Huiquipedia
nahwiki
https://nah.wikipedia.org/wiki/Cal%C4%ABxatl
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Mēdiatl
Nōncuahquīzqui
Tēixnāmiquiliztli
Tlatequitiltilīlli
Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli
Huiquipedia
Huiquipedia tēixnāmiquiliztli
Īxiptli
Īxiptli tēixnāmiquiliztli
Huiquimedia
Huiquimedia tēixnāmiquiliztli
Nemachiyōtīlli
Nemachiyōtīlli tēixnāmiquiliztli
Tēpalēhuiliztli
Tēpalēhuiliztli tēixnāmiquiliztli
Neneuhcāyōtl
Neneuhcāyōtl tēixnāmiquiliztli
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Nemachiyōtīlli:BabelN
10
1975
532344
528948
2026-09-23T20:21:39Z
Akapochtli
159
Actualización
532344
wikitext
text/x-wiki
<div style="float:left; border:solid #6ef7a7 1px; margin:1px; clear: left;">
<table cellspacing="0" style="width:238px; background:#c5fcdc;"><tr>
<td style="width:45px; height:45px; background:#6ef7a7; text-align:center; font-size:14pt;">'''{{{1}}}'''</td>
<td style="font-size:8pt; padding:4pt; line-height:1.25em;">{{{2}}}</td>
</tr></table></div><noinclude>
[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Nemachiyotilli netech inezahzaloliz]]
</noinclude>
9l5sc8b820vtcu727yizahlfbvghp2h
Nemachiyōtīlli:Sisterproject
10
2091
532346
528953
2026-09-23T20:30:33Z
Akapochtli
159
Actualización
532346
wikitext
text/x-wiki
<div class="noprint" style="clear: right; border: solid #aaa 1px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 90%; background: #f9f9f9; width: 260px; padding: 4px; text-align: left; float: right;">
<div style="float: left;">[[Image:{{{image}}}|50px|none|{{{project}}}]]</div>
<div style="margin-left: 60px;">{{{text}}}</div>
</div><noinclude>
[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Nemachiyotilli netech inezahzaloliz]]
</noinclude>
k3rkob4muwneb8kihyiwzi57lu77jx8
Tlatequitiltilīlli:Akapochtli
2
4021
532352
529456
2026-09-23T22:30:43Z
Akapochtli
159
Actualización
532352
wikitext
text/x-wiki
{{Miec itequiuh}}
{{#babel:es|en-3|nah-4}}
{{Huiquipixqui}}
*[[Anexo:Vocabulario]] (''Un vocabulario de palabras y modismos que son de uso frecuente, que por desgracia, muy pocos conocen y utilizan aquí'')
*[https://nah.wikipedia.org/wiki/N%C5%8Dncuahqu%C4%ABzqui:UsuariosActivos Usuarios activos] (''checar cada mes'')
*[[Huiquipedia:¿Yeh ica huehuehtlahtolli?]]
*[[Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya]]
*[[Huiquipedia:Cenca cualtzin tlahcuilolli]].
*[[Huiquipedia:Cualtzin tlahcuilolli]].
*[[Huiquipedia:Yancuictlahtolli]]
*[[:Neneuhcāyōtl:Nci]]
*[[:Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlapohpololiztli (cemmanca)]]
*[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Tlahcuilolli tlen mopahtilia]]
*[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Tlahcuilolli tlen mopahtilia 2]]
*[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Tlahcuiloltin tlacempanahuiah inic ahcualli]]
*[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Casos especiales]]
*[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Auditoría de Nemachiyotilli]]
== Nahuatlahtoltecpantiliztli ==
{| class="wikitable sortable"
! URL !! Comentario !! Lenguas!! Entradas
|-
| http://avanthooft.net/vocablos/
| '''Fuera de Servicio'''
| nch, español
| style="text-align:right" | {{formatnum:2000}}
|-
| https://www.malinal.net/nahuatl.page.html
| Wimmer
| náhuatl, francés
| style="text-align:right" | {{formatnum:40000}}
|-
| [https://totajtol.com/libraries/pdfjs-dist-viewer-min/build/minified/web/viewer.html?file=https%3A%2F%2Ftotajtol.com%2Fsites%2Fwww.totajtol.com%2Ffiles%2FMIS%2520ARCHIVOS%25201%2FG020b-DiccNahIstFrente-nhx.pdf Diccionario nahuatl Sur de Veracruz]
| Joseph Carl Wolgemuth Walters et al.
Diccionario náhuatl de los municipios de Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz.
Instituto Lingüistico de Verano. 2001-2010
| náhuatl, español
| style="text-align:right" | {{formatnum:4800}}
|-
| http://www.acoyauh.org/naheng.html
| '''Fuera de Servicio'''
| náhuatl, inglés
| style="text-align:right" | {{formatnum:570}}
|-
| http://www.acoyauh.org/nahesp.html
| '''Fuera de Servicio'''
| náhuatl, español
| style="text-align:right" | {{formatnum:570}}
|-
| http://nah.wikipedia.org/wiki/Tehtlahtol
| Wikipedia
| español, náhuatl
| style="text-align:right" | {{formatnum:7600}}
|-
| https://nahuatl.wired-humanities.org/
| University of Oregon: Diccionario de náhuatl
| náhuatl, inglés, español
| style="text-align:right" | {{formatnum:36000}}
|-
| http://www2.potsdam.edu/schwaljf/Nahuatl/florent.txt
| Schwaller, Campbell '''Fuera de Servicio'''
| náhuatl, inglés
| style="text-align:right" | {{formatnum:11915}}
|}
== Plantillas ==
{| align=center width=100% id=toc
| <center>
<div style="font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; font-weight: normal;">[[File:Flag of Montenegro.svg|50px]] ''Inin tlahcuilolli itech '''[[Tlīltepēc]]''' cencah tepitzin. Ce ahnozo miaquintin huiquipediatequitcameh tequiuhticateh quicualtilizqueh''.</center>
|} = {{Tlahcuilolli-ME}}
{| align=center width=100% id=toc
| <center>
<div style="font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; font-weight: normal;">[[File:Flag of Mexico.svg|50px]] ''Inin tlahcuilolli itech '''[[Mexihco]]''' cencah tepitzin. Ce ahnozo miaquintin huiquipediatequitcameh tequiuhticateh quicualtilizqueh''.</center>
|} = {{Tlahcuilolli-MEX}}
[https://nah.wikipedia.org/wiki/Nemachiy%C5%8Dt%C4%ABlli:Borrada Plantilla Borrada]
{{#tag:timeline|
ImageSize = width:800 height:auto barincrement:21
PlotArea = right:20 left:20 top:5 bottom:60
Legend = position:bottom orientation:horizontal
Colors =
id:bg value:rgb(0.9,0.9,1)
id:major value:black
id:minor value:rgb(0.8,0.8,0.8)
id:text value:black
id:header value:rgb(0.6,0.6,0.9)
id:htext value:white
id:current value:rgb(0.5,0.9,0.5) legend:clerk
id:previous value:rgb(0.9,0.8,0.5) legend:Usuarios
id:steward value:rgb(0.7,0.8,0.9) legend:{{MediaWiki:group-sysop-member}}
BackgroundColors = canvas:bg
TimeAxis = orientation:horizontal
DateFormat = mm/dd/yyyy
Period = from:08/10/2003 till:12/21/2020
ScaleMajor = gridcolor:major unit:year increment:1 start:08/10/2003
ScaleMinor = gridcolor:minor unit:month increment:1 start:08/10/2003
BarData =
Bar:H
Barset:S
PlotData =
width:15 textcolor:text
bar:H color:header textcolor:htext width:20 shift:(-95,-5) fontsize:m from:08/10/2003 till:12/21/2020 text:"Usuarios relevantes"
barset:S
shift:(5,-5) anchor:from fontsize:m
color:previous from:08/10/2003 till:11/20/2005 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Youssefsan|Youssefsan]]"
color:previous from:08/10/2003 till:08/21/2005 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Piolinfax|Piolinfax]]"
color:previous from:09/16/2004 till:09/07/2009 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Netza~nahwiki|Netza]]"
color:current from:04/06/2004 till:04/19/2015 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Sj|Sj]]"
color:previous from:04/15/2004 till:09/19/2006 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Amoxtlacatl|Amoxtlacatl]]"
color:previous from:06/24/2005 till:12/21/2020 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Ricardo gs|Ricardo gs]]"
color:previous from:05/14/2006 till:10/20/2010 text:"[[User:Battroid|Battroid]]"
color:previous from:06/06/2006 till:12/21/2020 text:"[[User:Akapochtli|Akapochtli]]"
color:previous from:11/30/2006 till:07/09/2011 text:"[[User:Fluence|Fluence]]"
color:current from:01/30/2007 till:03/08/2012 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Drini|Drini]]"
color:previous from:04/04/2007 till:10/31/2008 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Manu|Manu(Marrovi)]]"
color:previous from:10/26/2008 till:05/31/2016 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Marrovi|Marrovi]]"
color:previous from:12/19/2009 till:11/22/2012 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Teòtlalili|Teòtlalili]]"
color:previous from:07/31/2011 till:12/21/2020 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Cuaitl|Cuaitl]]"
color:previous from:10/14/2011 till:11/04/2015 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Marlon|Marlon]]"
color:previous from:07/04/2015 till:06/06/2019 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Tepoxteco|Tepoxteco]]"
barset:break
at:01/01/2010 # Youssefsan
at:01/01/2010 # Piolinfax
at:01/01/2010 # Netza
at:01/01/2010 # Sj
at:01/01/2010 # Amoxtlacatl
color:steward from:02/28/2007 till:12/21/2020 text:"({{MediaWiki:group-sysop-member}})" # Ricardo gs
color:steward from:02/28/2007 till:10/20/2010 text:"({{MediaWiki:group-sysop-member}})" # Battroid
color:steward from:02/28/2007 till:12/21/2020 text:"({{MediaWiki:group-sysop-member}})" # Akapochtli
at:01/01/2010 # Fluence
at:01/01/2010 # Drini
at:01/01/2010 # Manu(Marrovi)
at:01/01/2010 # Marrovi
at:01/01/2010 # Teòtlalili
at:01/01/2010 # Cuaitl
at:01/01/2010 # Marlon
at:01/01/2010 # Tepoxteco
barset:break
at:01/01/2010 # Youssefsan
at:01/01/2010 # Piolinfax
at:01/01/2010 # Netza
at:01/01/2010 # Sj
at:01/01/2010 # Amoxtlacatl
at:01/01/2010 # Ricardo gs
at:01/01/2010 # Battroid
at:01/01/2010 # Akapochtli
at:01/01/2010 # Fluence
at:01/01/2010 # Drini
at:01/01/2010 # Manu(Marrovi)
at:01/01/2010 # Marrovi
at:01/01/2010 # Teòtlalili
color:previous from:03/10/2011 till:03/27/2013 # Cuaitl
at:01/01/2010 # Marlon
at:01/01/2010 # Tepoxteco
}}
{{Altepecalpolli ipan Mexihco
| Tocaitl = Altepecalpolli Pabellón de Arteaga
| Chantocaitl = Municipio de Pabellón de Arteaga
| Occe_tocaitl =
| Tlahtohcayotl = Aguascalientes
| Chimalli = E pabellon.jpg
| Tlalmachiyotl = Pabellon de Arteaga en Aguascalientes.svg
| Altepecalpolli_icua = [[Pabellón de Arteaga]]
| Tlalticpac tliltetl =
| Ancayotl =
| Huehcapancayotl =
| Tlacatocaitl = Pabellón de Arteaga tlacatl
| Tlaixpayotl =
| Chanehqueh =
| Tlaquetzalli =
| Tequihuah =
| NumSecciones =
| CodigoINEGI = 01006
| Matlatzalantli =
}}
== Miyak Amoxtli ==
* '''s/a'''. ''Hablamos Náhuat y Español. Frases útiles en el Náhuat de la Huasteca Central y en español''. Materiales en Náhuat, apartado 57 Tamazunchale, S.L.P. México, '''s/f'''.( Ipan amatl 36 moiicuilotoc ne tlapali)
*Sullivan, Jonh. ''Et al''. ''Tlahtolxiuhtlacayotl. Chicontepec, Veracruz''. IDIEZ-Universidad de Varsovia, Polonia, 2016.
