Wikipedia
napwiki
https://nap.wikipedia.org/wiki/Paggena_prencepale
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Media
Speciàle
Chiàcchiera
Utente
Utente chiàcchiera
Wikipedia
Wikipedia chiàcchiera
Fiùra
Fiùra chiàcchiera
MediaWiki
MediaWiki chiàcchiera
Modello
Modello chiàcchiera
Ajùto
Ajùto chiàcchiera
Categurìa
Categurìa chiàcchiera
TimedText
TimedText talk
Modulo
Modulo chiàcchiera
Evento
Discussioni evento
Luciano Somma
0
1407
674274
674055
2026-10-02T16:47:58Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674274
wikitext
text/x-wiki
'''Luciano Somma''' è nato a [[Napule]] 'o 1940 e doppo quacche mese ch'arapette ll'uocchie succedette 'a [[Siconda uerra munniale|uerra]]!
Accumincià a scrivere puisie e canzone a 13 anne, ma 'e primme puisie 'e pubblica 'o sissanta, partecipanno a tanti cuncorse e vincenneno paricchie, ddoje vote ha avuto 'a medaglia d'argiento d''o Presirente d''a Repubblica.
Ha scritto 'ncopp''a paricchie giurnale e riviste, ha fatto parte 'e paricchie assucciazzione e accademmie Italiane e furastere.
Chi canosce internet trova Luciano Somma int''a paricchie pizze, sta sempe 'mmiezo addò ce sta 'a puisia, sia taliana ca napulitana.
Ha scritto 'e pparole e tanta canzone, so già cchiù 'e ottuciento, ca so' cantate a tutt''e pizze d''o munno pecchè internet arriva pure 'int''e pizze cchiù stramane...
È spusate 'a quarantaduje anne e tene dduje figlie mascule e tre nepute.
=='E fatiche soje==
DDOJE VOCE ‘E NAPULE-Ed.La Commerciale- Napoli-1968
LA MIA RICCHEZZA- Ed:L’Araldo del Sud-Napoli- 1971
DIMANE –Ed. degli artisti –Napoli - I e II edizione – 1977-1978
N’ATU DIMANE-Ed.Del Delfino –Napoli – 1982
‘E GGRANATE-Ed:Terre-Napoli – 1990
MUSICA NOVA-Ed.Lo Stiletto-Napoli-1993
MOMENTI DI VERSI-Ed.Montedit-Melegnano(Milano)1997
MEMORIE D’ALBA-Ed.Otma-Milano-1999
BRIVIDI DI RICORDI-I Edizione Ed.Oceano-San Remo-2000
BRIVIDI DI RICORDI – II edizione Ed.Di Salvo-Napoli-2000
CRISTO NAPULITANO- I edizione Ed.Oceano-San Remo – 2000
CRISTO NAPULITANO-II Edizione Ed.I Miei colori –Pontassieve(Firenze)2000
CRISTO NAPULITANO – eBook - Ed INediti – Settembre 2001
IL PIANETA DEI SILENZI-eBook-ed.Inediti-Settembre 2001
LA MIA RICCHEZZA-eBook-Ed.www.ricordati.com-Pizzighettone(Cremona)Ottobre 2001
MOMENTI DI VERSI – Edizione telematica- Ed.www.ricordati.com – Pizzighettone(Cremona)2001
LL’APPUNTAMENTO – eBook – Ed.www.ricordati.com-Pizzighettone(Cremona)2001
IMMAGINI-Casa Editrice Menna –Avellino-Ottobre 2001
L’ALBA DI DOMANI – Casa Editrice I Miei Colori –Versione e-book – Dicembre 2003
OMAGGIO A NAPOLI – CD con 11 Poesie napoletane recitate da Antonio Mencarini
L’ALBA DI DOMANI – Edizioni NOIALTRI –Pellegrino (Messina) Febbraio 2005 con CD
=='E jonte d'internet==
*[http://lucianosomma.splinder.com Blog 'e Luciano Somma]
*[https://web.archive.org/web/20060327123921/http://www.wesolveitnet.com/modules/mydownloads/singlefile.php?cid=22&lid=36 Canzòne addò è coautore e ca se ponno scareca' pe' senza niente]
*[https://web.archive.org/web/20060101103409/http://www.scolastica2000.it/MUSICALMENTE/somma/somma.htm Parole 'e canzòne 'e Luciano Somma]
*[https://web.archive.org/web/20060825151358/http://artista.ilcannocchiale.it/ Blog 'e Luciano Somma]
*[http://www.partecipiamo.it/Puesie/Luciano_Somma/1.htm Poesie 'e Luciano Somma]
{{DEFAULTSORT:Somma, Luciano}}
[[categoria:Stub]]
[[categoria:puete taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
l3jcodna98e50riewd56u0defrx9869
Categurìa:Napulitane famose
14
1481
674292
669589
2026-10-02T16:57:19Z
Ciaurlec
3406
674292
wikitext
text/x-wiki
Chesta è 'a categoria addò nce stanno l'articule ca riguarde tutte 'e [[Napule|Napulitane]] famose 'e tutte 'e tiempe.
{{Category TOC}}
[[Categurìa:Napulitane| ]]
dw5t7yht737n9yi1m4phrji0j9e8eh5
674293
674292
2026-10-02T16:57:41Z
Ciaurlec
3406
674293
wikitext
text/x-wiki
Chesta è 'a categoria addò nce stanno l'articule ca riguarde tutte 'e [[Napule|Napulitane]] famose 'e tutte 'e tiempe.
{{Category TOC}}
[[Categurìa:Biografie| ]]
ehh0nfhmeybpx5x72619lp7mkcbouj1
Nadia Comaneci
0
2029
674196
674119
2026-10-02T13:43:02Z
Ciaurlec
3406
creata
674196
wikitext
text/x-wiki
'''Nadia Elena Comaneci''' ('e rìggene '''Comăneci''') (nata 'o [[12 'e nuvembre]], [[1961]]) era 'na [[ginnasteca|ginnasta]] d'â [[Rumania]], che vencette cinche medaglie d'ê [[Juoche olimpiche]] d'o [[1976]] e n'ate ddoje dint'ô [[1980]] (cinche mmidaglie d'oro in tutale). Fuje 'a primma a ricevere nu diece perfetto p'â ginnasteca nt'e Joche Olimpiche (teneva solo 14 anne ô tiempo). Fuje cunsiderata 'a tante comme 'a meglio atleta d'o [[XX seculo]] e uno d'e meglio ginnaste 'e sempe.
Comaneci nascette a [[Onesti]] (ora ''Gheorghe Gheorghiu-Dej''), Rumania, 'a figlia 'e Gheorghe e Stefania-Alexandrina; fuje chiammata doppo "Nadezhda" ("Speranza"), comm'all'eruina 'e nu film russo.
Comaneci era 'a stella 'e ll'olimpiade do [[1976]] a Montréal, Québec; vincenno tre mmiddaglie d'oro, una d'argiento e una de bronzo.
Comaneci addifennette 'o tìtulo europeo sujo co succiesso dint'ô [[1977]], ma 'a squatra d'â Rumania ascette fora d'e ffinali cuntestanno 'e punte vasce che le detterro.
Dint'ô [[1979]], Comaneci vincette 'o tierzo titulo europeo 'e fila (addivintanno 'o primmo ginnasta, mascolo o femmena, a ce riuscì).
Dintô [[2003]], pubbricaje 'o primmo libbro sujo, ''Lettere a 'na Ginnasta Giovine''.
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Biografie|Comaneci]]
[[Categurìa:Sportive]]
8ren8qbe6z76xz9hr5ju8x3jsrpnfo9
674199
674196
2026-10-02T13:44:03Z
Ciaurlec
3406
674199
wikitext
text/x-wiki
'''Nadia Elena Comaneci''' ('e rìggene '''Comăneci''') (nata 'o [[12 'e nuvembre]], [[1961]]) era 'na [[ginnasteca|ginnasta]] d'â [[Rumania]], che vencette cinche medaglie d'ê [[Juoche olimpiche]] d'o [[1976]] e n'ate ddoje dint'ô [[1980]] (cinche mmidaglie d'oro in tutale). Fuje 'a primma a ricevere nu diece perfetto p'â ginnasteca nt'e Joche Olimpiche (teneva solo 14 anne ô tiempo). Fuje cunsiderata 'a tante comme 'a meglio atleta d'o [[XX seculo]] e uno d'e meglio ginnaste 'e sempe.
Comaneci nascette a [[Onesti]] (ora ''Gheorghe Gheorghiu-Dej''), Rumania, 'a figlia 'e Gheorghe e Stefania-Alexandrina; fuje chiammata doppo "Nadezhda" ("Speranza"), comm'all'eruina 'e nu film russo.
Comaneci era 'a stella 'e ll'olimpiade do [[1976]] a Montréal, Québec; vincenno tre mmiddaglie d'oro, una d'argiento e una de bronzo.
Comaneci addifennette 'o tìtulo europeo sujo co succiesso dint'ô [[1977]], ma 'a squatra d'â Rumania ascette fora d'e ffinali cuntestanno 'e punte vasce che le detterro.
Dint'ô [[1979]], Comaneci vincette 'o tierzo titulo europeo 'e fila (addivintanno 'o primmo ginnasta, mascolo o femmena, a ce riuscì).
Dintô [[2003]], pubbricaje 'o primmo libbro sujo, ''Lettere a 'na Ginnasta Giovine''.
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Sportive|Comaneci]]
8stquz5eqs2p3zystqnfvoybyhu55at
Papa Benedetto XVI
0
3086
674217
670098
2026-10-02T14:01:44Z
Ciaurlec
3406
674217
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
{{Papa
|nomme = Papa Benedetto XVI
|fiùra = [[File:Pope Benedict XVI 1.jpg|200px|O papa]]
|Mpresa = [[File:Coat of arms of Benedictus XVI.svg|150px]]
|titolo = 265º papa dda Chiesia cattoleca
|elezzione = [[19 'e abbrile]] [[2005]]
|insediamento = [[24 'e abbrile]] [[2005]]
|fine ddo pontificato = [[28 'e frevaro]] [[2013]]
|motto = ''Cooperatores veritatis''
|cardinali = [[:Categoria:Cardinali nominati da Benedetto XVI|vede categurìa]]
|predecessore = [[papa Giuvanne Paolo II]]
|successore = [[papa Francesco]]
|nomme nasceta = Joseph Alois Ratzinger
|data 'e nasceta = [[16 'e abbrile]] [[1927]]<br />({{Età|1927|04|16}} anne)
|luoco 'e nasceta = [[Marktl]]
|dataa 'e muorte = [[2 'e abbrile]] [[2005]]
|luogoa 'e muorte = [[Città del Vaticano]]
|sepolturaa = [[Basileca 'e San Pietro]]
|firma = Pope Benedict XVI Signature.svg
|not =
|nato = [[16 'e abbrile]] [[1927]]
|muor7to = [[2 'e abbrile]] [[2005]]
|venerato da = Chiesia cattoleca
|beatificazionee = [[1 'e maggio]] [[2011]]
|santuario principale =
|ricorrenzea = [[22 'e ottovre]]
|attributi =
|patrono di =
}}
{{quote|Cari fratelli e sorelle, dopo il grande Papa Giovanni Paolo II, i signori cardinali hanno eletto me, un semplice e umile lavoratore nella vigna del Signore.|'E primme parole 'e Benedetto XVI}}
'''Papa Benedetto XVI''' ''(Benedictus XVI)'', ('''Joseph Alois Ratzinger''') ([[Marktl am Inn]], [[Baviera]], [[Germania]], [[16 'e abbrile]] [[1927]] – [[Cità d''o Vaticano]], [[31 'e dicembre]] [[2022]]), fuje 'o 263° [[Papa]] d' 'a [[Chiesa Cattolica Rumana]] ('o 262° doppo a [[San Pietro|Pietro]], pure si 'o sujo è 'o 265° puntificato, pecché [[Papa Benedetto IX|Benedetto IX]] è stato Papa pe tre vvote), e pure [[viscovo]] d' 'a [[diocesi 'e Romma]], [[Primate (ecclesiastico)|Primate]] 'e ll'[[Italia]] e [[monarchia|rre]] d' 'o [[Città del Vaticano|Stato Vaticano]]. Fuje aletto 'o [[19 'e abbrile]] [[2005]] e se dimettette 'o [[28 'e frevaro]] [[2013]].
Primma 'e Benedetto XVI, ll'urdemo Papa turesco fuje [[Papa Vittore II|Vittore II]] ([[1018]]-[[1057]]).
== Incariche primma 'e addeventà Papa ==
* Prefetto d' ' a [[Cungregazione p' ' a duttrina d' 'a fede]], l'organismo [[vaticano]] che s'occupa d' 'a prumozione d ' 'a [[dottrina cattolica]]
* Presidente d' 'a [[Pontificia Cummissione Biblica]]
* Presidente d' 'a [[Pontificia Cummissione Teologica Nternazionale]]
== 'E livre ca parleno d'isso ==
*Bardazzi, Marco ''Nella vigna del Signore. La vita e il pensiero di Joseph Ratzinger, Papa Benedetto XVI'' (2005) Rizzoli ISBN 17008699
*Discepoli di verità ''Senza misericordia'' (2005) Kaos edizioni ISBN 88-7953-149-2
==Ati voce ncopp' a Benedetto XVI==
*[[Cunclave 2005]]
=='E livre ca Benedetto XVI ha scritto==
Tra 'e pubblicazzione soje, ca songo assaje,'e cchiú canusciute songo:
* ''Introduzione al Cristianesimo. Lezioni sul simbolo apostolico'' ([[1968]]) ISBN 8839903054
* ''Dogma e rivelazione'' ([[1973]])
* ''Rapporto sulla fede'' (intervista 'e [[Vittorio Messori]]) ([[1985]])
* ''Il sale della terra. Cristianesimo e Chiesa cattolica nella svolta del millennio'' ([[1996]])
* ''Il Dio vicino'' ([[2003]]) ISBN 882154818X
== Jonte 'a fore ==
* [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/index_it.htm Biografia ufficiale ncopp' ' o ' sito d' 'o Vaticano]
* [https://web.archive.org/web/20051111003944/http://www.ratzingerbenedettoxvi.com/ Sito no ufficiale 'ncopp'â Benedetto XVI]
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Pape]]
[[Categurìa:Turesche]]
73i3m3fv9tivfjmpx2afx6hv1arkwxz
Vincenzo Russo
0
5320
674270
674052
2026-10-02T16:46:45Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674270
wikitext
text/x-wiki
'''Vincenzo Russo''' È nat a [[Napule]]'o [[1876]] e è muorte a [[Napule]]'e [[11 'e giùgno]] d"o [[1904]]. Teneva sulamente 28 anne, era malato 'e tise.
Ha scritto 120 canzone, 'e cchiù famose songo sicuramente [[I' te vurria vasà]], d"o [[1900]], musecata da [[Eduardo Di Capua]] e , [[Maria Marì]] d"o [[1889]], musecata sempe â Eduardo Di Capua.
=='E canzone soje==
*[[I' te vurria vasà]]
*[['A serenata d' ' e rose]]
*[[Maria Marì]]
*[[Canzone bella]]
*[[Nuttata a mare]]
*[[L'urdema canzone mia]] -(Tutt'è fernuto)
*[[Oi' Marì]]
[[Categoria: Napulitane famose|Russo, Vincenzo]]
[[categoria:Puete taliane|Russo, VIncenzo]]
82aeokqdbebpzgp57eiu1wuf9ktte35
Luigi Vanvitelli
0
5392
674305
674146
2026-10-02T17:14:40Z
Ciaurlec
3406
674305
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Der bourbonische Königspalast in Caserta.jpg|thumbnail|280px|right|'O palazzo riale 'e Caserta]]
'''Lodewijk van Wittel, '''ditto '''Luigi Vanvitelli''' ([[Napule]], [[12 'e majo]], [[1700]] – [[Caserta]], [[1 'e màrzo]], [[1773]]), fuje fuorze ll'archetetto taliano cchiù mpurtante d''o 18esemo seculo, esercitette nu stile accaremmeco classicizzante d''o [[tardo barocco]] ca faceva na cagnatura facele 'a 'o [[neoclassicismo]].
== Biugrafìa ==
Fuje 'o figliulo 'e nu pettore fiammingo, [[Gaspare van Wittel]], e fuje aducato a [[Romma]] 'a ll'architette [[Filippo Juvarra]] e [[Niccolo Salvi]] cu cui fatecava ad affettuà 'a [[funtana 'e Trevi]]. Arropo 'e suje furture 'a segnà comme ll'accumpetezzione pe ll'affacciata d''a Basileca 'e Sant'Ianne int''o Laterano ([[1732]]) e ll'affacciata arreto 'a funtana Trevi, 'o papa [[Clemente XII]] 'o mannette ê [[Marche]] ad affettuà d''e pruggette papale. Ad [[Ancona]] int''o 1732, penzette 'o gra' Lazzaretto, n'addefizio pentagonale cummiglianno cchiù ca 20.000 metre quatrate, custruiva a pruttegere 'e surdate 'a 'e mmalatie purtate ncopp''e bastemiente. Doppo fuje ausato comme nu spitale militare e po' comme na caserma.
A Romma, Vanvitelli sapette stabellizzà 'a cupula d''a [[Basileca 'e San Petro]] quanno cumparetteno 'e sserchie. Pe' ttramente facette ll'affresche dinda na cappella int''a chiesa 'e Santa Cecilia a Trastevere.
'E suje capacetà 'e ngeniere, nzieme cu 'o senzo 'e dramma scenocrafica 'e Vanvitelli chiejava [[Carlo VII]] 'e Napule a cummessionà 'o palazzo riale 'e Caserta. Vanvitelli fatecava ncopp''o palazzo nfi''â muorte, pe Carlo e po' pe 'o sujo arede [[Ferdinando IV]]. A Napule Vanvitelli penzette 'o palazzo riale ([[1753]]) e 'a chiesa d''a Santissema Nunziata e quacche ate palazze arestocratiche e chiese pure.
Costruette nu ponte a [[Benevento]] ncopp''o sciummo [[Calore (sciummo)|Calore]].
[[categoria:Architette]]
[[Categurìa:napulitane]]
kprhy3edhymsuqtudjledlw0cqdgan8
Rafael del Riego
0
6171
674229
646110
2026-10-02T16:17:29Z
Ciaurlec
3406
674229
wikitext
text/x-wiki
[[File:Rafael Riego.jpg|thumb|right|300px|Ritratto 'e Rafael del Riego]]
'''Rafael del Riego y Flórez''' ([[9 'e abbrile]], [[1784]] - [[7 'e nuvembre]], [[1823]]) era nu generale [[Spagna|Spagnolo]] e nu puliticante libberale.
Del Riego nascette 'o 9 'e abbrile, 1784 (seconno autre 'o [[24 'e nuvembre]] [[1785]]) a [[Santa María de Tuñas]] 'n [[Asturia]]. Doppo essere lauriato 'a ll'[[Università d'Oviedo]] dint' 'o [[1807]], se spustaje a [[Madrid]], addó s' arriggistraje pe fà 'o servizzio militare. Dint' 'o [[1808]], durante 'a [[Guerra Spagnola 'e Nnipennenza]] fuje fatto priciuneri d' 'e [[Franza|Franzise]] e fuje carcirato 'n [[Escorial]], d'addó finarmente scappaje.
Dint' 'o [[10 'e nuvembre]] facette parte d' 'a [[Battaglia d'Espinosa d' 'o Monteros]], e fuje fatto priciunieri n'ata vota. Doppo tre jorne venette mannato dint' 'a Francia, e finarmente venette libberato. Isso jette 'n giro dint' 'a [[Nglaterra]] e nt' 'e [[Germania|state tudische]], e dint' 'o [[1814]] riturnaje dint' 'a Spagna e n'ata vota addiventaje surdato c' 'o grado 'e tenente corunello.
Durante 'e seje anne 'e ll'[[munarchia assoluta|assolutismo]] facette parte d' 'a [[massuniria]] e d' 'e libberale dint' a na cuspirazzione contro 'o rrè [[Ferdinando VII 'e Spagna|Ferdinando VII]]. Dint' 'o [[1819]] 'o rrè venette a furmà 10 [[battagliune]] pe cummattere contro 'e [[guerre 'e nnipinnenza 'e ll'America d' 'o Sud]]. Riego fuje cumannante d' 'e battagliune Asturiane. Però, doppo c'arrivaje a [[Cádiz]], nsiemme cu l'ata ufficiale, accuminciaje na mutinia 'o [[primmo 'e jennaro]] [[1820]] vulenno pe forza 'o ritorno d' 'a custituzzione d' 'o [[1812]]. Sta lotta venette canusciuta doppo comme 'a [[Guerra Civile Spagnola, 1820-1823]]. 'E ttruppe 'e Riego marciajeno attraverso 'e ccità d'Andalusia c' 'a speranza 'e pruvucà na rivoluzzione contro 'o regno, ma 'o populo nun fuje tanto entusiasteco 'e chesto. Na rivoluzzione però accuminciaje dint' 'a [[Galizia (Spagna)|Galizia]], e subito se spargette dint' a tutte 'e pparte d' 'a Spagna. Dint' 'o [[7 'e marzo]], [[1820]] 'o palazzo riale a Madrid fuje circundato d' 'e surdate cummanate d' 'o Generale Ballesteros, e 'o [[10 'e marzo]] 'o rrè accittaje a ripristinà 'a custituzzioni.
Subbeto appena se furmaje 'o cuvierno "prugrissista", Riego, a Mariscal de Campo, fuje numenato [[capitano-generale]] d' 'a [[Galizia (Spagna)|Galizia]]. Nta l'[[8 'e jennaru]], [[1821]] pigliaje cumanno 'e l' [[Aragona (Spagna)|Aragona]], e senne jette a [[Saragozza]]. 'O [[18 'e giugno]] d' 'o stisso anno se maritaje cu soja cucina Maria Teresa del Riego y Bustillos. 'O [[4 'e settembre]] [[1821]] a causa 'e na rivuluzzione ripubbricana falluta, esso fuje accusato a torto 'e ripubbricanesimo e messo mpricione. Comunque, 'a soja pupularità aumintaje, e cce fujeno assaje dimmustrazzioni a Madrid p' 'o libberà. Dint' 'a Marzo, [[1822]] fuje eletto â [[Corte Generale]], e eventualmente libberato d' 'a pricione.
Dint' 'o dicembre [[1822]], ô [[Cungresso 'e Verona]], 'e nnazione d' 'a [[Santa Allianza]] decidetteno ca nu Spagnolo repubbricano puteva essere na minazza p' 'o bilancio puliteco 'e ll'Europa, e 'a Franza fuje scegliuta pe rimettere 'a munarchia assoluta dint' 'a Spagna. 'O [[7 'e aprile]], [[1823]] l'ersercito francese passaje 'o cunfine. Riego pigliaje 'o cumanno d' 'a terza armata, e resistette a l'accupazione nzeme ê gruppe liale lucale. Ma 'o [[15 'e settèmbre]] fuje traduto, e fatto pricioneri nt' 'o villaggio 'e Anquillas ([[Jaén]]). 'O purtajeno a Madrid. Anche se n'amministia assuluta fuje annunziata, 'a corte riale truvaje Riego curpevole 'e tradimento, pecché isso era nu membro d' 'o Parlamento ca vutaje a favore 'e cce levà 'o putere ô rre. 'O [[7 'e nuvembre]] [[1823]] Rafael del Riego fuje mpicato dint' 'a chiazza Cebada a Madrid.
''[[L'Inno 'e Riego]]'', fuje na canzona scritta 'n onore 'e Riego e addivintaje l'inno nazziunale d' 'a [[Seconna Repubbreca Spagnola]] ([[1931]]-[[1939]]). Nzino a ora 'o sujo ritratto sta appizzato dint' 'o palazzo d' 'a [[Corte Generale]].
----
'''Rifirimenti:'''
[[Category:Generale|Riego, Rafael del]]
[[Category:Puliticante|Riego, Rafael del]]
[[Category:Spagnuole|Riego, Rafael del]]
5p4a8cj9wv4qodzv97jlinpae0wd4ka
Roberto Di Roberto
0
6223
674269
674051
2026-10-02T16:46:28Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674269
wikitext
text/x-wiki
'''Roberto Di Roberto ''' è nu poeta napulitano , nato a [[Napule]] 'e [[11 'e Dicembre]] d'o [[1946]].
Figlio ‘e [[Gennaro Di Roberto]], uno de’ cchiù mpurtante pueta d’ ‘a poesia napulitana ‘e mità noviciento. Ha passato ‘a vita soja, respiranno sempe l’aria ‘e l’arte e d’ ‘a poesia e, ‘a sensibilità soja se n’è mprignata e tutte ‘e sfumature e tutte e tunalità, assurbennele e reintrerpretannele dinte a tanta poesie ricche ‘e sentimento .
Dinte 'a carriera artistica soja, ha pubblecato paricchie libbre 'e poesie napulitane .
Attualmente cullabbura a diverze riviste 'e letteratura e poesia , tra cheste, vanno signalate; il "[[ Rievocatore]]", ‘nventato ‘a [[Salvatore Loschiavo]] d'o [[1996]]; “[[L’eco del popolo]]” di [[Eduardo Galdieri]], [[Ribalta]]" , " [[6 e 22]]" ‘e [[Giuseppe Carullo]] e ‘a [[Miscellanea]]" 'e [[Salierno]].
'E stato miso, nziemo cu 'e poesie soje, dinte a paricchie cullezione e antologgie 'e antologgie 'e poesie napulitane, curate da granne perzunalità d' 'a materia. Tra l'ate se ponno signalà; " [[Letteratura dialettale napoletana]]" 'e [[ Francesco D'Ascoli]], "[[E' sempe poesia]]" 'e [[V. Uliva]], " [[Torna Natale]]" 'e [[Renato Ribaud]], dinte a paricchie edizzione d’ ‘o “[[Calendario di A. Rotondo]], dinte ‘o "[[Dizionario storico dei poeti italliani]]" 'e [[S. Natale]], "[[La più bella natologia del nostro tempo]]" 'e [[Tina Piccolo]], "[[Poetica napoletana di fine novecento]]" [[Edizioni Ferraro]]..
Cu ‘e poesie soje, ha partecipato a nu sacco ‘e cuncorze ‘e letteratura e poesia, riuscenno a avè sempe ricanuscimiente e congratulazzione, pe’ lavure suje e vincenno nu cuofeno ‘e premmie.
Tra 'e tante se pò ricurdà 'o premmio " Il Genio dell'arte e della scienza", già vinciuto 'inte a ati tiempe, pure d'o pate [[Gennaro Di Roberto]].
Ripiglianno ‘n’antica ausanza, assaje ausata o’ prencipio d’ ‘o [[1900]] e praticata de’0 granne puete napulitane comme a [[E. A. Mario]], [[Ferdinando Russo]] e ‘o stesso [[Salvatore Di Giacomo]], cierti vierze suje so’ state pubblecate ncoppe ‘e cartuline’e l’antica ditta “ V. Carcavallo”.
Ha partecipato a paricchie trasmissione d’ ‘a televisione, ncoppe a diverze canale, cumme ospite , addò ha letto e declamato ‘e poesie soje, sempe cu successo.
L’apparizzione soje pe’ televisione, cchiù spisso, so’ state ncoppe ‘o canale ‘e [[Televomero]].
Robero Di Roberto, nzieme ‘e nomme cchiù canusciute e famuse , d’ ‘a poesia napulitana de’ tiempe d’ogge, fa parte d’ ‘o “ [[Cenacolo Spadaro]]” e ‘e l’associazzione culturale “ [[Salotto Tolino]]”, circule culturale c’accocchiano ‘o meglio d’ ‘a poesia e d’ ‘a letteratura napulitana e chisti tiempe.
Dinte a l’urdime tiepe, tene na forte cullabburazzione cu ‘a poetessa [[Tina Piccolo]], e nzieme a essa scrive e pubbleca libbre ‘e poesie scritte a tutte e dduje.
Ncuollo a isso so’ state scritte paricchie paggene, sia ncoppe ‘e riviste ‘e letteratura e poesia, ca
ncoppe ‘e giurnale, e paricchie so’ ‘e perzunalità artistiche e letterarie ca hanno vantato ‘e qualità ‘e stu pueta napulitano.
==L’opere soje==
* ‘E vvoce d’ ‘o core, cu ‘a presentazzione ‘e [[Giuseppe Porcaro]], [[Edizioni Delfino]], [[Napule]], [[1982]].
* Aria ‘e primmavera , cu ‘a presentazzione ‘e [[Alda Sibilio Murolo]], [[Edizioni Velard]], [[Napule]], [[1985]].
* Vase e carocchie, cu ‘a presentazzione ‘e [[Giovanni Boccacciari]], [[Edizioni Lo Stiletto]], [[Napule]], [[1993]].
* Senza scuorno, cu ‘a presentazzione ‘e [[Giovanni Boccacciari]], [[Napule]], [[1997]].
* ddoje raccolte ‘e poesie napulitane scritte nzieme cu [[Luciano Somma]] e [[Giovanni De Caro]].
*1- Luce 'e speranza
*2-
==Jonte d’internet==
'''Poesie on line'''
https://web.archive.org/web/20060605192303/http://www.scolastica2000.it/MUSICALMENTE/dialetto/poesienapoletane/7.htm
http://www.netway.it/napoletanita/poeti/diroberto.
[[Categurìa:puete taliane]]
[[Categoria: Napulitane famose]]
mttcv2thf8qm3j8q0kfb35qow26tbq6
'E squadre 'ro pallone d''a Campania
0
6362
674204
673024
2026-10-02T13:53:07Z
Ciaurlec
3406
674204
wikitext
text/x-wiki
'''Elenco aggiornato alla stagione agonistica 2024/2025'''
== Serie A ==
* [[Società Sportiva Calcio Napoli|SSC Napoli]]
== Serie B ==
* [[Unione Sportiva Salernitana 1919|Salernitana]]
* [[Juve Stabia Società Sportiva|Juve stabia]]
== Serie C ==
=== Girone C===
* [[Unione Sportiva Avellino|US Avellino]]
* [[Casertana]]
* [[Benevento Calcio|Benevento]]
* [[Cavese]]
* [[Giugliano Calcio|Giugliano]]
* [[Sorrento Calcio|Sorrento]]
* [[S.S. Turris Calcio|Turris]]
== Serie D ==
=== Girone G ===
* [[Savoia]]
* [[Paganese]]
* [[Sarnese]]
* [[Puteolana]]
* [[Gelbison]]
=== Girone H ===
* [[Acerrana]]
* [[Ischia FC|Ischia]]
* [[Angri FC|Angri]]
* [[Palmese]]
* [[Nocerina]]
* [[Costa d'amalfi|Costa D'amalfi]]
=== Girone I ===
* [[Pompei FC|Pompei]]
* [[Scafatese]]
== Eccellenza ==
=== Girone A ===
* Afragolese 1944
* Afro Napoli United
* Albanova Calcio
* Barano Calcio
* Casoria Calcio 1979
* Città di Gragnano
* Frattamaggiore Calcio
* Marcianise
* Mariglianese
* Mondragone
* Nuova Napoli Nord
* Pomigliano
* Puteolana 1902
* Real Forio 2014
* Real Poggiomarino
* San Giorgio 1926
* Sibilla Flegrea
* Virtus Volla
=== Girone B ===
* Alfaterna
* Audax
* Cervinara
* Battipagliese
* Buccino Volcei
* Castel San Giorgio
* Costa d'Amalfi
* Eclanese
* Faiano 1965
* FC Sant'Agnello
* Grotta 1984
* Palmese
* Pol. Santa Maria
* Polisportiva Lioni
* Scafatese Calcio 1922
* Us Angri 1927
* Vico Equense 1958
* Virtus Avellino
* Vis Ariano Accadia
== Promozione ==
=== Girone A ===
* Acerrana
* Aquile Rosanero Caserta
* Boys Caivanese
* Campania Felix
* Cellole
* Maddalonese
* Madrigal Casalnuovo
* Montesarchio
* Neapolis
* Polisportiva Puglianello
* Real Agro Aversa
* Real San Martino Valle Caudina
* Teano Calcio 1939
* Villa Literno
* Virtus Goti 97
* Vitulazio Calcio
=== Girone B ===
* Arzanese 1924
* Boys Pianurese 2005
* Capri
* Città di Arzano
* Interpianurese
* Loggetta
* Marianum
* Maued Sport
* Montecalvario
* Paratina Chiaiano
* Quarto Calcio
* Real Anacapri 2018
* San Francesco Soccer
* San Pietro Napoli
* Sant'Antimo
* Sporting Barra
* Stella Rossa Duemilasei
* Virtus Afragola Soccer
* FC Viribus Unitis
=== Girone C ===
* Baiano
* Bisaccese
* Cimitile
* Football Club Avellino
* Forza e Coraggio
* G. Carotenuto
* Gesualdo
* Lions Mons Militum
* Manocalzati, Marzano
* Montoro
* Ponte '98
* San Vitaliano
* Saviano 1960
* Solofra
* Viribus Somma 100
=== Girone D ===
* Calpazio
* Centro Storico Salerno
* FC Sarnese
* Giffonese
* Giffoni Sei Casali
* Herajon
* Honveed Coperchia
* Polisportiva Real Palomonte
* Rocchese, Salernum
* San Marzano
* San Vito Positano
* Sanseverinese
* Sporting Pontecagnano
* Temeraria 1957
* Virtus Cilento
== Prima Categoria ==
=== Girone A ===
* Aragonese
* Atletico Cerreto
* Carinola
* Casal di Principe
* Castel Volturno
* Falciano Calcio 2016
* Frattaminorese Calcio
* Lokomotiv Flegrea
* New Cales
* Real Grumese
* Real Parete
* San Nicola Calcio 2009
* Sessana
* Valle di Suessola
* Villaricca
* Vis Capua
* Vis Frattaminorese
=== Girone B ===
* Arzanese 1924
* Boys Pianurese 2005
* Capri
* Città di Arzano
* Interpianurese
* Loggetta
* Marianum
* Maued Sport
* Montecalvario
* Paratina Chiaiano
* Quarto Calcio
* Real Anacapri 2018
* San Francesco Soccer
* San Pietro Napoli
* Sant'Antimo
* Sporting Barra
* Stella Rossa Duemilasei
* Virtus Afragola Soccer
=== Girone C ===
* Altavilla 2016
* Atletico Castelfranci
* Borussia Aragones
* Castelpoto, Felice Scandone
* La Rocca, Monte Irpino 2008
* Montemarano
* Paternopoli
* Rione Libertà
* Rocca San Felice
* Savignanese
* Sporting Pietrelcina
* Sporting Team Maroso
* Tufara Valle
* Vallatese
* Vitulano
=== Girone D ===
* Abellinum
* Atletico AV Marzano
* Atletico Baiano
* Banzano Montoro
* Casamarciano
* Città di Mercogliano
* Intercampania
* Lavorate Calcio
* Lupo Fidelis
* Olympic Salerno
* Parco Aquilone Cesinali
* Polisportiva Baronissi
* Pro Sangiorgese
* Scuola Calcio Striano
* Sporting Domicella
* Terzigno
* Valentino Mazzola
=== Girone E ===
* Agerola
* Athletic Poggiomarino
* Atletico Pagani
* Barrese
* Club Gioventù Tramonti
* FC Casavatore
* Libertas Casalnuovo
* Massa Lubrense
* Napoli Est
* Royal Acerrana 2019
* S. Vincenzo Unitis
* San Valentino
* Santa Maria Assunta
* Stabia friends
* Summa Rionale Trieste
* Victoria Marra
* Virtus Vesuvio
=== Girone F ===
* Acciaroli calcio
* Alfanese
* Atletico Eboli
* Atletico Faiano
* Atletico Pisciotta
* Golfo di Policastro
* Gregoriana
* Poseidon
* Prepezzanese
* Pro Colliano
* Real Agropoli
* Real Bellizzi
* Rofrano
* Santa Maria 2012
* Sapri
* Sassano Calcio
== Seconda Categoria ==
=== Girone A ===
* Atletico Nuova Pignataro
* Frignano
* Mithraeum 2018
* Real Piedimonte Calcio
* Real San Tammaro
* Real Sanfeliciana
* Rinascita Pianese
* S. Andrea del Pizzone
* Sacro Cuore Cancello Arnone
* Sanciprianese
* Treglia Calcio
* Valle
* Virtus Carano
=== Girone B ===
* Airola
* Amorosi
* Antonio Tedino
* Caiazzo 2018
* Club Amici di Luzzano
* Dragonese Calcio
* Durazzano 2018
* F.C. Rotondi
* Faicchio
* Paolisi 2000
Real Puglianello
* Rinascita Alvignanese
* San Leucio
=== Girone C ===
* Apice Calcio 1964
* Arpaise
* Atletico Sannita
* Bonito
* Club Atletico San Giorgio
* Molinara
* Passo Serra
* Real Buonalbergo
* Real San Nicola Manfredi
* San Giorgio del Sannio
* Sporting Pago Veiano
* Sporting Venticano
* Virtus Benevento
=== Girone D ===
* Aquilonia
* Dinamo Monteverde
* Fontanarosa
* Frigento
* Giuseppe Siconolfi
* Lapiana Calcio
* Lions Grotta
* Nusco 75
* Orsara di Puglia
* Polisportiva Castelfranci
* Real Bisaccia
* Real Caposele
* Vallesaccarda
* Villanova
=== Girone E ===
* Azione Cattolica Piano
* Contrada
* La Nuova Vapor Marzano
* Mi Sfizio Soccer
* Monteforte
* Polisportiva Toriello
* Real Avellino
* Real Forino
* Real Serino
* Rinascita Domicellese
* San Felice Capriglia
* Santa Lucia di Serino
* Serra 2007
* Sperone
=== Girone G ===
* Angri City
* Atletico Sant'Agata
* Caprese
* F3 Nocera
* Fidelis Agro
* Giallo Bleu Gragnano
* Lettere, Marchesa
* Piano Pizzeria Lucia
* Real Rovigliano 2009
* S.S. San Giovanni Battista
* Sant'Egidio
* Sporting Pagani
=== Girone H ===
* Bracigliano
* Castelvernieri
* Cava 2000
* Cava United
* Cetara
* Giovi Calcio Rufoli
* Guido Cuore Di Rocca
* Longobarda Salerno
* Polisportiva Etruria
* Real Filetta Pezzano
* San Cipriano picentino
* Siano
* Sporting Giffoni
* Vietriraito
=== Girone I ===
* Atletico San Gregorio
* Laurino
* Macchia
* Montecorvino Rovella
* Olevanese
* Real Laura 2008
* Real Santa Cecilia
* Sicignano
* Sparta Paestum
* Sporting Buccino
* Stella Cioffi
* Tempalta
* Turris Certosa
* Zone Alte Quadrivio
=== Girone L ===
* Angellara
* Ascea
* Atletik
* Cellarum 2012
* Città di Camerota
* Folgore Acquavella
* Lentiscosa
* Montestella
* Novi Velia
* Palinuro
* Polisportiva Cilento
* Real Vatolla
* San Marco Agropoli
* Sporting Celle
== Terza Categoria ==
=== Avellino ===
==== Girone A ====
* Atletico Serino,
* Avella Calcio
* Etoile Montoro
* G.G. Banzano
* Hunter'e Club Banzano
* Monteforte B, Nova Spes
* Peluso Academy
* Real Montoro
* San Paolo Bel Sito
* San Vito Piazzese
* Sirignano Calcio
==== Girone B ====
* Atletico Manocalzati
* Atletico Torre 2018
* Bellizzi Irpino 2019
* Clausus Jani
* Libertas Grottolella
* Montefusco
* Real Volturara
* Roccabascerana
* Salza Irpina
* Sant'Angelo A Scala
* Virtus Montefalcione
==== Girone C ====
* Anzano 1971
* Athletic Accadia
* Atletico Bonito
* C.Oliva Passoeclano
* Carife
* Casalbore FC 2019
* Gravitazionale
* Greci
* Invisibili Bisaccia
* San Sossio Baronia
* Sporting Bonitese
* Sporting Tressanti
* Virtus Sturno
==== Girone D ====
* Accademia C.G e N.Sibilia
* Atletico Luogosano
* Atletico Nusco
* Guardiarocca
* Morra United
* Polisportiva Andretta
* Ponteromito
* San Mango sul Calore
* Sporting Lioni
* Sporting Paternopoli
* Taurasi 2019
* Torella dei Lombardi
* Villamaina
=== Benevento ===
==== Girone A ====
* Apollosa
* Atletico Brigante 2018
* Audax Dugenta
* Bonea United
* Francesco Mainolfi
* Gaspare Taddeo Cervinara
* Gianni Loia
* Melizzano Calcio
* Oratorio Campoli M. T.
* Polisportiva Castelvenere
* San Lorenzello
* Solopaca
* Sporting Moiano
* Sporting Ponte 2019
==== Girone B ====
* Atletico Foiano
* Baselice
* Calcio Paduli
* Castelfranco
* Ceppaloni Intercolline
* Comprensorio Miscano
* Farnetum
* G.S. Pietrelcina
* Montefalcone
* San Marco dei Cavoti
* Sant'Angelo a Cupolo
* Sporting Pesco Sannita
* We'll Come United
=== Caserta ===
==== Girone A ====
* Atletico Sparanise
* Caianello
* Falchetti Baia e Latina
* Il Monello
* Matteo Football King
* Real S. Angelo in Formis
* Real San Leucio
* San Potito Fabio Altieri
* Union Vitulazio
* Val di Lete
* Virtus Pietramelara
==== Girone B ====
* Capua Vetere
* Castelmorrone 2015
* Cervino Calcio
* Dea Diana
* Fertilia Boys
* Macerata Campania
* Nuova Sanfeliciana
* Parete 2019
* Pol. Rinascita Sannicolese
* RFC Lions Ska Caserta
* Tre Torri S. Marcellino
=== Napoli ===
==== Girone A ====
* Boys Melito
* Boys Posillipo
* Emanuele Troise
* Real Cantera Acerra
* San Giovannese Calcio
* Sant'attilio
* Sport Village
* Terra Dei Valori F.Minore
* Virtus Afragola Soccer
* Virtus Belsito
*
==== Girone B ====
* Atletico Portici 2009
* Borbonia Felix
* Calcio La Siesta
* Citta Di Torre Del Greco
* F.C. Penisola
* Juve Domizia
* Liternum Calcio
* Mara Otto F.C.
* Montecalcio
* Sporting Camaldoli
==== Girone C ====
* Academycalcio S.Anastasia
* Camposano 2019
* Giove Academy
* K Team Casalnuovo
* Libertas Casalnuovo
* Quinque De Roca
* Real Casamale
* Sporting Vesuviana 2019
* Viribus Unitis 1917
=== Salerno ===
==== Girone A ====
* Angels Episcopio
* Atletico Nuceria
* Atletico San Valentino
* Casalese
* Casola
* Cava friends
* Luca D'Ambrosio
* Olimpia Sport Village
* Piccolo stadio
* Real Angri
* Salzano Team
* San Vito Cava
* Virtus Scala
==== Girone B ====
* Arechi
* Atletico Battipaglia
* Atletico Salerno
* Caposaragnano
* Enzo Raso
* Guiscards
* La Mennola
* Minerva
* Montecorvino Pugliano
* Ogliarese
* Pegaso
* Pro Salerno
* San Lorenzo Pizzolano
==== Girone C ====
* Battipaglia Soccer
* Calcio Stella
* Engel Bellizzi
* Laureana
* Perdifumo United
* Real Poseidon
* Rovella
* Rutino Sport
* Sant'Anna
* Santa Maria degli angeli
* Santa Tecla Terme
* Scuola Calcio Spes
* Virtus Battipaglia
==== Girone D ====
* Altavilla Silentina
* Atletico Montesano
* Bellosguardo Calcio
* Buonabitacolo Soccer
* Caggiano
* Magorno
* Monte Pruno Roscigno
* Oliveto Citra
* Real Battipaglia
* Real Contursi Terme
* Sporting Laviano
* Sporting Palomonte
* Us Pollese
==== Girone E ====
* Acciaroli
* All Stars
* Atletico Caselle
* Atletico San Marco
* Capitello Soccer
* Centola
* Ceraso United
* Civisport
* Foria Football Club
* La Cilentana
* S.Antuono
* San Nicola
* Supersantos
[[Categoria:Squadre 'e pallone taliane|*]]
ri2ozhq6agxqd9dy9q32uduklgzc752
Categurìa:Perzunagge d''a televisione
14
6487
674375
657555
2026-10-02T22:55:07Z
Ciaurlec
3406
674375
wikitext
text/x-wiki
Chesta è 'a categoria addò se trovano tutte l'articule ca parlano de' perzunagge d' 'a televisione italiana.
[[Categurìa:Televisione]]
[[Categurìa:Perzunagge d''a televisione]]
08b4nmkxwj47rov6p4hnv0s7nh96224
674376
674375
2026-10-02T22:55:33Z
Ciaurlec
3406
674376
wikitext
text/x-wiki
Chesta è 'a categoria addò se trovano tutte l'articule ca parlano de' perzunagge d' 'a televisione italiana.
[[Categurìa:Televisione]]
[[Categurìa:Perzunagge]]
0lg1ry2nwlud9f0h5htmt1ecim1ke6k
674377
674376
2026-10-02T22:56:01Z
Ciaurlec
3406
674377
wikitext
text/x-wiki
Chesta è 'a categoria addò se trovano tutte l'articule ca parlano de' perzunagge d' 'a televisione italiana.
[[Categurìa:Televisione]]
[[Categurìa:Perzunaggie]]
0kq7iyi7msv6s60bnyio6zpytedx9yw
Mike Bongiorno
0
6572
674233
630678
2026-10-02T16:24:01Z
Ciaurlec
3406
674233
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
'''Michael Nicholas Salvatore Bongiorno''' ([[Nova York|New York City]], [[USA]], [[26 'e maggio]] [[1924]] - [[Monte Carlo]], [[8 'e settembre]] [[2009]]), è stato 'o prìmmo presentatore d''a televisione [[Talia]]na. Venenno a ll'[[Amereca]] 'o 1954, appresentaje pe 'a primma vota na trasmissione televisiva in [[Italia]] ca fuje Lascia o raddoppia. Trasmissione ca servette p''a diffusione d''a televisione.
[[Categoria:mmericane]]
m5d1cm1llqhntn04szq8mu6ddhy2j1x
Zardegna
0
6593
674366
661530
2026-10-02T22:39:35Z
Ciaurlec
3406
674366
wikitext
text/x-wiki
{{Stub}}
{{Reggione
|nommereggione = Zardegna
|motto = ''Indipendentzia'' et ''Libertade'', ''Fortza Paris''
|mpresa = [[File:Flag of Sardinia, Italy.svg|200px]]
|nommeufficiale = Sardegna
|capoluoco = [[Cagliari]]
|zona = 'a Talia isulare
|estenzione = 24.100
|pruvincia = [[Pruvincia 'e Cagliari|Cagliari]], [[Pruvincia 'e Sud Zardegna]], [[Pruvincia 'e Nuoro|Nuoro]], [[Pruvincia 'e ll'Ogliastra|Ogliastra]], [[Pruvincia 'e Olbia-Tempio|Olbia-Tempio]], [[Pruvincia 'e Oristano|Oristano]], [[Pruvincia 'e Sassari|Sassari]]
|populazzione = 1.656.960 (2016)
|denzita = 68,75
|commune = 377
|presiriente = [[Francesco Pigliaru]]
|sito reggione = [http://www.regione.sardegna.it/ regione.sardegna.it]
}}
'A '''Zardegna''' ('''''Sardigna''''' o '''''Sardinnia''''' pe [[Lengua sarda|Sardo]]) è na [[Reggione d'Italia|reggione]] 'e ll'Italia Isulare 'e 1,6 méliune d'abbitante, cu capoluoco a [[Cagliari]]. È cumpretamente atturniata ô [[Mar Mediterraneo]].
{{Reggiune d'Italia}}
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Zardegna| ]]
[[Categurìa:Isule]]
8x4t4ipkvtr3rxth15crt8m5p0rbw1m
Giovanbattista Pergolesi
0
6607
674279
659173
2026-10-02T16:49:42Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674279
wikitext
text/x-wiki
{{Stub}}
[[Fiùra:Giovanni Battista Pergolesi.jpg|miniatura|destra|220px|Giovanni Battista Pergolesi.]]
'''Giovanni Battista Pergolesi''' ( [[Jesi]], [[4 'e jennaro]], [[1710]] - [[Puzzuolo]] [[16 'e màrzo]], [[1736]]) è stato nu [[cumpositore taliane]] , [[viuliniste]] e [[organiste]].
== Biografia ==
Giovanbattista Pergolesi fuje napulitano d'adozziona. Nascette a [[Jesi]], avvicino [[Ancona]], 'o 4 'e gennaro 1710.
'O futuro cumpositore, viuliniste e organista, avviaje a s' mparà coccosa 'e museca 'a duje monace e 'a nu marchese, primma 'e passà â scola d' 'o Maestro 'e cappella comunale, Mondini, e 'e chello d' 'o duomo, Santi.
Pergolesi subbeto addimustraje nu talento naturale tantu ca fuje cunziderato n' "énfant prodige"; 'o patre, cu ll'appoggio finanziarjio d' 'o marchese Cardoli Maria Pianetti, 'o mannaje a studià a [[Napule]], addò Giovanbattista fuje ammess'ô Conservatorio dei Poveri di Gesù Cristo e addò cuntinuaje 'o studio d' 'o viulino cu De Matteis, accummencianno "contrappunto e suono di tasti" ch' 'o Maestro Greco passanno poje, 'int'o [[1728]], asotto 'o maestro Francesco Durante.
Durante 'o periedo d' 'e studie Pergolesi s' addimustraje nu masto viulinista, tanto ca 'int'e registre 'e ll'anno sculastico 1729-1730 cumpare comme "capo-paranza", 'ncaricat'e guidà nu gruppo piccerillo 'e strumentiste ('a "paranza") 'e manifestazzione cittadine (funerale, messe, feste pubbleche o private) ca vedeveno 'a partecipazzione 'e assaje giuvinotte allieve d' 'e Cunzervatorjie.
'E ssoje primme opere 'e cumpusizzione "La fenice sul rogo, ovvero la morte di San Giuseppe, oratori in 2 parti", "Li prodigi de la Divina Grazia ne la conversione di San Guglielmo Duca d'Aquitania", 'a "Messa in Re maggiore", "Salustia" ('a primma opera seria, adattamente 'e ll'Alessandro Severo 'e Zeno, ch' 'o ca Pergolesi trasette sparato ô Triatro 'e San Bartolomeo), arresaglieno ê primme anne aropp'o [[1730]].
Fernut'e studie ô Cunzervatorio, aropp''a morte d''o patre, a Pergolesi 'o pijajeno comme Maestro di cappella d''o princip'e Stigliano Colonna, unu 'e ll' Eletti d' 'a municipalità napulitana e 'nfra 'e nobbele cchiù 'mpurtante. 'Ind'a 'stu periedo cumpone "Lo frate 'nnamurato", 'a soja primma "opera buffa", genere ppe' 'o ca GiovanBattista Pergolesi vene cunziderato pure mò uno d''e cumpusitore cchiù 'mpurtante. Ll'opera have assaje successo.
'Int'o 1735 Pergolesi venette chiammato a [[Romma]] ppe' mettere in scena 'o Toro di Nona "L'Olimpiade", ca' però nun avette assaje credito d'ô pubbleco. Turnato a Napule, addiventaje organista soprannummeraro d''a cappella regia e a ll'autunno stesso 'e chill' anno rappresentaje ô Teatro Nuovo ll' urdema opera buffa d''a soja, "Il Flaminio".
Malato 'e tisi, Pergolesi s' arreteraje ô cunviento d''e cappuccin'e Pozzuolo - ch' 'a prutezziona d''o duca 'e Maddaloni, discennente d''e funnature d''o cunviento - addò cumpretaje una de ll'opere soje cchiù 'mpurtante e forze 'o suojo cchiù significativo capulavoro: 'o "Stabat Mater" (pe' soprano, contralto, archi e vascio continuo), cummissionato d''a "Confraternita di San Luigi di Palazzo" asott'o titulo 'e "Vergine dei dolori", cumpusizzione già accumminciata a Napule.
Isso pruvaje a s'arrepiglià d''a malatìa pulmunare ca già 'a tant' anne 'o faceva spantecà, ma 'a tisi 'o facette murì: Giovanni Battista Pergolesi murett'o 16 'e marzo 1736 a Puzzuole.
== Jonte 'e fora ==
* [http://www.fondazionepergolesispontini.com Fondazione Pergolesi Spontini]
[[Categurìa:Biografie]]
[[Categurìa:Musiciste]]
[[Categurìa:Paggena 'a wikificà]]
[[Categurìa:Standardizza]]
4b8ky481k4ek4fx6xyjydzatraparr6
Sicilia
0
6615
674365
669965
2026-10-02T22:39:24Z
Ciaurlec
3406
674365
wikitext
text/x-wiki
{{Reggione
|nommereggione = Sicilia
|mpresa = [[Fiùra:Flag of Sicily.svg|200px]]
|nommeufficiale = Sicilia
|capoluoco = [[Palermo]]
|zona = 'a [[Talia]] insulare
|estenzione = 25.832
|pruvincia = [[Pruvincia d'Agrigento|Agrigento]], [[Pruvincia 'e Caltanissetta|Caltanissetta]], [[Pruvincia 'e Catania|Catania]], [[Pruvincia 'e Enna|Enna]], [[Pruvincia 'e Messina|Messina]], [[Pruvincia 'e Palermo|Palermo]], [[Pruvincia 'e Ragusa|Ragusa]], [[Pruvincia 'e Siracusa|Siracusa]], [[Pruvincia 'e Trapani|Trapani]]
|populazzione = 4.994.437 <small>(30-06-2013)
|denzita = 193,34
|commune = 390
|presiriente = Rosario Crocetta <small>(PD)</small>
|sito reggione = [http://www.sito.regione.sicilia.it sito.regione.sicilia.it]
}}
[[Fiùra:Sicily-EO.JPG|220px|thumb|'A Sicilia]]
'A '''Sicilia''' è n'ìsula [[talia]]na, ll'isula cchiù gruossa d{{v}}o [[Mar Mediterraneo]].
Si stenne pe 25,708 km² 'e suprafiggie e tene 4.994.437 abetante (2013). È 'a cchiù granne reggione 'e ll'Italia e rappresenta nu durecèsemo d"o territorio taliano. 'O nùmmero 'e abetante è 'o tierzo cchiù àuto 'e tutte 'e rreggiune 'e ll'Italia. Ha na denzità 'e pupulazzione 'e 198 abetante pp'ogne km². [[Palermo]] è 'a capitale, cu na populazzione 'e quase 700.000 abetante. 'A Sicilia si cumpone 'e 9 pruvincie e ha nu tutale 'e 390 commune d"e quale 199, 'o 51%, hanno meno 'e 5.000 abetante. 'A populazzione rezidente 'inta ste commune cu meno 'e 5.000 abetante rappresenta 'o 10% 'e tutt{{v}}a pupulazione d{{v}}a reggione.
==Pruvincie==
* [[Agrigento]]
* [[Caltanissetta]]
* [[Catania]]
* [[Enna]]
* [[Messina]]
* [[Palermo]]
* [[Ragusa]]
* [[Siracusa]]
* [[Trapani]]
{{Reggiune d'Italia}}
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Sicilia| ]]
==Pruvincie==
* [[Agrigento]]
* [[Caltanissetta]]
* [[Catania]]
* [[Enna]]
* [[Messina]]
* [[Palermo]]
* [[Ragusa]]
* [[Siracusa]]
* [[Trapani]]
{{Reggiune d'Italia}}
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Sicilia| ]]
[[Categurìa:Isule]]
93yiql67kifxd82mi9vr8x61d841vmm
Totò
0
6617
674287
674073
2026-10-02T16:53:24Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674287
wikitext
text/x-wiki
[[File:Totò - 1933.jpg|thumb|right|Totò (1933)]]
[[File:Totò-1934.png|thumb|right|Totò (1934)]]
[[File:Totò e Eduardo- 1935.jpg|thumb|right|Totò cu [[Eduardo De Filippo|Eduardo]] e a maschera e [[Pulecenella]] (1935)]]
'''Totò''' ([[Napule]], [[15 'e frevaro]] [[1898]] - [[Romma]], [[15 'e abbrile]] [[1967]]), nomme d'arte d' '''Antonio de Curtis''' (po' ricanusciuto legalmente cu 'a jonta d' 'e cugnome '''Gagliardi Ducas Comneno di Bisanzio'''), è stato uno d' 'e cchiù gruosse [[Attore (spettaculo)|atture]] comici 'taliani d{{v}}o [[XX seculo|Nuveciento]], e pure [[Cumpositore 'taliane|cumpositore 'e canzone]] e pueta.
==Biugrafia==
Nato cu 'o nomme '''Antonio Clemente''', dint' 'o "dopoguerra", se facette jognere âti cugnomme p'addeventà '''Antonio Griffo Focas Flavio Ducas Comneno Porfirogenito Gagliardi De Curtis di Bisanzio''' e se facette assignà 'e titole nobbeliare d': ''"[[autezza 'mperiale]]"'', ''"[[conte]] [[palatino]]"'', ''"[[cavaliero]] d{{v}}o [[sacro Rummano 'mperio]]"'', ''"[[esarca]] 'e [[Ravenna]]"'', ''"[[duca]] 'e [[Macedonia]] e d' [[Illiria]]"'', ''"[[prencepe]] 'e [[Costantinopoli]], 'e [[Cilicia]], 'e [[Tessaglia]], 'e [[Ponte 'e Moldavia]], 'e [[Dardania]] e d{{v}}o [[Peloponneso]]"'', ''"conte 'e [[Cipro]] e d'[[Epiro]]"'', ''"conte e duca 'e [[Drivasto]] e [[Durazzo]]"''.
'O genio 'e Totò ha truvato spazio dint'a tutt'e genere d' 'o tiatro e d' 'o cinema, cu 97 film, viste 'a tutta ll'Italia.
Dint'a carriera soia, Totò ava recitato nemmola a tant'atture, comme a [[Peppino De Filippo]], [[Eduardo De Filippo]], [[Mario Castellani]], [[Aldo Fabrizi]], e [[Walter Pidgeon]].
== Onorificenze ==
* Ufficiale dell'Ordine della Corona d'Italia (Regno d'Italia)<ref>'O diploma 'e concessione se pò bberè [https://www.youtube.com/watch?v=5Eejv31ieOM ind'a chistu documentario]</ref>
* 'O 5 'e abbrile 2017, l'Università r<nowiki>''</nowiki>e Studi 'e Napule Federico II ha conferito 'a laurea honoris causa a memoria soja in ''Discipline della Musica e dello Spettacolo. Storia e Teoria''.<ref>[http://www.ilmattino.it/napoli/cultura/napoli_laurea_honoris_causa_toto-2347592.html Napoli, laurea honoris causa a Totò a cinquant’anni dalla scomparsa - Il Mattino]</ref>
== Puesie ==
{|
|
* ''<nowiki>'A livella</nowiki>''
* ''<nowiki>'A passiona mia erano 'e rrose</nowiki>''
* ''Uocchie 'ncantatore''
* ''<nowiki>'Ncantesimo</nowiki>''
* ''Esempio''
* ''Calannario''
* ''Essa''
* ''La donna''
* ''Ma che dulore''
* ''<nowiki>'O sole</nowiki>''
* ''A Franca''
* ''Preghiera del clown''
* ''<nowiki>'A vita è ingiusta</nowiki>''
* ''Tutto è finito''
* ''Chi è ll'ommo''
* ''<nowiki>'E dduje 'nnammurate</nowiki>''
* ''Riflessione''
* ''<nowiki>'A 'mmasciata</nowiki>''
* ''Statuina a Francesca''
* ''<nowiki>'A femmena</nowiki>''
* ''Pe nun te scurdà cchiù''
* ''Viola d'ammore''
* ''Siamo uomini o caporali''
* ''Cuore''
* ''<nowiki>'A cchiu' bella</nowiki>''
* ''Ho bisogno di rivederti''
* ''<nowiki>'O piso</nowiki>''
* ''Che me manca!''
* ''Donna Amalia''
* ''Pe sta vicino a tte''
* ''La società''
* ''Napule, tu e io''
|
* ''<nowiki>'O saccio sultant'io</nowiki>''
* ''Passione''
* ''Il dramma di Don Ciccio Caccavalle''
* ''<nowiki>'A cchiu' sincera</nowiki>''
* ''Nu iuorno all'intrasatta''
* ''All'intrasatta...''
* ''Ricunuscenza''
* ''<nowiki>'A mundana</nowiki>''
* ''Dick''
* ''Zuoccole, tammorre e femmene''
* ''Si fosse n'auciello''
* ''<nowiki>'Ngiulina</nowiki>''
* ''Balcune e lloggie''
* ''Ll'ammore''
* ''Uocchie ca mme parlate''
* ''<nowiki>'A statuetta</nowiki>''
* ''<nowiki>'A cunzegna</nowiki>''
* ''Ammore perduto''
* ''<nowiki>'A nnammurata mia</nowiki>''
* ''Core analfabeta''
* ''<nowiki>'E ccorna</nowiki>''
* ''<nowiki>'O schiattamuorto</nowiki>''
* ''Felicità''
* ''<nowiki>'A vita</nowiki>''
* ''Il fine dicitore''
* ''Bianchina''
* ''<nowiki>'E pezziente</nowiki>''
* ''<nowiki>'A speranza</nowiki>''
* ''Il cimitero della civiltà''
* ''Sarchiapone e Ludovico''
* ''L'indesiderabile''
* ''L'acquaiola''
|}
== Nutarelle ==
<references/>
== Jonte 'a fore ==
*[http://www.antoniodecurtis.org www.antoniodecurtis.org]
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Puete taliane]]
[[Categurìa:Atture taliane]]
kilydqymrd1icsye5ykp1g5t49n1q26
Plácido Domingo
0
6619
674173
673896
2026-10-02T13:24:29Z
Ciaurlec
3406
674173
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[Fiùra:Placido Domingo 2009.jpg|thumb|right|Plácido Domingo.]]
[[File:14-05-05-placido-domingo-RalfR-2.jpg|thumb|upright|Placido Domingo 2014]]
'''Plácido Domingo''' ( [[Madrid]], [[21 'e jennaro]] [[1941]]) - è nu tenore [[Spagna|spagnuole]].
==Album ''Italia ti amo'' ([[2006]])==
*[[Furio Rendine]] : ''[[Vurria]]''
*[[Stanislao Gastaldon]] : ''[[Musica proibita]]''
*[[Cesare Andrea Bixio]] : ''[[Mama]]''
*[[Ernesto Tagliaferri]] ( [[Napule]], [[1889]] – [[Napule]], [[1937]] ) : ''[[Nun me scetà]]''
*[[Lorena Tassinari]] : ''[[Al di là del cielo]]''
*[[Ernesto De Curtis]] ( [[Napule]], [[1875]] – [[Napule]], [[1937]] ) : ''[[Tu ca nun chiagne]]''
*[[Eldo Di Lazzaro]] : ''[[Chitarra Romana]]''
*[[Ferdinando Russo]] ( [[1866]] - [[1927]] ) / [[Emanuele Nutile]] : ''[[Mamma mia che vò sapè]] ''
*[[Rodolfo Falvo]] : ''[[Dicintencello vuje]]''
*[[Francesco Paolo Tosti]] ( [[Napule]], [[1846]] – [[Napule]], [[1916]] ) : ''[[Non t'amo più]]''
*[[Plácido Domingo Jr.]] ( nate [[1965]] ) : ''[[Quarant'anni]]''
*[[Eduardo Di Capua]] ( [[Napule]], [[1865]] – [[Napule]], [[1917]] ) / [[Alfredo Mazzucchi]] : ''[[Io te vurria vasà|I'te vurria vasà]]''
*[[Virgilio Panzuti]] : ''[[Mandolinate a sera]]''
*[[Giuseppe Cioffi]] : ''[['Na sera 'e maggio]]''
*[[Nicola Valente]] ( [[Napule]], [[1880]] – [[Napule]], [[1946]] ) / [[Ernesto Tagliaferri]] ( [[Napule]], [[1889]] – [[Napule]], [[1937]] ) : ''[[Passione]]''
*[[Salvatore Cardillo]] : ''Catari, Catari ([[Core 'ngrato]])''
=='E jonte d’internet==
*[http://www.placidodomingo.com 'O sito ufficiale 'e Plácido Domingo]
*[https://web.archive.org/web/20060517005923/http://www.deutschegrammophon.com/special/?ID=domingo-italia Italia ti amo (Deutsche Grammophon)]
[[Categoria:Spagnuole|Domingo, Plácido]]
[[Categoria:Cantante liriche|Domingo, Plácido]]
[[Categoria:Tiatro|Domingo, Plácido]]
[[Categoria:Stub]]
fs74gvig0tjzr7rp4o9moymk71lkuqr
Francesco Buongiovanni
0
6638
674250
674035
2026-10-02T16:31:50Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674250
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
'''Francesco Buongiovanni''', [[Napule]] [[1872]] - [[Napule]] [[1940]] musicista napulitane, cumpositore 'e musica 'e paricchie de' cchiù famose canzone napulitane.
Faticaje nzieme 'e cchiù gruosse e mpurtante puete napulitane.
Tra 'e canzone musicata 'a isso, certamente una de' cchiù canusciute, e ca ha fatto 'o giro d' ' o munno, e ancora oggie se canta ancora e è addeventata nu classico d' ' a canzona napulitana,
è [[Palomma 'e notte]].
==Ati canzone canusciute e famose so': ==
*[[Zi' Carulina]], d' 'o [[1902]], musicata ncoppe 'e parole d' ' o poeta napulitano ([[Giovanni Capurro]] , [[Napule]], [[5 'e frevaro]] [[1859]] - [[Napule]], [[18 'e jennaro]] [[1920]], editata da [[Casa Editrice Ferdinando Bideri]] [[Napule]].
*[[Totonno 'e Quagliarella]], pubblecata 'o [[1919]], da [[Casa Editrice Ferdinando Bideri]] 'e [[Napule]], ncoppe 'e parole 'e [[Giovanni Capurro]]. Fuje nterpretata p''a primma vota 'o [[1920]], quanno 'o pueta era già muorto, d' 'a [[Raffaele Viviani]], attore e cummediografo napulitano.
*[[Mandulinata a mare]], d' 'o [[1915]], pubblecata da [[Casa Editrice Gennarelli]] 'e [[Napule]], musecata ncoppe 'e parole d' ' o pueta [[Aniello Califano]], ( [[Surriento]], [[19 'e jennaro]] d' 'o [[1870]] - [[Napule]], [[20 'e frevaro]] [[1919]].
*[[Lacreme napulitane]], d' 'o [[1925]], musecata ncoppe 'e parole d' 'o pueta [[Libero Bovio]], ([[Napule]], [[8 'e giùgno]] [[1883]] -[[Napule]], [[26 'e maggio]] [[1942]].
*[['O scugnizzo]], d' 'o [[1906]], pubblecata d' ' a [[Casa Editrice Izzo]] musecata ncoppe 'e parole 'e [[Giovanni Capurro]], cantata ‘a [[Raffaele Viviani]].
[[categoria:musiciste taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
m772j6pwv1ssxr0r7nde305inpq14p6
Giovanni Capurro
0
6639
674190
636064
2026-10-02T13:36:14Z
Ciaurlec
3406
levata dalla categoria meno specifica
674190
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Giovanni_Capurro.jpg|thumb|Giovanni Capurro.]]
[[Fiùra:Buscia1.jpg|thumb|'E vierze 'e Giovanni Capurro songhe ausate pe' musecà nu cuofeno 'e canzone napulitane. Ccà sta 'a canzona [[Buscia! (canzona)|Buscia!]], fatta 'e uno 'e tante vierze d''e suoje, musecate p''a [[Festa 'e Piererotta]].]]
'''Giovanni Capurro''' (Giuanne Capurro) [[Napule]], [[5 'e frevaro]] [[1859]] - [[Città ddò Messico]], [[18 'e jennaro]] [[1920]].
Pueta napulitano, autore 'e paricchie nfra 'e cchiù belle e famose canzone napulitane. Canzone ca hanno fatto 'o giro d''o munno e fanno parte d''a storia d''a canzona napulitana.
'E canzone soje so' state reggistrate ncopp' 'e dische d''e cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e ancora ogge se senteno p''a radio e p 'a televisione.
'E cchiù canusciute so':
*[['O sole mio]], d''o [[1898]] (testo), musecata 'e [[Eduardo Di Capua]] - [[Napule]] [[1865]] - [[Milano]] [[1917]]
*[[Totonno 'e Quagliarella]] d''o [[1919]], musecata 'a [[Francesco Buongiovanni]] - [[Napule]] [[1872]] - [[Napule]] [[1940]] e pubbrecata d''a [[Casa Editrice Ferdinando Bideri]] 'e [[Napule]], edizzione [[Partenopea]] .
*[['O scugnizzo]] d''o [[1906]], musecata 'a [[Francesco Buongiovanni]] - [[Napule]] [[1872]] - [[Napule]] [[1940]] e pubbrecata d''a [[Casa Editrice Izzo]] 'e [[Napule]].
*[[Zi' Carulina]] d''o [[1902]], musecata 'a [[Francesco Buongiovanni]] - [[Napule]] [[1872]] - [[Napule]] [[1940]] e pubbrecata d''a [[Casa Editrice Ferdinando Bideri]] 'e [[Napule]].
[[categoria: Puete napulitane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
7e7bjhe5wh4icqbxiqaamv7mp3hddp2
Ferdinando Albano
0
6659
674248
674033
2026-10-02T16:30:50Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674248
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
[[Immagine:Ferdinando Albano.jpg|thumb|right|'O manifesto d"a funnazzione ca porta 'o nomme sujo]]
'''Ferdinando Albano''', [[1894]] – [[1968]], musecista napulitano,
Cumpositore d"a [[múseca]] 'e paricchie canzone napulitane ca hanno avuto granne successo e fanno oramaie parte d"a storia d"a [[canzona napulitana]]. Canusciute pe' tutto 'o munno e nterpretate da 'e cchiù granne e famuse cantante napulitane.
Da 'e canzone musecate 'a isso so' state ricavate sceneggiate e film.
'E canzone soje ancora ogge, so' nterpretate e cantate e veneno trasmettuto d"a [[radio]] e d"a [[televisione]].
'E cchiù canusciute canzone soje so':
*[[Zappatore]] d"o [[1929]] , musecata ncoppe 'e parole 'e [[Libero Bovio]] ([[Napule]] [[8 'e giùgno]] [[1883]] – [[Napule]] [[26 'e majo]] [[1942]]). Da chesta canzona fuje fatta pure na [[sceneggiata]] ca pe' tutte 'e rappresentazzione ca ha avuto dint'ô tiempo, pure cagnanno paricchie cumpagnie e atture, ha avuto sempe nu successo gruosse assaje. 'A chesta canzone so' ste ricavate pure dduje film; 'o primmo fuje nterpretato 'a [[Gustavo Serena]] e [[Lucia Zanussi]] p"a Casa cinematografeca 'e proruzzione [[Any film]] 'e [[Vincenzo Pergamo]]. Paricchie anne doppo, fuje fatto pure n'atu film cu 'o stesso suggetto e fuje nterpretato 'a [[Mario Merola]], facenno addeventà sta canzona 'o cavallo 'e battaglia 'e tutta 'a carriera artistica soja.
*[['O schiaffo]], musecata ncoppe 'e parole 'e [[Pacifico Vento]], autore tra l'ate 'o [[1930]] d"a famosa canzona [[Torna]]. D"a canzone [['O schiaffo]] fuje ricavato pure nu film, proròtto d"a Casa 'e proruzzione cinematografeca [[Miramare film]] 'e [[Emanuele Rotondo]], ca teneve 'e tiatre 'e posa dinte a nu bar-chalet a via [[Nazario Sauro]].
*[[Scapricciatiello]] d"o [[1954]], musecata ncoppe 'e parole 'e [[Pacifico Vento]], edizzione [[Ferdinando Bideri]], purtata 'o successo da 'o cantante napulitano [[Aurelio Fierro]] , ([[Montella]], [[Avellino|AV]], [[13 'e settembre]] [[1923]] – [[Napule]], [[13 'e màrzo]] [[2005]]) e presentata 'a [[Festa 'e Piererotte]] d"o [[1954]] .
