}}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Inic ce tepetlehcoliztl''' {{!}} {{{Fecha y pers|{{{Primera ascensión|}}}}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Ohtli|}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Ohtli ocachi iciuhca''' {{!}} {{{Ohtli}}} {{!}}-}} |} <noinclude>{{uso de plantilla}} == Machiyotl == {{Tepetl | Tocaitl = Aneto | Imagen = Aneto_01.jpg | Elevación = 3404 | Tlacatiyan = {{ESP}} | Tepetlah = [[Pirineos]] | Coord = {{coor dm|42|38|N|0|40|E}} | Prominencia = 2812 | Tipo = | Fecha y pers = 20 de julio de [[1842]] | Ohtli = Norte por el glaciar desde La Renclusa }} [[an:Plantilla:Montañas]] [[cs:Šablona:Infobox - hora]] [[en:Template:Infobox Mountain]] [[es:Plantilla:Infobox Montaña]] [[fa:الگو:دادان کوه]] [[fi:Malline:Vuori]] [[ka:თარგი:მთა]] [[mk:Шаблон:Инфокутија Планина]] [[ta:வார்ப்புரு:தகவல் சட்டம் மலை]] </noinclude> 01phdkx0i3gnxg1dm0hedpi0hq080oi 528405 528396 2026-08-03T04:48:33Z Akapochtli 159 Akapochtli trasladó la página [[Nemachiyōtīlli:Tepētl]] a [[Nemachiyōtīlli:Tepetl]]: Título mal escrito 528396 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:90%;" width="300" width=250px |- ! bgcolor=#B76C1F colspan=2 align="center" | <span style="color:white; font-size:medium;">'''{{#if:{{{Tocaitl|}}}|{{{Tocaitl}}}|{{PAGENAME}}}}'''</span> |- {{#if:{{{Imagen|}}}|{{!}} valign="top" colspan=2 align=center {{!}} [[Īxiptli:{{{Imagen}}}|250px]]{{#if:{{{Pie de imagen|}}}|<br /><div style="font-size: 90%; line-height: 15px;">{{{Pie de imagen|}}}</div>}} {{!}}-}} | width: 90px" | '''[[Huehcapancayotl]]''' | width: 210px" | {{{Elevación|n/d}}} msnm |- {{#if:{{{Situación|}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Tlatectli''' {{!}} {{{Situación}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Tlacatiyan|}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Tlacatiyan''' {{!}} {{{Tlacatiyan}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Tepetlah|}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Tepetlah''' {{!}} {{{Tepetlah}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Prominencia|}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''[[Prominencia]]''' {{!}} {{{Prominencia}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Coord|{{{Coordenadas|}}}}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Cemonocayotl''' {{!}} {{{Coord|{{{Coordenadas}}}}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Tipo|}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Tipo''' {{!}} {{{Tipo}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Fecha y pers|{{{Primer ascenso|}}}}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Inic ce tepetlehcoliztl''' {{!}} {{{Fecha y pers|{{{Primera ascensión|}}}}}} {{!}}-}} {{#if:{{{Ohtli|}}}|{{!}} valign="top" {{!}} '''Ohtli ocachi iciuhca''' {{!}} {{{Ohtli}}} {{!}}-}} |} <noinclude>{{uso de plantilla}} == Machiyotl == {{Tepetl | Tocaitl = Aneto | Imagen = Aneto_01.jpg | Elevación = 3404 | Tlacatiyan = {{ESP}} | Tepetlah = [[Pirineos]] | Coord = {{coor dm|42|38|N|0|40|E}} | Prominencia = 2812 | Tipo = | Fecha y pers = 20 de julio de [[1842]] | Ohtli = Norte por el glaciar desde La Renclusa }} [[an:Plantilla:Montañas]] [[cs:Šablona:Infobox - hora]] [[en:Template:Infobox Mountain]] [[es:Plantilla:Infobox Montaña]] [[fa:الگو:دادان کوه]] [[fi:Malline:Vuori]] [[ka:თარგი:მთა]] [[mk:Шаблон:Инфокутија Планина]] [[ta:வார்ப்புரு:தகவல் சட்டம் மலை]] </noinclude> 01phdkx0i3gnxg1dm0hedpi0hq080oi Nemachiyōtīlli:GeoTemplate 10 11849 528394 385056 2026-08-02T12:36:14Z Akapochtli 159 Arreglos 528394 wikitext text/x-wiki == Recursos cartográficos == <div style="float:right;">__TOC__</div> Xictequitihuia inin ic tictemoa ohamatl auh tlanonotzaliztli yeyantli ipan [[Tlalticpactli]] [[cemonocāyōtl cemānāhuacāyōcopa|cemonocayoca]]. :{| style="font-size:110%; padding: 0.3em; text-align:right; margin: 1em 1em 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse;" cellpadding="3" |-style="background: #DBDBDB;" !align="left" width="150"|[[Cemonocāyōtl cemānāhuacāyōtl|Cemonocayotl]] !align="center"|[[Caxtōloncēmcopa tlapōhualiztli|Caxtolli oncemcopa]] !align="right" width="150"|[[Mahtlāccopa tlapōhualiztli|Mahtlaccopa]] |-style="background: #EBEBEB;" |align="left"|[[Latitud (cartografía)|Patlahualizyotl]] : |align="center"|'''{latdegabs}°''' '''{latminint}′''' '''{latsecdec}″''' '''{latNS}''' |align="right"|'''{latdegdec}°''' |-style="background: #F9F9F9;" |align="left"|[[Longitud (cartografía)|Huehtlatzticayotl]] : |align="center"|'''{londegabs}°''' '''{lonminint}′''' '''{lonsecdec}″''' '''{lonEW}''' |align="right"|'''{londegdec}°''' |} en una escala de aproximadamente :<font style="font-size:110%">'''1 : {scale}'''</font> en los recursos listados abajo. {| cellspacing="0" cellpadding="0" border="0" width="100%" style="background-color:transparent" |- | valign="top" | ===Huiquipedia itechcopa=== * [http://www.alder-digital.de/earth.php?long={londegdec}&lat={latdegdec} Localiza esta posición] con [[Google Earth]]. Requiere [http://earth.google.com software de Google Earth] ===Cemanahuacopa=== * [http://maps.google.com/maps?ll={latdegdec},{londegdec}&z=9&spn={span},{span}&t=p&q={latdegdec},{londegdec} Localiza esta posición] ([http://maps.google.com/maps?ll={latdegdec},{londegdec}&z=9&spn={span},{span}&t=k&q={latdegdec},{londegdec} Satélite], [http://maps.google.com/maps?ll={latdegdec},{londegdec}&z=9&spn={span},{span}&t=h&q={latdegdec},{londegdec} Híbrido], [http://maps.google.com/maps?ll={latdegdec},{londegdec}&z=9&spn={span},{span}&t=p&q={latdegdec},{londegdec} Terreno]) en [[Google Maps]] [http://maps.google.com/]. *[http://maps.yahoo.com/#mvt=m&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&mag=6&q1={latdegdec},{londegdec} Localiza esta posición] ([http://maps.yahoo.com/#mvt=s&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&mag=6 Satelital], [http://maps.yahoo.com/#mvt=h&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&mag=6 Híbrido]) en Yahoo Maps (requiere Flash plugin) * [worldwind://goto/world=Earth&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&view={span} Localiza esta posición] con [[NASA World Wind]]. Requiere [http://worldwind.arc.nasa.gov/ NASA World Wind software] *[http://maps.msn.es/map.aspx?&lats1={latdegdec}&lons1={londegdec}&alts1={altitude}&regn1=2 Localiza esta posición] en [[MSN]] Atlas Mundial. [http://maps.msn.es] *[http://www.flashearth.com/?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&z=15&r=0&src=ggl Localiza esta posición] en [http://www.flashearth.com/ Flash Earth]. Imágenes satelitales y aéreas de la Tierra en Flash. *[http://mapper.acme.com/?ll={latdegdec},{londegdec}&z=13&t=M Localiza esta posición] en ACME Mapper. [http://mapper.acme.com] *[http://www.mapquest.com/maps/map.adp?searchtype=address&formtype=address&latlongtype=degrees&latdeg={latdegint}&latmin={latminint}&latsec={latsecint}&longdeg={londegint}&longmin={lonminint}&longsec={lonsecint}&zoom={zoom} Localiza esta posición] en [[MapQuest]] [http://www.mapquest.com] *[http://www.multimap.com/p/browse.cgi?scale={mmscale}&lon={londegdec}&lat={latdegdec} Localiza esta posición] en [[Multimap.com|Multimap]] [http://mapserver.multimap.com] *[http://www.geabios.com/html/services/maps/PublicMap.htm?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&fov={span} Localiza esta posición] en [[GeaBios]] Imagenes satelitales y mapas. [http://www.geabios.com] (quiēlēhuia Flash plugin) *[http://www.mcfly.org/coord/{latdegdec}/{londegdec} Localiza esta posición] en [http://www.mcfly.org/ Mcfly]. Imagenes de dominio público de la NASA. *[http://www.blue-marble.de?lon={londegdec}&nlat={latdegdec}&borders&geonames&townnames&zoom&overlay=7&base=14 Localiza esta posición] yohuallāhuīlcopa, auh quitequitiltia Blue Marble Navigator. [http://www.blue-marble.de] *[http://www.geonames.org/maps/google_{latdegdec}_{londegdec}.html Localiza esta posición] īpan GeoNames (nombres geográficos de Google maps). *[http://www.fourmilab.ch/cgi-bin/uncgi/Earth?imgsize=320&opt=-l&lat={latdegdec}&ns=North&lon={londegneg}&ew=West&alt={altitude}&img=nasa.evif Localiza esta posición] īpan Fourmilab. Imágenes satelitales, proyectadas sobre el globo [http://www.fourmilab.ch/] *[http://www.virtual-globe.info/VirtualGlobeStarter.php?request=page&dataset=http://www.virtual-globe.info/globe.vgml&lookat={londegdec},{latdegdec},{scale} Localiza esta posición] on [http://www.norkart.no Norkart] [http://www.virtual-globe.info Virtual Globe] usando [[SRTM]] e imagenes satelitales [[Landsat]], de la [[NASA]]. *[http://link2.map24.com/?lid=879d2d1e&maptype=JAVA&wxdd0={londegdec}&wydd0={latdegdec}&name0=Location+display&description0={latdegdec}+N+{londegdec}+E&logo_url0=http://documents.map24.com/wiki.gif&url0=http://www.wikipedia.org Localiza esta posición] en [[Map24]]. [http://www.map24.com/] *[http://mapserver.maptech.com/homepage/index.cfm?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&scale=24000&zoom=50&type=1 Localiza esta posición] en MapTech. Cartas náuticas y algunas cartas topográficas [http://mapserver.maptech.com] *[http://usmapserver.com/WikipediaMap.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&scale={scale} Visitar este mapa] com USMapServer-WorldMapServer [http://usmapserver.com] *[http://www.geody.com/geolook.php?world=terra&lat={latdegdec}&lon={londegdec} Localiza esta posición] en Geody. Buscador geoespacial de locaciones de la Tierra, planetas, espacio; soporta [[Google Earth]], [[NASA World Wind]], [[Celestia]], [[Stellarium]] [http://www.geody.com] *[http://www.gpsvisualizer.com/map?format=google&sp_width=50km&form.data=type,name,latitude,longitude%0DW,Wikipedia%20location,{latdegdec},{londegdec} Mapea esta localización] con GPS Visualizer (el hipervínculo dirige a un formulario donde se pueden colocar varias opciones [http://www.gpsvisualizer.com/] * [http://www.confluence.org/confluence.php?lat={latdegdec}&lon={londegdec} Encuentra la confluencia de longitud y latitud mas cercana]. ===Otros sistemas con aspectos Wiki=== *[http://wikimapia.org/maps?ll={latdegdec},{londegdec}&spn={span},{span} Localiza esta posición] con [[WikiMapia]] *[http://www.flickr.com/map/?&fLat={latdegdec}&fLon={londegdec}&zl=5 Localiza esta posición] en [http://www.flickr.com/map Mapa Flickr] *[http://wiki.worldflicks.org/earth.php?lat={latdegdec}&long={londegdec}&z={span} Localiza esta posición] con [http://wiki.worldflicks.org/ Wiki.WorldFlicks.org] *[http://jotle.com/index.jsp?lat={latdegdec}&lng={londegdec}&zoom=9 Localiza esta posición] en Jotle. Mapa con fotos de [[Flickr]], videos de [[YouTube]] y artículos de [[Wikipedia]]. [http://jotle.com] *[http://whereto.org/search?q={latdegdec},{londegdec}/{span} Localiza esta posición] en [http://whereto.org/ WhereTo.org]. *[http://www.panoramio.com/map/#lt={latdegdec}&ln={londegdec}&z=6 Localiza esta posición] con [[Panoramio]] *[http://www.geocaching.com/seek/nearest.aspx?origin_lat={latdegdec}&origin_long={londegdec}&dist=20&submit3=Search Encuentra localizaciones cercanas] en [http://www.geocaching.com/ Geocaching.com]. *[http://www.geourl.org/near?lat={latdegdec}&long={londegdec} Encuentra localizaciones cercanas] en GeoURL. [http://geourl.org/] *[http://www.cyberpharos.com/dpharos.aspx?lat={latdegdec}&lng={londegdec} Localiza esta posición] en [http://www.cyberpharos.com CyberPharos.com]. *[http://loc.alize.us/#/geo:{latdegdec},{londegdec},14,m/ Localiza esta posición] en [http://loc.alize.us/ Loc.alize.us]. *[http://www.openstreetmap.org/index.html?lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom=10 Localiza esta posición] con [[OpenStreetMap]]. *[http://www.globalguide.org/index.html?lat={latdegdec}&long={londegdec}&zoom=17 Vista del uso de la tierra de esta locación] en [http://www.globalguide.org/ GlobalGuide.Org] === Mapas satelitales casi en tiempo real === *[http://wwwghcc.msfc.nasa.gov/cgi-bin/get-goes?satellite=Global%20Composite&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&zoom=1&info=ir&palette=spect.pal&width=600&height=500 Localiza esta posición] con imágenes satelitales de la [[NASA]]. *[http://ExploreOurPla.net/explorer/?geoLink=1150&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&alt=131072&nbl=661314,12,10 Encuentra este lugar con Daily Terra, NASA + METAR (Airport) Información climática] en un mapa interactivo. *[http://ExploreOurPla.net/explorer/?geoLink=1150&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&alt=131072&nbl=661315,10 Localiza esta posición