*Beller, Ricardo. Patricia Cowan de Beller. ''Curso del nahuatl moderno. Nahuatl de la huasteca. Vol. 1''. Instituto Lingüístico de Verano. México, 1984. (1976)
*Hooft, Anuschka van´t. ''Diccionario nahuatl de la huasteca en línea''. [http://avanthooft.net/vocablos/ www.avanthooft.net.] Consultado el 20 de marzo de 2017.
*Canger, Una. “Subgrupos de los dialectos Nahuas”. In J. Kathryn Josserand and Karen Dakin (eds.), ''Smoke and Mist: Mesoamerican Studies in Memory of Thelma D. Sullivan'', 473-498. Oxford: 1988. BAR.Stiles,
*Stiles, Neville. ''Nahuatl in the Huasteca Hidalguense: A Case Study in the Sociology of Language''. University of St. Andrews. 1982. 469pp. (Doctoral dissertation).
*Garcia, John. ''Phylogenetic methods in Huasteca Nahuatl dialectology''. California State University, Long Beach. 2014. 80pp. (MA thesis).
*Croft, Kenneth. ''Matlapa and Classical Nahuatl with comparative notes on the two dialects''. Indiana University. 1953. 278pp. (Doctoral dissertation).
*Geoffrey Kimball. ''A dictionary of the Huazalinguillo dialect of Nahuatl: with grammatical sketch and readings''. Tulane University: Center for Latin American Studies. 1980. 131pp.
*Cruz Cruz, Victoriano de la. ''Las cláusulas relativas en el Náhuatl de Teposteco, Chicontepec, Veracruz''. México: CIESAS. 2010. 152pp. (MA thesis).
*{{Cite book|last=Beller|first=Richard |first2=Patricia|last2=Beller |year=1979 |chapter=Huasteca Nahuatl |editor=[[Ronald Langacker]] (ed.) |title=Studies in Uto-Aztecan Grammar 2: Modern Aztec Grammatical Sketches |series=Summer Institute of Linguistics Publications in Linguistics, 56 |location=Dallas, TX |publisher=[[Summer Institute of Linguistics]] and the University of Texas at Arlington |pages=199–306 |isbn=0-88312-072-0 |oclc=6086368|ref=harv}}
: {{cite journal|last=Kimball|first=G. |year=1990|title=Noun pluralization in Eastern Huasteca Nahuatl|journal=International journal of American linguistics|pages=196–216|ref=harv}}
*Rodríguez López, María Teresa, and Pablo Valderrama Rouy. 2005. "The Gulf Coast Nahua." In Sandstrom, Alan R., and Enrique Hugo García Valencia. 2005. ''Native peoples of the Gulf Coast of Mexico''. Tucson: University of Arizona Press.
*Aburto M., Pacual. Mason, David. y Mason, Elena. ''Tiuelis titlajtlajtos nahuatl. Puede hablar el náhuatl.'' Instituto Lingüístico de Verano, A.C. México, 2004. [http://www.sil.org/mexico/nahuatl/guerrero/L003-PuedeHablar-NAH.htm]
*Aguirre Beltrán, Gonzalo. '' Lenguas vernáculas. Su uso y desuso en la enseñanza''. CIESAS, Ediciones de la Casa Chata, México 1983. ISBN 968-496-026-3
*Amith, Jonathan D. ''Acento en el nahuatl de Oapan.'' Instituto de Investigaciones Filológicas-UNAM, México, 1989.
*Ando Koji. 2007. ''Gramática náhuatl de Pajapan,'' Universidad Veracruzana, Xalapa.
*Andrews, Richard. ''Introduction to classical Nahuatl''. University of Texas Press, 1975.
*Arreola, José María. "Tres vocabularios dialectales del mexicano". En ''Investigaciones Lingüísticas'', México, vol. II 1934: 428-443.
*Avilés González, Karla Janiré. ''Retos y paradojas de la reivindicación nahua en Santa Catarina, Tepoztlán, Morelos''. Tesis de doctorado en Antropología. CIESAS, México, 2009.[https://www.academia.edu/7614986/Retos_y_paradojas_de_la_reivindicaci%C3%B3n_nahua_en_Santa_Catarina_Tepoztl%C3%A1n_Morelos]
*Brewer, Forrest, y Brewer, Jean G. ''Vocabulario mexicano de Tetelcingo''. Serie de vocabularios y diccionarios indígenas "Mariano Silva y Aceves" 8. México, ILV, 1962.
*Brewer, Forrest. Morelos (Tetelcingo) Nahuatl verb stem constructions”, en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I. Phonological and Grammatical Studies in Modern Nahuatl Dialects''. ILV 1969: 33-52.
*Bright, William. "Un vocabulario náhuatl del estado de Tlaxcala", en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', vol. 7: 233-253. México, 1976.
*Brotherston, Gordon. "Las cuatro vidas de Tepoztecatl”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', vol. 25, UNAM, 1995. pp. 185-206.
*Brundage, Burr Cartwright. ''Lluvia de dardos''. Ed. Diana México 1982.
*Campbell, Joe y Langacker. "Proto-Aztecan Vowels: Parts I-III, ''[[IJAL]]'' 44: 85-102.
*{{Cite book|last=Canger|first=Una |authorlink=Una Canger |year=1980 |title=Five Studies Inspired by Náhuatl Verbs in -oa |series=Travaux du Cercle Linguistique de Copenhague, Vol. XIX |location=Copenhague |publisher=The Linguistic Circle of Copenhagen; distributed by C.A. Reitzels Boghandel |isbn=87-7421-254-0 |oclc=7276374|ref=harv}}
*{{Cite journal|last=Canger|first=Una |authorlink=Una Canger|year=1988 |title=Nahuatl dialectology: A survey and some suggestions |journal=[[International Journal of American Linguistics]] |volume=54 |issue=1 |pages=28–72 |location=Chicago |publisher=[[University of Chicago Press]] |doi=10.1086/466074 |oclc=1753556 |ref=harv}}
*Canger, Una. (2001): ''Mexicanero de la Sierra Madre occidental'', Archivo de lenguas indígenas de México núm. 24, Colegio de México, ISBN 968-12-1041-7.
*{{Cite journal|last=Canger|first=Una |authorlink=Una Canger|year=2011|title=El nauatl urbano de Tlatelolco/Tenochtitlan, resultado de convergencia entre dialectos, con un esbozo brevísimo de la historia de los dialectos|journal=Estudios de Cultura Náhuatl|publisher=UNAM|location=Mexico|url=http://www.academia.edu/attachments/10258752/download_file?request_id=15724dc6b|pages=243–258|ref=harv}}
*Canger, Una. “Los dialectos del náhuatl de Guerrero”, en ''Primer Coloquio de Arqueología y Etnohistoria del Estado de Guerrero'', INAH-SEP-Gobierno del Estado de Guerrero, México 1986.
*Canger, Una. “Náhuatl en Durango-Nayarit”. En Estrada Fernández, Zarina ''et al''. (eds.), ''IV Encuentro Internacional de Lingüística en el Noroeste'', Vol. I: Lenguas Indígenas. Hermosillo, Sonora: Unison. 1998. pp. 129-150.
*{{Cite book|last=Carmack|first=Robert M. |year=1981 |title=The Quiché Mayas of Utatlán: The Evolution of a Highland Guatemala Kingdom |series=Civilization of the American Indian series, no. 155 |location=Norman|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=0-8061-1546-7 |oclc=6555814|ref=harv}}
*Carochi, Horacio: ''Arte de la lengua mexicana: con la declaración de los adverbios della.'' (Edición facsiilar de la de 1645) UNAM, 1983.
*Carrasco Pizana, Pedro. ''Los otomíes. Cultua e historia prehispánica de los pueblos mesoamericanos de habla otomiana''. Biblioteca Enciclopédica del Estado de México, México, 1979.