*[[Serenatella sciuè sciuè]] d"o [[1957]], musecata ncoppe 'e parole 'e [[Ettore De Mura]], autore l'anno doppo 'e [[Tuppe-tuppe mariscià]], siconna classificata 'o sesto [[Festival d"a canzona napulitana]]. 'A canzona [[Serenatella sciuè sciuè]] fuje pubblecata pe' ll'edizzione [[Ferdinando Bideri]] . Sta canzona fuje presentata dinte 'a televisione taliana dint'â trasmessiona [[Lotteria di capodanno]], trasmessiona ca anticipaie, facenno 'a mamma, chella ca venette doppo e ca fuje cchiù famosa [[Canzonissima]], addò specie pe' primme anne, partecipaieno paricchie cantante e canzone napulitane.
Una d"e ccanzone cchiú bbelle scritte da F. Albano rimane comunque Tutt"e Marie musicata cu 'e pparole 'e ll'avv.to R. Ferraro-Correra.
[[categoria:musiciste taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
8nhtzkezxhhjbx68uw0hv7oagwrd650
Libero Bovio
0
6695
674257
674040
2026-10-02T16:34:26Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674257
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Libero Bovio ritratto con cappello.jpg|miniatura|Libero Bovio]]
'''Libero Bovio''', pueta e scrittore 'e triato, [[Napule]], [[8 'e giùgno]] [[1883]] - [[Napule]], [[26 'e maggio]] [[1942]].
Fuje nu granne pueta napulitane, autore 'e paricchie canzone ca so' addevennate famose pe' tutto 'o munno e ca fanno parte d''a storia d''a canzona napulitana. Scrivette moseca e opere 'e triato.
==Biografia==
Bovio accuminciaje 'a carriera soja facenno 'o giurnalista (int'ô "Monsignor Perrelli", 'o "Roma" e 'o "Giornale della sera"). Aroppo, se truvaje nu posto int'ô [[Museo Archeologgeco Nazziunale 'e Napule|Museo Nazziunale]], addò faticaje int'a l'Ufficio Esportazione.<ref>{{Cita libro|autore=Achille Serrao|titulo=Il pane e la rosa|anno=2005|paggena=154}}</ref> Addeventaje direttore 'e ''[[Casa Editrice La Canzonetta|Canzonetta]]'', ca fuje na pubbrecazione piccerilla dedicata â [[Canzona napulitana]]. Na cullezione d''e cummedie soje cumparette int'ô 1923 ed 'e puesie d''e soje se pubbrecajeno 'o 1928.
Bovio è canosciuto p'avé scritto 600 canzone napulitane, musecate pe museciste 'e bona annummenata e cu nu gruosso succiesso. 'A primma canzone ca le dette annummenata fuje [[Surdate]], int'ô [[1920]]. 'E canzune 'e cchiù canusciute songo [[Reginella]], [[Passione]], [['O paese d{{v}}o sole]] e, int'ô 1925, [[Lacreme napulitane]]: nu dramma pe [[Sceneggiata napulitana|sceneggiatta]] ca parla 'e nu napulitano immigrato a ll'[[State Aunite|Amereca]].<ref>[http://books.google.de/books?id=gsOOqsF9zrYC&pg=PA40 Immigration, social integration and Crime. Luigi M. Solivetti. ISBN 0-203-88078-1.]</ref>
== 'E canzone soje <ref>{{Cita libro|url=http://books.google.de/books?id=nqY9qxaAUh4C&pg=PA214|titulo=La sceneggiata. Rappresentazioni da un genere popolare|editore=Ed. Guida|anno= 2002|ISBN=88-7188-689-5}}</ref>==
[[Immagine:Russo Di Giacomo Bovio.jpg|thumb|Tre gigante d''a canzone e d''a poesia napulitana, Russo, Di Giacomo e Bovio]]
*[[Surdate]] (1910); '''Museca''': [[Evemero Nardella|E. Nardella]]
*[[Guapparia]] (1914); '''Museca''' (1925): [[Rodolfo Falvo|R. Falvo]].
*Tu ca nun chiagne (1915);
*Pupatella (1916); '''Museca''' (1916): [[Francesco Buongiovanni|F. Buongiovanni]].
*[['A serenata 'e Pulecenella|'A serenata 'e Pulicenella]] (1916); '''Museca''' (1926): [[Enrico Cannio|E. Cannio]].
*[[Reginella]] (1917); '''Museca''' (1917): [[Gaetano Lama|G. Lama]].
*[[Brinneso]]; '''Museca''' (1922): [[Nicola Valente|N. Valente]]; [[Casa Editrice La Canzonetta]].
*[[Silenzio cantatore]] (1922); '''Museca''' (1922): G. Lama.
*[[Chiove]]; '''Museca''' (1923): E. Nardella.
*[[Lacreme napulitane]] (1925); '''Museca''' (1926): F. Buongiovanni.
*'O Marenaro (1925); '''Museca''' (1926): [[Ferdinando Albano|F. Albano]].
*[['O paese d{{v}}o sole]] (1925); '''Museca''' (1927): [[Vincenzo D'Annibale|V. D'Annibale]].
*'A vela (1927); '''Museca''' (1928): [[Pasquale Frustaci|P. Frustaci]].
*Tu ca si' mamma (1927); '''Museca''' (1928): V. D'Annibale
*Tarantella scugnizza (1928); '''Museca''' (1928/9): F. Albano.
*Marcetta 'e campagna (1928); '''Museca''' (1929): P. Frustaci.
*'O meglio amico (1928); '''Museca''' (1929): F. Albano.
*[[Zappatore]] (1929); '''Museca''' (1931): F. Albano.
*'E figlie (1930); '''Museca''' (1931): F. Albano.
*Signorinella (1931); '''Museca''' (1932/3): [[Nicola Valente|N. Valente]].
*Napule d''e ccanzone (1931); '''Museca''' (1947): N. Valente.
*Mamma addò sta? (1931); '''Museca''' (1974/5): N. Valente.
*Sciantusella (1932); '''Museca''' (1933): N. Valente.
*Carcere (1933); '''Museca''' (1934): F. Albano.
*Guappo songh'io (1934); '''Museca''' (1935): F. Albano.
*[[Passione]] (1934); '''Museca''' (1935): N. Valente e [[Ernesto Tagliaferri|E. Tagliaferri]].
*Tammurriata d'autunno (1935); '''Museca''' (1936): E. Tagliaferri.
*L'ultima tarantella (1936); '''Museca''' (1937/8): E. Tagliaferri.
== Nutarelle ==
<references/>
[[Categoria: Napulitane famose]]
[[categoria:puete taliane]]
9ioxmcyyr2h8ntalrdz9qv5lbnnms19
Salvatore Gambardella
0
6699
674271
674053
2026-10-02T16:47:11Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674271
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
''' Salvatore Gambardella''', ([[Napule]], [[17 'e nuvembre]], [[1873]] – [[Napule]], [[29 'e dicembre]], [[1913]] ) , musecista, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
Nascette 'int' 'o [[rione]] 'e [[Muntecalvario]], 'o Gambardella fuje nu maestro d''o [[mandulìno]].
=='E canzone soje==
*[['O marenariello]], [[1893]], parole 'e [[Gennaro Ottaviano]];
*[['E trezze 'e Carulina]], [[1895]], parole 'e [[Salvatore Di Giacomo]];
*[[Nun me guardate cchiù]], [[1905]], parole 'e [[Eduardo Di Capua]];
*[[Comme facette mammeta]], [[1906]], parole 'e [[Giuseppe Capaldo]], ( [[Napule]], [[21 'e màrzo]] [[1874]] – [[Napule]], [[20 'e aùsto]] [[1919]] );
*[[Quanno tramonta 'o sole]], [[1911]], parole 'e [[Ferdinando Russo]], ([[Napule]], [[25 'e nuvembre]] [[1866]] - [[Napule]], [[30 'e jennaro]] [[1927]]);
*[[Pusilleco addiruso]], [[1904]], parole 'e [[Ernesto Murolo]].
[[categoria:musiciste taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
drm1mec8pdj49uj3a5kby87dvguu1c4
Enrico De Leva
0
6700
674244
674028
2026-10-02T16:29:57Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674244
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
'''Enrico De Leva''', ([[Napule]], [[1867]] - [[Napule]], [[1955]]) fuje nu musecista 'e canzune napulitane, ncopp' 'e parole 'e [[Salvatore di Giacomo]] e [[Roberto Bracco]].
[[File:Enrico De Leva (before 1955) - Archivio storico Ricordi FOTO001226 detail.jpg|thumb|Ritratto di Enrico De Leva, compositore (1867-1955). Foto di L. D'Amelio, Napoli, prima del 1955.]]
==Biografia==
=='E canzone soje <ref>Archivio Sonoro della canzona napulitana d' 'a Rai. @rai.it</ref><ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/enrico-de-leva_%28Dizionario-Biografico%29/ Dizionario biografeco Treccani.: Enrico De Leva]</ref>==
* Nun me guardà (1884) (Cinquegrana, Pasquale - De Leva)
* [['E spingule frangese]] (1888) (Di Giacomo - De Leva)
* 'A nuvena (1888) (Di Giacomo - De Leva)
* Bonnì! Bonnì! (1888) (Di Giacomo - De Leva)
* A Capemonte (1890) (Di Giacomo - De Leva)
* '''(it)''' I bersaglieri (1895) (Giobbe, M. - De Leva)
* 'A nutriccia (Di Giacomo - De Leva)
* Nu pianefforte 'e notte (Di Giacomo - De Leva)
* Durmenno (Roberto Bracco - De Leva)
* Nu passariello spierzo! (1901) (Roberto Bracco - De Leva)
* Lassame sta! (Di Giacomo - De Leva)
* Ammore piccerillo (Di Giacomo - De Leva)
* Lacreme amare (Di Giacomo - De Leva)
* Vocca 'e rosa (1889) (Turco, Peppino - De Leva)
* Scusate se vi prego (1913) (Roberto Bracco - De Leva)
* Voce luntana (1910)(Di Giacomo - De Leva)
* Rosa rusè!! (Di Giacomo - De Leva)
* Nanninè (Ferdinando Russo - De Leva)
* Suspirata (1895)<ref>[https://web.archive.org/web/20160305072521/http://opac.sbn.it/opacsbn/opaclib?db=solr_iccu&nentries=1&resultForward=opac%2Ficcu%2Ffull.jsp&searchForm=opac%2Ficcu%2Ferror.jsp&do_cmd=search_show_cmd&saveparams=false&rpnlabel=+Titolo+uniforme+%3D+IT%5CICCU%5CCMP%5C0098391+&rpnquery=%2540attrset%2Bbib-1%2B%2B%2540attr%2B1%253D8006%2B%2540attr%2B4%253D2%2B%2B%2540attr%2B%2B2%253D%2540frase%2540%2B%2522IT%255C%255CICCU%255C%255CCMP%255C%255C0098391%2522&&fname=none&from=1 OPAC. Suspirata.]</ref> (Ferdinando Russo - De Leva)
* 'O munaciello (Roberto Bracco - De Leva)
* Campana d'ammore (1939) (Pasquale Ruocco - De Leva)
== Nutarelle ==
<references/>
[[categoria:musiciste taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
hymv5bs4bla3gqeef7iv07fdcj3utqa
Enrico Cannio
0
6703
674243
674027
2026-10-02T16:29:47Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674243
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
'''Enrico Cannio''', ( [[Napule]], [[1874]] – [[Napule]], [[1949]] ).
Musecista, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
*[['O surdato 'nnammurato]]
*[['A serenata 'e Pulecenella]]
[[categoria:musiciste taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
45h08mns4kbi64i8tbmet1928k2puai
Ernesto Tagliaferri
0
6716
674275
674064
2026-10-02T16:48:08Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674275
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
''' Ernesto Tagliaferri''', ( [[Napule]], [[1889]] – [[Napule]], [[1937]] ) , musecista, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
Nato a Napule 'o 18/11/1888, muorto a [[Torre del Greco|Torre d' 'o Grieco]] 'o 6.3.1937. 'O pate era barbiere con "salone" a Via S.Antonio Abate a Napule. Se diploma in violino e cumpusizzione 'ind'o Cunzervatorio S.Pietro a Maiella 'e Napule. Avvia 'a carriera soja comme masto d' 'e cumpagnie 'e rivista 'ind'e triatre Eden e La Fenice 'e Napule. Durante 'a [[Primma uerra munniale]] mette mmiezo n'orchestra ca fà cuncierte p' 'e surdate e ca cumpone canzone patriottiche comme ad es. "Italia mia". Ô 1926,stesso isso s'arape 'a casa editrice musecale "La Bottega dei Quattro" 'nzieme a ll' auture Bovio, Lama e Valente. Se ne va poje a vivere â Torre d' 'o Grieco ch' 'a mugliera sig.ra Lucia D'Orlando ca era cainata ô tenore Francesco Albanese.
Murette â 'ntrasatta 'o 6/3/1937 all'età 'e 48 anne. 'O pueta Libero Bovio facette isso ll'eloggio funebre 'ind'a chiazza d' 'a Torre d' 'o Grieco.
=='E canzone soje==
*[[Nun me scetà]]
*Italia mia
*Napule canta
*[[Napule ca se ne va]]
*Pusilleco
*[[Mandulinata a Napule]]
*Quì fu Napoli
*Piscatore e Pusilleco
*Quanno ammore vo' filà
*'O cunto 'e Mariarosa
*Passione
{{DEFAULTSORT:Tagliaferri, Ernesto}}
[[Categoria:Musiciste taliane]]
[[Categoria:Napulitane famose]]
lbrglrf1wxhyt4vv0rfedg2ntc8xspe
Nicola Valente
0
6725
674262
674045
2026-10-02T16:36:31Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674262
wikitext
text/x-wiki
{{Stub}}
'''Nicola Valente''', ([[Napule]], [[1880]] – Napule, [[1946]]), musecista, autore 'e paricchie d''e cchiù belle e famuse canzone napulitane, musecate ncoppe 'e pparole d''e cchiù gruosse puete napulitane.
'E ccanzone suje hanno fatto 'o giro d''o munno e, ancora ogge, so' cantate d''e cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d''o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p''a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
*[[Brinneso]], [[1922]], ncoppe 'e pparole 'e [[Libero Bovio]], Napule, [[8 'e giùgno]] [[1883]] - Napule, [[26 'e maggio]] [[1942]]. Edizzione [[Casa Editrice La Canzonetta]] 'e Napule.
*[[Simme 'e Napule paisa]]
CORE SIGNORE cu 'e verze 'e Salvatore Baratta
[[categoria:musiciste taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
cv44qs2y5678q4dwp7zihqeiktccgvm
Gaetano Lama
0
6726
674251
674036
2026-10-02T16:32:14Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674251
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
''' Gaetano Lama''', ( [[Napule]], [[28 'e frevaro]] [[1886]] – [[Napule]], [[27 'e màrzo]] [[1950]] ) , musecista, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'a vota d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate 'e cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe radio e p' 'a televisione. Don Gaitanino stette 'e casa a Napule pe paricchiu tiempo e anfi a quanno murette dinto a na strata popolare e cioè dinto a 'o bbuvero 'e Sant'Antonio Abate a nu palazziello vicino 'a cchiesia 'e santa Maria 'e tutte 'e sante, poco luntano d' 'a casa 'e Libbero Bovio ('o pueta sujo preferito) ca steva 'e casa a via Duomo.
==Biografia==
=='E canzone soje==
*[[Reginella]], '''Parole''' 'e : [[Libero Bovio]] , ([[8 'e giùgno]] [[1883]] - [[26 'e maggio]] [[1942]]), '''Anne 'e nascita''' : [[1917]], '''Edizzione''': -- .
*[[Napule è chino 'e femmene]], ''' Parole ''' 'e :[[Salvatore Baratta ]], ''' Data 'e nascita ''': [[1930 ]], ''' Edizzione ''': [[Casa Editrice La Canzonetta]], [[Napule]] .
*[[Silenzio cantatore]],
''' Parole ''' 'e :[[Libero Bovio]], ([[Napule]] [[8 'e giùgno]] [[1883]] - [[Napule]] [[26 'e maggio]] [[1942]], ''' Data 'e nascita ''': [[ 1922 ]], ''' Edizzione ''': [[-- ]] .
[[categoria:musiciste taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
jw44td56y0dcytflzvm4fe0p8n9gnzv
Eduardo Di Capua
0
6731
674242
674026
2026-10-02T16:29:35Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674242
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
''' Eduardo Di Capua''', ([[Napule]], [[12 'e maggio]] [[1865]] – [[Napule]]<ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/eduardo-di-capua_%28Dizionario-Biografico%29/ Eduardo di Capua] da ''Dizionario Biografico dell'Enciclopedia Italiana Treccani''</ref>, [[3 'e ottovre]], [[1917]]), musecista, autore 'e paricchie d' 'e cchiù belle e famose canzoni napulitane, musecate ncopp' 'e parole dde' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzoni soje hanno fatto 'o giro d' 'o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' 'o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' 'a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
*[[Maria Marì]], [[1889]], parole 'e [[Vincenzo Russo]], ed. [[Ferdinando Bideri]], Napule.
*[['O sole mio]], [[1898]], parole 'e [[Giovanni Capurro]], ed. [[Ferdinando Bideri]], Napule;
*[[I' te vurria vasà]], [[1900]], parole 'e [[Vincenzo Russo]], ed. Ferdinando Bideri, Napule. [http://it.wikisource.org/wiki/I%27_te_vurr%C3%ADa_vas%C3%A1 'E pparole ncoppa Wikisource]
== Nutarelle ==
<references />
[[categoria:musiciste taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
bf4c10h5eg1nslfrm4p36ff3zn9diux
Luigi Denza
0
6733
674191
613511
2026-10-02T13:36:39Z
Ciaurlec
3406
levata dalla categoria meno specifica
674191
wikitext
text/x-wiki
'''Luigi Denza''', ([[Castiellammare 'e Stabia]], [[23 'e nuvembre]] [[1846]] – [[Londra]], [[27 'e jennaro]] [[1922]]) fuje nu musecista e autore 'e paricchio d''e cchiù belle e famose canzone napulitane, músecate ncopp'ê parole d''e cchiù gruosse puete napulitane.
'E ccanzone soje hanno fatto 'o giro d''o [[munno]] e, ancora ogge, so' cantate d''e cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d''o repertorio llòro.
Canzone ca se sentono pe radio e p''a televisione.
==Biografia==
Luigi Denza nascette a Castiellammare 'e Stabbia 'int'ô 1846. Sturiaje 'a museca sotto [[Saverio Mercadante]] e [[Paolo Serrao]] ô [[Cunzervatorio 'e Napule]]. Dapò, se spustaje a Londra e addeventaje prufessore d{{v}}o canto ô Royal Academy of Music 'int'ô [[1898]]. Denza scrivette n'opera, ''Wallenstein'', e na cientinaio 'e ccanzone. 'O cchiù pupulare 'e cheste fuje na canzona scritta cu [[Peppino Turco]], [[Funiculì, Funiculà]], ncopp'â funiculare [[Vesuvio|vesuviana]]. Ate ccanzone comme "Luna fedel", "Occhi di fata", and "Se" so' state cantate 'a [[Mario Lanza]], [[Luciano Pavarotti]], [[Carlo Bergonzi]], [[Enrico Caruso]] e [[Ronan Tynan]].
Seje anne aroppo ''Funiculì, Funiculà'' fuje cumposta, 'o cumposetore [[Germania|germanese]] [[Richard Strauss]] sentette 'a canzona pe ttramente nu giro 'inta [[Italia]]. Penzanno ca fuje na canzona taliana tradizzionale, 'a usaje 'int'â sinfonia suja ''Aus Italien''. Strauss avette ha pavà 'o Denza 'e sorde ogne vota ca fuje sonatta.
Luigi Denza murette 'int'ô 1922 a Londra.
=='E canzone soje==
*[[Funiculì, Funiculà]]
*[[Luna fedel]]
*Addio!
*Tu manchi, o fiore!
*Dolce peccato!
*Duolo!
*Smanie
Inno del Fieramosca: Via quei giornali
*Ostriche
*[[Occhi di fata]]
*Mattino
*Manine bianche
*[[Se]]
* Ah! non dormir!
* Sul tuo verone.
*Mesta son io!
*Ei tornò
*Tu!
*Povera rosa!
*Sempre te!
*Amami!
[[categoria: Musiciste napulitane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
oenk5imxah66u4qr6edlavr3x5y572e
Ernesto De Curtis
0
6754
674246
674030
2026-10-02T16:30:15Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674246
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
'''Ernesto De Curtis''', ([[Napule]], [[4 'e ottovre]] [[1875]] – Napule, [[31 'e dicembre]] [[1937]]) , musecista, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
Nascette a Napule e fuje 'o frate 'e [[Giambattista De Curtis]] cu ca fatecaje spisso.
=='E canzone soje==
*[['A primma vota]] cu 'e pparole 'e Giambattista De Curtis, [[1898]]
*[[Torna a Surriento]] cu 'e pparole 'e Giambattista De Curtis, [[1902]]
*[[Voce 'e notte]], [[1904]]
*[[I' m'arricordo 'e te]] cu 'e pparole 'e Giambattista De Curtis, [[1910]]
*[[Tu ca nun chiagne]] cu 'e pparole 'e [[Libero Bovio]], [[1915]]
*[[Canta pe' me]]
*[[Senza nisciuna]]
*[[Lucia Lucì]] cu 'e pparole 'e Giambattista De Curtis
*[[Sto penzanno 'a Maria]]
*[['A canzona 'e Napule]]
*[[Balcone 'e Napule]]
[[categoria:musiciste taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
4cworlapf0zp7ez5c4qu7sxyc8ra2x7
Aniello Califano
0
6764
674236
674019
2026-10-02T16:27:21Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674236
wikitext
text/x-wiki
'''Aniello Califano''', ([[Surriento]], [[19 'e jennaro]] [[1870]] – [[Sant'Egidio del Monte Albino]], [[20 'e frevaro]] [[1919]]) , puete, autore 'e paricchie d''e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate da 'e cchiù gruosse museciste napulitane. 'E canzone soje hanno fatto 'o giro d''o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù 'mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d''o repertorio lloro, canzone ca se sentono pe' radio e p''a televisione.
==Biografia==
'O Califano nascette a Surriento 'a Alfonso Califano, granne patrone 'e terra 'e San Lurrienzo 'e Sant'Egidio d''o Monte Albino (SA) e d''a nobbele surrentina Rosa Ruspoli. Fuje figliulo unneco. Vivette a San Lurrienzo fin' â aità 'e 18 anne, ve fecette rituorno int' 'o settembre [[1916]] e ve morette int' 'o frevaro 1919. [[Marcello Fondato]] ha ausata 'a museca suja ppe 'o [[film]], [[Ninì Tirabusciò: la donna che inventò la mossa|''Ninì Tirabusciò: la donna che inventò la mossa'']] 'int' 'o [[1970]].
=='E canzone soje==
*[['O surdato 'nnammurato|''<nowiki/>'O surdato 'nnammurato'']] - '''Museca''' 'e: [[Enrico Cannio]] (Napule, [[1874]] – Napule, [[1949]]), '''Anne 'e nascita''':[[1915]], '''Edizzione''': [[Edizioni Musicali Emilio Gennarelli]], Napule.
*[[Tiempe belle|''Tiempe belle'']] - '''Museca''' 'e [[Vincenzo Valente]] ([[Corigliano Calabro]], [[1855]] – Napule, [[1921]]), '''Anne 'e nascita''': [[1926]], '''Edizzione''': [[Casa Editrice La Canzonetta]], Napule.
[[categoria:Napulitane famose|Califano, Aniello]]
[[Categurìa:Puete taliane|Califano, Aniello]]
90fzg9aj0cmf3e75wzqy5a6uti63jer
Enzo Bonagura
0
6766
674245
674029
2026-10-02T16:30:06Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674245
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
''' Enzo Bonagura''', ([[San Giuseppe Vesuviano]], [[13 'e abbrile]] [[1900]]<ref>[https://antenati.cultura.gov.it/ark:/12657/an_ua36151214/0JB7VG2 Atto 'e nasceta]</ref> – [[Nepi]], [[16 'e màrzo]] [[1980]]), pueta, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
*[[Scalinatella]] ([[1948]])
*[[Maruzzella]] ([[1954]])
== Nutarelle ==
<references />
[[categoria:puete taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
ddsgnaifhsq7awfo2wplyuvjftfexn6
Eduardo De Biase
0
6775
674241
674025
2026-10-02T16:29:24Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674241
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
''' Eduardo de Biase''', (Eduardo 'e Jaso) ( [[Napule]], [[30 'e dicembre]] ,[[1937]] ) , pueta napulitane ca scrive pure inte 'a lengua taliane .
==Biografia==
==Incariche==
*Delegato Riggionale p' ' a Campania 'e ll'[[Associazione Nazionale Poeti e Scrittori dialettali d'Italia]] .
==Ricanuscimiente==
*[[Scugnizzo d'oro]] pe' l'anno [[1999]] e [[2001]], Premmio Presirenza Cunsiglio de' Ministre
=='E lavure suje==
*[[1994]] - '''Passianno pe' ll'inferno''' - Poemetto in lengua napulitana, cu 'a prefazzione 'e [[Nando Clemente]]. ''Edizioni 2000 Napoli''
*[[1995]] - '''Nuvole 'e passaggio''' -
*[[2000]] - '''Ciento penziere''' -
*[[2001]] - '''Frammenti''' -
*[[2003]] - '''Scintille''' -
=='E canzone soje==
[[categoria:puete taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
neukbdclantr8gug8lsir0ey8f7s4g9
Mimmo di Francia
0
6803
674239
674023
2026-10-02T16:28:34Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674239
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
''' Mimmo Di Francia''', musecista, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
Tra ‘e tanta canzone ca ha scritto e musecate, ‘e cchiù canusciute so’ :
*[[Champagne]] – [[1974]]
*[[Balliamo]]
*[[Voglia di te|(Incredibile) Voglia di te]]
*[[Me chiamme ammore]]
*[[Ammore scumbinato]]
*[[Magari]]
*[[Cantare]]
*[[Auguri]]
*[[La voce delle stelle|Tu...]]
*[[Mambo|La prima sigaretta]]
*[[‘Mbriacame]]
*[[Scusa…]]
*[[Un'estate tra le dita]]
*Pulecene'
*Stasera (Like an angel)
==Jonte d'internet==
http://www.mimmodifrancia.it - 'O sito ufficiale.
[[categoria:Musiciste taliane|Di Francia, Mimmo]]
[[categoria:Napulitane famose|Di Francia, Mimmo]]
to8olqe4hf045y4zfps38b2mdssgt2o
Isula
0
6808
674333
662221
2026-10-02T22:08:49Z
Ciaurlec
3406
674333
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[File:Island_Pokonji_Dol.jpg|thumb]]
N<nowiki>'</nowiki>'''isula''' (pe [[lengua latina|llatino]] ''insula'') è na terra assummata cumpretamente circundata 'a ll'[[acqua|acque]] ed 'e grannezza arredotta rispetto a nu [[cuntinente]]. Otra â grannezza, n'autra caratteristeca 'a differenzia d'ô cuntinente: 'o nfrusso crimmateco dato 'a ll'acqua ('e sciume, 'e mare, ezz.) se spanne ncoppe tutta 'a superfiggia assummata. N'isula pô truvarse int' ll'acque 'e nu [[sciummo]], [[laco]], [[mare]] od [[oceano]]. 'A parte d"o turreno ca separa 'a terra assummata 'a ll'acqua è ditta [[costera]] o litorale.
Cchiù isule vicine nfra 'e lloro furmano n'[[arcepelaco]].
Ll'isule ponno éssere despuoste a curona o a catena. P'essempio ll'[[isule Aleutine]] int' ll'[[oceano Pacifico]] furmano na catena nfra ll'[[Asia]] e ll'[[Amereca settentrionale]].
Ll'isole ponno essere crassificate int isule 'e sciume, 'e laco, cuntinentale ed oceaniche.
[[Categurìa:Isule| ]]
1odp8w0kiriiif3ceho4mlbarflkh0m
Raffaele De Novellis
0
6809
674265
674048
2026-10-02T16:37:26Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674265
wikitext
text/x-wiki
{{Stub }}
'''Raffaele De Novellis''', [[Napule]] [[6 'e luglio]] [[1934]] -.
'A guaglione fà 'a cumparza a 'o [[triato San Carlo]], appassiunannese â [[lerica]], però tenenno sempe dint' 'o core 'a canzona napulitana, chella overa, chella origginale, chella ca te fà azzellì 'e ccarne. Tenenno na bona voce, se fà pure quacche cantatella accumpagnato a 'o pianefforte da na maesta. Criscenno Rafele se mette a leggere e a studià 'e puete napulitane: [[Salvatore Di Giacomo]] - [[Ferdinando Russo]] - [[Raffaele Viviani]], e mmano a mano, tutte ll'ate.
Ma po' le vene 'o sfizio, 'o bisogno 'e scrivere pur'isso, e accussì
scrive nu libretto 'e puesie, chiammato: ''Lacreme 'e limone'', era 'o [[1974]]. Scrive 'a primma canzone cu [[Ciro Sebastianelli]] ca se chiamma: ''Dove vai Napoli?'' e mmano a mano cu tant'ate museciste, anfi a quanno 'a voce 'e Napule, [[Sergio Bruni]], nun le museca na puesia ca se chiamma ''Da chillu juorno'', e sta canzona [[Sergio Bruni]] 'a canta a 'o [[triato Sannazaro]] e 'a registre pure ncoppe a 'o disco; era l'anno [[1986]]. Po' 'o [[1995]] stampa n'atu libbro 'e poesie: ''Napoli senza sole''.
Rafèle è muorte 'a fine 'e nuvembre 2007. 'A poesia ca se chiamma 'O saluto (se trova dint' 'a raccolta ''Napoli senza sole'') 'a putimmo cunsiderà comm'a nu testamento.
Rafele è stato nu grande comunicatore, primma pe' ddint''e rradio addo'faceva na bbellissima trasmissione ca se chiammava "Dove vai Napoli?" e po' pe' ttelevisione addo' presentava ncopp''o canale vintuno "Mezzo secolo di canzoni".
[[Categurìa:puete taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
2tx1800r0rmv4e9r5c89wfnif8cb1un
Roberto Bracco
0
6812
674268
674050
2026-10-02T16:46:13Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674268
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
[[File:Roberto Bracco (1911).jpg|thumb|'''Roberto Bracco''' (1911)]]
'''Robero Bracco ''', ( [[Napule]], [[19 'e settembre]] [[1861]] – [[Napule]], [[21 'e abbrile]] [[1943]] ) , Pueta, cummediografo e giurnalista, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
[[Categurìa:puete taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
5gy11k0toiot2muh7pp3fm1tqvluxxt
Ernesto Murolo
0
6815
674260
674071
2026-10-02T16:35:57Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674260
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
[[File:Authors of classic Neapolitan songs.jpg|thumb|146x146px|Ernesto Murolo (ncoppa a ddritta) nzieme cu ll'autore napulitane 'e ll'ebbreca soja.]]
'''Ernesto Murolo''' ( [[Napule]], [[4 'e abbrile]] [[1876]] – [[Napule]], [[30 'e ottovre]] [[1939]] ), fuje nu pueta e autore 'e paricchie canzone napulitane e fatiche tiatrale. Fuje 'o pate d<nowiki>''</nowiki>o cantautore [[Roberto Murolo]].
E canzone soje hanno fatto 'o giro d<nowiki>''</nowiki>o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d<nowiki>''</nowiki>o repertorio lloro.
==Biografia==
Ernesto Murolo nascette a [[Montecalvario]] (Napule) 'o 4 aprile 'e 1876, figlio 'e nu putente cummerciante, ma se dice che fuje uno d<nowiki>''</nowiki>e figlie d'Eduardo Scarpetta.
=='E canzone soje==
* Jett''o bbeleno! — cu Nicolardi — (1901)
* 'O scuitato — cu Nicolardi — (1902)
* Pusilleco addiruso (1904)
* 'A cammisa (1905)
* 'A furastiera — cu Bovio — (1906)
* Pusilleco Pusì (1906)
* 'E ddoie risposte (1907)
* Tarantelluccia (1907)
* Core 'e mamma (1909)
* Gira lu munno (1909)
* L'ammore ncampagna (1909)
* Matenata (1909)
* Quanno cantava 'ammore (1909)
* Suspiranno (1909)
* Ah, l'ammore che ffa fà! (1911)
* Te si' scurdate 'e Napule (1912)
* Quanta vote si' bella! (1914)
* Tammurriata all'antica (1914)
* Amàmmoce in silenzio (1916)
* Pusilleco dorme! (1916)
* Napule aspetta (1917)
* Nuttata napulitana (1917)
* 'O surdato 'e mala vita (1917)
* Popolo pò! (1917)
* 'E ffeste 'e Napule (1918)
* 'O piano 'e guerra (1918)
* Quanno canta Pusilleco (1918)
* Sta luna 'o vvo' (1918)
* Tre primmavera fa (1918)
* Campagnata napulitana (1919)
* Napule! (1919)
* Napule ca se ne va! (1920)
* Pusilleco (1920)
* [[Mandulinata a Napule]] (1921)
* Int'a n'ora Dio lavora (1923)
* Serenata napulitana (1923)
* Qui fu Napoli (1924)
* 'E furastiere a Napule (1925)
* Piscatore 'e Pusilleco (1925)
* Napule e Surriento (1926)
* Tarantella internazionale (1926)
* 'A canzone 'e Santa Lucia (1927)
* Mbracci'a mme! (1927)
* 'A canzone d''e stelle (1928)
* Addio, mare 'e Pusilleco (1928)
* Quanno ammore vo' filà (1929)
* [['A canzone d''a felicità]] (1930)
* Ammore canta (1930)
* Nun me scetà (1930)
* Adduormete cu me (1931)
* Paraviso e fuoco eterno (1931)
* 'O cunto 'e Mariarosa (1932)
* E a Napule ce stà... (1933)
* 'O balcone 'e Napule (1934)
* L'ammore è tutto 'o munno (1935).
{{DEFAULTSORT:Murolo, Ernesto}}
[[Categurìa:puete taliane]]
[[Categurìa:Napulitane famose]]
am9lltfhh4nfjihj8fo91i2jnaqgg8q
Raffaele Viviani
0
6817
674276
674057
2026-10-02T16:48:26Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674276
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
'''Raffaele Viviani''', ([[Castiellammare 'e Stabia]], [[10 'e jennaro]] [[1888]] – [[Napule]], [[22 'e màrzo]] [[1950]]), puèta, cummediografo e [[Atture napulitane|attore]], autore 'e paricchie famose canzone napulitane, ca so' state musecate d'e cchiù gruosse maestre 'e museca napulitane.
[[Immagine:Raffaele Viviani.jpg|thumbnail|right|Raffaele Viviani nnanze 'a screvania.]]
==Biografía==
Viviani cumparette ntriato quanno teneva quatte anne, e all'età 'e vent'anne eva già pigliato na forte annummenata comme attore e drammaturgo. Viviani recitaje pure a [[Budapest]], [[Parigge]], [[Tripule]] e pe' parte 'e [[Suddamèreca]] int''a carriera soja. Int''e ffateche tiatrale soje se parla d''a vita e d''a maniera d''o campà d''a ggente normale.<ref>Viviani, Raffaele (2010); Poesie, Ed. Guida.</ref>
== 'E ffateche triatrale soje ==
*'O vico (1917)
*Tuledo 'e notte (1918)
*'Nterr''a 'Mmaculatella (1918)
*'O spusarizio (1919)
*Circo Equestre Sgueglia (1922)
*'O fatto 'e cronaca (1922)
*Don Giacinto (1923)
*'E piscature (1924)
*'A musica d''e cecate (1928)
*'A morte 'e Carnevale (1928)
*L'ultimo scugnizzo (1932)
== 'E ccanzone soje ==
'E ccanzone soje hanno fatto 'o giro d''o munno e, ancora ogge, so' cantate d''e cchiù 'mpurtante cantante napulitane e furestiere ca 'e ttèneno dint'ê repertorie lloro. Canzone, ca ancor'ogge se sentono pe radio o p''a televisione.
*Borgo sant'Antonio
*È morta muglierema
*L'acquaiuolo
*Arte liggera
*'O maruzzaro
*Magnetismo
*'E voce 'e Napule
*'O tammurraro
*'A festa 'e Piererotta
*'O cantante 'e pianino
*'O pizzaiuolo
*'O vicariello - 'A cerca Benvenuto al re
*'O ciarlatano - Emigrante
== Nutarelle ==
<references />
{{DEFAULTSORT:Viviani, Raffaele}}
[[Categurìa:Puete taliane]]
[[Categurìa:Atture taliane]]
[[Categurìa:Napulitane famose]]
[[Categurìa:Cummediografe]]
nkpj2hutixf3eshhqtr8y1ry3uvtadm
Evemero Nardella
0
6818
674247
674032
2026-10-02T16:30:29Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674247
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
'''Evemero Nardella''', ([[Foggia]], [[25 'e settembre]] [[1878]] – [[Napule]], [[23 'e abbrile]] [[1950]]) , museciste, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
*[[Surdate]] cu 'e pparole 'e [[Libero Bovio]];
*[[Chiove]] cu 'e pparole 'e Bovio;
*[['A furastera]] cu 'e pparole 'e [[Libero Bovio]] e [[Ernesto Murolo]];
*[['O paese 'e Maria]] cu 'e pparole 'e [[Gennaro Ottaviano]];
*[[Ammore 'e femmena]] cu 'e pparole 'e [[E. A. Mario]]
*[[Buonasera ammore]], cu 'e parole 'e [[Rocco Galdieri]] .
*[[Che t'aggia dì]], cu 'e parole 'e [[Della Gatta]] .
[[categoria:musiciste taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
rsi9q4xx08zmwsqzay7wfzux880p4zk
Carlo Clausetti
0
6829
674237
674020
2026-10-02T16:27:33Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674237
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
[[File:Carlo Clausetti (before 1943) - Archivio storico Ricordi FOTO001047.jpg|thumb|Carlo Clausetti]]
'''Carlo Clausetti ''', ( [[Napule]], [[1864]] – [[Napule]], [[1943]] ) , musecista, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
[[categoria:Musiciste taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
daazh3570egmt2kg4ly5f2wwdx1dhc9
Guglielmo Cottrau
0
6830
674231
613533
2026-10-02T16:19:42Z
Ciaurlec
3406
674231
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
'''Guglielmo Cottrau ''', ( [[Parigge]], [[1797]] – [[Napule]], [[1847]] ) , musecista, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
*[[Fenesta vascia]] -
[[categoria:Franzese]]
[[categoria: musiciste napulitane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
42azrfw5ay0v1ra0g0vj05jdf435yvl
674280
674231
2026-10-02T16:49:56Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674280
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
'''Guglielmo Cottrau ''', ( [[Parigge]], [[1797]] – [[Napule]], [[1847]] ) , musecista, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
*[[Fenesta vascia]] -
[[categoria:Franzese]]
[[categoria:musiciste]]
[[categoria:Napulitane famose]]
0igcykc6xmt7l5291a0uv0np7exyqbx
Gennaro Ottaviano
0
6833
674253
674069
2026-10-02T16:32:53Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674253
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
'''Gennaro Ottaviano''', (Jennaro Uttajano) ([[Napule]], [[25 'e luglio]], [[1874]] – [[Napule]], [[25 'e aùsto]], [[1936]]) , Pueta, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzune soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
*[['O marenariello]], [[1893]], musecata 'a [[Salvatore Gambardella]];
*[['O paese 'e Maria]], musecata 'a [[Evemero Nardella]]
[[Categurìa:Puete taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
cbw5wqq7rv2tej096lkqctpd1vzuhlh
Vincenzo Valente
0
6836
674234
666100
2026-10-02T16:24:29Z
Ciaurlec
3406
674234
wikitext
text/x-wiki
'''Vincenzo Valente ''', ([[Corigliano Calabro]], [[21 'e frevaro]], [[1855]] – [[Napule]], [[6 'e settembre]], [[1921]] ) , musecista, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
Fuje accanusciuto ppe 'e operette suje.
==Biografia==
==Opere==
===Operette===
*''I granatieri''
*''Pasquita''
*''Signorina Capriccio''
*''L'usignolo''
*''Vertigini d'amore''
==='E ccanzone suje===
*"'A capa femmena"
*"Peppì, Comme te voglio amà"
*"'E cerase"
*"Canzona amirosa"
*"I' Pazziava"
*"'A galleria nova"
*"'A bizzuchella"
*"Canzona cafona"
*"Cammisa affatata"
*"'O campanello"
*"'A sirena"
*"Montevergine"
*"Notte sul mare"
*"'O scuitato"
*"'A cammisa"
*"Manella mia"
*"L'ammore 'n campagna,"
*"Tarantella e lariulà"
*"'O napulitano a Londra"
*"Tiempe belle"
*"Jou-jou"
*"Bambola"
== Bibbliografia ==
*Luigi De Bartolo - Liliana Misurelli, ''I suoni dell'anima. Vincenzo Valente interprete del sentimento popolare napoletano'', MIT, Cosenza, [[2005]]
*Luigi De Bartolo - Liliana Misurelli, ''Un ragazzo prodigio - dalla Calabria a Napoli.'' Aurora, Corigliano Calabro, [[2007]]
== Jonte 'a fore ==
*[https://web.archive.org/web/20110718024918/http://www.radio.rai.it/canzonenapoletana/view.cfm?Q_EV_ID=194694&Q_PROG_ID=524 RAI archivio sonoro 'e ccanzone napulitane]
[[categoria:musiciste napulitane|Valente, Vincenzo]]
[[categoria:Napulitane famose|Valente, Vincenzo]]
dxls7orgubwzhow2nsny2i172pmojdg
Berardo Cantalamessa
0
6837
674186
664892
2026-10-02T13:34:55Z
Ciaurlec
3406
levata dalla categoria meno specifica
674186
wikitext
text/x-wiki
{{Stub }}
'''Berardo Cantalamessa''', [[Napule]], [[1858]] - [[Napule]], [[1917]].Attore triatrale napulitano.
[[categoria:Atture napulitane]]
ntun8q72yr13g753ajswfffhw1rq6w1
Nicola Maldacea
0
6854
674261
674044
2026-10-02T16:36:19Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674261
wikitext
text/x-wiki
{{Stub }}
[[File:Nicola Maldacea 08.jpg|thumb|Nicola Maldacea]]
'''Nicola Maldacea''' ([[Napule]], [[29 'e ottovre]] [[1870]] - [[Romma]], [[5 'e màrzo]] [[1945]]) fuje n'attore e scrittore [[Napule|napulitano]].
==Biografia==
*Maldacea, N.: Memorie di Nicola Maldacea - Vita, morte e resurrezione di un lazzaro del XX secolo; Tipografia Editrice F. Bideri. 1933.
[[categoria:atture taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
tcp6ahrr7q5oqkpm1l6gx6lm56c9v44
Carlo Buccirosso
0
6855
674235
674016
2026-10-02T16:27:04Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674235
wikitext
text/x-wiki
{{stub }}
[[Fiùra:Carlo Buccirosso al Giffoni Film Festival 2010.jpg|thumb|Carlo Buccirosso]]
'''Carlo Buccirosso '''([[Napule]], [[1 'e majo]] [[1954]]) è n' [[attore (spettaculo)|attore]] e [[comico]] [[Napule|napulitano]].
== 'E film suje ==
*''[[L'ultima scena]]'', regia 'e [[Nino Russo]] ([[1989]])
*''[[Amami]]'', regia 'e [[Bruno Colella]] ([[1992]])
*''[[Premiata pasticceria Bellavista]]'', regia 'e [[Franza Di Rosa]] e [[Vincenzo Salemme]] ([[1998]])
*''[[L'amico del cuore]]'', regia 'e [[Vincenzo Salemme]] ([[1998]])
*''[[Amore a prima vista]]'', regia 'e [[Vincenzo Salemme]] ([[1999]])
*''[[A ruota libera]]'', regia 'e [[Vincenzo Salemme]] ([[2000]])
*''[[Il grande botto]]'', regia 'e [[Leone Pompucci]] ([[2000]])
*''[[Il mare non c'è paragone]]'', regia 'e [[Eduardo Tartaglia]] ([[2001]])
*''[[Febbre da cavallo - La mandrakata]]'', regia 'e [[Carlo Vanzina]] ([[2002]])
*''[[Le barzellette]]'', regia 'e [[Carlo Vanzina]] ([[2003]])
*''[[In questo mondo di ladri]]'', regia 'e [[Carlo Vanzina]] ([[2004]])
*''[[Eccezzziunale... veramente: capitolo secondo... me]]'', regia 'e [[Carlo Vanzina]], ([[2006]])
* [[Il divo|''Il divo'']], regia 'e [[Paolo Sorrentino]] ([[2008]])
* [[I mostri oggi|''I mostri oggi'']], regia 'e [[Enrico Oldoini]] ([[2009]])
* [[Un'estate ai Caraibi|''Un'estate ai Caraibi'']], regia 'e [[Carlo Vanzina]] ([[2009]])
* [[Dalla vita in poi|''Dalla vita in poi'']], regia 'e [[Gianfrancesco Lazotti]] ([[2010]])
* [[La grande bellezza|''La grande bellezza'']], regia 'e [[Paolo Sorrentino]] ([[2013]])
* [[Indovina chi viene a Natale?|''Indovina chi viene a Natale?'']], regia 'e [[Fausto Brizzi]] ([[2013]])
== Televisione ==
* ''Due imbroglioni e... mezzo!'' (film pe 'a tv) ([[2007]])
* ''Un ciclone in famiglia'' ([[2006]]-[[2008]])
* ''VIP'' (film pe 'a tv) ([[2008]])
* ''Due imbroglioni e... mezzo!'' ([[2010]])
== Opere tiatrali ==
* ''Premiata pasticceria Bellavista'' ([[1997]])
* ''Il miracolo di don Ciccillo'' ([[2010]])
* ''Napoletani a Broadway'' ([[2012]])
* ''Finché morte non vi separi'' ([[2013]])
* ''Pâté de la maison'', comme regista ([[2014]])
{{DEFAULTSORT:Buccirosso, Carlo}}
[[Categurìa:Atture taliane]]
[[Categurìa:Napulitane famose]]
[[Categurìa:Comiche taliane]]
qen7nkarsj96ru5li6j9c8hdbluod7b
Giuseppe De Gregorio
0
6861
674256
674039
2026-10-02T16:33:57Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674256
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
'''Giuseppe De Gregorio''', ( [[Napule]], [[1866]] – Napule, [[1933]] ).
Musecista, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
*[['A grariata 'o scuro]] (testo 'e [[Alberto Ferrara]], [[1891]])
*[['A ponta 'e Pusilleco]] ([[Alfonso Fiordelisi]], [[1892]])
*[[I' pe tte moro!...]] ([[Salvatore Di Giacomo]], [[1893]])
*[['A tazza 'e café]] ([[Alfonso Fiordelisi]], [[1894]])
*[[Nun tuccammo stu tasto]], duetto ([[Ludovico Vivenzio]], [[1894]])
*[['O cavallo d' 'o colonnello]] ([[Alfonso Fiordelisi]], [[1894]])
*[['O rubbinetto]] ([[Alfonso Fiordelisi]], [[1894]])
*[[Pennaiole]] ([[Pasquale Cinquegrana]], [[1894]])
*[[Uocchie ammennole]] ([[Pasquale Cinquegrana]], [[1894]], interpretata per la prima volta da [[Gennaro Pasquariello]])
*[[L'intervista]], duetto ([[Ludovico Vivenzio]], [[1895]])
*[[Ndringhetendrà]] ([[Pasquale Cinquegrana]], [[1895]])
*[[I' vurria]], duetto ([[Raffaele Ferraro Correra]], [[1896]], scritta per [[Nicola Maldacea]] e [[Amelia Faraone]])
*[[Quanno chiove passe e fiche!]], duetto ([[Alberto Ferrara]], [[1896]])
*[[Nannì]] ([[Raffaele Ferraro Correra]], [[1896]])
*[[Napule bello]] ([[Pasquale Cinquegrana]], [[1898]])
*[[Santa Lucia a mmare!]] ([[Pasquale Cinquegrana]], [[1899]], interpretata per la prima volta da [[Gennaro Pasquariello]])
*[['E violette]] ([[Raffaele Ferraro Correra]], [[1899]])
*[['O vizio 'e Teresina]] ([[Alfonso Fiordelisi]], [[1899]])
*[[Song'ommo... mo!]] ([[Francesco Feola]], [[1899]])
*[['A cura 'e mammà]] ([[Pasquale Cinquegrana]], [[1900]])
*[[Jett' 'o bbeleno]], duetto ([[Edoardo Nicolardi|C.O. Lardini]]-[[Ernesto Murolo|Ruber]], [[1901]], scritta per [[Nicola Maldacea]] e [[Amelia Faraone]])
*[['O Panariello]] ([[Raffaele Ferraro Correra]], [[1901]])
*[['O cafettiere]] ([[Giovanni Capurro]], [[1901]])
*[['O cucchiere!]] ([[A. Califano]], [[1901]])
*[['O figlio 'e mammà]] ([[Pasquale Cinquegrana]], [[1901]])
*[['O ppoco 'e Pusilleco]] ([[Francesco Russo]], [[1903]])
*[['O cane 'e cumanno]] ([[Giuseppe Capurro]], [[1903]])
*[[L'automobilista]], macchietta ([[Ugo Ricci]], [[1904]], scritta per [[Nicola Maldacea]])
*[['O sciopero d' 'e nnamurate]] ([[Alfonso Fiordelisi]], [[1907]])
*[['A Fenestella]] ([[Raffaele Ferraro Correra]], [[1???]])
*[[Io ve vengo arreto!...]], duetto comico ([[Luigi Mattiello]], [[1???]])
*[[Il Pubblicista]] ([[V. Ruotolo]], [[1???]])
*[[L'intervista]] ([[Ludovico Vivenzio]], [[1???]])
== Jonte 'a fore ==
* [http://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-de-gregorio_(Dizionario-Biografico) 'O sito d{{v}}o Treccani]
* [https://web.archive.org/web/20200325184107/http://www.giannicesarini.com/giuseppe-de-gregorio-oggi-1866-compositore-di-grande-talento/ 'O sito d{{v}}o Gianni cesarini]
[[categoria:musiciste taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
7bpi04553xwl94ouyue51hem16762ot
Ferdinando Bideri
0
6864
674249
674034
2026-10-02T16:31:39Z
Ciaurlec
3406
674249
wikitext
text/x-wiki
{{Stub }}
'''Ferdinando Bideri''', [[Napule]], [[28 'e nuvembre]] [[1850]] - [[Napule]], [[14 'e luglio]] [[1930]], editore storico napulitano, fundatore d' 'a [[Casa Editrice Ferdinando Bideri]], una de' primme e de' cchiù mpurtante Case editrice 'e Napule.
== Biografia ==
Ferdinando, figlio d'ô barone [[Pietro Attanasio Bideri Lopez Sanseverino]] e d'â mugliera 'e chisto, [[Maria Teresa Esposito Liotti]] fu Giuseppe.<ref>[[Luciano Villevieille Bideri]], ''"La vite e le opere di Giovanni Emmanuele Bidera"'', in [[Bruno De Marco Spata]], ''"[http://www.dimarcomezzojuso.it/download.php?file=pubs/1100/libro.pdf&as=-IfigliillustridiPalazzoAdriano.pdf I figli illustri di Palazzo Adriano]"'', [[Casa Editrice Ferdinando Bideri|Edizioni Bideri S.p.A.]], [[Napoli]], [[1986]], Pagg. 105-141</ref>
== Note ==
<references/>
[[categoria:Editore taliane]]
[[Categurìa:mprenditóre taliane]]
[[Categoria:Napulitane famose]]
5cvucxqaa237zbibs3ofma9h7c0zqpq
Pacifico Vento
0
6865
674264
674047
2026-10-02T16:36:49Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674264
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
'''Pacifico Vento (Pacifeco Jento) ''', ( [[Napule]], [[19 'e giùgno]] 'e [[1882]] – [[Napule]], [[21 'e dicembre]] [[1976]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305174038/http://www.fundacionjoseguillermocarrillo.com/sitio/muspopular_renato_carosone.php (Spagnolo) Renato Carosone: Scapricciatiello. Cuntrullato 'o 4/05/2013]</ref>) , Pueta, autore 'e paricchie d' ' e cchiù belle e famose canzone napulitane, musecate ncoppe 'e parole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E canzone soje hanno fatto 'o giro d' ' o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d' ' o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p' ' a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
*Jammo ‘e bagne
*Si vulesse bene
*Guappo cu guappo
*[[Torna]]
*[[Scapricciatiello]]
*[['O schiaffo]]
== Nutarelle ==
<references/>
[[categoria:puete taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
qw4j41fdljc7jf8oxsp9iyk7ety5iee
Giordano Bruno
0
6889
674306
674125
2026-10-02T17:18:01Z
Ciaurlec
3406
674306
wikitext
text/x-wiki
{{Stub}}
[[Immagine:Giordano Bruno.jpg|thumb|right|175px|Giordano Bruno, religgioso e feloseco.]]
[[File:Giordano Bruno Campo dei Fiori.jpg|thumb|325x325px|'A statua a Giordano Bruno dint' 'a chiazza 'e Campo de' Fiori, into [[Romma]].]]
'''Giordano Bruno''' (alla nascita '''Filippo Bruno'''), canosciuto pure comme '''Bruno Nolano''' o '''Bruno 'a Nola''' ([[Nola]], [[1548]] - [[Romma]], [[17 'e frevaro]] [[1600]]) è state nu [[tiologgia|tiologo]] e [[feloseco]] [[Italia|taliano]]; cunnannato p'[[aresia]] d'â [[Chiesa Cattolica]], morette ncoppa 'o [[fucarone]].
[[Categoria:Teologhe]]
[[Categurìa:Filosefe]]
[[Categurìa:napulitane]]
bm46k6i0c9kn8k7xhl5sry2brmp97ue
Giambattista Marini
0
6928
674309
674131
2026-10-02T17:19:39Z
Ciaurlec
3406
674309
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[File:Lira rime del cavalier Marino.tif|thumb|''Lira'', 1674]]
'''Giambattista Marini''' (o '''Marino''') ([[Napule]], [[18 'e ottovre]], [[1569]] - [[25 'e màrzo]], [[1625]]), fuje nu pueta napulitane e 'o maior rappresentante d''a puesìa barocca.
Vivette int' 'a cità natale soja, Napule, nfin' ô 1600 facenno na vita libbera e spenzierata doppo avè scapuzzato ogne rapporto cu 'o pate ca vuleva pe 'o figlio na carrera giuredica.
Se dedecaje ê sturie letterare, ê ammore, â vita 'e 'mbruoglio, tanto ca venette arrestato pe ben dduje vote.
Murette à Napule 'o 25 'e màrzo d' 'o 1625.
[[Categoria:Puete napulitane|Marini Giambattista]]
t20bw5szw0p70a6g3vwnosu2ard6l59
Riccardo Cordiferro
0
6944
674266
674049
2026-10-02T16:45:44Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674266
wikitext
text/x-wiki
{{ Stub }}
'''Riccardo Cordiferro ''', 'o vero nomme sujo era [[Alessandro Sisca]] ([[San Pietro in Guarano]], [[1875]] – [[1940]]), Pueta, autore 'e paricchie d''e cchiù belle e famose ccanzone napulitane, musecate ncoppe 'e pparole de' cchiù gruosse puete napulitane.
'E ccanzune soje hanno fatto 'o giro d''o munno e, ancora ogge, so' cantate de' cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e fanno parte d''o repertorio lloro.
Canzone ca se sentono pe' radio e p''a televisione.
==Biografia==
=='E canzone soje==
*[[Core 'ngrato]], '''Museca''' 'e : Salvatore Cardillo<ref name="Salvatore Cardillo">[http://it.wikipedia.org/Salvatore Salvatore Cardillo] → ''it.wikipedia.org''</ref>. '''Anne 'e nascita''' : [[1911]]. '''Edizione''' : Ricordi, Milano<ref name="Ricordi">[http://www.ricordi.it/pubblicazioni/pubblicazioni/import/archive/cardillo-salvatore/core-ngrato-1/?searchterm=Core Cardillo, Salvatore — Core 'ngrato] <small> – Categorie : Mandolino e strumenti diversi – Numero catalogo : NR12689100 – Autore : Cardillo, Salvatore – Pagine : 3 – ISMN : ISMN-M041268910.</small></ref>.
== Nutarelle ==
{{References}}
[[Categurìa:puete taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
bo4ibyiykhdzux3e6fa1b65swv5o821
Luigge 'e Durazzo
0
6998
674232
637938
2026-10-02T16:20:05Z
Ciaurlec
3406
674232
wikitext
text/x-wiki
'''Luigge 'e Durazzo''' ([[1324]] – [[Napule]], [[22 'e luglio]] [[1362]]) fuje conte 'e [[Gravina]] 'e [[Morrone]]. Fuje 'o figliulo 'e [[Ianne 'e Gravina]] 'e Gnesa 'e Périgord.
Adoppo ca facette pparte int' ll'uerra civile contro [[Ioanna I 'e Napule]], isso fuje nzerrato 'int' 'o [[Castiello 'e ll'Ovo]] a Napule 'e assassinato cu veleno.
Se spusette Mariarita 'e Sanseverino int' 'o [[1343]], pe ca avette tre criature:
# Luigge ([[1344]]–m. giovene )
# [[Carlo III 'e Napule]] ([[1345]]–[[1386]])
# Gnesa ([[1347]]–m. giovene)
[[Categoria:napulitane]]
4bzp0rs4jvvkvfte28rylxe008pv2fl
Brian Aldiss
0
16141
674224
674114
2026-10-02T14:04:35Z
Ciaurlec
3406
674224
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[Fiùra:Brian Aldiss 2005.JPG|thumb|200px|Brian Aldiss ncopp'â cunferenza d{{v}}a [[63° World Science Fiction Convention]] a [[Glasgow]], aùsto 2005.]]
'''Brian Wilson Aldiss''', [[Order of the British Empire|'''OBE''']], (nato 'o [[18 'e aùsto]] [[1925]] a [[East Dereham]], [[Norfolk]]) è nu autóre prolefeco ngrese pe cunte e [[fantascienza]]. 'O nomme d{{v}}o soje vene innecato o cu '''Brian W. Aldiss''' o cu '''Brian Aldiss'''.
[[Categurìa:Scritture]]
[[Categurìa:Britannece]]
sgyctiysa9rj5mz0ovrm69x6pk399c6
Edoardo Nicolardi
0
16153
674286
674070
2026-10-02T16:52:53Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674286
wikitext
text/x-wiki
{{Stub}}
{{Bio
|Nomme = Edoardo
|Cognomme = Nicolardi
|Sesso = M
|LuocoNasceta = Napule
|JuornoMeseNasceta = 28 'e frevaro
|AnnoNasceta = 1878
|LuocoMuorte = Napule
|JuornoMeseMuorte = 26 'e frevaro
|AnnoMuorte = 1954
|Attività = pueta
|Nazzionalità = napulitano
|Fiùra =
}} Scrivette 'e pparole 'e [[Tamurriata nera]] e devierze ati ccanzone.
=='E canzone soje==
* [['O scuitato]]
* Voce e notte
[[Categoria:Puete taliane|Nicolardi, Edoardo]]
b84xk8ia6odi3p3jg7v4642sb5c1b6y
Gurfo 'e Napule
0
18080
674348
632923
2026-10-02T22:29:48Z
Ciaurlec
3406
674348
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Capri and Ischia map.png|thumb|right|200px|Mappa d''o gurfo 'e Napule]]
'O '''gurfo 'e Napule''' è na 'nzenatura d''o [[Mar Tirreno]] meriddionale, cumprèsce 'nfra 'a [[penisula flegrea]] a nord-ovest ([[capo Miseno]]) e 'a [[penisola surrientina]] a sud-est ([[punta Campanella]]).
Cunzideranno ll'isule d''o gurfo comme n'ideale allungamento d''e dduje ppenisule, 'e borde estreme d''o gurfo ponno éssere estese nfino a [[punta Mperatore]], ncoppa ll'[[isula 'e Ischia]] e [[punta Carena]] ncoppa ll'[[isula 'e Capri]]
'A capa 'o pere ricumprèsce ô nterno d''o gurfo 'e Napule è 'o [[gurfo 'e Puzzuolo]], nfra capo Miseno e [[capo Pusilleco]].
[[Categoria:Pruvincia 'e Napule]]
[[Categurìa:gurfe]]
l4rmy4kwgswrnxzulcnor5r32yp2bh4
Vittorio Fassone
0
18520
674277
674062
2026-10-02T16:49:06Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674277
wikitext
text/x-wiki
{{Bio
|Nomme = Vittorio
|Cognomme = Fassone
|Sesso = M
|LuocoNasceta = Napule
|JuornoMeseNasceta = 2 'e màrzo
|AnnoNasceta = 1872
|LuocoMuorte = Palermo
|JuornoMeseMuorte = 4 'e abbrile
|AnnoMuorte = 1953
|Attività = musecista
|Nazzionalità = taliano
|Immagine =
}}
==Biografia==
Fassone ha lassato na impronta ca nun se pò chiù scancellà dint<nowiki>''</nowiki>a canzona napulitana classica d<nowiki>''</nowiki>a fine 'e ll'Ottociento e d<nowiki>''</nowiki>o inizio d<nowiki>''</nowiki>o Nuveciento.
Inizialmente sudiaje 'a museca sott<nowiki>''</nowiki>a guida 'e [[Eduardo Di Capua]] e dint'a poco tiempo avette successo, nun sulamente c<nowiki>''</nowiki>o pubblico ma pure c<nowiki>''</nowiki>a critica e cù tanta musicisti e poeti 'e chillu perido. Pe' chistu mutivo, accumminciaje a collaborà cù alcuni 'e chisti poeti, comme [[Salvatore Di Giacomo]], [[Libero Bovio]], [[Pasquale Cinquegrana]].
'A fine 'e ll'Ottociento e ll'inizio d<nowiki>''</nowiki>o Nuveciento è 'o periodo in cui, pe' mezo d<nowiki>''</nowiki>a collaborazione 'e chisti poeti e chisti musicisti, 'a canzona napulitana classica avette nu fortissimo impulso e nascettero cierti canzone belle assaje. Dint<nowiki>''</nowiki>a chistu periodo, Fassone collaboraje sia p<nowiki>''</nowiki>a composizione 'e cierti canzone d<nowiki>''</nowiki>o genere "serenata", comme [[Balcone 'nchiuso]], composta durante 'o 1910 cù vierze 'e Giuseppe Capaldo, e [['A 'nnammurata d''o bersagliere]], composta durante 'o 1910 cù vierze 'e Giuseppe Irace, sia p<nowiki>''</nowiki>a composizione 'e cierti canzone d<nowiki>''</nowiki>o genere d<nowiki>''</nowiki>a canzona marinaresca, comme, pe' fà n'esempio [['Ncopp'a ll'onna]], composta durante 'o 1918 cù vierze 'e Libero Bovio.
'A canzona ca ll'ha fatto chiù famoso è, sicuramente, [['A tazza 'e cafè]], composta durante 'o 1918 cù vierze 'e Giuseppe Capaldo, ma avettero successo assaje ati canzone, comme [[Margherita de Parete]], composta durante 'o 1891 cù vierze 'e Pasquale Cinquegrana; [['O giuramento]], composta durante 'o 1909 cù vierze 'e Giuseppe Capaldo; [[Campaniello d'oro]], composta durante 'o 1910 cù vierze 'e Libero Bovio; ecc.
'O 18 'e novembre 1922 se spusaje cù Virginia Simeone e durante 'o 1950 se trasferette a Palermo, cità arò era nata 'a mugliera.
Murette a Palermo 'o 4 'e abbrile d<nowiki>''</nowiki>o 1953 .
=='E canzone soje==
*[[Margherita de Parete]], [[1891]], parole 'e [[Pasquale Cinquegrana]]
*[['O giuramento]], [[1909]], parole 'e [[Giuseppe Capaldo]]
*[[Balcone 'nchiuso]], [[1910]], parole 'e [[Giuseppe Capaldo]]
*[[Campaniello d'oro]], [[1910]], parole 'e [[Libero Bovio]]
*[['A 'nnammurata d''o bersagliere]], [[1910]], parole 'e [[Giuseppe Irace]]
*[['A tazza 'e cafè]], [[1918]], parole 'e [[Giuseppe Capaldo]]
*[['Ncopp'a ll'onna]], [[1918]], parole 'e [[Libero Bovio]]
==Jonte 'e fora==
*[http://www.treccani.it/enciclopedia/vittorio-fassone_%28Dizionario_Biografico%29/ Fassone Vittorio in Treccani: Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 45 (1995)]
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Musiciste taliane]]
ehkfjn9cs9dgq3mo3xls4jkyvd0zpc3
Rocco Galdieri
0
18885
674252
674037
2026-10-02T16:32:31Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674252
wikitext
text/x-wiki
''' Rocco Galdieri''' ([[Napule]], [[18 'e ottovre]] [[1877]] – Napule, [[16 'e frevaro]] [[1923]])<ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/rocco-galdieri_%28Dizionario-Biografico%29/ Treccani, Dizziunario Biografeco. Giovanni Treccani S.p.A. Cuntrullato into aprile 2014.]</ref> fuje nu pueta napulitano ca screvette puesie e canzune.
==Biografia==
'O primma libbro 'e puesie soie fuje ''Penta'' d'ô [[1892]], cu cierte sunetti in taliano addedecati â ll'[[Italia]]. L'anno appriesso scivette ''<nowiki/>'O semmenario'' in [[Lengua napulitana|napulitano]].
Se facette cunoscere pùre c{{v}}o nomme 'e ''Rambaldo''. Faticaie p{{v}}o [[Il Mattino|Mattino]] e scrivette p{{v}}o [[Il Giornale d'Italia (1901-1976)|il Giornale d'Italia]]. Anfì addeventaje redattore d'ô giurnale ''Monsignor Perrelli''.<ref>{{Cita web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/monsignor-perrelli_(Enciclopedia-Italiana)/|titolo=PERRELLI, MONSIGNOR in "Enciclopedia Italiana"|sito=www.treccani.it|acciesso=2017-01-15}}</ref>
Fuje autore 'e commedie nnapulitane comme ''Aniello 'a ffede'' ('a ro se facette na pellicule int'ô [[1946]]: ''[[Fatalità (film 1946)|Fatalità]]''), ''<nowiki/>'E ccose 'e Dio'' e ''Zia carnale'' e se juntaie cu [[Eduardo Scarpetta]], specialmente p'â revista triatrale ''L’ommo che vola''.<ref name=":0">{{Cita web|url=http://paduaresearch.cab.unipd.it/444/1/Le_Poesie_e_Canzoni_di_Rocco_Galdieri.pdf.pdf|titolo=Le poesie e canzoni di Rocco Galdieri|formato=PDF|editore=Univerzità 'e Padova}}</ref>
=='E canzone soje==
Screvette 'e parole 'e cchiù 'e cinquanta canzone.
'E canzone soje fujeno musecate 'a granne musiciste napulitane: Spagnuolo, Nardella, Staffelli, De Curtis .
*[[Alleramente]]
*[['A cumeta]]
*[['A femmena]]
*[['A friscura]]
*[[Aria fresca]]
*[['A spia]]
*[['A veglia]]
*[[Buonasera ammore]]
*[[Femmena amata]]
*[[Lasa stà]]
*[['O core 'e Catarina]]
*[['O Vommero]]
*[[Quand'uno è guaglione]]
*[[Rundinella]]
*[[Simpatia]]
*[[Sora mia]]
==Curiosità==
'A "via Rocco Galdieri" a [[Pusilleco]] fuje addedecata 'a isso.
== Nutarelle ==
<references/>
[[Categurìa:Puete taliane|Galdiero, Rocco]]
[[categoria:Napulitane famose|Galdieri, Rocco]]
12vx7dfqgpg5xilh8z8ahhp96605ehi
Francesco Gaeta
0
18912
674283
674068
2026-10-02T16:51:32Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674283
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
'''Francesco Gaeta''' (Francisco Cajeta) ([[Napule]], [[27 'e luglio]] [[1879]] - [[15 'e abbrile]] [[1927]]) fuje nu pueta e assaggista taliano.
'E ffatiche soje 'e juventù ereno nfruenzate 'a [[Gabbriello D'Annunzio]], e avevano n'ària sentimentale e sensuale.
Funnette e nderazzette 'o semmanale litterario ''I Mattaccini'' a Napule 'int' 'o [[1901]] - [[1902]].
Ausaje 'e sorde c'avije d''e livre propie pe' cumbattere contro ll'[[antesemmitismo]].
Fuje n'assentito d''o [[fascismo]] apprimma ca murette.
Se accirette 'e [[Viernarì Santo]], poco aroppo 'e funerale 'e mamma suja, 'a ll'aità 'e 48 anne.
=='E livre suje==
*''Il libro della giovinezza'', puesie. Napule, Chiurazzi, [[1895]].
*''L'ecloga di Flora'', cunteriello. Spezia, Iride, [[1900]].
*''Reviviscenze'', puesie. Napule, Pierro, 1900.
*''Canti di libertà'', Napule, Piero 1902.
*''L'Italie littéraire d'aujourd' hui''. [[Parigge]], Sansot [[1904]].
*''Sonetti voluttuosi ed altre poesie'', [[Romma]], [[Turino]], Roux e Viarengo, [[1906]].
*''L'insegnamento industriale e commerciale, relazzione a S. E. F. Cocco-Ortu. Romma, Ministero d'A. I. e C., [[1908]]
*''Salvatore Di Giacomo, studio critico'', assaggio. [[Sciorenza]], Quattrini [[1911]].
*''Poesie d'amore'', [[Bari]], Laterza, [[1920]].
*''Novelle gioconde'', [[Milano]], Vitagliano, [[1921]].
[[categoria:litteratura|Gaeta, Francesco]]
[[categoria:puete taliane|Gaeta, Francesco]]
r9mdi6iwdcx5gq8ou4n36p22cntbsfb
Nino Taranto
0
19040
674263
674046
2026-10-02T16:36:40Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674263
wikitext
text/x-wiki
{{stub }}
[[File:Nino Taranto 1957.jpg|thumb|right|250px|Nino Taranto dint'ô film ''Arrivano i dollari!'', [[1957]]]]
'''Nino Taranto''' ([[Napule]], [[28 'e aùsto]] [[1907]] - Napule, [[23 'e frevaro]] [[1986]]) è stato nu granne [[attore]] [[tiatro|tiatrale]] e [[cinema]]tografico [[talia]]no.
==Biografia==
==Jonte d'internet==
*[https://web.archive.org/web/20131016104108/http://ninotaranto.altervista.org/ 'O sito web ufficiale]
[[Categoria:Purtale 'e Napule]]
[[Categoria:Atture taliane]]
[[Categoria:Napulitane famose]]
466tsce7irckgbqav2824owcqw2jjgm
Riccardo Pazzaglia
0
19071
674267
674012
2026-10-02T16:46:04Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674267
wikitext
text/x-wiki
{{Stub}}
'''Riccardo Pazzaglia''' ([[Napule]], [[12 'e settembre]] [[1926]] - [[Romma]], [[4 'e ottovre]] [[2006]]) è stato nu conduttore radiofonico, scrittore, giurnalista, paroliere, attore e reggista.
== Biografia ==
== 'E film suje ==
* ''[[L'onorata società]]'', [[1961]], (regista)
*''[[La fabbrica dei soldi]]'', [[1965]], (regista, -nzieme a [[Jean-Claude Roy]] e [[Juan Esterlich]])
*''[[Farfallon]]'', [[1974]], (regista)
*''[[Il mistero di Bellavista (Oi dialogoi)]]'', 'e [[Luciano De Crescenzo]], [[1985]], (attore)
*''[[Separati in casa]]'', [[1986]], (regista, attore)
*''[[32 dicembre]]'', 'e [[Luciano De Crescenzo]], [[1988]], (attore)
*''[[Croce e delizia]]'', 'e [[Luciano De Crescenzo]], [[1995]], (attore)
== Jonte 'a fore ==
[http://www.imdb.com/name/nm0668646/ Scheda 'e Riccardo Pazzaglia ncoppe a ll'Internet Movie Database]
[[Categoria:Napulitane famose]]
[[Categoria:Scritture taliane|Pazzaglia, Riccardo]]
[[Categoria:Reggiste taliane|Pazzaglia, Riccardo]]
[[Categoria:Perzunagge d''a televisione|Pazzaglia, Riccardo]]
[[Categoria:Paruliere|Pazzaglia, Riccardo]]
1b59zq3l5kkk39r20639ke0eisk73kz
Masaniello
0
19072
674192
644982
2026-10-02T13:36:51Z
Ciaurlec
3406
levata dalla categoria meno specifica
674192
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[Image:Onofrio Palumbo - Masaniello.jpg|thumb|200px|Masaniello]]
[[File:Tomasso Aniello, known as Masaniello, was the leading spirit of revolt in Naples, 1647..jpg|thumb|Tommaso Aniello, Masaniello, fuje 'o capo 'e ll'arrevuoto 'e Napule d' 'o 1647.]]