con Daily Aqua, NASA] en un mapa interactivo. === Mapas en modo [[Sistema de Información Geográfica|SIG]] === *[http://exploreourpla.net/explorer/?geoLink=989&lat={latdegdec}&lon={londegdec}&alt=524288 Topografía, modo de elevación numérica 30sec] de esta localización. | style="text-align:right" valign="top" | |- |} *[http://www.arcwebservices.com/awx?c={londegdec}|{latdegdec}&sf={scale}&sp={londegdec}|{latdegdec}&sl=images%2Fgeocoded%5Ficon%2Epng&st={latdegdec},%20{londegdec}&w=fi|10|60 Localiza esta posición] ([http://www.arcwebservices.com/awx/index.jsp?c={londegdec}|{latdegdec}&sf={scale}&sp={londegdec}|{latdegdec}&sl=images%2Fgeocoded%5Ficon%2Epng&st={latdegdec},%20{londegdec}&w=fi|10|60&ds=ArcWeb:GlobeXplorer.Deluxe_Tiles.World&glt=rasterTileGroupLayer Satellite], [http://www.arcwebservices.com/awx/index.jsp?c={londegdec}|{latdegdec}&sf={scale}&sp={londegdec}|{latdegdec}&sl=images%2Fgeocoded%5Ficon%2Epng&st={latdegdec},%20{londegdec}&w=fi|10|60&ds=ArcWeb:GlobeXplorer.Deluxe_Tiles.World|ArcWeb:TA.Streets_VectorsForHybrid.US&glt=rasterTileGroupLayer|vectorGroupLayer Hybrid]) en [http://www.arcwebservices.com/awx ArcWeb Explorer] === Global === *[http://plasma.nationalgeographic.com/mapmachine/search.html National Geographic] Diversos mapas, incluye mapas históricos. *[http://www.maporama.com/ Maporama] Mapas y direcciones. *[http://www.m-w.com/maps/moremapsnyt.html Merriam Webster's Atlas] ==Occequīntīn== === Salida y puesta del sol === *[http://sun.exnatura.org/?longitude={londegdec}&latitude={latdegdec}&resulting=1 Ex :: Natura] Puesta y salida del sol para esta locación ([http://sun.exnatura.org/?longitude={londegdec}&latitude={latdegdec}&resulting=1 en], [http://sun.exnatura.de/?longitude={londegdec}&latitude={latdegdec}&resulting=1 de]) *[http://www.sunrisesunset.com/calendar.asp?comb_city_info=Long:{londegneg},Lat:{latdegdec};{londegneg};{latdegdec};0;0&month={{CURRENTMONTH}}&year={{CURRENTYEAR}}&time_type=1&use_dst=0&want_twi_civ=1&want_twi_naut=1&want_twi_astro=1&want_mrms=1&want_mphase=1 www.sunrisesunset.com] Sunrise, Sunset, Twilight, Moon. (GMT without DST) *[http://www.geody.com/geosunriset.php?c1={latdegdec}+{londegdec} Puesta y salida del sol] (GMT) para cualquier fecha. === Geocaching === *[http://www.geocaching.com/seek/nearest.aspx?origin_lat={latdegdec}&origin_long={londegdec}&dist=100&submit3=Search geocaching.com] Una lista de [[geocaching|geocaches]] alrededor de esta locación. *[http://www.geocaching.com/seek/gmnearest.aspx?lat={latdegdec}&lng={londegdec} geocaching.com map] Un mapa de [[geocaching|geocaches]] alrededor de esta locación (por Google maps) === Zona horaria === *[http://www.earthtools.org/timezone/{latdegdec}/{londegdec} www.earthtools.org] Averigua la zona horario de la locación (en [[XML]]) === Radio amateur === *[http://www.echolink.org/links.jsp?sel=latlon&lat_deg={latdegabs}&lat_min={latmindec}&lat_NS={latNS}&lon_deg={londegabs}&lon_min={lonmindec}&lon_EW={lonEW} www.echolink.org] Get nearest [[Echolink]] gateway - a global amateur radio VoIP network *[http://www.findu.com/cgi-bin/near.cgi?lat={latdegdec}&lon={londegdec} www.findu.com] Display nearest Stations using [[APRS]] - an [[Amateur Radio]] based automatic position reporting system. *[http://www.darc.de/echolink-bin/relais.pl?latdegdec={latdegdec}&londegdec={londegdec}&sel=latlondec ham.darc.de/echolink] Display nearest Repeaters using the [[DL3EL]] - Database. jf5ef0rt348b1l9gpxisxofqn1kwbim Anexo:Vocabulario 0 16736 528393 528392 2026-08-02T12:09:55Z Akapochtli 159 /* Vocabulario de Akapochtli (L) */ Arreglo. 528393 wikitext text/x-wiki == Vocabulario de Akapochtli (A) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | abanderar. || kuāchpanitkītiā.nitē. || abierto. || tlatlapōlli. |- | abandono. || tēkāwaliztli. || abreviación. || ahtlawēyakiliztli. |- | absorbente.|| miltekōni. || acanalado.|| ākaltik. |- | aceite.|| chiyawakāyōtl. || aceptado.|| tlayēkkaktli. |- | acodo.|| kuawakīlli. || acostumbrado.|| kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |- | actual.|| āxkān mochīwa. || acueducto.|| ākokopilwāztli. |- | acuerdo.|| nenāwatiliztli. || acusación.|| netēilwiliztli. |- | además.|| ok nō, inozkēn. || administrador.|| tlatlaīxtlātīlli. |- | adulto.|| kuakuawtik. || adversario.|| motēīxnāmiktiāni. |- | advertido.|| tlanemachitīlli. || aéreo.|| ehēkayōtl. |- | afecto.|| tēyōllōtlapānaliztli. || afinidad.|| tlahtōlzentiliztli. |- | afirmación.|| netēntlahpaltiliztli. || afortunado.|| tlaknōpilwiāni. |- | ágil.|| mokxiihmatini. || agradable.|| tlazempaktiāni. |- | agradecimiento.|| neknelilmatiliztli. || agrupado.|| tlaīxololōlli. |- | agrupar.|| netechtlāliā.nitla. || aguardiente.|| tlahtlakōlātl. |- | aguijón.|| tēmīnaya.no. || aguja.|| tlahtzomalōni. |- | ahuecado.|| ākaltik. || alabastro.|| tetzkaltetl. |- | álamo.|| pepeyokuawitl. || alberca.|| tlakilākaxitl. |- | alcatraz.|| kanāwxōchitl. || alejamiento.|| tētlāllōtiliztli. |- | alga.|| āpachtli. || aliento.|| neihīyōtiliztli. |- | alguna vez.|| quēmmaniyān. || alivio.|| tēzēwiliztli. |- | almacén.|| tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. || alterno.|| papanwetzki. |- | alto linaje.|| tlahtohkāmekayōtl. || alrededor de.|| achi ye iwki. |- | ambos lados.|| īōntlapalīxtin. || amontonado.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | amplio.|| tlankakayaktli. || anales.|| zēxiwtlahkuilōlli. |- | anaranjado.|| tlapālpoyaktik. || anillo.|| ēlkuawyōtl. |- | animado.|| nemilzeh. || anteojos.|| tewiloīxtli. |- | antes, anteriormente.|| yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. || antigüedad.|| wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |- | antiguo.|| wehkāwitiāni. || añadido.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | apaciguado.|| tlākaziwki.|| aparte.|| nōnkuah. |- | apellido.|| tēuktōkāitl.|| aplanado.|| tlaātēzkamantli. |- | apoyo.|| tlamāmāllōtl.|| aprecio.|| netlaliztli. |- | apretado.|| tlakakatzalli.|| aprobado.|| tlayēkkaktli. |- | aptitud.|| neīxkāwilli.|| árbitro.|| tētlamachiliāni. |- | arbusto.|| kuawtōntli.|| arco.|| tlawītōlli. |- | argumento.|| tlahtōlnelwayōtl.|| armadillo.|| tlālpītzōtl. |- | armario.|| tlatlālīlōyān.|| armas.|| tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |- | arrepentimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli.|| articulación.|| nepikyān.no. |- | asador.|| tlatlewātzalōni.|| asco.|| tlaihiyaliztli. |- | aserrado.|| xōxotlalli.|| asesinato.|| tēichtakamiktiliztli. |- | asesor.|| tēnānāmikini.|| así.|| iw kim mā, iwi. |- | asmático.|| motzakuāni.|| aspecto.|| īxkonēxiliztli. |- | asqueroso.|| tētlaēltih.|| asunto.|| tlahtōlpēwallōtl. |- | atado.|| tlatētewilpīlli.|| (que tiene lugar al) atardecer.|| tlateōtlākuīlli. |- | atentamente.|| nēzkālika.|| atento.|| yōllōmatki. |- | audaz.|| motlahpaloāni.|| aumento.|| tlamiyakiliztli. |- | aunque.|| (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo.|| autor.|| tlatlālihki. |- | autoridad.|| tēīxmawtiliztli.|| autorización.|| tēmākāwaliztli. |- | auxiliar.|| tēnānāmikini.|| aviso.|| tēnemachtiliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (B) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | bajada.|| tlatemōwiliztli.|| balde.|| tlapohpōwalōni. |- | barrio.|| tenānkiyāwatl, tlayakapan.|| (con) base en.|| nelwayōtika. |- | basado en algo.|| tlatzīnichotīlli.|| batalla.|| nehkaliztli. |- | bate.|| tlatewilōni.|| bellota.|| āwatomatl. |- | berro.|| ātezkilitl.|| bienestar.|| nekuikuililiztli. |- | (seas) bienvenido.|| mā yōlikatzin.|| biografía.|| tēnemilizpōwalli. |- | borrador.|| neyōlnōnōtzaya.|| bóveda.|| tekolōlli. |- | brillo.|| tlanēxtiliztli.|| brote (de planta).|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | bruja.|| tlāwipōchin.|| ¡buenos días!¡siéntese!|| ¡mā ximēwitihtiye! |} == Vocabulario de Akapochtli (C) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | cable.|| tlawilāmmekatl.|| caja.|| tlakallōtl. |- | calambre, espasmo.|| wapāwiztli. || calendario.|| ilwitlapōwalāmoxtli. |- | calmado.|| moyōlzēwih.|| cambiado de lugar.|| tlanāwaktlatēktli. |- | cambio.|| nehkuaniliztli.|| campo.|| tlawelmayān. |- | canal.|| ākokopilwāztli.|| cangrejo.|| tekuizihtli. |- | capital.|| tēkuākān.|| cardo.|| witzkilitl. |- | carrera.|| netlaloliztli.|| casi así.|| achi iwki. |- | catarro.|| tlatlaziztli.|| categoría.|| nenewkāyōtl. |- | cavidad.|| tlakomōlli.|| cefalotórax.|| tzontekomēlpantli. |- | censo.|| tlatlatzkitīlli.|| censura.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | centrar.|| tlahkowiā.nitla.|| cepillo de dientes.|| netlammatilōlōni. |- | ceremonia.|| tlateōmawiztililiztli.|| cesped.|| tlachkuitl. |- | cerrado con llave.|| tlatepoztzauktli.|| cielo.|| nekuiltonōlōyān. |- | cima.|| tlakpayōtl.|| cinturón.|| kuitlalpikāyōtl. |- | círculo.|| yawaliwki.|| clausura.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | clavo. || tlatepozmīnalōni.|| cobertor.|| tlachkawipilzōtl. |- | cocido.|| tlatzoyōnīlli.|| cocina.|| mōlchihchīwalōyān. |- | cofia.|| kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl.|| col.|| zentekochtli. |- | colocado.|| tlatēktli.|| color carne.|| tlatztalēwalli. |- | color violáceo.|| āyopālli.|| color verde gris.|| kilpālli. |- | color turquesa.|| xippālli.|| columna.|| temimilli. |- | combate.|| netēīxnāmiktiliztli.|| comediante.|| tēīxiptlatini.| |- | comedor.|| nekochkāyōtīlōyān.|| comentario.|| tlahtōlkakiliztīlōni. |- | comidas.|| tlemōlli.|| comienzo.|| tlapēwkāyōtl. |- | como una...|| zan ye nō iwi.|| compacto.|| tetewilakachtik, pīkki. |- | compañero.|| tēwānpoh.|| compasión.|| tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |- | completo.|| zēmāntok.|| composición.|| neyōlnōnōtzaya. |- | compromiso.|| netlatēnēwiliztli.|| compuesto.|| chiktlapanki. |- | concordancia.|| tlahtōlzetiliztli.|| conciencia.|| neyōlīxihmachiliztli. |- | conducta.|| tēnemiliztokiliztli.|| conectado.|| tlapilōwilīlli. |- | confiado.|| tētenitztīlli.|| confianza.|| neyōllōtiliztli. |- | confusión.|| tēīxneloliztli.|| confuso.|| īxpoliwki. |- | conjunto.|| nechikoliztli.|| conquista.|| tēpēwaliztli. |- | conquistador.|| tēyāōchīwki.|| constructor.|| motlazālōltihki. |- | continente.|| zēmāntok tlālli.|| contorno.|| tlatexxīnepanōlōni. |- | contra.|| wīkkopa, kopawīk.|| contrario.|| tēīxnāmikki // (al___) in ne. |- | copa del árbol.|| īmalakayōkān in kuawitl.|| copia.|| neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |- | corregido.|| tlakxitoktli.|| cortesía.|| nehmatkāyōtl. |- | corrupción.|| tēichtakatlaxtlāwiliztli.|| corteza.|| kuawēwatl. |- | costra.|| nēxwākāyōtl.|| costumbre.|| tlamanitiliztli. |- | creación.|| tlatlākatililiztli.|| creado.|| tlachīwki. |- | creciente.|| molwih.|| crédito.|| tētlatlakuiltiliztli. |- | creencia.|| yōlpachiwiliztli.|| crema.|| tlaīxōtl. |- | crimen.|| tēichtakamiktiliztli.|| criminal.|| tēyōlpachoāni. |- | cristal.|| tewilotl.|| crónica.|| nemiliztlahkuilōlli. |- | cruel.|| nēntlākatl.|| cuadrado.|| tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |- | cubierta.|| īxxōtl.|| cuento.|| tlaketzalli. |- | cualidad.|| neīxkāwilli.|| cualquiera.|| zāzākewātl. |- | cuidado.|| tlamachiyaliztli.|| (con) cuidado.|| netlakuitlawiliztika. |- | culpable.|| tlahtlakōleh.|| cultura.|| nenayōtl. |- | cumpleaños.|| tlākatilizilwitzintli.|| chiquillo.|| tēlpōkakōnetōntli. |- | choque.|| techikanāwaliztli.|| chupón.|| tlapipīnalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (D) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | débil.|| ahchikāwak.|| decisión.|| nezentlālilli, nenōtztli. |- | defecto.|| tlapilchīwaliztli.|| defectuoso.|| tlapilchīwtli. |- | defensa.|| nemāpatlaliztli.|| delgado.|| pitzaktik. |- | demanda.|| tlaihtlaniliztli.|| demora.|| tlawehkātlāzaliztli. |- | denuncia.|| tētēilwiliztli.|| desafío.|| tēnenewkāwiliztli. |- | desanimado.|| mokuekuetlaxoāni.|| desarrollo.|| tlamiyakiliztli. |- | descanso.|| nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli.|| descendencia.|| tlākamekayōtl. |- | descubierto.|| tlapantlāzalli.|| descubrimiento.|| tlanēxtīlli. |- | descuido.|| nexīkkāwaliztli.|| desdén.|| tēikxotlaliztli. |- | deseable.|| tētlanektih.|| (el que) desengaña.|| tētlaīxtlatiliāni. |- | desesperación.|| netlawēlpololiztli.|| (acción de) desencadenar.|| tlatepozmekayōtomaliztli. |- | desgracia.|| tētlekotekiliztli.|| desgraciadamente.|| nēnwetziliztika. |- | desgraciado.|| nēntlākatl.|| deshecho.|| tlaahtletilīlli. |- | desidia.|| tlatziwiliztika.|| desorden.