*Castro Medina, Margarita María. ''Descripción morfológica del sistema verbal del mexicanero de San Pedro Jícora. (Variante dialectal en Durango, México.)'' Disertación Doctoral, Universidad de Colonia, Alemania. 2000.
*Castro Medina, Margarita. '' Un estudio sobre la trayectoria histórico-lingüística del mexicanero de San Pedro Jícora Durango''. (Tesis de Maestría). México: ENAH. 1995.
*Celestino Solís, Eustaquio. ''Nican Tetelcingo yeua tocostumbre''. CIESAS-SEP, México, 1992. ISBN 968-496-204-5
*Cline, Sarah L. "Native Peoples of Colonial Central Mexico", ''The Cambridge History of the Native Peoples of the Americas'': Volume II, Mesoamerica, Part 2. Cambridge University Press, 2000, pp. 187–222
*Cortés y Zedeño, GerónimoThomás de Aquino. ''Arte, Vocabulario, y Confessionario en Idioma mexicano, como se usa en el Obispado de Guadalaxara''. Edición facsimilar de la de 1765 por Edmundo Aviña Levy, Guadalajara, Jalisco. 1967.
*Dakin, Karen. "Proto-Aztecan Vowels and Pochutec: An alternative analysis", en ''IJAL'', 49, 2: 196-219. 1983.
*Dakin, Karen. “Dialectología Náhuatl de Morelos: Un estudio preliminar”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', Vol. 11, UNAM, 1974. pp. 227-234
*Dakin, Karen. ''Nuestro pesar, nuestra aflicción. Tunetuliniliz, tucucuca. Memorias en lengua náhuatl enviadas a Felipe II por indígenas del valle de Guatemala hacia 1572''. UNAM-IIH, Centro de Investigaciones Regionales de Mesoamérica, Plumsock Mesoamerican Studies, 1996. ISBN 968-36-3766-3 [http://www.historicas.unam.mx/publicaciones/publicadigital/libros/nuestropesar/npesar.html (Versión en línea)]
*Davies, Nigel C. ''El Imperio Azteca''. Alianza Editorial, México, 1992.
*Davies, Nigel C. ''The Toltecs until the Fall of Tula''. University of Oklahama Press Norman, 1977.
*Dehouve, Danièle. “Dos relatos sobre migraciones nahuas en el estado de Guerrero”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'' vol. 12, UNAM, 1976. pp. 137-154
*Dow F., Robinson. “Puebla (Sierra) Nahuat prosodies”, en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I. Phonological and Grammatical Studies in Modern Nahuatl Dialects''. ILV 1969: 17-32. ((Nahuat de Zacapoaxtla))
*Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I. Phonological and Grammatical Studies in Modern Nahuatl Dialects''. ILV 1969.
*Escalada, Apolonio H. “El Tepozteco”, en ''Investigaciones Lingüisticas'', tomo IV núms. 3 y 4, México, 1937
*Flores Farfán , José Antonio. ''Cuatreros somos y toindioma hablamos: contactos y conflictos entre el náhuatl'' , 1999. ISBN 968-496-344-0
*García Beltrán, Benito (autor) ; Elke Muller Schuch (asesora lingüística). ''La boda en el pueblo de Cuentepec''. SIL, México, 1999.
*García de León, Antonio. "La lengua de los ancianos de Jalupa, Tabasco", en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', vol. 7: 267-281. México, 1967.
*García de León, Antonio. ''Pajapan, un dialecto mexicano del Golfo.'' México, INAH, 1976.
*Garibay, Ángel Ma. ''Llave del Náhuatl''. Porrúa. México. [1940] 1999.
*Guerra, Fr. Juan. ''Arte de la lengua mexicana. Que fue usual entre los indios del obispado de Guadalajara y de parte de los de Durango y Michoacán (1692)''. Prólogo por Alberto Santoscoy, Guadalajara, Jalisco. 1900.
*Guzmán Betancourt, Ignacio. “Noticias tempranas acerca de la variación dialectal del náhuatl y de otras lenguas de México.” En ''Estududios de Cultura Nahuatl'' vol. 23, México, UNAM, 1993. pp. 83-116
*Guzmán Betancourt, Ignacio. ''Fonología y morfología del náhuatl de Santa Catarina, Morelos''. Escuela Nacional de Antropología e Historia, México, 1974. (tesis).
*Guzmán Betancourt, Ignacio. ''Gramática del náhuatl de Santa Catarina, Morelos, México''. Escuela Nacional de Antropología e Historia, México, 1979.
*Hers, Marie-Areti. “El horizonte Clásico en el centro norte de Mesoamérica marginal”. En ''Atlas Histórico de Mesoamérica'', Linda Manzanilla, [[Leonardo López Luján]] (coordinadores). Ed. Larousse, México, 1993. pp. 107-112
*Hurst, Christopher L. , Rasgos importantes de esta variante del náhuatl , 2008 , Linguistics [http://www.sil.org/system/files/reapdata/85/19/14/85191438977182663631594270618068831518/22e_VerboLlegar_nhx.pdf] (Mecayapan)
*Ignacio Felipe, Esperanza. '' Nahuas de la Montaña''. Colección “Pueblos Indígenas del México Contemporáneo”, CDI, México, 2007. ISBN 978-970-753-088-1
*INEGI. ''Panorama sociodemográfico de Morelos''. 2011. ISBN 978-607-494-207-1
*INEGI. ''Perfil Sociodemográfico de la Población Hablante de Náhuatl''. México, 2005.
*Jáuregui, Jesús y Laura Magriñá, “Estudio etnohistórico acerca del origen de los mexicaneros (hablantes del náhuatl) de la sierra Madre Occidental”, en ''Dimensión Antropológica'', vol. 26, septiembre-diciembre, 2002, pp. 27- 81. Disponible en: http://www.dimensionantropologica.inah.gob.mx/?p=863
*{{Cite book|last=Justeson|first=John S. |first2=William M. |last2=Norman|first3=Lyle|last3=Campbell|first4=Terrence|last4= Kaufman|year=1985 |title=The Foreign Impact on Lowland Mayan Language and Script |series=Middle American Research Institute Publications, {{nowrap|no. 53}} |location=New Orleans, LA |publisher=Middle American Research Institute, [[Tulane University]] |isbn=0-939238-82-9 |oclc=12444550|ref=harv}}
*Karttunen, Frances. ''An analytical Dictionary of Nahuatl''. Austin, University of Texas Press. 1983
*Kartunnen, Frances. ''Apéndice: Mowentike Chalman/Los Peregrinos de Chalma de Jean Charlot''. Renvall Institute. Universidad de Helsinki.
*{{Cite journal|last=Kaufman|first=Terrence |authorlink=Terrence Kaufman |year=2007|last2=Justeson|first2=John|title=Writing the history of the word for cacao in ancient Mesoamerica |journal=Ancient Mesoamerica|volume=18|pages=193–237 |doi=10.1017/s0956536107000211|ref=harv}}
*{{Cite journal|last=Kaufman|first=Terrence |authorlink=Terrence Kaufman |year=2001|title=The history of the Nawa language group from the earliest times to the sixteenth century: some initial results |url=http://www.albany.edu/anthro/maldp/Nawa.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |version=Revised March 2001|publisher=Project for the Documentation of the Languages of Mesoamerica |accessdate=20 de junio de 2016|ref=harv}}
*Kirchhoff, Paul, Lina Odena Gümes y Lius Reyes García. ''Historia Tolteca-Chichimeca'' (trad. Luis Reyes), INAH, CISINAH, SEP. México, 1976.
*Lastra de Suarez, Yolanda y Horcasitas, Fernando. “El náhuatl en el estado de Morelos”. En ''Anales de antropología'', Vol. XVII, México, 1980. 233-298.
*Lastra de Suarez, Yolanda. ''Las áreas dialectales del náhuatl moderno''. (Serie Antropológicas: 62) IIA/UNAM, México, 1986.
*Lastra García, Clementina Yolanda. "Dialectología Náhuatl del Distrito Federal", en ''Anales de Antropología'', Vol. 12, México, 1975.
*Lastra, Yolanda y Horcasitas Pimentel, Fernando. "El náhuatl en el Distrito Federal, México", en ''Anales de Antropología'', Vol. 13, México, 1976: 103-136.
*Lastra, Yolanda y Horcasitas Pimentel, Fernando. "El náhuatl en el norte y el occidente del Estado de México", en ''Anales de Antropología'', Vol. 15, México, 1978: 185-250.
*Lastra, Yolanda y Horcasitas Pimentel, Fernando. "Náhuatl en el oriente del Estado de México", en Anales de Antropología, Vol. 14, México, 1977: 165-226.
*Launey, Michel. ''Introducción a la lengua y literatura náhuatl''. UNAM, México, 1992.
*León-Portilla, Miguel; Alfredo Ramírez; Francisco Morales; Librado Silva Galeana. ''In Yancuic nahua tlahtolli. Nuevos relatos y cantos en náhuatl. '' IIH UNAM, 1989.
*León-Portilla, Miguel. ''Los antiguos mexicanos a través de sus crónicas y cantantares''. FCE, Colección Lecturas mexicanas, México, 1983.
*Lockhart, James. ''Nahuatl as written''. UCLA Latin American Studies, Stanford University Press, 2001.
*López Austin, Alfredo y [[Leonardo López Luján]]. ''Mito y Realidad de Zuyuá''. FCE. 1998.
*Lumholtz, Carl. ''El México desconocido''. (Edición facsimilar de la de 1902) 2 tomos, CIESAS-SEP, México, 1981.
*Macias, Carlos, y Alfonso Rodríguez Gil. “Estudio etnográfico de los actuales indios tuxpaneca del estado de Jalisco”, en ''Anales del Museo Nacional'', 1° época, t. II pp. 195-219, México, 1909.
*Manrique Castañeda, Leonardo. “Clasificaciones de las lenguas indígenas en México y sus resultados en el censo de 1990". En ''Políticas del Lenguaje en México''. Garza Cuarón, Beatriz (coord.). México: Universidad Nacional Autónoma de México. 1998.