'''Masaniello''', verzione accurciata 'e '''Tommaso Aniello 'e Amalfi''' ([[Napule]], [[29 'e giùgno|29 'e giugno]] [[1622|1620]] - [[Napule]], [[16 'e luglio]] [[1647]]), fuje nu [[piscatore]] napulitano, ca addeventaje 'o maiorino 'e l'arrevuoto contro 'o guvierno d' 'o vicereame 'e [[Spagna]] dint' [[Napule]], 'int'ô [[1647]].
[[Categurìa:Napulitane famose|Masaniello]]
[[Categoria:Storia 'e Napule|Masaniello]]
dr5wx2j4iqr83n4rmfqqt7df49zgob0
Carlo Giuffrè
0
19134
674255
673962
2026-10-02T16:33:37Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674255
wikitext
text/x-wiki
{{Stub}}
[[File:Carlo Giuffrè (Augusto De Luca. 2015).jpg|thumb|right|250px|''Carlo Giuffrè'' - Ritratto 'e [[Augusto De Luca]]]]
'''Carlo Giuffrè''' ([[Napule]], [[3 'e dicembre]] [[1928]]) è n' attore tiatrale e d' ' o cinematografo italiano, canusciuto , 'a fora 'e qualità soje cumme attore, pure pe' ll'accuppiata artistica cu 'o frate [[Aldo Giuffrè|Aldo]]. A fatte pure o film [[Il trafficone]] comme protagonista.
== Jonte 'a fore ==
*[http://www.imdb.com/name/nm0320218/ Scheda ncoppe a l'Internet Movie Database]
*[https://web.archive.org/web/20080613201033/http://www.fucine.com/network/fucinemute/core/index.php?url=redir.php%3Farticleid%3D970 Intervista a Carlo Giuffrè 'e Tiziana Carpinelli]
[[Categoria:Atture taliane|Giuffrè, Carlo]]
[[Categoria:Atture tiatrale|Giuffrè, Carlo]]
[[Categoria:Napulitane famose|Giuffrè, Carlo]]
[[Categoria:Purtale 'e Napule]]
4k1hdfsmdkpq7rombyv5hkb10rs3rac
Aldo Giuffrè
0
19135
674254
673961
2026-10-02T16:33:28Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674254
wikitext
text/x-wiki
{{Stub}}
'''Aldo Giuffrè''' ([[Napule]], [[10 'e abbrile]] [[1924]] - [[Romma]], [[27 'e giùgno]] [[2010]]) è stato uno attore tiatrale e d' 'o cinematografo italiano, canusciuto , 'a fora 'e qualità soje cumme attore, pure pe ll'accuppiata artistica cu 'o frate [[Carlo Giuffrè|Carlo]].
==’E film suje==
*-1- [[Assunta Spina (film 1947)]] – [[1947]] -
*-2- [[L'imperatore di Capri]] – [[1949]] -
*-3- [[Totò Tarzan]] – [[1950]] –
*-4- [[Napoli milionaria]] – (1950) –
*-5- [[Cadetti di Guascogna]] - (1950) -
*-6- [[Vita da cani]] - (1950) -
*-7- [[Totò sceicco]] - (1950) -
*-8- [[Totò terzo uomo]] - [[1951]] -
*-9- [[Il padrone del vapore]] - (1951) -
*-10- [[Filumena Marturano]] - (1951) -
*-11- [[Guardie e ladri]] - (1951) -
*-12- [[La figlia del diavolo]] - [[1952]] -
*-13- [[Cinque poveri in autombile]] - (1952) -
*-14- [[Villa Borghese]] - [[1953]] -
*-15- [[Un turco napoletano]] - (1953) -
*-16- [[Ti ho sempre amato]] - (1953) -
*-17- [[Capitan Fantasma]] - (1953)
*-18- [[Totò all'inferno]] - [[1954]] -
*-19- [[Il medico dei pazzi]] - (1954) -
*-20- [[Carosello napoletano]] - [[1954]] -
*-21- [[Le signorine dello 04]] - [[1955]]
*-22- [[Racconti romani]] - (1955)
*-23- [[Peccato di castità]] - [[1956]]
*-24- [[Malafemmena (film 1957)]] - [[1957]]
*-25- [[I magliari]] - [[1959]]
*-26- [[Tenente Sheridan; Delitto a tempo di rock]] - (1959) - (TV) -
*-27- [[Tenente Sheridan; Rapina al grattacielo]] - [[1960]] - (TV) -
*-28- [[Piaceri del sabato notte]] - (1960)
*-29- [[Juke box urli d'amore]] -(1960)
*-30- [[Il re di Poggioreale]] - [[1961]]
*-31- [[Lui, lei e il nonno]] - (1961)
*-32- [[Carabiniere a cavallo]] - (1961)
*-33- [[La Trincea]] - (1961) -(TV)
*-34- [[The best of enemies]] - [[1962]]
*-35- [[Accroche-toi, y'a du vent!]] - (1962)
*-36- [[Operazione Vega]] - (TV) - (1962)
*-37- [[I due della legione straniera]] - (1962)
*-38- [[Le quattro giornate di Napoli]] - (1962)
*-39- [[Ercole sfida Sansone]] - [[1963]]
*-40- [[Cuori infranti]] - (1963)
*-41- [[Il buono, il brutto, il cattivo]] - (1966)
== Jonte 'a fore ==
*[http://www.imdb.com/name/nm0321294/ Scheda ncoppe a l'Internet Movie Database]
*[https://web.archive.org/web/20080613201033/http://www.fucine.com/network/fucinemute/core/index.php?url=redir.php%3Farticleid%3D970 Intervista a Carlo Giuffrè 'e Tiziana Carpinelli]
[[Categoria:Atture taliane|Giuffrè, Aldo]]
[[Categoria:Atture tiatrale|Giuffrè, Aldo]]
[[Categoria:Napulitane famose|Giuffrè, Aldo]]
[[Categoria:Purtale 'e Napule]]
fu3l7dkql0xvuo4fvz3ffhpqkgb7h2r
Domenico Rea
0
19161
674240
674024
2026-10-02T16:29:00Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674240
wikitext
text/x-wiki
{{Stub }}
'''Domenico Rea''' ([[Napule]], [[8 'e settembre]] [[1921]] - [[Napule]], [[26 'e jennaro]] [[1994]]) fuje nu scrittore e giurnalista 'taliano.
==Opere soje==
*[[1947]] - ''Spaccanapoli''
*[[1948]] - ''Le formicole rosse''
*[[1951]] - ''Gesù, fate luce!'' - Premmio Viareggio (1951)
*[[1953]] - ''Ritratto di maggio''
*[[1955]] - ''Quel che vide Cummeo''
*[[1959]] - ''Una vampata di rossore''
*[[1960]] - ''Il re e il lustrascarpe''
*[[1965]] - ''L'altra faccia''
* [[1965]] - ''I racconti''
*[[1971]] - ''Diario napoletano''
*[[1977]] - ''Fate bene alle anime del purgatorio''
*[[1977]] - ''Illuminazioni napoletane''
*[[1985]] - ''Il fondaco nudo''
*[[1987]] - ''Pensieri della notte''
*[[1990]] - ''Crescendo napoletano''
*[[1992]] - ''L'ultimo fantasma della moda''
*[[1993]] - ''Ninfa plebea'' - Premmio Strega
* [[1999]] - ''I ragazzi di Nofi''
== Onorificenze ==
"Cavaliere 'e gran croce 'e ll'Ordine a 'o merito d<nowiki>''</nowiki>a [[Talia|Repubbreca taliana]]"
— [[Romma]], [[27 'e dicembre]] [[1992]]
[[categoria:Stub]]
[[Categurìa:Scritture taliane]]
[[categoria:Napulitane famose]]
8feyufnp235kxy6avjnwmt2z51u4zmn
Papa Giuvanne Paolo II
0
19174
674219
670096
2026-10-02T14:02:03Z
Ciaurlec
3406
674219
wikitext
text/x-wiki
{{Papa
|nomme = Papa Giuvanne Paolo II <br>Santo
|fiùra = [[File:Pope John Paul II smile.jpg|220px]]
|Mpresa = [[File:Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg|150px]]
|titolo = 264º papa d"a Chiesia cattoleca
|elezzione = [[16 'e ottovre]] [[1978]]
|insediamento = [[22 'e ottovre]] [[1978]]
|fine ddo pontificato = [[2 'e abbrile]] [[2005]]
|motto = ''Totus tuus''
|cardinali = [[:Categoria:Cardinali nominati da Giovanni Paolo II|vede categurìa]]
|predecessore = [[papa Giuvanne Paolo I]]
|successore = [[papa Benedetto XVI]]
|nomme nasceta = Karol Józef Wojtyła
|data 'e nasceta = [[18 'e majo]] [[1920]]
|luoco 'e nasceta = [[Wadowice]]
|data 'e muorte = [[2 'e abbrile]]<br> [[2005]] ({{Età|1920|05|18|2005|04|02|}} anne)
|luoco 'e muorte = [[Cità d''o Vaticano]]
|sepoltura = [[Basileca 'e San Pietro]]
|firma = Signature of John Paul II.svg
|note = Santo
|nato = [[19 'e majo]] [[1920]]
|muorto = [[2 'e abbrile]] [[2005]]
|venerato da = Chiesia cattoleca
|beatificazzione = [[1 'e majo]] [[2011]]
|canonizzazione = [[27 'e abbrile]] [[2014]]
|santuario principale =
|ricorrenza = [[22 'e ottovre]]
|attributi =
|patrono di =
}}
{{quote|Se sbaglio voi mi corrigerete|'E primme storiche parole 'e Giuvanne Paolo II}}
'''Papa Giuvanne Paolo II''' ''(Johannes Paulus II)'', ('''Karol Józef Wojtyla''') ([[Wadowice]], [[18 'e majo]] [[1920]] - [[Cità d''o Vaticano]], [[2 'e abbrile]] [[2005]]), fuje 'o 264° [[Papa]] d"a [[Cattolicesimo|Chiesia Cattoleca Rumana]] ('o 263° doppo a [[San Pietro|Pietro]]). Fuje aletto 'o [[16 'e ottovre]] [[1978]].
Primma 'e Giuvanne Paolo II, l'urdemo Papa nun italiano fuje [[Papa Adriano VI|Adriano VI]] ([[1522]]-[[1523]]). E' stato pure 'o primmo Papa [[Pulonnia|pulacco]] int'a storia.
Durante 'o pontificato sujo ha scritto 14 encicliche, ha fatto 482 sante e ha percurso 1.163.865 chilometre cu ll'ario. 'O sujo è stato 'o tierzo puntificato cchiù luongo d"a storia.
'O [[27 'e abbrile]] [[2014]] fuje ricanusciuto Santo 'e [[papa Francesco]] assieme a [[papa Giuvanne XXIII]].
==Opere soje==
===Encicliche===
* ''[[Redemptor Hominis]]'' ('''O Redentore e ll'ommo''), [[4 'e màrzo]] [[1979]]
* ''Dives in Misericordia'' (''Ricco in misericordia''), [[30 'e nuvembre]] [[1980]]
* ''Laborem Exercens'' (''Compiendo a' fatica''), [[14 'e settembre]] [[1981]]
* ''Slavorum Apostoli'' (''Ll'apostoli ddè slave''), [[2 'e giùgno]] [[1985]]
* ''Dominum et Vivificantem'' (''Signore e Vivificante''), [[18 'e majo]] [[1986]]
* ''[[Redemptoris Mater]]'' (''Madre ddò Redentore''), [[25 'e màrzo]] [[1987]]
* ''Sollicitudo Rei Sociali'' (''Sollecitudine pò fatt' sucial'''), [[30 'e dicembre]] [[1987]]
* ''Redemptoris Missio'' ('''A Mission' ddò Redentore''), [[7 'e dicembre]] [[1990]]
* ''[[Centesimus Annus]]'' (''O' centesim' anno''), [[1 'e majo]] [[1991]]
* ''[[Veritatis Splendor]]'' (''O' splendore ddà Verità''), [[6 'e aùsto]] [[1993]]
* ''[[Evangelium Vitae]]'' (''Evangelo ddà vita''), [[25 'e màrzo]] [[1995]]
* ''Ut Unum Sint'' (''Cosicché siano un' sulo''), [[25 'e majo]] [[1995]]
* ''[[Fides et Ratio]]'' (''Fede e raggione''), [[14 'e settembre]] [[1998]]
* ''Ecclesia de Eucharistia'' (''La Chiesa n'copp all'Eucaristia''), [[17 'e abbrile]] [[2003]]
[[Categoria:Pape]]
[[Categurìa:Sante]]
[[Categurìa:Pula]]
cz2lnpkehs68y0lvp1l7r9zh04gqc5s
Elenco d''e Presiriente d''a Repubbreca Taliana
0
19185
674319
672676
2026-10-02T21:55:42Z
Ciaurlec
3406
674319
wikitext
text/x-wiki
== Elenco d''e Presiriente d''a [[Italia|Repubbreca Taliana]] ==
{| class="wikitable" cellpadding=2 cellspacing=2
|- bgcolor=#cccccc
! N. !! Nomme !! !! Scrutinie !! Ddò !! Ô !! Partito puliteco
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''I'''
|| '''[[Enrico De Nicola]]'''<ref>Capo provvisorio d"o Stato nfi ô [[31 'e dicembre]] [[1947]].</ref>
|| [[Fiùra:Enrico De Nicola (cropped).jpg|50px]]
|| 1 || [[1 'e luglio]] [[1946]] || [[12 'e maggio]] [[1948]] || [[Partito Liberale Italiano]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''II'''
|| '''[[Luigi Einaudi]]'''
|| [[Fiùra:LuigiEinaudi.jpg|50px]]
|| 4 || [[12 'e maggio]] [[1948]] || [[11 'e maggio]] [[1955]] || [[Partito Liberale Italiano]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''III'''
|| '''[[Giovanni Gronchi]]'''
|| [[Fiùra:Giovanni Gronchi hq (cropped).jpg|50px]]
|| 4 || [[11 'e maggio]] [[1955]] || [[11 'e maggio]] [[1962]] || [[Democrazzia Crestiana]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''IV'''
|| '''[[Antonio Segni]]'''
|| [[Fiùra:Antonio Segni Official 1962.jpg|50px]]
|| 9 || [[11 'e maggio]] [[1962]] || [[6 'e dicembre]] [[1964]]<ref name="dimissioni">Se dimette.</ref> || [[Democrazzia Crestiana]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''V'''
|| '''[[Giuseppe Saragat]]'''
|| [[Fiùra:Giuseppe Saragat (cropped).jpg|50px]]
|| 21 || [[29 'e dicembre]] [[1964]] || [[29 'e dicembre]] [[1971]] || [[Partito Sucialista Democrateco Taliano (1947-1998)|Partito Sucialista Democrateco Taliano]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''VI'''
|| '''[[Giovanni Leone]]'''
|| [[Fiùra:Presidente Leone.jpg|50px]]
|| 23 || [[29 'e dicembre]] [[1971]] || [[15 'e giùgno]] [[1978]]<ref name="dimissioni"/> || [[Democrazzia Crestiana]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''VII'''
|| '''[[Sandro Pertini|Alessandro Pertini]]'''
|| [[Fiùra:Sandro Pertini.jpg|50px]]
|| 16 || [[9 'e luglio]] [[1978]] || [[29 'e giùgno]] [[1985]]<ref name="dimissioni"/> || [[Partito Sucialista Taliano]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''VIII'''
|| '''[[Francesco Cossiga|Francesco Cossiga]]'''
|| [[Fiùra:Cossiga Francesco.jpg|50px]]
|| 1 || [[3 'e luglio]] [[1985]]<ref>Fin' ô [[3 'e luglio]] [[1985]] facente funzziune pecché Presiriente d"o Senato.</ref> || [[28 'e abbrile]] [[1992]]<ref name="dimissioni"/> || [[Democrazzia Crestiana]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''IX'''
|| '''[[Oscar Luigi Scalfaro|Oscar Luigi Scalfaro]]'''
|| [[Fiùra:Oscar Luigi Scalfaro portrait.jpg|50px]]
|| 16 || [[28 'e maggio]] [[1992]] || [[15 'e maggio]] [[1999]] || [[Democrazzia Crestiana]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''X'''
|| '''[[Carlo Azeglio Ciampi|Carlo Azeglio Ciampi]]'''
|| [[Fiùra:Ciampi ritratto.jpg|50px]]
|| 1 || [[18 'e maggio]] [[1999]] || [[15 'e maggio]] [[2006]]<ref name="dimissioni"/> || 'ndipennente
|-
|- bgcolor=#DDEEFF
! style="background:#DDEEFF;" align="center" rowspan=2| '''XI'''
| rowspan=2| '''[[Giorgio Napolitano]]'''
| rowspan=2| [[Fiùra:Presidente Napolitano.jpg|50px]]
|| 4
|| [[15 'e maggio]] [[2006]]
|[[22 'e abbrile]] [[2013]]|| [[Democratece d''a Smerza]]
|-
|- bgcolor=#DDEEFF
|| 6
|| [[22 'e abbrile]] [[2013]]
|| [[14 'e jennaro]] [[2015]]<ref name="dimissioni"/> || 'ndipennente
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''XII'''
|| '''[[Sergio Mattarella]]'''
|| [[Fiùra:Sergio Mattarella Presidente della Repubblica Italiana.jpg|50px]]
|| 4 || [[3 'e frevaro]] [[2015]] || '''n careca'' || 'ndipennente
|}
<references />
[[Categurìa:Presiriente d"a Repubbreca Taliana| ]]
7nn0d4odc8ht1g9jc3z1cjr9u0ier23
Categurìa:Atture tiatrale
14
19521
674203
673960
2026-10-02T13:48:34Z
Ciaurlec
3406
674203
wikitext
text/x-wiki
*Chesta è 'a categuria addò nce stanno tutte l'articule ca parlano 'e l'atture 'e tiatre.
[[Categurìa:Atture| ]]
nirjl8swvjbjn0ycb5oeg3keu77s7x8
Categurìa:Cantante liriche taliane
14
19835
674170
673833
2026-10-02T13:23:02Z
Ciaurlec
3406
aggiunta categoria
674170
wikitext
text/x-wiki
Chesta è 'a categuria addò nce stanne tutte l'articule ca parlano de' cantante liriche taliane.
[[Categurìa:Cantante taliane| liriche]]
[[Categurìa:Cantante liriche]]
df8qvfgobeu14ooss3j9oyfyf78u5z7
Vincenzo Russo (feloseco)
0
20016
674307
673858
2026-10-02T17:18:31Z
Ciaurlec
3406
674307
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
'''Vincenzo Russo''' ([[Palma Campania]] [[16 'e giùgno]] [[1770]] - [[Napule]] [[19 'e nuvembre]] [[1799]]) fuje nu feloseco e revuluzionario napulitano. Facette pparte d''a [[Reprubbeca napulitana]] e fuje mpiso 'o 19 'e nuvembre, 1799 'int'â chiazza Mercato. Scrivette 'o libbro rousseauano ''Pensieri politici''.
[[Categoria:Filosefe|Russo, VIncenzo (feloseco)]]
[[Categurìa:napulitane]]
13fek5lkwuhhhjxb574kil9lru1r9cx
Hugo Steinhaus
0
20030
674215
669562
2026-10-02T14:00:28Z
Ciaurlec
3406
674215
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Hugo Steinhaus.jpg|thumb|right|Hugo Steinhaus]]
'''Wladyslaw Hugo Dionizy Steinhaus''' (* [[Jasło]],[[4 'e jennaro]] [[1887]], † [[Breslavia]], [[25 'e frevaro]] [[1972]]) matemateco pulacco, nfra 'e leader d''a accussidditta ''scola matemateca 'e Lviv''.
Steinhaus sturiette matemateca a ll'Univerzità 'e [[Lviv]] e 'e [[Gottinga]], addó conseguette int'ô [[1919]]
'o duttorato 'e recerca cu 'a tesi ''Neue Anwendungen des Dirichlet'schen Prinzips'' (''Nove apprecazione d''o prencepio 'e Dirichlet''). Int'ô 1917 attenette a Lviv ll'autorizzazione ô 'nzegnamento e int'ô [[1918]] prubbecaje 'o articulo notevole ''Additive und stetige Funktionaloperationen''. Int'ô [[1920]] addiventaje prufessore a ll'univerzità 'e Lviv.
Nzieme a [[Stefan Banach]], [[Stanisław Marcin Ulam]] e ate, se accupaje de [[analisi funzionale]].
Int'ô [[1945]] se trasferette a [[Breslavia]], addó addiventaje prufessore 'e matemateca presso ll'univerzità lucale. Int'ô [[1952]] devenette membro 'e ll'accaremmia pulacca d''e scienzie (''Polska Akademia Nauk'').
Steinhaus prubbecaje cumpressivamente mmierzo 250 lavore, nfra 'e quale pure livre 'e succiesso ncopp'â matemateca comme ''Kalejdoskop matematyczny'' (1938).
Nfra 'e sturiente soje se annoverano perzunagge comme [[Stefan Banach]], [[Mark Kac]] e [[Zygmunt William Birnbaum]].
[[Categurìa:Matemàtece]]
[[Categurìa:pulacche]]
pn2x3gsuq6f09krfr2xwot561yr4cv7
Custiéra Marfitana
0
20119
674337
673632
2026-10-02T22:15:41Z
Ciaurlec
3406
674337
wikitext
text/x-wiki
{{UNESCO
|tipoBene = patrimmonio
|nomme = Custiéra marfitana
|nommeNgrese = Costiera amalfitana
|immagine = Amalfi Coast (Italy, October 2020) - 75 (50558355441).jpg
|anno = 1997
|tipologia = Architettonico, paesaggistico
|criterio = C (ii) (iv) (v)
|pericolo = Nisciuna nfromma
|link = 830}}
'A '''Custiéra marfitana''' è nu tratto d{{v}}a costa [[Campania|campana]] ncopp'ô lato meriddiunale d{{v}}a penísula surrentina 'a [[Positano]] ô ovest a [[Vietre]] ô est. 'E cumune ncopp'â Costiera malfitana songo [[Vietre]], [[Cetara]], [[Majure]], [[Minure]], [[Ravello]], [[Scala (SA)|Scala]], [[Atrani]], [[Amalfi]], [[Conca 'e Marine]], [[Praiano]] e [[Pusitano]].
'A Custiera Marfitana è uno d{{v}}e site ca ll'[[UNESCO]] ha ritto [[patrimmonio 'e ll'umanità]].
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Patrimmone 'e ll'umanità]]
[[Categurìa:Pruvincia 'e Salierno]]
[[Categurìa:Giugrafia físeca]]
oi7qqixi2ij6ic3ik0m1tenmkgdc1ml
Categurìa:Pitture ngrese
14
20615
674225
151518
2026-10-02T14:06:04Z
Ciaurlec
3406
674225
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:Pitture]]
[[Categurìa:Britannece]]
2ly23w14ft8inragrg6009h6gl23ww3
Nando Clemente
0
20956
674281
674066
2026-10-02T16:50:45Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674281
wikitext
text/x-wiki
'''Nando Clemente''' ([[Napule]], [[10 'e settembre]], [[1921]] - [[31 'e luglio]], [[1994]]) fuje nu pueta napulitano.
=='E livre suje==
* ''<nowiki>'</nowiki>E ppazzielle''
[[Categurìa:Puete taliane|Clemente, Nando]]
kf9f2rpqvw9035yehwumb0cr3ap6x58
Alfonso Gatto
0
20970
674284
673979
2026-10-02T16:51:41Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674284
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
'''Alfonso Gatto''' (Alfonzo Jatto) ([[Salierno]], [[17 'e luglio]] [[1909]] – [[Orbetello]], [[8 'e màrzo]] [[1976]]) fuje nu [[pueta]] [[talia]]no.
[[Categoria:Puete taliane|Gatto, Alfonso]]
[[Categoria:Salernitane famose|Gatto, Alfonso]]
94ecgi2c3o1qt8h0k01ai4ikzcjv56w
Categurìa:Jucature 'e pallone
14
21036
674201
673773
2026-10-02T13:44:37Z
Ciaurlec
3406
674201
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:Pallone]]
[[Categurìa:Sportive]]
5jis2ou8frhwum38hlqba361ps0sosy
Giappone
0
23856
674369
671580
2026-10-02T22:41:54Z
Ciaurlec
3406
674369
wikitext
text/x-wiki
'O '''Giappone''' (日本 ''Nihon'' o ''Nippon'', ufficialmente 日本国 ''Nihon-koku'' o ''Nippon-koku'') è na nazzione nsulare 'e ll'[[Asia Orientale]]. Situato 'int'a ll'[[oceano Pacifeco]], se truova a ll'est d''a [[Cina]], [[Corea]] e [[Russia]]. S'allunga d''o [[Mare 'e Okhotsk]] ô nord nfino ô [[Mar Cinese Meridionale]] ô sudd. 'E [[Kanji|carattere]] ca cumpongono 'o nomme d''o Giappone significano litteralmente "Origine d''o sole", perciò 'o Giappone ê vvote è canosciuto comme «Paise d''o Sol Levante», nu nomme ca deriva d''a pusizione orientale d''o paiso rispetto â Cina. 'A capitale soja e cità prencepale è [[Tōkyō]].
[[:en:Sanae_Takaichi|Sanae Takaichi]] (高市 早苗) è 'a Primma Menista d''o Giappone (e 'a primma femmena a ricoprisce chesta careca), e [[Naruhito]] (徳仁) è 'o [[mperatore d''o Giappone|mperatore]].
== Giugrafia ==
Giugraficamente, 'o Giappone accupa n'arcipelago assaje montagnoso e vurcaneco. 'O [[Munte Fuji]] è 'o vurcano cchiú mpurtante. Cità mpurtante, a parte 'a capitale [[Tōkyō]] songo [[Ōsaka]], [[Kyōto]] e [[Yokohama]].
== Economia ==
'O Giappone è una d''e putenze economiche cchiú mpurtante d''o munno e è creditore cchiú mpurtante d''o munno. 'O Giappone tene 'o tierz [[PIL]] cchiú auto aroppo l'[[State Aunite d'Amereca|America]] e a Cina.
== Storia ==
'O Giappone è storicamente ncentrato ngopp'â fiura d''o tennō (mperatore), ca pe 'e giapponese è na criatura semi-divina. 'O [[5 'e aùsto]] [[1945]] 'a cità 'e [[Hiroshima]] è bommiata 'a ll'aviazzione mmericana cu 'a primma bomma atomeca. È 'a fine d''o putere mperiale. D''a fine d''a [[sicunna guerra munniale]] tene sulo na funzione 'e rappresentanza.
{{Asia}}
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Giappone| ]]
[[Categurìa:Isule]]
a1j5sr9eu50izo2ljcphh2urieq855h
Anime
0
23964
674373
651461
2026-10-02T22:51:09Z
Ciaurlec
3406
674373
wikitext
text/x-wiki
[[File:Wikipe-tan full length.png|thumb|Wikipe-tan]]
'''Anime''' ([[Lengua giapponese|giapp.]]: アニメ) è 'o nomme ca cui se canosce, for' 'o [[Giappone]], ll'[[animazzione]] giapponese. 'A parola 'int''o Giappone nzigna, nvece, sempricemente 'a animazzione. Spisso 'e anime songo tratte 'a 'e [[manga]].
'E duppiature 'e anime se chiàmmano [[seiyū]].
== Caratteristiche prencepale ==
'E anime se canoscono p''a varietà 'e genere, p''a profunnità d''e storie, p''o particulare stile d''o disegno. È na forma d'arte 'spressamente cummerciale, e ogne anime è criato pe nu pubbreco priciso.
Ll'animazzione d''o anime è assaje cchiù sufisticata 'e chella occidentale. 'E studie 'e anime ausano tecniche particulare pe arreducere 'a fatica ca ce vuole pe fà na serie, comme ll'uso d''a minima quantità 'e fotogramme pe siconno (8 fps), o 'a ripetizzione d''e scenarie, parlate fatte int''a nu modo ca pirmitte 'e animà sultanto 'a vocca 'e chi parla, e accussì via.
== Tipe 'e anime ==
A siconna d''o pubbreco:
*[[kodomo]] (criature)
*[[shōjo]] (guaglione)
*[[shōnen]] (guagliune)
*[[seinen]] (gruosse)
*[[josei]] (femmene gruosse)
A siconna d''o genere:
*[[shōnen]] (pe guagliune)
*[[shōjo]] (pe guaglione)
*[[seinen]] (pe gruosse)
*[[josei]] (pe femmene gruosse)
*[[magical girl]] (mahō shōjo, guagliona-streca o cu putere maggice)
*[[mecha]] ('e robot gigante)
*[[shōnen-ai]] (ammore ntra guagliune)
*[[shōjo-ai]] (ammore ntra guaglione)
*[[hentai]] (pornografeco)
**[[animals]] o [[kemono]] (bbestie)
**[[futanari]] (ermafrodite)
**[[loli-con]] (nennelle)
**[[shota-con]] (nennille)
**[[yaoi]] ([[omosessuale]] - uommene)
**[[yuri]] (omosessuale - fémmene)
*[[ecchi]] (eroteco)
Ate genere songo tal' e quale a chille occidentale: azziona, cummedia, drama, fantasia, ecc.
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Cinema]]
[[Categurìa:Anime| ]]
9hf2w9t9julgb633cb3tqiqdcpxe3m8
Lampedusa
0
23981
674360
650272
2026-10-02T22:37:30Z
Ciaurlec
3406
674360
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Lampedusa_cost_and_sea.jpg|thumb|300px|Nu tratto d''a costa 'e l'isula 'e Lampedusa.]]
Ll''''Isula 'e Lampedusa''' ('''''Lampidusa''''' o '''''Ampidusa''''' pe [[lengua siciliana|siciliano]]) è n'isula d''o [[Canale 'e Sicilia]], ca fa parte 'e l'arcipelago 'e ll'[[Isule Pelagie]], ca appartente â [[pruvincia 'e Agrigento]].
Nziem'a ll'isula 'e [[Linosa]] forma 'o comune 'e [[Lampedusa e Linosa]]. 'A cità 'e Lampedusa è ll'uneca cità 'e ll'isula e ha mmerzo 5.500 crestiane. Ll'isula è canusciuta p'avé nu mare cristallino, è meta ogne anno 'e migliare 'e turiste. 'A spiaggia 'e cuniglie è n'oase naturalisteca, e ogne anno 'e [[tartarughe marine]] d''a specie ''caretta caretta'' nce pusano ll'ova.
[[Categurìa:Sicilia]]
[[Categurìa:Isule taliane]]
bltj70hvgcwfhdxg0dbsurc8eilw3qp
Linosa
0
23982
674361
650273
2026-10-02T22:37:37Z
Ciaurlec
3406
674361
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[Immagine:Pelagie Islands map.png|thumb|200px|Addó se truova ll'isula]]
'''Linosa''' è una 'e ll'[[Isule Pelagie]] (5,43 km<sup>2</sup>, mmerzo 420 ab.) 42 km a NE 'e [[Lampedusa]], nziem'â quale costituisce nu [[Lampedusa e Linosa|comune]] (5.626 ab.) d''a [[pruvincia 'e Agrigento]].
[[Categurìa:Isule taliane]]
[[Categurìa:Sicilia]]
ath41t26g25qgf99wjjuf7yl7l37ndw
Categurìa:Isule taliane
14
23984
674351
650266
2026-10-02T22:32:54Z
Ciaurlec
3406
674351
wikitext
text/x-wiki
Chesta è 'a categoria addò nce stanno signalate 'e schede e l'articule 'e tutte l'isole taliane.
[[Categurìa:Isule]]
[[Categoria:Italia]]
3pooq9dc4nr5dgc1cghe1hypyf4sxz9
Isule Pelagie
0
23988
674358
650275
2026-10-02T22:37:16Z
Ciaurlec
3406
674358
wikitext
text/x-wiki
[[Immagine:Pelagie Islands map.png|thumb|200px|Localizzazione dell'arcipelago]]
[[Immagine:Lampedusa cost and sea.jpg|thumb|200px|Uno scorcio di Lampedusa]]
Ll''''Isule Pelagie''' songo n'arcipelago 'e ttre isule situato 'int'ô [[Mar d'Africa]], 'int'ô miezo d''o [[Mar Mediterraneo]], nfra 'e coste d''a [[Tunisia]] e d''a [[Sicilia]]. Amministrativamente fanno parte 'e ll'[[Italia]], 'e cui rappresentano 'a punta meridionale.
Ll'isula cchiú granne è [[Lampedusa]], cu mmerzo 20 km² 'e estenzione e è pure 'a cchiú poppulosa (5.000 crestiane) d''e ttre. 'A sicunna p'estenzione è [[Linosa]], mentra 'a cchiú piccerella è 'a disabbitata [[Isula 'e Lampione|Lampione]]. Nzieme contano mmerzo 5.500 crestiane. 'A vegetazzione è ovunque brulla e 'e ccoste particolarmente aute e frastagliate. Ll'altitudine massima 'e ll'arcipelago se truova a Linosa (isula d'origgine vurcaneca) e cchiú precisamente 'int'ô ''Monte Vurcaneco'' (186 m.s.l.m.). Attualmente rappresentano l'uneco sito, 'int'a ll'Italia, 'e riproduzzione d''e [[tartarughe marine]] ''[[Caretta caretta]]''.
[[Categurìa:Pruvincia 'e Agrigento]]
[[Categurìa:Isule taliane]]
d9zn1h611diq2dl7onq7d0oibbtoa5j
Gabriele Fasano
0
24122
674189
233773
2026-10-02T13:35:26Z
Ciaurlec
3406
levata dalla categoria meno specifica
674189
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
'''Gabriele Fasano''' ([[Solofra]] [[7 'e luglio]] [[1654]] - [[Vietri sul Mare]] [[1698]]) fuje nu scrittore napulitano ca traduceva 'o [[Gerusalemme liberata]] d''o [[Torquato Tasso|Tasso]] 'n [[lengua napulitana]].
[[Categoria:Scritture napulitane|Fasano, Gabriele]]
9zpvi0x81rg8sqvr0xa04t97ceqyqdf
Nicola Capasso
0
24125
674187
198024
2026-10-02T13:35:02Z
Ciaurlec
3406
levata dalla categoria meno specifica
674187
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
'''Nicola Capasso''' (o puro '''Niccolò Capassi''') ([[Grumo Nevano]], [[1671]] - [[Napule]], [[2 'e giùgno]], [[1745]]) fuje nu scrittore e jurecunsulto napulitano azzeccato tuosto tuosto ô currente litteraria d''e "Petrarchiste" ca ievanno 'int'ô stile 'e [[Petrarca]]. Mparaje 'o [[leje]] presso ll'[[Univerzità 'e Napule]]. 'E ''Varie poesie'' suje incrudette na verzione nu poco pazziariella 'e ll'[[Iliade]] 'e [[Omero]] traduciuto 'n [[lengua napulitana]].
=='E fatiche suje==
*''Varie poesie'' [[1761]]
*[http://www.logoslibrary.eu/pls/wordtc/new_wordtheque.w6_start.doc?code=243&lang=NC Nu sonnetto sujo ncoppa Logos]
[[Categoria:Scritture napulitane|Capasso, Nicola]]
q00t1j9itfh1idv59m2ct7rsbhrdbib
Sciummo
0
24251
674347
660937
2026-10-02T22:29:03Z
Ciaurlec
3406
674347
wikitext
text/x-wiki
[[Immagine:ColumbiarivergorgeJRH.jpg|thumb|Sciummo]]
Nu '''sciummo''' è nu curzo 'e [[acqua]] ca scurre giù 'a nu punto addó assumma e surge ll'acqua d''a [[terra]].
{{stub}}
[[Categoria:Giugrafia]]
[[Categurìa:Sciumme| ]]
5rzogsfq50b89ssltcs9zhopbvp4y0k
Fortuna Della Porta
0
24326
674288
674076
2026-10-02T16:54:39Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674288
wikitext
text/x-wiki
'''Fortuna Della Porta''' nascette a [[Nucera 'nferiore]], 'o [[7 'e dicembre]] d''o [[1948]].
Se pigliai ‘a laurea in lettere e facette l’insegnante pe na recina d’anne.
Già 'a criature scriveve poesie, ma sule tarde se decidette d''e pubblicà.
Accussì, ô [[2003]] ascette ‘o libre ''Russe ‘e sere,'' c’ ‘a casa editrice d''o Calamaio.
Duje anne doppo, ‘a Lietocolle ‘e pubblicaje ''Diarie ‘e minnima quiete'', c’ ‘a prefazzione ‘e Ggiorgio Linguaglossa e ô [[2006]] ''I’ cunfesse'', ed. Lepisma, addò ce stenne rurece sunette napulitane.
Primma ancora, ô [[2004]], cumparve ‘ncoppa a Poiesis nu puemette ‘e 1000 verse, ''Canto primmo'', che arraggiunava ‘ncoppe ‘o significate d''e poete e d''e poesie ô tiempe d’ogge.
‘A ppoco, è sciute l’utemo libro: ''Mare cu ll’ombre longhe'', c’ ‘a prefazzione ‘e [[Gianmario Lucini]].
Ha pure pubblicato ‘n prosa: nu dramme ''Scacco ‘o rre'' c’ ‘a case editrice Carte e penna e po ‘e cunte: ''Litratte'', ed. Oèdipus e ''Labirinte,'' kulvirtualpress.
È scritte ô PEN club e sta ‘e case a [[Romma]].
[[categoria:scritture taliane|Della Porta, Fortuna]]
rydmmprthjags9qk31ecbjmhzuextno
Gran Vretagna
0
24378
674367
669396
2026-10-02T22:40:49Z
Ciaurlec
3406
674367
wikitext
text/x-wiki
:''Chist'articulo parla r'a Gran Vretagna comme Regno Aunito. Si stai cercanno 'a reggione vire: '''[[Gran Vretagna (reggione)]]'''''
{{Stato
|nommeCorrente = Gran Vretagna
|nommeCompleto = Regno Aunito d’’a Gran Vretagna e Irlanna d’’o Nord
|nommeUfficiale = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
|linkMpresa = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg
|linkBannera = Flag of the United Kingdom.svg
|linkLocalizzazione = Europe_location_UK.png
|linkMappa = Uk-map.svg
|paginaMpresa = Mpresa bretanneca
|paginaBannera = Bannera bretanneca
|motto = Dio e 'o diritto mio <br />(Dieu et mon droit)
|lengua = [[lengua ngrese|ngrese]]
|capitale = [[Londra]]
|capitaleCrestiane = 7.172.036
|capitaleCrestianeAnno = 2005
|guvierno = [[Monarchia parlamentare]]
|elenco cape 'e stato = [[Elenco d{{v}}e munarche vretanneche|Rre]]
|presirente = [[Carlo III d{{v}}o Regno Aunito|Carlo III]]
|elenco cape 'e guvierno = [[Primme Meniste d{{v}}a Gran Vretagna|Primmo Menisto]]
|primmoMenisto =[[Keir Starmer]]
|nnepennenza = [[1801]] <ref>'O Regno Aunito nunn'è maje stato assuggittato a n'ato Stato estero; e po' asisteva già 'e fatto quanno 'e Regne 'e Scozzia, Nghilterra, Galles e Irlanna stevano sotto 'a meresema curona. Ind'o 1801 fu formalmente criato nu Stato unneco ca cumprenneva tutte 'e territorie elencate. 'O Stato 'e mmo, inoltre, è 'o risurtato d{{v}}a nnipennenza d{{v}}o 1922 d{{v}}a Repubbreca 'e l'Irlanna</ref>
|ngressoONU = [[24 'e ottovre]] [[1945]] <sup>1</sup>
|superficieTotale = 244.820
|superficieOrdine = 76
|superficieAcqua = 1,3
|populazzioneTotale = 68,208,871
|populazzioneAnno = 2021
|populazzioneOrdine = 22
|populazzioneDenzita = 249
|cuntinente = [[Europa]]
|orario = [[Tempo Coordinato Universale|UTC]] / Staggione UTC +1
|valuta = [[Sterlina bretanneca|Sterlina]]
|PIL = 1.832.792
|PILValuta = $
|PILAnno = 2005
|PILOrdine = 6
|PILprocapite = 30.436
|PILprocapiteValuta = $
|PILprocapiteAnno = 2005
|PILprocapiteOrdine = 18
|HDI = 0,946 (auto)
|HDIAnno = 2005
|HDIOrdine = 16
|energia = ?
|tld = .uk, .gb (nun s'aùs chiù)
|telefono = +44
|targa = UK
|inno = [[God Save the King]]
|festa = -
|note = <sup>1</sup>È uno d{{v}}e 51 State c'hanno dato vita a ll'[[ONU]] ind'ô [[1945]].
}}
'A '''Gran Vretagna''' (nomme ufficiale: '''Regno Aunito d{{v}}a Gran Vretagna e Irlanna d{{v}}o Nord''', pe [[Lengua ngrese|ngrese]]: ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') 'e nu Stato 'e ll'[[Europa]].
== Storia ==
'O Regno Aunito nasce int{{v}}o [[1801]], da l'aunione d{{v}}e regne 'e Scozzia, Ngreterra, Galles e Irlanna. Int{{v}}o 1922 perdette nu piezzo cu <nowiki>'a lotta pe l'indipendenza 'e l'Irlanna. 'O Regno Aunito trasett ind''a Comunità Aurope (chiù annanz addivinataje Aunione Auropea) 'o 1° 'e gennaio d''o 1973 e poi ascette 'o 31 'e gennaio d''</nowiki>o 2020, chist event è noto comme Brèxìt.
== Giugrafia ==
=== Pusizzione ===
'A Gran Vretagna se trova int{{v}}o nord-ovest 'e l'Europa, costituita da l'isule d{{v}}a [[Gran Vretagna (reggione)|Gran Vretagna]] e da 'a parte nord-est 'e l'[[Irlanna]]. Cunfina sulo cu l'[[Irlanna]] ma da 'o [[1994]], quanno fuje fernuto l'[[Eurotunnel]], tene nu cullegamiento [[ferruvia]]rio cu 'a [[Franza]].
=== Suddivisione ===
'O Stato s'addevide prencepalmente int{{v}}a 4 "nazzione costitutive":
* {{Bannera|ENG}} '''[[Ngreterra]]''': È 'a parte cchiù grossa d'o regno, situata 'o sud e cunfinante c'o Galles e 'a Scozzia. 'A capitale e cità cchiù grossa è [[Londra]].
** Giugraficamente int{{v}}a l'Ngreterra se trovano e 3 dipendenze d{{v}}a curona: '''[[Guernsey]]''', '''[[Jersey]]''' e '''[[Man (isula)|Man]]'''.
* {{Bannera|SCO}} '''[[Scozzia]]''': Se trova 'o nord d{{v}}o regno e cunfina cu l'Ngreterra. 'A capitale è [[Edimburgo]], ma 'a cità cchiù grossa è [[Glasgow]]
* {{Bannera|WAL}} '''[[Galles]]''': Se trova 'o sud ovest d{{v}}o regno cunfina cu l'Inghilterra. 'A capitale è [[Cardiff]].
* '''[[Irlanna d''o Nord]]''': Parte d'a regione irlannese 'e l'[[Ulster]], se trova a nord-est 'e l'isola e l'[[Irlanna]]. 'A capitale è [[Belfàst]]. <nowiki>'A bannera ufficiale nun esiste chiù d''o 1972 arropp 'e tarantell d''o "Bloody Sunday". '</nowiki>A bannera era chesta ccà {{Bannera|NIR}}.
=== Città prencepale ===
*[[Londra]]
*[[Glasgow]]
*[[Birmingham]]
*[[Manchester]]
*[[Leeds]]
*[[Liverpool]]
*[[Edimburgo]]
*[[Sheffield]]
*[[Belfast]]
*[[Bristol]]
*[[Cardiff]]
*[[Newcastle]]
== Cultura ==
== Puliteca ==
=== Amministrazione ===
'O Stato è na monarchia parlamentare costituzionale. 'O capo 'e Stato è rappresentato d"o Rre, ma 'o potere esecutivo 'e rappresentato da 'o parlamiento e da 'o primme menisto.
=== Dependenze ===
'A Gran Vretagna tene varie dependenze, ex-culonie, spraze p'o munno, ca songo:
*[[Anguilla (stato)|Anguilla]]
*[[Bermuda]]
*[[Territorie Bretanneche 'e l'Antartico]]
*[[Chagos]]
*[[Isule Cayman]]
*[[Falkland]]
*[[Gibbilterra]]
*[[Montserrat]]
*[[Pitcairn]]
*[[Isula 'e Sant'Elena]]
*[[Turks e Caicos]]
*[[Isule Vergini Bretanneche]]
*Base militare 'e [[Akrotiri]] e [[Dhekelia]] a [[Cipro]]
== Gallaria ==
<gallery>
File:Westminstpalace.jpg|Londra
File:Bath Street.jpg|Glasgow
File:Cardiff City Hall 01.jpg|Cardiff
</gallery>
== Nutarelle ==
<references/>
== Vvoce currelate ==
*[[Lengua ngrese]]
== Ati pruggette ==
{{Interprogetto}}
{{Gran Vretagna}}
{{Europa}}
[[Categurìa:Regno Aunito| ]]
n2svqv3gawhllbphpd7kw1yojwz2jz8
674368
674367
2026-10-02T22:41:17Z
Ciaurlec
3406
Scancella 'o càgno [[Special:Diff/674367|674367]] 'e [[Special:Contributions/Ciaurlec|Ciaurlec]] ([[User talk:Ciaurlec|Chiàcchiera]])
674368
wikitext
text/x-wiki
:''Chist'articulo parla r'a Gran Vretagna comme Regno Aunito. Si stai cercanno 'a reggione vire: '''[[Gran Vretagna (reggione)]]'''''
{{Stato
|nommeCorrente = Gran Vretagna
|nommeCompleto = Regno Aunito d’’a Gran Vretagna e Irlanna d’’o Nord
|nommeUfficiale = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
|linkMpresa = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg
|linkBannera = Flag of the United Kingdom.svg
|linkLocalizzazione = Europe_location_UK.png
|linkMappa = Uk-map.svg
|paginaMpresa = Mpresa bretanneca
|paginaBannera = Bannera bretanneca
|motto = Dio e 'o diritto mio <br />(Dieu et mon droit)
|lengua = [[lengua ngrese|ngrese]]
|capitale = [[Londra]]
|capitaleCrestiane = 7.172.036
|capitaleCrestianeAnno = 2005
|guvierno = [[Monarchia parlamentare]]
|elenco cape 'e stato = [[Elenco d{{v}}e munarche vretanneche|Rre]]
|presirente = [[Carlo III d{{v}}o Regno Aunito|Carlo III]]
|elenco cape 'e guvierno = [[Primme Meniste d{{v}}a Gran Vretagna|Primmo Menisto]]
|primmoMenisto =[[Keir Starmer]]
|nnepennenza = [[1801]] <ref>'O Regno Aunito nunn'è maje stato assuggittato a n'ato Stato estero; e po' asisteva già 'e fatto quanno 'e Regne 'e Scozzia, Nghilterra, Galles e Irlanna stevano sotto 'a meresema curona. Ind'o 1801 fu formalmente criato nu Stato unneco ca cumprenneva tutte 'e territorie elencate. 'O Stato 'e mmo, inoltre, è 'o risurtato d{{v}}a nnipennenza d{{v}}o 1922 d{{v}}a Repubbreca 'e l'Irlanna</ref>
|ngressoONU = [[24 'e ottovre]] [[1945]] <sup>1</sup>
|superficieTotale = 244.820
|superficieOrdine = 76
|superficieAcqua = 1,3
|populazzioneTotale = 68,208,871
|populazzioneAnno = 2021
|populazzioneOrdine = 22
|populazzioneDenzita = 249
|cuntinente = [[Europa]]
|orario = [[Tempo Coordinato Universale|UTC]] / Staggione UTC +1
|valuta = [[Sterlina bretanneca|Sterlina]]
|PIL = 1.832.792
|PILValuta = $
|PILAnno = 2005
|PILOrdine = 6
|PILprocapite = 30.436
|PILprocapiteValuta = $
|PILprocapiteAnno = 2005
|PILprocapiteOrdine = 18
|HDI = 0,946 (auto)
|HDIAnno = 2005
|HDIOrdine = 16
|energia = ?
|tld = .uk, .gb (nun s'aùs chiù)
|telefono = +44
|targa = UK
|inno = [[God Save the King]]
|festa = -
|note = <sup>1</sup>È uno d{{v}}e 51 State c'hanno dato vita a ll'[[ONU]] ind'ô [[1945]].
}}
'A '''Gran Vretagna''' (nomme ufficiale: '''Regno Aunito d{{v}}a Gran Vretagna e Irlanna d{{v}}o Nord''', pe [[Lengua ngrese|ngrese]]: ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') 'e nu Stato 'e ll'[[Europa]].
== Storia ==
'O Regno Aunito nasce int{{v}}o [[1801]], da l'aunione d{{v}}e regne 'e Scozzia, Ngreterra, Galles e Irlanna. Int{{v}}o 1922 perdette nu piezzo cu <nowiki>'a lotta pe l'indipendenza 'e l'Irlanna. 'O Regno Aunito trasett ind''a Comunità Aurope (chiù annanz addivinataje Aunione Auropea) 'o 1° 'e gennaio d''o 1973 e poi ascette 'o 31 'e gennaio d''</nowiki>o 2020, chist event è noto comme Brèxìt.
== Giugrafia ==
=== Pusizzione ===
'A Gran Vretagna se trova int{{v}}o nord-ovest 'e l'Europa, costituita da l'isule d{{v}}a [[Gran Vretagna (reggione)|Gran Vretagna]] e da 'a parte nord-est 'e l'[[Irlanna]]. Cunfina sulo cu l'[[Irlanna]] ma da 'o [[1994]], quanno fuje fernuto l'[[Eurotunnel]], tene nu cullegamiento [[ferruvia]]rio cu 'a [[Franza]].
=== Suddivisione ===
'O Stato s'addevide prencepalmente int{{v}}a 4 "nazzione costitutive":
* {{Bannera|ENG}} '''[[Ngreterra]]''': È 'a parte cchiù grossa d'o regno, situata 'o sud e cunfinante c'o Galles e 'a Scozzia. 'A capitale e cità cchiù grossa è [[Londra]].
** Giugraficamente int{{v}}a l'Ngreterra se trovano e 3 dipendenze d{{v}}a curona: '''[[Guernsey]]''', '''[[Jersey]]''' e '''[[Man (isula)|Man]]'''.
* {{Bannera|SCO}} '''[[Scozzia]]''': Se trova 'o nord d{{v}}o regno e cunfina cu l'Ngreterra. 'A capitale è [[Edimburgo]], ma 'a cità cchiù grossa è [[Glasgow]]
* {{Bannera|WAL}} '''[[Galles]]''': Se trova 'o sud ovest d{{v}}o regno cunfina cu l'Inghilterra. 'A capitale è [[Cardiff]].
* '''[[Irlanna d{{v}}o Nord]]''': Parte d'a regione irlannese 'e l'[[Ulster]], se trova a nord-est 'e l'isola e l'[[Irlanna]]. 'A capitale è [[Belfàst]]. <nowiki>'A bannera ufficiale nun esiste chiù d''o 1972 arropp 'e tarantell d''o "Bloody Sunday". '</nowiki>A bannera era chesta ccà {{Bannera|NIR}}.
=== Città prencepale ===
*[[Londra]]
*[[Glasgow]]
*[[Birmingham]]
*[[Manchester]]
*[[Leeds]]
*[[Liverpool]]
*[[Edimburgo]]
*[[Sheffield]]
*[[Belfast]]
*[[Bristol]]
*[[Cardiff]]
*[[Newcastle]]
== Cultura ==
== Puliteca ==
=== Amministrazione ===
'O Stato è na monarchia parlamentare costituzionale. 'O capo 'e Stato è rappresentato d"o Rre, ma 'o potere esecutivo 'e rappresentato da 'o parlamiento e da 'o primme menisto.
=== Dependenze ===
'A Gran Vretagna tene varie dependenze, ex-culonie, spraze p'o munno, ca songo:
*[[Anguilla (stato)|Anguilla]]
*[[Bermuda]]
*[[Territorie Bretanneche 'e l'Antartico]]
*[[Chagos]]
*[[Isule Cayman]]
*[[Falkland]]
*[[Gibbilterra]]
*[[Montserrat]]
*[[Pitcairn]]
*[[Isula 'e Sant'Elena]]
*[[Turks e Caicos]]
*[[Isule Vergini Bretanneche]]
*Base militare 'e [[Akrotiri]] e [[Dhekelia]] a [[Cipro]]
== Gallaria ==
<gallery>
File:Westminstpalace.jpg|Londra
File:Bath Street.jpg|Glasgow
File:Cardiff City Hall 01.jpg|Cardiff
</gallery>
== Nutarelle ==
<references/>
== Vvoce currelate ==
*[[Lengua ngrese]]
== Ati pruggette ==
{{Interprogetto}}
{{Gran Vretagna}}
{{Europa}}
[[Categurìa:Regno Aunito| ]]
qpsby3ofpuvckb7dfhrix80kopkcrnp
Ronald David Laing
0
24436
674205
637175
2026-10-02T13:53:56Z
Ciaurlec
3406
674205
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Ronald D. Laing.jpg|right|thumb|R.D.Laing (1983) int' 'a liettura 'e [[The Ashley Book of Knots]].]]
'''Ronald David Laing''' ([[Glasgow]], [[7 'e ottovre]] [[1927]] - [[Saint-Tropez]], [[23 'e aùsto]] [[1989]]) fuje nu psichiatra scozzese, nu rappresentante 'e ll'[[antipsichiatria]]. È annato contro l'ortodosia psichiàtreca. Ha scretto tante articule e libre.
[[Categoria:Britannece|Laing, Ronald]]
ee7kgtvhb7tiglyviz0q4s35x8xqojm
Lesbo
0
24833
674332
626952
2026-10-02T22:08:33Z
Ciaurlec
3406
674332
wikitext
text/x-wiki
'''Lesbo''' è n'isola [[Grecia|grieca]] 'int'ô [[Mar Mediterraneo]]. 'A cità cchiú mpurtante è [[Mitilene]].
[[Categurìa:Grecia]]
[[Categurìa:isule]]
[[Categurìa:Standardizza]]
hcedp5zlpj5qsb51xhjudsnzt74gh7g
Francesco Mastriani
0
25044
674195
674061
2026-10-02T13:41:56Z
Ciaurlec
3406
levata dalla categoria meno specifica
674195
wikitext
text/x-wiki
'''Francesco Mastriani''' ([[Napule]], [[23 'e nuvembre]] [[1819]] – Napule, [[7 'e jennaro]] [[1891]]) fuje nu scrittore napuletano.
=='E livre 'e soje==
*1848 Sotto altro cielo
*Il mio cadavere
*Federico Lennois
*La cieca di Sorrento
*I vermi
*I misteri di Napoli
*Le ombre
*I lazzari
*I figli del lusso
*La poltrona del diavolo
*Il figlio del diavolo
*La brutta
*Il pizzaiuolo di Borgo Loreto
*La Medea di Porta Medina
*Il barcaiuolo di Amalfi
[[Categoria:Scritture napulitane|Mastriani, Francesco]]
[[Categoria:Napulitane famose|Mastriani, Francesco]]
iam4pyv42nadhss8oo1qy2grx4nqpv5
Stanislao Lista
0
25219
674285
673915
2026-10-02T16:52:24Z
Ciaurlec
3406
674285
wikitext
text/x-wiki
[[Immagine:Stanislao_Lista.JPG|thumb|right|200px|Ritratto di Stanislao Lista]]
'''Stanislao Lista''' ([[Salierno]], [[1824]] – [[1908]]) fuje nu scultore taliano attivo a [[Napule]].
Fuje prufessore 'a ll'[[Accaremmia 'e belle arte (Napule)|Accaremmia 'e Belle Arti 'e Napule]] addò fuje maestro 'e artiste comme a
[[Vincenzo Gemito]], [[Giovanni De Martino]], [[Ettore Ximenes]], [[Costantino Barbella]], [[Antonio Mancini (pittore)|Antonio Mancini]].
[[categoria:Pitture napulitane|Lista Stanislao]]
[[categoria:Napulitane famose|Lista Stanislao]]
[[categoria:Puete napulitane|Lista Stanislao]]
[[Categurìa:Scultore napulitane|Lista Stanis]]
c62igfbow7ia68kprvqszmpgyxlyoxd
Gerhard Rohlfs
0
25265
674228
621931
2026-10-02T16:15:14Z
Ciaurlec
3406
674228
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
'''Gerhard Rohlfs''' ([[Berlino]], [[14 'e luglio]] [[1892]] – [[12 'e settembre]] [[1986]]) fuje nu [[filologo]], [[linguista]] e [[glottologo]] [[Germania|germanese]]. Fuje prufessore 'a ll'Univerzità 'e [[Monaco]] e [[Tubinga]]. Umanista 'e vasta cultura e granne nteresse, fuje sovrannomminato ''ll'archeologo d''e pparole''. Fuje nu sturioso d''e llengue 'e [[Calavria]].
[[categoria:Turesche|Rohlfs, Gerhard]]
[[categoria:Calavria]]
r14up0q75tg0dbr2ijchxv3fyzegw4h
Fortunino Matania
0
25327
674259
674041
2026-10-02T16:35:29Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674259
wikitext
text/x-wiki
'''Chevalier Fortunino Matania''' ([[Napule]], [[16 'e abbrile]] [[1881]] - [[8 'e frevaro]] [[1963]]) fuje nu pettore [[Italia|taliano]] canusciuto pe 'e quatre suje 'e uerra e 'a storia.
Fuje 'o figlio 'e [[Eduardo Matania]].
[[categoria:pitture taliane|Matania Fortunino]]
[[categoria:Napulitane famose|Matania Fortunino]]
a8hbiu4q53kdg4ndkh214mf7r8xpvtx
Aunione Sovieteca
0
25670
674345
668983
2026-10-02T22:25:05Z
Ciaurlec
3406
674345
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of the Soviet Union.svg|thumb|A bannera 'e ll'URSS|right|300px]]
[[Fiùra:Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg|thumb|]]
L''''Aunione d"e Repubbreche Suggialiste Sovieteche''', o '''ARSS''' (pure '''URSS''', d"o taliano) (dint'ô [[Lengua russa|russo]]: Союз Советских Социалистических Республик), ritta '''Aunione Sovieteca''' (dint'ô russo: Сов́етский Со́юз, [sʌ'vʲɛtskɪj sʌjus], ''Sovetskij Sojuz''), fuje 'no stato federale communista 'e ll'Eurasia nordorientale. Fuje criata 'o [[30 'e dicembre]] [[1922]] e fernì ufficialmente 'o [[26 'e dicembre]] [[1991]].
[[Categurìa:Aunione Sovieteca| ]]
nl45vmvimuwujzzpvlu10cb6r3hys9p
Pietro Jacopo De Jennaro
0
25765
674188
266173
2026-10-02T13:35:19Z
Ciaurlec
3406
levata dalla categoria meno specifica
674188
wikitext
text/x-wiki
'''Pietro Jacopo De Jennaro''' (ca. [[1436]]-[[1509]]) fuje nu pueta [[Napule|napulitano]]. Scrivette ll'egloghe in [[lengua latina|latino]] e 'int'â lengua volgare.
[[categoria:puete napulitane|De Jennaro, Pietro Jacopo]]
q2tqmd9c6m7oiwi4ldrip6p1nt1pqpg
Penisula surrientina
0
25773
674353
671654
2026-10-02T22:34:47Z
Ciaurlec
3406
674353
wikitext
text/x-wiki
'A '''penisula surrientina''' è na [[penisula]] [[Italia|taliana]], 'int'ô [[Mar Tirreno]].
Se truova ppe [[Campania]] e sparta 'o [[gurfo 'e Napule]] d"o [[gurfo 'e Salierno]].
È cumpretamente attraviersata d"a catena d"e [[Monti Lattari]], sede 'e nu [[Parco reggionale d"e Monti Lattari|parco reggionale]], e termena (poco aroppo [[Sant'Agata sui Due Golfi]]) cu [[punta Campanella]], nnante a ll'[[isula 'e Capri]], ca n'arrappresenta na cuntinuazione ideale. Poche chilometre a sud d"a penisula, se trova ll'[[Li Galli|Arcipelago d"e Galli]], nu gruppo 'e tre isule pe 'o cchiù senza ggente.
[[Immagine:Veduta su Chiaia, Penisola Sorrentina e Capri.jpg|thumb|300px|In primmo chiano [[Napule]] 'a Castiello 'e Sant'Elmo cu [[Chiaja]]. 'N funno 'a penisula surrientina e Capri]]
Tutt'ê località d"a penisula hanno na viecchia e cunsolidata vocazione [[turismo|turistica]] e songo canusciute pe tutt'ô [[munno]] pe 'e bellezze naturalistiche lloro.
Tutt'ê comune d"a penisula surrientina song' attraviersate d"a [[Strada Statale 145 Sorrentina]], che è ll'unneca arteria stratale ca cunsente 'e cullegamente nfra 'e comuni d"a zona.
===Comuni d"a Penisola surrientina===
* [[Vico Equense]]
* [[Surriento]]
* [[Meta|Meta 'e Surriento]]
* [[Piano 'e Surriento]]
* [[Sant'Agnello]]
* [[Massa Lubrense]]
==Voce correlate==
*[[Costiera Malfitana]]
*[[Gurfo 'e Napule]]
*[[Gurfo 'e Salierno]]
==Cullegamenti esterni==
*[http://www.penisola.it Guida Turistica d"a Penisola Surrientina]
*[http://www.penisolasorrentina.info 'O purtale nfrommativo d"a Penisola Surrientina]
[[Categoria:Coste d"a Campania]]
[[Categoria:Penisola surrientina| Penisola surrientina]]
[[Categoria:Pruvincia 'e Napule]]
[[Categurìa:Fforme d''o turreno]]
lgl5yd10pktx7xise2ii8l6ty31hing
Alessandro Siani
0
25790
674273
674054
2026-10-02T16:47:40Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674273
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
'''Alessandro Siani''' è 'o nomme d'arte 'e '''Alessandro Esposito '''([[Napule]], [[17 'e settembre]] [[1975]]), comico, attore 'e cabbarè e imitatore taliano.
Ha scelto 'o nomme Siani ppe ricurdà 'o giurnalista napulitano [[Giancarlo Siani]], ammazato d<nowiki>''</nowiki>a [[camorra]] into 'o [[1985]]. Teneva sulo vintiseje anne.
[[File:Alessandro Siani, 2010.jpg|thumb|241x241px|Alessandro Siani a [[Castiellabbate|Castiellabate]] ([[Pruvincia 'e Salierno|SA]]) pe' 'o film ''Benvenuti al Sud'' (2010)]]
Na frasa soja famosa è: «'O vuò sape' che d'è 'a cazzimma? Nun t'o voglio dicere... chest'è 'a cazzimma».
== Tiatro ==
* [[2004]] - ''Fiesta''
* [[2005]] - ''Tutti Bravi''
* [[2007]] - ''Tienimi presente''
* [[2008]] - ''Per Tutti''
* [[2011]] - ''Più di Prima''
* 2011-[[2012]]-[[2013]] - ''Sono in zona''
== 'E film suje ==
* [[2006]] - ''[[Ti lascio perché ti amo troppo]]''
* 2006 - ''[[Natale a New York]]''
* [[2007]] - ''[[Natale in crociera]]''
* [[2008]] - ''[[La seconda volta non si scorda mai]]''
* [[2010]] - ''[[Benvenuti al sud]]''
* [[2011]] - ''[[La peggior settimana della mia vita]]''
* [[2012]] - ''[[be|Benvenuti al Nord]]''
* [[2013]] - ''[[Il principe abusivo]] ''(pure reggista)
* [[2015]] - ''[[Si accettano miracoli]]'' (pure reggista)
[[Category:Napulitane famose|Siani, Alessandro]]
[[Categurìa:Atture taliane]]
fl7a3cbh6057m8znyzx42ibinfersvb
Ferdinando Galiani
0
25842
674230
640191
2026-10-02T16:18:09Z
Ciaurlec
3406
674230
wikitext
text/x-wiki
[[fiùra:Galiani portrait.jpg|right|200px]]
[[File:Galiani - Della moneta, 1780 - 5762004.tif|thumb|''Della moneta'', 1780]]
'''Ferdinando Galiani''' ([[Chieti]], [[2 'e dicembre]], [[1728]]- [[Napule]], [[30 'e ottovre]] [[1787]]) fuje n'[[economia|economista]] taliano. 'O libbro 'e sujo cchiú ricuordato è ''Della moneta'' ch'ha scritto quanno ha tenuto vinteduje anne. 'Into chisto libbro parla 'e quant'è mpurtante 'a [[libbertà]] pe n'economia bbona e forte.
'Into [[1779]] prubbecaje nu libbro ncopp'â [[lengua napulitana]].
[[categoria:napulitane|Galiani,Ferdinando]]
ozrs3lm4unp1ak6ho40sv1c960ugisf
Luca De Filippo
0
25879
674238
674021
2026-10-02T16:28:07Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674238
wikitext
text/x-wiki
{{Quote|Sempre, sempre Carmela mia. E io pirciò me so fatto cchiú sicco!|d''o film "Na Santarella", 1975}}
{{Quote|Doppo 25-26 anni il sangue in casa ribolle|d''o film "'O tuono 'e marzo", 1975}}
'''Luca De Filippo''' ([[Romma]], [[3 'e giùgno]] [[1948]] – [[Romma]], [[27 'e nuvembre]] [[2015]]) è n'attore televisivo e cinematografeco e tiatrale. È 'o figlio 'e [[Eduardo De Filippo]] (1900-1984). Dibuttaje int'ô 1956, c''o pate. Po' int'a ll'anne '70 lavoraje sott' 'a regia d''o pate, trasmettenno int'â TV 'o tiatro 'e Eduardo e chillo 'e [[Eduardo Scarpetta]] (1853-1925), 'o nonno suojo. Teneva pure na sora, ma è muorta a 10 anne p'emoraggia celebrale, e 'a madre è muorta int'ô 1961, siparata 'a Eduardo.
Mo campa a Romma.
[[Categoria:Atture taliane|De Filippo, Luca]]
[[Categoria:Reggiste taliane|De Filippo, Luca]]
[[Categoria:Napulitane famose|De Filippo, Luca]]
4knw8lnoml82qvf3hqez5hq2zweitqa
Raffaele Andreoli
0
25915
674185
277403
2026-10-02T13:34:48Z
Ciaurlec
3406
levata dalla categoria meno specifica
674185
wikitext
text/x-wiki
'''Raffaele Andreoli''' ([[Napule]] [[5 'e ottovre]], [[1823]] - Napule [[28 'e giùgno]], [[1891]]) fuje nu sturioso d{{v}}a [[lengua napulitana]] e [[Dante Alighieri|Dante]]. Fuje pure maesto 'e legge e litteratura e nu funzionario guvernativo.
È canusciuto p' 'o vucabolario napulitano-taliano 'e [[1887]].
[[categoria:scritture napulitane|Andreoli, Raffaele]]
0g91kf5i5cwe2cdvb7kabk5hlzr9lao
Vincenzo De Crescenzo
0
26010
674282
674067
2026-10-02T16:50:55Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674282
wikitext
text/x-wiki
'''Vincenzo De Crescenzo''' (Vecienzo 'e Crixienzo) ([[Napule]] [[14 'e frevaro]] [[1913]]- [[Moiano]] [[1987]]) fuje nu poeta e musicista napulitano. Nascette ô [[Ponte 'e Casanova]], vicino â ferrovia, nu rione 'int'ô centro 'e Napule.
[[categoria:Puete taliane|De Crescenzo, Vincenzo]]
djo5jd4mocmvsp7d9nu395j7zlzf9fy
Antonio Petito
0
26103
674193
661613
2026-10-02T13:37:19Z
Ciaurlec
3406
levata dalla categoria meno specifica
674193
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Busto_ottocentesco_di_Petito.jpg|thumb|Busto d'Antonio Petito.]]
[[Fiùra:Viviani_Pulcinella_in_Siamo_tutti_fratelli_da_Petito_1941.jpg|thumb|[[Raffaele Viviani|Viviani]] facenno 'o Pulecenella, pe tramente ca rappresenta na fatica e Petito: ''So'muorto e m'hanno fatto turnà a nascere.'']]
'''Antonio Petito''' ([[Napule]], 22 giugno 1822 – 24 marzo 1876) [[attore]] teatrale, drammaturgo, maschera into tiatro napulitano. Fuje uno d''e cchiù canusciute [[Pulecenella|Pulecenelle]].<ref name="EncyclopediaItLiteraryStudies">[http://books.google.de/books?id=69ey6Z-05fMC&pg=PA1401 Encyclopedia of Italian Literary Studies. PP. 1401. Voce 'e Antonia Lezza. ]</ref> L'attore [[Enzo Petito]] è 'o pronipote suojo.
== Vita ==
Nascette a Napule 'o 22 giugno 'e 1822, figlio 'e [[Salvatore Petito]], crescette int'a ll'arte d''o triato imparato d''o pate, canusciuto pulecenella pure isso. Nfamiglia 'o chiammavano ''Totonno 'o pazzo'' pecché steva sempe scuieto.<ref name="Piscopo">Piscopo, Ugo: Maschere per ll'Europa: Il teatro popolare napoletano da Petito a Eduardo, 1994, Ed. Scientifiche Italiane, Napule. Pp.1, 5</ref>
Accumminciaje 'a carriera soja int'a n'opera 'e [[Filippo Cammarano]], ''Giovanni della Vigna'' 'o 1831, e se vestette cu 'a maschera 'e pulecenella 'a primma vota 'o 1841.
Fuje proprio 'o pate ca 'o [[1852]] lle cunzegnaje 'a [[maschera]] 'e pulecenella pubbrecamente.<ref name="Piscopo"/><ref name="EncyclopediaItLiteraryStudies"/> E po' ncopp''o [[Triato San Carlino|San Carlino]], rapprisentaje na parodia e ll'opera ''[[Il Trovatore]]'' 'e [[Giuseppe Verdi|Verdi]] 'o 1854.
Int'ô [[1870]] na cummedia soja: '''O Munaciello dint'a casa 'e Pulicenella'', stette 80 juorne ntriato.<ref name="EncyclopediaItLiteraryStudies"/>
Fuje int'ô San Carlino c''a sera d''o 24 'e màrzo 'e 1876, sofferette na crise cardiaca e murette.
== Annummenata ==
*'O 1982 'a [[RAI]] facette nu scenneggiato televisivo chiammato [[Petito story]] ncopp''a vita soja.
== Nutarelle ==
<references/>
[[Categurìa:Tiatro napulitano]]
[[Categoria:Napulitane famose|Petito, Antonio]]
[[Categurìa:Atture napulitane]]
irvnaajsk7b2n4fnxuwf3i53hmybsxj
Klaus Ebner
0
26330
674298
674122
2026-10-02T17:09:24Z
Ciaurlec
3406
674298
wikitext
text/x-wiki
[[Immagine:KlausEbner.jpg|thumb|''Klaus Ebner (2008)'']]
'''Klaus Ebner''' (nascette ô [[8 'e aùsto]] 1964 a Vienna 'int'â ll'Austria) è nu scrittore austriacu di [[lengua]] tedesca. Anche scrive puesie in lengua catalana. Ebner ricevette 'o premio d' 'a litteratura ''Wiener Werkstattpreis'' 2007. In [[majo]] d' 'o [[2009]] ha pubblicato 'o primmo [[libbro]] di puesia catalana con 'o titolo ''Vermells''.