|| tēchalāniliztli. |- | (con) desorden.|| tēīxneloliztli.|| despensa.|| tlakualkalli. |- | desprecio.|| tēikxotlaliztli.|| después.|| zātēpan. |- | destruido.|| tlaahtletilīlli.|| desviación.|| tētlakāwaltiliztli. |- | determinación.|| iw tlatēnēwaliztli.|| devoción.|| tlateōmachiliztli. |- | día de fiesta.|| netlamachtilizilwitl.|| diámetro.|| patlāwaliztli. |- | dichoso.|| tlaknōpilwiāni.|| diestro.|| tlatlamachiāni. |- | diferente.|| tētlanēwih.|| dificultad.|| neohwikānakiliztli. |- | dinero.|| tlakōkōwalōni.|| director.|| tēkuexānoāni. |- | discreto.|| tlamawkāittani, īxtlamatini.|| discutible.|| īxnāmikiztli. |- | disculpa.|| netlakuepililiztli.|| disminuido.|| tlatepitilīlli. |- | distante.|| tētlālkāwih.|| distinto.|| tētlanēwih. |- | distribuido.|| tētlamachīlli.|| diversión.|| neāwiltīlōni. |- | diverso (a).|| nepapan, zentlamankīzki.|| división.|| nexeloliztli. |- | divulgación.|| tlapanitlāzaliztli.|| doctrina.|| tēizkaltiliztli. |- | dolor.|| tēchōktiliztli.|| domesticado.|| tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |- | don.|| netlawtiliztli.|| donación.|| tēyokatiliztli. |- | dondequiera.|| nohwiyān.|| dormido.|| tlakochitīlli. |- | duda.|| netzotzonaliztli.|| dudosamente.|| neyōlpololiztika. |- | dudoso.|| tētzotzon.|| durante este tiempo.|| nemayān. |} == Vocabulario de Akapochtli (E) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | educación.|| tlākawapāwaliztli.|| elección.|| tēīxketzaliztli. |- | elegante.|| moyēkchihchīwki.|| elegido.|| tlatzonāntli. |- | elemento.|| tlapēwkāyōtl.|| emplumado.|| tlapotonīlli. |- | encantamiento.|| teōtlāxililiztli.|| encendido.|| tekuīnki. |- | encino.|| āwatl, ōwatl.|| encuesta.|| tētlan tlahtlaniliztli. |- | enlace.|| nekuānāmiktiliztli.|| enorme.|| kuitlatolompōl. |- | ensalada.|| tlanechikōlkilitl.|| enseguida.|| zātēpan. |- | enseñanza.|| tēīxtlamachtiliztli.|| entero.|| zenkīzki, zezemēltik. |- | entonces.|| niman.|| entrañas.|| yōllohkalli. |- | entrega.|| tēkāwaliztli.|| entretenido.|| tēēllēlkīxtih. |- | entrometido.|| motēntihki.|| envío.|| netītlaniztli. |- | envoltura.|| tlakimiliwkāyōtl.|| (en la) época de.|| īnokīpan. |- | equitativo.|| tlatlamelāwkāchīwtli.|| equivocación.|| netlanēwiliztli. |- | error.|| neīxkuepaliztli.|| escalera, escalón.|| tlamamatlatl. |- | escoba.|| tlapohpōwalōni.|| escogido.|| tlatzonāntli. |- | escritor.|| tlatlālihki.|| escuadra.|| tlanakazanōni. |- | escultura.|| tlakuawihkuilōliztli.|| esófago.|| yōllohīxtli. |- | espacio.|| tlakāwtli, tlakoyoyān.|| espantoso.|| momamawtiāni. |- | especial.|| nōnkuahkīzki.|| espera.|| tēchiyaliztli. |- | esperanza.|| nechixkāyeliztli.|| espinoso.|| witzyoh, tētzapīnih. |- | esplendor.|| tlanēxtiliztli.|| esponjoso.|| zonektik. |- | esquina.|| tlanakaztli.|| estimable, estimado.|| tlazohkāmachōni. |- | estable.|| chikāwatika.|| estado de las cosas.|| iwkātiliztli. |- | estanque.|| tlakilākāxitl.|| estufa.|| newākkātemalōyān. |- | exactamente.|| yēkyōlōtika.|| examen.|| tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |- | examinado.|| tlakxitoktli.|| excelente.|| tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |- | excusa.|| nekīxtiliztli.|| éxito.|| īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |- | exótico.|| wehkāwītz.|| experiencia.|| nemilizzōtl. |- | experto.|| tētlamachiliāni.|| explicación.|| tlakakiztilōni. |- | exterior.|| nēxiliztli.|| extremidad.|| tlatzakuitikāyōtl. |} == Vocabulario de Akapochtli (F) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | fábula.|| tlaketzalli.|| fácil.|| ahohwih. |- | fácilmente.|| ahyowi.|| falso.|| zan nēn tlatōktilōni. |- | falta.|| neīxkuepaliztli.|| fatigado.|| mokotzānki. |- | favor.|| tēiknēliliztli.|| fe.|| yōlpachiwiliztli. |- | fecundación.|| ōtzyōtl.|| fiado.|| tlatlanēwtli. |- | ficción.|| tlaīxpaniliztli.|| fiebre.|| netlewiliztli. |- | fiel.|| netlākanekōni.|| fielmente.|| yēkyōlotika. |- | filamento.|| tetepontepilōlli.|| filo.|| tēnatkāyōtl. |- | fin.|| tlamiliztli.|| final.|| tlatzakkān. |- | finalmente.|| ikken.|| firme.|| pipinki, tlatōktilōni. |- | fisonomía.|| īxkonēxiliztli.|| forma.|| iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |- | fluido.|| chiyawiztli.|| follaje.|| kuawxiwitl. |- | formación.|| tlatlākatililiztli.|| formado.|| tlachīwtli. |- | fracaso.|| nehnenēnkoliztli.|| fracción.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | frágil.|| ahohwihtlapāni.|| fragmento.|| tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |- | fraude.|| tēīxpopoyochīwaliztli.|| frecuentemente.|| ahtza, achi miyakpa. |- | freno.|| tēmmekatl.|| frente.|| tlaīxpanyōtl. |- | frito.|| tlatzoyōnīlli.|| frustrado.|| tlanēnkōlli. |- | frutal.|| tlaakillō.|| (a la) fuerza.|| iwiwih. |- | fugitivo.|| moyēltiāni.|| fundador.|| tlanelwayōtiāni. |- | furioso.|| tlawēleh.|| (el) futuro.|| in āxkān mochipa. |} == Vocabulario de Akapochtli (G) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | ganas.|| neikoltiliztli.|| gancho.|| ākatepozōtl. |- | genealogía.|| tlahtohkāmekayōtl.|| generación.|| tlatlākatiliztli. |- | general.|| nōwiyānyoh.|| generoso.|| tlazenkāwaltik. |- | gestos.|| īxyoyomoktiliztli.|| glándula.|| pexōntīlli. |- | globo.|| tlaihīyōtēntli.|| gobernador.|| tēitkini. |- | golfo.|| āyōllohko, āihtik.|| golpe.|| tēchikkanāwaliztli. |- | gorrión.|| teōkaltototl.|| gramática.|| netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |- | gratis.|| zān nēn.|| grave.|| tēēllēlahxitih. |- | gris.|| nextik.|| grosero.|| tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |- | grueso.|| weltilaktik.|| grupo.|| tlaololōlli, tlaīxololōlli. |- | grasa.|| chiyawizōtl.|| grosor.|| pozāwakāyōtl. |- | gusto (nuestro___)|| tlawelmatiya.to.|| guerrero.|| tēyāōtlani. |} == Vocabulario de Akapochtli (H) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | hacia.|| tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk.|| hábil.|| tlatlamachiāni. |- | habitación.|| nemowaliztli.|| habitante.|| nemini, chāneh. |- | hablador.|| tlatehtoāni.|| hacha.|| tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |- | hambre.|| teohziwiliztli.|| hasta allí.|| in ok ixkichkāwitl. |- | hecho.|| nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli...|| hemorroides.|| nekuilchilpilōliztli. |- | herida.|| tēchopīniliztli. || herido. || tlamiktīlli. |- | hermano menor.|| tēikawtli.|| héroe.|| tlamawichīwani. |- | hipocresía.|| nekualtokiliztli.|| historia.|| nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |- | hocico.|| tēntomaktli.|| horrible.|| momamawtiāni. |- | hospitalidad.|| tēzeleliztli.|| huella.|| nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |- | humilde.|| moknōmatini.|| humillado.|| tlatlanitlaniztli. |- | humor.|| chiyawiztli.|| humor acuoso.|| chiyawizātl. |} == Vocabulario de Akapochtli (I) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | idea.|| nematiliztli, tēīxīptlatiliztli.|| idéntico.|| ahkān tētlanēwi |- | identidad.|| nenewiliztli.|| (es) igual.|| tēnenewixka. |- | iluminación.|| tlatlatlamachiliztli.|| imagen.|| tlaīxīptlayōtl. |- | imaginado.|| tlapīpīktli.|| imbécil.|| īxkokowitz. |- | impar.|| wālwehwetzi.|| importante.|| ahkokīzaliztli. |- | imposible.|| aok weli.|| inagotable.|| ahmo tlamini. |- | incierto.|| tētzotzon.|| incluso.|| zān ye iwi. |- | independencia.|| tlākaxoxowkāyōtl.|| indicación.|| tētlaīxpantililiztli. |- | indiferente.|| tlaāwilkāwani.|| índigo (color).|| xiwkilipitzāwak. |- | inesperado.|| ahtēihmachitih.|| infinito.|| ahmo tlamini. |- | información.|| tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli.|| insignia(s).|| tlāwiztli. |- | (en un) instante.|| tēīxkueōnka, achitōnka.|| instinto natural.|| yōllohīxihmachiliztli. |- | intacto.|| motkitika.|| inteligencia.|| tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |- | intento.|| nelwiliztli. || intercambio. || tlapāpahtiliztli. |- | interior.|| yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa.|| interrogación.|| tlahtlaniliztli. |- | intervalo.|| tlakoyokān. || inútil. || ahmo nekōni. |- | inútilmente.|| īxwexopan.|| inventado.|| tlapīpīktli. |- | inventario.|| tlazentlālilāmatl.|| investigación.|| tētlatepotztoiliztli. |- | invitación.|| tēkoachīwaliztli.|| invitado.|| tlakoachīwtli. |- | irrefutable.|| ahmo īxnāmikiztli.|| irregular.|| ahmo nāwatilpiyalli. |- | isla.|| tlālwāktli. |} == Vocabulario de Akapochtli (J) (K) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | jefe.|| tēchīwki.|| jaiba de mar.|| ātēkuizihtli. |- | joto.|| tēkuilōntiāni.|| jovencito.|| tēlpōkakōnetl. |- | juego.|| neāwiltilōni.|| juez.|| tētlamachiliāni. |- | juntos.|| zepan.|| jugo.|| nekuīxkiwiwilli. |- | justo.|| tlatlamelāwkāchīwtli.|| kilo.|| tlatamachīwalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (L) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | lado (por un __)|| zentlapal.|| lamentable.|| tēchōktli. |- | lámina.|| āmatlakotōnyōtl.|| lámpara.|| netlawililōni. |- | largo.|| wēyak, ānki, pitzaktik.|| latitud. || patlāwalizyōtl. |- | leche.|| tlapātzkītl.|| lechuga.|| zentakatl. |- | lentamente.|| nekxitekpānaliztika.|| lentes.|| īxtēzkatl. |- | lento.|| ayaxkānyoh.|| leñoso.|| kuawwātzalloh. |- | letra.|| machiyōtlahtōliztli.|| levantado.|| tlaahkoktli. |- | libertad.|| tlākaxoxowkāyōtl.|| libre.|| tlākamelāwak, tlatekililli. |- | libre albedrío.|| nenehwiyānwiliztli.|| liga.|| tlazālōlōni. |- | ligado.|| tlatetewilpīlli.|| ligero.|| ahkokki, ahkowetzki. |- | límite.|| tepāmmachiyōtl.|| linaje.|| tlākamekayōtl. |- | línea.|| tlatexīnepanōlōni.|| linterna.|| tlāwilkalli. |- | liquen.|| chachawa.|| lirio.|| tzaukxōchitl. |- | lisiado.|| tlamiktīlli.|| liso.|| tetzkaltik. |- | loco.|| mozitl.|| longitud.|| wehtlatztikāyōtl. |- | luchador.|| momāiztlakoāni.|| llanura.|| tlawelmāyān, zemmaniliztli. |- | llave.|| tlatlapōlōni.|| lleno.|| tēnki, tlatzonēwalli. |} == Vocabulario de Akapochtli (M) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | macizo.|| pīkki.|| madera.|| kuawwātzalli. |- | magnifico.|| moyēyēkketzki.|| mal hecho.|| tlapilchīwtli. |- | maldad.|| tetēnanāwatiliztli.|| maldición.|| tlatlaēlittaliztli. |- | maleza.|| tlāltetzmalli.|| manera.|| tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |- | maniático.|| īxkokowitz.|| mantel.|| netēmpohpōwalōni. |- | (en la) mañana.|| nōnchipa.|| maravilla.|| tlamawizōlli. |- | marca.|| nenekuilwāztli.|| martillo.|| tlatewilōni. |- | más.|| ok ye zenkah|| más pequeño.|| achitepitōn. |- | más o menos.|| iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin.|| (la) mayoría.|| achi mochintin. |- | media luna.|| zentlakol mētztli.|| medida.|| tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |- | mediocridad.|| tlahkonemilizōtl.|| membrana delgada.|| ēwazizikuiliwiliztli. |- | memorial.|| tētlalnamiktīlōni.|| menguante (de la luna).|| īnekuepaliz in mētztli. |- | menor.|| achi tepitōn.|| menos.|| ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |- | mensaje.|| netītlaniliztli.|| mente.|| tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |- | meta.|| ahziyān.|| método.|| tēizkaltiliztli. |- | metro.|| zentamachīwalli, oktakatl.|| mezclado.|| tlazennepanōlli. |- | miembro.|| kotōnkāyōtl.|| mientras.|| in ok. |- | milagro.|| tlamawizōlli.|| misericordia.|| tlatlākayōtl. |- | (de la) misma manera.|| zān ye iwi.|| mismo.|| nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |- | modelo.|| nemachiyōtīlli.|| modesto.|| moknōmatini. |- | modificado (de lugar).|| tlanāwak tlatēktli.|| (al) momento.|| wel ihkuāk. |- | (en el) momento en que.|| in kin iw, in iw.|| moneda.|| tlakōwalōni. |- | moreno.|| tlītlīlektik.|| movimiento.|| neolīniliztli. |- | muchedumbre.|| tētetzāwak.|| mudanza.|| nehkuaniliztli. |- | muebles de casa.|| chānyeloāni.|| mugre.|| tzokatl. |- | multiplicación.|| tlatōnakatiliztli.|| muleta.|| netlakechiya. |- | multicolor.|| tlātlātlapālpōwtli.|| multitud.|| tētetzāwak. |- | murmullo.|| popolokaliztli.|| musgo.|| āmomoxtli. |} == Vocabulario de Akapochtli (N) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | narración.|| tlamelāwkāpōwaliztli.|| nata.|| tlaīxōtl. |- | natural.|| iwkiz.|| naturaleza.|| iwkātiliztli. |- | naturaleza humana.|| tlākayeliztli.|| naturalmente.|| iwyōtika. |- | necesario.|| monekini.|| necesidad.|| monekiliztli. |- | negado.|| tētlakāwaltīlli.|| nenúfar.|| ātlakuezonān. |- | nervioso.|| tlātlalwatik. ni. ahmo nō.|| niño.|| tēlpōkakōnetl. |- | nivel.|| tlaīxtēmitiliztli.|| nota.|| tlakakiztililiztli. |- | nuera.|| tlakpaichpōchtli. |} == Vocabulario de Akapochtli (O) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | obediente.