*Manrique Castañeda, Leonardo. “Fray Andrés de Olmos: notas críticas sobre su obra lingüística”, en ''Estudios de Cultura Náhuatl'', Vol. 15, UNAM, México 1982. pp. 27-35.
*Manrique, Leonardo. “Lingüística histórica”, en Manzanilla, Linda y Leonardo López Lujan (coords.) ''Historia antigua de México, Volumen I: El México antiguo, sus áreas culturales, los orígenes y le horizonte Preclásico'', México, INAH-UNAM-PORRUA, 2000, pp. 53-93.
*Manzanilla, Linda. "Migrantes epiclásicos en Teotihuacán" en ''Reacomodo demográfico del Clásico al posclásico en el Centro de México''. IIA, UNAM, 2005.
*Molina, Alonso de. ''Vocabulario en lengua mexicana y castellana y castellana y mexicana''. Editorial Porrúa, México, 2004.
*Montero Baeza, Marcelino. ''Ejercicios para el aprendizaje de la lengua Náhuatl de Hueyapan y diccionario español-náhuatl''. México, CDI. 2012.
*Monzón, Cristina. ''Registro de la variación fonológica en el náhuatl moderno. Un estudio de caso''. Ediciones de la casa Chata/SEP 1990.
*Morales, Francisco (OFM). “Los franciscanos y el primer Arte para la lengua náhuatl. Un nuevo testimonio.” En ''Estudios de Cultura Nahuatl'' vol. 23, México, UNAM, 1993. pp. 54-81
*Paredes, Ignacio. ''Compendio del Arte de la lengua mexicana del padre Horacio Carochi'' (edición facsimilar de la de 1759), Ed. Innovación, México, 1979.
*{{Cite book|last=Pellicer|first=Dora |first2=Bábara|last2=Cifuentes |first3=Carmen|last3=Herrera |year=2006 |chapter=Legislating diversity in twenty-first century Mexico |title=Mexican Indigenous Languages at the Dawn of the Twenty-first Century |editor=Margarita G. Hidalgo (ed.) |series=Contributions to the Sociology of Language, {{nowrap|no. 91}}|location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter |pages=127–168|isbn=978-3-11-018597-3 |oclc=62090844|ref=harv}}
*Peralta Ramírez, Valentín. ''El nawat de la costa del Golfo'' ENAH/IIA-UNAM 2007.
*Pharao Hansen, Magnus. “Polysynthesis in Hueyapan Nahuatl: The Status of Noun Phrases, Basic Word Order, and Other Concerns”. En ''Anthropological Linguistics'' 52. 2010:274-299.
*Pittman, Richard S. 1948. “Nahuatl honorifics”. ''International Journal of American Linguistics'' 14:236-39.
*Pittman, Richard S. 1954. A grammar of Tetelcingo (Morelos) Nahuatl. ''Language Dissertation 50'' (supplement to ''Language'' 30).
*Prado B., Arnulfo. (Recopilación y análisis) ''Ya wejkawitl oksé tlamantle oyeka''. Narrado en 2000 por: Severiana Estrada Vásquez. ILV, 2008.
*Ramírez de Alejandro, Cleofas; Karen Dakin. ''Vocabulario Náhuatl de Xalitla, Guerrero''. Cuadernos de la Casa Chata. Centro de Investigaciones Superiores del INAH. 1979
*Robinson, Dow y Sischo, William. "Michoacán (Pómaro) Nahuatl clause structure", en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I'', ILV 1969: 53-74.
*Rodríguez López, María Teresa. ''Ritual, identidad y procesos étnicos en la sierra de Zongolica, Veracruz.'' México, CIESAS, 2003. ISBN 968-496-485-4 36, 167
*{{Cite journal|last=Rolstad|first=Kellie |year=2002|title=Language death in Central Mexico: The decline of Spanish-Nahuatl bilingualism and the new bilingual maintenance programs|journal=The Bilingual Review/La revista bilingüe|volume=26|issue=1 |location=Tempe |publisher=Hispanic Research Center, [[Arizona State University]]|pages=3–18 |issn=0094-5366 |oclc=1084374|ref=harv}}
*Ronald W. Langacker (ed.) ''Studies in Uto-Aztecan grammar 1: An Overview of Uto-Aztecan Grammar''. SIL/University of Texas at Arlington, 1977.
*Ronald W. Langacker (ed.) ''Studies in Uto-Aztecan grammar 2: Modern Aztec grammatical sketches''. SIL/University of Texas at Arlington, 1979.
*Roth Seneff, Andrés, Ma. Teresa Rodríguez, Lorena Alarcón. ''Lingüística aplicada y sociolingüística del náhuatl en la Sierra de Zongolica.'' CIESAS Ediciones de la casa Chata, México, 1986. ISBN 968-496-099-9
*Rubí Alarcón, Rafael. “Comunidades indígenas, siglo XVI y XVII del Centro y la Montaña de Guerrero”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'' vol. 23, UNAM, 1993. pp. 297-341
*Ruvalcaba, J. Melquiades. "Vocabulario mexicano de Tuxpan, Jalisco". En ''Investigaciones Lingüísticas'', México, vol. III 1935: 208-214.
*Ruvalcaba, J. Melquiades. ''Manual de la gramática náhuatl''. Guadalajara, Jal. 1968.
*s/a. '' Nahuatl Northern Oaxaca: a language of Mexico''. SIL International, 2013.
*Shumann, Otto y Antonio García de León. "El dialecto náhuatl de Almomoloa, Temazcaltepec, estado de México", en ''Tlalocan'' 5, 2: 178-192. México, 1966.
*Siméon, Rémi. ''Diccionario de la lengua Nahuatl o Mexicana''. Editorial Siglo XXI, México, 1988.
*Solar Valverde, Laura (Ed.) ''El fenómeno Coyotlatelco en el centro de México''. Conaculta/INAH 2006.
*{{Cite book|last=Suárez|first=Jorge A. |year=1983 |title=The Mesoamerian Indian Languages |series=Cambridge Language Surveys |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge and New York|isbn=0-521-22834-4 |oclc=8034800|ref=harv}}
*Sullivan, Thelma D. ''Compendio de la Gramática Nahuatl''. Universidad Nacional Autónoma de México. [1976] 1992.
*Swadesh, Mauricio y Sancho, Madalena. ''Los mil elementos del nahuatl clásico''. UNAM, México, 1967.
*Tuggy, David H. ''Distinción entre vocales largas y cortas en el nawatl de Orizaba'' 2002.
*Tuggy, David H. ''Lecciones para un curso del náhuatl moderno (nawatl de Orizaba o de la Sierra de Zongolica).'' Tercera edición (electrónica), 2004, Academic Training SIL.
*Tuggy, David. 1979. “Tetelcingo Nahuatl”. ''Modern Aztec Grammatical Sketches'', 1-140, Ronald W. Langacker, ed. ''Studies in Uto-Aztecan Grammar'', vol. 2. Arlington, TX: Summer Institute of Linguistics and University of Texas at Arlington.
*Tuggy, David. 1981. [http://www.sil.org/~tuggyd/Dissert/DTuggy-Dissertation-CG-nhg.htm Electronic version 2008]. ''The transitivity-related verbal morphology of Tetelcingo Nahuatl: an exploration in Space [Cognitive] grammar.'' UC San Diego doctoral dissertation.
*V aliñas Coalla, Leopoldo. ''El nahuatl de la periferia occidental y la costa del Pacífico''. Tesis para optar el título de licenciado en antropología con especialidad en lingüística. México: Escuela Nacional de Antropología e Historia. 1981.
*Valiñas Coalla, Leopoldo. "Transiciones lingüísticas mayores en Occidente", en ''Transformaciones mayores en el Occidente de México''. Editado por Ricardo Ávila Palafox, U. de G. 1994. pp. 127-166
*Valiñas Coalla, Leopoldo. “El Náhuatl actual en Jalisco”, en ''Tlalocan'', Vol. IX, IIF-UNAM, 1982. pp. 41-69
*Valiñas Coalla, Leopoldo. “El náhuatl en Jalisco, Colima y Michoacán”, en ''Anales de Antropología'', Vol. 16, 1979. pp. 325-344.
*Valiñas Coalla, Leopoldo. “Los mexicaneros de Durango no son de Tlaxcala”. En ''Primeras jornadas de etnohistoria. Memorias 1988''. México, INAH 1991. pp. 7-22
*Valiñas Coalla, Leopoldo. “Notas Lingüísticas sobre el Diluvio y la creación (Dos relatos mexicaneros)”, en ''Tlalocan'', Vol. XI, México, 1989. pp. 445-468
*Wolgemuth, Carl. ''Yej icya quitaquej totajhuehuejmej chapolin'', primera edición , SIL, 1974.[http://www.sil.org/system/files/reapdata/69/05/23/69052340883425185226515909845753456486/nhx_9976_Cuento_de_chapulines_74_028.pdf]
*Wolgemuth, Carl. ''[http://www.sil.org/mexico/nahuatl/istmo/G027a-GramNahIst-nhx.htm Gramática Náhuatl (melaʼtájto̱l) de los municipios de Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz (Segunda edición).]'' 2002.
*Wolgemuth, Carl. ''[http://www.ualberta.ca/~csmackay/Mecayapan.pdf Nahuatl grammar of the townships of Mecayapan and Tatahuicapan de Juárez, Veracruz]''. SIL International. 2007.
*Wolgemuth, Carl. “Isthmus (Mecayapan) Nahuat Laryngeals”, en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I'', ILV 1969: 1-16.
*Wolgemuth, et al. 2000. ''[http://www.sil.org/mexico/nahuatl/istmo/G020a-DiccNahIst-nhx.htm Diccionario Náhuatl de los municipios Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz.]''
*Yáñez Rosales, Rosa H. ''Rostro, palabra y memoria indígenas: el occidente de México, 1524-1816''. Centro de Investigaciones y Estudios Superiores en Antropología Social-Instituto Nacional Indigenista, 2001.