== 'E livre suje ==
* ''Vermells''; puemi catalani, SetzeVents Editorial, Urús 2009, ISBN 978-8492555109
* ''Hominide''; rumanzo, FZA Verlag, Vienna 2008, ISBN 978-3950229974
* ''Auf der Kippe''; prosa corta, Arovell Verlag, Gosau 2008, ISBN 978-3902547675
* ''Lose''; cunti, Edition Nove, Neckenmarkt 2007, ISBN 978-3852511979
== Jonte esterne ==
* [http://www.gav.at/member.html?menu=3&sel=2&mid=694&sub= Biografia, Grazer Autorinnen Autorenversammlung (Vienna)]
* [http://www.klausebner.eu/ Sito di Klaus Ebner]
* [https://web.archive.org/web/20090928210117/http://diarimaresme.com/critica/firmes/el-foc%2C-la-sang%2C-l%27amor/ Articulo critico di ''Vermells'' (Catalonia)]
* [https://web.archive.org/web/20110117060657/http://paper.avui.cat/article/cultura/172995/rar/poeta/catala.html Articulo d'o AVUI (Barcellona)]
{{DEFAULTSORT:Ebner, Klaus}}
[[Categoria:Scritture]]
[[Categoria:Letteratura]]
[[Categurìa:Austriache]]
e69w0bfjcz40unn5wqfowr292fhoymn
674303
674298
2026-10-02T17:12:16Z
Ciaurlec
3406
674303
wikitext
text/x-wiki
[[Immagine:KlausEbner.jpg|thumb|''Klaus Ebner (2008)'']]
'''Klaus Ebner''' (nascette ô [[8 'e aùsto]] 1964 a Vienna 'int'â ll'Austria) è nu scrittore austriacu di [[lengua]] tedesca. Anche scrive puesie in lengua catalana. Ebner ricevette 'o premio d' 'a litteratura ''Wiener Werkstattpreis'' 2007. In [[majo]] d' 'o [[2009]] ha pubblicato 'o primmo [[libbro]] di puesia catalana con 'o titolo ''Vermells''.
== 'E livre suje ==
* ''Vermells''; puemi catalani, SetzeVents Editorial, Urús 2009, ISBN 978-8492555109
* ''Hominide''; rumanzo, FZA Verlag, Vienna 2008, ISBN 978-3950229974
* ''Auf der Kippe''; prosa corta, Arovell Verlag, Gosau 2008, ISBN 978-3902547675
* ''Lose''; cunti, Edition Nove, Neckenmarkt 2007, ISBN 978-3852511979
== Jonte esterne ==
* [http://www.gav.at/member.html?menu=3&sel=2&mid=694&sub= Biografia, Grazer Autorinnen Autorenversammlung (Vienna)]
* [http://www.klausebner.eu/ Sito di Klaus Ebner]
* [https://web.archive.org/web/20090928210117/http://diarimaresme.com/critica/firmes/el-foc%2C-la-sang%2C-l%27amor/ Articulo critico di ''Vermells'' (Catalonia)]
* [https://web.archive.org/web/20110117060657/http://paper.avui.cat/article/cultura/172995/rar/poeta/catala.html Articulo d'o AVUI (Barcellona)]
{{DEFAULTSORT:Ebner, Klaus}}
[[Categoria:Scritture]]
[[Categurìa:Austriache]]
fck7huithfdpisutasjzy1695obw5at
Roberto Saviano
0
26632
674272
674003
2026-10-02T16:47:30Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674272
wikitext
text/x-wiki
[[File:Roberto Saviano retouched.jpg|thumb|200px|right|Roberto Saviano]]
'''Roberto Saviano''' ([[Napule]], [[22 'e settembre]] [[1979]]) è nu giurnalista e scrittore napulitano, famoso ntutt'Italia. Isso è l'autore d''o rumanzo [[Gomorra (rumanzo)|Gomorra]] e tant'ati libbre e articule ca parlano d''a rialtà economica e giugrafeca d''a [[Camorra]] e l'ati organizzaziune crimminale.
== 'E libbre ==
'E libbre 'e Saviano parlano cu precisione d''e nomme 'e ll'affiliate e d''e pizze addò sti attività criminale succereno. Saviano scrive sempe a modo autobiografeco o pure c''o stesso formato: accucchianno fattarielle ncopp''e business d''a camorra 'e mò.
Ncopp''e libbre se parla specialmente d''o [[clan Di Lauro]], 'e chille ca facettero 'a scissione spagnuola e pure d''a storia ca purtaje a fà scumparì 'a Nova Camorra Organizzata e 'o putere e 'a manca 'e scrupolo d''e [[clan 'e Casale]]. Chest'urdemo clanno minacciaje 'e mmorte a Saviano 'a 2006.
== Carriera ==
Saviano nascette a [[Napule]] 'o 22 'e settembre 'e 1979. 'O pate era cattoleco e 'a mamma era [[Abbreje|abbreja]]<ref>[https://archive.is/20120712161719/http://blogs.forward.com/the-arty-semite/140106/ Roberto Saviano, Scourge of the Mafia and Reader of I. B. Singer. Data: July 20, 2011. Cuntrullato: September 9, 2011]</ref> Se pigliaje 'a laurea 'e filosofia dint'a ll'[[Uneverzetà 'e Napule Federico II]]. 'O modo 'e scrivere suojo pigliaje ispiraziona ncopp' 'e scritture [[Anti-fascismo|anti-fasciste]] comme [[Giustino Fortunato]], [[Gaetano Salvemini]]<ref>[http://www.ilsole24ore.com/art/cultura/2010-11-28/prigioni-velluto-064204.shtml Una giornata con Saviano: le mie prigioni di velluto ilsole24ore.com November 28, 2010. Cuntrullato: January 24, 2012]</ref> e auture cunzervative comme [[Ernst Jünger]], [[Ezra Pound]], [[Louis Ferdinand Celine]] e [[Carl Schmitt]].<ref>[https://web.archive.org/web/20130830041223/http://news.panorama.it/politica/Intervista-esclusiva-all-altro-Saviano-La-lotta-alla-mafia-non-ha-colore Intervista esclusiva all'altro Saviano: "La lotta alla mafia non ha colore" 24 'e dicembre 'e 2009. Cuntrullato: January 24, 2012]</ref>
Comme giurnalista, cullaburaje ch' 'e ghiurnale [[L'Espresso]] e [[La Repubblica]], e tant'ati riviste comme: ''Nuovi Argomenti'', ''Lo Straniero'', ''Nazione Indiana'' e ''Sud'', se può ncuntrà pure dint'a diverze antologgie comme ''Best Off. Il meglio delle riviste letterarie italiane'' (2005), e ''Napoli comincia a Scampia'' (2005).
'A 2006 è minacciato 'e mmorte 'a 'e cartelle cammorristece, ca se so' denunciate 'a isso quanno pe' primma scennette npiazza a [[Casal 'e Prencepe|Casale]] int'a na manifestazione p''a legalità<ref name=Video_manifestazione>[https://www.youtube.com/watch?v=wwPmg-vUbYM Il discorso di Saviano a Casal di Principe nel 2006]</ref>, Roberto Saviano campa mò sotto nu protocollo 'e prutezione c''a scorta, e 'a ottobre [[2006]] campa prutetto<ref>[https://web.archive.org/web/20100220094511/http://www.robertosaviano.it/documenti/8872 Biografia di Roberto Saviano] Sito personale dello scrittore</ref>.
Po' int'a 2006, aropp' 'o succiesso d''o libbro 'e nun-finziona ''Gomorra'', ca denunciaje ll'atività delinguente d''a [[Camorra]], Saviano ricevette minacce. E fuje cunfermato d''e cullabburature d''a giustizia ca se facettero tentative d'attentate contro 'a vita 'e Saviano 'a parta d''e [[clan 'e Casale]].
== Fatiche ==
=== Rumanze ===
*'''(it)''' ''[[Gomorra (rumanzo)|Gomorra. Viaggio nell'impero economico e nel sogno di dominio della camorra]]'', [[Arnoldo Mondadori Editore|Mondadori]], Milano, ([[2006]]). ISBN 9788804569152 - ISBN 8804554509
*'''(it)''' ''[[La bellezza e l'inferno|La bellezza e l'inferno. Scritti 2004-2009]]'', [[Arnoldo Mondadori Editore|Mondadori]], Milano, ([[2009]]). ISBN 978880459413
*'''(it)''' ''[[ZeroZeroZero|Zero Zero Zero. Viaggio nell'inferno della coca]]'', [[Narratori Feltrinelli Editore|Feltrinelli]], Milano, ([[2013]]). ISBN 9788807030536 - e-book: ISBN 9788858811436
*'''(it)''' ''[[La paranza dei bambini]]'', [[Narratori Feltrinelli Editore|Feltrinelli]], ([[2016]]). ISBN 978-8807032073
== Nutarelle ==
<references/>
[[Categoria:Napulitane famose|Saviano, Roberto]]
[[Categurìa:giurnaliste taliane|Saviano, Roberto]]
[[categoria:Scritture taliane|Saviano, Roberto]]
[[Categurìa:Cumbattimento contro 'a mafia]]
b2y1ugztxhkmdribe5yq2njnbbys22r
Frank Lombardi
0
26794
674278
674063
2026-10-02T16:49:14Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674278
wikitext
text/x-wiki
{{Aiutare|Enciclopedicità non riscontrata, manca la rilevanza nazionale ed un riscontro su Google. Lascio ad interim per via della sua partecipazione all'Orchesta Italiana di Arbore.}}
[[Fiùra:FLOMBARDI.jpg | thumb | Frank Lombardi]]
'''Frank Lombardi''' ([[Nocera Superiore]], [[14]] [[Maggio]] [[1987]]) é nu sassofonista 'taliano. 'O pate é [[Alfio Lombardi]] e 'o frato é [[Josè Lombardi]].
== Biugrafia ==
Sino 'a piccerillo 'mpara l'arte d'a museca nfi a quanno nun sceglie 'e sunà 'o sassofono. Aroppo certi studie private s'iscrive 'o Conservatorio 'e Nucera.
'O 2009 esegue l'assolo 'e sassofono dint'a canzona d"o pate ''A me me manche tu'' e canta dint'a canzona ''Ahi Maria'' 'nzieme l' ''Orchestra all'italiana''
Attualmente fa parte 'e l' ''Orchestra all'italiana'', nu gruppo ca fa 'e cover 'e [[Renzo Arbore]]
== Jonte 'a fore ==
[http://www.youtube.com/watch?v=vv7SNVwZ7bk 'A canzona addò ce sta l'assolo 'e Frank Lombardi]
[[Categurìa:Musiciste taliane]]
9q72kzivim74ty37zqvnfhxz9fm8sqf
Modello:Cuntinente
10
27147
674350
669171
2026-10-02T22:31:57Z
Ciaurlec
3406
674350
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox generic
| name = Cuntinenti
| state = autocollapsed
| title = [[Cuntinente]] d'o [[Terra|Munno]]
| image =
| list1 = <big>'''[[File:Africa (orthographic projection).svg|30px]] [[Africa]] • [[File:Asia (orthographic projection).svg|30px]] [[Asia]] • [[File:Americas (orthographic projection).svg|30px]] [[Amereca]] • [[File:Europe (orthographic projection).svg|30px]] [[Europa]] • [[File:Oceania (orthographic projection).svg|30px]] [[Oceania]] • [[File:Antarctica (orthographic projection).svg|30px]] [[Antartide]]'''</big>
}}<noinclude>
[[Categoria:Template 'e navigazzione|Cuntinente]]
[[Categoria:Cuntinente|Ω]]
</noinclude>
j95qguahwt46vpr9suqc3yndlcg5wb6
Categurìa:Salernitane famose
14
27211
674291
673863
2026-10-02T16:56:54Z
Ciaurlec
3406
674291
wikitext
text/x-wiki
Chesta è 'a categoria addò nce stanno l'articule ca riguarde tutte 'e [[Salierno|Salernitane]] famose 'e tutte 'e tiempe.
{{Category TOC}}
[[categoria:Salierno]]
[[categoria:Biografie| Salernitane]]
00b1m84v0tqkr6jwoa1ovcxk7ktbxte
Paestum
0
27394
674336
673702
2026-10-02T22:15:12Z
Ciaurlec
3406
674336
wikitext
text/x-wiki
{{UNESCO
|tipoBene = patrimmonio
|nomme = Paestum
|nommeNgrese = Paestum
|immagine = Veduta di Paestum 2010.jpg
|anno = 1998
|anno2 = 1997
|tipologia = Culturale
|criterio = (iii) (iv)
|pericolo = Nun 'n pricolo
|link = 842}}
'''Paestum''', nomme cca vene d"o [[Lengua latina|latino]] '''Paistom''' cu 'o quale vene definita doppo 'a suja cunquista 'e parte dde [[Lucania|Lucane]], è n'antica cità d"a [[Magna Grecia]] chiamata d"e funnatore '''Poseidonia''' 'n onore 'e [[Poseidone]], ma cca faceva 'o culto a [[Era]] e [[Atena]]. Se ritrova 'n età cchiù ricente comme '''Pesto''' nfi ô [[1926]], quanno vene rechiammata comme mmo.
Se truova dint'â [[Campania]], 'n [[pruvincia 'e Salierno]], dint'ô commune 'e [[Capaccio]]. È situata dint'â Piana d"o Sele, vicino ô litorale, dint'ô [[gurfo 'e Salierno]], verso 'o [[Ciliento]].
Ddo [[1997]] fa parte d"e site ca ll'[[UNESCO]] ha ritto [[patrimmonio 'e ll'umanità]].
[[Categurìa:Patrimmone 'e ll'umanità]]
[[Categurìa:Storia antica]]
[[Categurìa:Pruvincia 'e Salierno]]
ja3tlj7td4hohrhaktlgvgbjxs65vx2
Adolf Hitler
0
27512
674227
673988
2026-10-02T14:11:21Z
Ciaurlec
3406
674227
wikitext
text/x-wiki
[[File:Bundesarchiv_Bild_183-S62600,_Adolf_Hitler.jpg|thumb|right| Adolf Hitler dint'ô [[1937]]]]
'''Adolf Hitler''' (Ruby) (Braunau am Inn, [[20 'e abbrile]] [[1889]] – [[Berlino]], [[30 'e abbrile]] [[1945]]) fuje nu pulitico austriaco naturalizzato [[Germania|turesco]], Cancellier d"o [[Reich]] (''Reichskanzler'') ddo [[1933]] e [[Führer]] d"a Germania ddo [[1934]] 'o [[1945]]. Fuje Führer d"o Partito Nazziunalsuggialisto dde Faticature Turesche (''Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei''), canosciuto cu 'o nomme abbreviato 'e [[Nazzismo|Partito Nazista]], e 'o prencepale ideologo d"o nazziunalsuggialismo.
[[File:Stars & Stripes & Hitler Dead2.jpg|thumb|right]]
==Vvoce currelate==
*[[Benito Mussolini]]
*[[Stalin|Josep Stalin]]
{{DEFAULTSORT:Hitler, Adolf}}
[[Categurìa:Biografie]]
0cv3f3n5r07wnft9khc3smec7cd164i
674299
674227
2026-10-02T17:09:38Z
Ciaurlec
3406
674299
wikitext
text/x-wiki
[[File:Bundesarchiv_Bild_183-S62600,_Adolf_Hitler.jpg|thumb|right| Adolf Hitler dint'ô [[1937]]]]
'''Adolf Hitler''' (Ruby) (Braunau am Inn, [[20 'e abbrile]] [[1889]] – [[Berlino]], [[30 'e abbrile]] [[1945]]) fuje nu pulitico austriaco naturalizzato [[Germania|turesco]], Cancellier d"o [[Reich]] (''Reichskanzler'') ddo [[1933]] e [[Führer]] d"a Germania ddo [[1934]] 'o [[1945]]. Fuje Führer d"o Partito Nazziunalsuggialisto dde Faticature Turesche (''Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei''), canosciuto cu 'o nomme abbreviato 'e [[Nazzismo|Partito Nazista]], e 'o prencepale ideologo d"o nazziunalsuggialismo.
[[File:Stars & Stripes & Hitler Dead2.jpg|thumb|right]]
==Vvoce currelate==
*[[Benito Mussolini]]
*[[Stalin|Josep Stalin]]
{{DEFAULTSORT:Hitler, Adolf}}
[[Categurìa:Puliteche]]
[[Categurìa:Austriache]]
h4we7h72nmgddak1x9c4qpppjae2q87
Età antica
0
27564
674324
637145
2026-10-02T22:00:26Z
Ciaurlec
3406
674324
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:PaestumItalien.jpg|thumb|'O tempio 'e Poseidone a [[Paestum]] è n'esempio d'architettura grieca. Ccà se pò veré l'ambiente d''a cultura grieca classeca.]]
Ll''''Età antica''' o '''storia antica''' è 'o periodo storeco succiessivo â [[preistoria]], aropp''a mmenzione d''a [[scrittura]]. Ll'elemente prencepale 'e stu periodo songo 'a cumparza d''e culture classeche e 'a documentazziona pe' bbia d''a scrittura. Sti culture, spannute spisso nforma 'e stato, crescettero assaje e s'addeventajeno Impere.
'A definizziona precisa 'e stu periodo piglia 'a c'accumminciaje 'a [[storia]] cu 'a nasceta d''a scrittura, nfin''a caruta 'e ll'Impero rommano 'o 476 aroppo [[Giesù Cristo]].
Chest'è 'o primmo periodo overo storeco, addò se ponno cuntrullà 'e fatte pe' mmiezo d''e libbre e scritte.
Ll'età antica se spanne int'a ddoje ebbreche:
# 'A nasceta d''e primme civilizzazzione storeche: Int'a ll'Antico Uriente ce stevano 'a Cina e ll'Innia e int''o Vicino Uriente ce stevano ll'[[Naggitto|Agitto]] 'e 'a [[Mesopotamia]];
# 'A [[Grecia antica]] e ll'[[Impero Rumano]].
[[Categurìa:Storia antica| ]]
sukpfs5igf0lh7f24pgbcgdqxpz9nw3
674325
674324
2026-10-02T22:01:32Z
Ciaurlec
3406
674325
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:PaestumItalien.jpg|thumb|'O tempio 'e Poseidone a [[Paestum]] è n'esempio d'architettura grieca. Ccà se pò veré l'ambiente d''a cultura grieca classeca.]]
Ll''''Età antica''' o '''storia antica''' è 'o periodo storeco succiessivo â [[preistoria]], aropp''a mmenzione d''a [[scrittura]]. Ll'elemente prencepale 'e stu periodo songo 'a cumparza d''e culture classeche e 'a documentazziona pe' bbia d''a scrittura. Sti culture, spannute spisso nforma 'e stato, crescettero assaje e s'addeventajeno Impere.
'A definizziona precisa 'e stu periodo piglia 'a c'accumminciaje 'a [[storia]] cu 'a nasceta d''a scrittura, nfin''a caruta 'e ll'Impero rommano 'o 476 aroppo [[Giesù Cristo]].
Chest'è 'o primmo periodo overo storeco, addò se ponno cuntrullà 'e fatte pe' mmiezo d''e libbre e scritte.
Ll'età antica se spanne int'a ddoje ebbreche:
# 'A nasceta d''e primme civilizzazzione storeche: Int'a ll'Antico Uriente ce stevano 'a Cina e ll'Innia e int''o Vicino Uriente ce stevano ll'[[Naggitto|Agitto]] 'e 'a [[Mesopotamia]];
# 'A [[Grecia antica]] e ll'[[Impero Rumano]].
[[Categurìa:Storia antica|*]]
a3za5jvqoedah6v2et130fdnvu7x1d6
Dieta mediterranea
0
56899
674341
645503
2026-10-02T22:19:07Z
Ciaurlec
3406
674341
wikitext
text/x-wiki
[[Immagine:Gazpacho ingredients.jpg|thumb|right|230px|[[Uoglio 'e auliva|Uoglio 'e auliva]] e verdure]]
'A '''dieta mediterranea''' è 'a cucina d"e paese d"o sud 'e l'[[Europa]] (cumm'a l'[[Italia]], a' [[Franza]] 'a [[Grecia]] e 'a [[Spagna]]) e d"o nord 'e ll'Africa (comm'ô [[Marrocco]], 'a [[Tunisia]] e 'o [[Libanone]]).
Chistu tipo 'e magnà fuje scurdata 'int"ô periodo d"a crescenza economeca 'e l'anne sessanta e settanta pecché fuje cunzederata 'o magnà d"e cuntadine e 'e pòvere, cuntro 'o magnà Merecano grasso e uognuso. Mo parò 'a gente recanosceno ca è buono p"a salute 'a dieta mediterranea. Pe chisto s'entrezzeno sempe re chiù 'e cunzumature e quinne 'sta dieta mo è addeventata canosciuta pe tutt"o munno, specie adopp'a l'anne novanta. 'Nt"ô [[2010]] è stata proclamata [[Patrimmonio 'e ll'umanità|patremonio orale e immateriale 'e l'ummanetà]].
==Storia==
'O 1939, nu miedeco ca se chiamava Lorenzo Piroddi (Genova 1911-1999) cummenzaie a studià l'effetto d"o magnà 'ncopp"â salute e scrivette pure 'o libbro ''Cucina Mediterranea''. Isso fuje cunzederato 'o pate d"a dieta mediterranea. Cacch'anne doppo, 'o merecano Ancel Keys (1904-2004) ha nutato ca 'e abbetante 'e [[Nicotera]] e de l'isola 'e [[Creta]], pure ca magnavano saia grasso, quase quase non 'i meneveno mai l'attacche de core e teneveno 'a pressione vassa vassa. Keys ha ditto ca avev'a essere 'o fatto ca tutt"o grasso ca magnavano 'sti chrestiane meneva 'e l'uoglie d'aulive e no da l'annemale. Co quest'idea, ha cummenzato 'o Studio d"e Sette Paise (''Seven Countries Study''), cumparanno 'e diete 'e 12'000 perzune 'nt'a sette paise (l'[[Italia]], 'a [[Grecia]], 'e [[State Aunite]], 'a [[Finlandia]], 'o [[Giappone]], l'[[Ulanna]] e 'a [[Jugoslavia]]). Ha truato finalmente ca chille d"e paese mediterranie ca magnavano saia verdura e l'uoglie d'aulive campavanao chiù de chille d"e paise r"o nord, comm'â Finlandia, ca magnavano saia carne rossa e burro. Keys ha continuato 'e studie a l'Italia a [[Nicotera]], [[Crevalcore]] e [[Montegiorgio]]. Keys s'è sistemato a [[Pollica]],'nt"ô [[Ciliento]], andó campaie cient'anne.
==Alimiente prencepale==
'A dieta mediterranea cunzista re saia pane, [[Frutto|frutta]], verdura, ceriale, uoglio 'e aulive, pesce e [[vino]]. 'E popole r"o [[Bacino del Mediterraneo|Mediterraneo]] magnano saia grasso ma tenno mena malatie d"o [[core]] front"ê [[State Aunite d'Amereca|Merecane]] ca magnano 'o stisso grasso. 'O fatto è ca 'a granna quantetà d'uoglio d'aulive ausata rint"â cucina mediterranea fa cuntravelancia 'ô grasso 'e l'[[animale]]. Se sa ca l'uoglio d'aulive avvascia 'e livelle 'e cholesterolo 'int"ô sanghe e se penza ca 'o cunzumo moderato d"o vino co lo pasto protegge pure, forze p"e antiossidante ca tene 'o vino. Seconn"ê studie, 'a dieta mediterranea demenuisce re metà 'o rischio 'e murì 'e na malatia d"o core.
==Benefice==
Na dieta re legume e verdura è bona p"o core. Anze, dice ca cummatte finache 'e tummore, l'allergie e l'asma, l'uoglie r'aulive. Seconn'a cierte studie, 'o magnà mediterraneo protegge pure 'e cervelle e mantene 'u raggionamiento. 'Nt"â vecchiaia, chille ch'hanno seguito 'a dieta mediterranea s'empazziscene re meno e tenne meno rischio r'encappà l'Alzheimer. 'O magnà mediterraneo cuntene saia vetamine. Ha truato n'ato studio ca 'sta dieta fa secchenì e ca vassa 'a 'nfiamazione e arresana 'e regnune. Vassa pure 'a pressione r"o sango e 'o fa circulà, pecché 'o magnà mediterraneo non tene assaia culastarolo (cholesterolo). Nu studio 'e nu mellione e mezze 'e perzune (seguite tra tre e decedotto anne) ha truata ca chille ca magnano a la mediterranea tenne meno rischio re chiappà l'Alzheimer e 'o Parkinson's e de murì d"o cancro o 'e malatie d"o core. 'Ntutte, chillo ca magnano acussí campano chiú saie e chiú meglio de l'aûte.
[[Categoria:Cucina]]
[[Categurìa:Patrimmone 'e ll'umanità]]
55cs198c4m01c9txmywxm2bzm4ko5t5
Charlie Chaplin
0
56921
674210
674117
2026-10-02T13:57:23Z
Ciaurlec
3406
aggiunta categoria
674210
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Charlie Chaplin.jpg|thumb|Charlie Chaplin int''o perzunaggio 'e Charlot dint'ô 1915.]]
'''Charlie Chaplin''' ([[16 'e abbrile]] [[1889]] - [[25 'e dicembre]] [[1977]]) fuje n'attore e riggista ngrese. Se dice ca fuje 'o cchiù canusciuto attore 'e cinema 'e cummedia d''a primma metà d''o seculo XX.<ref name="King">[http://articles.latimes.com/2010/oct/20/entertainment/la-et-classic-hollywood-20101020 King, Susan: Hollywood Classico: Repiglianno 'e ggioie 'e Chaplin. New York Times. 20 ottobre 'e 2010. Cuntrullato 'o 15 'e màrzo 'e 2014.]</ref>
'O perzunaggio standard suojo, 'e na cumicità drammateca, fuje ''[[Charlot (perzunaggio)|Charlot]]'', 'o pezzente, cu [[cappiello a bommetta]], [[bastone]] e [[mustacce]]. Stu pezzente era secutato 'e tutte 'e mmale ca cumparevano annanz'a isso pe' circustanza o malasciorta, ma po' nfin'a quanno venceva na situazziona, 'o faceva pe' bbia 'e ll'onestità.
== Biografia ==
Nascette a [[Londra]] 'e pariente puvverielle, ca nun 'o putevano mantenè. Tanno, a nu cierto mumento e pe' putè campà, 'e ppariente nchiudettero Charles e 'o frate suojo Sidney int'a nu culleggio pe ll'urfanielle. 'O pate murette quanno Charlie teneva dudece anne e 'a mamma, cu na malatia mentale, fuje misa ncoppa ll'ospedale 'e [[Croydon]], addò murette int''o [[1928]]
Int''o [[1906]] trasette int''a cumpagnia tiatrale 'e [[Fred Karno]], addò rummanette nfin'ô [[1913]], quanno pe' tramente ca faceva nu giro ammericano cu sta cumpagnia ricevette n'offerta migliore pe' faticà int'a lle [[State Aunite]].<ref name="King"/> Int'a sta cumpagnia 'e triato, chiammata 'a Keystone 'e [[Mack Sennett]], faceva 'a parte d''o mbriaco, e chiano chiano se facette cchiù annummenata d'isso, e accumminciaje a ffà spisso 'o perzunaggio 'e ''Charlot''.
'O mese 'e jennaro 'e 1914, 'a Keyston accumminciaje a girà 'o primmo ''curto'' suojo, ''Making a Living'', addò Charles cumpareva già, facenno unu d''e perzunagge, pe' primma vota annanz''e cammere 'o 14 'e jennaro 'e 1914.<ref name="King"/>
Int''o [[1915]] facette finarmente 'o primmo film comme riggista pe' bbia e ll'[[Essanay]] e int''o [[1918]], c''a [[First National]], addeventaje pruduttore d'isso stesso.
Int''o [[1921]] giraje 'o primmo film luongo, chiammato ''[['O Nennello]]''. Int'a chist'anno, 'e cuntrarie suoje cchiù forte erano [[Buster Keaton]] e [[Harold Lloyd]]. C''o passo d''o tiempo, facette sempe film cchiù e cchiù luonghe comme ''[['A freva 'e ll'oro]]'' ([[1925]]), ''[['O circo]]'' ([[1928]]) e 'o capolavoro ''[[Luce d''a città]]''; quanno accumminciaje 'o cinema sonoro, chello nun cagnaje, e nfin'ô [[1940]] facette sempe 'e film mute.
''[['O granne dittatore]]'' fuje 'o primmo film suojo cu ll'audio e voce, addò facette e criticaje 'o perzunaggio d'[[Adolf Hitler]]. Po' facette ''[[Monsieur Vedoux]]'' ([[1947]]) ca generaje nnove discussione; int''o [[1952]], facette 'o ''Canto d''o cigno'': ''[[Luce d''a ribbalta]]''.
Pe tramente ca steva int'a ll'Ammereca, fuje dichiarato communista, e fuje pecchesto ca turnaje int'a ll'Europa. Int''o [[1972]] però, vencette n'[[Oscar (premmio)|Oscar]] d'anore â carriera soja.
Ll'urdemo film ca facette fuje ''[['A cuntessa 'e Hong Kong]]'' d''o [[1966]]. Murette a [[Vevey]], [[Sguizzera]] int''o [[1977]]
== Filmografìa ==
=== Curtometragge ===
* ''[[Vita 'e cane]]''
* ''[[Charlot surdato]]''
* ''[[Charlot int''a campagna]]''
* ''[[Na jurnata 'e vacanza]]''
* ''[[Charlot e 'a màschera 'e fierro]]''
* ''[['O pellerino]]''
=== Luongometragge ===
* ''[['O Nennello]]''
* ''[['A femmena 'e Parigge]]'' - sulo riggista
* ''[['A freva 'e ll'oro]]''
* ''[['O circo]]''
* ''[[Luce d''a città]]''
* ''[[Tiempe muderne]]''
* ''[['O granne dittatore]]''
* ''[[Monsieur Vedoux]]''
* ''[[Luce 'e ribalta]]'' (1952)
* ''[[Nu re a Nova Jorca]]''
* ''[['A cuntessa 'e Hong Kong]]'' - sulo riggista
== Jonte 'e fore ==
* [http://imdb.com/name/nm0000122 Scheda inta l'Internet Movie Database]
== Nutarelle ==
<references/>
[[Categurìa:Atture]]
[[Categurìa:Reggiste]]
[[Categurìa:Britannece]]
fjkucpbmhtqwbn90zkq8zo7gge5ya1t
Cipro
0
57275
674364
673751
2026-10-02T22:39:01Z
Ciaurlec
3406
674364
wikitext
text/x-wiki
{{Stato
|nommeCorrente = Repubbreca 'e Cipro
|nommeCompleto = Repubbreca 'e Cipro
|nommeUfficiale = Κυπριακή Δημοκρατία <small>(greco)</small><br />
Kıbrıs Cumhuriyeti <small>(turco)</small>
|linkBannera = Flag of Cyprus.svg
|paginaBannera = Bannera 'e Cipro
|linkMpresa = Coat of arms of Cyprus (2006).svg
|paginaMpresa = Mpresa 'e Cipro
|linkLocalizzazione = EU-Cyprus.svg
|linkMappa = Cy-map.png
|motto = <!-- il motto dello stato (se esiste) -->
|lengua = [[Lengua greca|greco]] e [[Lengua turca|turco]]
|capitale = [[Nicosìa]]
|capitaleAbitanti = {{tutto attaccato|430.616}}
|capitaleAbitantiAnno = 2004
|guvierno = [[repubblica presidenziale]]
|presirente = [[Nikos Anastasiadis]]
|primmoMenisto =
|elenco capi di stato = [[Presidenti della Repubblica di Cipro|presidente]]
|elenco capi di governo =
|indipendenza = [[16 'e aùsto]] [[1960]] <br /><small>dal [[Regno Unito]]</small>
|ingressoONU = [[20 'e settembre]] [[1960]]
|ingressoUE = [[1 'e maggio]] [[2004]]
|superficieTotale = {{tutto attaccato|9.250}}
|superficieOrdine = 161
|superficieAcqua =
|populazzioneTotale = {{tutto attaccato|1.002.679}}
|populazzioneAnno = 01-01-2009
|populazzioneOrdine = 155
|populazzioneDenzita = 77,3
|cuntinente = [[Asia]] <br /> [[Europa]]
|orario = [[UTC+2]]
|valuta = [[euro]]
|PIL= 22.703
|PILValuta= $
|PILAnno= 2008
|PILOrdine= 109
|PILprocapite= 29.853
|PILprocapiteValuta= $
|PILprocapiteAnno= 2008
|PILprocapiteOrdine= 30
|HDI= 0,840
|HDIAnno= 2011
|HDIOrdine= 31
|TFT= 1,5 (2011)<ref>{{cita web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN/countries|titolo=Tasso di fertilità nel 2011|accesso=12 febbraio 2013}}</ref>
|energia = 0,50
|tld = [[.cy]], [[.eu]]
|telefono = +357; +90
|targa = CY
|inno = [[Imnos is tin Eleftherian]]
|festa = [[1 'e ottovre]]
|note = <!-- note libere -->
}}
'A '''Repubbreca 'e''' '''Cipro''' (Κυπριακή Δημοκρατία (greco), Kıbrıs Cumhuriyeti (turco) è na repubbreca d''o sud-est 'e ll'[[Europa]]. 'A capitale soja è [[Nicosìa]].
Se trova int'a n' [[isula]] all'est d''o [[Mar Mediterraneo]], ca sta luntano 113 chilometre ô sud d''a [[Turchia]] e circa 120 chilometre all'ovest d''a custa d''a [[Siria]]. 'A parte nord 'e ll'isula fuje accupata 'a ll'[[nvasione 'e Cipro d"a Turchia|esercito turco 'o 1974]] e, senza ricanuscenza, luvanno 'a [[Turchia]] stissa, se prucrammaje ndipendente d''o sud 'e ll'isula. Int''o [[2004]] 'e ffruntiere se so' arapute, ma ce sta 'o prubblemma 'e luntananza tra 'e llengue ca se parlano int''a ll'isula: 'o turco e 'o grieco. Pe tramente, 'a parte grieca trasette int''o 2004 a ffà pparte e ll'[[Aunione europea|Aunione Europea]].
== Giugrafia ==
L'isula se truova int''o [[Mar Mediterraneo|mediterraneo]] urientale, annanze 'o [[Libbano]] e ll'[[Israele]] ca stanno all'est e ll'Anatolia ca sta ô [[Nord]]. 'A custiera [[Naggitto|aggizziana]] 'a tene ô sud.
== Ecunumìa ==
L'ecunumia è basata ncopp''o [[turismo]] e ll'[[agricultura]]. L'isula tene nu climma temperato ca permette n'offerta turistica tutto l'anno. Cipro sporta parte d''a produzzione soja 'e [[vino]] e [[Uoglio 'e auliva|uoglio]] ca se ponno accattà e trovano mercato int'a ll'Europa uccidentale.
[[Categurìa:Cipro| ]]
[[Categurìa:Isule]]
{{Aunione europea}}
{{Europa}}
kv1gtjw4yjkkjp3kv7xmy6tl631jtjb
Patrimmonio 'e ll'umanità
0
57283
674339
671972
2026-10-02T22:17:57Z
Ciaurlec
3406
674339
wikitext
text/x-wiki
[[File:Welterbe.svg|250px|thumb|right|'O marchio ddo Patrimmonio munniale 'e ll'umanità]]
''''O Patrimmonio 'e ll'umanità''' è 'a denominazione ufficiale d' 'e puoste registrate dint'â Lista d' 'e Patrimmone 'e ll'umanità (o all' i[[Lengua ngrese|ngrese]] ''World Heritage List'') d' 'a Cunvenzione ncopp'ô Patrimmonio 'e ll'umanità.
'A Cummenzziona ncopp'ô Patrimmonio 'e ll'umanità, adottata dda Cunferenza generale, 'e ll'[[UNESCO]] 'o juorno [[16 'e nuvembre]] [[1972]], tene 'o scopo 'e identifica' e de mantené 'a lista 'e chelli puoste e de chelli bellezze ca' teneno ecceziunale 'mportanze 'a nu punto 'e vista culturale o naturale.
'O Cumitato dda Cunvenzione, chiammato Cumitato pp' 'o Patrimmonio 'e ll'umanità, sviluppaje mmesure precise ppe l'inclusione dde sitij 'nt'â lista.
L'urdemo aggiornamento fatto int'â riunione ddo Cumitato a [[Baku]], tra 'o jurno [[30 'e giùgno]] e 'o jurno [[25 'e luglio]] 'e ll'anno [[2019]], fa c' 'a lista è cumposta 'e nu totale 'e 1121 ''site'' (869 so' bene culturale, 213 naturale e 39 miste) dint'a 167 nazziune ddo [[munno]].
Attualmente l'[[Italia]] è 'a nazzione ca tene cchiù ''site'' 'e 'sta lista (58 ''site''); aropp' 'e ll'Italia vene 'a [[Cina]] (56) e ppo 'a [[Spagna]] (49).
== Culliegamiente esterne ==
* [https://web.archive.org/web/20110628222935/http://sitiunesco.it/ 'E cità taliane patrimmonio munniale UNESCO]
* [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31 Elenco ppe nazzione dde patrimmone 'e ll'umanità 'e ll'UNESCO]
* [http://whc.unesco.org/ Nfromme ncopp'ô patrimmonio 'e ll'umanità dint'ô sito ufficiale 'e ll'UNESCO]
* [http://www.worldheritagesite.org/ Sito amatoriale cu notizie dint'â primma persona]
* [http://worldheritage-forum.net/ Weblog cu notizie ncopp'ê patrimmone 'e ll'umanità]
* [http://www.mapper.it/mashups/mashup.htm?source=unesco.xml Mappa Interattiva dde Siti Taliani 'e mapper.it]
[[Categoria:Categurìa:Patrimmone 'e ll'umanità| ]]
74nqnec3hgcb80fkqj3bbwi60bj3gl6
674340
674339
2026-10-02T22:18:06Z
Ciaurlec
3406
674340
wikitext
text/x-wiki
[[File:Welterbe.svg|250px|thumb|right|'O marchio ddo Patrimmonio munniale 'e ll'umanità]]
''''O Patrimmonio 'e ll'umanità''' è 'a denominazione ufficiale d' 'e puoste registrate dint'â Lista d' 'e Patrimmone 'e ll'umanità (o all' i[[Lengua ngrese|ngrese]] ''World Heritage List'') d' 'a Cunvenzione ncopp'ô Patrimmonio 'e ll'umanità.
'A Cummenzziona ncopp'ô Patrimmonio 'e ll'umanità, adottata dda Cunferenza generale, 'e ll'[[UNESCO]] 'o juorno [[16 'e nuvembre]] [[1972]], tene 'o scopo 'e identifica' e de mantené 'a lista 'e chelli puoste e de chelli bellezze ca' teneno ecceziunale 'mportanze 'a nu punto 'e vista culturale o naturale.
'O Cumitato dda Cunvenzione, chiammato Cumitato pp' 'o Patrimmonio 'e ll'umanità, sviluppaje mmesure precise ppe l'inclusione dde sitij 'nt'â lista.
L'urdemo aggiornamento fatto int'â riunione ddo Cumitato a [[Baku]], tra 'o jurno [[30 'e giùgno]] e 'o jurno [[25 'e luglio]] 'e ll'anno [[2019]], fa c' 'a lista è cumposta 'e nu totale 'e 1121 ''site'' (869 so' bene culturale, 213 naturale e 39 miste) dint'a 167 nazziune ddo [[munno]].
Attualmente l'[[Italia]] è 'a nazzione ca tene cchiù ''site'' 'e 'sta lista (58 ''site''); aropp' 'e ll'Italia vene 'a [[Cina]] (56) e ppo 'a [[Spagna]] (49).
== Culliegamiente esterne ==
* [https://web.archive.org/web/20110628222935/http://sitiunesco.it/ 'E cità taliane patrimmonio munniale UNESCO]
* [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31 Elenco ppe nazzione dde patrimmone 'e ll'umanità 'e ll'UNESCO]
* [http://whc.unesco.org/ Nfromme ncopp'ô patrimmonio 'e ll'umanità dint'ô sito ufficiale 'e ll'UNESCO]
* [http://www.worldheritagesite.org/ Sito amatoriale cu notizie dint'â primma persona]
* [http://worldheritage-forum.net/ Weblog cu notizie ncopp'ê patrimmone 'e ll'umanità]
* [http://www.mapper.it/mashups/mashup.htm?source=unesco.xml Mappa Interattiva dde Siti Taliani 'e mapper.it]
[[Categoria:Patrimmone 'e ll'umanità| ]]
2qkb76cguec8nnepvk3kb85lrxzq7ds
Isulella 'e Megaride
0
57367
674359
648192
2026-10-02T22:37:23Z
Ciaurlec
3406
674359
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Napoli castel dell ovo 020106 01.jpg|miniatura|L'isolotto]]
Ll' '''isulella 'e Megaride''' è n' [[isula]] piccirella d' 'o [[Gurfo 'e Napule]]; ngoppa a essa ce sta 'o [[Castel dell'Ovo]].
Mo è cullegata 'a 'aterra ferma cu cocc'riempimiente 'a [[mare]], ma in origgine Megaride steva distante solo poche metre d"a [[cità]] 'e ''Neapolis'' (mo Napule), pure, secundo 'o geografo [[Strabone]], ll'isula teneva origgine d"a funnazione d"a cità stissa ppe opera 'e quacche colone proveniente 'a [[Rodi]] che accà avarrìano fatto, tra 'o IX-VIII seculo AC., n'emporio cummerciale importante.
[[Fiùra:Accesso a Castel dell'Ovo visto dai cannoni.jpg|200px|miniatura|sinistra|Cullegamiento 'e ll'isula cu 'a terraferma]]
Mo, attuorno ô castiello ce stanno ai basamente ra'nu caratteristico borgo 'e risturante e poche case piccarielle chiammato Borgo Marinari a isso se pò accedero cu [[via Partenope]].
'E culte [[Religgione|religgiose]] inta ll'[[Grecia antica|epoca greca]] se basavano ngopp'a chelli 'mpurtate d"e funnature e, pe sicuro uno d'ê cchiù antiche 'e essi era 'o culto d"a sirena Partenope, già famuso 'n [[Grecia]] oriennale primma d"a funnazione d"a cità.
Secundo n'antico muto, pure isso famuso int"a a Grecia orientale, primma ancora d"a funnazione e ll'attuale Napule, Neapolis, 'o corpo d"a sirena [[Partenope]] fu nterrato a Megaride, ppechè è stata traspurtata d'o mare int"a chella stissa zona, aropp ca s'aveva lassata accirere e annegà aroppo avè tentato 'e ncantà [[Ulisse]].
{{Purtale|Napule}}
[[Categurìa:Isule taliane]]
[[Categurìa:Napule]]
15wsifemp78vl2d0r44g95heot6bf5q
State Cunfederati d'Amereca
0
57574
674328
673181
2026-10-02T22:05:07Z
Ciaurlec
3406
674328
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Map of CSA 4.png|thumb|right]]
'''State cunfederate d'amereca''' ('''CSA''' acronemo d<nowiki>"</nowiki>o ngrese ''Confederate States of America'') è a' denominazzione ufficiale assunta nt<nowiki>''</nowiki>o 1861 e' nu nuovo stato custituito secunno n'accuordo fatto primma nfra 7 state ca, nfra 'o 1860 e ll'anne succiessive, avevano dechiarato 'a propria secessione ê state aunite d'amereca.
Poichè aroppo roje mise a' costituzzione d'â confederazzione scoppio 'a [[Uerra civile ammerecana|uerra 'e seccessione]], che termino cu l'estinzzione d"a cunfederazzione stessa, a storia dd'ê state cunfederati cuincide cu larighssima misura cu chella d'â uerra civile.
== Bibbliografia ==
* Emanuele Cassani, ''Italiani nella uerra civile americana 1861-1865'', [[Prospettiva Editrice|Prospettiva editrice]], Siena, 2006. ISBN 978-88-7418-410-1
== Voci correlate ==
* [[State Aunite d'Amereca]]
== Jonte 'a fore ==
* https://web.archive.org/web/20110813160256/http://civilwaranimated.com/
* https://web.archive.org/web/20140517061559/http://civilwarhome.com/
[[Categurìa:State Aunite]]
[[Categurìa:sto]]
h4yusgjpnko07e6qy2lgc07cu5v22hj
674329
674328
2026-10-02T22:05:19Z
Ciaurlec
3406
674329
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Map of CSA 4.png|thumb|right]]
'''State cunfederate d'amereca''' ('''CSA''' acronemo d<nowiki>"</nowiki>o ngrese ''Confederate States of America'') è a' denominazzione ufficiale assunta nt<nowiki>''</nowiki>o 1861 e' nu nuovo stato custituito secunno n'accuordo fatto primma nfra 7 state ca, nfra 'o 1860 e ll'anne succiessive, avevano dechiarato 'a propria secessione ê state aunite d'amereca.
Poichè aroppo roje mise a' costituzzione d'â confederazzione scoppio 'a [[Uerra civile ammerecana|uerra 'e seccessione]], che termino cu l'estinzzione d"a cunfederazzione stessa, a storia dd'ê state cunfederati cuincide cu larighssima misura cu chella d'â uerra civile.
== Bibbliografia ==
* Emanuele Cassani, ''Italiani nella uerra civile americana 1861-1865'', [[Prospettiva Editrice|Prospettiva editrice]], Siena, 2006. ISBN 978-88-7418-410-1
== Voci correlate ==
* [[State Aunite d'Amereca]]
== Jonte 'a fore ==
* https://web.archive.org/web/20110813160256/http://civilwaranimated.com/
* https://web.archive.org/web/20140517061559/http://civilwarhome.com/
[[Categurìa:State Aunite]]
[[Categurìa:storia]]
1zj3drxw90zi280rphle3ntvzfl7hki
Conte Olaf
0
57776
674304
662882
2026-10-02T17:13:06Z
Ciaurlec
3406
674304
wikitext
text/x-wiki
'O '''Conte Olaf''' è nu persunaggio d"o rumanzo ''Una serie di sfortunati eventi'' ('Na serie 'e ccose sfurtunate).
E' na vipera, n'[[ommo]] veramente malvagio. Aroppe 'a muorte d"e geniture 'e Violet, Klaus e Sunny Baudelaire, se piglia 'n custodia sulamente p"e sorde 'e ll'eredità. Â fine se scopre ca fuje proprio isse ad accirere 'e geniture d"e guagliune cu n'incendio.
Aroppe che a custodia ce vene rata, cerca d'accirere e guagliune fermanno a macchina ncoppo' e binare d"o trieno. Ma loro riescono a devià o trieno.
Dint'a tutta a storia, cerca sempre e rapì e guagliune cù mille travestimiente.
[[Categurìa:Perzunaggie]]
40911i74hwv3sjasml3jm0qefcqn4tf
Frances Ruffelle
0
57876
674213
674137
2026-10-02T13:58:35Z
Ciaurlec
3406
674213
wikitext
text/x-wiki
'''Frances Ruffelle''' ([[Londra]], * 29.08.1965) è na cantautrice e autrice [[Ngreterra|ngresa]].
== Discografia ==
* ''Fragile'' (1994)
* ''Frances Ruffelle'' (1998)
* ''Showgirl'' (2004)
* ''Purify'' (2005)
* ''Imperfectly Me'' (2010)
[[Categoria:Cantante|R]]
[[Categurìa:Britannece]]
fsfhh392jindm9feyb70n2qywh90fmf
Nichi Vendola
0
58895
674315
673364
2026-10-02T21:52:36Z
Ciaurlec
3406
674315
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[Fiùra:Nichi Vendola.jpg|thumb|200px|Nichi Vendola]]
'''Nichi Vendola'' ([[Bari]], [[26 'e aùsto]] [[1958]]) è nu pulitico taliano. Isso è Presidente d{{v}}a [[Pùglia]] d'ò [[2005]].
'O 2009 criaje 'o movimiento pulitico 'e centro-sinistra, ritto [[Sinistra Ecologia Libertà]].
== Nutarelle ==
{{References|2}}
[[Categurìa:puliteche taliane]]
fs928jgtyhxgilq9u0073vbr4iuahke
Purtale:Italia
0
59273
674318
671400
2026-10-02T21:55:03Z
Ciaurlec
3406
674318
wikitext
text/x-wiki
<div style="width:100%; overflow-x:hidden;">
<div style="width:100%; background:white">
<!-- Intestazione -->
<div style="position:relative; height:290px; border-bottom: 1px solid #999999; overflow:hidden; margin:0px; ">
<div style="position:absolute; top:0px; left:0px;">
[[Immagine:BandeauPortailItalie.jpg|1300px]]
</div></div>
<!-- Ombreggiatura -->
<div style="overflow:hidden; width:100%; opacity: 0; -moz-opacity: 0.4; filter:alpha(opacity=40); background-color:#FEF; margin:0; padding:0;">[[File:Dropshadow lang.jpg|2000px]]</div>
<div class="center"><big><span style="font-family:Script MT Bold; color:green;">'''''In Italia la linea più breve tra due punti è l'arabesco''. [[Ennio Flaiano]]'''</span></big></div>
<br />
{{{!}} width=100% style="#CCCCCC; padding-left:20px;padding-right:20px; background:transparent;"
{{!-}}
{{!}}valign=middle align=left {{!}}[[File:Flag of Italy.svg|border|130px|bannera 'e ll'Italia]]
{{!}}valign=middle style="padding-left:20px"{{!}}<span style="font-size:150%;line-height:1em;"><span style="color:green;">Bemmenute dint'ô </span><br />
<span style="font-size:200%;line-height:1em; margin-left:1em; color:green;">purtale 'e ll'Italia</span></span>
{{!}}valign=middle {{!}}[[File:Italy-Emblem.svg|80px]]
{{!}}valign=middle align=right {{!}} [[File:EU-Italy.svg|150px]]
{{!}}}
</br>
{{purtale:Italia/Reggione}}
[[Categurìa:Purtale:Italia]]
[[Categurìa:Italia|Ω]]
[[Categurìa:Purtale]]
tsxsi1wl3pv8fwrky8kci55qeka9qvn
Papa Francesco
0
59395
674218
672006
2026-10-02T14:01:53Z
Ciaurlec
3406
674218
wikitext
text/x-wiki
{{Papa
|nomme = Papa Francesco
|fiùra = [[File:Portrait of Pope Francis (2021).jpg|250px]]
|leggenda = 'O papa Francesco, [[2021]]
|Mpresa = [[File:Coat of arms of Franciscus.svg|150px]]
|titolo = 266º papa dda Chiesa cattoleca
|elezzione = [[13 'e màrzo]] [[2013]]
|insediamento = [[19 'e màrzo]] [[2013]]
|fine ddo pontificato =
|motto = ''Miserando Atque Eligendo''
|cardinali = [[:Categoria:Cardinali nominati da Francesco I|vede categurìa]]
|predecessore = [[papa Benedetto XVI]]
|successore =
|nomme nasceta = Jorge Mario Bergoglio
|data 'e nasceta = [[17 'e dicembre]] [[1936]]
|luoco 'e nasceta = [[Buenos Aires]]
|data 'e muorte = [[21 'e abbrile]] [[2025]]
|luoco 'e muorte = [[Romma]]
|sepoltura = [[Basileca 'e Santa Maria Maggiore]]
|firma = FirmaPapaFrancisco.svg
|not =
|nato = [[17 'e dicembre]] [[1936]]
|muorto = [[21 'e abbrile]] [[2025]]
|venerato da = Chiesa cattoleca
|beatificazionee =
|santuario principale =
|ricorrenzea =
|attributi =
|patrono di =
}}
{{quote|M'hanno pigliato 'a fine r{{v}}o munno...|'E primme parole 'e Francesco}}
{{quote|E ca 'a Maronna v'accumpagne!|'O papa a Scampìa<ref>[http://www.news.va/it/news/il-papa-a-scampia-corruzione-puzza-e-togliere-dign Il Papa a Scampia: corruzione puzza, è togliere dignità a lavoratori. News.va. 21 'e màrzo 'e 2015.]</ref>}}
'''Papa Francesco''' (''Franciscus'', nato '''Jorge Mario Bergoglio'''; [[Buenos Aires]], [[17 'e dicembre]] [[1936]] - [[Romma]], [[21 'e abbrile]] [[2025]]) fuje 'o 266° [[Papa]] d{{v}}a [[Chiesia cattoleca]], [[viscovo]] d{{v}}a [[diocesi 'e Romma]], [[Primate (ecclesiastico)|Primate]] 'e ll'[[Italia]] e [[monarchia|munarca]] d{{v}}o [[Città del Vaticano|Stato Vaticano]].
Fuje aletto 'o [[13 'e màrzo]] [[2013]].
[[File:Papa Francisco recién elegido.jpg|thumb|left|350px| 'A primma apparizzione 'e papa Francesco]]
== Nutarelle==
<references/>
== Ati pruggette ==
{{Interprogetto}}
[[Categurìa:Pape]]
[[Categurìa:Argentine]]
inh46r7koo5y32nhjxv4td6ebn8aukr
Elea-Velia
0
59402
674335
673698
2026-10-02T22:14:16Z
Ciaurlec
3406
674335
wikitext
text/x-wiki
{{UNESCO
|tipoBene = patrimmonio
|nomme = Elea-Velia
|nommeNgrese = Elea-Velia
|immagine = Velia Excavation and Tower.jpg
|anno = 1998
|anno2 = 1997
|tipologia = Culturale
|criterio = (iii) (iv)
|pericolo = Nisciuna nfromma
|link = 842
}}
[[Fiùra:Elea-velia-akropolis-theater-02.JPG|thumb|left|250px| 'O [[tiatro]] 'e Velia]]
'''Elea''' ([[Lengua grieca|grieco]]: Ελαία, '''Velia''' ppe [[lengua latina|latino]]), è n'antica cità dda [[Magna Grecia]].
'O sito archeologgeco se truova a Piana di Velia, int'ô comune 'e [[Ascea]] in [[pruvincia 'e Salierno]], int'ô [[Parco Nazzionale d''o Ciliento e Vallo 'e Diano]]. Elea-Velia è uno d''e site ca ll'[[UNESCO]] ha ritto [[patrimmonio 'e ll'umanità]].
== Ate pruggiette ==
{{interprogetto}}
[[Categurìa:Patrimmone 'e ll'umanità]]
[[Categurìa:Storia antica]]
[[Categurìa:pruvincia 'e Salierno]]
{{Purtale|Storia|Campania}}
eo8mlzrgb2uxtlbexhnxottu7y8nsih
Stefano Bandecchi
0
59595
674316
667515
2026-10-02T21:52:54Z
Ciaurlec
3406
674316
wikitext
text/x-wiki
<br />
{{stub}}
'''Stefano Bandecchi''' ([[Livorno]], [[4 'e abbrile]] [[1961]]) è nu 'mprenditore taliano.
Ô 2006 criaje l'[[Uneverzetà Niccolò Cusano]].
Ô 2011 criaje Radio Cusano Campus.
Ô 2023 sputazzo sui tifosi .
<ref>[http://www.informazione.it/c/54E114EF-4EE5-4770-9D09-1CE02A4F7FE9/Aurelia-Nuoto-ora-si-chiama-Aurelia-Unicusano Informazione - Aurelia Nuoto ora si chiama Aurelia Unicusano]</ref>
<ref>[https://web.archive.org/web/20120607222519/http://www.lenovae.it/stefano-bandecchi-a-%E2%80%9Clente-d%E2%80%99ingrandimento%E2%80%9D-%E2%89%AAla-radio-e-come-andare-in-moto-e-aria-nei-capelli%E2%89%AB/ Le Novae - Intervista a Bandecchi]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130514223305/http://businesspeople.it/People/Protagonisti/Studiare-e-bene-online-e-meglio_10917 Businesspeople - Stefano Bandecchi: studiare è bene, online è meglio]</ref>.
D' 'o 2017 è 'o patrone d' 'a [[Ternana Calcio]].
== Nutarelle ==
{{References|2}}
[[Categurìa:mprenditóre taliane]]
[[Categurìa:Uneverzetà Niccolò Cusano]]
9if6klib8cwi2dusscethfcc1n3inox
Partenone
0
59888
674334
673703
2026-10-02T22:09:40Z
Ciaurlec
3406
674334
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:The Parthenon in Athens.jpg|thumb|right|300px|'O Partenone]]
''''O Partenone''' (ppe [[Grieco antico|grieco antico]] Παρθενών, ''Parthenṓn'', [[Lengua grieca|grieco moderno]] Παρθενώνας, ''Parthenṓnas'') è nu [[tempio]] [[Grecia|grieco]] 'e [[urdeno dorico]] ppe 'a dea [[Atena]], cca se tene ncopp'â l'[[Acropoli 'e Atene]].
È 'o tempio cchiù famuse 'e tutte 'a [[Grecia antica]] e nu d"e cchiù famuse d"o [[munno]]. Fuje costruito ddo [[449 AC]] ô [[438 AC]] 'e [[Ictinos]]. 'O nomme sujo vene d"a [[statua]] 'e [[Atena Parthénos]] cca éva dint'ô Partenone.
[[Categurìa:Grecia]]
[[Categurìa:Storia antica]]
[[Categurìa:architettura]]
fmpw4yliid7i5xqk6jpy8pnnha30hy6
Parco Nazzionale d''o Ciliento e Vallo 'e Diano
0
59904
674346
629377
2026-10-02T22:26:37Z
Ciaurlec
3406
674346
wikitext
text/x-wiki
{{UNESCO
|tipoBene = patrimmonio
|nomme=Parco nazzionale d"o Ciliento e Vallo 'e Diano
|nommeNgrese = Cilento and Vallo di Diano National Park
|immagine = Cap Rioli.jpg
|descrizzioneimmagine = 'O Capo 'e [[Palinuro]]
|anno=1998
|anno2=1997
|tipologia=Culturale
|criterio = (iii) (iv)
|pericolo = Nun 'n pricolo
|link = 842
|link2 = ITA+04
|stato= Italia
}}
'O '''Parco nazzionale d"o [[Ciliento]] e [[Vallo 'e Diano]]''' fuje istituito dint'ô [[1991]]. Cuntava circa 36 000 ettare e mmo fuje estesa fin a 181 048 ettare, 'nteramente cumpresa dint'â [[pruvincia 'e Salierno]]. Corrispunne ogge ad 'a parte meriddiunale d"a pruvincia, cumpresa tra 'a piana d"o Sele a Nord, 'a [[Baselecata]] a Est e a Sud, e 'o [[mar Tirreno]] ad Ovest. 'A sede d"o parco è a [[Vallo d''a Lucania]].
[[Categurìa:Patrimmone 'e ll'umanità]]
[[Categurìa:Giugrafia físeca]]
[[Categurìa:Pruvincia 'e Salierno]]
6tll2zy40ja1znbgw2dkidgaa523fit
Categurìa:Presiriente d''e State Aunite d'Amereca
14
60015
674314
673810
2026-10-02T17:23:01Z
Ciaurlec
3406
674314
wikitext
text/x-wiki
'Int' chesta categurìa nce songo tutte paggene ca parlano d"e Presiriente d"e State Aunite d'Amereca.
[[Categurìa:Puliteche mmericane]]
[[Categurìa:Cape 'e Stato]]
pb2h3544nxytzdgdbqi6gkynqy5zc0m
Papa Giuvanne XXIII
0
60022
674220
665449
2026-10-02T14:02:18Z
Ciaurlec
3406
674220
wikitext
text/x-wiki
{{Papa
|nomme = Papa Giuvanne XXIII<br>Santo
|fiùra = [[File:Ioannes XXIII, by De Agostini, 1958–1963.jpg|250px]]
|leggenda =
|Mpresa = [[File:John 23 coa.svg|150px]]
|titolo = 261º papa dda Chiesia cattoleca
|elezzione = [[28 'e ottovre]] [[1958]]
|insediamento = [[4 'e nuvembre]] [[1958]]
|fine ddo pontificato = [[3 'e giùgno]] [[1963]]
|motto = ''Oboedientia et Pax''
|cardinali = [[:Categurìa:Cardinale numinate dda Giuvanne XXIII|vede categurìa]]
|predecessore = [[papa Pio XII]]
|successore = [[papa Paolo VI]]
|nomme nasceta = Angelo Giuseppe Roncalli
|data 'e nasceta = [[25 'e nuvembre]] [[1881]]
|luoco 'e nasceta = [[Sotto il Monte Giovanni XXIII|Sotto il Monte]]
|data 'e muorte = [[3 'e giùgno]]<br> [[1963]] ({{Età|1881|11|25|1963|06|03}} anne)
|luoco 'e muorte = [[Cità d''o Vaticano]]
|sepoltura = [[Basileca 'e San Pietro]]
|firma =
|not =
|nato = [[25 'e nuvembre]] [[1881]]
|muorto = [[3 'e giùgno]] [1963]]
|venerato da = Chiesia cattoleca
|beatificazzione = [[3 'e settembre]] [[2000]]
|canonizzazione = [[27 'e abbrile]] [[2014]]
|santuario principale =
|ricorrenzea =
|attributi =
|patrono di =
}}
'''Papa Giuvanne XXIII''' (''Ioannes PP. XXIII''), ('''Angelo Giuseppe Roncalli'''), ([[Sotto il Monte Giovanni XXIII|Sotto il Monte]], [[Italia]], [[25 'e nuvembre]] [[1881]] - [[Cità d''o Vaticano]], [[3 'e giùgno]] [[1963]]), fuje 'o 261° [[Papa]] d' 'a [[Chiesa Cattolica Rumana]], e pure [[viscovo]] d' 'a [[diocesi 'e Romma]], [[Primate]] 'e ll'Italia e [[rre]] d' 'o [[Cità d''o Vaticano|Stato Vaticano]].
Fuje aletto 'o [[28 'e ottovre]] [[1958]].
'O [[27 'e abbrile]] [[2014]] fuje ricanusciuto Santo 'e [[papa Francesco]] assieme a [[papa Giuvanne Paolo II]].
[[Categurìa:Pape]]
[[Categurìa:Sante]]
[[Categurìa:taliane]]
pexkg57vmsoc8aq01vyrsks0d5rnu73
Categurìa:Jucature 'e pallacanestro
14
60023
674200
673793
2026-10-02T13:44:29Z
Ciaurlec
3406
674200
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Pallacanestro]]
[[Categurìa:Sportive]]
rz27df5a6ev6oaxrp3q3zayny7rtvyg
Isula 'e Capri
0
60078
674357
650270
2026-10-02T22:37:10Z
Ciaurlec
3406
674357
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:I Faraglioni.JPG|thumb|right|300px|'E faragliune 'e Capri]]
[[file:CapriAnsicht6.jpg|thumb|left|150px|]]
'''Capri''' è n'[[isula]] int'ô [[gurfo 'e Napule]], situata 'e frunte alla [[penisola surrientina]].
==Nomme==
'O nomme vene d"o [[Lengua grieca|grieco]] ''kàpros'' zzoè cinghiale cullegato ô [[lengua latina|latino]] ''capreae'', capre ('n antichità l'isula eva nota comme '''Caprae''', 'n grieco ''Κάπραι'').
{{Purtale|Campania}}
[[Categurìa:Isule taliane]]
3ldbvsaou71kshkgmr0ggkwyo0ozpfk
Bill de Blasio
0
60278
674222
664650
2026-10-02T14:03:24Z
Ciaurlec
3406
674222
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
{{Careca pubbreca
|fiùra = [[Fiùra:Bill de Blasio 11-2-2013.jpg|300x300px|]]
|leggenda = Bill de Blasio int'ô [[2013]]
|careca = 109º Sinnaco 'e [[Nova York]]
|mannatoinizzio = [[1 'e jennaro]] [[2014]]
|mannatofine = [[31 'e dicembre]] [[2021]]
|predecessore = [[Michael Bloomberg]]
|successore = [[Eric Adams]]
|prufessione = [[Puliteco]]
|partito = Partito Democrateco <br/> (Democratic Party)
|titulo 'e sturio =
|alma mater = Uneverzetà 'e Nova York, <br/> Columbia University e <br/> School of International <br/> and Public Affairs, <br/> Columbia University
}}
'''Bill de Blasio''', nato '''Warren Wilhelm Jr.''' ([[Nova York]], [[8 'e majo]] [[1961]]) è nu pulitico [[talia]]no-'[[State Aunite d'Amereca|mmerecano]]. Dint'ô [[2013]] se cannidaje ô posto 'e sinnaco 'e Nova York, e fuje aletto 'o [[5 'e nuvembre]]. 'O mannato sujo cuminciaje 'o [[1 'e jennaro]] [[2014]] e fernette 'o [[31 'e dicembre]] [[2021]].
{{Sinnaco Nova York
|periodo = [[1 'e jennaro]] [[2014]] - [[31 'e dicembre]] [[2021]]
|primma d'isso = [[Michael Bloomberg]]
|doppo d'isso = [[Eric Adams]]
}}
== Vvoce currelate ==
* [[Nova York]]
[[Categurìa:Puliteche]]
[[Categurìa:mmericane]]
63ejb4twcv5zecfn1318cvoc67wirro
674310
674222
2026-10-02T17:20:54Z
Ciaurlec
3406
674310
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
{{Careca pubbreca
|fiùra = [[Fiùra:Bill de Blasio 11-2-2013.jpg|300x300px|]]
|leggenda = Bill de Blasio int'ô [[2013]]
|careca = 109º Sinnaco 'e [[Nova York]]
|mannatoinizzio = [[1 'e jennaro]] [[2014]]
|mannatofine = [[31 'e dicembre]] [[2021]]
|predecessore = [[Michael Bloomberg]]
|successore = [[Eric Adams]]
|prufessione = [[Puliteco]]
|partito = Partito Democrateco <br/> (Democratic Party)
|titulo 'e sturio =
|alma mater = Uneverzetà 'e Nova York, <br/> Columbia University e <br/> School of International <br/> and Public Affairs, <br/> Columbia University
}}
'''Bill de Blasio''', nato '''Warren Wilhelm Jr.''' ([[Nova York]], [[8 'e majo]] [[1961]]) è nu pulitico [[talia]]no-'[[State Aunite d'Amereca|mmerecano]]. Dint'ô [[2013]] se cannidaje ô posto 'e sinnaco 'e Nova York, e fuje aletto 'o [[5 'e nuvembre]]. 'O mannato sujo cuminciaje 'o [[1 'e jennaro]] [[2014]] e fernette 'o [[31 'e dicembre]] [[2021]].
{{Sinnaco Nova York
|periodo = [[1 'e jennaro]] [[2014]] - [[31 'e dicembre]] [[2021]]
|primma d'isso = [[Michael Bloomberg]]
|doppo d'isso = [[Eric Adams]]
}}
== Vvoce currelate ==
* [[Nova York]]
[[Categurìa:Puliteche mmericane]]
[[Categurìa:mmericane]]
dqgtywrq0b8gkztk860x0ugutdgkufv
674312
674310
2026-10-02T17:21:43Z
Ciaurlec
3406
674312
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
{{Careca pubbreca
|fiùra = [[Fiùra:Bill de Blasio 11-2-2013.jpg|300x300px|]]
|leggenda = Bill de Blasio int'ô [[2013]]
|careca = 109º Sinnaco 'e [[Nova York]]
|mannatoinizzio = [[1 'e jennaro]] [[2014]]
|mannatofine = [[31 'e dicembre]] [[2021]]
|predecessore = [[Michael Bloomberg]]
|successore = [[Eric Adams]]
|prufessione = [[Puliteco]]
|partito = Partito Democrateco <br/> (Democratic Party)
|titulo 'e sturio =
|alma mater = Uneverzetà 'e Nova York, <br/> Columbia University e <br/> School of International <br/> and Public Affairs, <br/> Columbia University
}}
'''Bill de Blasio''', nato '''Warren Wilhelm Jr.''' ([[Nova York]], [[8 'e majo]] [[1961]]) è nu pulitico [[talia]]no-'[[State Aunite d'Amereca|mmerecano]]. Dint'ô [[2013]] se cannidaje ô posto 'e sinnaco 'e Nova York, e fuje aletto 'o [[5 'e nuvembre]]. 'O mannato sujo cuminciaje 'o [[1 'e jennaro]] [[2014]] e fernette 'o [[31 'e dicembre]] [[2021]].
{{Sinnaco Nova York
|periodo = [[1 'e jennaro]] [[2014]] - [[31 'e dicembre]] [[2021]]
|primma d'isso = [[Michael Bloomberg]]
|doppo d'isso = [[Eric Adams]]
}}
== Vvoce currelate ==
* [[Nova York]]
[[Categurìa:Puliteche mmericane]]
qkmbwx7zjj9rrny75ygw5ludwtya4yh
Juoche olimpiche
0
60388
674194
672266
2026-10-02T13:39:55Z
Ciaurlec
3406
674194
wikitext
text/x-wiki
{{Edizzione 'e cumpetizzione sportiva
|nomme = Juoche olimpiche
|logo = Olympic flag.svg
|dimensioni logo = <!-- default 100 -->
|atre nomme = Olimpiade
|sport = Multisport
|sport2 = <!-- nfi a 5 -->
|tipologia =
|categoria =
|federazzione = [[Cumitato Nternazziunale Olimpico|CIO]]
|nazione =
|continente =
|luogo =
|impianto =
|superficie =
|organizzatore =
|direttore =
|motto = ''Citius, altius, fortius''
|titulo = campiune olimpico
|cadenza = quadriennale
|apertura = febbraio (invernali), tra luglio e settembre (estive)
|chiusura = febbraio (invernali), tra agosto e ottobre (estive)
|riscepline = varie
|partecipanti =
|formula =
|promozione =
|retrocessione =
|sito =
|funnazzione = 1896 (estive), 1924 (viernale)
|soppressione =
|nummero edizzione = 33 (estive)<!--Parigge 2024-->, 25 (viernale)<!--Milano Cortina 2026-->
|detentore =
|detentrice =
|ultimovincitore =
|maggiori titoli =
|edizzione 'e primma= [[XXXIII Olimpiade|2024]] (estive) <br> [[XXIV Juoche olimpiche viernale|2022]] (viernale)
|stagione attuale =
|edizzione 'e doppo = [[XXV Juoche olimpiche viernale|2026]] (viernale) <br> [[XXXIV Olimpiade|2028]] (estive)
|trofeo =
|nome trofeo = medaglie d'oro, d'argento e di bronzo
}}
'E '''Juoche olimpiche''' o '''Olimpiade''' song n'evento [[sport|spurtivo]] ca se tene ogne quatto [[anno|anne]] (ogne dduje anne estive o viernale) e ca cunsiste dint'â disputa 'e gare e turnee 'e differente riscepline spurtive tra 'e megliure atlette e squadre nazziunale d"o [[munno]].
'O nomme Juoche olimpice fuje scelto ppe ricordà 'e antiche [[Juoche olimpiche antiche|Juoche olimpiche]] ca tenevano luoco dint'â [[Grecia antica]] presso 'a cità 'e [[Olimpia]], dint'ê quale se cunfruntavano 'e megliure atlete grieche.
{{Olimpiadi}}
[[Categurìa:Juoche olimpiche| ]]
ptaqfear8etkikopazdcy0grjy4jzq9
Anggun
0
60436
674180
674099
2026-10-02T13:28:22Z
Ciaurlec
3406
spostata su categoria più specifica
674180
wikitext
text/x-wiki
{{Cantante
|nomme = Anggun
|nazzione = Indonesia
|nazzione2 = Franza
|gennere = Pop
|gennere2 = Musica etnica
|anno inizzio attività = 1986
|anno fine attività = in attività
|note periodo attività =
|tipo artista = cantante
|fiùra = Anggun cropped.jpg
|didascalia = Anggun a [[Ginevra]] dint'ô [[2005]]
|luoco = Jakarta
|url =
|nummero totale album pubbrecate = 13
|nummero album studio = 12
|nummero album live = 0
|nummero raccolte = 1
}}
'''Anggun Cipta Sasmi''', canusciuta cu 'o nomme d'arte 'e '''Anggun''' ([[Jakarta]], [[29 'e abbrile]] [[1974]]), è na cantaurtice 'e nazzionalità [[Indonesia|indonesiane]] e naturalizzata [[Franza|franzese]].