|| tēkakini.|| obligación.|| tekiyōtl. |- | obra.|| tlachīwalli.|| observatorio.|| neīxtīlōyān. |- | obstáculo.|| tētlakāwaltiliztli.|| (no) obstante.|| mā tēl. |- | ocupado.|| tlaīxkāwki.|| odio.|| tēkokoliztli. |- | odioso.|| momamawtiāni.|| oficio.|| tlachihchīwkāyōtl. |- | (el) olfato.|| tlahnekuiya.no.|| opinión.|| nematiliztli. |- | opuesto.|| tēīxnāmikki.|| opositor.|| motēīxnāmiktiāni. |- | orden.|| netekpānkātlāliliztli.|| orgullo.|| nepantlāzaliztli. |- | original.|| tlatzīntīlōni.|| osado.|| motlahpaloāni. |- | oscuro (confuso).|| īxpoliwki.|| otra vez.|| nō kuelle. |} == Vocabulario de Akapochtli (P) (Q) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | paciencia.|| tlayōllōtepitzwiliztli.|| pacto.|| nezennōnōtzalli. |- | pala.|| tlaakānōni.|| paquete.|| zentlayawalōlli. |- | parada.|| nemaktiliztli.|| parece que.|| mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |- | parecido.|| tēnenewiliztli.|| parte.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | parte opuesta, trasera de algo.|| tlatepotzōtl.|| (por todas) partes.|| zenkol. |- | participación.|| nezepaniknēliliztli.|| particular.|| nōnkuahkīzki. |- | pasión.|| neyōlkokoltiztli.|| paso a paso.|| nekxitekpaliztika. |- | patadas.|| tlatētelikzaliztli.|| patria.|| tlākatiyān. |- | pausa.|| netzikoliztli.|| paz.|| yēktlamatkāyetōliztli. |- | pecas.|| neīxihtlakoliztli.|| pedazo.|| tlakotōnyōtl. |- | pedo.|| neiyexiliztli.|| pegajoso.|| tetezāliwini. |- | peligro.|| tla-, neohwikānakiliztli.|| pensador.|| mokexkitzawani. |- | pensamiento.|| tlanemiliztli.|| pérdida.|| tēiknōtililiztli. |- | peregrinación.|| tlamahzēwkānemiliztli.|| perezoso.|| tlātlahkomatini. |- | perfume.|| popochtli.|| permiso.|| tēmākāwaliztli. |- | perpetuo.|| aik tlamini.|| petición.|| tētlaihtlaniliztli. |- | pilar.|| tlaketzalmimilli.|| pino.|| āyawkuawitl. |- | pinzas (de cejas).|| neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas.|| placer.|| zemēlli. |- | plano.|| zemonok.|| planta.|| tlanelwayōtl, takatl. |- | plantilla.|| nemachiyōtīlli.|| pluma para escribir.|| tlahkuilōlōni. |- | poco a poco.|| tlamach-. cf.|| paso a paso poder.|| weliyōtl. |- | poderoso.|| tēīxmāmawtih.|| portero.|| tlatlapoh. |- | porvenir.|| in āxkān mochipa.|| positivo.|| tēyōlmahxiltīlōni. |- | precaución.|| tēēllēlahxitih.|| prendido.|| tekuīnki. |- | presente.|| āxkān mochīwa.|| presidente.|| tlahtohkātēīxīptla. |- | presión.|| tēihziwitiliztli.|| prestado.|| tlatlanēwtli. |- | prevenido.|| tlanemachitīlli.|| prieto.|| tlītlīlektik. |- | (es la) primera vez que.|| kin iwti.|| primero.|| ākachto. |- | primitivamente.|| iwti.|| prisa.|| netlalotikīzaliztli. |- | privilegio.|| tēiknēlilōni.|| probable.|| neltilīlōni. |- | procesión.|| zempankīzaliztli.|| proceso.|| tlahkuilōllōtl. |- | profundidad.|| wehkātlānyōtl.|| progreso.|| neiknēliliztli. |- | prohibido.|| tētlakāwiltīlli.|| prolongación.| wēyakiliztli. |- | promesa.|| tlatēnēwaliztli.|| prometido.|| tlatēnēwalli. |- | propiedad.|| iwkātiliztli.|| propio.|| īxkoyān.no. |- | a propósito.|| īwetziyān.|| protección.|| tēmanawiliztli. |- | protector.|| tlahpalēwiki.|| provecho.|| netlaīxnēxtililiztli. |- | proyecto.|| nelwiliztli, zentēnēwalōka.no.|| (con) prudencia.|| nezkaliliztika. |- | prueba.|| tēyehyekoliztli.|| publicación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | publicado.|| tepanōtlalli.|| puente.|| tenolli. |- | puesto.|| tlatēktli.|| pulmón.|| chichitl, ihīyōpexōtīlli. |- | punta.|| tlakpayōtl.|| puntiagudo.|| tētzapīnih. |- | puñalada.|| tēihxiliztli.|| puro.|| ahtlanelōlloh. |- | queso.|| tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |} == Vocabulario de Akapochtli (R) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | racimo.|| zemochōlli.|| raíz.|| tlanelwatl. |- | rama.|| kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl.|| rango.|| netekpāntlāliliztli. |- | raramente.|| zān ika, zān kēmmanyān.|| raro.|| poyaktik, xaxaltik. |- | rastrillo.|| nemomotzōlōni.|| raza.|| tlākamekāyōtl. |- | razón.|| īxtlamachiliztli.|| razonamiento.|| nematkātlahtoliztli. |- | rebajado.|| tlatepitōnōlli.|| rebelde.|| tētlakuepiliāni. |- | recogido.|| tlaahkoktli.|| recomendado.|| tētenitztīlli. |- | recompensa.|| tlatlawtīlli.|| reconocimiento.|| netlazohkāmatiliztli. |- | recopilación.|| tlazentlālilāmatl.|| recreo.|| neāwiltīlōni. |- | redondeado.|| tlatewilakachōlli.|| redondez.|| tewilakachīwkāyōtl. |- | reflexión.|| netlatēmoliliztli.|| refugio.|| neyānayān. |- | refutación.|| tētlahtōlpololiztli.|| regalo.|| tēnemaktli. |- | regla (disposición).|| tlatekpāntzīntli.|| regla (para medir).|| tlawawanalōni. |- | reloj.|| tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli.|| relación.|| neteikniwtiliztli. |- | relámpago.|| tlatepetlāniliztli.|| remordimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli. |- | reparación.|| tētlapahtililiztli.|| repartidor.|| tētlamachiāni. |- | repleto.|| tēnki.|| representación.|| tēīxīptlatiliztli. |- | reproche.|| tlaīxnāwatiliztli.|| reproducción.|| tlakopīnaliztli. |- | resfriado.|| tlatlaziztli.|| respeto.|| tēīxtililiztli. |- | respetuoso.|| tēīxtiliāni.|| respiración.|| neihīyōtiliztli. |- | respondón.|| tlatehtoāni.|| respuesta a una carta.|| tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |- | restauración.|| tetlapahtililiztli.|| restos.|| tlakāwilli. |- | resultado.|| mochīwaliztli.|| resurrección.|| nezkaliliztli. |- | retoño.|| kilyōllohtli.|| retraso.|| tētlāliliztli. |- | reunido.|| tlaīxololōlli.|| reunión.|| tlākanechikōlli. |- | revés, envés.|| īxkuepa.no.|| revisado.|| tlakxitoktli. |- | revuelto.|| tlazennepanōlli.|| ricamente.|| tētlamachtiliztika. |- | riesgo.|| tlaohwikānakiliztli.|| rival.|| tēnāmikini. |- | rizoides.|| tzikotlanelwatōntli.|| roedor.|| tlatetexoāni. |- | rosa.|| tlaztalēwalli.|| rosado.|| tlapālpoyaktik. |- | rozadura.|| netoxōmaliztli.|| rubio.|| īxkoztik. |- | rudo.|| yōllohkikimil.|| ruido.|| tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |- | rumor.|| tlahtōlchitōniliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (S) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | sábana.|| tlazaliztāk.|| saber de memoria.|| notēnko nikmati. |- | saco.|| xikipilli, tlamāmālli.|| salario.|| tēpatiyōtīlōni. |- | salud.|| pākkāyeliztli, pahtiliztli.|| saludable.|| tēchikāw, tēnēwelmachitih. |- | salvado (de trigo).|| tlapayāntextli.|| sano.|| tlākamelāwak. |- | sartén.|| tepozahpāztlatzoyōnilōni.|| satisfacción.|| tēyōlmahxiltiliztli. |- | satisfecho.|| mowelittak.|| secretario.|| tlahtōlihkuiloāni. |- | secreto.|| teōtlanēzkāyōtīlōni.|| seguidor.|| tēnematilizkuīni. |- | sello.|| nenekuilwāztli.|| (es) semejante.|| tēnenewixka. |- | sencillo. cf. simple sensación.|| nematiwani.|| sensual.|| tlaēlpākini. |- | sensualmente.|| tlaēlpākiliztika.|| sentido del tacto.|| tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |- | señal.|| nēzkāyōtl.|| separación.|| tētlāllōtiliztli. |- | separado.|| tlatēktli.|| servicio.|| tlayekōltīlōkāyōtl. |- | servilleta.|| netēmpohpōwalōni.|| siembra.|| tlatepēwaliztli. |- | silbido.|| kikinakiliztli.|| sillón.|| netlāliāyān. |- | similitud.|| tēnenewiliztli.|| simple.|| zēmani. |- | simultáneamente.|| netlok.|| sin fin.|| aik tlamini. |- | sin embargo.|| mā tēl.|| singular.|| nōnkuahkīzki. |- | sinónimos.|| tlapohtiliztlahtōlli.|| soberanía.|| tlahtohkātiliztli. |- | solicitante.|| tētlaihtlaniliāni.|| solicitud.|| tlaihtlaniliztli. |- | sombrero.|| nekuāzēwalwīlōni.|| sometido.|| motēzemmakani. |- | sonido.|| kakalakaztli, tlatlatzkaliztli.|| sopa.|| tetzāwalmōlli. |- | soportable.|| tlemachōni.|| soporte.|| tlamāmāllōtl. |- | sorprendente.|| tēihzāwih.|| sorprendido.|| mokuītiwetzini. |- | sorpresa.|| neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli.|| sostén.|| tlamāmālōni. |- | subterráneo.|| tlanitālli.|| sucesivo.|| tētokilih. |- | suceso.|| nechīwaliztli.|| suegro.|| tlakpatahtli. |- | suma.|| tlazempōwaliztli.|| superior.|| tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |- | suponiendo que.|| mā zo tēl.|| superficie.|| tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (T) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | tal.|| iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa.|| tallo.|| tzīnkuawyōtl, kiyotl. |- | tamaño.|| tamachīwka.no.|| tampoco.|| ahnōmo, ahmo nō. |- | tapadera.|| tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni.|| tardío.|| tlateōtlakuīlli. |- | techo.|| tapalkatlapantli, wapalkalkuātl.|| tejado.|| tapalkatlapantli. |- | tejido.|| tlahkittli.|| tenazas.|| tlatepozkakalokotōnalōni. |- | tentación.|| tēneyēyekōltiliztli.|| tenue.|| xaxaltik. |- | territorio.|| nekallōtīlōyān.|| terror.|| netlakmawtiliztli. |- | tesoro.|| tlaāxkātīlli.|| tiempo (a su debido___).|| monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |- | tienda.|| tlanamakilizkalli.|| tímido.|| momāmatini. |- | tirano.|| tlanehnekini.|| toalla.|| nemāpohpōwalōni. |- | (por) todas partes.|| nonoka, zenkol.|| todopoderoso.|| zemwelitini. |- | tonto.|| tepochtli.|| tormenta.|| neehēkanāmiktiliztli. |- | torpe.|| tlakuepkāchīwani.|| tos.|| tlatlaziztli. |- | tosco.|| chachakuachtik.|| total.|| tlazezempōwalōni. |- | trabajador.|| tlaāxki.|| traición.|| tētenanāwatiliztli. |- | trampa.|| tzowāztli.|| tranquilamente.|| tēpāpākiltiliztika. |- | (en el) transcurso de.|| nemayān.|| transparente.|| tewilotik. |- | transporte.|| tlazāzākaliztli.|| trapito.|| tlapohpōwalōnitōn. |- | trato.|| nenāwatiliztli.|| trébol.|| okoxōchitl. |- | tregua.|| neyāōzēwiliztli.|| tribunal.|| tlakakowayān. |- | triste.|| tētolīnih.|| tristeza.|| tlaokōlli. |- | triunfo.|| tēpanawiliztli.|| trueque.|| tlapahpatiliztli. |- | tubería.|| āpipilwāztli.|| tubo.|| ākatlatēktli, āpipilōlli. |} == Vocabulario de Akapochtli (U) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | último.|| tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā.|| unidad.|| nezezētililiztli. |- | unido.|| tlazālōlli.|| unión.|| nezezētililiztli. |- | universal.|| nōwiyānyoh.|| urbanidad.|| tlātlākayōtl. |- | uso.|| iw tlamaniliztli.|| útil.|| nekōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (V) (Y) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | vacío.|| iwkātlahyōtl.|| vaina.|| tlamalwilōni. |- | valor.|| yōllōtlahpaltiliztli.|| valle.|| tepēihtik(tli), tlawelmayān. |- | vanidoso.|| moyewaihtoāni.|| vapor.|| pōkyōtl. |- | vara.|| tlakōtl.|| variable.|| yōlkuēkuepki. |- | velar.|| ahkochiztli niknochīwaltiā.|| venganza.|| netzonkuililiztli. |- | vengativo.|| tētlakuepkāyōtiliāni.|| ventaja.|| neiknēliliztli. |- | ventajoso.|| tēwelnemitih.|| ventana.|| tlattōyān. |- | vergüenza.|| netonēwaliztli.|| veteado.|| tlatlātlapālpōwtli. |- | (de) vez en vez.|| zān ika.|| vicio.|| tlapilchīwaliztli. |- | vicioso.|| tlahtlakōleh.|| vidrio.|| tewilotl. |- | violencia.|| tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl.|| violento.|| tlawēleh. |- | violeta.|| kuappachtli.|| virrey.|| tlahtohkātēīxīptlatl. |- | viscoso.|| zazalik.|| visión.|| tlachiyaya.no. |- | voz.|| tzātzahtziliztli.|| yema.|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | yerno.|| tlakpapilli.|| yeso.|| tezokitl. |} [[Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli]] 8hwrmpqkks7jvqix74s1ilhhgdelczz 528397 528393 2026-08-02T13:29:37Z Akapochtli 159 /* Vocabulario de Akapochtli (P) (Q) */ Arreglo 528397 wikitext text/x-wiki == Vocabulario de Akapochtli (A) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | abanderar. || kuāchpanitkītiā.nitē. || abierto. || tlatlapōlli. |- | abandono. || tēkāwaliztli. || abreviación. || ahtlawēyakiliztli. |- | absorbente.|| miltekōni. || acanalado.|| ākaltik. |- | aceite.|| chiyawakāyōtl. || aceptado.|| tlayēkkaktli. |- | acodo.|| kuawakīlli. || acostumbrado.|| kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. |- | actual.|| āxkān mochīwa. || acueducto.|| ākokopilwāztli. |- | acuerdo.|| nenāwatiliztli. || acusación.|| netēilwiliztli. |- | además.|| ok nō, inozkēn. || administrador.|| tlatlaīxtlātīlli. |- | adulto.|| kuakuawtik. || adversario.|| motēīxnāmiktiāni. |- | advertido.|| tlanemachitīlli. || aéreo.|| ehēkayōtl. |- | afecto.|| tēyōllōtlapānaliztli. || afinidad.|| tlahtōlzentiliztli. |- | afirmación.|| netēntlahpaltiliztli. || afortunado.|| tlaknōpilwiāni. |- | ágil.|| mokxiihmatini. || agradable.|| tlazempaktiāni. |- | agradecimiento.|| neknelilmatiliztli. || agrupado.|| tlaīxololōlli. |- | agrupar.