== Zekin tzowililiztli ==
* [https://www.acadmexhistoria.org.mx/pdfs/publicaciones/MemoriasParaLectura/ Memorias de la Academia mexicana de Historia]
* [http://www.mna.inah.gob.mx/index.php?option=com_sppagebuilder&view=page&id=30&Itemid=724 Anales del Museo Nacional de México]. Colección completa 1877-1977.
Distrito Federal
*(Milpa Alta)
::Puebla
* 1. http://www.watchtower.org/nht/index.html
* 2. http://sepiensa.org.mx/contenidos/2007/XopanCuicatl/boletinesPDF/boletin_2.pdf
* 3. http://www.noticiaspueblatlaxcala.com/pages/n1nuestrasvoces95.php
* 4.
http://observatorio.totalmanik.org/en-nahuatl-masehualtajtol.html
* 5. http://www.congresopuebla.gob.mx/web/prensa/tmp/constitucion_politica_puebla_nahuatl.doc
* 6.
http://www.escritos.buap.mx/escri3/47-67.pdf
* 7. http://es.geocities.com/periodicowam/Jesuspoemas.doc
* 8. http://www.conevyt.org.mx/cursos/indigenas/020320_0546/eLibro/9682950465.pdf
::Hidalgo
* 9. http://celia.cnrs.fr/FichExt/Am/A_24_09.htm
* 10.
http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/biblioteca/literatura/cnnarraciones/13/13-20.htm
* 11. http://elizabeth1208.blogspot.com/
* 12. http://demo.claroline.net/claroline/course_description/index.php?cidReset=true&cidReq=TLAJTOLI
::Guerrero
* 13. http://www.watchtower.org/nhg/index.html
* 14. http://www.sil.org/mexico/nahuatl/guerrero/F004a-Piojo-NAH.htm
* 15. http://www.culturaspopulareseindigenas.gob.mx/pdf/antologia_cuentos_indigenas_de_guerrero.pdf
* 16. http://www.huicholesyplaguicidas.org/huichol_cas/cont/docs/gvid_05.pdf
* 17. http://www.azcatl-tezozomoc.com/foros/index.php?s=35b9b40d279da2beb0e5677a578b94c9&showtopic=719
* 18. http://www.balsas-nahuatl.org/electronic-docs/tanancha.pdf
::Morelos
* 19. http://www.sil.org/mexico/nahuatl/morelos/00v-NahuatlMorelos-nhm.htm
* 20.http://www-lab.biomedicas.unam.mx/cistimex/s5/TLEN%20IN%20TOMAKOKOLI%20PAN%20KOATETEX.pdf
* 21. http://mx.groups.yahoo.com/group/redactuar/message/8
::Oaxaca
* 22. http://www.wycliffe.org.uk/vision2025-org/jesus_in_nahuatlno.html
* 23. http://www.scriptureearth.org/data/nhy/PDF/61-2PEnhy-web.pdf
::Veracruz
* 24. http://elblogdesesam-colaboraciones.blogspot.com/2009/01/sixto-cabrera-gonzlez.html
* 25. http://www.editoraveracruz.gob.mx/gacetas/revista/PDF/RC_007.pdf
* 26. http://www.medicinatradicionalmexicana.unam.mx/flora2.php?l=4&t=&po=&id=5318&clave_region=23(?)
* 27. http://www.uv.mx/uvi/blog/?p=327
* 28. http://www.maestriaenlinguistica.uson.mx/work/resources/LocalContent/55125/4/Tesis Manuel P.pdf
::San Luis Potosí
*29. http://www.cegaip.org.mx/pdfs/Ley_nahuatl.pdf (?)
::Generales y no identificados
* 30. http://www.axtel.com.mx/forum/nah/wimax.htm
* 31. http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=nhn
* 32. http://basica.sep.gob.mx/dgdgie/cva/sitio/pdf/banner/manualnahuatl.pdf
* 33. http://www.politiquessociales.net/IMG/doc/derechos.doc
* 34. http://www.tlahui.com/tlahui2/andrea.htm
* 35. http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Central/OTROS_EVENTOS/090213_convocaNAHUATL.pdf
* 36. http://rogerbd.hi5.com/friend/profile/displayProfile.do?userid=66849230
* 37. http://www.indigenouspeople.net/frontera/indionat.htm
* 38. http://www.matedu.cicata.ipn.mx/tesis/maestria/espinoza_2006.pdf
* 39. http://books.google.com/books?id=w1CYJkcty1IC&lpg=PA96&ots=u0sKp78jhn
* 40. http://www.geocities.com/grupo_nineki/cuerpo/lcuerpo.htm
* 41. http://nauatltemachtiani.blogspot.com/2008/01/teixpantili-presentacin.html
* 42. http://basica.sep.gob.mx/dgei/pdf/inicio/conocenos/conocenosNahuatl.pdf
* 43. http://tlacuatl.wordpress.com/2008/11/05/tleka-in-tlakuat-kipia-xipet-ikuitkapiltsi/
* 44. http://www.frentetransversal.com.ar/spip/spip.php?page=imprimir&id_article=5551
* 45. http://www.incosai2007.org.mx/revista/RutasdMexicoi.pdf
* 46. http://www.public.asu.edu/~macswan/4.pdf
* 47. http://www.letralia.com/transletralia/castaneda/01.htm
* 48. http://www.cenp.org/popoloca/index.php?option=com_content&task=view&id=18&Itemid=12
* 49. http://www.destiempos.com/n18/barriga.pdf
* 50. http://xochitlahtolli.spaces.live.com/
* 51. http://www.sabersinfin.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1378&Itemid=95
* 52. http://gregor.padep.org.bo/cuad.htm#cuadro4
* 53. http://chelyta-chelyta.blogspot.com/
* 54. http://yolistli.blogspot.com/
* 55. http://smallheartprecious.blogspot.com/2009/02/te-recuerdo-cancion-en-nahuatl.html
* 56. http://books.google.com/books?id=SxJFEYFA-YMC&lpg=PA263&ots=RiT5eCBF-J&pg=PA263#v=onepage&q=&f=false
::Apoyo académico a la ortografía moderna:
* 57. http://nauatlajtoliblog.blogspot.com/2009/03/manual-para-aprender-nahuatl.html (Hidalgo)
* 58. http://www.scribd.com/doc/16617906/NORMAS-NAHUATL-2008-24oct08
* 59. http://www.omniglot.com/writing/nahuatl.htm
* 60. http://www.sil.org/mexico/nahuatl/morelos/23v-Ortografia-nhm.htm
* 61. http://nauatltemachtiani.blogspot.com/2008/01/profr.html
* 62. http://www2.udec.cl/catedraunesco/24Brambila.pdf
<nowiki>https://es.scribd.com/doc/16617906/NORMAS-NAHUATL-2008-24oct08</nowiki>
+
::* <nowiki>http://www2.udec.cl/catedraunesco/24Brambila.pdf</nowiki>
<nowiki>https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/457224/inpi-cuentos-nahuas-de-veracruz.pdf</nowiki
<nowiki>https://cemca.org.mx/producto/in-piltlajtoanpili/</nowiki>
==¿ĀKIN NEHWĀTL?==
Notechpa zē tepitzin:
Ōnitlākat īpan Guadalajara, Xālīxko.
Ye īxkichka zempōwalxiwitl ommahtlaktli omōnxiwitl ōnitlahtoh nāwatlahtōlli. Nō īwān nikimmachtiliā tokualnēzcātlahtōl īntech miyakintin tlākah.
Nikmati in Māzēwalcopa in nemih mexihkah īpan Guerrero, īpan Milpa Alta, īpan Cuextēcapan. Ka nehwātl ōmpa ōninen.
Ōninomachtih in ye wehcāw nemiliztlahtōllōtl. Zan ye iw ōnikchīw zē Tlahtōltekpāntiliztli ītechpa tlahtōlchīwaliztli, nō miyak ōnikihkuiloh ilwikamatiliztli, teōyōtl īwān mexihkatl ītlatzīmpēwaliz.
Intlā tinēchnōtzazneki xinēchihkuilo: akapochtli@yahoo.com.mx. Ahnozo nō nikān īpan ''tēīxnāmikiliztli'' (discusión).
==Notlahkuilōl==
*[[Tlanelhuayōmatiliztli]]
*[[Xochitl]]
*[[Xōchihcualli]]
*[[Izhuatl]]
*[[Tlanelhuatl]]
*[[Tzīncuauhyōtl]]
*[[Cueyatl]]
*[[Tocatl]]
*[[Cōātl]]
*[[Teōmatiliztli]]
*[[Cristianyōtl]]
*[[Catolicismo Romano]]
*[[Iglesia Ortodoxa]]
==Notetlauhtiliz==
<gallery>
File:Featured article star.svg|''Ce tetlauhtiliztli ipampa Cenca cualtzin tlahcuilolli ipan [[Teomatiliztli]].''
File:Artículo bueno.svg|''Ce tetlauhtiliztli ipampa Cualtzin tlahcuilolli ipan [[Xochitl]].''