== Discografia ==
=== Album ===
* [[1986]] - ''Dunia Aku Punya'', 'n [[Lengua indonesiana|indonesiano]]
* [[1991]] - ''Anak Putih Abu-Abu'', 'n indonesiano
* [[1992]] - ''Nocturno'', in indonesiano
* [[1993]] - ''Anggun C. Sasmi... Lah!!!'', 'n indonesiano
* [[1994]] - ''Yang Hilang'', 'n indonesiano
* [[1997]] - ''Au Nom De La Lune'', 'n [[Lengua franzese|franzese]]
* [[1998]] - ''Snow On the Sahara'', 'n [[Lengua ngrese|ngrese]]
* [[2000]] - ''Desirs Contraires'', 'n franzese
* [[2000]] - ''Chrysalis'', 'n ngrese
* [[2000]] - ''Anggun'', 'n ngrese
* [[2002]] - ''Open Heart Original Soundtrack'', 'n ngrese
* [[2005]] - ''Luminescence'', 'n ngrese e franzese
* [[2007]] - ''Best of'', 'n nrgese
* [[2008]] - ''Elevation'' 'n ngrese, franzese e indonesiano
* [[2011]] - ''Echoes'' 'n ngrese e franzese
=== Singule ===
* [[1997]] - ''[[Neige au Sahara]]''
* [[1997]] - ''La Rose des Vents''
* [[1997]] - ''Au Nom de La Lune''
* [[1997]] - ''La Ligne des Sens''
* [[1997]] - ''Snow on the Sahara''
* [[1998]] - ''A Rose in the Wind''
* [[2000]] - ''Un Geste D'Amour''
* [[2000]] - ''Derriere La Porte''
* [[2000]] - ''Still Reminds Me''
* [[2000]] - ''Chrysalis''
* [[2002]] - ''Summer in Paris (feat. [[DJ Cam]])''
* [[2002]] - ''Deep Blue Sea (feat. [[Deep Forest]])''
* [[2003]] - ''Amore immaginato, (cu [[Piero Pelù]])''
* [[2005]] - ''Être Une Femme''
* [[2005]] - ''Cesse la pluie''
* [[2005]] - ''Undress Me''
* [[2005]] - ''Saviour''
* [[2006]] - ''Juste Avant Toi''
* [[2007]] - ''I'll Be Alright''
* [[2008]] - ''Si tu l'avoues''
* [[2008]] - ''Crazy''
* [[2008]] - ''Jadi milikmu''
* [[2008]] - ''Si je t'emmène''
* [[2008]] - ''My Man''
* [[2012]] - ''Echo (You and I)''
[[Categurìa:Cantante indonesiane]]
sfo6vwmfvtmimo9476kn19w0lnod9yh
Laco
0
60444
674349
667589
2026-10-02T22:30:33Z
Ciaurlec
3406
Spostata su una categoria più specifica
674349
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Lago di Lucrino.JPG|thumb|'O [[Laco 'e Lucrine]]]]
'Nu '''laco''' è nu bacino naturale d'[[acqua]] doce o salata, ncopp'â nu [[cuntinente]], ca se furmaje cu accumulazzione grazzie a nu [[sciummo]] o a na surgiente sottoranea. E lache 'e gruosse dimensione song chiammate "mare nterne", mentre quacche vote 'e piccule mare song chiammate lache.
== Origgine d"o nomme ==
'A parola "laco" venne d"o [[Lengua latina|llatino]] "lacus", ca venne 'e rarece [[Lengue innoeuropee|innoeuropea]] *lakw-, cu stisso segnifecato.
[[Categurìa:Lache| ]]
lt1ytr1g9l6y4zi4cemr8azqztjud6o
Ariel Sharon
0
60462
674321
666005
2026-10-02T21:57:31Z
Ciaurlec
3406
674321
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Ariel Sharon.jpg|thumb|Ariel Sharon.]]
'''Ariel Sharon''' ([[ebbraico]]: '''אריאל שרון''', nomme 'e nasceta: '''Ariel Scheinermann'''), nascette a [[Kfar Malal]] 'o [[26 'e frevaro]] [[1928]] e murette a [[Ramat Gan]] ll'[[11 'e jennaro]] [[2014]], fuje nu puliteco e melitare 'e ll'[[Israele]].
== Vita ==
Sharon facette tutta na vita 'e melitare e po', a carriera fatta, se mpizzaje int''a puliteca 'e ll'Israele. 'E giovane, facette parte 'e ll'organizzazione paramelitare [[Haganah]]. Partecipaje int''a [[guerra d''e sei juorne]], int''o [[1967]].
'O [[màrzo]] 'e [[2001]] fuje scigliuto primmo menisto 'e ll'[[Israele]]. Sharon fuje uno d''e pulitece storice d''o [[Likud]]; 'o [[21 'e nuvembre]] 'e [[2005]] lassaje stu partito e funnaje 'o [[Kadima]].
Fuje nommenato comme corpevole d''e [[macielle 'e Sabra e Shatila]], int'ô [[Libbano]], e fosse stato judecato pe sta causa, aizata d''e pariente ammazzate int'a stu maciello, si nun fosse ca int'ô [[Belge]] cagnajeno 'a legge, ca tanno nun permetteva miettere npruciesso cettadine si nun erano belge.<ref>[https://web.archive.org/web/20140722125420/http://www.ihrc.org.uk/attachments/7203_03sep24thecaseagainstarielsharon.pdf Sultana Tafadar: The Legal Case Against Ariel Sharon, 2003, Islamic Human Rights Commission]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060404060442/http://www.caabu.org/campaigns/complaint-against-sharon.html The Complaint Against Ariel Sharon for his involvement in the massacres at Sabra and Shatila, 15 d'aprile 'e 2006, The Council for the Advancement of Arab-British Understanding]</ref><ref name="guardian_obit">[http://www.theguardian.com/world/2002/jan/25/israelandthepalestinians.lebanon Mostyn, Trevor: Obituary: Elie Hobeika – Lebanese militia leader who massacred civilians, The Guardian, 25 'e jennaro 2002]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20070709214753/http://www.droit.fundp.ac.be/cours/pen/JC032C1.pdf Cour de cassation de Belgique, La faculté de Droit de Namur, 12 'e frevaro 'e 2003]</ref>
'O [[4 'e jennaro]] d''o [[2006]] sofferette na murraggia cirvellare e fuje dichiarato incapace temporalmente p'esercità 'e putere suoje, 'o vice-primmo menisto [[Ehud Olmert]], pigliaje 'o posto suojo 'o [[14 'e abbrile]].
== Malatia ==
'O [[18 'e dicembre]] d''o [[2005]], s'ammalette pe' nu [[nfarto]] cirvellare piccerillo. Aroppo ddoje juorne già s'arrepigliaje, e cu nu poch'e cuntrollo d''e miedece turnaje a 'e fatiche soje. 'O [[4 'e jennaro]] d''o [[2006]], sulamente nu poco doppo ca s'abbuccaje 'a primma vota, Sharon sofferette na murraggia cchiù grave ancora, pe tramente ca s'arripusava int'â casa soja ncopp''o Deserto d''o [[Neguev]]. Fuje trattato d''e duttore int'a ll'Ospedale Ha-Dasah d''a cettà 'e [[Gierosalemme]]. 'A tanno, Sharon rummanette ncoma prufunno.
Murette ll'unnece 'e jennaro a Ramat Gan.
== Nutarelle ==
<references/>
[[Categurìa:Israeliane]]
[[Categurìa:puliteche]]
tm8czs45ywuegarswwec7uo3grxwndd
Scave archeologgece 'e Pumpeje
0
60538
674338
673704
2026-10-02T22:16:46Z
Ciaurlec
3406
674338
wikitext
text/x-wiki
{{Sitio archeologgeco
|Nomme = Scave archeologgece 'e Pumpeje
|Fiùra = Via dell'Abbondanza 1.JPG
|LarghezzaImmagine =
|Didascalia = Via dell'Abbondanza
|Civiltà =
|Utilizzo =
|Stile =
|Epoca =
<!-- Localizzazione -->
|Stato = ITA
|Suddivisione1 =
|Suddivisione2 =
|Suddivisione3 = [[Pumpeje]]
|Altitudine = 30
<!-- Dimensioni -->
|Superficie = 44 [[ettaro|ettare]]
|Autezza =
|Larghezza =
|Volume =
|Nclinazione =
<!-- Scavi -->
|Data_scoperta =
|Date_scave =
|Organizzazione_scave =
|Archeologgo =
<!-- Amministrazione -->
|Parte 'e =
|Ente = Soprintendenza Speciale per i Beni Archeologici di Pompei, Ercolano e Stabia
|Responsabile = Gabriel Zuchtriegel
|Visitabile =
|Sito_web = http://www.pompeiisites.org/
<!-- Coordinate -->
|LatGradi=40
|LatPrimi=45
|LatSecondi=4
|LatNS=N
|LongGradi=14
|LongPrimi=29
|LongSecondi=24
|LongEW=E
}}
{{UNESCO
|tipoBene = patrimmonio
|nomme = Aree archeologgece 'e Pumpeje, <br>Ercolano e Torre Annunziata
|nommeNgrese = Archaeological Areas of Pompei,<br> Herculaneum and Torre Annunziata
|immagine = Via dell'Abbondanza 1.JPG
|anno = 1997
|tipologia = Culturale
|criterio = (III)(IV)(V)
|pericolo =
|link = 829
|linkMappa =
}}
'E '''scave archeologgece 'e Pumpeje''' hanno restituito 'e reste 'e ll'antica cità 'e [[Pumpeje]], presso 'a [[cullina]] 'e Civita, atterrata sotto na cultre 'e [[cennere]] e [[Lapillo|lapille]] durante l'eruzzione d"o [[Vesuvio]] d"o [[79]], cu [[Ercolano]], [[Stabiae]] e [[Oplontis]]<ref name="Tufo 9">{{Cita|Sergio Rinaldi Tufo|p.9|Sergio Rinaldi Tufo}}.</ref>.
'E [[Scavo (archeologgia)|scave]], hanno cummenciate ppe voglia 'e [[Carlo III 'e Spagna|Carlo III 'e Burbone]], song na d"e migliore testimunnianze d"a [[Storia rumana|vita rumana]]<ref>{{Cita|Stefano Giuntoli|p.7|Stefano Giuntoli}}.</ref>, nunché 'a [[cità]] meglio cunservata 'e ll'epoca; 'a maggior parte d"e reperte recuperate è ogge cunservata ô [[museo archeologgeco nazziunale 'e Napule]] e 'n piccerilla quantità dint'ô ll'[[Antiquarium 'e Pumpeje]]<ref name="Pagina 12">{{Cita|Stefano Giuntoli|p.12|Stefano Giuntoli}}.</ref>.
'O sito 'e Pumpeje, cca dint'ô [[Anne 2000|primmo decennio]] d"o [[XXI seculo|novo millennio]] è stato visitato custantemente 'e cchiù 'e dduje milione 'e perzone all'[[anno]]<ref>{{cita web|url=http://www.pompeiisites.org/Sezione.jsp?titolo=Dati+Visitatori&idSezione=9|titolo=Date visitature|accesso=25 'e jennaro 2014}}</ref>, è risultato essere dint'ô [[2010]] 'o secunno [[sitio archeologgeco]] [[italia]]no ppe nummero 'e visitature. Dint'ô [[1997]], ppe sottolineà l'mpurtanza, 'e ruvine, gestite ogge d"a ''Soprintendenza Speciale per i Beni Archeologici di Napoli e Pompei'', cu a chilla 'e [[Scave archeologgece 'e Ercolano|Ercolano]] e [[Scave archeologgece 'e Oplonti|Oplonti]], song trasute a fà parte d"a lista d"e [[Patrimmonio 'e ll'umanità|patrimmone 'e ll'umanità]] 'e ll'[[UNESCO]]<ref name="UNESCO">{{cita web|url=http://whc.unesco.org/en/list/829|titolo=Scheda 'e ll'UNESCO|accesso=25 'e jennaro 2014}}</ref>.
[[Fiùra:Historical map of excavations in Pompeii.jpg|thumb|center|300px|Evoluzzione d"e scave ncopp'ô sito 'e Pumpeje
{{legenda|●|primme tracce 'e scave}}
{{legenda|#DAD3FF|1748-1798}}
{{legenda|#FCE6FD|1806-1815}}
{{legenda|#FFD979|1815-1860}}
{{legenda|#7365F0|1860-1878}}
{{legenda|#6BE180|1879-1923}}
{{legenda|#F3AF8A|1924-1961}}
{{legenda|#BAC52B|1962-1983}}
{{legenda|#1A3256|1983-ogge}}]]
== Bibbliografia ==
* {{cita libro|Stefano Giuntoli|Stefano Giuntoli, ''Pompei'', Firenze, Casa Editrice Bonechi, 1995. ISBN 88-7009-453-7}}
* {{cita libro|Sergio Rinaldi Tufo|Sergio Rinaldi Tufo, ''Pompei. La vita quotidiana'', Milano, Giunti Editore, 2003. ISBN 88-09-02860-0}}
== Nutarelle ==
<references/>
{{Purtale|Campania|Storia}}
[[Categurìa:Storia antica]]
[[Categurìa:Patrimmone 'e ll'umanità]]
[[Categurìa:Pruvincia 'e Napule]]
nrjytatkj0dgh3ura4hydghin20r643
Arco Eoliano
0
60580
674355
669147
2026-10-02T22:36:52Z
Ciaurlec
3406
674355
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Aeolian Arc.jpg|300px|thumb|right|'Na mappa 'e ll'Arco Eoliano cu 'e vurcane scritte 'n russo e cu 'e linee ca rappresentano 500 metre.]]
L''''arco Eoliano''' è 'n [[Arco vurcaneco|arco insulare]] ca se truova dint'â scarpata [[Cuntinente|cuntinentale]] d"o funnale [[Oceano|oceaneco]] d"o [[Mar Tirreno|Tirreno]] meridiunale, ncopp'â 'na crusta cuntinentale d"o spissore 'e 15-20 km.
È furmato 'e isule vurcaniche, ca song ancora attive ogge, e muntagne sottomarine.
== Vvoce currelate ==
* [[Palinuro (vurcano)]]
* [[Vurcano]]
== Ate pruggiette ==
{{Interprogetto}}
[[CAtegurìa:Vurcane 'e ll'Italia]]
[[Categurìa:Isule taliane]]
ff29tpqw80lgsbai4cyvahia5po11jz
Gioacchino Murat
0
60601
674317
673732
2026-10-02T21:54:30Z
Ciaurlec
3406
674317
wikitext
text/x-wiki
[[File:Joachim Murat (1767-1815) (A).jpg|thumb|rre Gioacchino I]]
[[File:Palazzo Reale di Napoli - Gioacchino Murat.jpg|thumb|right|200px|Statua 'e Murat for'ô [[Palazzo Riale 'e Napule]].]]
'''Gioacchino Murat''' nato Joachim Murat-Jordy ([[Labastide-Fortunière]] [[25 màrzo|25 'e màrzo]] [[1767]] - [[Pizzo (VV)|Pizzo]] [[13 'e ottovre]] [[1815]]) fuje nu generale [[Franza|franzese]], maresciallo 'e ll'Impero cu [[Napulione Bonaparte]] e rre 'e Napule.
=== Murat a Napule ===
Int'ô [[1808]] fuje nomminate [[Regno 'e Napule|rre 'e Napule]] da Napulione, aroppo c'â curona d'ô regno ca fuje r'ê [[Burbone 'e Napule|Burbone]], p'â nommena 'e [[Giuseppe Bonaparte]] a rre 'e [[Spagna]], deventaje vacante.
Int'ô 18 novembre [[1808]] funnaje 'o ''Cuorpo 'e ll'ingegnere 'e Punte e Strade'' ('a futura facultà 'e 'ngegneria), primma 'e ll'Italia, e 'a cattedra 'e [[agraria]]. Ngignaje opere pubbleche a Napule ('o [[ponte 'e Sanità]], via Posillepo), 'e scave a [[Ercolano]], e apperzì int'ô riesto d'ô Regno, 'a 'llumenazione pubbleca a [[Reggio Calavria]], 'o pruggetto r'ô Borgo Nuovo 'e [[Bari]], 'o riattamiento d'ô redduoso 'e [[Brindisi]], ll'istituzione 'e ll'ospitale San Carlo a [[Putenza]].
[[File:Castello Pizzo.jpg|thumb|left|O Castielle e [[Pizzo (VV)|Pizzo Calabro]], aro' Rre Gioacchino fuje cundannato a morte e scuppettiato.]]
[[File:Condanna Morte Murat.jpg|thumb|Copia originale ra cundanna a morte 'e Gioacchino Murat, astepata rint'all'Archivio Storico 'e Napule.]]
'O 1º 'e jennaro [[1809]], Murat purtaje 'o [[Codece Napulioneco]], ca llegalezzaje, p'â primma vôta int'â penisula, 'o devuorzio, 'o matremonio civile e ll'adozione.
Int'ô [[1810]] Murat guvernaje 'o regno pe tre mise a Piale, frazione 'e [[Villa San Giovanni]], int'â Calavria Ultra. Isso, partenno da [[Napule]] p'â conquista d'â [[Sicilia]] (sotto 'o cuntrollo 'e Ferdinando I), iognette a [[Scilla]] 'o 3 giugno [[1810]] e nce se fermaje nfin'ô 5 luglio. Ô 26 settembre Murat renonzaje a ll'impresa.
=== 'A caruta ===
'O Rre cuntenuaje 'e campagne melitare 'e Napulione e int'ô 1812 assecutaje ll'envasione franzese 'e ll'impero russo, e 'a cunsequente battaglia 'e Lipsia d'ô ([[1813]]).
Aroppo a cheste scusute, Murat, addebbuluto, pruvaje a sarvà 'a curona firmanno 'a pace cu ll'Austria, ma ll'anno appriesso, a 'o retuorno 'e Napulione, int'ê nomalte [[ciento juorne]], fuje affianco a ll'Imperatore, cumbattenno 'a [[uerra austro-napulitana]] pe' piglià 'e pparte d'ô trono, ma fuje scusuto primma a [[Occhiobello]] e appriesso int'â [[battaglia 'e Tolentino]] ([[2 'e majo]] [[1815]]). Ô cunsequente [[trattato 'e Casalanza]] (20 maggio 1815), firmato azzicco a [[Capua]], addecretaje 'a caruta soja e 'o retuorno r'ô Burbone.
[[File:S.Giorgio Pizzo.jpg|thumb|left|A Chiesa 'e San Giorgio a Pizzo Calabro, aro' atterrareno a Gioacchino Murat.]]
[[File:S.Giorgio Pizzo Tomba Murat.jpg|thumb|right|Lapide rint'a Chiesa 'e San Giorgio a [[Pizzo (VV)|Pizzo Calabro]] c'arrecorda aro fuje atterrato Re Gioacchino.]]
C'â secunna caruta 'e [[Napulione]], Murat, ca cercaje 'e ll'appassà a [[Parigi]], allippaje a [[Rodi Garganico]] e se stabbelette int'ô castiello d'ô paese, d'addove pruvaje a turnà a Napule. Sbazzaruto da na ufera in [[Calavria]], int'ê strate 'e [[Pizzo (VV)|Pizzo]] fuje attrappato d'â Gendarmeria Burboneca, arrestato, e aroppo ca 'o rre nummenaje na Cummessione Melitare, cundannato a morte. Fuje scuppettiato a Pizzo ô 13 ottovre [[1815]].
== Bibbliografia ==
* Renata De Lorenzo, ''Murat'', Roma, Salerno Editrice, 2011, ISBN 978-88-8402-712-2
* David G. Chandler, ''Le Campagne di Napoleone'', Milano, R.C.S. Libri, 1998, Vol I: ISBN 88-17-11576-2; Vol II: ISBN 88-17-11577-0
* J. Tulard - J.F. Fayard - A. Fierro, ''Histoire et Dictionnaire de la Révolution française'', Paris, Éditions Robert Laffont, 1998, ISBN 2-221-08850-6
* Alexandre Dumas, ''Murat'', a cura di Giovanna Arese, Palermo, [[Sellerio]], 2005, ISBN 88-389-2059-1
== Vvoce pariente ==
* [[Napulione Bonaparte]]
* [[Regno 'e Napule]]
* [[Burbone 'e Napule]]
[[Categoria:Munarche]]
[[Categoria:Franzese]]
[[Categoria:Regno 'e Napule]]
m16bbds0fbv9brbptkfm5qimym7gbwu
Giuvanne Carlo I 'e Spagna
0
60983
674327
673853
2026-10-02T22:04:18Z
Ciaurlec
3406
674327
wikitext
text/x-wiki
[[File:Busto de Juan Carlos I de España (2009).jpg|thumb|right|'O rre Giuvanne Carlo I 'e Spagna.]]
'''Giuvanne Carlo I 'e Spagna''' ([[Roma]] [[1938]]), è 'o [[rre d'â Spagna]] 'a ll'anno [[1975]]. Fuje 'o rignante d''a [[Spagna]] a partire d'ô [[1975]], quanno murette 'o dittatore [[Francisco Franco]] ca 'o lassaje 'o posto. Fuje annumenato successore r'ô dittatore int''o 1969.<ref name=sapere>[http://www.sapere.it/enciclopedia/Giovanni+Carlo+I+%28Juan+Carlos%29.html Giovanni Carlo I. Sapere.it. Cuntrullato 'o 4 'e giùgno 'e 2014.]</ref>
Int''o giùgno 'e 2014 decidette 'e passà 'o putere ô figlio [[Felippo VI 'e Spagna|Filippo 'e Burbone]].<ref name=sapere/>
== Vita perzunale ==
Int''a l'anno 1962 se nzuraje cu 'a prencepessa [[Sofia 'e Grecia]].<ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/giovanni-carlo-i-re-di-spagna/ Giovanni Carlo I Re di Spagna. Enciclopedia Treccanni. Cuntrullato 'o 4 'e giùgno 'e 2014.]</ref>
== References ==
<references/>
[[Categurìa:Spagnuole]]
[[Categurìa:Munarche]]
80fvqn9r5bcq61ku40665ox6y4duvvx
Felippo VI 'e Spagna
0
61026
674326
673847
2026-10-02T22:04:08Z
Ciaurlec
3406
674326
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[Fiùra:Felipe, Prince of Asturias.jpg|thumb|Felippo VI.]]
'''Felippo VI 'e Spagna''' ([[Madrid]] [[30 'e jennaro]] 'e [[1968]]) è 'o [[rre d'â Spagna]]. Succerette 'o pate [[Giuvanne Carlo I 'e Spagna|Giuvanne Carlo]] int''o 2014, quanno chisto decidette 'e lassà 'o posto 'e rre, pe' fà saglì 'o figlio Felippo ô trono.
[[Categurìa:Spagnuole]]
[[Categurìa:Munarche]]
i0f1s7xbm8yt6bssu2k30dfhz6rqv69
Sette maraveglie d"o munno
0
61340
674330
657341
2026-10-02T22:06:10Z
Ciaurlec
3406
674330
wikitext
text/x-wiki
'E '''sette maraveglie d{{v}}o munno antico''' songo 'e strutture e opere [[architettura|architettoneche]], artistiche e storiche ca 'e [[Griece]] e d{{v}}e [[Civiltà rommana|Rummane]] ritennero 'e cchiù belle e straordinare artifice 'e ll'ntera umanità.
== Storia ==
Apperzì s'evano state cumpilate ate statine cchiù antiche, 'a lista canuneca deve risalì 'o [[III seculo AC]], poiché cumprenne 'o [[Faro 'e Alessandria]], costruito tra 'o [[300 AC]] e 'o [[280 AC]], e 'o [[Culosso 'e Rodi]], crollato pe' nu terremoto int'ô [[226 AC]]
Tra 'e teste cunzervate 'o cchiù antico ca nommina 'e sette maraveglie è na puesia 'e [[Antipatro 'e Sidone]] (''Anthologia graeca'', IX, 58) scritta attuorno ô [[140 AC]]
Ê sette maraveglie è dedicata l'opera 'ntitulata ''De septem orbis spectaculis'', fauzamento attrebuita a [[Filone 'e Bisanzio]] ma murde cchiù tarda (probbabilmente d{{v}}o [[V seculo|V seculo DC]]).
Evano situate 'n [[Naggitto]], [[Grecia]], [[Asia Minore]] (int'â ll'attuale [[Turchia]]) e [[Mesopotamia]] (int'â ll'attuale [[Iraq]]).
Tutte costruite cchiù 'e 2000 anne fa, fujeno cuntemporaneamente visibbele solo int'ô periodo nfra 'o [[250 AC]] e 'o 226 AC; successivemiente andarono 'e una a una distrutte pe' cause diverse; solo l'impunnente [[Piramide 'e Cheope]], 'a cchiù antica 'e tutte, sopravvive ancora ogge.
Vennono anche chiammate 'e ''sette maraveglie crasseche'' o puro 'e ''sette maraveglie antiche'' pe' distinguerle d{{v}}e [[sette maraveglie d{{v}}o munno moderno|sette maraveglie moderne]] pruposte 'n tempe cchiù reciente.
=== Uttava maraveglia ===
Spisso se attribuisce a n'opera architettoneca l'appellativo 'e ''uttava maraveglia d{{v}}o munno'', pe' evidenzià ca ida è talmente bella da puterse cunziderà a"a pare cu 'e preesistente sette maraveglie.
== 'E sette maraveglie antiche ==
* 'A '''[[Piramide 'e Cheope|Piramide 'e Cheope a Giza]]''', 'a cchiù antica nfra 'e sette maraveglie e l'unica ca sopravvive ancura ogge. 'Mmenza dimora 'e riposo eterno d{{v}}o [[faraone]], glorificazzione d{{v}}e suje 'mprese 'n vita.
* 'E '''[[Ciardine pensile 'e Babilonia]]''', addò se racconta ca 'a reggina [[Semiramide]] raccogliesse rose frische 'n ogne staggione.
* 'A '''[[Statua 'e Zeus a Olimpia]]''', granniosa testimunnianza 'e arte religgiosa, opera d{{v}}o scultore grieco [[Fidia]].
* 'O '''[[Tempio 'e Artemide]]''' (odierna [[Turchia]]).
* 'O '''[[Culosso 'e Rodi]]''', n'enorme statua bronzea situata int'â ll'[[Rodi|omonima isula]].
* 'O '''[[Maussuèmo 'e Alicarnasso]]''', nu seburco monumentale addò riposa 'o [[satrapo]] [[Mausolo]], situata ad [[Alicarnasso]] (ogge [[Bodrum]] 'n [[Turchia]]).
* 'O '''[[Faro 'e Alessandria|Faro 'e Alessandria 'n Naggitto]]''', ca 'na vota rischiarava 'a via ê mercante ca se approssimavano ô puorto.
<gallery>
File:Hanging Gardens of Babylon.jpg|[[Ciardine pensile 'e Babilonia]].
File:Colossus of Rhodes.jpg|[[Culosso 'e Rodi]].
File:Mausoleum of Halicarnassus.jpg|[[Maussuèmo 'e Alicarnasso]].
File:Temple of Artemis.jpg|[[Tempio 'e Artemide|Tempio 'e Artemide a Efeso]].
File:Pharos_of_Alexandria.jpg|[[Faro 'e Alessandria|Faro e' Alessandria 'e Naggitto]].
File:Statue of Zeus.jpg|[[Statua 'e Zeus a Olimpia]].
File:Kheops-Pyramid.jpg|[[Piramide 'e Cheope|Piramide 'e Cheope a Giza]].
</gallery>
== Vvoce currelate ==
* [[Maraveglia]]
== Ate prugiette ==
{{Interprogetto}}
[[Categurìa:Sette maraveglie d{{v}}o munno]]
[[Categurìa:Monumente|*]]
r443zv43tjj4i85h13vwj6q72y791qb
Erri De Luca
0
61537
674289
674059
2026-10-02T16:55:04Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674289
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Erri De Luca - (Augusto De Luca, 2016).jpg|thumb|Erri De Luca - Ritratto di [[Augusto De Luca]]]]
'''Erri De Luca''', nato a [[Napule]] 'o [[20 'e majo]] 'e [[1950]], è nu scrittore napulitano.
Erri De Luca scrive spisso 'int' 'e ghiurnale taliane comme ''[[La Repubblica]]'', ''[[Il Manifesto]]'', ''Corriere della Sera'' o ''[[Avvenire]]'', e pure dint' 'e riviste.
==Biugrafia==
Aropp'a fernì 'a scola int'a 1968, Erri De Luca se mettette dint' 'o muvimento 'e smerza [[Lotta Continua]]. Aropp' 'a se squaglià l'organizzaziona, faticaje dint' 'a fraveca r' 'a [[Fiat]] a [[Turino]] e int'a ll'aeropuorto 'e [[Catania]]. Fuje pure cunducente 'e camion, facenno servizie p' 'e fraveche pe' tutt' 'Italia e pure fore, 'n Francia e n'Africa. Pure dint' 'a [[Iugoslavia]] facette 'o cunducente pe' tramente ca ce steva 'a uerra nfra 1993 e 1999.
Erri studiaje pure 'e lengue e se mparaje pure ll'[[antico abbrejo]] e 'o [[yiddish]].
'O spasso sujo è 'a muntagna, e chist'è nu tema trattato spisso dint' 'e scritte suoje.
==Opera==
{| {{prettytable|font-size=92%|text-align=left}}
! Titolo ||[[Editore]]||Anno
|- bgcolor="#E0F0F0"
|colspan="3" align="center"|'''RUMANZE'''
|-
|''Non ora, non qui''||Milano: [[Feltrinelli]]||[[1989]]
|-
|''Odorato'' e ''Gusto'', in ''Le lingue dei sensi''||«Leggere» (nuvembre 1990), poi in ''I colpi dei sensi''||[[1990]]
|-
|''Variazioni sopra una nota sola'' (de [[Raffaele La Capria]]) - ''Lettere a Francesca''||Napule: Guida Editore||[[1990]]
|-
|''La città non rispose'', int'a ''Italiana. Antologia dei nuovi narratori''||Milano: [[Arnoldo Mondadori Editore|Mondadori]]||[[1991]]
|-
|''Una nuvola come tappeto''||Feltrinelli||[[1991]]
|-
|''Aceto, arcobaleno''||Feltrinelli||[[1992]]
|-
|''I colpi dei sensi''||Roma: Fahrenheit 451||[[1993]]
|-
|''In alto a sinistra''||Feltrinelli||[[1994]]
|-
|''Prove di risposta'' (cuntenuta dinto ''Lettere a Francesca'')||Roma: Nuova Cultura||[[1994]]
|-
|''Pianoterra''||Macerata: [[Casa editrice Quodlibet|Quodlibet]]||[[1995]]
|-
|''Il cronista scalzo e altri scritti''||Ariccia: Legatoria del sud||[[1996]]
|-
|''Alzaia''||Feltrinelli||[[1997]]
|-
|''Ora prima''||Magnano: Qiqajon||[[1997]]
|-
|''Come noi coi fantasmi. Lettere sull'anno sessantottesimo del secolo tra due che erano giovani in tempo'' (cu [[Angelo Bolaffi]])||Milano: [[Bompiani]]||[[1998]]
|-
|''Tu, mio''||Feltrinelli||[[1999]]
|-
|''L'urgenza della libertà. Il Giubileo e gli anni sacri nella loro stesura d'origine, dal libro Levitico-Vaikra''||Napule: Filema||[[1999]]
|-
|''Cattività'' (cu [[Marco Delogu]])||Roma: Stampa alternativa / Nuovi equilibri||[[1999]]
|-
|''Tufo''||Napule: Dante & Descartes||[[1999]]
|-
|''Un papavero rosso all'occhiello senza coglierne il fiore'' (cu foto 'e Danilo De Marco)||Montereale: Interattiva||[[2000]]
|-
|''Elogio del massimo timore. Il salmo secondo''||Filema||[[2000]]
|-
|''Altre prove di risposta''||Dante & Descartes||[[2000]]
|-
|''Tre cavalli''||Feltrinelli||[[2000]]
|-
|''[[Montedidio]]''||Feltrinelli||[[2002]]
|-
|''Lettere da una città bruciata''||Dante & Descartes||[[2002]]
|-
|''Nocciolo d'oliva''||Padova: Messaggero||[[2002]]
|-
|''Il contrario di uno''||Feltrinelli||[[2003]]
|-
|''Immanifestazione. Roma, 15 febbraio 2003''||Dante & Descartes||[[2003]]
|-
|''Misteri romani, 22 racconti inediti. Le storie più affascinanti e inquietanti della città'' (cchiù auture)||Roma: ''[[la Repubblica]]''||[[2004]]
|-
|''Precipitazioni''||Dante & Descartes||[[2004]]
|-
|''Mestieri all'aria aperta. Pastori e pescatori nell'Antico e nel Nuovo Testamento'' (cu [[Gennaro Matino]])||Feltrinelli||[[2004]]
|-
|''Lettere a Francesca'' ([[1990]])||Dante & Descartes||[[2004]]
|-
|''Alzaia'' (nova edizziona)||Feltrinelli||[[2004]]
|-
|''Chisciottimista''||Dante & Descartes||[[2005]]
|-
|''Sulla traccia di Nives'' (c' 'a foto 'e Veronica Citi)||[[Mondadori]]||[[2005]]
|-
|''In nome della madre''<ref name="corriere">[http://www.corriere.it/spettacoli/10_dicembre_15/erri_live_night_c6a8256e-086d-11e0-b759-00144f02aabc.shtml www.corriere.it]</ref>||Feltrinelli||[[2006]]
|-
|''Napolide''||Dante & Descartes||[[2006]]
|-
|''Una storia ordinaria'' dint'a ''Interni romani''||''la Repubblica''||[[2006]]
|-
|''Sottosopra. Alture dell'Antico e del Nuovo Testamento'' (cu Gennaro Matino)||Mondadori||[[2007]]
|-
|''Lettere fraterne'' (cu [[Izet Sarajlic]])||Dante & Descartes||[[2007]]
|-
|''Pianoterra''||Roma: Nottetempo||[[2008]]
|-
|''L'isola è una conchiglia. Racconti''||Capri: La conchiglia||[[2008]]
|-
|''Senza sapere invece''||Nottetempo||[[2008]]
|-
|''Almeno 5'' (cu Gennaro Matino)||Feltrinelli||[[2008]]
|-
|''Il cielo in una stalla''||Castel Gandolfo: Infinito||[[2008]]
|-
|''In molti giorni lo ritroverai. Incontro'' (cu Massimo Orlandi)||Pratovecchio: Fraternità di Romena||[[2008]]
|-
|''Il giorno prima della felicità''||Feltrinelli||[[2009]]
|-
|''Tentativi di scoraggiamento (a darsi alla scrittura)''||Dante & Descartes||[[2009]]
|-
|''Penultime notizie circa Ieshu/Gesù''||Padova: Messaggero||[[2009]]
|-
|''Il peso della farfalla''||Feltrinelli||[[2009]]
|-
|''Non ora, non qui'' (edizziona cchiù luonga)||Feltrinelli||[[2009]]
|-
|''Tu non c'eri'' ||Dante & Descartes||[[2010]]
|-
|''In nome della madre letto da Erri De Luca'' (Audiolibro. CD Audio)||Feltrinelli (Collana Emons/Feltrinelli)||[[2010]]
|-
|''Rivolte inestirpabili'' ||Forum Edizioni||[[2010]]
|-
|''E disse'' ||Feltrinelli||[[2011]]
|-
|''Le sante dello scandalo'' ||La Giuntina (Fuori collana)||[[2011]]
|-
|''I pesci non chiudono gli occhi''||Feltrinelli||[[2011]]
|-
|- bgcolor="#E0F0F0"
|colspan="3" align="center"|'''PUESIA'''
|-
|''Opera sull'acqua e altre poesie''||[[Einaudi]]||[[2002]]
|-
|''Solo andata. Righe che vanno troppo spesso a capo''||Feltrinelli||[[2005]]
|-
|''L'ospite incallito''||Einaudi||[[2008]]
|-
|-
|- bgcolor="#E0F0F0"
|colspan="3" align="center"|'''TEATRO E OPERA'''
|-
|''Spargimento: opera per musica e danza'' (museca 'e Nicola Sani)||Milano: Edizioni Suvini Zerboni||[[1997]]
|-
|''L'ultimo viaggio di Sindbad''||Einaudi||[[2003]]
|-
|''Morso di luna nuova. Racconto per voci in tre stanze''||Mondadori||[[2004]]
|-
|''Chisciotte e gli invincibili. Il racconto, i versi, la musica'' (cu [[Gianmaria Testa]] e [[Gabriele Mirabassi]]) ||Roma: Fandango Libri||[[2007]]
|-
|- bgcolor="#E0F0F0"
|colspan="3" align="center"|'''TRADUZZIUNE'''
|-
|''Esodo/Nomi''||Feltrinelli||[[1994]]
|-
|''Giona/Iona''||Feltrinelli||[[1995]]
|-
|''Kohèlet/Ecclesiaste''||Feltrinelli||[[1996]]
|-
|''Il libro di Rut''||Feltrinelli||[[1999]]
|-
|''Salmo secondo ovvero Elogio del massimo timore''||int'a «Micromega» (2, 2000, pp. 297-302)||[[2000]]
|-
|''Nòah Anshel dell'altro mondo'' de [[Dovid Katz]]. Traduzziona d' 'o yiddish||Dante & Descartes||[[2002]]
|-
|''Vita di Sansone dal libro Giudici/Shoftim''||Feltrinelli||[[2002]]
|-
|''Vita di Noé/Nòa''||Feltrinelli||[[2004]]
|-
|''L'ospite di pietra. L'invito a morte di Don Giovanni. Piccola tragedia in versi'' (c' 'o testo russo d'[[Aleksandr Puškin]]) (ch' 'e nutarelle 'e Vicky Franzinetti)||Feltrinelli||[[2005]]
|-
|''Canto del popolo yiddish messo a morte'' de [[Itzak Katzenelson]]||Mondadori||[[2009]]
|-
|}
== Nutarelle ==
<references/>
==Bibbliugrafia==
* Stefano Aurighi, ''Erri De Luca'' (intervista), in "La Rivista", a. 131, vol. CXXXVII, maggio-giugno 2010, pp. 48-51.
[[Categurìa:Scritture taliane]]
hh099favkag9j1i9p6m1k8pinzrv4af
Agnez Mo
0
61865
674183
674098
2026-10-02T13:30:05Z
Ciaurlec
3406
674183
wikitext
text/x-wiki
{{Cantante
|nomme = Agnez Mo
|nazzione = Indonesia
|nazzione2 =
|gennere = Pop
|gennere2 = Musica etnica
|anno inizzio attività = 1992
|anno fine attività = in attività
|note periodo attività =
|tipo artista = cantante
|fiùra = Agnes Monica in 2009 Asia Song Festival.jpg
|didascalia = Agnez Mo a Asia Song Festival dint'ô [[2009]]
|luoco = Jakarta
|url =
|nummero totale album pubbrecate = 8
|nummero album studio = 8
|nummero album live = 0
|nummero raccolte = 0
}}
'''Agnes Monica Muljoto''', canusciuta cu 'o nomme d'arte 'e '''Agnez Mo''' ([[Jakarta]], [[1 'e luglio]] [[1986]]), è na cantaurtice 'e nazzionalità [[Indonesia|indonesiane]].
[[Categurìa:Cantante indonesiane]]
f411jev3hcepmt14bgvmqe4wtk82lq3
Eurípede
0
61948
674331
665261
2026-10-02T22:08:07Z
Ciaurlec
3406
674331
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|LAZ}}
[[File:Euripide.jpg|thumb|200px|Eurípede]]
'''Eurípede''' (pe [[lengua greca antica|grèche]], ''Εὐριπίδης''; pe [[lengua latina|latine]], ''Euripides'') ([[Atène]], 485 p.C. – [[Pélla]], 407-406 p.C.) fòtt ne drammaturgh e la [[Grecia antica|Grècia andica]].
È cunzederate, nziém'a [[Èschele]] é [[Sòfecle]], une e gl cchiù ruoss puète tràggece de l'andechetà.
[[Categurìa:Biografie]]
[[Categurìa:Scritture]]
7fj10kkx76fg6yyen2dwagpkd43ww6l
Giuann Palombo
0
62001
674169
657579
2026-10-02T13:18:14Z
Ciaurlec
3406
674169
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|LAZ}}
'''Giuann Giácheme Palombo''', ([[Atini]], 25 [[sëttiembr|settiémbr]] 1936 – [[Bergamo|Bèrgame]], 16 [[ggiugn|giugn]] 2004) è štate ne mbrendetore agrícule [[Italia|taliane]], edéatóre é premetore e le vine [[Atina Cabbernè|Atina Cabernet DOC]] é [[Atina rusc|Atina Rosso DOC]].
== Lébbra ==
*Piergiorgio Renna, ''I grandi imprenditori. Storia del territorio della provincia di Frosinone'', págg. 393 - 402, Multimedia, [[Fresulone|Fresenone]], 2011
[[Categurìa:Mprenditóre taliane]]
gkkqgbit6d60oxf7f9p00qjot4w5ffr
Antico Naggitto
0
62071
674322
666745
2026-10-02T21:58:34Z
Ciaurlec
3406
674322
wikitext
text/x-wiki
[[File:Nile composite NASA.jpg|right|thumb|160px|'O percurso d"o [[Nilo]], cu 'a civiltà 'e ll'Antico Naggitto]]
Cu '''Antico Naggitto''' se 'ntende 'a [[civìltà]] sviluppata 'nchella striscia fina 'e terra fertile ca se spanne luongo 'e rive d"o [[Nilo]] a partire d"e suje [[cateratta|cateratte]] ô cunfine cu 'o [[Sudan]] nfi ô sbucco int'o [[Mar Mediterraneo|Mediterraneo]], e ricanusciuto comme entità statale a partire d"o [[XXXII seculo AC|3100 AC]] nfi ô [[31 AC]], quanne ce fuje 'a [[Naggitto (pruvincia rumana)|cunquista rumana]].
'E tracce 'e 'nsediamiente lungo 'o [[Nilo]] song assaje antiche e se calcule ca l"[[agricultura]] ('n particulare 'a cultivazzione 'e [[granone]] e [[uorgio]]) aggia fatto 'a cumparza soja 'nchilla [[reggione]] mmerzo 'o [[3500 AC]]<ref><span style="font-size: 12px; line-height: 17.280000686645508px; background-color: rgb(221, 238, 255);">Peter N. Stearns</span>,''The Encyclopedia of World History'',<span style="font-size: 12px; line-height: 17.280000686645508px; background-color: rgb(221, 238, 255);"> 2001.</span></ref>.''' '''Propeto 'a presenza d"o [[sciummo]], ca fà pussibele 'a vita dint'ô na reggione peratra [[deserto|deserteca]], fuje 'o primmo mutore d"a primma nasceta d"a civiltà urbana ca rumanette quase senza cagnamiente, a ll'uocchie nuoste, ppe quase tre mille anne.''' '''L"[[acqua|acque]] d"o [[Nilo]], cu 'e loro [[chiena|chiene]] annuale, nun portano ncopp'â fertilità ma pure distruzzione se nun venneno custantemente cuntrollate, 'mbrigliata, 'ncanalate, cunservate ppe 'e periode 'e siccità; e è propeto d"a chisto stato 'e cose ca nasce 'a necessita 'e nu [[stato]] organizzato, nu stato ca garantisce 'a manutenzzione 'e chelle strutture d"e cue dipende 'a sopravvivenza 'e tutte.
'A necessita 'e ave na struttura statale ppe 'a gestione d"e opere (dighe e canale) cullegate cu 'e acque d"o [[Nilo]], ha purtato 'a furmazzione 'e nu dde primme state d"a storia, int'o [[3300 AC]].
Nfatto, chesta esigenza facette se ca 'e tribu niloteche 'mpararono a campa primma sotta l"autorità 'e cape locale (fase d"a furmazzione d"e distrette o '''[[Nomo|''nomos'']]'''). 'E vare nomos se scuntrarono e se allearono tra loro, dint'ô ll'arco 'e circa nu millenno, nfi a furmà dduje regne, l'[[Auto Naggitto]] ô [[sud]] (custituito d"a parte meridiunale d"a valle d"o Nilo) e 'o [[Vascio Naggitto]] ô [[nord]] (custituito prencepalmente d"o delta d"o [[sciummo]]), ca vennera aunificato int'o [[3000 AC]] 'n nu sulo impero da [[Narmer|Menes]] ('e identificarse prubabilmente cu 'o sovrano [[Narmer]]), re 'e ll'Auto Naggitto, ca inauguraje 'e trenta dinastie 'e ll'Antico Naggitto. Tra 'e monumiente cchiù fammuse 'e ll'Antico Naggitto ve song sicuramente 'e [[Piramide 'e Naggitto|piramide]], tombe 'e sovrane d"a III a 'a XII dinastia.
'E piramide cchiù fammuse se truovano presso [[Giza]], vicino 'a cità moderna d"o [['O Cairo|Cairo]]. 'A loro imponnenza testimmonia 'a putenza d"o stato e l'impurtanza d"e credenze [[Religgione|religgiose]] ncopp'â l'[[oltretomba]]. 'A ''[[Piramide 'e Cheope|Granne piramide]]'', 'a tomba d"o sovrano [[Medjedu|Khufu]] (canusciuto pure comme [[Cheope]]), è l'uneco monumiente sopravvissuto d"e [[Sette maraveglie d"o munno|sette meraviglie d"o munno antico]]. L'Antico Naggitto raggiunse ll'apice d"a putenza suja e estensione territoriale int'o periodo chiammato [[Novo Regno d"o Naggitto|Novo Regno]] ([[1567 AC]] - [[1085 AC]]), quanno 'e cunfìne 'e ll'impero andavano d"a [[Libbia]] all"[[Etiopia]] ô [[Medio Oriente]]. L'Antico Naggitto canuscette pure mumente 'e debolezze e 'e pulverizzazione d"o putere comme avvenne int'e tre Periode Ntermede, int'o sicunno d"e quale 'o [[Naggitto]] cadde sott' 'o cuntrollo dde dominature ditte [[Hyksos]].
== Storia ==
=== Cronologgia ===
'A storia naggizziana è suddivisa 'n differente periode. 'E date d"e evente song nata vota oggette 'e studio. Molte 'e esse song state ricavate 'nterpulanno date storice, [[Archeologgia|archeologgeche]] e [[Astronomia|astronomiche]].
Sino 'e ll'antichita fujeno stilate diverse [[Cataloghe d"e dinastie 'e ll'Antico Naggitto|cataloghe d"e dinastie]] ca se sussecuirono dint'ô [[Naggitto]].
* [[Periodo predinastico d"o Naggitto|Periodo predinastico]] (precedente ô [[3200 AC]])
* [[Periodo arcaico d"o Naggitto|Periodo arcaico]] (I - II dinastia) ([[3150 AC]] - [[2700 AC]])
* [[Antico Regno d"o Naggitto|Antico Regno]] (III - VI dinastia) (2700 AC - [[2160 AC]])
* [[Primmo periodo ntermedio d"o Naggitto|Primmo periodo ntermedio]] (VII - X dinastia) (2160 AC - [[2055 AC]])
* [[Medio Regno d"o Naggitto|Medio Regno]] (XI - XII dinastia) (2055 AC - [[1790 AC]])
* [[Sicunno periodo ntermedio d"o Naggitto|Sicunno periodo ntermedio]] (XIII - XVII dinastia) (1790 AC - [[1540 AC]])
* [[Novo Regno d"o Naggitto|Novo Regno]] (XVIII - XX dinastia) ([[1530 AC]] - [[1080 AC]])
* [[Terzo periodo ntermedio d"o Naggitto|Terzo periodo ntermedio]] (XXI - XXV dinastia) (1080 AC - [[672 AC]])
* [[Periodo tardo d"o Naggitto|Periodo tardo]] (XXVI - XXX dinastia) (672 AC - [[343 AC]])
=== Periodo predinastico ===
{{vedi anche|Periodo predinastico d"o Naggitto}}
Cu ''Periodo predinastico d"o Naggitto'' se 'ntende 'a fase precedente 'a furmazzione d"o stato aunitario naggizziano. 'A fase cummincia 'ndefinitamente int'a [[preistoria]] e arriva nfi 'o 3100 AC, 'o paese è suddiviso int'e dduje regne d"o [[Vascio Naggitto]] e [[Auto Naggitto]].
'E primme cummunetà agricule se stabiliscono int'o Delta d"o Nilo e dint'a l'oasi d"o [[Faiyum|Fayyum]], subbendo int'o vascio Naggitto 'n eccezziunale sviluppo, ca purta, d"a meta d"o V millennio, 'e nasceta d"e primme cità. Sicunno arcune studiuse, 'o sviluppo d"e attività ligate 'a ll"agricultura ha permesso 'n enorme crisciuta demugrafeca; sicunno atre, mmece, è 'a crisciente pressiune demografeca a purta a nu sviluppo 'e ll'agricultura. Aumenta pure 'a recerca d"e risurse minerarie d"o Medio e 'e ll'Auto Naggitto, soprattutto oro, d"a parte 'e culone ca adorano già [[Osiride]] e [[Horo]], provucanno ô cuntiempo nu cunflitto cu 'e pupulazziune meridiunale ca adorano [[Seth]].
'E adorature 'e Horo e chille 'e Seth se scuntrano dunque e song 'e primme a vincere. Se furma accussi nu primmo nucleo 'e regno, cu capitale 'a cità 'e [[Ieraconpoli]]. 'O Naggitto è mo diviso 'n auto e vascio Naggitto, dduje regne distinte e separate.
=== Periodo arcaico (I - II dinastia) ===
{{vedi anche|Periodo arcaico d"o Naggitto}}
Cu ''Periodo arcaico'' o ''Periodo Thinita'' (d"o nomme d"a cità 'e [[Thinis]] forse mutuata ncopp'ô culto d"a dea [[Tanit]], prubabile cità natale d"e primme suvrane, Narmer cumpreso, e [[Capitale (città)|capitale]] d"a primma nazzione naggizzia aunitaria, ppe poco tiempo primma d"o trasferimiento a Menfi) se 'ntenne l"arco 'e tiempo cuperto d"e primme dduje dinastie naggizzie.
==== Narmer (o Menes) ====
L'Auto Naggitto tenerva comme capitale 'a cità 'e Nekhen, chiammata [[Ieraconpoli]]. 'O rre 'e chisto territorio adurava 'a dea avvultoio [[Nekhbet]] e veneva raffigurato cu 'n auta curona janca. 'O Vascio Naggitto teneva comme capitale Buto; 'o suvrano adurava 'a dea cobra [[Uto]] e cengeva na curona russa, caratteristeca 'e na dea d"o delta, [[Neith]]. Sicunno 'e antiche leggenne ll'Auto Naggitto, guidato d"o dio [[Horo]], sottomesso 'o Vascio Naggitto, aunificanno tutto 'o territorio. 'O suvrano d"o regno d"o Sud assunse 'e allora int'â persuna suja 'e simbule 'e entrambe 'e putere e cinse 'a doppia curona.
[[File:NarmerPalette ROM-gamma.jpg|right|250 px|thumb|Tavulezza 'e Narmer]]
'A tradizzione attribuiva 'o merito 'e ll'aunificazzione d"e dduje regne a Menes, identificato cu 'o faraone [[Narmer]]. Studee reciente, tuttavia, assuciano Menes 'o sujo successore, [[Aha (suvrano)|Aha]], re d"a I dinastia. Narmer e [[Re Scorpione|Scorpione]], atro re 'e chillo sappimo assaje poco, appartengono a chilla ca 'e studiuse hanno battezzata "dinastia 0", ca avrabbe regnata tra 'o [[3200 AC|3200]] e 'o [[3065 AC]]. 'O nomme 'e Narmer fuje 'o primmo a apparire 'n nu ''[[serekht]]'', nu d"e simbule cchiù antiche d"a regalità. L'aunificazzione fuje ottenuta cu na sola battaglia, accussi comme pare mustrare 'a cosiddetta "tavolulezza 'e Narmer". 'O pruciesss fuje lento e cumportò primma ll'aunificazzione culturale, e cchiù tarde chella puliteca. L'aunificazzione d"e dduje regne fuje 'o prudotto 'e nummeruse battaglie, comme dimustranno 'e diverse tavulezze d"o Periodo predinastico ca song giunte nfi a nuje. 'E nemice nun evano sulo 'e abetante d"o Delta, ma se cumbatteva pure cuntro 'e tribù beduine o 'e [[Nubia]]ne, ricanuscibile d"a 'e diverse accunciature e d"a barba.
'Na vota cunseguita 'a vittoria, 'o Naggitto stabbele 'a prupria capitale a [[Menfi]], na cità nova, ca fusse stata funnata d"o successore 'e Narmer. 'O novo stato adottò simbule d"e dduje regne, unì 'e dduje curone e facette d"o serpente e 'e ll'avvoltoio 'e ddoje divinità protettrice d"o faraone. Narmer fuje sepulto dint'ô ll'Auto Naggitto, int'â necropole reale 'e [[Abido]]. 'A suja tomba, cu na cammera doppia, na ppe 'o defunto e ll'atra adibita a magazzino, è na d"e cchiù antiche d"a [[necropole]].
'N chisto periodo storico cumpaiono 'e tombe a ''[[mastaba]]'', ossia cuperte 'e na struttura a furma 'e gradune ca suvrasta 'a cammera funeraria.
Scarse song 'e nutizie ncopp'ê avvenimiente storiche d"o periodo; alcune iscrizziune lasciate 'n occasione 'e spedizzione militare song 'a prova 'e ll'interesso ppe 'a reggione d"o [[Penisula d"o Sinai|Sinai]]. Cu maggiore sicurezza avimmo nutizie ncopp'ê traffiche cummerciale cu [[Byblos]], grazzie 'o ritruvamiento 'n chesta cità 'e reste 'e stoviglie cu iscrizziune geroglifiche. Già 'n epoca arcaica 'o Naggitto 'mpurta 'e Byblos 'e trunche 'e cedro ausate int'ê costruzzione, essenno esso privo 'e arbere cu nu legno adatto a essere ridutto 'n tavule.
D"o punto 'e vistà [[Archeologgia|archeologgeco]] 'e chisto periodo ce rimangono soprattutto sepolture, quase sempe saccheggiate, e frammente 'e [[Statua|statue]], stele e ''[[Falsa porta|false porte]]'' pruveniente d"e cappelle funerarie. Ppe quanto riguarda mmece 'e strutture civile (abitazzione, palazze) nun rimane praticamente nulla soprattutto ppe 'a deperibilità d"e materiale autilizzate (mattone 'e fango, legno, canne).
=== Antico Regno (III - VI dinastia) ===
Fine d"e primme dinastie 'o re se afferma quale dio 'n terra, cu 'a precisa funzziona 'e cuservare'' maat ''"l'ordene", 'o sistema, pure cusmica, ca 'e isso dipende. 'E ca deriva 'o regime faraonico, autocratico ppe deritto divino, ca accentre ogne funzzione d"o stato ncopp'ô re e che, sia pure cu alternative e variazzione, se mantenne tale sino 'a fine d"a civiltà naggizziana. L'affermazione d"o dogma faraonico ha 'a suja massima espressione dint'ô ll'Antico Regno e precisamente int'â IV dinastia, quanno putimme piglià a simbule d"a straordinaria autorìtà regale e 'e ll'accentrato interesse suggiale ncopp'ô faraone 'n chisto periode 'e piramide, zzoè 'e monumiente funerare d"e faraone 'e chella dinastia: [[Cheope]], [[Chefren|Khefren]] e [[Micerino]].
==== Cheope ====
[[File:Khufu.JPG|thumb|left|200px|Piccerilla statuetta d"o faraone Cheope]]
Cheope, nato da [[Snefru]] e da Eteferi, figlia 'e ll'urdemo faraone d"a III dinastia, fuje 'o sicunno faraone d"a IV dinastia e 'o granne artefice 'e ll'aunificazzione territuriale e 'e nu periodo 'e notevule prosperità ppe 'o Naggitto. 'E nutizie ncopp'â vita suja e ncopp'ô sujo regno song cuntraddittorie: 'nfatte, sicunno 'a tradizzione, tramandatace d"a [[storiografia]] [[Grecia antica|grieca antica]], Cheope fuje nu faraone crudele e spietato; 'e teste a isso cuntemporanee, mmece, ce 'o descrivono comme nu riformatore, capace 'e accriscere 'o putere riale.
Durante 'o regno sujo, Cheope avviò a ll'interno d"o paese nummerose riforme, destinate a accrescere 'o putere sujo. Affruntò 'nnanzetutto 'o riordene 'e ll'ammenistrazzione d"o stato ponendove a capo 'o visir ca 'n chisto modo assunse nu ruolo 'e primissimo piano, ben a 'e ncopp'â 'e tutte 'e atre funzziunare statale e assaje vicino 'a famiglia reale: 'o faraone ottenne accussi, comme primmo risultato, chillo 'e aumentare 'o cuntrollo ncopp'â tutte 'e funzziunare. 'N ambito religioso, limitò 'e privilegge d"e sacerdote e d"e temple, sceglienno, 'nultre, 'e somme sacerdote d"e prencepale divinità tra 'e membre d"a suja famiglia. Ppe quanto riguarda 'a suja vita privata, Cheope se sposo tre vote e 'e cheste aunione nascettero tre figlie e seie figle, quatto d"e quale 'e successero 'o trono. 'N puliteca estera, 'o sujo regno fuje caratterizzato d"a cunvivenza pacifeca cu 'e popule vicine; 'e uniche spedizziune 'o 'e fore d"e cunfine d"o Regno, verso 'o Sinai e 'a Nubia, fujono effettuate cu 'o scoppo 'e approvvigionarse 'e minerale.
Ppe preparà 'o sujo passaggio dint'â l'oltretomba, diede l"avvio a a costruzione 'e na monumientale opera, ca fine ppe oscurà tutte 'e atre: nascettero accussi 'a [[Piramide 'e Cheope|Granne Piramide]] e 'o cumplesso funerario ca 'a circunda, destinata a accugliere pariente e funzziunare.
==== Chefren ====
[[File:Khafra - Quefrén.jpg|thumb|left|150px|'Na statua 'e Chefren]]
Chefren fuje nu [[faraone]] d"a [[IV dinastia naggizzia|IV dinastia]], chella 'e [[Cheope]]. Eva appunto 'o figlio d"o fammuso faraone. aropp'â muorte 'e chist'urdemo, Chefren cumbattè cuntro 'o frate [[Kheper]] ppe 'a successione. Naturalmente vinse Chefren, pecché altremiente nun fusse stato faraone.
'O regno suo durò ppe 20 anne.
===== 'E opere suje =====
{{vedi anche| Opere 'e ll"Antico Regno Naggizziano}}
[[File:Great Sphinx of Giza - 20080716a.jpg|thumb|210px| 'A Sfinge a Giza]]
Chefrene costruì ciertamente alcune [[Tempie naggizzie|temple]], ma 'e strutture ppe cui va cchiù fammuse song dduje:
** 'A [[Sfinge 'e Giza|sfinge]] - 'a Sfinge rappresenta nu leone cu 'a capa d"o faraone Chefren.
** 'A [[Piramide 'e Chefren]] - 'a piramide ca isso edificò è 'a cchiù granne 'n assoluto, a parte chella d"o [[pate]] Cheope. È l'uneca piramida cu n'ata vota 'a decorazzione esterna.
==== 'E piramide ====
'O fatto cchiù noto rilativo a chisto periodo è 'a costruzzione d"e [[piramide (architettura)|piramide]], 'mpunente monumente funebre d"e suvrane 'e chisto periodo storico.
'A piramide fuje, assaje prubabilmente 'n evoluzzione da [[mastaba]], 'nfatte chella ca è cunsiderata 'a cchiù antica tra esse, a ''[[Cumplesso funerario 'e Djoser|piramide a gradune]]'' 'e [[Netjerykhet|Djoser]] nun è atro ca na serie 'e mastaba sovrapposte.
A chesta primma piramide ne seguirono atre, alcune abbandunate primma d"o termene d"a costruzzione (prubabilmente a causa d"a prematura muorte d"o suvrano).
'N esempio degno 'e nota è 'a ''[[piramide rumboidale]]'' d"o faraone [[Snefru]]: a meta d"a suja edificazzione, 'e costrutture preoccupate a causa d"o pussibele cedimiento d"a struttura decisero 'e cagnarne ll'angulo riducendolo. 'O risultato è na strana piramide, 'a cui cimma è 'a ll'intrasatte inclinata.
'E piramide cchiù fammuse song 'e tre 'e cui nun venne maje persa 'a memoria a causa d"e lorò dimensiune, cheste song 'e monumiente funebre 'e [[Medjedu|Khufu]], 'o Cheope ncoppp'â citato, [[Piramide 'e Chefren|Khefren]] (a cui se deve pure 'a [[Sfinge]]) e [[Piramide 'e Micerino|Micerino]]. 'A piramide 'e Khufu, ditta pure ''[[Piramide 'e Cheope|granne piramide]]'' venne cunsiderate già d"e antiche na tra 'e sette meraviglie d"o munno.
[[File:Cairo, Gizeh, Sphinx and Pyramid of Khufu, Egypt, Oct 2004.jpg|right|250px|thumb|'A sfinge 'e Giza, ncopp'ô sfunno 'a piramide 'e Cheope]]
Ormaje tramuntata 'a teoria, dovuta cchiù ca ato a raccunte 'e [[Erodoto]], 'e ll'auso 'e migliaia 'e schiave catturate 'n battaglia, pe 'a costruzzione d"e piramide è ormaje accettato, abbastanza 'e tutte 'e studiuse, ca cheste costruzziune siano state erette d"e operaje specializzate, ca vivevano int'ê presse, ajùtate duranne 'a staggione 'e ll'inunnazziune (periode 'e ll'anno 'n cui 'o Nilo allagava 'e campe rendenno 'mpussibbele 'e fatiche agricule) d"a cuntadine ca, se rice, proveniessero 'e tutto 'o Naggitto.
Int'ô [[1988]] 'o scienziato franzese [[Joseph Davidovits]] ha pruposto na cuntrovera ma 'nnovativa ipotese ncopp'â costruzzione s"e piramide basata ncopp'â ll'idea ca 'e antiche naggizziane fussero 'n gradò 'e sintetizzà d"e [[geopolimero|geopolimere]] ausanno [[calcare]], [[calcio (metallo)|calcio]], [[natron]] e [[argilla]] gettate a ll"interno 'e casserature costruite mano mano ncopp'â piramida. 'A teoria, 'a cui validità nata vota ogge è uggiette 'e dibattito, ha 'o preggio 'e spiegà aspiette lasciate irrisurde d"e ate teurie preceriente (pe' esempio comme fosse pussibbele ottenè 'n cava blocche d"o piso 'e svariate tonnellate e perfettamente cumbacianne quanne messe 'n opera, o comme fosse pussibbele nutrì 'a manodopera, ca secunno Davidovits fuje stata 'e 1500 unità anzeché nummere assaje cchiù granne secunno 'e precriente teorie).
Cumpressivamente se cuntanno cchiù 'e ciente piramide, tra granne e piccerille, sebbene ncopp'â na peccerella parte sia tuttora 'n discrete cundizziune.
'Int'ê sepulture risalenno a chisto periodo songo state rinvenute 'e primme esempie 'e tecniche 'e [['mbalsamazzione]].
==== 'E faraune, figle 'e Ra ====
Seconno nu raccunto populare cunzervatoce int'o "papiro Westcar", 'e primme tre re d"a [[V dinastia naggizziana|V dinastia]] sarebbero state figle d"a mugliera 'e nu prete 'e [[Ra]], 'o dio d"o sole 'e [[Eliopoli]], e d"o stisso dio Ra: seppure cu 'e culure d"a nuvella populare, 'o testo è 'nteressante e atre elemiente documentare cunfermano ca realmente ll'avvento d"a V dinastia segnà nu càgnamiento, na crisi pure religgiosa ca se presenta cu 'o spustà l'importanza ncopp"o dio 'e Eliopoli e cu ll'addificazzione 'e tempie "solare" d"e chille ll'elemento prencepale è n'[[obelisco]] ncopp'â na chiattaforma.
'N ulteriore mutamente dinasteco portò 'o faraone [[Sehoteptawy|Teti]] ncopp"o trono, accummencianno accussì 'a [[VI dinastia naggi|VI dinastia]], urdema 'e ll"Antico Regno.
==== Rapporte cu 'e popule vicine ====
'N chisto periodo granne spedizziune cummerciale e militare songo mannate 'n Nubia e 'n [[Libbia]], pe tramente 'e rapporte cu l"[[Asia]] songo assaje limitate, eccette chille cu [[Byblos]], e nun hanno comunque scoppe 'mperialisteco ma se limitano a scambe cummerciale. D"o cummercio esterno venivava 'n Naggitto d"a Nubia l'oro, cu avorio e atre produtte esotice, d"o Sinai [[Ramma|ramme]] 'n granne quantità, pe tramente 'e spedizziune cummerciale 'n Fenicia procuravano [[Lignammo|lignamme]], specialmente legne 'e cedro.
=== Primmo periodo intermedio (dinastie VII, VIII, IX, X) ===
{{vedi anche|Primmo periodo intermedio d"o Naggitto}}
=== Medio Regno (dinastie XI, XII) ===
{{vedi anche|Medio Regno d"o Naggitto}}
=== Sicunno Periodo Intermedio (dinastie XIII, XIV, XV, XVI, XVII) ===
{{vedi anche|Sicunno periodo intermedio d"o Naggitto}}
=== Novo Regno (dinastie XVIII, XIX e XX) ===
{{vedi anche|Novo Regno d"o Naggitto}}
=== Terzo Periodo Intermedio (dinastie XXI, XXII, XXIII, XXIV, XXV) ===
{{vedi anche|Terzo periodo intermedio d"o Naggitto}}
=== Epoca vascia ===
{{vedi anche|Periodo tardo d"o Naggitto}}
== Arte ==
{{vedi anche|Arte naggizzia}}
=== 'A costruzzione d"e piramide ===
{{vedi anche|Piramide 'e Cheope}}
=== 'A Valle d"e Re ===
{{vedi anche|Valle d"e Re}}
== Suggità ==
=== 'O faraone ===
'O [[faraone]] è 'o sovrano putente e incuntrastato, apicce d"a piramide suggiale ca regge 'o Naggitto. Cchiù dio ca ommo, 'ncarnazzione 'e [[Horo]], figlie 'e [[Osiride]], colui ca scunfisse 'o male, rappresentato da [[Seth]], 'o faraone nasce cu l"avvento 'e [[Narmer]] e liaunificazzione d"e dduje Terre sott'a n'uneco scettro.
[[File:Blue crown.svg|right|200px|thumb|'A curona blu "Khepresh"]]
=== 'O populo ===
'A massa d"a populazzione era furmata prencepalmente da cuntadine ca faticavano pe 'e private, o pe 'e domine rege o 'e tempie, cu nu cuntratto 'e lavoro, reggestrato int'â n'ufficio statale, ca definiva esattamente 'e prestazziune ch'e faticature se 'mpegnavano e chille 'e dature 'e fatica dovevano rispettà, a rischio 'e essere citate ô tribunale lucale; nce stevano ate 'e affittuare, ca pigliavanno a faticà, cu nu cuntratto scritto, na cierta terra paganno nu tanto.
== Cultura ==
=== Matemateca ===
{{Vedi anche|Matemateca naggizzia}}
=== Miericina ===
'E nummerose papiri ca' ce songo pervenute e 'o studio sistemateco d"e mummie, cu 'e mudernee tecnologgie miereche, cunsentono 'e fà nu quadro preciso ncopp"e patologgie d"e Naggizzi e 'e relative terapie.
'E malattie cchiù commune evano:
* [[cefalea]] e [[vene]] varicose, dovute spisso 'a temperature climateche allevate;
* [[bilharziosi]], ppe cuntatto cu acqua infetta;
* [[pneumoconiosi]];
* [[culonna vertebrale|gobba]], dovuta a tuberculosa vertebrale o malformazziune;
* [[malnutrizzione]] e [[rachitismo]], patologgie tipiche d"a populazzione cchiù povera;
* [[lebbra]];
* [[obesità]];
* [[poliomielite]];
* malattie d"o tratto [[apparato digerente|gastrointestinale]].
[[File:Ebers7766.jpg|thumb|150px|left|Papiro miereco 'e Ebers]]
=== Astronumia ===
{{vedi anche|Astronumia naggizziana}}
L'[[astronumia]] dint'ô ll'Antico Naggitto ha rivestito nu ruolo 'mpurtante ppe fissare 'e date d"e feste [[Religgione|religgiose]] e ppe determinare 'e ore d"a notte. Nutevole 'mpurtanza ebbero pure 'e sacerdote d"e temple ca osservavano 'e [[Stella|stelle]], 'e congiunzzione d"e [[Chianeta|chianete]] e d"o [[Sole]] e 'e fase d"a [[Luna]]. 'E canuscienze ncopp'â ll'astronumia naggizzia ce vengono soprattutto d"e coperche 'e sarcofaghe 'e ll'Antico regno, coperche 'e sarcofaghe ro' d"o Medio Regno, d"e orologe stellare, orologe stellare perfezzionate (dint'â [[XX dinastia naggizzia|XX dinastia]]), dduje papire risalente circa ô [[144|144 DC]].
== Nutarelle ==
<references/>
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Antico Naggitto| ]]
[[Categurìa:Storia d"o Naggitto]]
c0d1xwcx67gqbn3fdvccaqxy1nfz4sv
Categurìa:Antico Naggitto
14
62091
674323
641010
2026-10-02T21:59:31Z
Ciaurlec
3406
aggiunta categoria
674323
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Storia antica]]
[[Categurìa:Storia d"o Naggitto]]
d86zm5gy1zlwmm9yeot2wxli52gcefs
Valery Leontiev
0
62427
674176
674129
2026-10-02T13:25:44Z
Ciaurlec
3406
674176
wikitext
text/x-wiki
{{Cantante
|nomme=Valery Leontiev
|tipo artista= Cantautore
|nazzione=Russia
|didascalia =Valery Leontiev (2011)
|gennere= Pop
|gennere2 = Rock
|gennere3 = Dance-pop
|gennere4 =
|gennere5 =
|gennere6 =
|gennere7 =
|fiùra=
|anno inizzio attività = 1972
|anno fine attività = 'n attività
|etichetta =
|url = [http://www.leontiev.ru leontiev.ru]
|nummero totale album pubbrecate =
|nummero album studio =
|nummero album live =
|nummero raccolte =
}}
'''Valery Leontiev''' nommo d'arte 'e '''Valery Yakovlevich Leontiev''' ([[Aunione Sovieteca]], [[19 'e màrzo]] [[1949]]) é nu cantante russo 'e genere pop.
{{DEFAULTSORT:Leontiev, Valery}}
[[Categurìa:Russia]]
[[Categurìa:Cantante pop]]
omnpozrok6xo74szs28m4skqhcbaeg9
Muhammad Ali
0
62445
674226
674013
2026-10-02T14:09:29Z
Ciaurlec
3406
674226
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[Fiùra:Muhammad Ali.jpg|thumb|Muhammad Ali 'o [[13 'e settembre]], [[2012]]]]
'''Muhammad Ali''' nato '''Cassius Marcellus Clay, Jr.''' ([[Louisville]], [[Kentucky]]; [[17 'e jennaro]], [[1942]] - [[Scottsdale (Arizona|Scottsdale]], [[3 'e giùgno]] [[2016]]) fuje nu [[Pugilato|pugile]] [[State Aunite d'Amereca|mmerecano]] cunziderato comme nu d"e megliure d"a storia 'e chisto [[sport]].
{{DEFAULTSORT:Ali, Muhammad}}
[[Categoria:mmericane]]
[[Categurìa:Sportive]]
[[Categoria:Pugilato]]
55d26hs74ldgfvythk2s2f1qygbtv0d
Gigi Pisano
0
62454
674290
674060
2026-10-02T16:55:19Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno problematica
674290
wikitext
text/x-wiki
'''Egidio Pisano''', ditto '''Gigi''', (Napule, 5 'e màrzo 'e 1889 – Napule, 31 'e maggio 'e 1973), è stato nu paroliere, comico e attore italiano.
Gigi Pisano facette 'o debutto quann' 'era guaglione, 'o [[1904]], int'ô ''[[café-concert|café-chantant]]'' [[Sala Umberto (Napule)|Sala Umberto]] 'e [[Napule]], comm'a nu comico 'e café chantant.
Cchiù tarde facette duo cu n'at'attore [[Cesare Faras]], c' 'o quale accumminciaje a trasì dint' 'e palcoscenici 'e primm'e spettacolo. Quann' 'o commediografo [[Raffaele Viviani]] 'o canuscette, chisto dint' 'a [[cumpagnia teatrale]] soja 'o mettette, e là faticaje sett'anne facenno 'e ruole 'e cantante, attore e apparicchiatore 'e testi.
Dint'a secunna metà 'e ll'[[anne 1920|anne venti]], se fà na cumpagnia, e aropp' 'o [[1927]], se mettette a cullaburà c' 'o giovane maestro 'e museca [[Giuseppe Cioffi]].