|| netechtlāliā.nitla. || aguardiente.|| tlahtlakōlātl. |- | aguijón.|| tēmīnaya.no. || aguja.|| tlahtzomalōni. |- | ahuecado.|| ākaltik. || alabastro.|| tetzkaltetl. |- | álamo.|| pepeyokuawitl. || alberca.|| tlakilākaxitl. |- | alcatraz.|| kanāwxōchitl. || alejamiento.|| tētlāllōtiliztli. |- | alga.|| āpachtli. || aliento.|| neihīyōtiliztli. |- | alguna vez.|| quēmmaniyān. || alivio.|| tēzēwiliztli. |- | almacén.|| tlanamakizkalli, tlanechikōlōyān. || alterno.|| papanwetzki. |- | alto linaje.|| tlahtohkāmekayōtl. || alrededor de.|| achi ye iwki. |- | ambos lados.|| īōntlapalīxtin. || amontonado.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | amplio.|| tlankakayaktli. || anales.|| zēxiwtlahkuilōlli. |- | anaranjado.|| tlapālpoyaktik. || anillo.|| ēlkuawyōtl. |- | animado.|| nemilzeh. || anteojos.|| tewiloīxtli. |- | antes, anteriormente.|| yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. || antigüedad.|| wehkāw nemiliztli, wehkāyōtl. |- | antiguo.|| wehkāwitiāni. || añadido.|| tlatepēwtitlālīlli. |- | apaciguado.|| tlākaziwki.|| aparte.|| nōnkuah. |- | apellido.|| tēuktōkāitl.|| aplanado.|| tlaātēzkamantli. |- | apoyo.|| tlamāmāllōtl.|| aprecio.|| netlaliztli. |- | apretado.|| tlakakatzalli.|| aprobado.|| tlayēkkaktli. |- | aptitud.|| neīxkāwilli.|| árbitro.|| tētlamachiliāni. |- | arbusto.|| kuawtōntli.|| arco.|| tlawītōlli. |- | argumento.|| tlahtōlnelwayōtl.|| armadillo.|| tlālpītzōtl. |- | armario.|| tlatlālīlōyān.|| armas.|| tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. |- | arrepentimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli.|| articulación.|| nepikyān.no. |- | asador.|| tlatlewātzalōni.|| asco.|| tlaihiyaliztli. |- | aserrado.|| xōxotlalli.|| asesinato.|| tēichtakamiktiliztli. |- | asesor.|| tēnānāmikini.|| así.|| iw kim mā, iwi. |- | asmático.|| motzakuāni.|| aspecto.|| īxkonēxiliztli. |- | asqueroso.|| tētlaēltih.|| asunto.|| tlahtōlpēwallōtl. |- | atado.|| tlatētewilpīlli.|| (que tiene lugar al) atardecer.|| tlateōtlākuīlli. |- | atentamente.|| nēzkālika.|| atento.|| yōllōmatki. |- | audaz.|| motlahpaloāni.|| aumento.|| tlamiyakiliztli. |- | aunque.|| (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo.|| autor.|| tlatlālihki. |- | autoridad.|| tēīxmawtiliztli.|| autorización.|| tēmākāwaliztli. |- | auxiliar.|| tēnānāmikini.|| aviso.|| tēnemachtiliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (B) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | bajada.|| tlatemōwiliztli.|| balde.|| tlapohpōwalōni. |- | barrio.|| tenānkiyāwatl, tlayakapan.|| (con) base en.|| nelwayōtika. |- | basado en algo.|| tlatzīnichotīlli.|| batalla.|| nehkaliztli. |- | bate.|| tlatewilōni.|| bellota.|| āwatomatl. |- | berro.|| ātezkilitl.|| bienestar.|| nekuikuililiztli. |- | (seas) bienvenido.|| mā yōlikatzin.|| biografía.|| tēnemilizpōwalli. |- | borrador.|| neyōlnōnōtzaya.|| bóveda.|| tekolōlli. |- | brillo.|| tlanēxtiliztli.|| brote (de planta).|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | bruja.|| tlāwipōchin.|| ¡buenos días!¡siéntese!|| ¡mā ximēwitihtiye! |} == Vocabulario de Akapochtli (C) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | cable.|| tlawilāmmekatl.|| caja.|| tlakallōtl. |- | calambre, espasmo.|| wapāwiztli. || calendario.|| ilwitlapōwalāmoxtli. |- | calmado.|| moyōlzēwih.|| cambiado de lugar.|| tlanāwaktlatēktli. |- | cambio.|| nehkuaniliztli.|| campo.|| tlawelmayān. |- | canal.|| ākokopilwāztli.|| cangrejo.|| tekuizihtli. |- | capital.|| tēkuākān.|| cardo.|| witzkilitl. |- | carrera.|| netlaloliztli.|| casi así.|| achi iwki. |- | catarro.|| tlatlaziztli.|| categoría.|| nenewkāyōtl. |- | cavidad.|| tlakomōlli.|| cefalotórax.|| tzontekomēlpantli. |- | censo.|| tlatlatzkitīlli.|| censura.|| tlaīxnāwatiliztli. |- | centrar.|| tlahkowiā.nitla.|| cepillo de dientes.|| netlammatilōlōni. |- | ceremonia.|| tlateōmawiztililiztli.|| cesped.|| tlachkuitl. |- | cerrado con llave.|| tlatepoztzauktli.|| cielo.|| nekuiltonōlōyān. |- | cima.|| tlakpayōtl.|| cinturón.|| kuitlalpikāyōtl. |- | círculo.|| yawaliwki.|| clausura.|| tlatzakuitikāyōtl. |- | clavo. || tlatepozmīnalōni.|| cobertor.|| tlachkawipilzōtl. |- | cocido.|| tlatzoyōnīlli.|| cocina.|| mōlchihchīwalōyān. |- | cofia.|| kuāololiwkāyōtl, tlapachiwkāyōtl.|| col.|| zentekochtli. |- | colocado.|| tlatēktli.|| color carne.|| tlatztalēwalli. |- | color violáceo.|| āyopālli.|| color verde gris.|| kilpālli. |- | color turquesa.|| xippālli.|| columna.|| temimilli. |- | combate.|| netēīxnāmiktiliztli.|| comediante.|| tēīxiptlatini.| |- | comedor.|| nekochkāyōtīlōyān.|| comentario.|| tlahtōlkakiliztīlōni. |- | comidas.|| tlemōlli.|| comienzo.|| tlapēwkāyōtl. |- | como una...|| zan ye nō iwi.|| compacto.|| tetewilakachtik, pīkki. |- | compañero.|| tēwānpoh.|| compasión.|| tēiknōmatiliztli, tlaokōlli. |- | completo.|| zēmāntok.|| composición.|| neyōlnōnōtzaya. |- | compromiso.|| netlatēnēwiliztli.|| compuesto.|| chiktlapanki. |- | concordancia.|| tlahtōlzetiliztli.|| conciencia.|| neyōlīxihmachiliztli. |- | conducta.|| tēnemiliztokiliztli.|| conectado.|| tlapilōwilīlli. |- | confiado.|| tētenitztīlli.|| confianza.|| neyōllōtiliztli. |- | confusión.|| tēīxneloliztli.|| confuso.|| īxpoliwki. |- | conjunto.|| nechikoliztli.|| conquista.|| tēpēwaliztli. |- | conquistador.|| tēyāōchīwki.|| constructor.|| motlazālōltihki. |- | continente.|| zēmāntok tlālli.|| contorno.|| tlatexxīnepanōlōni. |- | contra.|| wīkkopa, kopawīk.|| contrario.|| tēīxnāmikki // (al___) in ne. |- | copa del árbol.|| īmalakayōkān in kuawitl.|| copia.|| neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. |- | corregido.|| tlakxitoktli.|| cortesía.|| nehmatkāyōtl. |- | corrupción.|| tēichtakatlaxtlāwiliztli.|| corteza.|| kuawēwatl. |- | costra.|| nēxwākāyōtl.|| costumbre.|| tlamanitiliztli. |- | creación.|| tlatlākatililiztli.|| creado.|| tlachīwki. |- | creciente.|| molwih.|| crédito.|| tētlatlakuiltiliztli. |- | creencia.|| yōlpachiwiliztli.|| crema.|| tlaīxōtl. |- | crimen.|| tēichtakamiktiliztli.|| criminal.|| tēyōlpachoāni. |- | cristal.|| tewilotl.|| crónica.|| nemiliztlahkuilōlli. |- | cruel.|| nēntlākatl.|| cuadrado.|| tlanakazantli, tlapatlaxīntli. |- | cubierta.|| īxxōtl.|| cuento.|| tlaketzalli. |- | cualidad.|| neīxkāwilli.|| cualquiera.|| zāzākewātl. |- | cuidado.|| tlamachiyaliztli.|| (con) cuidado.|| netlakuitlawiliztika. |- | culpable.|| tlahtlakōleh.|| cultura.|| nenayōtl. |- | cumpleaños.|| tlākatilizilwitzintli.|| chiquillo.|| tēlpōkakōnetōntli. |- | choque.|| techikanāwaliztli.|| chupón.|| tlapipīnalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (D) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | débil.|| ahchikāwak.|| decisión.|| nezentlālilli, nenōtztli. |- | defecto.|| tlapilchīwaliztli.|| defectuoso.|| tlapilchīwtli. |- | defensa.|| nemāpatlaliztli.|| delgado.|| pitzaktik. |- | demanda.|| tlaihtlaniliztli.|| demora.|| tlawehkātlāzaliztli. |- | denuncia.|| tētēilwiliztli.|| desafío.|| tēnenewkāwiliztli. |- | desanimado.|| mokuekuetlaxoāni.|| desarrollo.|| tlamiyakiliztli. |- | descanso.|| nezēwiliztli, tēzezemēltiliztli.|| descendencia.|| tlākamekayōtl. |- | descubierto.|| tlapantlāzalli.|| descubrimiento.|| tlanēxtīlli. |- | descuido.|| nexīkkāwaliztli.|| desdén.|| tēikxotlaliztli. |- | deseable.|| tētlanektih.|| (el que) desengaña.|| tētlaīxtlatiliāni. |- | desesperación.|| netlawēlpololiztli.|| (acción de) desencadenar.|| tlatepozmekayōtomaliztli. |- | desgracia.|| tētlekotekiliztli.|| desgraciadamente.|| nēnwetziliztika. |- | desgraciado.|| nēntlākatl.|| deshecho.|| tlaahtletilīlli. |- | desidia.|| tlatziwiliztika.|| desorden.|| tēchalāniliztli. |- | (con) desorden.|| tēīxneloliztli.|| despensa.|| tlakualkalli. |- | desprecio.|| tēikxotlaliztli.|| después.|| zātēpan. |- | destruido.|| tlaahtletilīlli.|| desviación.|| tētlakāwaltiliztli. |- | determinación.|| iw tlatēnēwaliztli.|| devoción.|| tlateōmachiliztli. |- | día de fiesta.|| netlamachtilizilwitl.|| diámetro.|| patlāwaliztli. |- | dichoso.|| tlaknōpilwiāni.|| diestro.|| tlatlamachiāni. |- | diferente.|| tētlanēwih.|| dificultad.|| neohwikānakiliztli. |- | dinero.|| tlakōkōwalōni.|| director.|| tēkuexānoāni. |- | discreto.|| tlamawkāittani, īxtlamatini.|| discutible.|| īxnāmikiztli. |- | disculpa.|| netlakuepililiztli.|| disminuido.|| tlatepitilīlli. |- | distante.|| tētlālkāwih.|| distinto.|| tētlanēwih. |- | distribuido.|| tētlamachīlli.|| diversión.|| neāwiltīlōni. |- | diverso (a).|| nepapan, zentlamankīzki.|| división.|| nexeloliztli. |- | divulgación.|| tlapanitlāzaliztli.|| doctrina.|| tēizkaltiliztli. |- | dolor.|| tēchōktiliztli.|| domesticado.|| tlatlākaziwki, moyōlzēwih. |- | don.|| netlawtiliztli.|| donación.|| tēyokatiliztli. |- | dondequiera.|| nohwiyān.|| dormido.|| tlakochitīlli. |- | duda.|| netzotzonaliztli.|| dudosamente.|| neyōlpololiztika. |- | dudoso.|| tētzotzon.|| durante este tiempo.|| nemayān. |} == Vocabulario de Akapochtli (E) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | educación.|| tlākawapāwaliztli.|| elección.|| tēīxketzaliztli. |- | elegante.|| moyēkchihchīwki.|| elegido.|| tlatzonāntli. |- | elemento.|| tlapēwkāyōtl.|| emplumado.|| tlapotonīlli. |- | encantamiento.|| teōtlāxililiztli.|| encendido.|| tekuīnki. |- | encino.|| āwatl, ōwatl.|| encuesta.|| tētlan tlahtlaniliztli. |- | enlace.|| nekuānāmiktiliztli.|| enorme.|| kuitlatolompōl. |- | ensalada.|| tlanechikōlkilitl.|| enseguida.|| zātēpan. |- | enseñanza.|| tēīxtlamachtiliztli.|| entero.|| zenkīzki, zezemēltik. |- | entonces.|| niman.|| entrañas.|| yōllohkalli. |- | entrega.|| tēkāwaliztli.|| entretenido.|| tēēllēlkīxtih. |- | entrometido.|| motēntihki.|| envío.|| netītlaniztli. |- | envoltura.|| tlakimiliwkāyōtl.|| (en la) época de.|| īnokīpan. |- | equitativo.|| tlatlamelāwkāchīwtli.|| equivocación.|| netlanēwiliztli. |- | error.|| neīxkuepaliztli.|| escalera, escalón.|| tlamamatlatl. |- | escoba.|| tlapohpōwalōni.|| escogido.|| tlatzonāntli. |- | escritor.|| tlatlālihki.|| escuadra.|| tlanakazanōni. |- | escultura.|| tlakuawihkuilōliztli.|| esófago.|| yōllohīxtli. |- | espacio.|| tlakāwtli, tlakoyoyān.|| espantoso.|| momamawtiāni. |- | especial.|| nōnkuahkīzki.|| espera.|| tēchiyaliztli. |- | esperanza.|| nechixkāyeliztli.|| espinoso.|| witzyoh, tētzapīnih. |- | esplendor.|| tlanēxtiliztli.|| esponjoso.|| zonektik. |- | esquina.|| tlanakaztli.|| estimable, estimado.|| tlazohkāmachōni. |- | estable.|| chikāwatika.|| estado de las cosas.|| iwkātiliztli. |- | estanque.|| tlakilākāxitl.|| estufa.|| newākkātemalōyān. |- | exactamente.|| yēkyōlōtika.|| examen.|| tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. |- | examinado.|| tlakxitoktli.|| excelente.|| tlazemikāwah, ¡ok zenkah wālka! |- | excusa.|| nekīxtiliztli.|| éxito.|| īpan nepōwaliztli, tēpanawiliztli. |- | exótico.|| wehkāwītz.|| experiencia.|| nemilizzōtl. |- | experto.|| tētlamachiliāni.|| explicación.|| tlakakiztilōni. |- | exterior.|| nēxiliztli.|| extremidad.|| tlatzakuitikāyōtl. |} == Vocabulario de Akapochtli (F) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | fábula.|| tlaketzalli.|| fácil.|| ahohwih. |- | fácilmente.|| ahyowi.|| falso.|| zan nēn tlatōktilōni. |- | falta.|| neīxkuepaliztli.|| fatigado.|| mokotzānki. |- | favor.|| tēiknēliliztli.|| fe.|| yōlpachiwiliztli. |- | fecundación.|| ōtzyōtl.|| fiado.|| tlatlanēwtli. |- | ficción.|| tlaīxpaniliztli.|| fiebre.|| netlewiliztli. |- | fiel.|| netlākanekōni.|| fielmente.|| yēkyōlotika. |- | filamento.|| tetepontepilōlli.|| filo.|| tēnatkāyōtl. |- | fin.|| tlamiliztli.|| final.|| tlatzakkān. |- | finalmente.|| ikken.|| firme.|| pipinki, tlatōktilōni. |- | fisonomía.|| īxkonēxiliztli.|| forma.|| iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli. |- | fluido.|| chiyawiztli.|| follaje.|| kuawxiwitl. |- | formación.|| tlatlākatililiztli.|| formado.|| tlachīwtli. |- | fracaso.|| nehnenēnkoliztli.|| fracción.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | frágil.|| ahohwihtlapāni.|| fragmento.|| tlakotōnkāyōtl, xeliwkāyōtl. |- | fraude.|| tēīxpopoyochīwaliztli.|| frecuentemente.|| ahtza, achi miyakpa. |- | freno.|| tēmmekatl.|| frente.|| tlaīxpanyōtl. |- | frito.|| tlatzoyōnīlli.|| frustrado.|| tlanēnkōlli. |- | frutal.|| tlaakillō.|| (a la) fuerza.|| iwiwih. |- | fugitivo.|| moyēltiāni.|| fundador.|| tlanelwayōtiāni. |- | furioso.|| tlawēleh.|| (el) futuro.|| in āxkān mochipa. |} == Vocabulario de Akapochtli (G) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | ganas.|| neikoltiliztli.|| gancho.|| ākatepozōtl. |- | genealogía.|| tlahtohkāmekayōtl.