</gallery>
[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Mēxihcatl tlatequitiltilīlli|Akapochtli]]
izqnlhx5afh76gfzw0qledqls4inc8h
Nemachiyōtīlli:Huiquipixqui
10
4128
532350
528243
2026-09-23T22:15:39Z
Akapochtli
159
Actualización y corrección
532350
wikitext
text/x-wiki
<div style="float: left; border: solid #B5843C 1px; margin: 1px; clear: left;">
{| cellspacing="0" style="width: 238px; background: #EED1A2;"
| style="width: 45px; height: 45px; background: #C6934B; text-align: center; font-size: 14pt; color: black;" | [[Image:Admin mop.PNG|43x43px|link=]]
| style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em; color: black;" | {{#if:{{{RFA|}}}|[[{{{RFA}}}|Inin tequitiuhqui]]|Inin tequitiuhqui}} ce '''[[Huiquipedia:Huiquipixqui|Huiquipixqui]]''' ipan {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|Huiquipedia ica nahuatlahtolli}}. <small>(<span class="plainlinks">[{{fullurl:Nōncuahquīzqui:ListaUsuarios|group=sysop&username={{BASEPAGENAMEE}}}} xiktemo]</span>)</small>
|}</div><includeonly>{{#if: {{{1|}}}||[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Huiquipixqui|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude>
[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Nemachiyotilli netech inezahzaloliz]]
</noinclude>
lybkcdtfspy0nh5k47c2zkt150smewb
532351
532350
2026-09-23T22:25:53Z
Akapochtli
159
Arreglo
532351
wikitext
text/x-wiki
<div style="float: right; border: solid #B5843C 1px; margin: 1px; clear: right;">
{| cellspacing="0" style="width: 238px; background: #EED1A2;"
| style="width: 45px; height: 45px; background: #C6934B; text-align: center; font-size: 14pt; color: black;" | [[Image:Admin mop.PNG|43x43px|link=]]
| style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em; color: black;" | {{#if:{{{RFA|}}}|[[{{{RFA}}}|Inin tequitiuhqui]]|Inin tequitiuhqui}} ce '''[[Huiquipedia:Huiquipixqui|Huiquipixqui]]''' ipan {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|Huiquipedia ica nahuatlahtolli}}. <small>(<span class="plainlinks">[{{fullurl:Nōncuahquīzqui:ListaUsuarios|group=sysop&username={{BASEPAGENAMEE}}}} xiktemo]</span>)</small>
|}</div><includeonly>{{#if: {{{1|}}}||[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Huiquipixqui|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude>
[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Nemachiyotilli netech inezahzaloliz]]
</noinclude>
07f2ohahzg4nbnhwdxs4srjm4gd7moo
Nemachiyōtīlli:Copyedit
10
4647
532347
528959
2026-09-23T20:42:24Z
Akapochtli
159
Actualización
532347
wikitext
text/x-wiki
<div class="ambox ambox-style" style="margin: 0 1em; padding: 4px; border-left: 5px solid #f28500; background: #fbfbfb;">
{| style="background:transparent; font-size:small;"
|-
| width="80px" | [[Imagen:Icono copyedit2.png|center|60px|Icono de copyedit]]
| '''Inin tlahcuilolli monequi huel tlahcuilolyemiliztli, tlahcuilolmachiyotl huan tlatlallotl yectiliztli.'''<br />
<small>''Este artículo necesita una revisión de gramática, ortografía y [[Wikipedia:Manual de estilo|estilo]]''. Quita esta plantilla cuando el artículo esté corregido.</small>
|}
</div><includeonly>[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Nemachiyotilli tlahcuilolyectiliztli]]</includeonly><noinclude>
[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Nemachiyotilli itech cualtiliztli]]
</noinclude>
ee8mrmad73qccqxvpbrlpms4ul3ccca
532348
532347
2026-09-23T21:18:20Z
Akapochtli
159
Arreglo
532348
wikitext
text/x-wiki
<div class="ambox ambox-style" style="margin: 0 1em; padding: 4px; border-left: 5px solid #f28500; background: #fbfbfb;">
{| style="background:transparent; font-size:small;"
|-
| width="80px" | [[Imagen:Icono copyedit2.png|center|60px|Icono de copyedit]]
| '''Inin tlahcuilolli monequi huel tlatolmelahualiztli, tlahcuilolmachiyotl huan tlatlallotl yectiliztli.'''<br />
<small>''Este artículo necesita una revisión de gramática, ortografía y [[Wikipedia:Manual de estilo|estilo]]''. Quita esta plantilla cuando el artículo esté corregido.</small>
|}
</div><includeonly>[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Nemachiyotilli tlahcuilolyectiliztli]]</includeonly><noinclude>
[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Nemachiyotilli itech cualtiliztli]]
</noinclude>
mlz826kc6iihfrck1ygvxkfcbgezkus
Nemachiyōtīlli:Portal
10
5326
532345
532311
2026-09-23T20:23:56Z
Akapochtli
159
Actualización
532345
wikitext
text/x-wiki
<div class="tright" style="border:solid #aaa 1px; background:#f9f9f9; margin:0.5em 0 0.5em 0.5em; font-size:85%;">
{| style="background:transparent;" width={{{boxsize|{{{4|0}}}}}}
| <div style="position:relative; width:{{{size|{{{3|32}}}}}}px; height:28px; overflow:hidden"><div style="position:absolute; top:0px; left:0px; z-index:2;"> [[Image:{{{image|{{{2|Portal.svg}}}}}}|{{{size|{{{3|32}}}}}}x28px|Calixatl:{{{name|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}]]</div></div>
| '''''[[Calixcuatl:{{{name|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}|{{{name|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}{{#ifeq:{{{break|}}}|yes|<br />| }}Calixcuatl]]'''''
|}</div><noinclude>
[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Nemachiyotilli itech acalnehnemiliztli]]
</noinclude>
q097j7kx9fj2xf5coacw2y8xvx9kopr
Nemachiyōtīlli:ThisDateInRecentYears
10
8101
532342
528407
2026-09-23T20:15:52Z
Akapochtli
159
Categoría
532342
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{| class="toccolours" cellpadding="4" cellspacing="0" style="float:right; margin-left:1em; text-align:center;"
|- style="background:#ccccff;"
| [[{{PAGENAME}}]] occe xiuhpan
|-
|<small>
<div align="center">[[Xihuitl]]
[[2001]] [[2002]] [[2003]] [[2004]] [[2005]] [[2006]] [[2007]] [[2008]] [[2009]] [[2010]]<br>
[[2011]] [[2012]] [[2013]] [[2014]] [[2015]] [[2016]] [[2017]] [[2018]] [[2019]] [[2020]]<br>
[[2021]] [[2022]] [[2023]] [[2024]] [[2025]] [[2026]] [[2027]] [[2028]] [[2029]] [[2030]]<br>
[[2031]] [[2032]] [[2033]] [[2034]] [[2035]] [[2036]] [[2037]] [[2038]] [[2039]] [[2040]]<br>
[[2041]] [[2042]] [[2043]] [[2044]] [[2045]] [[2046]] [[2047]] [[2048]] [[2049]] [[2050]]<br>
[[2051]] [[2052]] [[2053]] [[2054]] [[2055]] [[2056]] [[2057]] [[2058]] [[2059]] [[2060]]<br>
[[2061]] [[2062]] [[2063]] [[2064]] [[2065]] [[2066]] [[2067]] [[2068]] [[2069]] [[2070]]<br>
[[2071]] [[2072]] [[2073]] [[2074]] [[2075]] [[2076]] [[2077]] [[2078]] [[2079]] [[2080]]<br>
[[2081]] [[2082]] [[2083]] [[2084]] [[2085]] [[2086]] [[2087]] [[2088]] [[2089]] [[2090]]<br>
[[2091]] [[2092]] [[2093]] [[2094]] [[2095]] [[2096]] [[2097]] [[2098]] [[2099]] [[2100]]<br>
</div>
</small>
|}</includeonly>
<noinclude>[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Nemachiyotilli itech acalnehnemiliztli]]</noinclude}
pkzecyjb9hw89t7f0vs0elc546kpcae
532343
532342
2026-09-23T20:16:31Z
Akapochtli
159
532343
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{| class="toccolours" cellpadding="4" cellspacing="0" style="float:right; margin-left:1em; text-align:center;"
|- style="background:#ccccff;"
| [[{{PAGENAME}}]] occe xiuhpan
|-
|<small>
<div align="center">[[Xihuitl]]
[[2001]] [[2002]] [[2003]] [[2004]] [[2005]] [[2006]] [[2007]] [[2008]] [[2009]] [[2010]]<br>