== Interpretaziune canusciute ==
*[[Nino Taranto]] e l'interpretazione 'e ''[[Ciccio Formaggio]]''.
== Canzune ==
*''N'Accordo in fa'' d' 'o [[1927]]
*''Agata'' d' 'o [[1937]]
*''[['Na sera 'e maggio|‘Na sera ‘e maggio]]'' d' 'o [[1938]]
*''La pansé'' d' 'o [[1953]].
== Filmografia ==
*''[[Marechiaro (film)|Marechiaro]]'' 'e [[Giorgio Ferroni]] (1949)
== Jonte 'a fore ==
* [http://www.radio.rai.it/radioscrigno/ritrovamenti/view4.cfm?id=579&tipo=ba. Pagina su Gigi Pisano]
[[Categurìa:Scritture taliane]]
[[Categurìa:Atture taliane]]
h1gjt2m3o8we23xz3f75lo6rctt08pd
Andy Serkis
0
62546
674212
673950
2026-10-02T13:57:38Z
Ciaurlec
3406
674212
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[Fiùra:Andy Serkis March 2015.jpg|thumb|Andy Serkis 'o [[29 'e màrzo]], [[2015]]]]
'''Andrew Clement''' "'''Andy'''" '''Serkis''' ([[Ruislip]], [[Middlesex]]; [[10 'e abbrile]], [[1964]]) è n'attore e reggista.
{{DEFAULTSORT:Serkis, Andy}}
[[Categurìa:Atture]]
[[Categurìa:Reggiste]]
[[Categurìa:Britannece]]
ejaybmpb0yruqu2494mdabo5479m9j3
Ian McShane
0
62570
674211
674133
2026-10-02T13:57:29Z
Ciaurlec
3406
674211
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[Fiùra:McShaneTamLinRio311022 (1 of 21) (52470810951) (cropped).jpg|thumb|Ian McShane 'o [[31 'e ottovre]], [[2022]]]]
'''Ian David McShane''' ([[Blackburn]], [[Lancashire]]; [[29 'e settembre]], [[1942]]) è n'attore e reggista.
{{DEFAULTSORT:McShane, Ian}}
[[Categurìa:Atture]]
[[Categurìa:Reggiste]]
[[Categurìa:Britannece]]
8aicwcdzlhkt68eh6rtxu8zpbotm6tl
Faragliune 'e Capri
0
62677
674356
670728
2026-10-02T22:37:01Z
Ciaurlec
3406
674356
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:I Faraglioni.JPG|thumb|right|300px|'E faragliune 'e Capri]]
'E '''faragliune 'e Capri''' song' tre pizzi 'e roccia che se trovano a sud-est 'e l'[[Isula 'e Capri|isola omonima]], famosi 'nda tutto 'o [[munno]]<ref>{{cita web|Capri-I Faraglioni|url=http://www.italia.it/it/media/tour-virtuali/tour-virtuale.html?no_cache=1&stuid=1078|titulo=Capri-I Faraglioni|acciesso=15 novembre 2011}}</ref> soprattutto po' suggestivo panorama che se vere da 'e giardini di Augusto.
== Descrizzione ==
=== I tre faragliune ===
I faragliune song:
* faraglione 'e Terra (o Saetta)<ref name="lumafilm">{{cita web| I Faraglioni|url=http://www.lumafilm.it/monumenti/capri-i-faraglioni/|titulo=Etimologia del nome|acciesso=15 novembre 2011}}</ref>, che è l'unico ancora attaccato <nowiki>[[terraferma|'nterra]]</nowiki>, è 'o cchiù àuto e ammisura 109 metri.
* faraglione 'e Miezo (o Stella)<ref name="mappery.com">{{cita web|url=http://mappery.com/maps/Capri-Tourist-Map.jpg|titulo=Mappa turistica di Capri|acciesso=24 gennaio 2012}}</ref>, è chillo ca tene 'o pertuso dinto, na galleria naturale longa 60 metri che 'o passa sano sano da parte 'a parte<ref name="capri">{{cita web| I Faraglioni|url=http://www.caprilastminute.it/informazioni_su_capri/faraglioni_di_capri_stella_scopolo_quello_mezzo.htm|titulo=I Faraglioni|acciesso=15 novembre 2011}}</ref>, e è àuto 81 metri. 'O nomme forse è duvuto po culto da Maronna da Libera, pure canusciuta comme ''Stella Maris'', addò 'nce sta na cappella do treciento ncoppa 'o monte Castiglione.
* faraglione 'e Fuori (o Scopolo)<ref name="mappery.com" />, cioè ''muntagna ncoppa 'o mare'', che è àuto 104 metri. 'Ncoppa 'a st'urdeme faraglione campa 'a famosissima lacerta azzurra.
=== 'O Scuoglio do Monacone ===
Veramente c'è sta pure nu quarto faraglione, chiammato Scuoglio do Monacone, che sta arreto 'e tre faragliuone. 'O nomme è stato dato pe 'mmez di bovi marini, na specie 'e foche che campavano vicino 'o scoglio fi 'o [[1904]], ll'anno in cui l'urdemo esemplare fuje acciso vicino 'o Palazzo a Mmare.<ref name="capri" />.
'Ncoppa 'o scoglio c'è sta a sfravecature 'e nu muro 'e ll'antichi romani, forse è chello che è rimasto da tomba e ll'architetto di [[Augusto]]: Masgaba. N'ata teoria, rice che forse era na vasca per salà 'o pesce o puro addirittura nu recinto pe' cunigli.
== Cenni storici ==
'E faragliune fujeno annumenati pure 'a Virgilio dinto all'Eneide cuntanno 'o mito 'e Sirene<ref>{{cita web| I Faraglioni|url=http://www.italyguides.it/it/campania/isola_di_capri/giardini_di_augusto/faraglioni.htm|titulo=Virgilio|acciesso=15 novembre 2011}}</ref>. 'O nomme vene da 'o greco ''pharos'', che vò ricere faro<ref>{{cita web| I Faraglioni|url=http://www.caprilastminute.it/informazioni_su_capri/faraglioni_di_capri_stella_scopolo_quello_mezzo.htm|titulo=I fari|acciesso=15 novembre 2011}}</ref>.
'Nfatti, anticamente 'ncoppa 'e muntagne e 'ncoppa 'e rocce vicino 'e coste, s'appicciavano certi fucarazzi 'e notte, accussì 'e navigatori verevano sia 'a rotta che ll'ostacoli pericolosi pa navigazione stessa. Forse pure 'e faragliune tenevano 'a stessa funzione.
== Geologia ==
'E Faragliune forse avevano fa parte 'e nu spaziuso sistema sottaterra modificato da agenti esterni. 'E primme modifiche 'e facetteno l'acque carsiche, che scavajano 'a roccia anfi a 15 metri sotto l'attuale livello 'e mare. Appriesso a chist'evento ce fujo nu disfacimento da costa, che scassaje 'e pertuse; po l'abrasione marina e l'azione meccanica di fenomeni atmosferici facetteno sgarrupà 'e volte, dopo a che s'arrivaje 'e forme 'e mò<ref name="FAR">{{Cita|De Angelis Bertolotti|p. 271|montedonzelli}}</ref>.
L'unica parte ca nun se scassaje fuje 'o pertuso do Faraglione 'e Miezo, che addirittura addeventaje cchiù gruosso pe mmezzo de frane<ref name="FAR" />.
== 'A lacerta azzurra ==
'O pizzo cchiù fora, do ''Faraglione 'e Fora'', è canusciuto pecché la c'è sta 'a ''Podarcis siculus coeruleus'', nomme scentifico da lacerta azzurra. Chesta specie 'e unica pe via do culore bluastro ca va 'a 'ncanna a 'ncoppa 'a panza nfi 'a cora, sulo 'ncoppa 'e rine c'è sta na pigmentazione nerastra<ref name="FA">{{Cita|De Angelis Bertolotti|p. 114|montedonzelli}}</ref>.
'A lacerta azzurra è parente stretta 'e chella campestre, che invece campa 'nterra; 'a quanno c'è stato 'o distacco di Faraglioni, comunque, nun se scustata, addiventanno pe' via do mimetismo 'e culore blu do mare e do cielo<ref name="FA">{{Cita|De Angelis Bertolotti|p. 114|montedonzelli}}</ref>.
== 'O cinema ==
'O pertuso naturale, che s'arape dint' 'o faraglione 'e Miezo, è chillo che fa arricurdà bbuono, accussì ca nun te può sbaglià 'e faragliune caprisi, pure pecché 'ccà hanno girato nu sacco 'e [[pellicula|film]].
'Nu film che ha dato parecchio risalto 'o pertuso, è sicuramente ''[[Il secondo tragico Fantozzi|'O sicondo traggico Fantozzi]]'', quanno Paolo Villaggio alias Fantozzi, facenno sci nautico, tentaje 'e ce passà pe dinto, ma acchiappaje 'o faraglione, facenno succerere nu tarramoto ca arrivaje anfi 'a famosa Piazzetta.
== Nutarelle ==
<references />
== Bibbliografia ==
* {{Cita libro|cid=montedonzelli|cugnome=De Angelis Bertolotti|nomme=Romana|titulo=Capri. La natura e la storia|editore=Zanichelli|anno=1990|mese=luglio|ISBN=88-08-09123-6}}
== Voci correlate ==
* [[Capri|Capri (Italia)]]
* [[Gurfo 'e Napule]]
* [[Napule]]
* Arcipelago Campano
== Jonte 'a fore ==
* {{cita web|http://www.cittadicapri.it/|Sito del comune di Capri}}
[[Categurìa:Isule taliane]]
7t9fny2g8d4rsb8979931pl3y538z1t
Scuoglio 'e Ruvigliano
0
62679
674362
652480
2026-10-02T22:37:44Z
Ciaurlec
3406
674362
wikitext
text/x-wiki
<nowiki>'O '''</nowiki>'''Scuoglio 'e Ruvigliano''', è n'[[Isula|isola]] piccerella do [[Gurfo 'e Napule|gulfo 'e Napule]], sta vicino 'a foce do [[Sarno (sciummo)|sciummo Sarno]], 'ndà lucalità [[Rovigliano|Ruvigliano]], 'o cunfine fra [[Castiellammare 'e Stabia|Castiellammare 'e Stabbia]] e [[Torre Nunziata]], che c'ha appartene amministrativamente.
== Storia ==
Primma era chiammata ''Petra Herculis'', 'a liggenda rice che [[Ercole]], turnanno â [[Spagna]] d'â decima d' 'e dudece fatiche soie, primma 'e fundà 'e cità 'e Ercolano e Stabiae, staccaje 'a cimma 'e monte Faito 'e 'a jettaje a 'mmare, furmanno accussì 'o scuoglio<ref name="Petra">{{cita web|url=http://www.liberoricercatore.it/Storia/viaggionellanatura/rovigliano.htm|titolo=La Petra Herculis|accesso=14-11-2011}}</ref>: mmane 'a ll'epoca romana 'ncoppa ce steva 'nu tempio pe Ercole, ma oggi è rimasto sulo nu piezzo 'e muro fatto opus reticolatum; appriesso fuje pure chiammato ''Preta 'e Plinio'', pecché 'o scrittore [[Plinio 'o Viecchio|Gaio Plinio Secondo]], ccà murette sotto all'eruzione do [[Vesuvio]] 'o [[79]]<ref name="Oplonti">{{cita web|url=http://www.torreomnia.com/Testi/integrazione/integrazione2003_04_05/integrazione04_05_2003_9.htm|titolo=Oplonti e Rovigliano|accesso=14-11-2011}}</ref>. 'O primmo ducumento addò sta scritto 'o nomme attuale è 'e ll'epoca 'e papa Innocenzo III, che dinto na bolla parla 'e ''Rubellanium'', oggi Ruvigliano, comme cunfine tra 'e diocesi 'e Napule e 'e Nola<ref name="Oplonti">{{cita web|url=http://www.torreomnia.com/Testi/integrazione/integrazione2003_04_05/integrazione04_05_2003_9.htm|titolo=Oplonti e Rovigliano|accesso=14-11-2011}}</ref>: 'o nomme pe l'archeologi vene do cugnomme 'e n'antica famiglia romana, 'a ''gens Rubilia''<ref name="Scoglio">{{cita web|url=http://www.liberoricercatore.it/Storia/loscoglio.htm|titolo=La storia dello scoglio di Rovigliano|accesso=14-11-2011}}</ref> o d' 'o consulo Rubelio, padrone d' 'o scuoglio, o ancora da parola latina ''robilia'', chianta leguminose, suòccio 'e cicerchie, che crisceveno assaje dinto 'a zona 'e ll'ager.
Dinto 'o curso di seculi servette pe diverse funzioni: 'o [[VI seculo]] addiventaje abbitazione privata, 'o [[IX seculo]] passaje 'mmano a tale Ernesto Longobardi<ref name="Naclerio">{{cita web|url=http://www.naclerio.it/sabbianera/rovigliano.htm|titolo=Lo scoglio di Rovigliano|accesso=14-11-2011}}</ref> che 'o trasfurmaje dinto 'a nu luogo d'accuglienza pe ffà addivintà 'e guagliuncelle cape 'e pezza, 'o [[XII seculo|XII secolo]] addevintaje munastero e cchiesia cistercense<ref name="Oplonti">{{cita web|url=http://www.torreomnia.com/Testi/integrazione/integrazione2003_04_05/integrazione04_05_2003_9.htm|titolo=Oplonti e Rovigliano|accesso=14-11-2011}}</ref> e, 'o termine d' 'o [[XVI seculo]], addivintaje na furtezza, contro all'incursioni di sarracine, 'ncoppa 'o pizzo du scuoglio facettene na torre, ca se vede ancora oggi. Da 'o [[1860]] 'o scuoglio passaje 'o demanio<ref name="Naclerio">{{cita web|url=http://www.naclerio.it/sabbianera/rovigliano.htm|titolo=Lo scoglio di Rovigliano|accesso=14-11-2011}}</ref>; 'o [[1931]] fuje apierto 'nu [[Risturante|ristorante]]<ref name="Scoglio">{{cita web|url=http://www.liberoricercatore.it/Storia/loscoglio.htm|titolo=La storia dello scoglio di Rovigliano|accesso=14-11-2011}}</ref>, ma però avette poca furtuna, 'e chiurette poco doppo. Rimmanono sulo poche ruine da torre 'e se ne sta carenno tutto 'a piezze<ref name="Scoglio">{{cita web|url=http://www.liberoricercatore.it/Storia/loscoglio.htm|titolo=La storia dello scoglio di Rovigliano|accesso=14-11-2011}}</ref>.
== Geologia ==
'O scuoglio 'e Ruvigliano tene na struttura [[Giuloggia|geologica]] comme 'a chella di monti Lattari, cioè rocce sedimentarie, tipo calcare e dolomia<ref name="Petra">{{cita web|url=http://www.liberoricercatore.it/Storia/viaggionellanatura/rovigliano.htm|titolo=La Petra Herculis|accesso=14-11-2011}}</ref>. Forse l'isula sè furmata pe via 'e n'antica muntagna che sprufunnaje e che se vere ancora 'a cimma: sprufunnaje forse pe mmez da placca africana che se scuntraje cu chella euroasiatica, avvenimento che furmaje pure 'a chianura campana<ref name="Petra">{{cita web|url=http://www.liberoricercatore.it/Storia/viaggionellanatura/rovigliano.htm|titolo=La Petra Herculis|accesso=14-11-2011}}</ref>.
Fino 'o [[III seculo|III secolo]] 'o scuoglio steva cchiù o meno a quatto miglia da costa, ma c{{v}}o tiempo s'è quasi azzeccata 'a costa pe mmiez' 'e ll'eruzioni d{{v}}o [[Vesuvio]] e pe mmiezo de prete c'accucchiato 'o sciummo Sarno<ref name="Oplonti">{{cita web|url=http://www.torreomnia.com/Testi/integrazione/integrazione2003_04_05/integrazione04_05_2003_9.htm|titolo=Oplonti e Rovigliano|accesso=14-11-2011}}</ref>.
== Nutarelle ==
<references />
== Jonte 'a fore ==
* {{cita web|http://www.comune.torreannunziata.na.it/hh/index.php|Torre Annunziata - 'O sito d{{v}}o Comune}}
{{purtale|Napule|Campania}}
[[Categurìa:Isule taliane]]
5y0xdsr6syp7nkwb2l4h73mxiw7a90z
Scuoglio do Munacone
0
62680
674363
671610
2026-10-02T22:37:51Z
Ciaurlec
3406
674363
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Faraglioni, Capri, Italy.jpg|miniatura]]
Ô '''Scuoglio do Munacone''' è n'[[isula]] [[Talia|taliana]], vicino all'[[Isula 'e Capri]], n'[[Campania]]. Giologicamente appartene â [[Penisula surrientina]]<ref>[http://sit.provincia.napoli.it/museodiffuso/mdb2Viewpaes.asp?key=5197 Scoglio del Monacone]</ref>.
Ô nomme ha pigliato da foca monaca mediterranea, ndà l'isula nfi ô [[1904]] quanno acceretteno l'urdemo esemplare â Palazzo a Mmare.
Primma era cchiù facile arrivà ô scuoglio pecché c'era nu passaggio dinto â roccia ma se sgarrupaje.
'Ncoppa ô scuoglio ce stanno mura ê ll'epoca romana, e forse è chella che resta da tomba ê Masgaba, architetto ê ll'imperatore [[Augusto]]. N'ata teoria dice che forse erano vasche pe salà ô pesce o puro era nu recinto pe cunigli.
Sia 'ncoppa ô Munacone che 'ncoppa ê vicini [[Faragliune 'e Capri]], comme pure 'ncoppa â costa do purticiello ê Tragara, se vedeno i segni ê na spiaggia antica che steva cchiù o meno 9 metri 'ncoppa l'attuale livello do mare.
Tra l'animale do scuoglio, truvammo a lacerta azzurra, che sta pure 'ncoppa ê [[Faragliune 'e Capri]]<ref>[http://www.capri.it/it/flora-fauna Flora e fauna a Capri]</ref>.
== Nutarelle ==
<references />
== Bibbliografia ==
* {{Cita libro|Mimmo|Martinucci|Sognando le isole italiane. Guida per radioamatori. Vol. 4 - Tutte le isole del mar Tirreno e del mar Jonio|2007|Sandit Libri|Albino|cid=Martinucci, 2007|id=ISBN 978-88-89150-58-0}}
* Romana de Angelis Bertolotti ''Capri. La natura e la storia'', Roma 1990, pag. 117, 272
== Jonte 'a fore ==
[http://sit.provincia.napoli.it/museodiffuso/mdb2Viewpaes.asp?key=5197 Scheda in ''Museo diffuso - La Mappa dei Beni Culturali e Naturalistici della Provincia di Napoli''].
{{purtale|Campania}}
[[Categurìa:Isule taliane]]
8np78wdezqmvz2fmh951xirv0g0kqwa
Malta (state)
0
62882
674371
657292
2026-10-02T22:43:15Z
Ciaurlec
3406
674371
wikitext
text/x-wiki
{{Tmp|Stato}}
{{Geobox_nommestato|Malta}}
{{Geobox_mpresa|Coat of arms of Malta.svg|thumb|Emblema di Malta}}
{{Geobox_bannera|Flag of Malta.svg}}
{{Geobox_capitale|A Valletta}}
{{Geobox_populazzione|abitante=416338 ab|anno=2017|denzità=1.431 }}
{{Geobox estenzione|316}}
{{Geobox_fine}}
'''Malta''' è nu State ca se trova 'nto 'o [[Mare Mediterranée]], a sùd 'ra [[Secilia]]. A soja capitale è [['A Vallettä]] (Birgu/Vittoriosa in maltese), ca tténe cirche 42.500 abbitante. 'A muneta ufficiale è ll'[[Euro]]. 'A lengua ufficiale è 'o [[Lengua maltese|maltese]]; se parlano anghe [[Lengua taliana|'talianö]] e [[Lengua àrabë|àrabë]]. Malta, è teàtro 'e 'nnumerevolë şbarchi 'ra [[Libbia]].
Chistu Statû è furmato 'ra quatte isole principalë: [[Malta (isola)|Malta]], [[Gozo]], [[Comino]] e [[Cominetto]].
[[Categurìa:Europa]]
[[Categurìa:Isule]]
jnuknh3yidh00qe2gh3vz09zm120isk
Anna Netrebko
0
62934
674177
673925
2026-10-02T13:26:08Z
Ciaurlec
3406
674177
wikitext
text/x-wiki
{{Cantante
|nomme=Anna Netrebko
|tipo artista= Cantautore
|nazzione= RUS
|nazzione2= AUT
|didascalia =
|gennere= Opera
|gennere2 =
|gennere3 =
|fiùra= Anna Netrebko - Romy 2013 a.jpg
|anno inizzio attività = 1993
|anno fine attività = 'n attività
|etichetta =
|url = [http://annanetrebko.com/ annanetrebko.com]
|nummero totale album pubbrecate =
|nummero album studio =
|nummero album live =
|nummero raccolte =
}}
'''Anna Netrebko''' ([[Krasnodar]], 18 'e settembre [[1971]]) è na [[cantautrice]].
{{DEFAULTSORT:Netrebko, Anna}}
[[Categurìa:Cantante liriche]]
[[Categurìa:Russia]]
6pbex19m53q3xd1zloir1mlr7pnreao
Anatoliy Solov'janenko
0
63021
674172
674109
2026-10-02T13:23:58Z
Ciaurlec
3406
674172
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[Fiùra:Anatoliy Solovianenko - Soviet Life, October 1984.jpg|thumb|right|Anatoliy
Solov'janenko]]
'''Anatoliy Solov'janenko''' (Donec'k, [[25 'e settembre]] [[1932]] - Kozin, [[29 'e luglio]] [[1999]]) è stato nu granne tenore.
[[Categurìa:Cantante liriche]]
tdi6tvzrjq8h2wgqpsmavd43iavn7cu
Dharius
0
63193
674175
674105
2026-10-02T13:25:24Z
Ciaurlec
3406
674175
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
'''Alan Alejandro Maldonado Tamez''' ([[Monterrey]], [[Nuevo Leon]]; [[24 'e settembre]], [[1984]]) è n'rapper e reggista [[Messico|messicano]].
{{DEFAULTSORT:Dharius}}
[[Categoria:Cantante rap]]
[[Categoria:Rapper messicano]]
a6of3eaa84vnbpzh1yt1obkoeev4ebt
Luisa Sanfelice
0
63228
674258
656716
2026-10-02T16:35:05Z
Ciaurlec
3406
674258
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Luisa Sanfelice - Portrait.jpg|miniatura|Mmàggene 'e Luigia Sanfelice.]]
'''Maria Luisa Sanfelice''' canosciuta pùre comme '''Luigia Sanfelice''', de' Duchi di Agropoli e Lauriano ([[Napule]], [[28 'e frevaro]] [[1764]] – Napule, [[11 'e settembre]] [[1800]]) fuje na nobildonna e rivoluzionaria d'ô [[Regno 'e Napule]], int'ô [[1799]] participaje 'e vicenne d{{v}}a [[Repubblica napulitana (1799)|Repubblica napulitana]]. [[Alexandre Dumas]] scrivette ncopp{{v}}a essa 'o libbro ''La Sanfelice''.
Appresso â ll'invasione d{{v}}e francise e â criazionne d{{v}}a [[Repubblica napulitana (1799)|Repubblica napulitana d'ô 1799]], 'e Borbone vulettero piglià novamente 'o potere cu na cuspirazione orchestrata p{{v}}a [[famiglia Baker]] (o Baccher) ca teneva origgene 'a [[Sguizzera]].
Gerardo Baccher era n'afficiale d{{v}}o [[asèrzeto]] d{{v}}e Borboni. Era nnamurat{{v}}a Sanfelice, ma essa pensav{{v}}a n'ato. Tuttavota ce dette nu [[sarvacondotto]] pe fuggì 'a congiura. Essa dette 'o sarvacondotto 'o nnamurato soio, [[Ferdinando Ferri]], ca denunciaje tutt{{v}}o fatto 'o cumpagno suio [[Vincenzo Cuoco]] e a tutt{{v}}e componienti d{{v}}o Comitato 'e Salute Pubbreca. 'A machinella venette accussì scommigliata e assaie cuspiraturi fernettero 'ngargiùbbola primm{{v}}e venì fucelati int{{v}}o cortiglio d'ô [[Castel Nuovo]].
Venette accisa pe vuluntà d{{v}}o rre [[Ferdinando I d{{v}}e Ddoje Sicilie|Ferdinando I]], aropp{{v}}a soppressione d{{v}}a Repubblica Partenopea, â [[Chiazza d{{v}}o Mercato]].
== Int'ê mmedia ==
* [[Luisa Sanfelice (miniserie 2004)]] 'e [[Paolo e Vittorio Taviani]] (2004)
* [[Luisa Sanfelice (miniserie 1966)]] 'e [[Leonardo Cortese]] (1966)
* [[Luisa Sanfelice (film)]] 'e [[Leo Menardi]] (1942)
== Ate prugiette ==
{{interprogetto}}
[[Categurìa:Napulitane famose]]
[[Categurìa:napulitane]]
7gnudh8be3ntbsv3r6z29nlgr0tpx1v
Ghil'ad Zuckermann
0
63244
674296
672468
2026-10-02T17:06:30Z
Ciaurlec
3406
674296
wikitext
text/x-wiki
[[File:zuckermann.jpg|thumb|right|300px|Prof. Dr Dr Ghil'ad Zuckermann, 2011]]
'''Ghil'ad Zuckermann''' (nascette a [[Tel Aviv]], [[Israele]], 'o [[1 'e giùgno]] [[1971]]) (D.Phil., [[Uneverzetà 'e Oxford]]; Ph.D., [[Uneverzetà 'e Cambridge]])<ref>[https://web.archive.org/web/20180618125759/https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann Vivid Sydney (Light, Music and Ideas)], Speaker: Prof. Ghil'ad Zuckermann.</ref> è nu [[Lengua (idioma)|lenguista]], filologo, recercatore, scritture, glottologo e iperpoliglotta<ref>[http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Voices of the land], In Port Augusta, an Israeli linguist is helping the Barngarla people reclaim their language / Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014.</ref><ref>[https://www.pedestrian.tv/news/meet-the-aussie-lumbersexual-on-a-mission-to-make-your-beard-lustrous Meet Ghil'ad Zuckermann, master of 11 languages], Pedestrian TV.</ref> [[Italia|taliano]]- [[australia]]no-[[Israele|israeliano]]-[[Gran Vretagna|ngrese]], 'e origgine ebraica.<ref>[http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2014/05/28/il-papa-netanyahu-e-la-lingua-di-gesu01.html Il Papa, Netanyahu e la lingua di Gesù], [[La Repubblica]], [[Reuters]], 28 de Majo 2014.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180713185342/https://www.jewishnews.net.au/ghilads-indigenous-language-game-changer/79545 Ghil’ad’s Indigenous language game changer], Shane Desiatnik, AJN, 12 de Luglio 2018.</ref>
Zuckermann è nu prufessore 'a ll'Uneverzetà 'e [[Adelaide]], [[Australia]]; è nu sturioso de llengue 'e [[Australia]] e [[Israele]]. Come scritture è noto per le sue pubblicazioni riguardanti 'a creazzione d"a [[lengua ebraica|lengua israeliana]] e 'a revivalistica (rinascita 'e [[Lengua (idioma)|lengue]], [[:en:Language revitalization|"revivalistics"]]).<ref>[https://www.aljazeera.com/indepth/features/starting-scratch-aboriginal-group-reclaims-lost-language-180626082306196.html Starting from scratch: Aboriginal group reclaims lost language], With the help of a linguistics professor, Barngarla, which has not been spoken for 60 years, is being pieced together, Al Jazeera, John Power, 29.6.2018.</ref>
== Aducazzione ==
* [[:it:Collegio del Mondo Unito dell'Adriatico|Collegio del Mondo Unito dell'Adriatico]], [[Duino-Aurisina|Duino]], pruvincia 'e [[Trieste]], [[Friuli-Venezia Giulia]], [[Italia]]
* [[Uneverzetà 'e Tel Aviv]], [[Israele]]
* [[Uneverzetà 'e Oxford]], [[Regno Aunito]]
* [[Uneverzetà 'e Cambridge]], Regno Aunito<ref>[https://www.edx.org/bio/ghilad-zuckermann edX], Professor Ghil'ad Zuckermann.</ref><ref>[https://adelaidefestivalofideas.com.au/speakers/professor-ghilad-zuckermann/ Adelaide Festival of Ideas], Professor Ghil'ad Zuckermann.</ref>
== Bibbliografia ==
=== 'E libbre ===
* [[w:en:Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond|''Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond'']], 2020, [https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790 Oxford University Press] (ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776)
* [[w:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']], 2003, [https://www.palgrave.com/gp/book/9781403917232 Palgrave Macmillan] (ISBN 9781403917232 / ISBN 978140338695)
* [http://www.zuckermann.org/israelit.html ''Israelit Safa Yafa''], 2008, Am Oved (ISBN 978-965-13-1963-1)
* [http://www.zuckermann.org/guide.html ''Engaging – A Guide to Interacting Respectfully and Reciprocally with Aboriginal and Torres Strait Islander People, and their Arts Practices and Intellectual Property''], 2015
* [https://web.archive.org/web/20180721054108/http://dictionary.barngarla.org/ ''Dictionary of the Barngarla Aboriginal Language of Eyre Peninsula, South Australia''], 2018
* [https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/ijsl.2014.2014.issue-226/ijsl-2014-frontmatter226/ijsl-2014-frontmatter226.pdf ''Jewish Language Contact''] (=''International Journal of the Sociology of Language'' 226), 2014
* [https://web.archive.org/web/20200816120017/http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 ''Burning Issues in Afro-Asiatic Linguistics''], 2012
=== 'E articuli ===
* Zuckermann, Ghil'ad; Quer, Giovanni; Shakuto, Shiori (2014). [http://www.professorzuckermann.com/#!native-tongue-title/cufd Native Tongue Title: Proposed Compensation for the Loss of Aboriginal Languages], ''Australian Aboriginal Studies'' 2014/1: 55-71.
* Zuckermann, Ghil'ad; Walsh, Michael (2014). [http://www.professorzuckermann.com/our-ancestors-are-happy- “Our Ancestors Are Happy!”: Revivalistics in the Service of Indigenous Wellbeing], ''Foundation for Endangered Languages'' XVIII: 113-119.
* Zuckermann, Ghil'ad; Walsh, Michael (2011). [http://www.zuckermann.org/pdf/Revival_Linguistics.pdf Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures], ''Australian Journal of Linguistics'' 31: 111–127.
* Zuckermann, Ghil'ad (2009). [http://www.zuckermann.org/pdf/Hybridity_versus_Revivability.pdf Hybridity versus Revivability: Multiple Causation, Forms and Patterns], ''Journal of Language Contact'' 2: 40–67.
* Zuckermann, Ghil'ad (2006). [http://www.zuckermann.org/pdf/new-vision.pdf A New Vision for "Israeli Hebrew": Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language], ''Journal of Modern Jewish Studies'' 5: 57–71.
* Zuckermann, Ghil'ad (2004). [http://www.zuckermann.org/pdf/cultural_hybridity.pdf Cultural Hybridity: Multisourced Neologization in "Reinvented" Languages and in Languages with "Phono-Logographic" Script], ''Languages in Contrast'' 4: 281–318.
* Zuckermann, Ghil'ad (2003). [http://www.zuckermann.org/english.pdf Language Contact and Globalisation: The Camouflaged Influence of English on the World's Languages – with special attention to Israeli (sic) and Mandarin], ''Cambridge Review of International Affairs'' 16: 287–307.
* Zuckermann, Ghil'ad (2008). [http://www.zuckermann.org/pdf/Realistic_Prescriptivism_Academy.pdf 'Realistic Prescriptivism': The Academy of the Hebrew Language, its Campaign of 'Good Grammar' and Lexpionage, and the Native Israeli Speakers], ''Israel Studies in Language and Society'' 1: 135–154.
* Zuckermann, Ghil'ad (2006). [http://www.zuckermann.org/pdf/complement_clause.pdf "Complement Clause Types in Israeli"], ''Complementation: A Cross-Linguistic Typology'', Oxford University Press, pp. 72–92.
* Zuckermann, Ghil'ad (2006). [http://www.zuckermann.org/pdf/engineering.pdf " 'Etymythological Othering' and the Power of 'Lexical Engineering' in Judaism, Islam and Christianity. A Socio-Philo(sopho)logical Perspective"], ''Explorations in the Sociology of Language and Religion'', John Benjamins, pp. 237–258.
* Yadin, Azzan; Zuckermann, Ghil'ad (2010). [http://www.zuckermann.org/pdf/Secularization-f.pdf "Blorít: Pagans' Mohawk or Sabras' Forelock?: Ideological Secularization of Hebrew Terms in Socialist Zionist Israeli"], ''The Sociology of Language and Religion: Change, Conflict and Accommodation'', Palgrave Macmillan, pp. 84–125.
* Sapir, Yair; Zuckermann, Ghil'ad (2008). [http://www.zuckermann.org/pdf/icelandicPSM.pdf "Icelandic: Phonosemantic Matching"], ''Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages'', Multilingual Matters, pp. 19–43.
== Filmografia parziale ==
* [https://vimeo.com/channels/357807/44019045 Fry's Planet Word], Stephen Fry
* [https://www.youtube.com/watch?v=DZPjdNaLCho SBS: Living Black: S18 Ep9 - Linguicide]
* [https://www.youtube.com/watch?v=izVGZRqciTY Babbel: Why Revive A Dead Language? - Interview with Prof. Ghil'ad Zuckermann]
* [https://www.edx.org/course/language-revival-securing-future-adelaidex-lang101x ''Language Revival: Securing the Future of Endangered Languages''], edX MOOC
== Jonte nterne ==
* [[:en:Phono-semantic matching|Abbinamento fono-semantico]]
* [[:en:Barngarla language|Lengua Barngarla]]
== Nutarelle ==
<references/>
{{DEFAULTSORT:Zuckermann, Ghil'ad}}
[[Categurìa:Israeliane]]
11oqij8ry55g7k4d0y6ksz5his7pi3v
Neon Genesis Evangelion
0
63254
674374
673051
2026-10-02T22:52:04Z
Ciaurlec
3406
674374
wikitext
text/x-wiki
[[File:EV2.svg|thumb|upright=1.2|Logo r{{V}}a serie]]
'''''Neon Genesis Evangelion''''' (新世紀エヴァンゲリオン ''Shin seiki Evangerion'', «Evangelo r{{V}}o novo sèculo»<ref>{{cita|Fontana, Donati|p. 128}}.</ref>, canasciuto cummo '''Evangelion'''<ref>{{cita|Clements 2006|p. XII}}.</ref>, '''Eva'''<ref>{{cita libro | anno = 2007 | autore = Robin E. Brenner| titulo = Understanding Manga and Anime|editore = Libraries Unlimited | cità = Santa Barbara | ISBN = 978-1-59158-332-5 | paggena=162|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita|Murakami|p. 185}}.</ref> o '''NGE''') jè na serie [[anime]] 'e vintiseje puntate r'ô 1995 criata r{{V}}o sturio [[Gainax]], sceniata e deriggiuta â [[Hideaki Anno]]<ref>{{cita|Murakami|p. 88}}.</ref><ref name="Gainax">{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/news_eva/gnn_eva.html|titulo=Gainax News Evangelion|acciesso=9 'e Abbrile 2015|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/19961019001748/http://www.gainax.co.jp/news_eva/gnn_eva.html|dataarchivio=19 'e Attrufo 1996}}</ref>. Ll'opera abbencette devierze premmie e recanoscemiente, e jè cunsiderata une 'e ll'anime cchiù accramate e mpurtante 'e tutt{{V}}e tiempe. LI'anime tene paricchie referemiente [[felosofia|felosofache]], [[religgione|rellegiuse]], [[cabala|gabbalistece]], [[giurieismo|abbrejece]] e [[Bibbia|bibblece]], e na profenna samena r{{v}}e perzunagge, purtata annanze trammeto na meta 'e [[frusso 'e cuscienza|frusse 'e cuscienza]] 'e ll'isse<ref>{{cita|Napier 2002|pp. 424-425}}.</ref><ref name="Cavallaro60">{{cita|Cavallaro|p. 60}}.</ref>.
'A ntramaria se schiaia rint'â cità 'e Neo Tokyo-3 aropp'â quinnece anne â nu terrebbilio canasciuto cummo Second Impact. Ll'isso r{{v}}a vecenna jè [[Shinji Ikari]], nu guaglione ca bene recrutato â Nerv cummo pedoto 'e nu ''[[mecha]]'' chiammato Eva pe' pelejà 'mparanza ncuntro â mesteriuse criature annumenate [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)|Agnele]]. 'A serie fuje trasmisa p'â primma bota ô Giappone ncopp'â [[TV Tokyo]] r'ô 4 'e Attrufo 1995, e fernette ô 27 'e Marzo 'e ll'anno aroppo.
Ll'urdeme ddoje puntate r'â serie recenale lasciajeno paricchie mestere sanza resolozione, ncannanno 'e spettature. Aropp'â primma asciuta, na schiérchia 'e appassiunate calognajeno na cunchiusione ca putesse rà na resposta â tutt{{V}}e suspiche lassate appise. Ô 15 'e Marzo e ô 19 'e Julio r'ô 1997 Hideaki Anno e 'o Sturio Gainax rializzajeno ddoje cinematografe anemate pe chiurere 'a ntramarija: ''[[Neon Genesis Evangelion: Death & Rebirth|Death&Rebirth]]'', faciuto ê varje spezzune r'ê primme vintiquattre puntate e â cocche parte maje berute primma, e ''[[Neon Genesis Evangelion: The End of Evangelion]]'', nu fenale ca chiure 'a ntramaria r{{v}}a serie anemata<ref>{{cita|Cavallaro|pp. 54-55}}.</ref>. R'â serie reggenale nse facette nu [[manga]] r{{v}}o ''character designer'' r{{v}}a serie, [[Yoshiyuki Sadamoto]]<ref>{{cita libro | anno = 2007 | autore = Jason Thompson | titulo = Manga: The Complete Guide | editore = Del Rey | cità = New York | ISBN = 0-345-48590-4 | paggene=240-241 | lengua = en }}</ref>, na morra 'e videojuoche, devierze ''spin-off'', ll'''[[original net anime]]'' ''[[Petit Eva - Evangelion@School]]''<ref>{{cita web|url=http://www.evangelion.co.jp/petit_eva/|titulo=ぷちえゔぁ~evangelion@school|acciesso=9 'e Nuvembre 2015|lengua=ja}}</ref> e 'e cinematografe 'e anemazione r{{v}}a tetraloggia ''[[Rebuild of Evangelion]]'', refacemiento r{{V}}a serie anemata reggenale.
== Ntramaria ==
Ô 13 'e Settiembre 2000 na traggedea coglie â ntrasatta â ll'Antartide, facenno nnauzà 'o mmare, sciuglienno tutt{{V}}e chiatre r{{V}}o lato 'e vascio e cagnanno 'a renza 'e ll'asse r'â Terra. 'E cagnamiente r{{v}}o tiempo e 'o schiuoppo 'e na meta 'e uerre fanno murì treje meliarde 'e crestiane. Sicunno â 'e guvierne munniale 'o schiuoppo, annumenato [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Second Impact|Second Impact]], fuje causato â nu [[meteroite]]. 'O vero iusso mperrò jè nu sperimento ncopp'â na criatura chiammata [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)#Adam|Adam]], 'o primmo Agnelo. Arreto ô sperimento, ca bene cunutto pe 'e scenziate r{{v}}o gruppo r{{v}}o dottor Katsuragi, s'annacconne na chiorma annumenata [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Seele|Seele]] e 'o [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Pruggetto p'ô Perfezziunamiento 'e ll'Ommo|Pruggetto p'ô Perfezziunamiento 'e ll'Ommo]]. Pe puté rializzà 'o chiano 'a chiorma purta annanze 'o pedemiento 'e nu lavuratorio chiammato [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Gehirn|Gehirn]]. 'O Gehirn bene cummannato 'e penzà a cummo accuppà ll'Agnele appriesse, annumenate rint'ê prufeteche Cartapecore r{{v}}o Mare Muorto. Accussì nascene 'e machene Evangelion, 'e ttreje supercomputer [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Magge|Magge]] e 'a cità 'e [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Neo Tokyo-3|Neo Tokyo-3]]. Na bota fernuta 'a fateca cagna nommo cummo Nerv e cummo cummannante vene accopato [[Gendō Ikari]].
=== Ntrico ===
Ô 2015 'e cagnamiente r{{v}}o Second Impact se accuonciano chianu chiano e ll'uommene se cunfanno â 'o crimma novo. 'A Nerv fraveca â treje Evangelion: ll'Eva-00, 'o 01 e 'o 02. Shinji Ikari, guaglione 'e quattuordece anne ca vive â riec'anne luntano r{{v}}o pate Gendo, bene cummannato â jire â Neo Tokyo-3 ppe ncuntrarlo, essenno stato scivoto cummo pedoto 'e ll'[[Eva-01]] pe pelejà ll'Agnele. Spurtannose nt'â cità, Shinji se mette 'e casa nt'ô quartino r{{v}}a nova tutora soja, [[Misato Katsuragi]], canosce 'e cardasce [[Rei Ayanami]], pedota 'e ll'Eva-00, e [[Asuka Sōryū Langley]], pedota r{{v}}o 02, e 'e nove cumpagne 'e scola [[Toji Suzuhara]] e [[Kensuke Aida]].
Aropp'â devierze scusute 'e ll'Agnele, Misato accumencia â suspicà r{{v}}a natura r{{v}}e nemmice e 'e rappuorte nfr'â Seele e â Nerv se nzarafinane, scummiglianno 'o busso r{{V}}o Pruggetto p'ô Perfezziunamiento 'e ll'Ommo. Ntramente, 'e ''Children'' cuntinuano â pelejà ncontr'â ll'Angele: Asuka, patuta e aggrissata r'ô quinnecesemo Agnelo, [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)#Arael|Arael]], bene 'nchiusa rit'ô spitale. 'A Seele manna [[Kaworu Nagisa]] â Nerv cummo ''Fifth Children'' e pedoto 'e riquesto r{{v}}o 02. 'O guaglione s'affezziona subbeto â Shinji, ma se bene â sapé ca jè ll'urdemo Agnelo, Tabris. Peglianno ll'Eva-02, Kaworu tent{{V}}e appassà 'o primmo Agnelo Adam, penzanno ca stà nchiuso rin'ô ''Terminal Dogma'' r{{v}}a Nerv. Aroppo trasuto â rinto e scuprenno ca ll'Agnelo nchiuso rint'â Nerv jè [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)#Lilith|Lilith]], 'o guaglione vò jessere acciso â Shinji, sfivolo ca 'o cumpagno ssaodisce sulo aroppo avé varcoliato pe nu luongo tiempo. Aropp'ô vaiano 'e ll'urdemo Agnelo, ll'aneme 'e tutt{{V}}e crestiane se fonnono nt'â na sula cuscienza co' Pruggetto p'ô Perfezziunamiento 'e ll'Ommo. Shinji s'accumencia â dimannà ppecché campà nt'â nu munno 'e malepatenza, capenno ca nun se pò campà sanza â ll'ate crestiane e rumpenno 'a gongola ca s'aveva fravecato 'tuorno. 'E perzunagge cumpaiono pe cungratularse cu isso; Shinji, cu na resella, hê ngrazia tutte quanne.
== Perzunagge ==
{{quote|Jè nu poco strano tutto stu socciesso 'e ''Evangelion'': 'e perzunagge nu stanne bbono ca 'a capa!|Hideaki Anno<ref name="Wong">{{cita web|autore=Amos Wong|data=Iennaro 1998|titulo=Interview with Hideaki Anno, director of «Neon Genesis Evangelion»|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080516072251/http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=interanno|lengua=en|acciesso=9 'e Novembrio 2015|dataarchivio=16 'e Majo 2008|url=http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=interanno}}</ref>}}
[[File:School uniform of Asuka and Rei, Neon Genesis Evangelion 20090306.jpg|left|thumb|Na copia r{{v}}a muntura 'e scola 'e Rei e Asuka]]
'E perzunagge 'e ''Neon Genesis Evangelion'' teneno prufonne ferute psicheche<ref>{{cita|Napier 2002|p. 425}}.</ref>, prubreme cu ll'ate perzone e sesche ca 'e rennene 'nfelice, flatuse e malencuoneche<ref>{{cita|Ishikawa|p. 76}}.</ref>. [[Rei Ayanami]], pedota 'e ll'Eva-00 e clone jeneteco 'e Yui lkari, jè na guagliona mutriusa, accrianzata e nguttusa ca sta â sente â tutt'e mperie ca arreceve. [[Asuka Sōryū Langley]], pedota r'ô 02, tene nu carattere mperruso e ncucciuso pe' miezzo r{{v}}a mamma, Kyoko Soryu Zeppelin, ca s'accirette ô 2005 rint'ô spitale affucannose. [[Shinji Ikari]], Third Children e pedoto r{{v}}o 01, fuje abbannuato ô 2004 r{{v}}o pate aroppo ca jè murette 'a mamma Yui<ref name="Millerp85">{{cita|Miller|p. 85}}.</ref><ref>{{cita|Ishikawa|p. 74}}.</ref>. Purzine 'e perzunagge gruosse tenene 'e stisse prubreme: 'o pate 'e [[Misato Katsuragi]] murette int'ô Second Impact pa 'a sarvà, e [[Gendō Ikari]], cumannante r{{v}}a Nerv e pate 'e Shinji, jè n'ommo mastrisso ca vò 'ncuntrà a mujera, muorta pe' bbia 'e nu ncerente<ref name="Millerp85" />.
'O leggista r{{v}}a serie, Hideaki Anno, descrevette ''Neon Genesis Evangelion'' comm'a na "pellicula parzunale", aró tutt{{v}}e perzunagge refrettene 'e sentimiente suoje e na parte r{{v}}o carattere suojo<ref>Yoichi Kosukegawa, ''Cartoon 'Eva' captures sense of void among Japanese youth'', ''Japan Economic Newswire'', 8 'e Majo 1997.</ref>: «Tutt'e perzunagge 'e ''Evangelion'' songo mme». Sicunno ll'assestente â lleggia, [[Kazuya Tsurumaki]], agnuno 'e llòro rappresenta "nu lato r{{v}}o leggista", tante ll'isso, Shinji Ikari, quanne perzunagge comm'a Misato, Rei, [[Kaworu Nagisa]] e [[Ryoji Kaji]]: «Tutt'e perzunagge tenene 'o stisso carattere. Pare ch'amma miso cunnimme devierze, ma â fenale songo tutte quanne uguale»<ref name=TsurumakGroundwork>{{cita libro|anno=2010|titulo=Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance Complete Records Collection, ヱヴァンゲリヲン新劇場版:破 全記録全集|editore=Ground Works|isbn=978-4-905033-00-4|lengua=ja|capitulo=鶴巻 和哉|paggene=323-351}}</ref>. Ppe' Tsurumaki Shinji jè mpurre nu schiecchio r{{v}}o lato nccucciuso r{{v}}o lleggista; siconn'â isso Shinji nun jè muollo cummo nterppecato â ll'appassiunate, ma jè capoteco e nun stà â sente â ll'ate, cummo Hideaki Anno stisso<ref name=TsurumakGroundwork/>.
== Fravecazzione ==
{{quote|''Evangelion'' jè 'a bita meja e aggia miso tutto chillo ca saccio int'â sta fateca. Chesta jè tutta 'a bita meja.|Hideaki Anno<ref name="EyesofAnno">{{cita libro|autore=Lawrence Eng|data=Noviembro 1996|capitulo=In the Eyes of Hideaki Anno, Writer and Director of Evangelion|titulo=Protoculture Addicts 43|url=http://www.cjas.org/~echen/articles/spring97/05_03b.html|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>}}
=== Accumenzaglia ===
[[File:Studio GAINAX.jpg|thumb|'O viecchio addifizio r{{v}}o sturio Gainax â [[Koganei]], [[Tokyo]]]]
'O sturio Gainax accumenciaje â fatecà ncopp'â serie int'ô Julio r{{v}}o 1993<ref name="Takeda16">{{cita|Takeda|p. 16}}.</ref>, quanne agghiurnaje a craie a craie 'a fateca ncopp'â ''Blue Uru'' (''Aoki Uru''), nu cinematografo anemato ''sequel'' 'e ''Ll'ascelle 'e Honneamise''<ref>{{cita|Takeda|p. 159}}.</ref>. Cummo derittore r{{v}}o cinematografo se asciurtaje Hideaki Anno, une r{{v}}e funnature r{{v}}o sturio, patuto 'a na prufonna malincunìa nfino 'a fine r{{v}}a fateca soja 'e primma, ''[[Nadia]]''<ref name="Lamarrep180">{{cita|Lamarre|p. 180}}.</ref>. Aropp'ô murtorio 'e ''Aoki Uru'' Anno accunzettette â fatecà nzemmol'â Toshimichi Ōtsuki r{{v}}a [[King Records]] pe' na nova serie anemata. Ōtsuki ricette 'e se firà 'e isso e ô mprommettette ca puteva fà tutto chillo ca bulev'isso, custregnennelo mperrò a nun lassà 'a King Records pe' cinche anne e nu ffà murì perzunagge piccirille<ref>{{cita web|url=http://www.khara.co.jp/hideakianno/personal-biography.html|titulo=Personal Biography|acciesso=6 'e Settiembre 2016|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160614020904/http://khara.co.jp/hideakianno/personal-biography.html|dataarchivio=14 'e Jugno 2016}}</ref><ref>{{cita|Sanenari|p. 66}}.</ref>. 'O derittore, cu 'o mpattamiento cu Ōtsuki, accumenciaje â fatecà ncopp'â serie ripeglianno uno r{{v}}e tieme cchiù mpurtante 'e ''Blue Uru'', 'o cuncetto 'e «nu fuì» r'ê ccose brutte. Sicunno Yasuhiro Takeda, uno r{{v}}e funnature r{{v}}a Gainax, grazzie 'a ''Aoki Uru'' Anno putette truà 'a fforza pe n'allippà r'ê prubreme, e «tutto chillo ch'amma veruto nt'â ''Evangelion'' ammacare jè sulo nu schiecco r{{v}}e sentemiente suoje»<ref>{{cita|Takeda|pp. 164-165}}.</ref>. Isso criaje 'a ntramaria r{{v}}a serie cummo â na metamafora r{{v}}a bita soja e r{{v}}e quattre anne 'e malincunìa<ref name="Wong" /><ref>Carl Gustav Horn, ''The mask or the face - Neon Genesis Evangelion'', ''Animerica'', vol. 5, nº 2, Viz Media, 1997, p. 70.</ref>. Pur'isso, pe tramente ca fatecava â serie, ricette ca:
{{quote|Aggia vuluto mpezzà tutto chillo ca songo int'â ''Neon Genesis Evangelion''. Ij, n'ommo avveluto, ca nu puteva ffà niente pe' quattre anne. N'ommo ca jè fujuto pe' quattre anne. N'ommo ca, schitto schitto, nu jera ncora muorto. Â ntrasatta penzaje: "n'hê fuì", e accumenciaje â fatecà. Bulevo nzertà tutt'e sentemiente mije 'nt'ô cinema.|Hideaki Anno<ref>{{cita libro|autore=Hideaki Anno|titulo=Neon Genesis Evangelion 1|editore=Viz Media|data=1998|capitulo=What were we trying to make here?|lengua=en|isbn=1-56931-294-X}}</ref>}}
Pe' crià â mmagena 'e ll'Evangelion, n'androide organeco cu na capsula regnuta 'e liqueto, 'a Gainax nse speraje â ''[[Tatakae! Iczer-1]]''<ref>{{cita|Sanenari|pp. 149-151}}.</ref>. Ncap'â cuncezzione 'o derittore buleva ffà aizà 'o nummero 'e ll<nowiki>'</nowiki>''otaku'' e crià na serie ca putesse revutà e cagnà pe sempe ll'anemazzione giappunese<ref name="Hiroki">Woznicki, Krystian, [http://amsterdam.nettime.org/Lists-Archives/nettime-l-9802/msg00101.html Towards a cartography of Japanese anime: Hideaki Anno's "Evangelion"], ''Blimp Film Magazine'', nº 36, 1997, pp. 18-26.</ref>. Pp'o ''character designer'' Yoshiyuki Sadamoto ''Neon Genesis Evangelion'' heva jessere 'o ccuntrario 'e tutte ll'anime ''mecha'' 'e ll'ebbreca<ref>{{cita libro|autore=[[Yoshiyuki Sadamoto]]|capitulo=My Thoughts at the Moment|titulo=Neon Genesis Evangelion 3-in-1 Edition 1|anno=2012|paggene=346-348|editore=Viz Media|isbn=978-1-4215-5079-4|lengua=en|url=http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=intersadamoto2|acciesso=30 'e Attrufo 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20071113011303/http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=intersadamoto2|dataarchivio=13 'e Novembrio 2007}}</ref>. Purzine Hideaki Anno ricette 'e stisse cose: «Mme pare ca, cu 'o passà r{{v}}o tiempo ll'anime mecha se songo cunfatte â nu caravuottolo, e ij aggia buluto ascì â stu mudiello»<ref name="Newtype95">エヴァ制作開始インタビュー, ''Newtype Magazine'', Kadokawa Shoten, Abbrile 1995, p. 4.</ref>. Int'â n'ata accasione 'o leggista affirmaje 'e avé criato ''Evangelion'' «pe jessere felice e ffà felice tutt{{v}}e appassiunate 'e anemazzione, accussì 'a aunì 'o prubbreco cchiù grosso ca putevo»<ref name="Animeland">Pierre Giner, ''Interview - Hideaki Anno'', ''AnimeLand'', nº 32, Majo 1997, p. 21.</ref>. Cummo tema r{{v}}a serie se accapaje chillo 'e «na uerra nfr'ê ll'uommene e 'e ddeie», penzanno 'e annumenarla ''Alcion''. 'O titulo mperrò fuje cagnato pecché jorecato «poco maliuso» e sanza na cunsunante sonora, preferenno 'o termene grieco Evangelion, ca assumegliava â ''[[Densetsu Kyojin Ideon]]'' e fuje mizziato â Sadamoto<ref>{{cita libro|titulo=Der Mond: Newtype Illustrated Collection - Limited Edition|editore=Kadokawa Shoten|anno=1999|capitulo=Ntervista â Yoshiyuki Sadamoto|lengua=ja|isbn=4-04-853048-8}}</ref>.
=== Pruciesso ===
'A serie fuje rializzata p'ô sturio Gainax, ca fatecaje nzemmola â [[TV Tokyo]], a [[Nihon Ad Systems]]<ref name="Tavassi1">{{cita|Tavassi|pp. 247-248}}.</ref>, a [[Production I.G]] e 'o [[sturio Ghibli]]<ref name="Cavallarop188">{{cita|Cavallaro|p. 188}}.</ref>. Hideaki Anno fatecaje cummo leggista e sciniatore, ranno struzzione po' ''character design'' e 'o ''mecha design''<ref>{{cita|Sanenari|p. 165}}.</ref><ref>{{cita libro|autore=Ikuto Yamashita|titulo=Neon Genesis Evangelion 1|editore=Viz Media|data=1998|capitulo=The design concept is "Enormous Power Restrained"|lengua=en|isbn=1-56931-294-X}}</ref>. Nzembra â isso fatecajeno Yoshiyuko Sadamoto cummo ''character designer'', [[Hiroshi Kato]] cummo derittore artesteco, [[Kazuya Tsurumaki]] cummo assestente â lleggia, [[Ikuto Yamashita]] cummo ''mecha designer'' e [[Noriko Kobayashi]] e [[Yutaka Sugiyama]] cummo proddutture<ref name="Cavallarop57">{{cita|Cavallaro|p. 57}}.</ref><ref name="Cavallarop188" />. Ruje anne primma r'â asciuta afficiale r{{v}}a serie 'a Gainax pubbrecaje nu ducumiento annumenato ''Kikakusho'' (企画書, "pruggetto")<ref name="SMag">{{cita|Sony Magazines|vol. 1, p. 26}}.</ref>. Nce stanno devierze ddevarie nfra 'o prugetto reggenale e chillo fenale: int'ô ''Kikakusho'' 'o nummero 'e ll'Agnele jera devierzo, vintotto e nun decessette, e nt'â primma puntata Rei avvarìa tozzato ncontr'â n'Agnelo chiammato Raziel. Nt'ô buzzetto reggenale, Shinji sarrìa sajuto ncopp'â ll'Eva-01 sulo aroppo 'a scusuta temporanea suoja<ref name="Kadokawa">{{cita|Kadokawa|pp. 85-88}}.</ref>. 'E puntate aroppo mperrò zongo quase tale e quale ô ''concept'' reggenale, scastagnannose sulo aropp'â trirecesema. Nt'ô primmo vuozzo 'o fenale bereva rurece Agnele nzavaglià tutte nchietta â Nerv, ll'ONU avarrìa abbannunato 'o Pruggetto p'ô Perfezziunamiento 'e ll'Ommo, e 'a Nerv sarrìa stata allesenuta<ref name="Kadokawa" />. Già quanne fravecajen'â primma puntata 'e miembre r{{v}}a Gainax jette 'e presso pe mmiezzo r{{v}}e tiempe e produzzione<ref>{{Cita libro |titulo=ヱヴァンゲリヲン新劇場版:序 全記録全集 |anno=2008 |editore=Khara |lengua=ja |capitulo=貞本 義行 interview: データの置き換えだけでは済まない色の感覚}}</ref>. Quann'â serie accumenciaje â jesse trasmisa nfatte 'o sturio hêva fravucato sulo rurece r{{v}}e bintiseje episodie r{{v}}o prugetto reggenale nt'â quase ruje anne, addonche avette fà â ll'ate quattuordece nt'â nu tierzo r{{v}}o tiempo<ref>{{cita|Sanenari|pp. 94-96}}.</ref>. O bintiquattesemo episodio, verborazia, fuje fravucato â Masayuki int'â treje summane nt'â nu stato 'e caos<ref>{{cita|June|pp. 31-32}}.</ref><ref>{{cita libro|titulo=ALL ABOUT 渚カヲル A CHILD OF THE EVANGELION|data=25 ottobre 2008|editore=Kadokawa Group Publishing|lengua=ja|p=149}}</ref>.
'A fravecazzione r'ê primme roje puntate accumenciaje nt'ô Settiembre r'ô 1994. Tutt'e ruje fujeno appresentate annanze â nu pubbreco 'e ddujeciento crestiane nt'ô festival r'â Gainax, ô 22 e ô 23 'e Juglio 1995<ref>{{cita libro|titulo=Evangelion: The Essential Evangelion Chronicle: Side B|editore= Glénat|anno=2010|lengua=fr|paggena=126|isbn=978-2-7234-7121-3}}</ref>. Simbè 'a fateca fosse acrierva, 'e puntate fujeno appriezzate assaje<ref>{{cita|Takeda|p. 162}}.</ref>. Purzine Hideaki Anno ricette 'e jessere sciucco: «'E primme ddoje puntate refrettene 'e sentemiente r{{v}}e meje. Quanno m'aggia addunato aggia ritto: "Ah, bbuono"»<ref name="Newtype95" />. Fatecà ncopp'â ''Evangelion'' 'o facette sentì "ncunzierto", ppecché 'a ntramaria e 'e perzunagge fujeno criate sanza nu pruggetto, e ppecché 'e tiempe jerano stremmenzùte assaje: «Quanno fatecavo sentevo devierze penione e circavo 'e capì 'e sienze mije, chiaitanno stisso à mme». Porzì scenianno â siconna puntata, quanno annumenaje p'â primma bota 'o Pruggetto p'ô Perfezziunamiento 'e ll'Ommo, uno r'ê cunciette assenziale r'â vicenna, n'eva scivuto niente: «Jera tutto nu paraustiello»<ref name="NewtypeAnno">EVA, 再擧 庵野秀明 スペシャルインタビュー ニュータイプ, ''Newtype'', Kadokawa Shoten, Jugno 1996, pp. 10-15.</ref>. Ate cagnamiente nce fujeno aropp'ô [[attintato r'â metrupulitana 'e Tokyo]] r'ô 20 'e Marzo 1995 p'ô muvimiento releggiuso [[Aum Shinrikyo]]. Temmeruso 'e na cenzura e nu bulenno scataruzzà ê spettature r'â facortà 'e ntreppecà 'a vicenna pe mmiezzo r'ê sumeglianze cu 'a rialtà, Anno cagnaje 'o scenario reggenale, nun iorecannolo accuoncio p'â ascì ppe' televesione e troppo abbeceno ô munno riale. Mpurzì si cunvenette ca 'ncerano assumeglianze nfra ''Evangelion'' e Aum Shinrikyo, 'o lleggista creticaje ntuosto 'a chiorma, iurecannola nchiusa e turda comm'â ll<nowiki>'</nowiki>''otaku''<ref name="Hiroki" />. Rint'â sirecesema puntata mpezzaje nu luongo frusso 'e cuscienza 'e Shinji Ikari e â serie cagnaje ntriso, arrevennanno cchiù felosofeca, biulenta e nguttata<ref name="Tsurumaki" />. Sicunno ô filosefo [[Hiroki Azuma]] ste cagnamiente antrasatte fujeno accapate nt'â primma asciuta 'e ''Evangelion'' e pe mmiezzo ê ll'accuoveto p'ê ll'aplassiunate 'e anemazzione. Nutanno a llòro nchiusura 'o sciniatore vulette cagnà tutt'a ntramaria r'ê puntate aroppo: «''Evangelion'' fuje accuoveto cu grande aentusesmo p'ê ll'appassiunate. Hideaki Anno ricette 'e vulè cagnà 'o schelletro r'â serie aroppo ca verette st'accuoveto, caluruso ma "[[autismo|autisteco]]"»<ref name="Azuma">{{cita web|url=http://www.ntticc.or.jp/pub/ic_mag/ic018/intercity/higashi_E.html|autore=Hiroki Azuma|titulo=Anime or Something Like it: Neon Genesis Evangelion|editore=InterCommunication No. 18|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>. Ntramente pegliaje passione pa' psicologgia, leggenno cu ardenza libbre ncopp'â st'argumiento<ref name="EyesofAnno" />:
{{quote|N'hêva maje leggiuto libbre ncopp'â [[psicoanàlese]]. Attuccaje coccosa pe tramente ll'oneverzetà, e hê truaje 'e cchiù nteressante 'e tutte. [...] Penzavo ca nun mme piacevano cchiù 'e tanto 'e crestiane, ma quanne accumenciavo â parlà 'e mme vulevo ngarrà â parlâ. Penzaje ca 'a manera cchiù facele jera 'e ausà 'e tiermene 'e psicologgia, accussì accumencaje â cerculià libbre ncopp'â ll'argumiento. Nun crerevo 'e me nteressà â psicologgia. R'â sirecesema puntata annanze trasette e accumenciaje â smiccïa nt'ô munno nteriore mijo. [...] E quanne nun ngarravo â mo mmacena, nu cumpagno r{{v}}o mijo me mpruttaje nu libbro ncopp'ê malatie r'a capa annumenato ''Bessatsu Takarajima''. Nt'ô libbro nce steveano poesie, e sta cosa me ntrumentaje.|Hideaki Anno<ref>''EVA SPECIAL TALK with 庵野秀明+上野俊哉'', ''Newtype'', Kadokawa Shoten, Noviembro 1997.</ref>}}
Fatecanno â siconna mmità 'e ''Neon Genesis Evangelion'' nce fujeno assaje prubreme 'e tiempo p'ô "desastruso" ritmo 'e fateca<ref name="Sanenari1">{{cita|Sanenari|pp. 32-33}}.</ref>. 'A Tatsunoko e TV Tokyo nu 'ngarrajeno â revulà 'a fravecazzione r'â serie, scuntentanno e patenno â Hideaki Anno<ref>{{cita web|url=http://www.j-pop.com/anime/archive/feature/04_gal_999/otaking8.html|titulo=Return of the Otaking, part 8|lengua=en|acciesso=2 'e Noviembro 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20001217163000/http://www.j-pop.com/anime/archive/feature/04_gal_999/otaking8.html|dataarchivio=17 'e Decembre 2000}}</ref>. Ppe sparagnà tiempo 'a Gainax avette ausá n'ata bota futugramme e fiùre viecchie e ffà scennere 'a qualetà r'e disegne. 'O scaluogno se abbecenava sempe 'e cchiù, e purzine int'ô sturio Gainax s'accumenciaje â sentere 'o sfuorzo. Pe mmiezzo 'e tutto stu arravuoglio ll'assestente â lleggia, Kazuya Tsurumaki, sentette nu putente «senzo 'e frennesia»: «Nun me mpurtava. 'A trecola 'e fateca jera desastrusa e 'o nummero 'e celle [pe' anemà] scennette, addonche nce fujeno pparte arò 'a qualetà scennette. [...] Quanno tutt{{V}}o blocco 'e fravecazzione steva ppe s'arrecettà nce fujeno na massaria 'e penione [int'ô sturio], cummo: "Ma si mango puttimmo ffà na fateca accuoncia, ppecchê cuntinuà?". Tuttavota ij n'a penzavo accussì. 'A penione meja jera: "E ppecché nu facimmo verè tutt{{V}}a fateca, e mpurzì 'o tracuollo nuosto?»<ref name="Tsurumaki">{{cita|Gainax|Kazuya Tsurumaki Interview}}.</ref>.
=== Ll'urdeme ddoje puntate e 'e cinematografe 'e ''Evangelion'' ===
Pe' mmiezzo r{{V}}o tiempo stremenzuto 'a penurdema puntata nun refrettette 'a sciniata rreggenale<ref name="Note">{{cita|Gainax|Production Note}}</ref><ref name="KentaroSadamoto">{{cita|Kentaro|最終二話について, pp. 164-165}}.</ref>. Pe' truà na resolozzione ô defauto 'e tiempo, accussì azzellenuto â ffà rializzà ll'urdemo episodio nt'â sulo quattre jurnate, Anno screvette â capo 'a puntata, mprascanno cose maje berute primma. Pe mmiezzo 'e tutte ste prubreme avette â chiantà ê ffà â capo mpurzì 'a sciniata 'e ll'urdemo episodio. Nt'â nu primmo mumiento buleva ffà na puntata 'e chiacchiere e sanza anemazziune; sta penzata mperrò fuje refutata<ref name="NewtypeAnno" />. Nt'ô 2013 mperrò ricette 'e avé fatecato â puntata sequitanno â penzata rreggenale<ref name="Togetter">{{cita web|url=http://togetter.com/li/580471|titulo=大阪芸術大学「庵野秀明監督×小池一夫先生」特別講義まとめ|data=22 'e Attrufo 2013|lengua=ja|acciesso=31 'e Attrufo 2015}}</ref>. Aroppo fernuto 'e fatecà ncopp'ê ddoje puntate e penzanno ê sentemiente suoje, rumanette accuoncio assaje<ref name="NewtypeAnno" />. Sicunn'ô cardascio suojo, Toshimichi Otsuki, prodduttore 'e ''Evangelion'' e granne cumpagno r'ô suojo: «Ij crero ca Anno bulette fà 'o vero chillu fenale là»<ref name="Mainichi">Kei Watanabe, Daichi Nakagawa, Tsunehiro Uno, ''Evangelion Special: Phenomenon to Legacy'', ''Mainichi Shinbun'', 8 'e Majo 2006.</ref>. Porzì Yoshiyuki Sadamoto, ''character designer'' r{{v}}a serie, fuje sciocco assaje r'ê puntate; sicunn'â isso l'uneco pubrema 'e ll'episodie fuje ca mancava nu junco ca ligasse 'a vintequattresema e 'a vintecinchesema puntata: «Si avissemo ausato 'a sciniata reggenale r{{v}}o penurdemo episodio nc'essa stato nu chiaro anchippo ch'ê ll'urdeme ddoje puntate»<ref name="KentaroSadamoto" />.
[[File:Neon Genesis Evangelion The End of Evangelion logo.png|thumb|left|Logo 'e ''Neon Genesis Evangelion: The End of Evangelion'']]
Tutt{{V}}e rroje 'e puntate se cuncentrano ncopp'â psicologgia r{{v}}e perzunagge cchiù mpurtante, sanza rà na cunchiusione ô ntrico r{{v}}a serie<ref>{{cita web|url=http://animenewsnetwork.com/feature/2002-06-11|titulo=Understanding Evangelion|autore=Mike Crandol|editore=Anime News Network|data=11 'e Jugno 2002|acciesso=9 'e Decembre 2015|lengua=en}}</ref><ref name="Lawrence">{{cita web|url=http://www.cjas.org/~leng/revolution.htm|titulo=A look at "The Four Revolutions of Anime"|autore=Lawrence Eng|data=20 'e Decembre 2004|lengua=en|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>. Ll'episode ammuniajeno nu gruosso nummero 'e appassiunate, lassannele mpampanute e nzallanute<ref>Dynit Italia (a cura 'e), ''Neon Genesis Evangelion: Versione integrale cinematografica'', ''Neon Genesis Evangelion: The Feature Film - DTS Collector's Edition'', 2009, p. 3.</ref><ref>{{cita|Camp, Davis|p. 19}}.</ref>. Purzine 'e giurnale parlajeno r{{v}}o prubrema; sicunno ô ''[[Mainichi Shinbun]]'': «Quanno 'o vintecinchesemo episodio ascette quase tutt{{V}}e appassiunate se sentettero mpastucchiate. [...] Quanno 'o scrittore Eiji Otsuka mannaje na lettra ô ''[[Yomiuri Shinbun]]'' allamentannose r'ô fenale r'â serie tutt{{V}}o paese accumenciaje â chiaità»<ref name="Mainichi" />. Porzì cu tutt{{V}}e tagliarielle Anno addechiaraje 'e jessere cuntento 'e ll'episodie:
{{quote|N'aggia niente â mm'allamenta [ncopp'e ll'urdeme ddoje puntate]. Si cà nce stà cocco pubrema jè sulo 'o vuostro. ''Too bad''|Hideaki Anno<ref name=Panel>''Virtual Panel! Meet Hideaki Anno'', ''Animerica'', vol. 4, nº 9, Viz Media, 1996, p. 27.</ref>}}
Sicunno Toshio Okada, ex cumpunente r{{V}}o sturio Gainax e viecchio cumpagno 'e Hideaki Anno, otra 'e pubreme 'e tiempo nce fuje mpurzì 'o irre e orre r{{v}}o sciniatore, ca asciurtaje 'o fenale mpizzo mpizzo<ref>{{cita web|url=http://www.j-pop.com/anime/archive/feature/04_gal_999/otaking10.html|titulo=Return of the Otaking, 10|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en|anno=1996|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20000126012803/http://www.j-pop.com/anime/archive/feature/04_gal_999/otaking10.html|dataarchivio=26 'e Jennaro 2000}}</ref>. Yoshiyuki Sadamoto, ntrollogato ncopp'ô ppecché 'e na cunchiusione accussì felosofeca e cumpressa, ricette 'e veré nu refresso r{{v}}o desfiecele periudo r{{v}}o leggista, sempe cchiù sfastriato e flatuso<ref>{{cita web|url=http://www.animeclick.it/news/36125-milano-manga-festival-reportage-dei-sadamoto-days|titulo=Milano Manga Festival: Reportage dei Sadamoto Days|editore=[[Animeclick.it]]|data=11 'e Julio 2013|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>. Coccoruno vucetiaje na cenzura ppe 'e llagnanze r'a ''Parents and Teachers Assocation'' (PTA)<ref>Claude J. Pelletier, ''Truth or cyvber graffiti'', ''Protoculture Addicts'', nº 41, Julio 1996, p. 6.</ref><ref>Claude J. Pelletier, ''Save yourselves'', in ''Protoculture Addicts'', nº 42, Settiembre 1996, p. 6.</ref>, ma 'o sciniatore n'annumenaje maje na cosa 'e chesta, rebattenno 'e avé buluto accussì ô principio<ref>Martin Ouellette e Claude J. Pelletier, ''Neon Genesis Evangelion: The controversy'', ''Protoculture Addicts'', nº 41, Julio 1996, p. 45.</ref>. Ll'appassiunate cercajeno na cunchiusione cchiù chiara e na resolozzione â tutt{{V}}e mesterie. Ô 1996 Anno e 'a Gainax ncumenciatteno â fatecà â nu refacemiento r{{V}}e roje puntate<ref name="PB7">{{cita|Platinum Booklets}}, The two endings, vol. 7.</ref><ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/anime/eva/story.html|titulo=新世紀エヴァンゲリオン - Story|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150918030628/http://www.gainax.co.jp/anime/eva/story.html|dataarchivio=18 'e Settiembre 2015}}</ref>. Pare ca 'o sciniatore penzaje 'e fernì 'a serie cu sulo nu cinematografe; tuttavòta, se fravecaje accussì tanto materiale ca se asciurtaje 'e ne ffà ascì roje<ref>{{cita web|autore=Carl Gustav Horn|url=http://j-pop.com/anime/archive/reviews/11_comp_graphics/picks0.html|titulo=Neon Genesis Evangelion Death and Rebirth|lengua=en|acciesso=14 'e Austo 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20010219070024/http://j-pop.com/anime/archive/reviews/11_comp_graphics/picks0.html|dataarchivio=19 'e Fevraro 2001}}</ref><ref>''Production Note Death'', in ''Death & Rebirth Program Book (Special Edition)'', Gainax, 1997.</ref>, cu 'o sicunno ca avarrìa ufferto, sicunn'â Hideaki Anno, 'a stissa chunchiusione r{{V}}a serie reggenale, mperrò "veruta â n'ata pruspettiva"<ref>{{cita libro | anno = 1997 | autore = Trish Ledoux | coauture = Doug Ranney, Fred Patten | lengua = en | titulo = The Complete Anime Guide: Japanese Animation Film Directory & Resource Guide | cità = Panama City | editore = Tiger Mountain Press | ISBN = 0-9649542-5-7 | paggena= 129 }}</ref><ref>{{cita web|autore=Carl Gustav Horn|url=http://j-pop.com/anime/archive/feature/03_evangelion/end2.html|titulo=On the Eighth Day|data=1996|lengua=en|acciesso=2 'e Noviembro 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20010305211004/http://j-pop.com/anime/archive/feature/03_evangelion/end2.html|dataarchivio=5 'e Marzo 2001}}</ref>. Ô 15 'e Marzo 1997 ascette ''[[Neon Genesis Evangelion: Death and Rebirth]]'', spartuto int'â ruje parte: ''Shi'', nu sunto r{{V}}e primme vintequattre puntate r{{V}}a serie, e ''Shinsei'', a primma parte r{{V}}o cinematografo ''[[Neon Genesis Evangelion: The End of Evangelion]]'', asciuto ô 19 'e Julio 'e chill'anno<ref>{{cita|Cavallaro|p. 55}}.</ref>. Purzine 'o sicunno jè spartuto nt'â ruje, annumenate "episodio 25" e "episodio 26", 'e riquesto 'e chille r{{V}}a serie anemata<ref name="TavassiEOE">{{cita|Tavassi|pp. 274-275}}.</ref>. Nt'â ll'anne 'a Gainax defennette cchiù bote â 'o fenale recenale, ricenno ca chillo cinematografeco jè inutele<ref name=Panel/><ref name="Tsurumaki"/>; siconn'â Tsurumaki ''The End of Evangelion'' nun jè na respuosta ê lamentele pe 'o fenale reggenale, pecché 'o fenale fuje pinzato viulento e malencuoneco già primma<ref>{{Cita web |url=http://www.fansview.com/2001/otakon/081101d.htm |titulo=Otakon - Kazuya Tsuramaki |lengua=en |acceisso=7 'e majo 2017 |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080119140041/http://www.fansview.com/2001/otakon/081101d.htm |dataarchivio=19 'e janaro 2008 }}</ref>.