|| generación.|| tlatlākatiliztli. |- | general.|| nōwiyānyoh.|| generoso.|| tlazenkāwaltik. |- | gestos.|| īxyoyomoktiliztli.|| glándula.|| pexōntīlli. |- | globo.|| tlaihīyōtēntli.|| gobernador.|| tēitkini. |- | golfo.|| āyōllohko, āihtik.|| golpe.|| tēchikkanāwaliztli. |- | gorrión.|| teōkaltototl.|| gramática.|| netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. |- | gratis.|| zān nēn.|| grave.|| tēēllēlahxitih. |- | gris.|| nextik.|| grosero.|| tēmmāmāzēwal, yōllōkikimil. |- | grueso.|| weltilaktik.|| grupo.|| tlaololōlli, tlaīxololōlli. |- | grasa.|| chiyawizōtl.|| grosor.|| pozāwakāyōtl. |- | gusto (nuestro___)|| tlawelmatiya.to.|| guerrero.|| tēyāōtlani. |} == Vocabulario de Akapochtli (H) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | hacia.|| tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk.|| hábil.|| tlatlamachiāni. |- | habitación.|| nemowaliztli.|| habitante.|| nemini, chāneh. |- | hablador.|| tlatehtoāni.|| hacha.|| tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. |- | hambre.|| teohziwiliztli.|| hasta allí.|| in ok ixkichkāwitl. |- | hecho.|| nechīwaliztli // (__de tres maneras...etc.) ēxkān ihkak ik tlachīwtli...|| hemorroides.|| nekuilchilpilōliztli. |- | herida.|| tēchopīniliztli. || herido. || tlamiktīlli. |- | hermano menor.|| tēikawtli.|| héroe.|| tlamawichīwani. |- | hipocresía.|| nekualtokiliztli.|| historia.|| nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. |- | hocico.|| tēntomaktli.|| horrible.|| momamawtiāni. |- | hospitalidad.|| tēzeleliztli.|| huella.|| nekāwkāyōtl, (-s) tlakxipetlalli. |- | humilde.|| moknōmatini.|| humillado.|| tlatlanitlaniztli. |- | humor.|| chiyawiztli.|| humor acuoso.|| chiyawizātl. |} == Vocabulario de Akapochtli (I) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | idea.|| nematiliztli, tēīxīptlatiliztli.|| idéntico.|| ahkān tētlanēwi |- | identidad.|| nenewiliztli.|| (es) igual.|| tēnenewixka. |- | iluminación.|| tlatlatlamachiliztli.|| imagen.|| tlaīxīptlayōtl. |- | imaginado.|| tlapīpīktli.|| imbécil.|| īxkokowitz. |- | impar.|| wālwehwetzi.|| importante.|| ahkokīzaliztli. |- | imposible.|| aok weli.|| inagotable.|| ahmo tlamini. |- | incierto.|| tētzotzon.|| incluso.|| zān ye iwi. |- | independencia.|| tlākaxoxowkāyōtl.|| indicación.|| tētlaīxpantililiztli. |- | indiferente.|| tlaāwilkāwani.|| índigo (color).|| xiwkilipitzāwak. |- | inesperado.|| ahtēihmachitih.|| infinito.|| ahmo tlamini. |- | información.|| tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli.|| insignia(s).|| tlāwiztli. |- | (en un) instante.|| tēīxkueōnka, achitōnka.|| instinto natural.|| yōllohīxihmachiliztli. |- | intacto.|| motkitika.|| inteligencia.|| tlaahzikāyōtl, yēktlamachiliztli. |- | intento.|| nelwiliztli. || intercambio. || tlapāpahtiliztli. |- | interior.|| yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa.|| interrogación.|| tlahtlaniliztli. |- | intervalo.|| tlakoyokān. || inútil. || ahmo nekōni. |- | inútilmente.|| īxwexopan.|| inventado.|| tlapīpīktli. |- | inventario.|| tlazentlālilāmatl.|| investigación.|| tētlatepotztoiliztli. |- | invitación.|| tēkoachīwaliztli.|| invitado.|| tlakoachīwtli. |- | irrefutable.|| ahmo īxnāmikiztli.|| irregular.|| ahmo nāwatilpiyalli. |- | isla.|| tlālwāktli. |} == Vocabulario de Akapochtli (J) (K) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | jefe.|| tēchīwki.|| jaiba de mar.|| ātēkuizihtli. |- | joto.|| tēkuilōntiāni.|| jovencito.|| tēlpōkakōnetl. |- | juego.|| neāwiltilōni.|| juez.|| tētlamachiliāni. |- | juntos.|| zepan.|| jugo.|| nekuīxkiwiwilli. |- | justo.|| tlatlamelāwkāchīwtli.|| kilo.|| tlatamachīwalōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (L) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | lado (por un __)|| zentlapal.|| lamentable.|| tēchōktli. |- | lámina.|| āmatlakotōnyōtl.|| lámpara.|| netlawililōni. |- | largo.|| wēyak, ānki, pitzaktik.|| latitud. || patlāwalizyōtl. |- | leche.|| tlapātzkītl.|| lechuga.|| zentakatl. |- | lentamente.|| nekxitekpānaliztika.|| lentes.|| īxtēzkatl. |- | lento.|| ayaxkānyoh.|| leñoso.|| kuawwātzalloh. |- | letra.|| machiyōtlahtōliztli.|| levantado.|| tlaahkoktli. |- | libertad.|| tlākaxoxowkāyōtl.|| libre.|| tlākamelāwak, tlatekililli. |- | libre albedrío.|| nenehwiyānwiliztli.|| liga.|| tlazālōlōni. |- | ligado.|| tlatetewilpīlli.|| ligero.|| ahkokki, ahkowetzki. |- | límite.|| tepāmmachiyōtl.|| linaje.|| tlākamekayōtl. |- | línea.|| tlatexīnepanōlōni.|| linterna.|| tlāwilkalli. |- | liquen.|| chachawa.|| lirio.|| tzaukxōchitl. |- | lisiado.|| tlamiktīlli.|| liso.|| tetzkaltik. |- | loco.|| mozitl.|| longitud.|| wehtlatztikāyōtl. |- | luchador.|| momāiztlakoāni.|| llanura.|| tlawelmāyān, zemmaniliztli. |- | llave.|| tlatlapōlōni.|| lleno.|| tēnki, tlatzonēwalli. |} == Vocabulario de Akapochtli (M) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | macizo.|| pīkki.|| madera.|| kuawwātzalli. |- | magnifico.|| moyēyēkketzki.|| mal hecho.|| tlapilchīwtli. |- | maldad.|| tetēnanāwatiliztli.|| maldición.|| tlatlaēlittaliztli. |- | maleza.|| tlāltetzmalli.|| manera.|| tlamantiliztli. cf. misma (de) manera figurada. machiyōtika. |- | maniático.|| īxkokowitz.|| mantel.|| netēmpohpōwalōni. |- | (en la) mañana.|| nōnchipa.|| maravilla.|| tlamawizōlli. |- | marca.|| nenekuilwāztli.|| martillo.|| tlatewilōni. |- | más.|| ok ye zenkah|| más pequeño.|| achitepitōn. |- | más o menos.|| iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin.|| (la) mayoría.|| achi mochintin. |- | media luna.|| zentlakol mētztli.|| medida.|| tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. |- | mediocridad.|| tlahkonemilizōtl.|| membrana delgada.|| ēwazizikuiliwiliztli. |- | memorial.|| tētlalnamiktīlōni.|| menguante (de la luna).|| īnekuepaliz in mētztli. |- | menor.|| achi tepitōn.|| menos.|| ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki. |- | mensaje.|| netītlaniliztli.|| mente.|| tlaahzikāyōtl, tlaahzikāmatikāyōtl. |- | meta.|| ahziyān.|| método.|| tēizkaltiliztli. |- | metro.|| zentamachīwalli, oktakatl.|| mezclado.|| tlazennepanōlli. |- | miembro.|| kotōnkāyōtl.|| mientras.|| in ok. |- | milagro.|| tlamawizōlli.|| misericordia.|| tlatlākayōtl. |- | (de la) misma manera.|| zān ye iwi.|| mismo.|| nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. |- | modelo.|| nemachiyōtīlli.|| modesto.|| moknōmatini. |- | modificado (de lugar).|| tlanāwak tlatēktli.|| (al) momento.|| wel ihkuāk. |- | (en el) momento en que.|| in kin iw, in iw.|| moneda.|| tlakōwalōni. |- | moreno.|| tlītlīlektik.|| movimiento.|| neolīniliztli. |- | muchedumbre.|| tētetzāwak.|| mudanza.|| nehkuaniliztli. |- | muebles de casa.|| chānyeloāni.|| mugre.|| tzokatl. |- | multiplicación.|| tlatōnakatiliztli.|| muleta.|| netlakechiya. |- | multicolor.|| tlātlātlapālpōwtli.|| multitud.|| tētetzāwak. |- | murmullo.|| popolokaliztli.|| musgo.|| āmomoxtli. |} == Vocabulario de Akapochtli (N) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | narración.|| tlamelāwkāpōwaliztli.|| nata.|| tlaīxōtl. |- | natural.|| iwkiz.|| naturaleza.|| iwkātiliztli. |- | naturaleza humana.|| tlākayeliztli.|| naturalmente.|| iwyōtika. |- | necesario.|| monekini.|| necesidad.|| monekiliztli. |- | negado.|| tētlakāwaltīlli.|| nenúfar.|| ātlakuezonān. |- | nervioso.|| tlātlalwatik. ni. ahmo nō.|| niño.|| tēlpōkakōnetl. |- | nivel.|| tlaīxtēmitiliztli.|| nota.|| tlakakiztililiztli. |- | nuera.|| tlakpaichpōchtli. |} == Vocabulario de Akapochtli (O) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | obediente.|| tēkakini.|| obligación.|| tekiyōtl. |- | obra.|| tlachīwalli.|| observatorio.|| neīxtīlōyān. |- | obstáculo.|| tētlakāwaltiliztli.|| (no) obstante.|| mā tēl. |- | ocupado.|| tlaīxkāwki.|| odio.|| tēkokoliztli. |- | odioso.|| momamawtiāni.|| oficio.|| tlachihchīwkāyōtl. |- | (el) olfato.|| tlahnekuiya.no.|| opinión.|| nematiliztli. |- | opuesto.|| tēīxnāmikki.|| opositor.|| motēīxnāmiktiāni. |- | orden.|| netekpānkātlāliliztli.|| orgullo.|| nepantlāzaliztli. |- | original.|| tlatzīntīlōni.|| osado.|| motlahpaloāni. |- | oscuro (confuso).|| īxpoliwki.|| otra vez.|| nō kuelle. |} == Vocabulario de Akapochtli (P) (Q) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | paciencia.|| tlayōllōtepitzwiliztli.|| pacto.|| nezennōnōtzalli. |- | pala.|| tlaakānōni.|| paquete.|| zentlayawalōlli. |- | parada.|| nemaktiliztli.|| parece que.|| mach // el que se __mucho a otro. wel tēkīxtih. |- | parecido.|| tēnenewiliztli.|| parte.|| nōnkuahkīzaliztli. |- | parte opuesta, trasera de algo.|| tlatepotzōtl.|| (por todas) partes.|| zenkol. |- | participación.|| nezepaniknēliliztli.|| particular.|| nōnkuahkīzki. |- | pasión.|| neyōlkokoltiztli.|| paso a paso.|| nekxitekpaliztika. |- | patadas.|| tlatētelikzaliztli.|| patria.|| tlākatiyān. |- | pausa.|| netzikoliztli.|| paz.|| yēktlamatkāyetōliztli. |- | pecas.|| neīxihtlakoliztli.|| pedazo.|| tlakotōnyōtl. |- | pedo.|| neiyexiliztli.|| pegajoso.|| tetezāliwini. |- | peligro.|| tla-, neohwikānakiliztli.|| pensador.|| mokexkitzawani. |- | pensamiento.|| tlanemiliztli.|| pérdida.|| tēiknōtililiztli. |- | peregrinación.|| tlamahzēwkānemiliztli.|| perezoso.|| tlātlahkomatini. |- | perfume.|| popochtli.|| permiso.|| tēmākāwaliztli. |- | perpetuo.|| aik tlamini.|| petición.|| tētlaihtlaniliztli. |- | pilar.|| tlaketzalmimilli.|| pino.|| āyawkuawitl. |- | pinzas (de cejas).|| neīxkuāmōltzompiwani. cf. tenazas.|| placer.|| zemēlli. |- | plano.|| zemonok.|| planta.|| tlanelwayōtl, takatl. |- | plantilla.|| nemachiyōtīlli.|| pluma para escribir.|| tlahkuilōlōni. |- | poco a poco.|| tlamach-. cf.|| paso a paso poder.|| weliyōtl. |- | poderoso.|| tēīxmāmawtih.|| portero.|| tlatlapoh. |- | porvenir.|| in āxkān mochipa.|| positivo.|| tēyōlmahxiltīlōni. |- | precaución.|| tēēllēlahxitih.|| prendido.|| tekuīnki. |- | presente.|| āxkān mochīwa.|| presidente.|| tlahtohkātēīxīptla. |- | presión.|| tēihziwitiliztli.|| prestado.|| tlatlanēwtli. |- | prevenido.|| tlanemachitīlli.|| prieto.|| tlītlīlektik. |- | (es la) primera vez que.|| kin iwti.|| primero.|| ākachto. |- | primitivamente.|| iwti.|| prisa.|| netlalotikīzaliztli. |- | privilegio.|| tēiknēlilōni.|| probable.|| neltilīlōni. |- | procesión.|| zempankīzaliztli.|| proceso.|| tlahkuilōllōtl. |- | profundidad.|| wehkātlānyōtl.|| progreso.|| neiknēliliztli. |- | prohibido.|| tētlakāwiltīlli.|| prolongación.|| wēyakiliztli. |- | promesa.|| tlatēnēwaliztli.|| prometido.|| tlatēnēwalli. |- | propiedad.|| iwkātiliztli.|| propio.|| īxkoyān.no. |- | a propósito.|| īwetziyān.|| protección.|| tēmanawiliztli. |- | protector.|| tlahpalēwiki.|| provecho.|| netlaīxnēxtililiztli. |- | proyecto.|| nelwiliztli, zentēnēwalōka.no.|| (con) prudencia.|| nezkaliliztika. |- | prueba.|| tēyehyekoliztli.|| publicación.|| tlapanitlāzaliztli. |- | publicado.|| tepanōtlalli.|| puente.|| tenolli. |- | puesto.|| tlatēktli.|| pulmón.|| chichitl, ihīyōpexōtīlli. |- | punta.|| tlakpayōtl.|| puntiagudo.|| tētzapīnih. |- | puñalada.|| tēihxiliztli.|| puro.|| ahtlanelōlloh. |- | queso.|| tlatetzāwalli chīchīwalāyōtl. |} == Vocabulario de Akapochtli (R) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | racimo.|| zemochōlli.|| raíz.|| tlanelwatl. |- | rama.|| kuammāitl // (como derivación de) kuawtzonyōtl.|| rango.|| netekpāntlāliliztli. |- | raramente.|| zān ika, zān kēmmanyān.|| raro.|| poyaktik, xaxaltik. |- | rastrillo.|| nemomotzōlōni.|| raza.|| tlākamekāyōtl. |- | razón.|| īxtlamachiliztli.|| razonamiento.|| nematkātlahtoliztli. |- | rebajado.|| tlatepitōnōlli.|| rebelde.|| tētlakuepiliāni. |- | recogido.|| tlaahkoktli.|| recomendado.|| tētenitztīlli. |- | recompensa.|| tlatlawtīlli.|| reconocimiento.|| netlazohkāmatiliztli. |- | recopilación.|| tlazentlālilāmatl.|| recreo.|| neāwiltīlōni. |- | redondeado.|| tlatewilakachōlli.|| redondez.|| tewilakachīwkāyōtl. |- | reflexión.|| netlatēmoliliztli.|| refugio.|| neyānayān. |- | refutación.|| tētlahtōlpololiztli.|| regalo.|| tēnemaktli. |- | regla (disposición).|| tlatekpāntzīntli.|| regla (para medir).|| tlawawanalōni. |- | reloj.|| tlapōwaltepoztli, tepoztlapōwalli.|| relación.|| neteikniwtiliztli. |- | relámpago.|| tlatepetlāniliztli.|| remordimiento.|| tlahtlakōlchōkiztli. |- | reparación.|| tētlapahtililiztli.|| repartidor.|| tētlamachiāni. |- | repleto.|| tēnki.|| representación.|| tēīxīptlatiliztli. |- | reproche.|| tlaīxnāwatiliztli.|| reproducción.|| tlakopīnaliztli. |- | resfriado.|| tlatlaziztli.|| respeto.|| tēīxtililiztli. |- | respetuoso.|| tēīxtiliāni.|| respiración.