[[2011]] [[2012]] [[2013]] [[2014]] [[2015]] [[2016]] [[2017]] [[2018]] [[2019]] [[2020]]<br>
[[2021]] [[2022]] [[2023]] [[2024]] [[2025]] [[2026]] [[2027]] [[2028]] [[2029]] [[2030]]<br>
[[2031]] [[2032]] [[2033]] [[2034]] [[2035]] [[2036]] [[2037]] [[2038]] [[2039]] [[2040]]<br>
[[2041]] [[2042]] [[2043]] [[2044]] [[2045]] [[2046]] [[2047]] [[2048]] [[2049]] [[2050]]<br>
[[2051]] [[2052]] [[2053]] [[2054]] [[2055]] [[2056]] [[2057]] [[2058]] [[2059]] [[2060]]<br>
[[2061]] [[2062]] [[2063]] [[2064]] [[2065]] [[2066]] [[2067]] [[2068]] [[2069]] [[2070]]<br>
[[2071]] [[2072]] [[2073]] [[2074]] [[2075]] [[2076]] [[2077]] [[2078]] [[2079]] [[2080]]<br>
[[2081]] [[2082]] [[2083]] [[2084]] [[2085]] [[2086]] [[2087]] [[2088]] [[2089]] [[2090]]<br>
[[2091]] [[2092]] [[2093]] [[2094]] [[2095]] [[2096]] [[2097]] [[2098]] [[2099]] [[2100]]<br>
</div>
</small>
|}</includeonly>
<noinclude>[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Nemachiyotilli itech acalnehnemiliztli]]</noinclude>
mr67epesw5bozusw8fzbh53dw5sen1d
Lechuca
0
13333
532353
453541
2026-09-24T02:00:41Z
Xqbot
1575
corrección de redirección doble a [[Centacatl]]
532353
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Centacatl]]
mjiz149gvybqai9tvhnq7ocnnntgaqu
Axoxouhquilitl
0
13473
532354
453537
2026-09-24T02:00:46Z
Xqbot
1575
corrección de redirección doble a [[Centacatl]]
532354
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Centacatl]]
mjiz149gvybqai9tvhnq7ocnnntgaqu
Quillechuca
0
32547
532355
453534
2026-09-24T02:00:51Z
Xqbot
1575
corrección de redirección doble a [[Centacatl]]
532355
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Centacatl]]
mjiz149gvybqai9tvhnq7ocnnntgaqu
Mexihco
0
37983
532349
532308
2026-09-23T21:19:42Z
Akapochtli
159
Plantilla
532349
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHN]]}}
{{P2|[[Mexko|NCH]]}}
{{Tlani}}
{{Copyedit}}
{{Tlacatiyan
| nombre_oficial = Estados Unidos Mexicanos <br />Mexihcatl Tlacetililli Tlahtohcayotl
| nombre_común = Mexihco
| de = de
| imagen_bandera = Flag of Mexico.svg
| imagen_escudo = Coat of arms of Mexico.svg
| imagen_escudo_tamaño = 125px
| símbolos =
| imagen_mapa = MEX orthographic.svg
| lema_nacional =
| himno_nacional = ''[[Himno Nacional Mexicano]]''
| capital = [[Altepetl Mexihco]]
| capital_población = 247 259 y 835 167 ([[2006]])
| capital_coor_fmt =
| capital_coor =16_29_S_68_02_O 16 29 S 68 02 O
| ciudad_principal = [[Altepetl Mexihco]]
| idiomas_oficiales = *[[Caxtillantlahtolli]]<br /> *[[Nahuatlahtolli]]<br /> *[[Mayatlahtolli]]<br /> *[[Mixtecatlahtolli]]
| idiomas_secundarios= Inglestlahtolli, Franciatlahtolli, Venetotlahtolli
| gobierno = [[Ripublika presidencialista]]
| dirigentes_títulos = [[Umalliq]]<br />[[Umalliq ranti]]
| dirigentes_nombres = [[Claudia Scheimbaum Pardo]]
| fundación = [[Independensya]]
| fundación_hitos = • Iniciada<br /> • [[Declaración de Independencia Mïxiku|Declarada]]
| fundación_fechas =[[Caxtillan]]<br />[[Llamp'u phaxsi 16]] [[1810]]<br />[[1824]] [[Llamp'u phaxsi 24]]
| superficie = 1 098 581
| superficie_puesto = 27
| superficie_agua = 1,4%
| fronteras = 6 743 [[Kilómetro|km]]
| costas = No tiene
| población = 9 627 269 ([[2006]])
| población_puesto = 87
| población_densidad = 8,76
| PIB_nominal_año = 2006
| PIB_nominal_puesto =123
| PIB_nominal = [[Dólar Istadus Unidus|USD]] 10.828
| PIB_nominal_per_cápita= [[Dólar Istadus Unidus|USD]] 1.125
| PIB = [[Dolar estadounidense|USD]]. 27 957 millones
| PIB_año = 2006
| PIB_puesto = 102
| PIB_per_cápita = [[Dólar Istadus Unidus|USD]] 2 903
| IDH = 0,712
| IDH_año = 2009
| IDH_puesto = 53
| IDH_categoría = <span style="color:#ffcc00;">'''alto'''</span>
| moneda = [[Peso mexicano (qullqi)|Peso mexicano]] ('''PM.''') ('''[[ISO 4217|BOB]]''')
| gentilicio = Mexicano, -a
| horario = [[UTC]]-4
| horario_verano = [[UTC]]-4
| cctld = [[.mx]]
| código_telefónico = 591
| prefijo_radiofónico = CPA-CPZ
| código_ISO = 068 / BOL / BO / BOB
| miembro_de = [[ONU]], [[OEA]], [[CSN]], [[Comunidad Andina|CAN]], [[Mercosur]], [[Asociación Latinoamericana de Integración|ALADI]], [[Alternativa Bolivariana para América Latina y el Caribe|ALBA]], [[Organización Mundial del Comercio|OMC]], [[Fondo Latinoamericano de Reservas|FLAR]], [[Sistema Económico Latinoamericano y del Caribe|SELA]], [[Tratado Comercial de los Pueblos|TCP]], [[Grupo de los 20|G20]], [[Comunidad Iberoamericana de Naciones|CIN]], [[Organización de Estados Iberoamericanos para la Educación, la Ciencia y la Cultura|OEI]], [[Unión Mundial para la Conservación|IUCN]], [[Unión Latina]], [[Movimiento de Países No Alineados|MPNA]].
| notas =
}}
[[Īxiptli:MEX orthographic.svg|250px|thumb|Mexihco]]
'''Mexihco''' ([[caxtillantlahtolli]]: '''México''') ahnozo '''Mexico''', itoca '''Zancen Mexicatl Tlatocayotl''' ([[Caxtillantlahtolli|caxtillantlahtolco]]: ''Estados Unidos Mexicanos''), ce tlacatiyan ipan America cemantoc tlalli. [[Altepetl Mexihco]] itecuacan. Cuaxochtia in mictlampa ica Estados Unidos, in huitztlampa ica [[Cuauhtemallan]] ihuan Belice. In tlacatiyan ixeliuhca ipan 31 tlahtocayotl ihuan ce altepetl tecuacan.
== Tlaltocaitl ==<!--Toponimia-->
[[Īxiptli:CodexMendoza01.jpg|thumb|left|150px|Mexihco Tenochtitlan ialtepemachiyo.]]
"Mexihco" quitoznehqui "Mexihtli" ahnozo "Mexihtin" ihuan "-co" zanyeno campa. Quilmach ce [[Aztlan|aztecatl]] [[yaoquizqui]] in ompa Chicomoztoc. Ahnozo, occequintin quihtoa cah zanyeno [[Metztli]] [[xictli|ixic]], auh ipampa oncan motoca "Mexihco".
Axcan Caxtillahtolcopa mohcuiloa "Mexihco" iuhqui ''México'' nozo ''Méjico''.
==Tlalticpacmatiliztli==<!--Geografía-->
Inin tlahtohcayotl cah ancayotl cuaxochtia mictlampa ica [[Estados Unidos]], canahpa in huitztlampa ica [[Cuauhtemallan]] ihuan [[Belice]], in tonalquizayampa ica [[Ilhuicaatl Pacífico]] ihuan in tonalcalaquiyampa ica [[Hueyatl Caribe]].
=== Yoliztli ===
Mexihco iyoliz hueyi, quipia occe yeyantli. Nican quipiya hueyac tepehuahcan, quiyauhcuauhtlatli, huacqui teotlalli moihtoa ''Sierra Madre'', quipia atl ipampa atoyatl huan atepantli. Ompa mictlampa ca ''Sierra Madre del Sur''.
No xiquitta Mexihco tlalli quipia chichinimeh yolcameh in tlecuahutli, canauhtli, centzontlahtoleh, huexolotl, techalotl, cuetlachtli, ayotochtli, tepocolcoatl, miztli, tochtli, [[tlacuachin]], [[tlahcomiztli]] ihuan [[epatl]].
==Huehcapatlahtoliztli==<!--Historia-->
[[Īxiptli:Hidalgo de José Clemente Orozco.JPG|250px|thumb|[[Miguel Hidalgo y Costilla]], no motenehua iuh in Tlacatiyan Tahtli]]
In '''Mexihco Tlacaxoxouhcayotl''' ({{es2}} ''Independencia de México'') ocatca ce altepenayotl ihuan tlacah hualomochihualiztli tlapachihuitilo yaotilizca, in tlein otlan in caxtillantepacholiztli ipan in [[Yancuic Caxtillan]] tlalli. In yaoyotl ipampa in [[Mexihco]] tlacaxoxouhcayotl oman ixquichca in [[Dolores Hidalgo|Dolores Tzahtziliztli]], in [[16 tlachiucnauhti]] [[1810]] ({{xiuhpōhualli|año=1810}}), zan in ocalac [[Ejército Trigarante]] ipan in [[Altepetl Mexihco]] in [[27 tlachiucnAuhti]] [[1821]] ({{xiuhpōhualli|año=1821}}).
==Teyacanaliztli==
Mexihco quipia caltetlahtlaniliztli motech teyacanaliztli ipan itecuacan in Altepetl Mexihco, tlahtocac tequitini in cihuatlacatzin Claudia Scheinbaum in tetlanahuatiani.