== Referemiente ==
''Neon Genesis Evangelion'' cuntène na meta 'e referemiente â releggione, â [[biologgia]], â [[felosofia]] e â [[psicologgia]]<ref name="TheTimes">{{cita web|url=http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article183723.ece|titulo=DStv Pick of the week - Neon Genesis Evangelion|autore=Matthew Vice|editore=[[The Times]]|data=15 'e 'Noviembro 2009|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100505191413/http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article183723.ece|dataarchivio=5 'e Majo 2010}}</ref> Ate ntimazziune se pozzono truà ppe' libbre 'e [[Ryū Murakami]]<ref name="Fujiep9" /><ref>{{cita|Lamarre|pp. 153-154}}.</ref>, ''[[Andromeda (Crichton)|Andromeda]]'' e ''[[The Divine Invasion]]'' 'e [[Philip K. Dick]], ''[[Childood's End]]'' 'e [[Arthur C. Clarke]]<ref>{{cita|Miller|p. 189}}.</ref>, ô cinematografo ''[[The Hitcher]]'', â serie ''[[The Prisoner]]''<ref>{{cita web|url=http://j-pop.com/anime/archive/feature/03_evangelion/end1.html|titulo=Evangelion|acciesso=11 'e Austo 2015|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20010304203436/http://j-pop.com/anime/archive/feature/03_evangelion/end1.html|dataarchivio=4 'e marzo 2001}}</ref>, ''[[Thunderbirds]]'', ''[[UFO (serie)|UFO]]''<ref>{{cita|Sanenari|p. 96}}.</ref>, ''[[Ultraman (serie 1966)|Ultraman]]''<ref name="Fujiep9" />, ''[[Ultraseven (serie)|Ultraseven]]'', e ppe' 'e libbre 'e [[fantascenza]] 'e [[Cordwainer Smith]]<ref name="Stanford">{{cita web|url=http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva1.html|titulo=Speaking Once as They Return: Gainax's Neon Genesis Evangelion|autore=Carl G. Horn|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20120329122552/http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva1.html|dataarchivio=29 'e marzo 2012}}</ref>. Ninnamente, â parte tutt{{v}}e ntimmie, pare ca ''Evangelion'' fuosse impruenzato 'a nu gruosso nummero 'e serie anemate bbenute pprimma, com{{V}}a ''[[Devilman]]''<ref>{{cita libro|titulo=デビルマン解体新書|editore=Kōdansha|data=10 'e Frevaro 1999|capitulo=Special Chapter 特別対談: 永井豪 × 秀明庵野|isbn=978-4-06-330070-3|lengua=ja}}</ref>, ''[[Mazinga Z]]'' 'e [[Gō Nagai]]<ref name="Fujiep9">{{cita|Fujie, Foster|p. 9}}.</ref><ref>{{cita|Sanenari|p. 97}}.</ref>, ''[[Mobile Suit Gundam]]''<ref>{{cita libro|autore=[[Takashi Murakami]]|titulo=Little Boy: The Arts Of Japan's Exploding Subculture|editore=Yale University Press|anno=2005|paggene=9-10, 40, 52-53, 70, 88|lengua=en|isbn=978-0-300-10285-7}}</ref><ref>{{cita libro|autore=Timothy N. Hornyak|titulo=英文版ロボット: Loving the Machine|editore=Kodansha International|anno=2006|paggene=69-71|lengua=en|isbn=978-4-7700-3012-2}}</ref> e ''Densetsu kyojin Ideon''<ref>{{cita libro|titulo=Anime Poster Art: Japan's Movie House Masterpieces|pagina=108|autore=Takako Aoyama, Tomoko Akashita|editore=DH Publishing|data=2003|lengua=en|isbn=978-0-9723124-4-8}}</ref>, e ca prupone nu leggistro 'e tieme e 'e fatte r{{V}}a fateca 'e primma r{{V}}o sturio Gainax, ''[[Nadia]]''<ref name="Lamarrep180" />. Int'ê ntenzzione 'e criatore 'a seria hêva jessere na specie 'e cuntinuazziona suoja<ref>{{cita|Sanenari|p. 170}}.</ref>. Ate referemiente se truoano int'ê nuomme r{{V}}e perzunagge r{{V}}a serie anemata<ref>{{cita web|autore=Hideaki Anno|url=http://www.gainax.co.jp/hills/anno/essay1.html|titulo=Essay|editore=Gainax|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20070220135947/http://www.gainax.co.jp/hills/anno/essay1.html|dataarchivio=20 'e Frevaro 2007|acciesso=26 'e Abbrile 2014|lengua=ja}}</ref>. Quase tutt{{V}}e nuomme r{{V}}e perzunagge fujeno asciurtate r{{V}}o sciniatore, Hideaki Anno, e refretteno 'e guste suoje<ref>{{cita|Filmbook|vol. 4, pp. 8-9}}.</ref>; stiss'isso spiegaje 'e avè «pegliato mpronto» â nu sacco 'e jonte<ref>{{cita libro|autore=Hideaki Anno|capitulo=What were we trying to make here?|titulo=Neon Genesis Evangelion 1|editore=[[Viz Media|VIZ Media LLC]]|anno=1998|pagggene=170-171|isbn=1-56931-294-X|lengua=en}}</ref>.
=== Releggione ===
[[File:Kircher Tree of Life.png|thumb|upright|Ll'Arbero r{{v}}a Bbita cu 'e rriece [[Sephirot]], nu disegno ca accumpare nt'â sigla e ncopp{{V}}o soppigno 'e ll'afficio 'e Gendō<ref name="Ortega">Mariana Ortega, ''My Father, He Killed Me; My Mother, She Ate Me: Self, Desire, Engendering, and the Mother in «Neon Genesis Evangelion»'', ''Mechademia'', 2:10, Minneapolis, University of Minnesota Press, 2007, pp. 216-32, DOI:10.1353/mec.0.0010, ISSN 2152-6648 (WC · ACNP).</ref><ref name="Stanford2">{{cita web|url=http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva2.html|titulo=Speaking Once as They Return: Gainax's Neon Genesis Evangelion - Part 2|autore=Carl G. Horn|accuesso=9 'e Abbrile 2015|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20111228184523/http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva2.html|dataarchivio=28 'e Decembre 2011}}</ref>]]
Int'â ''Neon Genesis Evangelion'' nce stanno na meta 'e referemiente â releggione, specie p{{V}}a [[crestianesemo|releggione crestiana]], ô [[giurieismo]]<ref name="TheTimes" /> e â [[cabbala]]<ref name="Tavassi1" />. Desfazio tutte ste ntimie fujeno straiute e mise int'â serie ppe' crià na "metologia" nova, na gruossa parte r{{V}}e referemiente e 'e sti cutazzioni mantene nu anchippo cu 'e jonte reggenale<ref name="Ortega" />. Sicunno ll'assestente â lleggia, Kazuya Tsurumaki, 'o sturio Gainax bulette mpizzà tieme crestiane ppe' rà â serie n'aria «nsateca» e «mesteriusa» e p{{V}}a ffà devierza 'a tutte ll'ate anime ''mecha''<ref name="Kazuya">{{cita web|url=http://www.tomodachi.de/html/archiv/funime/f27_kurz_1.html|titulo=Interview mit Tsurumaki Kazuya (Studio Gainax)|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=de}}</ref>. Tsurumaki anniaie 'a presenza 'e nu «gnifecato crestiano» rint'â serie<ref>{{cita|Cavallaro|p. 59}}.</ref><ref>{{cita web|autore=Owen Thomas|url=http://www.akadot.com/article/article-tsurumaki2.html|titulo=Amusing Himself to Death: Kazuya Tsurumaki speaks about the logic and illogic that went into creating FLCL|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20020110094207/http://www.akadot.com/article/article-tsurumaki2.html|dataarchivio=10 'e Iennaro 2002|lengua=en|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>, ricenno ca: «Nuje [r{{V}}a Gainax] penzaiemo ca stu nzierto 'e scenza e releggione avvarrìa rennuto 'a serie cchiù maliusa»<ref name="Kazuya" />. Sicunn'ô sturiuso accademeco Gavin McDowell ' cummiento 'e Tsurumaki nun gnefeca ca 'e referemiente nun teneno nisciuno senzo, cummo mmece ritto spisso nt'ê raggiunamiente ncopp'â serie<ref>{{cita|McDowell|p. 14}}.</ref>.
Hideaki Anno arrechiraje 'e avé sturiato 'o crestianesemo ausanno cierte libbre comm'â dizziunare{{#tag:ref|«Pare ca [Anno] nun ave leggiuto maje 'a Bibbia, purzine cu tutt{{V}}e simbule crestiane r{{V}}e fateche suoje; (sicunno [Toshio] Okada) ave sulo scivoto cocco termeme maliuso»<ref>{{cita web|autore=Eri Izawa|titulo=Toshio Okada on the Otaku, ANime History, and Japanese Culture|data=1º 'e Attrufo 2003|lengua=en|url=http://www.mit.edu/people/rei/manga-okadaluncheon.html|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080504115217/http://www.mit.edu/people/rei/manga-okadaluncheon.html|dataarchivio=4 'e Majo 2008}}</ref>.|group=N}} e 'e avé mpizzato elemiente crestiane sanza nisciuno ntiento 'e ricere cocca tagliarella ncopp{{V}}e dogme suoje, ma ppe' crià na «atmosfera» ntricariella: «[Int'â ''Evangelion''] nce stanno nu sacco 'e "tiermene chiave", mperrò, parlanno schitto schitto, songo sulo simbule ca, si pegliate uno â uno, nu gnefecano niente. Tottavota, sulo si sti "tiermene chiave" beneno ammischiate nzemmola se ppò verè nu gnefecato»<ref name="Jinnken">{{cita web|url=http://www.jinnken.org/kouenroku/annohideaki.html|titulo=庵野秀明 会見 2000.12.5|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100428164723/http://www.jinnken.org/kouenroku/annohideaki.html|dataarchivio=28 'e Abbrile 2010}}</ref>. Pare ca isso 'o pegliaje cummo «materiale commèto ppe' crià 'a ntramaria» e ppe' strecà 'e tieme felosofeche<ref name="Jinnken" />: «Int'â ''Evangelion'' nce sta na storia ncopp'ô sarvamiento 'e ll'uommene, ma nun jè nu sarvamiemto 'o vero. Refrettenno ncopp'ô destino r{{V}}e crestiane accumemciaje â peglià na morra 'e elemiente crestiane. E ntramente ca penzaje â ll'eboluzzione e â 'o signifecato 'e ll'asistenza accumenciaje â crià n'opera ncopp{{V}}o destino 'e ll'uommene»<ref>{{cita libro|capitulo=喪失を終末を超えて|titulo=SF Japan―日本SF大賞20周年記念 (Millennium:00)|editore=Tokuma Shoten|data=5 'e Abbrile 2000|isbn=4-19-720111-7|lengua=ja|url=http://johakyu.net/lib/2007/07/2007-07-27-000550.php|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080329045234/http://johakyu.net/lib/2007/07/2007-07-27-000550.php|dataarchivio=29 'e Marzo 2008}}</ref>.
'Nfino 'e primme puntate r{{V}}a serie nce stanno nu gruosso nummero 'e ntime â metologgia jodico-crestiana<ref>{{cita|Cavallaro|pp. 58-59}}.</ref><ref>Mick Broderick, ''Anime's Apocalypse: Neon Genesis Evangelion as Millenarian Mecha'', ''Gender, History, and Culture in the Asian Context'', vol. 7, Marzo 2002.</ref>, cumm{{V}}a na meta 'e referemiente â roce e ô [[ncrucïamiento]], â [[lanza 'e Longinus]], 'e [[rre Magge]]<ref name="Campp249">{{cita|Camp, Davis|p. 249}}.</ref>, e â 'e [[Cartepecore r''o Mare Muorto]]<ref>{{cita|Fujie, Foster|p. 63}}.</ref>. Nce stanno purzine ate referemiente cchiù o meno evirente ô primm{{V}}ommo [[Adamo]], â primma femmena [[Eva]]<ref>{{cita|Cavallaro 2009|p. 74}}.</ref>, [[Lilith]]<ref name="Ortega" /><ref>{{cita|Cavallaro|p. 58}}.</ref>, ô [[Guf]], ll' ommo [[Adam Qadmon]], 'e durece [[Apuostole]], ô Ddio [[Marduk]] e ll'Agnele r{{V}}o [[Viecchio Testamiento]]<ref>{{cita|Fujie, Foster|p. 27}}.</ref>. Mpurzì 'e machene Evangelion e 'o Pruggetto p'ô Perfezziunmiento 'e ll'Ommo pareno resegnà â cierte cunciette relleggiuse; siconn'ê criteche 'e Evangelion teneno assumeglianze cu 'o [[Golem]]<ref name="Stanford2" />, ntramente 'o Pruggetto p'ô Perfezziunamiento 'e ll'Ommo assumeglia ô ''[[Tiqqun 'Olam]]'' (תיקון עולם, lett. "Accunciamiento r{{v}}o munno") abbraieco<ref>{{cita libro | anno = 2007 | autore = Wendy Haslem|coauture= Angela Ndalianis, Chris Mackie|titulo=Super/Heroes: From Hercules to Superman| editore=New Academia Publishing|lengua=en|paggene=123-124 |ISBN = 0-9777908-4-3}}</ref>. Ate referemiente se pozzono truà nt'â sigla, aró cumpare na paggena ca assumeglia ô ''[[Sefer Raziel HaMalakh]]''<ref name="Stanford2" />, e rint'ê nuomme 'e ll'Agnele r{{v}}a serie<ref>{{cita|McDowell|p. 9}}.</ref>: augnuno 'e llòro tene sumeglianze, fateche e comprìte 'e ll'agnele r{{v}}a releggione abbraieca-crestiana<ref name="PB3">{{cita|Platinum Booklets|Episode commentaries, vol. 3}}.</ref><ref>{{cita|Filmbook|vol. 5, p. 81}}.</ref>.
=== Psicologgia e felosofia ===
[[File:Godzilla Resurgence World Premiere Red Carpet- Anno Hideaki (28526527191).jpg|thumb|left|upright|[[Hideaki Anno]], leggista e sciniatore 'e ''Evangelion'']]
{{quote|[''Evangelion''] jè 'a storia 'e Shinji ca accire â 'o pate suojo [Gendō] e annasconne a mamma â isso. [...] Nce fuje na specie 'e riquesto ppe' nu robot [annummenato Eva], addonche 'a mamma vera ['e Shinji] arreventaje nu robot, mpero nce stà porzì na mamma ca tene 'e stissse anne suoje, Rei Ayanami. [Rei jè] pure co 'o pate vero [Gendō]. Nce sta porzì n'atu pate, Adam, ca cuverna sti fatte. Bulevo ca tutte sti nchippe criasseno nu cumpresso 'e Edipo a cchiù cienze.|Hideaki Anno<ref>{{cita|Sanenari|p. 86}}.</ref>}}
Int'â ''Neon Genesis Evangelion'' beneno annumenate nu sacco 'e cunciette 'e [[Sigmund Freud]], commm{{v}}a ll'[[Eros e Thanatos|Eros e 'o Thanatos]]<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 18, p. 24}}.</ref><ref name="Refrain">{{cita web|titulo=Refrain of Evangelion booklet|editore=King Records|anno=2003|url=https://dl.dropboxusercontent.com/u/5317066/eva/2003-refrain-evangelion-booklet.txt|acciesso=2 'e Noviembro 2015|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20141222173633/https://dl.dropboxusercontent.com/u/5317066/eva/2003-refrain-evangelion-booklet.txt|dataarchivio=22 'e Decembre 2014}}</ref>, 'o [[cumpresso 'e Edipo]], 'o [[cumpresso 'e Electra]]{{#tag:ref|«Hideaki Anno scenea na specie 'e Cumpresso 'e Electra [...], e ll'oggetto 'e ll'ammore 'e Ritsuko jè 'a fiùra 'e riquesto r{{v}}o pate, Gendo Ikari»<ref>{{cita|Poggio|p. 47}}.</ref>.|group=N}}, 'a [[fase urale]]<ref name="PB5">{{cita|Platinum Booklets|Episode commentaries, vol. 5}}.</ref>, 'a [[libido]] e 'a [[destrudo]]<ref>{{cita|Fujie, Foster|p. 147}}.</ref>. Nu sacco 'e scene r{{v}}o cinematografo ''The End of Evangelion'' zitano 'e cunciette 'e Eros e 'e Thanatos ppe' 'o perzunaggio 'e Shinji, ca tene na uerra ntra ô nstinto 'e bita e 'o nstinto 'e morte<ref>{{cita|Fujie, Foster|pp. 147-160}}.</ref>. Ate ntime ô cuncietto 'e destrudo nce stanno int'â ruje canzone r{{v}}o cinematografo, ''Thanatos — If I can't be yours'' e ''Komm, süsser Tod''<ref>{{cita|Fujie, Foster|p. 150}}.</ref>. Int'ô sirecesemo episodio r{{v}}a serie reggenale Shinji chiata cu n'ato se stisso, ca po' jessere cunziderato, ppe' 'e tiermene r{{v}}a psicologgia e r{{v}}a psicoanàlese, 'o qualisso o [[altareco]] suojo; 'e dduje Shinji, uno 'o vero, l'ato sulo mmaggenario, parono rappresentà 'e cunciette 'e [[Ieo (psicologgia)|Ieo]] e [[Super-ieo]], annumenate 'a Sigmund Freud rint'ô libbro ''LL'Ieo e ll'Es''<ref>{{cita|Filmbook|vol. 5, p. 63}}.</ref>.
Ate zitazzione nce stanno purzì nt'â tiérza puntata, arù bene annumenato 'o [[dilemma r''o puorchespino]] r{{v}}o filosefo [[Arthur Schopenhauer]]<ref>{{cita|Sony Magazines|v. 2, p. 23}}.</ref><ref>{{cita|Poggio|p. 10}}.</ref>, e int'â ntramaria 'e ll'urdemo episodio, ca zita cierte ideie 'e Freud<ref>{{cita|June|p. 16}}.</ref>{{#tag:ref|«Nt'â ll'urdema puntata, Anno zita â Freud, e ammacare purzine â [[Jacques Lacan|Lacan]], quanno 'a voce nvisibbele nt'â capa 'e Shinji esprecà ca isso creia 'o carattere suojo staccannose r{{v}}a mamma e cercanno 'e farze recanoscere â ll'ate»<ref>{{cita|Napier 2002|p. 434}}.</ref>.|group=N}}. Pare ca devierze perzunagge r{{v}}a serie patene cierte risturbe 'e perzonaletà: Shinji jè na perzonaletà urale<ref name="PB5" /><ref>{{cita|Poggio|Episodio 20, p. 47}}.</ref>, Rei fuje scritt'â Anno originariamente cumm'â na guagliona ca patisce 'e [[schizzofrenia]]<ref>{{cita|Kentaro|p. 95}}.</ref><ref>{{cita|June|pp. 32-33}}.</ref> e Asuka pare suffrì 'e nu [[risturbo narcisisteco 'e perzonaletà]]<ref>Kōji Mizobe, [https://web.archive.org/web/20180817124825/http://www.otemon.ac.jp/var/rev0/0000/5482/center08_mizobe.pdf 新世紀エヴァンゲリオンにみる思春期課題と精神障害] (PDF), in 地域支援心理研究センター紀要, n. 8, 追手門学院大学, 2011.</ref>. Ntimazziune ê cunciette [[felosofia|felosofeche]] o psicologgeche se ponno truà nt'ê nuomme 'e devierze episode r{{v}}a serie anemata. 'A sericesima puntata, annumenata "Malattia mortale, e poi...", verboràzia zita ''[['A malattia murtale]]'' r{{v}}o filosefo [[Søren Kierkegaard]]<ref name="Poggio51">{{cita|Poggio|p. 51}}.</ref>. 'O nommo ngrese r{{v}}o vinticinchesemo episodio, "Do you love me?", ffà 'a cecatella ô libbro 'e [[Ronald Laing]], scritto comm{{v}}a na scommerzazzione ntra ddoje crestiane sanza nommo<ref name="PB7e">{{cita|Platinum Booklets|Episode commentaries, vol. 7}}.</ref><ref name="Poggio92">{{cita|Poggio|p. 92}}.</ref>.
== Tieme e anàlese ==
{{quote|Sta serie jè maliusa assaje, jè 'o bero? Nu ll'hêvo maje addunato primma 'e mmo.|Hideaki Anno, arroppo avè veruto n'ata bota tutt{{v}}a serie ô 2006<ref>''Anno's new baby'', ''Newtype Usa'', vol. 5, nº 12, decembre 2006, p. 30.</ref>}}
Uno r{{v}}e tieme cchiù mpurtante 'e ''Neon Genesis Evangelion'' jè 'a cummunecazzione cu ll'ate crestiane<ref name="PB7" /><ref>{{cita|Platinum Booklets|Episode commentaries, vol. 1}}.</ref>. Sicunno ll'assestente â lleggia, Kazuya Tsurumaki, nfino 'e primme tiempe r{{v}}a fravecazzione ll'anime heva jessere na «storia ncopp{{v}}a cummunecazzione» cu nu messaggio ppe ll<nowiki>'</nowiki>''otaku'', iudecate â Hideaki Anno «troppo turze» e 'nchiuse: «Nzomma, cchi nun jè appassiunato ['e anemazzione] 'o vere mmatula. Si 'o vere nu crestiano ca ggià sape campà e cummunecà, chillu crestiano nu pò mparà niente»<ref name="Tsurumaki" />. Purzine Anno avette mpucciature pe sta sammena 'e ll<nowiki>'</nowiki>''otaku'', ma se paraje r{{v}}e piole ricenno ca: «Nun stongo iudecanno ê [ll<nowiki>'</nowiki>''otaku''], rico sulo 'a penione meja. Coccuruno crere ca nun me sto facenno 'e fatte meje»<ref name="Togetter" />. Secunno cocco criteco 'a ntramaria e 'e perzunagge 'e ''Evangelion'' refretteno 'e quattre anne 'e malincunìa r{{v}}o leggista<ref>{{cita web|autore=David Samuels|url=http://www.theatlantic.com/magazine/archive/2007/05/let-s-die-together/305776/3/|titulo=Let's Die Together|data=1º 'e Majo 2007|editore=[[The Atlantic Monthly]]|acciesso=23 'e Decembre 2013|lengua=en}}</ref><ref>{{cita web|autore=Ransey Isler|url=http://www.ign.com/articles/2014/02/04/top-25-greatest-anime-characters?page=5|titulo=Top 25 greatest anime characters|data=4 'e Frevaro 2014|lengua=ja|acciesso=4 'e Jugno 2014}}</ref>, ca parlaje nu sacco e vote 'e ll'opera comm{{v}}a nu schiecco r{{v}}a bita soja: «''Evangelion'' jè 'a bita mia ncopp{{v}}a pellicula. Stongo ancora campanno, mperzò 'a storia nun jè ancora fernuta»<ref>{{cita|Sanenari|p. 36}}.</ref>. Â siconna mmità r{{v}}a serie ll'argumiento miccione 'e ''Neon Genesis Evangelion'' arreventa «'o core r{{v}}e crestiane»<ref name="DR2">説明, ''Death & Rebirth Program Book (Special Edition)'', Gainax, 1997.</ref> e 'e raggiunamiente ncopp{{v}}a cummunecazzione beneno purtate annamze trammeto devierze [[frusse 'e cuscenza]] r{{v}}e perzunagge cchiù mpurtante<ref name="PB7" />. Ppe' ffà n'asempio, int'ô quattuordecesemo episodio nce sta na luonga puesia 'e Rei Ayanami<ref name="PB3" /> cu parole e fiùre ca pareno nu tené nisciuno anchippo<ref>{{cita|Poggio|p. 49}}.</ref>. Cierte scene spiccecate se truovano, rreguardo Shinji, rint'ô sirecesemo<ref name="Poggio51" /><ref name="PB4">{{cita|Platinum Booklets|Episode commentaries, vol. 4}}.</ref> e rint'ô vintesemo episodio<ref name="PB5" /><ref>{{cita|Poggio|p. 75}}.</ref>. Sta tecneca bene ausata mpurzì nt'â ll'ordeme ddoje puntate, e 'a ntramaria bene carriata annanze schitto trammeto 'e pensamiente e 'e raggiunamiente r{{v}}e perzunagge<ref name="Poggio92" /><ref name="DR2" />. Pare ca ll'episodio fenale se schiaia sanu sano nt'â capa 'e ll'isso, ca se addumanna ê mutive ppe campà e ncopp{{v}}e anchippe cu ll'ate crestiane<ref name="PB7e" />.
Int'â ll'urdeme ruje puntate 'o llegista nzertaje mpurzì na scena arù 'e perzunagge ricen'â Shinji ca si coccosa fà male se pò mpurre fujì; siconn'â Hideaki Anno 'a serie nun rice ca nun se pò fuji, ma ca si nun s'accapa coccosa nfra fujì e restà se rumane nt'â nu limbo cumm'â morte<ref>{{cita|June|pp. 19-20}}.</ref>. N'ata mpurtante nfroenzia ncopp{{v}}a ''Evangelion'' e ncopp{{v}}a ll'ambientazione post-abbocalitteca suoja se pò ascià nt'ô crimma r{{V}}a suggittà r{{v}}a [[uerra fridda]]. Secunno Anno<ref>{{cita web|autore=Mark Schilling|url=http://www.japantimes.co.jp/culture/2014/10/18/films/hideaki-anno-emotional-deconstructionist/#.V45pXfmLRMx|titulo=Hideaki Anno: emotional deconsturctionist|data=18 'e Attrufo 2014|lengua=en|acciesso=19 'e Julio 2016}}</ref>: «'A paura r{{v}}a uerra fridda jera, parlanno schitto schitto, 'a tema 'e na [[uerra atomeca]]. Nce stava sempe 'o senzo ca, si fuosse scuppiata na uerra nucleare, 'o munno sarrìa fernuto. [...] Mme penzaje ca 'o munno sarrìa fernuto int'ô vintesemo seculo»<ref>{{cita web|url=http://www.themalaysianinsider.com/showbiz/article/japan-anime-king-anno-haunted-by-fears-of-apocalypse|titulo=Japan ’anime’ king Anno haunted by fears of apocalypse|data=2 'e Noviembro 2014|lengua=en|acciesso=19 'e Julio 2016|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160106173738/http://www.themalaysianinsider.com/showbiz/article/japan-anime-king-anno-haunted-by-fears-of-apocalypse|dataarchivio=6 'e Iennaro 2016}}</ref>. Ncopp{{v}}e ntimie rellegiuse r{{v}}a serie anemata 'o lleggista ricette ca: «'O Giappone jè nu paese addò soccerono spisso catastrofi natorali. Nce ste comm{{v}}a nu senzo ca 'o vero nce sta nu Pateterno a cocche parte, â llà ffora»<ref>{{cita web|url=http://www.animeclick.it/news/40765-hideaki-anno-evangelion-le-origini-ed-il-futuro|titulo=Hideaki Anno: Evangelion, le origini ed il futuro|data=11 'e Noviembro 2014|acciesso=19 'e Abbrile 2016}}</ref>. Nu poco primma c'ascette 'a serie arrechiaraje 'e vulé nzertà nu sacco 'e tieme r'â fanascenza e dâ felosofia muderna, cummo: «Che senzo ave l'ebboluzione? Che anchippo nce sta ntra ll'uommene e 'o Pateterno? Stu Pateterno jè 'o vero? E si ll'uommene putesseno responnere na bota pe' tutte 'a sto suspico?»<ref>''Gainax Returns to anime with Shinseiki Evangelion'', ''Animerica'', vol. 3, nº 2, Viz Media, Fevraro 1995, p. 14.</ref>.
== Stile ==
{{quote|''Evangelion'' jè na specie 'e ''puzzle''. Ogneduno 'o ò beré e ntreppecà cummo bole isso. Bulimmo ca tutt{{v}}e appassiunate penzano sulo llòro, accussì ca tutt{{v}}e perzone ponno fïurarse 'o munno lloro|Hideaki Anno<ref>{{cita|Cavallaro|p. 70}}.</ref>}}
Nt'â ll'anime s'ausano spisso tecneche sperimentale; rint'ô sirecesemo episodio verboràzia 'e raggiunamiente e 'e penzamiente 'e Shinji beneno rappresentate trammeto riche ianche ca se movono ncopp'â nu funnato niro<ref name="Poggio51" /><ref name="PB4" />. Nt'â vintesema puntata rint'â nu frusso 'e cuscenza r{{v}}o guaglione, beneno mmustrate scacamarrone e nguacchie 'e culore, futugrafie r{{v}}e cumpagne suoje e nu sacco 'e buzzette disegnate â mmana<ref>{{cita|Cavallaro 2009|pp. 69-70}}.</ref>. Sicunn'ô scrittore Dani Cavallaro «''Neon Genesis Evangelion'' rappresenta nu passolo annanze maje beruto primma, cu na sintesi 'e ''cel animation'' e [[computer grafeca]], na onione 'e fiure disegnate â mmana e [[affiette speciale]]»<ref>{{cita|Cavallaro|p. 18}}.</ref>. Rint'â ll'urdemo episodio mperrò nun fuje ausata 'a ''cel animation'', ma 'e vuozze r{{v}}o ''[[storyboard]]''. Chesta sceveta tuttavòta nu tenette niente â cche ffà ch{{v}}o defauto 'e tiempo r{{v}}a fravecazzione 'e ll'urdeme roje puntate, ma fuje na sceveta 'e stile 'e Hideaki Anno: «Bulevo ffà veré ca [...] se pò ngarrà mpurre ausanno schitto 'e buzzette reggenale»<ref name="NewtypeAnno" />. Rint'ô ll'episodio ausaje ''collage'' 'e fiure 'e ll'ate episodie r{{v}}a serie, mmaggene ammalute 'e nu sulo culore, e na morra 'e futugrafie janche e nire<ref name="Cavallaro60" />. Ô ccuntrario 'e ll'ate leggiste 'e anemazzione comm{{v}}a [[Mamoru Oshii]] o [[Katsuhiro Ōtomo]], ca tentano 'e mpezzà nt'â na sula mmaggena cchiù menute ca ponno, 'a leggia 'e Anno cerca 'e jessere assenziale e 'e nzertà sulo 'o zzico. 'Mmece 'e ffà jogne 'e nformamiente r{{v}}e futugramme e abbecenarse 'e cinematografe 'o vero 'o lleggista aìza 'o rritmo r{{v}}o muntaggio ppe' ammuntunà tutt{{v}}e nforme ca pò<ref name="Hiroki" />. N'ata tecneca 'e leggia ca sta nt'â tutt{{v}}s suoje fateche jè 'o' ''[[cut-up]]'', ca abbecena 'a leggia suoja â chell{{v}}e [[Jean-Luc Godard]]<ref>{{cita|Cavallaro|pp. 62-64}}.</ref>. Rint'â ll'episode beneno mise nquatramiente ppe nu tiempo luongo assaje ntr'ê trenta e 'e nnuanta sicunne, o muvemiente maccaneche nt'â mmaggene fremme, comm{{v}}e scalinate mobbele<ref name="Hiroki" />.
Secunno [[Hiroki Azuma]] ''Neon Genesis Evangelion'' ppò jessere spartuto int'â ruje parte. Int'â primma mmità 'a ntramaria pare na normale serie 'e fantascenza e agnuno r{{v}}e perzunagge cchiù mpurtante bene retratto buono. Ll'isse pareno sanarse r{{v}}e sische r{{v}}o passato, e 'e vvarie mesterie r{{v}}a vicenna pareno avé na cunchiusione<ref name="Azuma" />. R{{v}}ô siricesemo episodio mperrò 'a serie accumencia â luà â mmiezzo 'a vriezza e ll'allerìa r{{v}}e primme puntate, allunanannose â ll'anemazzione tradizzionale<ref name="Hiroki" />. 'A ntramaria arreventa cchiù denza e beloce, tanno ca 'o variano 'e Rei int'ô vintetrejesemo episodio tene schitto treje menutule<ref name="Azuma" />, e 'mmece 'e sciogliere tutt{{v}}e chiastielle, accumencia a crià cchiù mmesterie, spisso sanza cunchiusione<ref name="Thouny">Christophe Thouny, ''Waiting for the Messiah: The Becoming-Myth of «Evangelion» and «Densha otoko»'', ''Mechademia'', 4:66, Minneapolis, University of Minnesota Press, 2009, pp. 110-29, DOI:10.1353/mec.0.0066, ISSN 2152-6648 (WC · ACNP).</ref>. Secunno 'o lleggista ppe bbia 'e tutte sti nfummazziune, ll'anime refrette ogneduno ca 'o uarda e pp'ogne appassiunato ll'opera jè devierza<ref>{{cita|Sanenari|pp. 14-15}}.</ref>.
== Media ==
=== Anime ===
{{Articulo prencepale|Episode 'e Neon Genesis Evangelion}}
[[File:TV Tokyo logo 20110629.svg|thumb|Logo 'e [[TV Tokyo]]]]
[[File:TV-Tokyo-Sendegebiet-broadcasting-area.svg|thumb|Nt'â pianta se verono 'e prefetture arò se pò peglià 'o signale 'e TV Tokyo Network]]
'A primma bota c'ascette 'a serie ô Miercurì 4 'e Attrufo 1995 r{{v}}e 18:30 ncopp'â Tokyo Channel 12<ref name="Thouny" /> fuje spenzata â [[TV Tokyo]] e ll'ate TV 'e [[TX Network]] ([[TV Osaka]], [[TVQ Kyushu Broadcasting]], [[TV Hokkaido]], [[TV Setouchi]]), ca mannarono nzemmora ll'anime<ref group="N">Autre â cheste nce suteva [[TV Aichi]], ca reva na lebbreca ê 7:35-8:05 r'ô sicconno Gioverì â asciuta.</ref>, se verevano schitto nt'â trirece r{{v}}e pprefetture r{{v}}o Giappone. Ll'utema puntata ascette ô 27 'e Marzo 1996 e pegliaje n'ennece 'e audienza r'ô 10,3%<ref>{{cita web|url=http://ent.nikkeibp.co.jp/ent/bn/9704/report/evan.html|titulo=新世紀エヴァンゲリオン“騒動”小史(増補改訂版)|lengua=ja|acciesso=17 'e Austo 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20010212010121/http://ent.nikkeibp.co.jp/ent/bn/9704/report/evan.html|dataarchivio=12 'e Fevraro 2001}}</ref>, zoè 'e riece meliune 'e crestiane<ref>{{cita web|url=http://j-pop.com/anime/archive/feature/03_evangelion/anno1.html|titulo=Anno Mirabilis|lengua=en|accieso=30 'e Abbrile 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20010217062324/http://j-pop.com/anime/archive/feature/03_evangelion/anno1.html|dataarchivio=17 'e Frevaro 2001}}</ref>. Rint'ô 1997 'a serie ascette n'ata bota ppe televesione â sera tuccanno 'o 5-6% 'e [[Audience#Share|share]], quanno purzine nu 2% jera iudecato n'ennece 'e audienza bbuono<ref name="Tavassi2">{{cita|Tavassi|pp. 258-259}}.</ref><ref>{{cita web|url=http://mantan-web.jp/2011/10/16/20111015dog00m200019000c.html|titulo=深夜アニメ : エヴァ再放送きっかけに大人向けで新市場 元プロデューサー・東さんに聞く|data=16 'e Attrufo 2011|lengua=ja|acciesso=17 'e Austo 2015|urlarchivio=https://archive.is/20130501125002/http://mantan-web.jp/2011/10/16/20111015dog00m200019000c.html|dataarchivio=1º 'e Majo 2013}}</ref>. Aropp{{v}}a ste primme vote nce fujeno nu cuofano 'e allebbreche. Ô 2003 'o sturio Gainax pubbrecaje na nova edizzione r{{v}}a serie anemata, cu 'a ''[[director's cut]]'' r{{v}}a serie e r{{v}}e [[Neon Genesis Evangelion: The Feature Film|dduje cinematografe]] r'ô 1997, nu video accunciato e n'audio 5.1, annumenata ''Renewal edition''<ref name="Cavallarop60">{{cita|Cavallaro 2009|p. 60}}.</ref>.
==== Edizzione taliana ====
Ll'edizione taliana 'e ''Neon Genesis Evangelion'' fuje spenzata â [[Dynamic Italia]]. LL'addoppiaggio fuje faciuto rint'â Cooperativa Eddy Cortese e dereggiuta â [[Fabrizio Mazzotta]] (ppe 'e primme seie puntate) e Paolo Cortese (pe ll'ati vinte)<ref>{{cita web|url=http://www.antoniogenna.net/doppiaggio/anim/neongenesisevangelion.htm|titulo=Neon Genesis Evangelion|editore=[[Il mondo dei doppiatori]]|acciesso=9 'e Abbrile 2015}}</ref> e verette nzertà, cu [[Gualtiero Cannarsi]], ô "derittore artisteco", n'ommo ncumbenzato 'e verè tutt{{v}}a lucalizzazzione<ref>{{cita web|url=http://www.nippofan-magazine.it/nippofan/intervista%20Gualtiero.htm|titulo=Intervista a: Gualtiero Cannarsi|data=11 'e Decembre 2002|acciesso=9 'e Noviembro 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20021211093439/http://www.nippofan-magazine.it/nippofan/intervista%20Gualtiero.htm|dataarchivio=11 'e Decembre 2002}}</ref>.
'A serie fuje spenzata nt'â trirece [[VHS]] cu 'e puntate ''director's cut'' e asciute ntra ô 1997<ref>{{cita web|url=http://www.dynamicitalia.it/sezioni/video/dynamic_collection/di602_evangelion/di60201/index.htm|titulo=Evangelion VHS 1|editore=Dynamic Italia|acciesso=9 'e Abbrile 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20021117213933/http://www.dynamicitalia.it/sezioni/video/dynamic_collection/di602_evangelion/di60201/index.htm|dataarchivio=17 'e Noviembro 2002}}</ref> nfin'ô 2001<ref>{{cita web|url=http://www.dynamicitalia.it/sezioni/video/dynamic_collection/di602_evangelion/di60213/index.htm|titulo=Evangelion VHS 13|editore=Dynamic Italia|acciesso=9 'e Noviembro 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20021117074151/http://www.dynamicitalia.it/sezioni/video/dynamic_collection/di602_evangelion/di60213/index.htm|dataarchivio=17 'e Noviembro 2002}}</ref>. Aroppo 'e VHS ascettero â ll'ate ddoje 'e [[DVD]] r'â Dynamic Italia e r'â [[Dynit]]. 'A primma, spenzata â Dynamic, ascette ô 2002, sanza 'e ''director's cut''. 'A seconna, pubbrecata â Dynit e spirata â ''Renewal Edition'' giappunese, ascette ô 2008 nummenata ''Platinum Edition''<ref>{{cita web|url=http://www.dynit.it/scheda.asp?mn=3&ctl=1&iddsc=246|titulo=Neon Genesis Evangelion DVD|editore=[[Dynit]]|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.dynit.it/scheda.asp?mn=3&ctl=1&iddsc=627|titulo=Neon Genesis Evangelion Platinum Edition|editore=[[Dynit]]|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>. Ll'anime ascette ppe televesione ncopp'ô canale [[MTV (Italia)|MTV]]: 'e primme dduje episodie fujeno mise nt'â maratona ''Robothon'' ô 12 'e Decembre 2000, e 'a serie sana sana fuje trasmisa r'ô 2 'e Attrufo 2001<ref>{{cita web|url=http://www.mtv.it/tv/cartoni/evangelion/evangelion.asp|titulo=Evangelion, la nuova genesi|editore=[[MTV (Italia)|MTV Italia]]|acciesso=24 'e Jugno 2013|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20011023035417/http://www.mtv.it/tv/cartoni/evangelion/evangelion.asp|dataarchivio=23 'e Attrufo 2001}}</ref> cu na morra 'e lebbreche<ref>{{cita web|url=http://www.mtv.it/tv/cartoni/ontv.asp|titilo=Il ritorno del vampiro|editore=[[MTV (Italia)|MTV Italia]]|data=7 'e Frevaro 2003|acciesso=24 'e Jugno 2013|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20030207220247/http://www.mtv.it/tv/cartoni/ontv.asp|dataarchivio=7 'e Frevaro 2003}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.animeclick.it/notizia.php?id=17965|titulo=Neon Genesis Evangelion ritorna su MTV!|editore=[[AnimeClick.it]]|data=18 'e Ienmaro 2008|acciesso=24 'e Abbrile 2013}}</ref>. ''Neon Genesis Evangelion'' fuje purzì 'a primma serie anemata giappunese â ascì cu nu [[streaming]] afficiale ncopp'â internet nt'â lengua taliana; r'ô 26 'e Abbrile 2010 ogne Lunnerì fuje pubbrecato ncopp'ô canale 'e [[YouTube]] r{{v}}a Dynit n'episodio novo r{{v}}a ''Platinum'', dispunibbele ppe' ddoje simmane<ref>{{cita web|url=http://www.dynit.it/ultimissime_dettaglio.asp?idnws=546|titulo=Pazzesco! Evangelion gratis su Internet!|editore=[[Dynit]]|data=22 'e Abbrile 2010|acciesso=3 'e Austo 2013}}</ref>. Nu poco aroppo 'e ppuntate fujeno pubbrecate sanza tiermete 'e tiempo ncopp'â [[web TV]] taliana [[Popcorn TV]]<ref>{{cita web|url=http://www.dynit.it/ultimissime_dettaglio.asp?idnws=576|titulo=Arriva Popcorn TV! Gli Anime a portata di un click|editore=[[Dynit]]|data=20 'e decembre 2010|acciesso=3 'e Aùsto 2013}}</ref>.
==== Museca ====
{{Articulo prencepale|Museche 'e Neon Genesis Evangelion}}
'E museche reggenale r{{v}}a serie anemata, arrecuovete nt'â treje album asciute ntr'ô 1995 e ô 1996, fuje cumpunuta â [[Shirō Sagisu]]<ref name="Refrain" />. Otre 'e cumpisizzione reggenale nce stà cocca museca famusa comm{{v}}a ''[[Suite pe viuluncella solo 'e Johann Sebastian Bach|Suite pe viuluncella solo n.1]]'' e ''[[Herz und Mund und Tat und Leben]]'' 'e [[Johann Sebastian Bach]]<ref name="Cavallarop63">{{cita|Cavallaro|p. 63}}.</ref>, 'o ''[[Messiah]]'' 'e [[Georg Friedrich Händel]]<ref name="Campp249" />, 'o ''Requiem'' 'e [[Giuseppe Verdi]]<ref name="Cavallarop63" />, e 'a ''[[Nona Sinfunìa]]'' 'e [[Ludwig van Beethoven]]<ref>{{cita|Napier 2002|p. 428}}.</ref>. 'A sigla jè ''[[Zankoku na tenshi no these]]'' (残酷な天使のテーゼ), ntreppecata r'â cantante [[Yōko Takahashi]]<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-05-25/songs-from-evangelion-other-anime-win-jasrac-awards|tito=Songs From Evangelion, Other Anime Win JASRAC Awards|editore=[[Anime News Network]]|data=25 'e Majo 2011|acciesso=7 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>. 'A museca fenale jè ''[[Fly Me to the Moon]]''<ref name="Campp249" />, scritto â [[Bart Howard]] e ntreppecato r'â cantante ngrese Claire Littley e 'e recetante femmene r{{v}}e perzunagge r{{v}}a serie, [[Megumi Hayashibara]], [[Kotono Mitsuishi]] e [[Yūko Miyamura]], cagnanno â episodio â episodio<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 26, pp. 25-26}}.</ref>.
=== Manga ===
{{Articulo prencepale|Capitule 'e Neon Genesis Evangelion}}
[[File:ROC-NCL-AAC Neon Genesis Evangelion Iron Maiden 2nd tankobon 20170624.jpg|thumb|left|upright=0.9|Cocco vvolume 'e ''Evangelion Iron Maiden'']]
'O manga 'e ''Neon Genesis Evangelion'', scritto e disegnato â [[Yoshiyuki Sadamoto]], ''[[character designer]]'' r{{v}}a serie reggenale, debbuttaje ô 1994 ncopp{{v}}a revista ''[[Shōnen Ace]]''<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-04-30/evangelion-manga-to-end-in-2-more-chapters|titulo=Evangelion Manga to End in 2 More Chapters|editore=[[Anime News Network]]|data=30 'e Abbrile 2013|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>, pubbrecata â [[Kadokawa Shoten]]<ref name="Takeda16" />. Asciuto sanza respettà nu chiano mpreciso<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 30, p. 30}}.</ref>, 'o manga fuje spurtate r'ô 78º capitulo ncopp'ã na revista nova ''[[seinen]]'' sempe r{{v}}a Kadokawa, ''[[Young Ace]]''<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-03-21/kadokawa-to-launch-young-ace-magazine-with-eva-in-july|titulo=Kadokawa to Launch Young Ace Magazine with Eva in July|editore=[[Anime News Network]]|data=23 'e Marzo 2009|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>. 'O manga fernette aropp'â 96 capitule ca 'a pubbrecazzione r{{v}}o capitulo fenale ô Jugno r'ô 2013<ref>{{cita web|url=http://mantan-web.jp/2013/07/04/20130703dog00m200048000c.html|titulo=新世紀エヴァンゲリオン : 貞本版マンガ最終回が再掲載 安野モヨコらの祝福コメントも|data=4 'e Julio 2013|acciesso=14 'e Fevraro 2014|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/anime/eva/news/0379.html|titulo=貞本義行『新世紀エヴァンゲリオン』ついに完結!|data=24 'e Majo 2013|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130815041513/http://www.gainax.co.jp/anime/eva/news/0379.html|dataarchivio=15 'e Aùsto 2013}}</ref>. 'E capitule aroppo fujeno raccuovete nt'â quattuordece ''[[tankōbon]]''<ref>{{cita web|url=http://www.kadokawa.co.jp/comic/bk_detail.php?pcd=199999713115|titulo=新世紀エヴァンゲリオン 第1巻|editore=[[Kadokawa Shoten]]|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=ja}}</ref>. 'A pubbrecazzione fernette ô 20 'e Noviembro 2014, quanno ascette 'o quattuordecesemo e utemo tankōbon<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2014-04-28/evangelion-manga-final-volume-to-add-28-new-pages|titulo=Evangelion Manga's Final Volume to Add 28 New Pages|editore=[[Anime News Network]]|data=28 'e Abbrile 2014|acciesso=3 'e Julio 2014|lengua=en}}</ref>.
'O manga fuje pubbrecato nt'â lengua taliana â [[Planet Manga]] r'â [[Panini Comics]]. Rint'â primma pubbrevazzione fuje spartuto nt'â vintotto nummere â mmità 'e recenale. Aroppo â chesta nce fuje na seconnna comm'à reggenale, nnumenata ''Evangelion Collection''<ref>{{cita web|url=http://www.paninicomics.it/web/guest/collane_dettaglio?id=1092|titulo=Le nostre collane - Evangelion|editore=[[Panini Comics]]|data=30 'e Settiembre 2009|acciesso=9 'e Noviembro 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130528043936/http://www.paninicomics.it/web/guest/collane_dettaglio?id=1092|dataarchivio=28 'e Majo 2013}}</ref>.
=== Manga ''spin-off'' ===
Fujeno criate nu registro 'e ''[[spin-off]]'' spirate â ll'annevierzo 'e ''Evangelion'':
* ''[[Evangelion Iron Maiden]]'' (新世紀エヴァンゲリオン 鋼鉄のガールフレンド2nd, ''Shin seiki Evangerion - Kōtetsu no gārufurendo sekando''), nu manga ''[[shōjo]]'' 'e Fumino Hayashi, spirato â rialtà 'e ll'utema puntata r{{v}}a serie reggenale. Se schiaia nt'â scola 'e Neo Tokyo-3 e parla 'e ll'ammure r{{v}}e perzunagge cchiù mpurtante 'e ll'anime. 'O manga, pubbrecato ncopp'â ''[[Monthly Asuka]]'' r'ô 2003 ô 2005, fuje raccuoveto nt'â seje ''tankōbon''.
* ''[[Neon Genesis Evangelion The Shinji Ikari Raising Project]]'' (新世紀エヴァンゲリオン 碇シンジ育成計画, ''Shin seiki Evangerion - Ikari Shinji ikusei keikaku''), nu manga ''[[shōnen]]'' 'e Osamu Takahashi.
* ''[[Evangelion: Angelic Days]]'' (新世紀エヴァンゲリオン 学園堕天録, ''Shin seiki Evangerion - Gakuen datenroku''), nu manga ''shōjo'' 'e Ming Ming, pubblrecato r'ô Marzo 2008 ô decembre 2009 ncopp'â ''Monthly Asuka'' e spenzato rint'â quattre ''tankōbon''.
* ''[[Evangelion - Detective Shinji Ikari]]''(新世紀エヴァンゲリオン 碇シンジ探偵日記, ''Shin seiki Evangerion - Ikari Shinji tantei nikki''), nu manga 'e Takumi Yoshimura, arò Shinji jè nu detective nzemmora â Kaworu. Fuje pubbrecato pp'a primma bota ncopp'â ''Monthly Asuka'' r'ô 24 'e Frevaro ô 24 'e Noviembro 2010<ref>{{cita web|url=http://www.animeclick.it/news/24145-annunciato-nuovo-manga-su-evangelion-shinji-ikaris-detective-journal|titulo=Annunciato nuovo manga su Evangelion: Shinji Ikari's Detective Journal|editore=[[AnimeClick.it]]|data=30 'e Iennaro 2010|acciesso=8 'e Aùsto 2013}}</ref>, 'o manga fuje raccuoveto int'â dduje ''tankōbon''.
* ''[[Petit Eva - Evangelion@School]]'' (ぷちえゔぁ〜EVANGELION@SCHOOL〜, ''Puchi Eva ~Evangerion atto sukūru~''), na serie int'â nu stile [[super deformed]] disegnata â Ryūsuke Hamamoto. Aroppo ca fuje pubbrecata ô 2008 ncopp'â ''[[Monthly Shōnen Ace]]'', ll'opera fuje raccuoveta e spenzata rint'â ruje volume. Otr'ô manga nce stà nu [[Original Net Anime|ONA]] 'e vintiquattre episodie 'e treje menute ogneduno.
=== ''Rebuild of Evangelion'' ===
{{Articulo prencepale|Rebuild of Evangelion}}
Ô 2006 Hideaki Anno annunziaje 'a fravecazzione 'e ''Rebuild of Evangelion'' (ヱヴァンゲリヲン新劇場版, ''Evangerion shin gekijōban'')<ref>{{cita web|url=http://khara.weblogs.jp/hideakianno/personal-biography.html|titulo=Hideaki Anno Biography|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20100718101128/http://khara.weblogs.jp/hideakianno/personal-biography.html|dataarchivio=18 'e Julio 2010|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>, na serie cinematografeca 'e quattre capitule<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/company/news/0027.html|titulo=エヴァンゲリオン<新劇場版>REBUILD OF EVANGELION(仮題)全4部作、製作発表!|editore=[[Gainax]]|data=9 'e Settiembre 2006|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20131023061746/http://www.gainax.co.jp/company/news/0027.html|dataarchivio=23 'e Attrufo 2013}}</ref>. Desfazio fujeno rializzate â 'o stisso staff r{{v}}a serie anemata ma a n'ata suggietà, 'o [[Sturio Khara]], ca fuje funnata â Hideaki Anno 'a posta pp{{v}}o ''Rebuild''<ref>{{cita|Tavassi|pp. 476-477}}.</ref>.
=== Videojuoche ===
{{Articulo prencepale|Videojuoche 'e Neon Genesis Evangelion}}
'A serie spiraje na massaria 'e videojuoche, nisciuno mperrò spenzato â ll'Italia.
=== Cinematografo ''live-action'' ===
Ò Majo r'ô 2003 fuje annunziato nu ''[[live action]]'' r{{v}}a serie anemata ô [[Festival 'e Cannes]]<ref>{{cita|Fujie, Foster|p. 134}}.</ref><ref>{{cita web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-119333452.html|titulo=Live-action version of Japanese anime TV series, 'Neon Genesis Evangelion', in the works|data=21 'e Majo 2003|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>. 'O cinematografo sarrìa stato rializzato r'ê suggità [[ADV Films]], [[Gainax]] e [[Weta Workshop]]. 'O capo 'e ll'ADV Films, John Ledford, cunfermmanno 'o sbucetià ncopp'â fravecazzione r{{v}}o cinematografo, ricette ca: «Cunsideranno 'a qualetà e 'a mprurenza r{{v}}o titulo r{{v}}a Gainax, ll'abbertà r{{v}}a Weta 'e ccrià affiette speciale, e a gruossa sperienza nuosta 'e vanniata e 'e anemazzione giappunese, stu pruggietto je una 'e chille canze ca te capetano schitto na bota nt'â tutta na bita»<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2003-05-21/live-action-eva-press-release|titulo=Live Action Eva Press Release|data=21 'e Majo 2003|editore=[[Anime News Network]]|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>. Ô 2005 'o cofunnatore 'e ll'ADV, Matt Greenfield, ricette ca 'o cinematografo sarrìa stato alleggestrato nt'â n'anno, «ma ammacare nt'â treje o quattre anne»<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/convention/2005/kamikazecon|autore=Jeff La Vergne|titulo=Kamikazecon|editore=[[Anime News Network]]|data=27 'e Marzo 2005|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>. Pare ca 'a suggità ngarraje â avé «'a mmità r{{v}}e 100-120 meliune 'e dollare mmerecane» ca nce vulevano pp{{v}}o fravecà<ref>{{cita web|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363101/index.htm|titulo=It's... Profitmón!|autore=Daniel Roth|data=12 'e Decembre 2005|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>.
Ô 2004 'a Weta pubbrecaje 'e primme buzzette ca sarrìano servute â fravecà 'e custume, 'e scenografie e ll'affiette speciale<ref>{{cita web|url=http://www.wetaworkshop.co.nz/projects/filmography/galleries/neon_genesis|titulo=Neon Genesis Evangelion - Concept Gallery|autore=Stephen Crowe|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20060615062529/http://www.wetaworkshop.co.nz/projects/filmography/galleries/neon_genesis|editore=Weta Workshop|dataarchivio=15 'e Jugno 2006|acciesso=10 'e Aùsto 2013|lengua=en}}</ref>. Nt'â sti vvuozze nu sacco 'e perzunagge tenevano nuomme devierze : Rei Ayanami sarrìa arreventata ''Ray'', Asuka ''Kate Rose'' e Misato ''Susan Whitnall''<ref>{{cita web|url=http://www.cgsociety.org/index.php/CGSFeatures/CGSFeatureSpecial/neon_genesis_evangelion_concept_art_from_weta|titulo=Neon Genesis Evangelion concept art from Weta|editore=CGSociety|data=16 'e Iennaro 2004|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2004-01-19/live-action-eva-sketches-online|titulo=Live Action Eva Sketches Online|data=19 'e Iennaro 2004|editore=[[Anime News Network]]|lengua=en|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>. Tuttavota aroppo nun se sapette cchiù niente', e 'e ''concept art'' ncopp'ô sito afficiale r{{v}}a Weta sbanettero<ref group="N">'O [http://www.wetaworkshop.co.nz/projects/filmography/galleries/neon_genesis nnerizzo reggenale] ([https://web.archive.org/web/20050419203407/http://www.wetaworkshop.co.nz/projects/filmography/galleries/neon_genesis archiviato] ô 19 'e abbrile 2005) r'â gallarìa mmò jè nu redirect â 'o sito novo r{{v}}a Weta. Ll'uneca scheda arò bene annummenato ''Evangelion'' jè chella r{{v}}o designer [http://www.wetanz.com/christian-pearce/ Christian Pearce] ([https://web.archive.org/web/20091122031951/http://www.wetanz.com/christian-pearce archiviato] ô 22 'e Noviembro 2009), ca parlanno r{{v}}o pruggetto ''live action'' 'e ''Evangelion'' rice: "Pity it bummed out." ("Piccato ca jè falluto").</ref>. Mperrò ô 2009, rint'â ll'Anime Central Convention 'e Rosemont, Matthew Greenfield ricette ca 'a fravecazzione sarrìa accumenciata «nnitto nfatto, e nun stongo pazzianno». Greenfield arrechiaraje ca nun puteva ricere niente cchiù ppe mmiezzo r{{v}}e cuntratte, sempe cchiù abbecene<ref>{{cita web|url=http://www.aintitcool.com/node/41089#evangelion|titulo=AICN Anime - Signs of Live on Live Action Projects|autore=Scott Green|data=15 'e Majo 2009|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>. Cocco mese aroppo, ô Frevaro 2010, 'o prodduttore r{{v}}o cinematografo, Joseph Chou, cunfirmaje chillo ca ricette 'o cardascio, ricenno ca jera capace ca accumenciajeno â alleggestrà ô 2011<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-02-04/producer/live-action-evangelion-project-still-active|titulo=Producer: Live-Action Evangelion Project Still Active|data=4 'e Frevaro 2010|editore=[[Anime News Network]]|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>. Rint'ô Aùsto 'e chill'anno tuttavota ll'ADV ntimaje ô sturio Gainax. Secunn'â ll'ADV 'a Gainax nun bulette «remmerà â ll'obbreche suoje» 'e cuntratto e 'e «cuermà 'o leggitemo accatteto r{{v}}e derette 'e autore» r{{v}}o sturio mmerecano<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2011-08-12/adv-sues-gainax-over-live-action-evangelion-option|titulo=ADV Sues Gainax Over Live-Action Evangelion Option|data=12 'e Attrufo 2011|editore=[[Anime News Network]]|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>.
== Accuoveto ==
=== Pubbreco ===
[[File:Máquina Evangelion AVM-600 (14204358541).jpg|thumb|Machena ca spenza venezziane 'e ''Evangelion'']]
Subbeto appriesso â primma asciuta ''Neon Genesis Evangelion'' arreventaje 'o iusso 'e nteressie ntr'â ll'appassiunate 'e anemazzione, ca se spartettero int'â dduje partite. Â nu lato nce stevano chille ca â alludajeno comm{{v}}a «'a cchiù bbella serie anemata 'e sempe», e â ll'atu lato chille ca â iorecajeno «'a cciù muntata 'e tutt{{v}}e ttiempe»<ref name="Crandol">{{cita web|autore=Mike Crandol|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-mike-crandol|titulo=Neon Genesis Evangelion (Review) DVD 1: Platinum Edition|editore=[[Anime News Network]]|data=4 'e Aùsto 2004|lengua=en|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>. N'atu iusso 'e allaio fujeno cierte scene 'e sesso o 'e biulenza r{{v}}o diciuttesemo e r{{v}}o vintesemo episodio r{{v}}a serie<ref>{{cita|Kentaro|p. 155}}.</ref><ref>{{cita|Fujie, Foster|p. 162}}.</ref>, e ll'uteme ddoje puntate<ref name="Solomon">{{cita web|autore=Charles Solomon|url=http://articles.latimes.com/2002/apr/10/entertainment/et-solomon10|titulo=Anime Series Draws on a World of Alienation|editore=[[Los Angeles Times]]|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref> ca ntravugliajeno nu cuofano 'e appassiunate<ref>{{cita|Cavallaro|p. 54}}.</ref>. Purzì ccà 'o pubbreco se spartette nt'â dduje fazzione, ntr'â cchille ca fujeno accuonce assaje r{{v}}e puntate, crerenno ca jerano «prufonne», e chille ca 'mmece 'e creticajeno, penzanno ca 'o gnefecato jera sulo «fegneticcio»<ref name="Solomon" />. Abbenché nce fuje tutt{{v}}o allaio ppe ll'urdeme episodie, ''Neon Genesis Evangelion'' avette na gruossa annumenata<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2013-11-11/evangelion/3.0-you-can-not-redo-is-coming-to-theaters-across-the-u.s-and-canada-in-january-2014|titulo=Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo is Coming to Theaters Across the U.S. and Canada in January 2014|editore=Anime News Network|data=11 'e Noviembro 2013|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>, tanto nt'ô paise suojo<ref name="Lawrence" /> ca â fora<ref>{{cita web|autore=Michael Toole|url=http://www.animenewsnetwork.com/the-mike-toole-show/2011-06-05|titulo=The Mike Toole Show|data=5 'e Jugno 2011|editore=[[Anime News Network]]|acciesso=21 'e Frevaro 2014|lengua=en}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.tv-asahi.co.jp/ss/254/special/top.html|titulo=SmaSTATION!!|data=2007|editore=[[TV Asahi]]|acciesso=9 'e Novembrio 2015|lengua=ja}}</ref>. Grazzie â stu accuoveto 'a serie avette aurienza 'e na morra 'e sturiuse giappunise<ref name="Thouny" />, arrevennanno nu [[fenomeno 'e suggità]]<ref>{{cita|Ishikawa|p. 71-77}}.</ref> accussì gruosso â mpruenzà ll'anemazzione giappunese sana sana. Secunn'â rrevista ''Newtype'', appriesso ê llebbreche r{{v}}a serie, trasmise ô 1997 'e notte, nce fuje na crescetura â ntrasatta 'e anime spenzate 'e notte maje beruta primma; si rint'ô 1996 nce steva schitto na serie ca fuje trasmisa â sirata, ô 1997 'o nummero sajiette â rurece, e arruppiaje ll'anno appriesso: «''Eva'' cagnaje 'a [sub]cultura ''otaku'' sana sana. [...] Fuje ll'accumenzaglia 'e na cosa nova, e appriesso nce fujeno nu cuofano 'e titule ca assumegliajeno â isso»<ref name="New">''An instrument of change'', ''Newtype USA'', vol. 5, n. 12, p. 31, Decembre 2006.</ref>.
Pe mmiezzo 'e sta annumenata 'a serie ascette nt'â nu sacco 'e vutazziune. Subbetto aroppo ca ascette ppe' televesione, verborazia, ''Neon Genesis Evangelion'' fuje aletta «serie anemata cchiù bbella r{{v}}o mumiento» nt'â ddoje vutazziune r'ô 1996 e r'ô 1997 r{{v}}a revista ''[[Animage]]''<ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/gp/gp_1996.html|titulo=第18回アニメグランプリ [1996年5月号]|editore=[[Animage]]|lrngua=ja|acciesso=9 'e Noviembro 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20131014172959/http://animage.jp/old/gp/gp_1996.html|dataarchivio=14 'e Attrufo 2013}}</ref><ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/gp/gp_1997.html|titulo=第19回アニメグランプリ [1997年6月号]|editore=[[Animage]]|lengua=ja|acciesso=9 'e Noviembro 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20131014173011/http://animage.jp/old/gp/gp_1997.html|dataarchivio=14 'e Attrufo 2013}}</ref>. Quanno ascette 'a stissa votazzione ô 1998 'o cinematografo ''[[The End of Evangelion]]'' appassaje 'o primmo puosto e ''Evangelion'' arreventaje 'o primmo ''[[media franchise|franchise]]'' â jessere premmiato treje bbote una appriesso â ll'ata<ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/gp/gp_1998.html|titulo=第20回アニメグランプリ [1998年6月号]|editore=[[Animage]]|lengua=ja|acciesso=9 'e Noviembro 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140929231718/http://animage.jp/old/gp/gp_1998.html|dataarchivio=29 'e Settiembre 2014}}</ref>. Ô 2005 'a televesione [[TV Asahi]] nzertaje ll'anime ô vintesemo puosto ntra 'e ciento serie anemate cchiù apprezzate 'e sempe r{{v}}o pubbreco giappuneso<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|titulo=TV Asahi Top 100 Anime|data=23 'e Settiembre 2005|editore=[[Anime News Network]]|acciesso=17 'e Frevaro 2014|lengua=en}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.tv-asahi.co.jp/anime100/contents/ranking/cur/index.html|titulo=日本全国徹底調査!好きなアニメランキング100|editore=[[TV Asahi]]|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20051215201948/http://www.tv-asahi.co.jp/anime100/contents/ranking/cur/index.html|acciesso=9 'e Noviembro 2015|dataarchivio=15 'e Decembre 2005}}</ref>. Nu fatto spiccicato se avette ô 2006, quanno sagliette ô seconno puosto<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-13/japan's-favorite-tv-anime|titulo=Japan's Favorite TV Anime|data=13 'e Attrufo 2006|editore=[[Anime News Network]]|acciesso=18 'e Frevaro 2014|lengua=en}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.tv-asahi.co.jp/anime100/contents/2006user/cur/|titulo=月バラ2時間スペシャル 芸能界アニメ通が集結!徹底調査アニメランキング100|editore=[[TV Asahi]]|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20070914231821/http://www.tv-asahi.co.jp/anime100/contents/2006user/cur/|acciesso=9 'e Noviembro 2015|dataarchivio=14 'e Settiembre 2007}}</ref>. Rint'ô Japan Media Arts Festival 'e chill'anno fuje dimannato â 80 000 fan giappunise quale jera 'o «cchiù mmeglio anime 'e sempe», e 'a serie ngarraje 'a primma pusizzione<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-04/top-10-anime-and-manga-at-japan-media-arts-festival|titulo=Top 10 Anime and Manga at Japan Media Arts Festival|data=4 'e Attrufo 2006|editore=[[Anime News Network]]|acciesso=24 'e Julio 2014|lengua=en}}</ref>.
Ô 2007 'e paggene web ''One's Communication'' e ''Otaba'' facettero nu sturio ncopp'â ll<nowiki>'</nowiki>''otaku'' e ncopp'â ll'appassiunate 'e anemazzione giappunese; â dimanna ncopp'â serie anemata ca hê aveva fatte arreventà ''otaku'' ll'appassiunate rettero na massaria 'e resposte, arò ''Evangelion'' steva â siconna pusizzione<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-31/survey-roots-otaku|titulo=Survey about "Roots" of Otaku Lifestyle Published|editore=[[Anime News Network]]|lengua=en|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>. Nt'â na vutazzione r'ô 2010 'e ll'Univerzità Politecneca 'e Tokyo ncopp'ô titulo r{{v}}a cultura giappunese ca pò rappresentà 'o [[Cool Japan]] ''Neon Genesis Evangelion'' ascette ô siesto puosto nt'â categurìa 'e ll'anemazzione cu ô 38% r{{v}}e vute<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-05-20/japan-surveyed-on-anime-manga-other-cultural-exports|titulo=Japan Surveyed on Anime, Manga, Other Cultural Exports|editore=[[Anime News Network]]|lengua=en|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>. Ô 2013 'mmece 'a suggittà Neo Marketing addimandaje â 500 crestiane ntr'â 'e binte e 'e sissant'anne ll'anime cchiù «raccuannabbele ppe nu pubbreco 'e fora», e ''Evangelion'' sagliette ô settemo puosto<ref>{{cita web|url=http://www.animeclick.it/news/34839-gli-anime-piu-esportabili-allestero-secondo-il-pubblico-giapponese|titulo=Gli Anime più esportabili all'estero secondo il pubblico giapponese|data=2 'e Jugno 2013|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>.