|| neihīyōtiliztli. |- | respondón.|| tlatehtoāni.|| respuesta a una carta.|| tēāmatlahkuilōlnānkiliztli. |- | restauración.|| tetlapahtililiztli.|| restos.|| tlakāwilli. |- | resultado.|| mochīwaliztli.|| resurrección.|| nezkaliliztli. |- | retoño.|| kilyōllohtli.|| retraso.|| tētlāliliztli. |- | reunido.|| tlaīxololōlli.|| reunión.|| tlākanechikōlli. |- | revés, envés.|| īxkuepa.no.|| revisado.|| tlakxitoktli. |- | revuelto.|| tlazennepanōlli.|| ricamente.|| tētlamachtiliztika. |- | riesgo.|| tlaohwikānakiliztli.|| rival.|| tēnāmikini. |- | rizoides.|| tzikotlanelwatōntli.|| roedor.|| tlatetexoāni. |- | rosa.|| tlaztalēwalli.|| rosado.|| tlapālpoyaktik. |- | rozadura.|| netoxōmaliztli.|| rubio.|| īxkoztik. |- | rudo.|| yōllohkikimil.|| ruido.|| tlakawakaliztli, tlatetekuīniliztli. |- | rumor.|| tlahtōlchitōniliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (S) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | sábana.|| tlazaliztāk.|| saber de memoria.|| notēnko nikmati. |- | saco.|| xikipilli, tlamāmālli.|| salario.|| tēpatiyōtīlōni. |- | salud.|| pākkāyeliztli, pahtiliztli.|| saludable.|| tēchikāw, tēnēwelmachitih. |- | salvado (de trigo).|| tlapayāntextli.|| sano.|| tlākamelāwak. |- | sartén.|| tepozahpāztlatzoyōnilōni.|| satisfacción.|| tēyōlmahxiltiliztli. |- | satisfecho.|| mowelittak.|| secretario.|| tlahtōlihkuiloāni. |- | secreto.|| teōtlanēzkāyōtīlōni.|| seguidor.|| tēnematilizkuīni. |- | sello.|| nenekuilwāztli.|| (es) semejante.|| tēnenewixka. |- | sencillo. cf. simple sensación.|| nematiwani.|| sensual.|| tlaēlpākini. |- | sensualmente.|| tlaēlpākiliztika.|| sentido del tacto.|| tlamātokaya.no. cf. olfato, vista, gusto sentimiento. nemachiliztli. |- | señal.|| nēzkāyōtl.|| separación.|| tētlāllōtiliztli. |- | separado.|| tlatēktli.|| servicio.|| tlayekōltīlōkāyōtl. |- | servilleta.|| netēmpohpōwalōni.|| siembra.|| tlatepēwaliztli. |- | silbido.|| kikinakiliztli.|| sillón.|| netlāliāyān. |- | similitud.|| tēnenewiliztli.|| simple.|| zēmani. |- | simultáneamente.|| netlok.|| sin fin.|| aik tlamini. |- | sin embargo.|| mā tēl.|| singular.|| nōnkuahkīzki. |- | sinónimos.|| tlapohtiliztlahtōlli.|| soberanía.|| tlahtohkātiliztli. |- | solicitante.|| tētlaihtlaniliāni.|| solicitud.|| tlaihtlaniliztli. |- | sombrero.|| nekuāzēwalwīlōni.|| sometido.|| motēzemmakani. |- | sonido.|| kakalakaztli, tlatlatzkaliztli.|| sopa.|| tetzāwalmōlli. |- | soportable.|| tlemachōni.|| soporte.|| tlamāmāllōtl. |- | sorprendente.|| tēihzāwih.|| sorprendido.|| mokuītiwetzini. |- | sorpresa.|| neihzāwiliztli. tēihzāwiliztli.|| sostén.|| tlamāmālōni. |- | subterráneo.|| tlanitālli.|| sucesivo.|| tētokilih. |- | suceso.|| nechīwaliztli.|| suegro.|| tlakpatahtli. |- | suma.|| tlazempōwaliztli.|| superior.|| tlamiyawayōtia. zentiāchkāw. |- | suponiendo que.|| mā zo tēl.|| superficie.|| tlaīxpayōtl, zemmaniliztli. |} == Vocabulario de Akapochtli (T) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | tal.|| iwki // tal cual. niman iw. // tal vez. ahzo. // (por) tal razón, causa. ye īpampa.|| tallo.|| tzīnkuawyōtl, kiyotl. |- | tamaño.|| tamachīwka.no.|| tampoco.|| ahnōmo, ahmo nō. |- | tapadera.|| tlaīxtlapachōlōni, tlatlapachōlōni.|| tardío.|| tlateōtlakuīlli. |- | techo.|| tapalkatlapantli, wapalkalkuātl.|| tejado.|| tapalkatlapantli. |- | tejido.|| tlahkittli.|| tenazas.|| tlatepozkakalokotōnalōni. |- | tentación.|| tēneyēyekōltiliztli.|| tenue.|| xaxaltik. |- | territorio.|| nekallōtīlōyān.|| terror.|| netlakmawtiliztli. |- | tesoro.|| tlaāxkātīlli.|| tiempo (a su debido___).|| monekiyān. (en) tiempos de. īnokīpan. |- | tienda.|| tlanamakilizkalli.|| tímido.|| momāmatini. |- | tirano.|| tlanehnekini.|| toalla.|| nemāpohpōwalōni. |- | (por) todas partes.|| nonoka, zenkol.|| todopoderoso.|| zemwelitini. |- | tonto.|| tepochtli.|| tormenta.|| neehēkanāmiktiliztli. |- | torpe.|| tlakuepkāchīwani.|| tos.|| tlatlaziztli. |- | tosco.|| chachakuachtik.|| total.|| tlazezempōwalōni. |- | trabajador.|| tlaāxki.|| traición.|| tētenanāwatiliztli. |- | trampa.|| tzowāztli.|| tranquilamente.|| tēpāpākiltiliztika. |- | (en el) transcurso de.|| nemayān.|| transparente.|| tewilotik. |- | transporte.|| tlazāzākaliztli.|| trapito.|| tlapohpōwalōnitōn. |- | trato.|| nenāwatiliztli.|| trébol.|| okoxōchitl. |- | tregua.|| neyāōzēwiliztli.|| tribunal.|| tlakakowayān. |- | triste.|| tētolīnih.|| tristeza.|| tlaokōlli. |- | triunfo.|| tēpanawiliztli.|| trueque.|| tlapahpatiliztli. |- | tubería.|| āpipilwāztli.|| tubo.|| ākatlatēktli, āpipilōlli. |} == Vocabulario de Akapochtli (U) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | último.|| tlakuitlapankāyōtl, tlatzakkuiā.|| unidad.|| nezezētililiztli. |- | unido.|| tlazālōlli.|| unión.|| nezezētililiztli. |- | universal.|| nōwiyānyoh.|| urbanidad.|| tlātlākayōtl. |- | uso.|| iw tlamaniliztli.|| útil.|| nekōni. |} == Vocabulario de Akapochtli (V) (Y) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:#5D3FD3;" | Caxtillāntlahtōlli ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli |- | vacío.|| iwkātlahyōtl.|| vaina.|| tlamalwilōni. |- | valor.|| yōllōtlahpaltiliztli.|| valle.|| tepēihtik(tli), tlawelmayān. |- | vanidoso.|| moyewaihtoāni.|| vapor.|| pōkyōtl. |- | vara.|| tlakōtl.|| variable.|| yōlkuēkuepki. |- | velar.|| ahkochiztli niknochīwaltiā.|| venganza.|| netzonkuililiztli. |- | vengativo.|| tētlakuepkāyōtiliāni.|| ventaja.|| neiknēliliztli. |- | ventajoso.|| tēwelnemitih.|| ventana.|| tlattōyān. |- | vergüenza.|| netonēwaliztli.|| veteado.|| tlatlātlapālpōwtli. |- | (de) vez en vez.|| zān ika.|| vicio.|| tlapilchīwaliztli. |- | vicioso.|| tlahtlakōleh.|| vidrio.|| tewilotl. |- | violencia.|| tekuitlawiliztli, tlākamazāyōtl.|| violento.|| tlawēleh. |- | violeta.|| kuappachtli.|| virrey.|| tlahtohkātēīxīptlatl. |- | viscoso.|| zazalik.|| visión.|| tlachiyaya.no. |- | voz.|| tzātzahtziliztli.|| yema.|| kuawtotomoliwkāyōtl. |- | yerno.|| tlakpapilli.|| yeso.|| tezokitl. |} [[Neneuhcāyōtl:Tlahcuilolli]] 7wrwtolxj602ml0wpw8gpqq879grz3f Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:Revi C. 3 23835 528398 528385 2026-08-02T14:24:42Z Pathoschild 265 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 528398 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] '''<span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span>''' Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> 5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8 Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:-revi 3 37524 528400 523528 2026-08-02T15:37:54Z Pathoschild 265 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 528400 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o Tlatequitiltilīlli:-revi 2 37525 528399 523529 2026-08-02T15:01:32Z Pathoschild 265 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 528399 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut Tēixnāmiquiliztli:Anexo:Vocabulario 1 38070 528401 528332 2026-08-02T18:35:11Z Akapochtli 159 Inicio de recomendación de uso 528401 wikitext text/x-wiki == Prueba == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; border-collapse: collapse;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black; border-right: 3px solid #5D3FD3;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | <span style="color:#00008B;">abanderar.</span> || style="border-right: 3px solid #5D3FD3;" | kuāchpanitkītiā.nitē. || <span style="color:#00008B;">abierto.</span> || tlatlapōlli. |- | <span style="color:#00008B;">abandono.</span> || style="border-right: 3px solid #5D3FD3;" | tēkāwaliztli. || <span style="color:#00008B;">abreviación.</span> || ahtlawēyakiliztli. |} <small><span style="color:purple">Akapochtli</span> | [[Usuario Discusión:Akapochtli|<span style="color:#228B22;">¡Tleitzin tinechmolwilia!</span>]]</small> 01:34 26 Jul 2026 (UTC) == Uso del Vocabulario == Es necesario explicar que el origen de este Vocabulario se relaciona con las clases de Nāwatlahtōlli que impartí por más de 30 años. Como se puede notar a primera vista, era y soy defensor de una escritura moderna de la lengua, que en su momento en que entré a la Huiquipedia en 2006, no fue aceptado. Si actualmente hubiera nacido el proyecto, lo más probable es que sí escribiría así, por desgracia a nivel oficial y popular se sigue escribiendo de manera simplificada derivada del castellano. Por lo tanto, aunque en Huiquipedia no se escriba así, lo dejo como muestra de lo que es éste otro sistema de escritura. El curso se componía de tres módulos, el primero obviamente era aprender a hablarlo, basado en la estructura morfológica particular de este idioma. Con un vocabulario de 500 palabras los estudiantes aprendieron a tener una conversación casual en el ambiente familiar y escolar, aprendieron a expresar estados de ánimo básicos. Se ponía especial atención en la conjugación de los verbos y los conectores de frases. Es importante señalar que durante este primer año se enfocaba en asimilar las estructuras nativas de expresión, en cómo se dice en nāwatlahtōlli, no en castellano. En el segundo año con el segundo módulo, se trabajaba la capacidad de analizar y se buscaba que el alumno desarrollara su propia expresividad. Es cuando les daba este vocabulario junto con 300 verbos que fueran los más básicos que se utilizan en castellano. Este módulo se enfocaba más en que el estudiante pudiera hablar de su realidad ya con una fluidez y que desarrollara habilidades argumentativas en nāwatlahtōlli. El Vocabulario aunque se los daba así listado, se trabajaba diferente, parte de las tareas y las actividades era reconocer y agrupar palabras que pertenecieran a campos temáticos, también la selección de palabras muestra que en este idioma, en veces no se trata de “derivar todo” de una raíz; así encontramos las palabras pahtiliztli y tēchikāw, que desde la mentalidad occidental se creería que debe derivar “saludable” de “salud”, pero encontramos que la realidad es otra; pues saludable es visto en la visión indígena como “la fortaleza de la gente” (tēchikāw), mientras la salud es concebida como “la acción de sanar” (pahtiliztli). En el Vocabulario vamos a encontrar muchos ejemplos de estos. Aquí cómo apoyo a los interesados, crearé las agrupaciones como secciones acompañadas de comentarios y sugerencias de uso. Sobra decir que el vocabulario básico de 800 palabras se da por hecho que ya está aprendido, por lo cual no tiene caso y es la razón de que no veamos aquí palabras como “hombre, mujer, casa, perro, caminar, libro”, etc. <small><span style="color:purple">Akapochtli</span> | [[Usuario Discusión:Akapochtli|<span style="color:#228B22;">¡Tleitzin tinechmolwilia!</span>]]</small> 18:35 2 Ago 2026 (UTC) === Objetos === *aguja. tlahtzomalōni. *anillo. ēlkuawyōtl. *anteojos. tewiloīxtli. *arco. tlawītōlli. *armario. tlatlālīlōyān. *armas. tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. *asador. tlatlewātzalōni. *balde. tlapohpōwalōni. *bate. tlatewilōni *cable. tlawilāmmekatl. *caja. tlakallōtl. *cepillo de dientes. netlammatilōlōni *cinturón. kuitlalpikāyōtl. *clavo. tlatepozmīnalōni. *cristal. tewilotl. *chupón. tlapipīnalōni. *dinero. tlakōkōwalōni. *escoba. tlapohpōwalōni. *escultura. tlakuawihkuilōliztli. *estufa. newākkātemalōyān. *gancho. ākatepozōtl. *globo. tlaihīyōtēntli. *hacha. tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. *lámina. āmatlakotōnyōtl. *lámpara. netlawililōni. *leche. tlapātzkītl. *lentes. īxtēzkatl. *liga. tlazālōlōni. *linterna. tlāwilkalli. *llave. tlatlapōlōni. *mantel. netēmpohpōwalōni. *martillo. tlatewilōni. *moneda. tlakōwalōni. *muebles de casa. chānyeloāni. *muleta. netlakechiya. *pala. tlaakānōni. === Plantas === *álamo. pepeyokuawitl. *alcatraz. kanāwxōchitl. *alga. āpachtli. *arbusto. kuawtōntli. *bellota. āwatomatl. *berro. ātezkilitl. *brote (de planta). kuawtotomoliwkāyōtl. *cardo. witzkilitl. *col. zentekochtli *copa del árbol. īmalakayōkān in kuawitl. *corteza. kuawēwatl. *encino. āwatl, ōwatl. *follaje. kuawxiwitl. *frutal. tlaakillō. *lechuga. zentakatl. *leñoso. kuawwātzalloh. *liquen. chachawa. *lirio. tzaukxōchitl. *madera. kuawwātzalli. *maleza. tlāltetzmalli. *musgo. āmomoxtli. *nenúfar. ātlakuezonān. === Escritura === *abreviación. ahtlawēyakiliztli. *argumento. tlahtōlnelwayōtl. *asunto. tlahtōlpēwallōtl. *autor. tlatlālihki. *biografía. tēnemilizpōwalli. *censura. tlaīxnāwatiliztli. *comentario. tlahtōlkakiliztīlōni. *copia. neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. *crónica. nemiliztlahkuilōlli. *cuento. tlaketzalli *divulgación. tlapanitlāzaliztli. *educación. tlākawapāwaliztli. *enlace. nekuānāmiktiliztli. *enseñanza. tēīxtlamachtiliztli. *escritor. tlatlālihki. *examen. tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. *fábula. tlaketzalli. *ficción. tlaīxpaniliztli. *gramática. netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. *historia. nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. *idea. nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. *información. tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. *letra. machiyōtlahtōliztli. *memorial. tētlalnamiktīlōni. *mensaje. netītlaniliztli. *narración. tlamelāwkāpōwaliztli. *nota. tlakakiztililiztli. *opinión. nematiliztli. === Descripciones === *abierto. tlatlapōlli. *acanalado. ākaltik. *ahuecado. ākaltik. *amplio. tlankakayaktli. *completo. zēmāntok. *contorno. tlatexxīnepanōlōni. *diámetro. patlāwaliztli. *distante. tētlālkāwih. *enorme. kuitlatolompōl. *entero. zenkīzki, zezemēltik. *esquina. tlanakaztli. *exterior. nēxiliztli. *firme. pipinki, tlatōktilōni. *forma. iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli *grosor. pozāwakāyōtl. *(es) igual. tēnenewixka. *interior. yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. *irregular. ahmo nāwatilpiyalli. *largo. wēyak, ānki, pitzaktik. *latitud. patlawalizyotl. *línea. tlatexīnepanōlōni. *liso. tetzkaltik. *longitud. wehtlatzikāyōtl. *macizo. pīkki. *medida. tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. *metro. zentamachīwalli, oktakatl. *nivel. tlaīxtēmitiliztli. *opuesto. tēīxnāmikki. *orden. netekpānkātlāliliztli. === Modismos === *acostumbrado. kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. *además. ok nō, inozkēn. *alrededor de. achi ye iwki. *ambos lados. īōntlapalīxtin. *antes, anteriormente. yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. *así. iw kim mā, iwi. *atentamente. nēzkālika. *aunque. (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en *indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo. *(con) base en. nelwayōtika. *(seas) bienvenido. mā yōlikatzin. *buenos días!¡siéntese! ¡mā ximēwitihtiye! *casi así. achi iwki. *como una... zan ye nō iwi. *contra. wīkkopa, kopawīk. *contrario. tēīxnāmikki // (al___) in ne. *cualquiera. zāzākewātl. *(con) cuidado. netlakuitlawiliztika. *después. zātēpan. *dondequiera. nohwiyān. *durante este tiempo. nemayān. *(en la) época de. īnokīpan. *(a la) fuerza. iwiwih. *finalmente. ikken. *frecuentemente. ahtza, achi miyakpa. *hacia. tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk. *juntos. zepan. *lado (por un __) zentlapal. *más. ok ye zenkah *más pequeño. achitepitōn. *más o menos. iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. *(la) mayoría. achi mochintin. *menor. achi tepitōn. *menos. ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki *mientras. in ok. *(de la) misma manera. zān ye iwi. *mismo. nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. *(al) momento. wel ihkuāk. *(no) obstante. mā tēl. *otra vez. nō kuelle. 6th7qlge3x6zq9ghq4mqooyef3nt0qg 528402 528401 2026-08-02T18:47:46Z Akapochtli 159 Aclaración 528402 wikitext text/x-wiki == Prueba == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; border-collapse: collapse;" ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black; border-right: 3px solid #5D3FD3;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Caxtillāntlahtōlli (Español) ! style="width:25%; background-color:#D8BFD8; color:black;" | Nāhuatlahtōlli (Náhuatl) |- | <span style="color:#00008B;">abanderar.</span> || style="border-right: 3px solid #5D3FD3;" | kuāchpanitkītiā.nitē. || <span style="color:#00008B;">abierto.</span> || tlatlapōlli. |- | <span style="color:#00008B;">abandono.</span> || style="border-right: 3px solid #5D3FD3;" | tēkāwaliztli. || <span style="color:#00008B;">abreviación.</span> || ahtlawēyakiliztli. |} <small><span style="color:purple">Akapochtli</span> | [[Usuario Discusión:Akapochtli|<span style="color:#228B22;">¡Tleitzin tinechmolwilia!</span>]]</small> 01:34 26 Jul 2026 (UTC) == Uso del Vocabulario == Es necesario explicar que el origen de este Vocabulario se relaciona con las clases de Nāwatlahtōlli que impartí por más de 30 años. Como se puede notar a primera vista, era y soy defensor de una escritura moderna de la lengua, que en su momento en que entré a la Huiquipedia en 2006, no fue aceptado. Si actualmente hubiera nacido el proyecto, lo más probable es que sí escribiría así, por desgracia a nivel oficial y popular se sigue escribiendo de manera simplificada derivada del castellano. Por lo tanto, aunque en Huiquipedia no se escriba así, lo dejo como muestra de lo que es éste otro sistema de escritura. El curso se componía de tres módulos, el primero obviamente era aprender a hablarlo, basado en la estructura morfológica particular de este idioma. Con un vocabulario de 500 palabras los estudiantes aprendieron a tener una conversación casual en el ambiente familiar y escolar, aprendieron a expresar estados de ánimo básicos. Se ponía especial atención en la conjugación de los verbos y los conectores de frases. Es importante señalar que durante este primer año se enfocaba en asimilar las estructuras nativas de expresión, en cómo se dice en nāwatlahtōlli, no en castellano. En el segundo año con el segundo módulo, se trabajaba la capacidad de analizar y se buscaba que el alumno desarrollara su propia expresividad. Es cuando les daba este vocabulario junto con 300 verbos que fueran los más básicos que se utilizan en castellano. Este módulo se enfocaba más en que el estudiante pudiera hablar de su realidad ya con una fluidez y que desarrollara habilidades argumentativas en nāwatlahtōlli. El Vocabulario aunque se los daba así listado, se trabajaba diferente, parte de las tareas y las actividades era reconocer y agrupar palabras que pertenecieran a campos temáticos, también la selección de palabras muestra que en este idioma, en veces no se trata de “derivar todo” de una raíz; así encontramos las palabras pahtiliztli y tēchikāw, que desde la mentalidad occidental se creería que debe derivar “saludable” de “salud”, pero encontramos que la realidad es otra; pues saludable es visto en la visión indígena como “la fortaleza de la gente” (tēchikāw), mientras la salud es concebida como “la acción de sanar” (pahtiliztli). En el Vocabulario vamos a encontrar muchos ejemplos de estos. Aquí cómo apoyo a los interesados, crearé las agrupaciones como secciones acompañadas de comentarios y sugerencias de uso. Sobra decir que el vocabulario básico de 800 palabras se da por hecho que ya está aprendido, por lo cual no tiene caso y es la razón de que no veamos aquí palabras como “hombre, mujer, casa, perro, caminar, libro”, etc. <small><span style="color:purple">Akapochtli</span> | [[Usuario Discusión:Akapochtli|<span style="color:#228B22;">¡Tleitzin tinechmolwilia!</span>]]</small> 18:35 2 Ago 2026 (UTC) === Objetos === *aguja. tlahtzomalōni. *anillo. ēlkuawyōtl. *anteojos. tewiloīxtli. *arco. tlawītōlli. *armario. tlatlālīlōyān. *armas. tlāwiztli, tētlāwitzmaktli. *asador. tlatlewātzalōni. *balde. tlapohpōwalōni. *bate. tlatewilōni *cable. tlawilāmmekatl. *caja. tlakallōtl. *cepillo de dientes. netlammatilōlōni *cinturón. kuitlalpikāyōtl. *clavo. tlatepozmīnalōni. *cristal. tewilotl. *chupón. tlapipīnalōni. *dinero. tlakōkōwalōni. *escoba. tlapohpōwalōni. *escultura. tlakuawihkuilōliztli. *estufa. newākkātemalōyān. *gancho. ākatepozōtl. *globo. tlaihīyōtēntli. *hacha. tepozkuawxexelōlōni, tlaxīmaltepoztli. *lámina. āmatlakotōnyōtl. *lámpara. netlawililōni. *leche. tlapātzkītl. *lentes. īxtēzkatl. *liga. tlazālōlōni. *linterna. tlāwilkalli. *llave. tlatlapōlōni. *mantel. netēmpohpōwalōni. *martillo. tlatewilōni. *moneda. tlakōwalōni. *muebles de casa. chānyeloāni. *muleta. netlakechiya. *pala. tlaakānōni. === Plantas === *álamo. pepeyokuawitl. *alcatraz. kanāwxōchitl. *alga. āpachtli. *arbusto. kuawtōntli. *bellota. āwatomatl. *berro. ātezkilitl. *brote (de planta). kuawtotomoliwkāyōtl. *cardo. witzkilitl. *col. zentekochtli *copa del árbol. īmalakayōkān in kuawitl. *corteza. kuawēwatl. *encino. āwatl, ōwatl. *follaje. kuawxiwitl. *frutal. tlaakillō. *lechuga. zentakatl. *leñoso. kuawwātzalloh. *liquen. chachawa. *lirio. tzaukxōchitl. *madera. kuawwātzalli. *maleza. tlāltetzmalli. *musgo. āmomoxtli. *nenúfar. ātlakuezonān. === Escritura === *abreviación. ahtlawēyakiliztli. *argumento. tlahtōlnelwayōtl. *asunto. tlahtōlpēwallōtl. *autor. tlatlālihki. *biografía. tēnemilizpōwalli. *censura. tlaīxnāwatiliztli. *comentario. tlahtōlkakiliztīlōni. *copia. neīxkuītilāmatl, tlatlamachkuitl. *crónica. nemiliztlahkuilōlli. *cuento. tlaketzalli *divulgación. tlapanitlāzaliztli. *educación. tlākawapāwaliztli. *enlace. nekuānāmiktiliztli. *enseñanza. tēīxtlamachtiliztli. *escritor. tlatlālihki. *examen. tlakxitokiliztli, tlahtōlahxiliztli. *fábula. tlaketzalli. *ficción. tlaīxpaniliztli. *gramática. netlahtōlmachtilōni, tlahtōlmelāwaliztli. *historia. nemilizāmatl, nemiliztlahtōllōtl. *idea. nematiliztli, tēīxīptlatiliztli. *información. tēmachiztiliztli, tētlatēmoliliztli. *letra. machiyōtlahtōliztli. *memorial. tētlalnamiktīlōni. *mensaje. netītlaniliztli. *narración. tlamelāwkāpōwaliztli. *nota. tlakakiztililiztli. *opinión. nematiliztli. === Descripciones === *abierto. tlatlapōlli. *acanalado. ākaltik. *ahuecado. ākaltik. *amplio. tlankakayaktli. *completo. zēmāntok. *contorno. tlatexxīnepanōlōni. *diámetro. patlāwaliztli. *distante. tētlālkāwih. *enorme. kuitlatolompōl. *entero. zenkīzki, zezemēltik. *esquina. tlanakaztli. *exterior. nēxiliztli. *firme. pipinki, tlatōktilōni. *forma. iwkāyōtl,iwkiyōtl, tlamantiliztli *grosor. pozāwakāyōtl. *(es) igual. tēnenewixka. *interior. yōllōkalli // (en el __) tlahtik // (del__) tlahtikpa. *irregular. ahmo nāwatilpiyalli. *largo. wēyak, ānki, pitzaktik. *latitud. patlawalizyotl. *línea. tlatexīnepanōlōni. *liso. tetzkaltik. *longitud. wehtlatzikāyōtl. *macizo. pīkki. *medida. tlaoktakaānōni // tamachīwka.no. *metro. zentamachīwalli, oktakatl. *nivel. tlaīxtēmitiliztli. *opuesto. tēīxnāmikki. *orden. netekpānkātlāliliztli. === Modismos === *acostumbrado. kimonāmiktiāni, momatki // (así estoy __) ye iwi ninemi. *además. ok nō, inozkēn. *alrededor de. achi ye iwki. *ambos lados. īōntlapalīxtin. *antes, anteriormente. yeepa // antes que. in ihkuāk ayamo. *así. iw kim mā, iwi. *atentamente. nēzkālika. *aunque. (con cuantificador o nombre, en subjuntivo) mā nel // (...sea cierto) mā zo tēl // (en *indicativo) māzo, māziwi // (aunque no) mā kin ahmo. *(con) base en. nelwayōtika. *(seas) bienvenido. mā yōlikatzin. *buenos días!¡siéntese! ¡mā ximēwitihtiye! *casi así. achi iwki. *como una... zan ye nō iwi. *contra. wīkkopa, kopawīk. *contrario. tēīxnāmikki // (al___) in ne. *cualquiera. zāzākewātl. *(con) cuidado. netlakuitlawiliztika. *después. zātēpan. *dondequiera. nohwiyān. *durante este tiempo. nemayān. *(en la) época de. īnokīpan. *(a la) fuerza. iwiwih. *finalmente. ikken. *frecuentemente. ahtza, achi miyakpa. *hacia. tlokpa, kopawīk, wīkkopa // (__el interior) tlahtikpa // (__arriba) ahkowīk. *juntos. zepan. *lado (por un __) zentlapal. *más. ok ye zenkah *más pequeño. achitepitōn. *más o menos. iwkimmā, achi ye iwki, zazān kēnin. *(la) mayoría. achi mochintin. *menor. achi tepitōn. *menos. ok ye ahmo // (por lo __) mā zel // (en al __) achi ye iwki *mientras. in ok. *(de la) misma manera. zān ye iwi. *mismo. nehwiyān // (ese mismo, allá mismo) zān ye nō ≈ zān ye nō yehwātl in ōnikihtoh, es eso mismo lo que dije. ≈ zān ye nō nikān, aquí mismo // (el mismo) in zān zē ≈ ka yehwātl in zān zē tlākatl, es el mismo hombre. *(al) momento. wel ihkuāk. *(no) obstante. mā tēl. *otra vez. nō kuelle. (''Falta información, en proceso de elaboración'') ay7lqvmddz5ywm8ql1errg1jo9rh99m Huiquipedia:Yancuīctlahtōlli 4 38074 528403 2026-08-03T04:37:28Z Akapochtli 159 Redirección 528403 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Yancuictlahtolli]] is08k6n9j1g32vi08ylomlu7hdk84hg 528404 528403 2026-08-03T04:38:26Z Akapochtli 159 Arreglo 528404 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Huiquipedia:Yancuictlahtolli]] gl0w7p17dorgqwzv3wme0i4ssfpgp65 Nemachiyōtīlli:Tepētl 10 38075 528406 2026-08-03T04:48:33Z Akapochtli 159 Akapochtli trasladó la página [[Nemachiyōtīlli:Tepētl]] a [[Nemachiyōtīlli:Tepetl]]: Título mal escrito 528406 wikitext text/x-wiki #REDIRECCIÓN [[Nemachiyōtīlli:Tepetl]] rnjyx9836vabyvojm4djmzinijipt07