===Mexihco ixeliuhca===<!-- División política -->
<div align=center>
{| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=500px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:3px; font-size:90%"
|colspan=4 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="black"|'''Mexihco ixeliuhca'''
|-
|colspan=4 align=center|[[Īxiptli:States of Mexico.svg|center|450px]]
|-
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Cemaxcayotl'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tecuacan'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Chanehqueh (2012)'''
| style="background:#e9e9e9;" align=center | '''Tlaixpayotl (km²)'''
|- bgcolor="#f0f0f0"
|'''Mexihco'''
| '''[[Altepetl Mexihco]]'''
| align="right" |'''59 685 227'''
| align="right" |'''301 308'''
|-
|1. [[Aguascalientes]]
| [[Aguascalientes, Aguascalientes|Altepetl Aguascalientes]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|2. [[Tlani California]]
| [[Mexicali]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|3. [[Tlani California Huitztlampa]]
| [[La Paz]]
| align="right" | 1 958 238
| align="right" | 15 080
|-bgcolor="#f0f0f0"
|4. [[Campeche]]
| [[Campeche, Campeche|Altepetl Campeche]]
| align="right" | 5 769 750
| align="right" | 13 595
|-
|5. [[Chiapan]]
| [[Tochtlan Gutiérrez]]
| align="right" | 4 377 487
| align="right" | 22 451
|-bgcolor="#f0f0f0"
|6. [[Chihuahua]]
| [[Chihuahua, Chihuahua|Altepetl Chihuahua]]
| align="right" | 1 221 860
| align="right" | 7 844
|-
|7. [[Cuahuillan]]
| [[Saltillo]]
| align="right" | 5 557 276
| align="right" | 17 207
|-bgcolor="#f0f0f0"
|8. [[Ahcolman]]
| [[Altepetl Ahcolman]]
| align="right" | 1 565 127
| align="right" | 5 421
|-
|9. [[Durango]]
| [[Durango, Durango]]
| align="right" | 9 794 525
| align="right" | 23 861
|-bgcolor="#f0f0f0"
|10. [[Guanajuato]]
| [[Pachtitlan]]
| align="right" | 1 545 155
| align="right" | 9 366
|-
|11. [[Guerrero]]
| [[Chilpantzinco]]
| align="right" | 313 341
| align="right" | 4 438
|-bgcolor="#f0f0f0"
|12. [[Hidalgo]]
| [[Pachyohcan]]
| align="right" | 4 374 052
| align="right" | 25 399
|-
|13. [[Xalixco]]
| [[Atemaxac]]
| align="right" | 4 050 803
| align="right" | 19 363
|-bgcolor="#f0f0f0"
|14. [[Tlahtohcayotl Mexihco|Mexihco]]
| [[Tollohcan]]
| align="right" | 1 640 379
| align="right" | 24 090
|-
|15. [[Michhuahcan]]
| [[Morelia]]
| align="right" | 4 999 932
| align="right" | 25 707
|-bgcolor="#f0f0f0"
|16. [[Morelos]]
| [[Cuauhnahuac]]
| align="right" | 3 692 828
| align="right" | 22 993
|-
|17. [[Nayarit]]
| [[Tepic]]
| align="right" | 1 039 934
| align="right" | 13 607
|-bgcolor="#f0f0f0"
|18. [[Yancuic León]]
| [[Monterrey]]
| align="right" | 886 239
| align="right" | 8 456
|-
|19. [[Huaxyacac]]
| [[Huaxyacac, Huaxyacac|Altepetl Huaxyacac]]
| align="right" | 127 844
| align="right" | 3 263
|-bgcolor="#f0f0f0"
|20. [[Puebla]]
| [[Cuetlaxcoapan]]
| align="right" | 4 881 756
| align="right" | 18 379
|-
|21. [[Querétaro]]
| [[Tlachco, Querétaro]]
| align="right" | 127 844
| align="right" | 3 263
|-bgcolor="#f0f0f0"
|22. [[Quintana Roo]]
| [[Chetumal]]
| align="right" | 4 881 756
| align="right" | 18 379
|-
|23. [[San Luis Potosí]]
| [[Mizquitic]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|24. [[Sinaloa]]
| [[Colhuahcan, Sinaloa]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|25. [[Sonora]]
| [[Pitic]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|26. [[Tabasco]]
| [[Cualnezcaltepec]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|27. [[Tamaulipas]]
| [[Altepetl Victoria]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|28. [[Tlaxcallan]]
| [[Tlaxcallan, Tlaxcallan|Altepetl Tlaxcallan]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|29. [[Veracruz]]
| [[Xallapan, Veracruz|Xallapan]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|30. [[Yucatan]]
| [[Mérida]]
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|31. [[Zacatecah]]
| [[Zacatecah]]
| align="right"| 1 312 507
| align="right"| 10 795
|-bgcolor="#f0f0f0"
|32. [[Altepetl Mexihco]]
|
| align="right" | 576 194
| align="right" | 9 992
|-
|}</div>
== Tequitiliztli ==
[[File:Agave tequilana (Jay8085).jpg|miniaturadeimagen|left|200px|Mexcalpixcayotl ipan [[San Miguel de Allende]].]]
Tlapixcayotl ipan Mexihco ca [[cintli]], [[zacacintli]], [[xalxocotl]], [[ahuacatl]], [[yoloxocotl]], [[lalaxtli]], [[xitomatl]], [[miltomatl]], [[tlalcamohtli]], [[xonacatl]], [[xocomecatl]], occe; xochicualli tlanamaca occequin altepemeh ipan tiyanquiztli nozo tiyanquiztiloyan. Nican yeyanyotl tonalli ica quiyahuitl. Miac tlacameh zan miltequitih ihuan occequin tlacameh no quitocah ahuacatl, chilli, tomatl, etl, colantoh, xonacatl, ihuan occe xochicualli.
Mexihco tlalli nohuan pitzopixcayotl, cahuayohpixcayotl, cuacuahuehpixcayotl, pipiyolpixcayotl huan ichcapixcayotl ipan xoxohuic ixtlahuahcan afuera itechpahuic altepetl nozo altepemaitl.
===Nehnemiliztli===
[[Īxiptli:MX MM PANORÁMICAS DESFILE ZÓCALO.jpg|thumbnail|200px|left|Xolalpan Altepetl Mexico.]]
Ce nehnemiliztli, ce tomincayo ipampa tequitiliztli ipan Méxihco, in altepetl quipia hueyic cualcan ipampa nehnemi canahpa [[Xolalpan Altepetl Mexihco]] ipan itecuacan Mexihcopa.
== Chanehmatiliztli ==
Ce tlacaliztli itechcopa 3,540,684 chanehqueh (Censo INEGI xihuitl 2020), ica 1,4% ipan altepecalpolli, inic ce densidad 16,54 hab/km². Inin nochintin chanehqueh, 5.952 cihuameh ca (76,33%) huan 6.440 tlacameh cah (51,97%). Ce 23,67% (2.933 chaneh.) In tlacamilqueh, 76,33% (9.459 chaneh.) in altepetlacameh ipan mochi altepeticpac 1.576.259 chanehqueh.
{| class="wikitable"
|-
! Xihuitl
! Chanehqueh
|-
| [[2010]]
| 3,388,168
|-
| [[2020]]
| 3 540 684
|-
|}
=== Hueyi altepemeh ===
{| class="wikitable"
|-
!Tlapohualli !!Altepetl !!Chanehqueh (2020)
|-
|1. || [[Altepetl Mexihco]] || 1 579 803
|-
|2. || [[Atemaxac]] || 452 090
|-
|3. || [[Monterrey]] || 378 143
|-
|4. || [[Cuetlaxcoapan]] || 160 682
|-
|5. || [[Tollohcan]] || 83 352
|-
|6. || [[Tijuana]] || 79 772
|-
|7. || [[León]] || 72 663
|-
|8. || [[Morelia]] || 72 452
|-
|9. || [[Mérida]] || 70 068
|-
|10. || [[Acapolco]] || 69 371
|}
===Neltococayotl===<!--Religión-->
[[File:Zocalo cathedral.jpg|thumb|right|200px|Hueyiteopan itech Āltepētl Mēxihco.]]
Cuix yectel xihuitl, in achtocaxtiltoc tlacatl neltoquiztia īpan icel [[teotl]] tlachihuani cemanahuatl motenehua [[Ometeotl]] ahnozo Moyocoyani, mayatlacah motocayotia K’uh itech occequintin itocahuan.
Huēhuehmēxihcatl teōneltococāyōtl poliuhqui cenca iciuhcac catca īpampa [[catolicismo romano]], mācēhualtin ahmō ōneltoqui mochololih canahpa ohuitepētitlān īhuān occequīntīn tlaihiyōhuatilocque zannō ''Santo Oficio'' ([[Caxtillān Atlācayōtl]]). Ihcuāc caxtiltēcah ōmpēhua mā xicristiania canah mācēhualtzintin zan motlamati Catolico teōneltococāyōtl quēmeh cristianoyōtl, mātēl in teōpixqueh tlamatizqiazque tlein ōyeyah occequīntīn cristianomeh ītōcā ''lutero tlalnetoqui'' in ompa Mixcoac, ''ortodoxo tlalnetoqui'' in ompa Peñón de los Baños, īhuān inglatlālpantlalnetoqui ompa Polanco.
Axcan inonqueh calpolli itech '''Mahomayōtl''', '''judioyōtl''' in ponpa Polanco, Huehuehcauh Altepetl Mexihco īhuān '''cristianoyotl''' īhuīcpa huēytlahtōlāmoxtli īpal [[Fray Alonso de Molina]], yeh ōquihcuilo ''Iudioyotl'' nozo ''Iudiocayotl'', ''Mahomayotl'' auh ''Christianoyotl''.
==Temachtiliztli==
[[File:Biblioteca central de la UNAM.jpg|thumb|200px|izquierda|Universidad Nacional Autónoma de México.]]
In tlahtohcayotl nican quipiya ipan temachtiliztli coconeh xochitlah, inic ce tlamachtiliyan, inic ome tlamachtiloyan, bachillerato, tepochcaltlamachtiloyan huan Hueyi tepochcalli, noihqui in ''Escuela Secundaria'', noyuhqui quipiya in conemeh; pipilton huan cihuapiltin temachtiah ica 99,08 % chanehqueh.
Mexihco quipia ipan ahcopa tlamachtiloyan, canahpa hueyi tepochcalli tlen itocah ''Universidad Nacional Autónoma de México'', ''Universidad Politénica Nacional'', ''Instituto Tecnológico de Estudios Superiores de Monterrey'', ''Instituto Policténico Nacional'', ''Universidad Pedagógica Nacional'' huan ''Universidad'', ce pani tlamachtiloyan itech Altepetl Mexihcopa.
== Momotlacayotl==
In momotlaliztli ipan Guanajuato ca ipampa [[neicxitapayolhuiliztli]], [[chiquiuhtapayolhuiliztli]], [[omalacapainaliztli]], tenis, mapatoltiliztli ihuan momotlacayotl itech tepozcuaitl. Nican ca ce autódromo, in Fórmula 1 huan quiquiuhpatoltiliztli.
Mexihco quipia tlamahuichihuanih ipan momotlacayotl quemeh: xopatiliztli, padel, mapatoltiliztli, hockey patines, amapatoltiliztli, [[acalpainaliztli]], taekwondo, tenis, atletismo, triatlón, aquizaliztli, neneloaliztli, golf, motociclismo, rally, ciclismo, ocachi axcan.
== Oc no xiquitta ==
* [[America]]
== Tlatenehualiztli ==
<references/>
{{Mexihco}}
[[Neneuhcāyōtl:Mexihco]]
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
0z23u4i9ewm1gaesf9u3earkprifjwu
Nemachiyōtīlli:Īxiptlayōlli
10
38077
532356
528422
2026-09-24T02:00:56Z
Xqbot
1575
corrección de redirección doble a [[Nemachiyōtīlli:Nehnencaixiptlayotl]]
532356
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Nemachiyōtīlli:Nehnencaixiptlayotl]]
bhod9s4q1ru6d5fkjaud0m8lvqb79rl