=== Criteca ===
{| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#white; color:black; width:30em; max-width: 30%;" cellspacing="5"
| style="text-align: left;" |
Quanno aggia beruto â '' Evangelion'' pp{{v}}a primma bota (nfin'ô quattuordecesemo episodio) aggia penzato ca Hideaki Anno heva faciuto tutto zò ca bulevo ffà ij. Nu bulevo ffà cchiù niente, pecché a chillu mumento â annanze nce avarrìa penzato Anno ppe mme. Ma aroppo nu mese â cunchiusione r{{v}}a serie m'addunaje r{{v}}e sentemiente ca mme sorzetaje ''Evangelion''. 'O fenale nun me scuntentaje. Anze, mm'addecreiaje. Ma nun 'a vereje cchiù comm{{v}}a n'opera diffinnitiva. Bulevo crià coccos{{v}}ato.
|-
| style="text-align: right;" |[[Hiroki Endo]]<ref>{{cita libro|autore=Hiroki Endo|titulo=Eden 1|data=16 'e Marzo 1996|editore=Panini Comics|paggena=426|isbn=978-88-6589-803-1}}</ref>
|}
Cunziderata â nu sacco 'e sturiuse nu capodopera<ref>{{cita|Bolton|p. 108}}.</ref>, ''Evangelion'' arreventaje 'a serie anemata giappunese cchiù mpopulare r{{v}}e Nuànta<ref name="Macwilliams">{{cita libro | anno = 2008 | autore = Mark Wheeler Macwilliams|titulo=Japanese Visual Culture: Explorations in the World of Manga and Anime|editore=M.E. Sharpe|cità=Armonk|lengua=en|paggene=56-57|ISBN = 0-7656-1601-7 }}</ref><ref>{{cita libro|autore=Helen McCarthy|titulo=500 Essential Anime Movies: The Ultimate Guide|editore=HarperCollins|capitulo=Evangelion: Death And Rebirth|anno=2008|paggene=96-97|lengua=en|isbn=978-0-06-147450-7}}</ref>. Secunn'â Amos Wong 'e ''Aerial Magazine'': «Ncucciannolo [Hideaki Anno], fuje iudecato r{{v}}a criteca giappunese, e aroppo int'â ll'Europa e â Amereca, cummo ll'anime cchiù mpurtante 'e ll'anne nuanta»<ref name="Wong" />. 'A criteca mmerecana Susan J. Napier mprofecaje na meta 'e bote â ''Neon Genesis Evangelion'' , annumenannola, nzemmora â ate anime commm'â ''[[Princess Mononoke]]'' e ''[[Ghost in the Shell]]'', «n'opera straurdinaria e cumpressa», nu mpurtante asempio 'e «anime 'e cereviello»<ref>{{cita|Napier 2001|p. 18, 96}}.</ref>. 'A paggena web Madman.com 'o nzertaje ô primmo puosto nt'e vinte anime cchiù mejo 'e sempe<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2012-05-10/the-fans-have-spoken/neon-genesis-evangelion-is-number-one-with-a-bullet|titulo=The Fans Have Spoken: Neon Genesis Evangelion Is Number One With A Bullet|data=10 'e Majo 2012|editore=[[Anime News Network]]|acciesso=16 'e Frevaro 2014|lengua=en}}</ref>. ''[[IGN]]'' 'o mpizzaje 'o recemo ntr'â 'e «meglio serie anemate 'e sempe», alludanno 'e tieme e 'a prufonna sammena r{{v}}e perzunagge: «Nisciun'ara serie 'e anemazzione giappunese fuje capace 'e c'ammagà cu na storia 'e fantascenza accussì adderitta»<ref>{{cita web|url=http://uk.tv.ign.com/top-100-animated-tv-series/10.html|titulo=Neon Genesis Evangelion|editore=[[IGN (sito web)|IGN]]|lengua=en|acciesso=9 'e Noviembro 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20131014044811/http://uk.tv.ign.com/top-100-animated-tv-series/10.html|dataarchivio=14 'e Attrufo 2013}}</ref>. Siconno Mike Hale r{{v}}o ''[[The New York Times]]'' ''Neon Genesis Evangelion'' «jè n'anime superiore, nu mecha 'e na strana prufonnetà»<ref>{{cita web|autore=Mike Hale|url=http://www.nytimes.com/2009/09/18/movies/18evangelion.html|titulo=Movie Review, Evangelion 1.0 You Are (Not) Alone|editore=[[The New York Times]]|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140223131110/http://www.nytimes.com/2009/09/18/movies/18evangelion.html|dataarchivio=23 'e Frevaro 2014}}</ref>. Ppe Charles Solomon r{{v}}o ''[[Los Angeles Times]]'' 'a serie è «n'opera maliusa e pettemusa»<ref name="Solomon" />. Sicunno 'o scrittore taliano Andrea Fontana ''Evangelion'' jè ll'accuppatura e uno r{{v}}e «migliatèche» 'e ll'anemazzione giappunese<ref>{{cita web|autore=Andrea Fontana|url=http://www.nonsolomanga.it/anime/eva_articolo-af.htm|titulo=Neon Genesis Evangelion: l'apoteosi dell'anime|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080229123512/http://www.nonsolomanga.it/anime/eva_articolo-af.htm|dataarchivio=29 'e Frevaro 2008|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>.
Martin Theron 'e [[Anime News Network]] alludaje 'a museca, 'o «particulare» ''character design'' 'e Sadamoto e 'o «schicchettuso» ''mecha design'' 'e Yamashita<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-3|titulo=Neon Genesis Evangelion (Review) DVD 3: Platinum Edition|editore=[[Anime News Network]]|autore=Martin Theron|data=18 'e Marzo 2005|lengua=en|acciesso=9 'e Abbrile 2015}}</ref>. Ati lode benettero â Peter Cahill 'e Ex.org, ca remase cuoncio assaje r{{v}}o tierzo e r{{v}}o quarto episodio<ref>{{cita web|url=http://www.ex.org/2.1/19-eva02.html|titulo=Neon Genesis Evangelion - Genesis 0:2|autore=Peter Cahill|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20000208121636/http://www.ex.org/2.1/19-eva02.html|dataarchivio=8 'e frevaro 2000|lengua=en|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref> e â Matt Jong 'e Anime News Network<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/neon-genesis-evangelion/dvd-1/by-matt-jong|titulo=Neon Genesis Evangelion (Review) DVD Vol. 1|editore=[[Anime News Network]]|autore=Matt Jong|lengua=en|acciesso=9 'e Attrufo 2013}}</ref>. Tuttavòta, Anime-planet.com<ref>{{cita web|url=http://www.anime-planet.com/reviews/a390.html|titulo=Neon Genesis Evangelion Review|lengua=en|acciesso=9 'e Noviembro 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080410002057/http://www.anime-planet.com/reviews/a390.html|dataarchivio=10 'e Abbrile 2008}}</ref> e Animecritic.com facettero cocca tagliarella ppo' 'o lato tecneco, specie pp{{v}}o fatto ca beneno sempe ausate mmaggene ggià ausate primma<ref>{{cita web|url=http://www.animecritic.com/evangelion/anr-evangelion.html|titulo=Neon Genesis Evangelion Review|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20131004215400/http://www.animecritic.com/evangelion/anr-evangelion.html|dataarchivio=4 'e Attrufo 2013|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>. Ntr'â chille ca aizarono tagliarelle ncontr'â serie nce steva 'o leggista [[Yoshiyuki Tomino]], ca critecaje ntuosto 'a ntramarja e 'e perzunagge 'e Evangelion. Siccunno Tomino 'e criature 'e ll'opera «nun s'anna buluto sulo arricrià o fà arrecrià 'o pubbreco», bulenno fà beré «ca tutte 'e crestiane ô munno songo addecettute» e schiantuse: «Ij nu penzo ca jè na opera 'e arte. Nuje [legiste] avimma fà beré ê crestiane cummo ponno campà e avé na bita bella, chiena, ncoraggianno 'o senzo 'e cummunetà. Nu posso beré n'opera ca rice n'ata cosa»<ref>''Animerica Interview: Yoshiyuki Tomino'', ''Animerica'', vol. 8, nº 2, Viz Media, Mmarzo 2000, p. 36.</ref>. Sicunno Mike Crandol 'e Anime News Network «''Evangelion'' je una r{{v}}e cchiù bbelle opere 'e anemazzione maje rializzate»<ref name="Crandol" />. 'O cardascio suojo, Zac Bertschy, ricette na cosa spiccicata: sicunno â isso 'a schianta r{{v}}e tagliarelle ncopp'â ''Evangelion'' beneno r'ô poco cereviello e â 'a poca suttigliezza 'e cierte crestiane<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/arjuna/dvd-3|titulo=Arjuna (Review) DVD 3|editore=[[Anime News Network]]|autore=Zac Bertschy|data=6 'e Marzo 2003|lengua=en|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>. Allen Divers, ato scrittore 'e Anime News Network, parlanno 'e ll'uteme puntate scrivette ca: «''Evangelion'' jè sempe magnifeco e bellissemo. 'E mmagene cummunecano granda emozzione, e se cunfanne bbuono ê scene». Sicunno 'o ccriteco 'a ntramaria e 'e tieme 'e ''Neon Genesis Evangelion'' chiereno nu cierto «sfuorzo» 'e cerviello, ppizò nu crestiano sanza chesto n'hê pò piacé e nun 'a pò mango capì: «'E perzunagge e 'a ntramaria 'e ''Evangelion'' sarrìano capace 'e cumpressà â Sigmund Freud»<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/evangelion-collection-0-7-dvd|titulo=Neon Genesis Evangelion Collection 0:7 DVD|editore=[[Anime News Network]]|autore=Allen Divers|data=10 'e Iennaro 2002|lengua=en|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref>.
Nt'â ll'anne 'a serie anemata ave bengiuto premie mpurtante e recanoscemiente. Ô 1996 ''Neon Genesis Evangelion'' e Hideaki Anno fujeno premmiate cummo serie 'e televesione e leggista cchiù mmeglie 'e ll'anno ô Animation Kobe<ref name="AKW">{{cita web|url=http://www.anime-kobe.jp/archive/index.html|titulo=Animation Kobe 96|acciesso=9 'e Abbrile 2015|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080512065703/http://www.anime-kobe.jp/archive/index.html|dataarchivio=12 'e Majo 2008}}</ref>. Ô Animation Kobe e ll'anno appriesso 'mmece 'o videojuoco ''[[Shin seiki Evangelion - Kōtetsu no girlfriend]]'' fuje aleggiuto comm{{v}}o meglio software 'e ll'anno, 'e pellicule ''[[Neon Genesis Evangelion: Death & Rebirth|Death & Rebirth]]'' e ''[[Neon Genesis Evangelion: The End of Evangelion|The End of Evangelion]]'' vengettero'o "Special Audience Choice Award"<ref name="AKW" /> e [[Shirō Sagisu]] 'o veveraggio pp{{v}}a cchiù bbella museca reggenale<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html|titulo=Animation Kobe 1997: An Attendee's Report|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20000712142501/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-e.html|dataarchivio=12 'e Julio 2000}}</ref>. Sempe chill'anno 'a serie fuje premmiata ô decedottesemo Nihon SF Taisho Award<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/sfshow-e.html|titulo="Neon Genesis Evangelion" Honored at Japan SF Awards|editore=[[Gainax]]|acciesso=9 'e Abbrile 2015|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20001022001357/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/sfshow-e.html|dataarchivio=22 'e Attrufo 2000}}</ref>, 'mpattanza cu ''Gamōtei jiken'' 'e [[Miyuki Miyabe]]<ref>{{cita|Bolton|p. XIX}}.</ref><ref>{{cita web|url=http://old.sfwj.jp/list.html|titulo=日本SF大賞について|data=1º 'e Marzo 2014|lengua=ja|acciesso=30 'e Abbrile 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150721082417/http://old.sfwj.jp/list.html|dataarchivio=21 'e Julio 2015}}</ref> e ô primmo Japan Media Arts Festival<ref>{{cita web|url=http://plaza.bunka.go.jp/english/festival/1997/animation/000284/|titulo=Award-winning Works - Neon Genesis Evangelion|acciesso=9 'e Frevaro 2015|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20090515131658/http://plaza.bunka.go.jp/english/festival/1997/animation/000284/|dataarchivio=15 'e Majo 2009}}</ref>.
== Aredetà e mpatto ==
[[File:Cosplay Libre - Vendredi - Japan Expo Sud 2011 - Marseille - 25 février 2011 - P1010536.jpg|thumb|left|Cosplayer vestuta â Asuka]]
''Neon Genesis Evangelion'' jè rummasta aroppo tant'anne â primma bota c'ascette ppe televesione una r{{v}}e serie anemate giappunese cchiù smatreculate e 'e mprurenza r{{v}}a storia<ref>{{cita libro|curatore=Frenchy Lunning|titulo=Emerging Worlds of Anime and Manga 1|anno=2006|editore=University of Minnesota Press|lengua=en|paggena=133|isbn=978-0-8166-4945-7}}</ref><ref>{{cita web|autore=Madeleine Brand|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-92340244.html|titulo=Review: Two new DVD releases of "Neon Genesis Evangelion"|editore=[[National Public Radio]]|data=19 'e Marzo 2004|acciesso=9 'e Noviembro 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150924182708/http://www.highbeam.com/doc/1P1-92340244.html|dataarchivio=24 'e Settiembre 2015}}</ref>. Sicunno â 'o criteco e felosefo [[Hiroki Azuma]] 'a serie spartiaje int'â ruje parte ll'anemazzione giappunese<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/convention/2005/substantive-images|titulo=Substantive Images|editore=[[Anime News Network]]|autore=Peter Tatara|data=1º 'e Decembre 2005|lengua=en|acciesso=9 'e Abbrile 2015}}</ref>. Schitto aroppo ô gruosso ntresse ca nce fuje pe essa 'a [[subcultura]] ''otaku'', ca primma jera lemmetata â na chiorma 'e cocco crestiano, arreventaje nu fenomeno 'e suggittà<ref>{{cita libro | anno = 2009 | autore = Hiroki Azuma|titulo=Otaku: Japan's Database Animals|editore=University of Minnesota Press|cità=Minneapolis|lengua=en|paggena=117|ISBN = 0-8166-5351-8}}</ref>, e 'e llebbreche soje facettero sossere 'o nummero 'e ll'appassiunate 'e anemazzione<ref>{{cita libro|autore=Frenchy Lunning|titulo=Fanthropologies|editore=University of Minnesota Press|anno=2010|paggene215–216|lengua=en|isbn= 978-0-8166-7387-2}}</ref>. Sicunn'ô ''[[Mainichi Shinbun]]'' ''Evangelion'' facette nascere 'a «tierza iennimma ''otaku'', furmat'â tutte chille giuvane arreventate gruosse liggenno ô manga o uardanno â serie 'e televesione aregenale». Ntra llòro se arrechiraje, nzemmora â ll'ate, 'o scrittore [[Tatsuhiko Takimoto]]<ref name="Mainichi" />. Pe mmiezzo ê sta nnummenata se deffunnette nu gruosso ntresse po munno r'ô [[cosplay]], e preffino 'a parola ''otaku'', primma ausata ppe nzurdà e scamettà, arreventaje nu termene assaje ausato pe ''media''<ref>{{cita web|autore=Inui Tatsumi|url=http://www.nippon.com/en/column/g00255/|titulo=The Expanding Cosplay Universe|data=24 'e Marzo 2015|acciesso=30 'e Julio 2015|lengua=en}}</ref><ref>{{cita web|autore=Carl Gustav Horn|url=http://archive.wired.com/techbiz/media/magazine/16-04/st_15eva|titulo=15th Anniversary: The Cultural Legacy of Neon Genesis Evangelion|editore=[[Wired]]|data=24 'e Marzo 2008|acciesso=30 'e Julio 2015|lengua=en}}</ref>. 'A serie avette nu gruosso mpatto nt'ô mercato<ref name="New" /> e ncopp'â [[cultura 'e massa]] giappunese<ref>{{cita libro|anno=2001|autore=T T. Fujitani|titulo=Perilous Memories: The Asia-Pacific War(s)|editore=Duke University Press|paggena= 147|lengua=en|isbn=978-0-8223-8105-1}}</ref>. Sicunno â 'o scrittore Fausto Colombo ''Neon Genesis Evangelion'' ajotaje a ffà cunziderà 'o vero valoro 'e ll'anime 'e televesione<ref>{{cita libro|autore=Fausto Colombo|titulo=Atlante della comunicazione: cinema, design, editoria, internet, moda, musica, pubblicità, radio, teatro, telefonia, televisione|editore=Hoepli Editore|anno=2005|paggena=39|isbn=978-88-203-3359-1}}</ref>. Si nt'â ll'anne subbetto primma â ll'asciuta soja ll'anemazzione 'e serie viveva nu mumiento 'e gruossa crisa, ''Evangelion'' ngignaje nu novo e luongo tiempo grasso pe ll'anemazzione 'e televesione<ref>{{cita|Fontana, Tarò|p. 105}}.</ref>, annumenato «nova anemazzione 'e serie giappunese». Sicunno 'e sturiuse taliane Guido Tavassi e Andrea Fontana ll'opera avette na gruossa mprurenza ncopp'â ll'anemazzione 'e serie appriesso<ref>{{cita|Fontana, Donati|p. 132}}.</ref>, accumencianno nu pruciesso 'e cagnamiento nfin'ô radecone<ref>{{cita|Tavassi|p. 278}}.</ref>. Stu novo muvemiento nmezzaje nu sacco 'e cagnamiente, aizanno â auturità r{{v}}e proddutture, facenno cuncentrà 'e ntramarie nt'â nu nummero 'e puntate cchiù vascio assaje (spisso trirece o vinteseje) e abbecenano 'a leggia â [[cinematografia]]<ref name="Tavassi1" />.
Ppe mmezzio r'â «nova anemazzione 'e serie» ngegnata â ll'anime tutt{{v}}e mecha ca benettero aroppo nse cunfajeno a sta nova ncrinazïone, abbannunanno pe sempe 'o ienere roboteco-fantascentifeco spirato ê fateche 'e [[Gō Nagai]], comm'â ''[[Brain Powerd]]'' e ''[[Terrestrial Defense Corp. Dai-Guard]]''<ref>{{cita|Fontana, Donati|p. 137}}.</ref><ref>{{cita|Fontana, Tarò|p. 106, 124}}.</ref>. Sicunno Keisuke Iwata 'e TV Tokyo ''Evangelion'' avette 'o mmereto 'e vesbeglià ll'anemazzione giappunese e 'e ffà cagnà 'o mercato internazziunale<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-01-29/tv-tokyo-iwata-discusses-anime-road-to-survival|titulo=TV Tokyo's Iwata Discusses Anime's "Road to Survival"|editore=[[Anime News Network]]|data=29 'e Iennaro 2009|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>. Int'â ll'Italia fuje una 'e ll'opere ca facettero nascé 'o "Second Impact", addecrianno 'o medium nt'ô mercato taliano rint'â siconna mmità 'e ll'anne nuànta<ref>{{cita libro|autore=Luca Vanzella|data=2005|titulo=Cosplay culture: fenomenologia dei costume players italiani|paggena=40|editore=Tunué|isbn=978-88-89613-04-7}}</ref>. 'E manera spizeta o no, assaje serie aroppo â ''Evangelion'' 'o zitajeno o imitajeno<ref name="Fontanap123">{{cita|Fontana, Tarò|p. 123}}.</ref>. Secunn'ê criteche stu nfrusso se pò truà nt'â ''[[serial experiments lain]]'', ''[[RahXephon]]'', ''[[Texhnolyze]]'', ''[[Gasaraki]]'', ''[[Boogiepop Phantom]]''<ref name="Campp249" />, ''[[Blue submarine no. 6]]''<ref name="Encyclopedia">{{cita|Clements 2006|pp. 184-185, 490}}.</ref>, ''[[Mobile Battleship Nadesico]]''<ref name="Fontanap123" />, ''[[Dual! Parallel Trouble Adventure]]'', ''[[Megami kōhosei]]''<ref>{{cita|Clements 2006|pp. 167, 490}}.</ref>, ''[[Argento Soma]]'' e ''[[Generator Gawl]]''<ref>{{cita|Fontana, Tarò|pp. 121, 126}}.</ref>. Pure 'o ''mecha design'' r'ê ll'Evangelion, cchiù sumegliante â fiùra 'e ll'uommene appietto â 'e serie 'e primma, e 'o design "astratto" 'e ll'Agnele avettero nu gruosso mpatto ncopp'ê serie r{{v}}o stisso ienere benute aroppo<ref name="Tavassi1" />. Subbeto annanze 'a primma asciuta suoja 'o mercato 'e anemazzione scuppiaje<ref name="Lawrence" />. Â ll'ate artiste, llegiste e sciniature se sosciajeno â ''Evangelion'', comm'â Tomoki Kyōda, assestente â lleggia 'e ''RahXephon''<ref name="Mainichi" />, [[Wes Anderson]]<ref>{{cita web|url=http://www.dazeddigital.com/film-tv/article/39514/1/10-films-that-influenced-wes-anderson-and-isle-of-dogs|titulo=10 films that influenced Wes Anderson’s Isle Of Dogs|lengua=en|data=30 'e Marzo 2018|acciesso=29 'e Aùsto 2018}}</ref>, [[Gege Akutami]], autore 'e ''[[Jujutsu kaisen]]''<ref>{{cita web|lengua=fr|editore=Le Figaro|url=https://www.lefigaro.fr/bd/gege-akutami-pour-le-heros-de-mon-manga-je-me-suis-inspire-de-mon-frere-20201007|titulo=Gege Akutami : «Pour le héros de mon manga, je me suis inspiré de mon frère»|data=7 'e Attrufo 2020|acciesso=16 'e Deciembre 2021}}</ref>, e [[Makoto Shinkai]], ca nt'ô 2011 recette 'e jessere stato mprurenzato r'ô stile 'e Hideaki Anno e 'e jessere remasto cuoncio assaje ê ll'uteme puntate<ref>{{cita web|autore=Todd Ciolek|url=http://www.animenewsnetwork.com/convention/2011/new-york-comic-con/15|titulo=New York Comic-Con 2011 Makoto Shinkai Panel|data=15 'e Attrufo 2011|editore=[[Anime News Network]]|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>: «Ll'anime n'anna avé ppe fforza nu cuofano 'e azzione e 'e muvemiento. Cierti bbote se pò pure parlà 'e pparole o, adderettura, r{{v}}o ffaglio r{{v}}e pparole. E 'e sti ccose nun se parla assaje»<ref>{{cita web|autore=Roland Kelts|url=http://www.yomiuri.co.jp/dy/features/arts/T120210005792.htm|titulo=Soft power hard truths / Shinkai engages intl anime fans|data=17 'e frevaro 2012|editore=[[Yomiuri Shinbun]]|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20120217194212/http://www.yomiuri.co.jp/dy/features/arts/T120210005792.htm|dataarchivio=17 'e Frevaro 2012}}</ref>. Ll'aredetà 'e ''Evangelion'' sicunn'â criteca se pò truà mpurzì nt'ê videojuoche asciute nt'â ll'anne appiesso, cumm'â ''[[Xenogears]]''<ref>{{cita web|titulo=Xenogears|url=http://www.ex.org/3.3/38-game_xenogears.html|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20120928055802/http://www.ex.org/3.3/38-game_xenogears.html|editore=EX Magazine|acciesso=26 'e julio 2026|lengua=en}}</ref><ref>{{cita|McDowell|p. 1}}.</ref> e ''[[El Shaddai: Ascension of the Metatron]]''<ref>{{cita web|titulo=Interview: Beautiful, Creative El Shaddai Is Daring To Be Weird|url=https://www.gamedeveloper.com/business/interview-beautiful-creative-i-el-shaddai-i-is-daring-to-be-weird|editore=Gamasutra|acciesso=26 'e julio 2026|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20131001181455/http://www.gamasutra.com/view/news/34410/Interview_Beautiful_Creative_El_Shaddai_Is_Daring_To_Be_Weird.php|lengua=en}}</ref>. Ntr'â ll'ate serie cu ntimazziune â ''Evangelion'' nce stà ''[[Abenobashi]]''<ref>{{cita|Fontana, Tarò|p. 161}}.</ref>, ''[[FLCL]]''<ref>{{cita libro|autore=Steven T. Brown|data=2006|titulo=Cinema Anime|paggena=148|editore=Palgrave Macmillan|isbn=1-4039-7060-2}}</ref>, ''[[Koi Koi Seven]]''<ref>{{cita|Clements 2006|p. 346}}.</ref>, ''[[Baka to test to shōkanjū]]''<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/baka-and-test/blu-ray+dvd-complete-set|titulo=Baka and Test|data=23 'e Settiembre 2011|editore=[[Anime News Network]]|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>, ''[[Plastic Memories]]''<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/plastic-memories/episode-11/.89270|titulo=Plastic Memories|data=14 'e Jugno 2015|editore=[[Anime News Network]]|accirsso=21 'e Julio 2015|lengua=en}}</ref>, ''[[Hayate no gotoku!]]''<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/hayate-the-combat-butler-gn-1|titulo=Hayate the Combat Butler|data=4 'e Decembre 2006|editore=[[Anime News Network]]|acciesso=17 'e Frevaro 2014|lengua=en}}</ref> e ''[[Keroro]]''<ref>{{cita|Clements 2006|p. 575}}.</ref><ref>{{cita|Tavassi|p. 400}}.</ref>. Ate ntimie â ''Neon Genesis Evangelion'' se ponno truà nt'ô cinematografo ''[[One Hour Photo]]''<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2014-08-12/comedian-actor-robin-williams-passes-away-at-63/.77541|titulo=Comedian/Actor Robin Williams Passes Away at 63|data=12 'e Aùsto 2014|editore=[[Anime News Network]]|acciesso=7 'e Settiembre 2014|lengua=en}}</ref> e int'â cuocco cartune mmerecano, comm'â ''[[Regular Show]]''<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/interest/2015-04-10/neon-genesis-evangelion-opening-parodied-on-regular-show/.86964|titulo=Neon Genesis Evangelion Opening Parodied on Regular Show|editore=[[Anime News Network]]|data=10 'e Abbrile 2015|acciesso=15 'e Abbrile 2015|lengua=en}}</ref>, ''[[Rick and Morty]]''<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=3 'e Austo 2021|url=https://www.newsweek.com/rick-morty-season-5-episode-7-power-rangers-mafia-adult-swim-1615120|titulo='Rick and Morty' Season 5 Episode 7: The Power Rangers Mafia}}</ref> e ''[[Steven Universe]]''<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/the-list/2017-02-04/.111753|titulo=7 Anime References in American Cartoons|autore=Lynzee Loveridge|editore=Anime News Network|lengua=en|acciesso=4 'e Frevaro 2017}}</ref>. Purzine nt'â museca nce sta cocca chiorma mprurenzat'â isso, comm'ê [[Fightstar]] pp{{v}}a criazzione 'e ll'album ''[[Grand Unification]]''<ref name="Encyclopedia" /><ref>{{cita libro|autore=Liz Kennedy|data=31 'e Majo 2006|capitulo=Chart-Topper Charlie Turns to Hardcore|url=http://www.questia.com/library/1G1-146666565/chart-topper-charlie-turns-to-hardcore|titulo=The News Letter|editore=Johnston Press|lengua=en|acciesso=9 'e Noviembro 2015}}</ref> e 'a band musecale Rey, ca asciurtaje 'o nommo ppe ffà 'a cecatella â 'o perzunaggio 'e Rei Ayanami<ref>{{cita web|url=http://www.oricon.co.jp/news/music/60445/|titulo=イケメンアニソンバンドがメジャーデビュー|editore=[[Oricon]]|acciesso=9 'e Abbrile 2015|lengua=ja}}</ref>.
== Appruoeviccio ==
[[File:Cars Tokai Dream28 Shiden MC-RT-16 2011 Fuji test.jpg|thumb|upright=1.2|Na ''Evangelion RT Test Type-01 Apple Shiden'', na machena 'e curzera ca 'a levrera spirata ê culure 'e ll'Eva-01]]
Int'ô Giappone ''Evangelion'' abbuscaje cocche cientinajo 'e meliune 'e dollare mmerecane<ref>{{cita web|autore=Tim Hornyak|url=http://news.cnet.com/8301-17938_105-57593836-1/is-pacific-rim-a-retelling-of-japanese-anime-evangelion/|titulo=Is 'Pacific Rim' a retelling of Japanese anime 'Evangelion'?|data=16 'e Julio 2013|acciesso=9 'e Abbrile 2015|lrngua=en}}</ref>, grazzie â nu arcìvo scommierzo e â fravecazzione 'e na gruossa gamma 'e articule<ref>{{cita web|autore=Jeff Yang|url=http://blogs.wsj.com/speakeasy/2013/07/11/america-japan-and-the-giant-robots-they-both-love/|titulo=America, Japan and the Giant Robots They Both Love|data=11 'e Julio 2013|editore=[[The Wall Street Journal]]|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>, cumm'â telefune, computer<ref>{{cita libro | anno = 2000 | autore = Gilles Poitras | titulo = Anime Essentials: Every Thing a Fan Needs to Know | editore = Stone Bridge Press | cità = Berkeley | ISBN = 1-880656-53-1 | paggena=27 |lengua=en}}</ref>, CD, videojuoche, pazzielle e mudielle 'e tutte 'e manere<ref name="Cavallarop60" />. Rint'ô 1997, anno 'e asciuta r{{v}}e cinematografe ''Death & Rebirth'' e ''The End of Evangelion'', 'o ''[[merchandising]]'' ncopp'â ''Neon Genesis Evangelion'' turnesiaje 'e treciento meliune 'e dollare mmerecane<ref>{{cita libro|capitulo=Two Big Anime Movies this Summer!|titulo=Nikkei Entertainment|data=Aùsto 1997|lengua=ja|url=http://www.acsys.com/~tallman/rebirth_e.html|acciesso=31 'e Attrufo 2015ì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20010210204056/http://www.acsys.com/~tallman/rebirth_e.html|dataarchivio=10 'e Frevaro 2001}}</ref>. Pare ca 'o 70% r{{v}}o ntruoieto jerano 'e ncasse r{{v}}e [[laserdisc]] (cu cchù 'e dduje meliune 'e piezze bennute), r{{v}}e treje CD r{{v}}a museca recenale (900 000 piezze), 'e treje canzone (800 000 piezze), 'e na morra 'e [[CD-ROM]] (200 000 piezze) e r{{v}}e primme trje volume r{{v}}o manga 'e Yoshiyuki Sadamoto (cu cchiù 'e treje mmeliune 'e piezze)<ref>{{cita|Fujie, Foster|p. 142}}.</ref><ref>{{cita web|autore=Hitoshi Doi|url=http://www.usagi.org/doi/seiyuu/tv/1997eva.html|titulo=Evangelion re-runs|lengua=en|acciesso=31 'e Attrufo 2015}}</ref>. Purzine 'o ''merchandise'' ncopp'ê treje perzunagge femmene 'e ll'anime facette abbuscà nu gruosso ntruoieto<ref>{{cita|Fujie, Foster|p. 126}}.</ref>. Siconno ô scrittore Kazuhisa Fujie nfatte Rei sopraneiaje tutt{{v}}e ll'ate perzunagge r{{v}}a serie e arreventaje accussì annumenata ca uadagnaje 'o scangianomme ngrese 'e «''premium girl''»<ref>{{cita|Lamarre|p. 205}}.</ref><ref>{{cita|Fujie, Foster|pp. 39, 98}}.</ref>.
'E Laserdisc 'e ''Neon Genesis Evangelion'' rumpettero na meta 'e record nazziunale<ref name="Takedap166">{{cita|Takeda|p. 166}}.</ref>, grazzie â meliune 'e bennete<ref>«'E laserdisc anna rutto nu cuofano 'e record 'e vinnete nazziunale, cu cchiù 'e nu milione e cinqucientomila piezze bennute» ({{cita libro|titulo=Evangelion: The Essential Evangelion Chronicle: Side A|editore=Glénat|anno=2009|lengua=fr|isbn=978-2-7234-7120-6|paggena=108}}).</ref>. Nu risurdato spiccicato nce fuje pp{{v}}e DVD, cu ntroiete ca remanettero stabbele porzì aroppo â riece anne ca 'a serie ascette ppe' televesione<ref name="Macwilliams" />. Siconno ô sturioso taliano Guido Tavassi nfatte cocca asciuta r{{v}}a serie, ca bennettero tutte quanne 50 000 piezze, sfiuraje 'e 75 000 piezze: «Ppe capì nu poco 'o fenomeno, s'adda penzà ca 'e asciute ''[[home video]]'' ['e ''Evangelion''] [...] abbuscajeno dduje o ttreje vvote 'e cchiù 'e ll'anime cchiù bennute 'e sempe primma 'e isso»<ref name="Tavassi2" />. Grazzie â gruossa annummenata 'e ''Neon Genesis Evangelion'' 'o sturio Gainax accumenciaje â bennere pazzielle e ''software'' cumme n'aveva maje faciuto primma<ref>{{cita|Takeda|p. 167}}.</ref>. Mpurzì 'a cumpagnia [[Bandai]] se vuttaje nt'â fravecazzione 'e pazzielle e 'e mudielle ncopp'â serie. Sempe siconno â Tavassi ''Neon Genesis Evangelion'' avette nu mpatto 'e mmeliarde 'e ''[[yen]]'' ncopp'â ll'ecunumìa giappunese, ranno na mana â vesbeglià 'o ''Digital Versatile Disc'', ca rimpiazzaje pe sempe 'o Laserdisc: «Nfatte 'a nova puliteca 'e scommerzio ngegnata r{{v}}a Gainax – e subbeto secutata â tutte ll'ate proddutture – vereva nt'â televesione nun schitto 'o traseto 'e ll'anime 'e serie, ma na specie 'e vitrina pe llanzà 'a benneta 'e ll<nowiki>'</nowiki>''home video''»<ref name="Tavassi2" />.
Ô 1998 ''Evangelion'' ncasciaje ottuciento mmeliune 'e dollare mmerecane 'e ''home video'' e â ll'ate quattruciento meliune 'e ''merchandising''<ref name="Wong" />. Siconno â nu cunto r{{v}}o ''Sponichi Annex'' rint'ô 2007 'o ''franchise'' suojo turnesiaje cientocinquanta mmeliarde 'e yen, reventanno uno 'e cchiù annumenate 'e ll'anemazzione giappunese<ref>{{cita web|url=http://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2007/02/12/02.html|titulo=「ヱヴァ」総監督 劇場で“緊急声明”|data=14 'e Frevaro 2007|aciesso=9 'e Noviembro 2015|editore=Sponichi Annex|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20070214063924/http://www.sponichi.co.jp/entertainment/news/2007/02/12/02.html|dataarchivio=14 'e Frevaro 2007}}</ref>. Sulo 'e ''[[pachinko]]'' e 'e ''pachislot'' ncasciajeno 700 meliarde 'e yen, cu na circulazzione 'e ruje meliune 'e onetà<ref>{{cita web|url=https://www.fields.biz/ir/e/investors/library/annual/online2015/coo_message.html|titulo=Fields’ Vision of “the Greatest Leisure”|lengua=en|acciesso=11 'e Settiembre 2018}}</ref>, cu 250 000 pachinko nt'ô Aùsto 2013<ref>{{cita web|url=https://variety.com/2013/digital/games/dark-knight-trilogy-producer-plays-pachinko-to-launch-next-franchise-1200571785/|titulo=‘Dark Knight’ Producer Plays Pachinko to Launch Next Franchise|autore=Marc Graser|lengua=en|data=2 ì'e Aùsto 2013|acciesso=11 'e Settiembre 2018}}</ref>. Rint'ô 2013 ll'appruveccio 'e CD, manga, DVD e libbre tuccajeno quattre meliarde 'e yen<ref>{{cita web|url=http://textup.fr/87897UA|titulo=Recette Totale en Yens pour 2013 par Oricon|lengua=fr|data=4 'e Abbrile 2014|acciesso=11 'e Settiembre 2018}}</ref>, cu nu pruvento 'e cchiù 'e unnece meliune 'e dollare merecane int'ô ''home video'' schitto nt'ê State Aunite<ref>{{cita web|url=https://www.the-numbers.com/movies/franchise/Evangelion#tab=video|titulo=Box Office History for Evangelion Movies|lengua=en|acciesso=11 'e Settiembre 2018}}</ref>.
== Nutarelle ==
;Nutamiente
<references group="N" />
;Jonte
{{references|3}}
== Bibbliografia ==
* {{cita libro|cid=June|titulo=新世紀エヴァンゲリオン残酷な天使のように|editore=Magazine Magazine|lengua=ja|data=1997|isbn=4-906011-25-X}}
* {{cita libro | anno = 1997-99 | autore = [[Gualtiero Cannarsi]]|titulo=Neon Genesis Evangelion Encyclopedia|editore=Dynamic Italia |cità = Granarolo dell'Emilia }}
* {{cita libro | anno = 1997 | titulo = The End of Evangelion Theatrical Pamphlet | curatore=Gainax | lengua=ja | cid=Gainax}}
* {{cita libro | anno = 1997 | autore = Gainax |titulo=Neon Genesis Evangelion Newtype 100% Collection|editore=Kadokawa Shoten|isbn=4-04-852700-2|lengua=ja|cid=Kadokawa|cità=Tokyo}}
* {{cita libro|titulo=Anno Hideaki Sukidzo Evangerion - 庵野秀明 スキゾ・エヴァンゲリオン|curatore=Oizumi Sanenari|editore=Otashuppan|data=17 'e Marzo 1997|isbn=4-87233-315-2|cid=Sanenari|lengua=ja}}
* {{cita libro|titulo=Anno Hideaki Parano Evangerion - 庵野秀明パラノ・エヴァンゲリオン|curatore=Takekuma Kentaro|editore=Ōta Shuppan|data=marzo 1997|isbn=4-87233-316-0|cid=Kentaro|lengua=ja}}
* {{cita libro | anno = 1998 | autore = Kio Seiji, Ikuto Yamashita|titulo=Sore Wo Nasumono: Neon Genesis Evangelion Concept Design Works|editore=Kadokawa Shoten|lengua=ja|isbn=4-04-852908-0|cità=Tokyo}}
* {{cita libro | anno = 1998-99 |titulo=Neon Genesis Evangelion Filmbook|editore=Panini Comics|cità = Modena | cid= Filmbook }}
* {{cita libro | anno = 2002 | autore = Yasuhiro Takeda|titulo=The Notenki Memoirs - Studio Gainax and the Man Who Created Evangelion | editore = ADV Manga|cità=Houston |lengua=en|cid=Takeda|isbn=1-4139-0234-0}}
* {{cita libro|titulo=Neon Genesis Evangelion Platinum Edition Booklets|editore=ADV Films|lengua=en|anno=2004-2005|cid=Platinum Booklets}}
* {{cita libro|anno=2006|curatore=Sony Magazines|titulo=Evangelion Chronicle|url=http://www.sonymagazines.jp/eva/|editore=De Agostini Japan|lengua=ja|cid=Sony Magazines|cità=Tokyo|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20071111080424/http://www.sonymagazines.jp/eva/|dataarchivio=11 'e Noviembro 2007}}
* {{cita libro | anno = 2008 | autore = Alessandra Poggio | coautori = Cristian Giorgi | titulo = Neon Genesis Evangelion Enciclopedia | editore = Dynit | cità = Granarolo dell'Emilia| cid=Poggio}}
=== Tieste e jonte sicunnarie ===
* {{cita libro | anno = 1997 | autore = Kaichiro Morikawa | titulo=The Evangelion Style|editore=Daisan Shokan|cità=Tokyo|lengua=ja|cid=Morikawa|isbn=4-8074-9718-9}}
* {{cita libro | anno = 1999 | autore = Arianna Mognato|titulo=Super Robot Anime – Eroi e robot da Mazinga Z a Evangelion|editore=Yamato Video|cità=Milano}}
* {{cita libro | anno = 2001 | autore = Susan J. Napier|titulo=Anime from Akira to Princess Mononoke: Experiencing Contemporary Japanese Animation|editore=Palgrave Macmillan|lengua=en|cid=Napier 2001|ISBN=0-312-23863-0|cità=Basingstoke}}
* {{cita libro | autore = Susan J. Napier | data = Noviembro 2002 | capitulo = When the Machines Stop: Fantasy, Reality, and Terminal Identity in «Neon Genesis Evangelion» and «Serial Experiments Lain» |titulo=Science Fiction Studies 29 (n. 3)|editore=SF-TH Inc.|cità=Greencastle | url = http://www.jstor.org/discover/10.2307/4241108?uid=3738296&uid=2129&uid=2134&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21102454087057 | lengua = en | abstract = si | cid = Napier 2002}}
* {{cita libro | anno = 2004 | autore = Kazuhisa Fujie, Martin Foster|titulo=Neon Genesis Evangelion: The Unofficial Guide|editore=DH Publishing|lengua=en|cid=Fujie, Foster|isbn=0-9745961-4-0|cità=Tokyo}}
* {{cita libro | anno = 2005 | autore = [[Takashi Murakami]]|titulo=Little Boy: The Arts Of Japan's Exploding Subculture|editore=Yale University Press|cità=New Haven|lengua=en|isbn=0-300-10285-2|cid=Murakami}}
* {{cita libro | anno = 2006 | autore = Jonathan Clements | coauture=Helen McCarthy|titulo=The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917 - Revised & Expanded Edition|editore=Stone Bridge Press|lengua=en|cid=Clements 2006|isbn=1-933330-10-4|cità=Berkeley}}
* {{cita libro | anno = 2007 | autore = Christopher Bolton|coauture=István Csicsery-Rónay, Takayuki Tatsumi|titulo=Robot Ghosts and Wired Dreams: Japanese Science Fiction from Origins to Anime|editore=University of Minnesota Press|cità=Minneapolis | lengua=ja|cid=Bolton|isbn=0-8166-4974-X}}
* {{cita libro | anno = 2007 | autore = Andrea Fontana|coauture=Davide Tarò|titulo=Anime. Storia dell'animazione giapponese 1984-2007|editore=Il Foglio Letterario|cid=Fontana, Tarò|ISBN = 978-88-7606-160-8 |cità = Piombino}}
* {{cita libro | anno = 2007 | autore = Brian Camp|coauture= Julie Davis|titulo=Anime Classics Zettai! : 100 Must-See Japanese Animation Masterpieces|editore=Stone Bridge Press|cità=Berkeley|lengua=en|cid=Camp, Davis| ISBN =1-933330-22-8 }}
* {{Cita libro | anno = 2007 | autore = Dani Cavallaro|titulo=Anime Intersections. Tradition and Innovation in Theme and Technique|cità=Jefferson|editore=McFarland | cid=Cavallaro|lengua=en|ISBN = 0-7864-3234-9}}
* {{cita libro | anno = 2007 | autore = Satomi Ishikawa|titulo=Seeking the Self: Individualism and Popular Culture in Japan|editore=Peter Lang|lengua=en|cid=Ishikawa|isbn=3-03910-874-3|cità=Bern}}
* {{cita libro|autore=Dani Cavallaro|titulo=The Art of Studio Gainax Experimentation, Style and Innovation at the Leading Edge of Anime|data=2009|editore=McFarland & Company|cid=Cavallaro 2009|lengua=en|isbn=978-0-7864-3376-6}}
* {{cita libro | anno = 2009 | autore = Thomas Lamarre|titulo=The Anime Machine: A Media Theory of Animation|editore=University of Minnesota Press|cità=Minneapolis|lengua=en|cid=Lamarre|ISBN = 0-8166-5155-8}}
* {{cita libro| autore= Gerald Alva Miller Jr.|titulo=Exploring the Limits of the Human Through Science Fiction|cità= Basingstoke|editore=Palgrave Macmillan|anno=2012|lengua=en|isbn=1-137-26285-0}}
* {{cita libro | anno = 2012 | autore = Guido Tavassi|titulo=Storia dell'animazione giapponese. Autori, arte, industria, successo dal 1917 a oggi | editore=Tunué | cità=Latina | cid=Tavassi | ISBN = 88-97165-51-6}}
* {{cita libro| autore= Andrea Fontana| titulo=La bomba e l'onda. Storia dell'animazione giapponese da Hiroshima a Fukushima|cità=Milano|editore=Bietti|anno=2013|isbn=88-8248-282-0|cid=Fontana, Donati}}
* {{cita libro|autore=Gavin McDowell|capitulo=Canon and Apocrypha in Neon Genesis Evangelion|data=2026|titulo=Journal of Religion and Popular Culture|editore=University of California Press|cid=McDowell|lengua=en}}
== Ate pruggette ==
{{Interprogetto}}
== Jonte 'a fore ==
* [https://web.archive.org/web/20110926233136/http://www.gainax.co.jp/anime/eva/index.html ''Evangelion''] nt'ô sito afficiale r{{v}}a [[Gainax]].
* [http://www.tv-tokyo.co.jp/anime/eva/ ''Evangelion''] nt'ô sito 'e [[TV Tokyo]].
* Ll'anime [https://web.archive.org/web/20150923172259/http://www.animeclick.it/anime.php?titolo=Neon+Genesis+Evangelion ''Neon Genesis Evangelion''] ncopp'â [[AnimeClick.it]].
* 'O manga [https://web.archive.org/web/20150923172418/http://www.animeclick.it/manga.php?xtit=Evangelion ''Neon Genesis Evangelion''] ncopp'â [[AnimeClick.it]].
{{Titolo cursivo}}
{{Neon Genesis Evangelion}}
{{Articulo 'n vitrina|29 'e nuvembre|2018}}
[[Categurìa:Neon Genesis Evangelion| ]]
d0iyw5nnifr4ksmsxbuaohe7w23ouux
Lawrence O'Donnell
0
63331
674214
651692
2026-10-02T14:00:01Z
Ciaurlec
3406
674214
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[File:Lawrence O'Donnell at the NYC Women's March on 5th Ave. Jan 21st, 2017.jpg|thumb|O'Donnell int'ô [[2017]]]]
'''Lawrence Francis O'Donnell, Jr.''' ([[Boston]], [[7 'e nuvembre]] [[1951]]) è 'nu [[giurnalista]] [[State Aunite d'Amereca|mmericano]].
[[Categurìa:Giurnaliste]]
[[Categurìa:mmericane]]
e8mgkciw4iltxioe3szmg4l5m8y4qam
Bob Dole
0
63332
674223
664401
2026-10-02T14:03:36Z
Ciaurlec
3406
674223
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[File:Bob Dole, PCCWW photo portrait.JPG|thumb|Dole int'ô [[2005]]]]
'''Robert Joseph''' "'''Bob'''" '''Dole''' ([[Russell]], [[23 'e luglio]] [[1923]] - Russell, [[5 'e dicembre]] [[2021]]) è 'nu puliteco [[State Aunite d'Amereca|mmericano]].
[[Categurìa:Puliteche]]
[[Categurìa:mmericane]]
gt7tr6m0xpmjg40wkuv6u81lomh7vmi
674313
674223
2026-10-02T17:22:20Z
Ciaurlec
3406
674313
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[File:Bob Dole, PCCWW photo portrait.JPG|thumb|Dole int'ô [[2005]]]]
'''Robert Joseph''' "'''Bob'''" '''Dole''' ([[Russell]], [[23 'e luglio]] [[1923]] - Russell, [[5 'e dicembre]] [[2021]]) è 'nu puliteco [[State Aunite d'Amereca|mmericano]].
[[Categurìa:Puliteche mmericane]]
0ncggyfwemv2jryhxfen1vmzvbjj239
Kenshi Yonezu
0
64314
674174
661537
2026-10-02T13:25:00Z
Ciaurlec
3406
674174
wikitext
text/x-wiki
{{Cantante
|nomme = Kenshi Yonezu
|nazzione = Giappone
|gennere = Pop
|gennere2 = Pop rock
|gennere3 =
|gennere4 =
|gennere5 =
|gennere6 =
|gennere7 =
|gennere8 =
|gennere9 =
|gennere10 =
|nota gennere = <ref name="amg">{{allmusic|artist|p4576Michael Jackson}}</ref>
|nota gennere2 = <ref name="amg"/>
|nota gennere3 = <ref name="Off the Wall">{{allmusic|album|r10088|''Off the Wall''}}</ref>
|nota gennere4 = <ref name="amg"/>
|nota gennere5 = <ref name="amg"/>
|nota gennere6 = <ref name="Got to Be There">{{allmusic|album|r10085|''Got to Be There''}}</ref>
|nota gennere7 = <ref name="Off the Wall"/>
|nota gennere8 = <ref name="Off the Wall"/>
|nota gennere9 = <ref name="Dangerous">{{allmusic|album|r10095|''Dangerous''}}</ref>
|anno inizzio attività = 1964
|anno fine attività =
|note periodo attività = <ref name="Jackson 5 Biography">{{Cita web|url=http://www.rockhall.com/inductee/the-jackson-five |titolo=The Jackson Five |accesso=17 giugno 2009|opera=[[Rock 'n' Roll Hall of Fame]]}}</ref>
|tipo artista = cantautore
|etichetta = [[Universal Music Japan|Universal Sigma]]<br />[[Balloom]]<br />[[Sony Music|Sony]]
|fiùra =
|didascalia = Michael Jackson in cuncerto dint'ô 1988
|strumiento = Voce
|band precedente =
|url = [http://reissuerecords.net/ reissuerecords.net]
|nummero totale album pubblicati = 70
|nummero album studio = 10
|nummero album live = 1
}}
'''Kenshi Yonezu''' ([[Tokushima]], [[29 'e aùsto]] [[1991]] - ) è nu cantante [[Giappone|giapponese]] 'e genere pop.
{{Stub}}
[[Categurìa:Cantante pop]]
2frhguu55zhec1xm5ghdsavhi0qjzuc
Shinji Ikari
0
64369
674354
673103
2026-10-02T22:35:41Z
Ciaurlec
3406
674354
wikitext
text/x-wiki
'''Shinji Ikari''' (碇 シンジ, ''Ikari Shinji'') jè ll'isso 'e ll'[[anime]] ''[[Neon Genesis Evangelion]]'', fravecato r'ô sturio [[Gainax]] e sceniato â [[Hideaki Anno]], simbé r'ô [[manga]] scritto e disegnato â [[Yoshiyuki Sadamoto]] c{{v}}o stisso titùlo. 'O perzunaggio cumpare nt'â ll'opere spirate ô nnevierzo r{{v}}a serie anemata, nt'ê manga [[spin-off]], videogiuoche, [[visual novel]], dint'â ll'[[original net anime|ONA]] ''[[Petit Eva - Evangelion@School]]'' e nt'ê cinematografe 'e ''[[Rebuild of Evangelion]]''. Int'â lengua reggenale jè ntreppecato r'â rrecetante [[Megumi Ogata]]<ref>{{cita web|url=http://news.mynavi.jp/articles/2012/05/30/ogata/|titulo=声優・緒方恵美 - 蔵馬から碇シンジまで、そして今を語る|data=30 'e Majo 2013|acciesso=12 'e Giugno 2017|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita web|url=http://news.livedoor.com/article/detail/6608667/|titulo=【インタビュー】声優・緒方恵美 - 蔵馬から碇シンジまで、そして今を語る|data=30 'e Majo 2012|accieso=12 'e Giugno 2017|lengua=ja}}</ref>. Nt'ô taliano 'o ruollo suojo fuje rato â [[Daniele Raffaeli]]<ref name=Raffaelli>{{cita web|autore=[[Antonio Genna]]|url=http://www.antoniogenna.net/doppiaggio/anim/neongenesisevangelion.htm|titulo=Neon Genesis Evangelion|editore=[[Il mondo dei doppiatori]]|acciesso=12 'e Giugno 2017}}</ref>.
Shinji nt'â serie reggenale jè nu uajone sanza mate 'e quattuordece anne ca bene recrotato nt'â chiorma melitare Nerv pp'arreventà 'o pidoto 'e nu [[mecha]] canasciuto cummo [[Evangelion (mecha)#Onetà 01|Eva-01]] e cumbattere mparanza, nzemmora â ll'ate pidote, ncontr'â mesteriuse nemmice annumenate [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)|Agnele]]. Pe mmiezzo ê sesche ca je succerettero dint'â picciolità, Shinji tene nu carattere fremmateco, malencuoneco e mutriuso<ref>{{cita|Glénat 2009|p. 48}}.</ref>, arreventanno temmoruso e scapace 'e cummunecà cu ll'ate cristiane<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/anime/eva/chara.html|titulo=Evangelion - Characters|editore=[[Gainax]]|acciesso=12 'e Giugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150918030722/http://www.gainax.co.jp/anime/eva/chara.html|dataarchivio=18 'e Settembre 2015}}</ref>. 'O perzunaggio turnesaje n'annumnenata ntra ô pubbreco 'e ll'appassiunate 'e anemazzione, fiuranno accussì nt'â vutazziune 'e mpopolaretà e abbencenno racanoscemiente. Cocco criteco 'o scardaje jorecannolo gnobbele, schiantuso e gnogno; â ll'ate mmece fujeno cuonce ppe bbia r{{v}}o rialismo e 'a cumpressa sammena r{{v}}a psiche suoja, purtata annanze ppe trammeto 'e [[frusso 'e cuscienza|frusse 'e cuscienza]].
== Criazzione ==
[[File:Godzilla Resurgence World Premiere Red Carpet- Higuchi Shinji (27989045433).jpg|thumb|left|upright=1.1|Shinji Higuchi, anematore e amico 'e Hideaki Anno]]
'O lleggista r{{v}}a serie, [[Hideaki Anno]], nnt'â ll'accumenzaglia r{{v}}a fravecazzione 'e ''Evangelion,'' buleva nzertà na uajiona ca assumegliava â [[Asuka Sōryū Langley]] cummo issa r{{v}}a serie. 'O ''[[mangaka]]'' e ''[[character design]]er'' r{{v}}a serie, [[Yoshiyuki Sadamoto]], teneva suspiche ncopp'â penzata 'e mpizzà n'ata vota nu perzunaggio femmena cummo isso aropp'ê ffateche 'e primma r{{v}}a Gainax, ''[[GunBuster]]'' e ''Nadia''. Stess'isso recette: «Nu robot adda jessere pedotato â nu cristiano adderitto, nun nce sta nisciuna defferenza si chillo cristiano jè femmena o ommo, mperrò nun me trase 'o ppecché na uajona adda pedotà nu robot». Fuje stisso Sadamoto ca spiaje 'o llegista 'e nzertà nu uajione cummo perzunaggio prencepale e â pinzà 'o rappuorto ntr'â Shinji e Asuka, criato scosciannose â chillo 'e Nadia e Jean 'e ''Nadia''<ref>Ntervista â Yoshiyuki Sadamoto nt'â {{cita libro|titulo=Der Mond: Newtype Illustrated Collection - Limited Edition|editore=Kadokawa Shoten|anno=1999|capitulo=|lengua=ja|isbn=4-04-853048-8}}</ref>. Anno, accujenno ll'idee suoje, penzaje â nu isso masculo sperannose ê ll'opere 'e Ryū Murakami; nt'ô prugiutto fujeno mpezzate mpuree ruje cumpagne mascule, Tōji Suzuhara e Kensuke Aida, pejanno 'e nomme r'ô libbro ''Ai to gensō no fascism'' 'e Murakami<ref>{{cita|Kentaro|pp. 134-135}}.</ref>. Ppe 'o nommo r{{v}}o perzunaggio 'e Shinji Anno se spiraje â chello 'e ruje cumpagne r{{v}}e suje, specie 'e chello r{{v}}o cardascio suojo [[Shinji Higuchi]]<ref>{{cita|Filmbook|vol. 3, pp. 56-57}}.</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|titulo=ヱヴァンゲリヲン新劇場版:序 全記録全集|isbn=978-4-903713-17-5|capitulo=樋口 真嗣 interview|Editore=Khara|data=2008}}</ref>, lleggista e anematore ca fatecaje â cierte puntate 'e ''Evangelion''<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-01-15/gainax-co-founder's-sinking-of-japan-comes-to-uk-dvd|titulo=Gainax Co-Founder's Sinking of Japan Comes to UK DVD|editore=[[Anime News Network]]|data=15 'e Iennaro 2008|acciesso=12 'e Giugno 2017|lengua=en}}</ref><ref>{{cita libro|capitulo=A new beginning|titulo=Newtype USA vol. 6, n. 8|paggena=66|lengua=en|data=Aùsto 2007}}</ref>. Cummo cugnomme fuje scivoto 'o termene giappunese «Ikari» (碇), ca gnefeca «àncura», accusì â crià n'anchippo cu 'e nomme 'e ll'ate perzunagge r{{v}}a serie, spirate â tiermene nauteche<ref>{{cita web|autore=Hideaki Anno|url=http://www.gainax.co.jp/hills/anno/essay1.html|titulo=Essay|editore=[[Gainax]]|data=2 'e Nuvembre 2000|acciesso=12 'e Giugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20070220135947/http://www.gainax.co.jp/hills/anno/essay1.html|dataarchivio=20 'e Frevaro 2007}}</ref>.
Sadamoto disegnaje 'o perzunaggio cu na nurmale montura 'e scola r{{v}}a staggiona cu na cammisa janca, accussì â rà na mbriana 'e nu uajone nurmale. Isso cercaje 'e crià n'isso realisteco e ordenario, nu perzunaggio ca sarrìa stato desfiecele pe ll'ate â crià<ref name=Renewal>Gainax, ''Renewal bonus extras'', 2003.</ref>. O prugetto recenale 'o bereva cchiù gruosso fesecamente; Shinji hêva jessere mpurzì nu uajone steriuso. 'O cumpurtamento suojo n'hêva essere n'atteggiamiento bbuono, ma nu signo 'e passivetà<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 13, pp. 25-26}}.</ref>. Mpurre 'a criteca Alexandre Marine s'addunaje cummo Shinji nt'â ll'ideja recenale r{{v}}e criature jè cchiù spiritillo e capoteco<ref>{{cita|Marine|p. 75}}.</ref>. Sadamoto se sosciaje â Nadia Arwol, issa r{{v}}a serie anemata ''[[Nadia]]'', mpurr'essa r{{v}}o sturio Gainax e deriggiuta â Hideaki Anno<ref>{{cita|Marine|p. 66}}.</ref>. Pe mmiezzo d{{v}}o carattere particulare 'e Shinji, sanza aentusiasemo e 'o speretillo 'e ll'isse 'e ll'ate serie anemate [[mecha]], Sadamoto fuje forzato â rà na «ddeverza ntreppecazzione r{{v}}o cuncetto 'e aroe»: «No 'o refresso, ma na specie 'e refrazziona 'e n'aeroe»<ref name=Sada>{{cita libro|autore=Yoshiyuki Sadamoto|capitulo=My Thoughts at the Moment|titulo=Neon Genesis Evangelion 3-in-1 Edition 1|anno=2012|paggene=346-348|editore=Viz Media|isbn=978-1-4215-5079-4|lengua=en}}</ref>. Ncap'â tutto bulette crià nu perzunaggo schieccho r{{v}}a «cuscienza 'e ll'appassiunate 'e anemazzione 'e mmò», criannelo cummo 'a nu uajone femmeniello e refrattivo, na magena pulita ca 'e femmene prujettano ncopp'â ll'ate uommene. Nt'ê primme tiempe Shinji fuje disegnato cu mbriane nu poco ddevierze â chelle ddifinitive. Nt'â una r{{v}}e primme penzate, verborazia, Shinji teneva 'e capille luonge e nu tuppè ca hevano boletià ô bbiento int'ê scene traggeche, penzata ca po' fuje jorecata poco maliusa e addonche arrefutata. Sadamoto addonche ô desegnaje cu 'a mbriana 'e na uajona masculona, accusì â fà beré 'a fronta nfr'ê capille e rannele ll'uocchije 'e na uajona<ref name=Sada/>. 'O scrittore Andre C. McKevitt ntrebbecaje 'o design 'e Shinji, cu 'e capille marrune e ll'uocchie celeste, cummo 'a n'aesempio r{{v}}o ''mukokuseki'' (無国籍), na penzata pe trammeto ca 'e ''character design'' r{{v}}e perzunagge maggenarie giappunese beneno fatte sanza rà caratteristeche etneche precise<ref>{{Cita libro|autore=Andrew C. McKevitt|data=2010 |capitulo="You Are Not Alone!": Anime and the Globalizing of America |url= https://www.jstor.org/stable/24916463 |titulo=Diplomatic History |volume=34 |numero=5 |p=900|doi= 10.1111/j.1467-7709.2010.00899.x|jstor=24916463|acciesso=19 'e Fevraro 2022}}</ref>.
Secunn'â Hiroki Satō, 'o capo 'e ll'affizio r{{v}}e pubbleche relazziune r{{v}}a Gainax, 'o staff accapaje ca 'a serie se sarrìa cuncentrata ncopp'â «cummo Shinji affronta 'e ccose ca succerono rint'â isso»<ref name="Mainichi">{{cita libro|titulo=Evangelion Special: From Phenomenon to Legacy|autore=Kei Watanabe, Daichi Nakagawa, Tsunehiro Uno|editore=[[Mainichi Shinbun]]|data=8 'e Majo 2006|lengua=ja}}</ref>. Ll'isso fuje criato cummo â nu schiecco r{{v}}o carattere 'e Anno<ref>«[Anno] parla cu nu devierzo aspetto r{{v}}a perzonaletà soja trammeto ogne persunaggio, partenno ô "fijo" suojo potrone e premmone, Shinji.» ({{cita libro|lengua=en|anno=1999|titulo=Japan Edge: The Insider's Guide to Japanese Pop Subculture|isbn=156931-345-8|editore=Viz Media|url=https://www.gwern.net/docs/eva/1999-japanedge-childrenmiyazakicocacola.pdf|accesso=12 marzo 2021}}</ref>, «sia 'a parte [[cuscenza|cuscente]], sia chella [[ncuscenza|ncuscente]]»<ref name="Anno">{{cita libro|autore=Amos Wong|capitulo=Interview with Hideaki Anno, director of «Neon Genesis Evangelion»|titulo=Aerial Magazine|data=Iennaro 1998|lengua=en}}</ref><ref>{{cita libro|data=1996|titulo=Virtual Panel! Meet Hideaki Anno, Animerica, v. 4, n. 9|paggena=27|editore=Viz Media|lengua=en}}</ref>. Ate rechiarazziune spicciate benettero â ll'assestente â leggia, [[Kazuya Tsurumaki]]<ref>{{cita web|url=http://www.fansview.com/2001/otakon/081101d.htm|titulo=Otakon - Kazuya Tsurumaki|acciesso=12 'e Giugno 2017|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080119140041/http://www.fansview.com/2001/otakon/081101d.htm|dataarchivio=19 'e Iennaro 2008}}</ref>. Sicunno Tsurumaki: «Pe ffà â Shinji se pigliaje 'a mudello Hideaki Anno. Shinji fuje chiammato r{{v}}ô pate suojo ppe pedotà nu robot, tramente Anno fuje chiammato r{{v}}a Gainax ppe dereggere na nova serie anemata»<ref>{{cita web|autore=Owen Thomas|url=http://www.akadot.com/article/article-tsurumaki1.html|titulo=Amusing Himself to Death: Kazuya Tsurumaki speaks about the logic and illogic that went into creating FLCL|accesso=12 'e Giugno 2017|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20020619062728/http://www.akadot.com/article/article-tsurumaki1.html|dataarchivio=19 'e Giugno 2002}}</ref><ref>{{cita|Marine|p. 86}}.</ref>. Cummo ate isse maschele criate r{{v}}o sturio Gainax, verborazìa, Shinji se criaje cu nu carattere debbele e temmeruso, accusì â refrettere chello 'e ll'appassiunate 'e anemazzione e 'a suggittà giappunese<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 3, pp. 27-28}}.</ref>, arù 'e pate zongo sempe â fatecà<ref name=Pulp>{{cita web|autore=Carl Gustav Horn|url=http://www.pulp-mag.com/archives/6.03/flcl_04.shtml|titulo=FLCL is the formula|acciesso=12 'e Abbrile 2017|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20060509084759/http://www.pulp-mag.com/archives/6.03/flcl_04.shtml|dataarchivio=9 'e Majo 2006}}</ref>. Fuje sempe Anno ca scegliette ll'aità 'e ll'isso, circanno 'e spicchià 'e fegliuole r{{v}}o paese suojo, ca siconno â isso s'appenneno troppo 'e ggeneture:
{{quote|Ll'isso r{{v}}a vecenna tene quattuordece anne pecché dint'â st'aità nun jè nu piccirillo, ma manco gruosso. Vvive sulo isso, ma jè attaccato â ll'ate cristiane. [...] Ij penzo ca â quattuordece anne se accumencià â verè pe 'a primma bota na nnepennenza mentale, addonche mme pareva accuoncio nmpizzà stu cuncietto nt'â ll'opera meja.|Hideaki Anno<ref>{{cita libro|data=Giugno 1996|capitulo=EVA, 再擧 庵野秀明 Special Interview|paggene=10-15|titulo=[[Newtype (revista)|Newtype]]|editore=Kadokawa Shoten|lengua=ja}}</ref>}}
Nt'ô primmo episodio 'o leggista mpezzaje na scena arù Shinji rice "N'aggi fujì!" sperannose â sperienza soja, ê quattre anne 'e pausa primma r'â fravecazzione 'e ''Evangelion''<ref name=Fuggire>{{cita|Kentaro|pp. 136-138}}.</ref>. Anno hêva fatecà ncopp'â ''Aoki Uru'', ''sequel'' 'e ''Honneamise'' maje fravucato. Ll'isso 'e ''Aoki Uru'', fujenno sempe r'ô passato suojo, se saria truato â sarvà ll'essa e affruntà 'e duvere suoje. Sicunno â Yasuhiro Takeda r{{v}}a Gainax, nfatte, grazzie â ''Aoki Uru'' Anno putette truà 'a fforza pe n'allippà r'ê prubreme, e «tutto chillo ch'amma veruto nt'â ''Evangelion'' ammacare jè sulo nu schiecco r{{v}}e sentemiente suoje»<ref>{{cita libro | anno = 2002 | autore = Yasuhiro Takeda|titulo=The Notenki Memoirs - Studio Gainax and the Man Who Created Evangelion | editore = ADV Manga|cità=Houston |lengua=en|paggene=164-165|isbn=1-4139-0234-0}}</ref>. Nt'a n'intervista Anno recette invece ca, ô cuntrario r{{v}}a ntreppecazzione 'e assaje appassiunate, 'o tema r{{v}}a serie nun jè chello 'e «nun s'adda allippà», pecché pe isso overamente ê bbotte «va buono fujì»<ref name=June/>. Seconno 'o lleggista, nfatte, fujì nun jè sbagliato, pecché «fujenno nce stanno ccose ca s'abbuscano e ccose ca se perdeno»; 'o prrubrema seconn'â isso jè quanno, pe' paura, nun se ngarra a scapà niente, rummanenno nt'a nu limbo ca assumeglia â morte<ref name=June/>. Anno addonche nt'ê urteme puntate nzertaje 'a frase «Si coccosa jè overamente brutta se po' mpurre fujì» aropp'â nu raggiunamento cu Sadamoto, ca s'addunaje ca assaje libbre 'e psicoterapia tenevano 'a penzata ca va bbuono fujì r{{v}}e ccose overamente brutte<ref>{{cita|Kentaro|pp. 154-155}}.</ref>; Anno fernette accusì pe ausà nt'â puntata 'e stisse parole r{{v}}o cardascio suojo, mpizzanno 'o raggiunamento cu Sadamoto tale e quale<ref>{{cita|Kentaro|pp. 155-156}}.</ref>.
=== Ntreppecazzione ===
'O perzunaggio 'e Shinji fuje ntreppecato r'â rrecetante [[Megumi Ogata]] nt'â serie anemata recenale<ref name=Raffaelli/>, nt'ê cinematografe 'e ''[[Neon Genesis Evangelion: Death & Rebirth]]'' e ''[[Neon Genesis Evangelion: The End of Evangelion]]''<ref>{{cita web|autore=Antonio Genna|url=http://www.antoniogenna.net/doppiaggio/film/neongenesiseva-death.htm|titulo="Neon Genesis Evangelion: Death and Rebirth"|editore=[[Il mondo dei doppiatori]]|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref><ref>{{cita web|autore=Antonio Genna|url=http://www.antoniogenna.net/doppiaggio/film/neongenesiseva-end.htm|titulo="Neon Genesis Evangelion: The End Of Evangelion"|editore=[[Il mondo dei doppiatori]]|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, nt'â tetraloggia ''[[Rebuild of Evangelion]]'' e nt'â ddevierze videogioche, cumm'â ''Meitantei Evangelion'' e ''[[Shin seiki Evangelion - Kōtetsu no girlfriend 2nd]]''<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/soft/koutetsu2/report.html|titulo=鋼鉄のガールフレンド 2nd - Report|lengua=ja|acciesso=2 'e Abbrile 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20071009160400/http://www.gainax.co.jp/soft/koutetsu2/report.html|dataarchivio=9 'e Attrufo 2007}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.broccoli.co.jp/game/meitantei_eva/sp/|titulo=惣流・アスカ・ラングレー役の声優 宮村優子さんへのアフレコインタビュー!|lengua=ja|acciesso=31 'e Marzo 2017}}</ref>. Cu 'o ruollo 'e Shinji, annumenato stiss'â Ogata ntr'ê «cchiù mpurtante» r{{v}}a carriera soja<ref>{{cita web|url=http://www.akadot.com/story.php?id=31|titulo=Rocking the Boat|data=27 'e Abbrile 2001|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080623173408/http://www.akadot.com/story.php?id=31|dataarchivio=23 'e Jugno 2008}}</ref>, 'a ''seiyū'' abbuscaje n'annumenata ntr'ê ll'appassiunate 'e anemazzione<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2014-07-28/anime-revolution-announces-japanese-voice-actor-megumi-ogata/.77073|titulo=Anime Revolution Announces Japanese Voice Actor Megumi Ogata|editore=[[Anime News Network]]|data=28 'e Julio 2014|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. Pe ntreppecà 'o perzunaggo s'abette astregnere e fà gruosse fuorze, sbacantannose nt'ô fiseco e nt'ô core<ref>{{cita web|autore=Carlos Cadorniga|url=http://www.animenewsnetwork.com/interest/2015-12-04/evangelion-voice-actress-ogata-recounts-mental-and-physical-stress-of-role/.95974|titulo=Evangelion Voice Actress Ogata Recounts Mental and Physical Stress of Role|editore=[[Anime News Network]]|data=4 'e Decembre 2015|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>, cummo verborazia nt'ô decedottesemo episodio r{{v}}a serie, arò â fenale se sentette «nzerriusa nt'â tutt'o cuorpo»<ref>{{cita libro|autore=Megumi Ogata|capitulo=With all my respect to the two Shinjis..|titulo=Neon Genesis Evangelion 3-in-1 Edition 1|anno=2012|editore=Viz Media|isbn=978-1-4215-5079-4|lengua=en}}</ref>: «Tutt'e bote ca beneva na nova scenìata, tutt'e bote ca sfronnaje na paggena nova, mme sentevo sempe cchiù flatusa»<ref>{{cita libro|capitulo=出演者コメント|titulo=Death & Rebirth Program Book|data=1997|editore=Gainax|lengua=ja}}</ref>. Pe 'o cinematografo ''The End of Evangelion'' avette mpurzì circà 'e avé nu tasso 'e sincrunia cu Anno angora cchiù aveto 'e chello r{{v}}a serie<ref>{{cita libro|titulo=Animedia|editore=Gakken|lengua=ja|data=Attrufo 1997|capitulo=EVA新生!!}}</ref>.
'A ntreppecazzione fuje nozzolusa mpurre pe 'a siconna pellicula r{{v}}a tetraloggia ''Rebuild of Evangelion'', ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance]]''. Ogata, nt'â ll'utemo juorno, abette â alluccà pe tutt'ô tiempo, e â fenale se scutolaje nterr'ô sturio 'e registrazzione, sfastreata. Quanno steva assittata nterra Hideaki Anno trasette e s'assittaje nzemmor'â essa. Nt'â chillu mumiento 'o leggista 'a alludaje pe tutt'a fateca ca steva facenno e hê stregnette â mana, ricenno grazzie pe «n'avé cagnato 'e sentemiente r{{v}}o perzunaggio» e p{{v}}avé jognuto «trirec'anne r{{v}}a sperementata vuosta â stu novo Shinji»<ref>{{cita libro|capitulo=【第1特集】ヱヴァンゲリヲン新劇場版:破|titulo=CONTINUE 46|data=Jugno 2009|lengua=ja|editore=Ōta Shuppan}}</ref>. Nt'ô cinema aroppo, ''[[Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo]]'', arù Shinji bene trattato frettamente â ll'ate persunagge, Ogata recette ca se sentette cumm{{v}}a isso e ca pruvaje dolore emotivo. 'A doppiatrice verette p{{v}}a primma bota 'a scena arù Kaworu fà beré â Shinji 'e cunnezziune 'o chianeta Terra â casa soja, quanno nun jera ngora anemata. 'E registrazziune fujeno faciute nt'ô miso 'e Marzo 2012, e essa nchippaje 'o paisaggio destrutto r{{v}}o cinema ê mmggene r{{v}}o terremoto ciappunese r'ô 2011 mmagenanno ca ll'acciretorio fuje colpa soja. Allegistranno 'o ''prescore'' 'e disigne p{{v}}a scena r{{v}}a morte 'e Kaworu nun jerano ancora defenite, e durante 'e retepaste pe 'a legistrazzione 'o staff anemaje 'e ''keyframes''. Ogata rumanette sciuccata quanne arrecetaje 'a scena e dechiaraje ca 'a ntreppecazione soja refrette 'o stato emotivo suojo, resortanno nu poco traumateca<ref name=Q>{{cita libro|titulo=ヱヴァンゲリヲン新劇場版:Q 記録集|lengua=ja|data=17 'e Noviembre 2012|paggene=42-46}}</ref>. Nt'â chiunchiusone r{{v}}a saga, , 'a versione granne 'e Shinji jè ntreppecata â [[Ryūnosuke Kamiki]]<ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=https://ciatr.jp/topics/36191|titulo=『シン・エヴァンゲリオン劇場版:<nowiki>||</nowiki>』ネタバレありで徹底考察【鑑賞済】|data=11 'e Marzo 2021|dataarchivio=9 'e Marzo 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210309200306/https://ciatr.jp/topics/36191}}</ref>. Pe 'o cinematografo fenale Ogata turnaje nt'ô ruollo r{{v}}a versione uajuncella, arreventanno cchiù mporente nt'â cuncezzione r{{v}}a ntramarija r{{v}}o lungometraggio. Anno nfatte sentette 'e nun jessere cchiù capace 'e trase nt'â capa 'e Shiniji cummo a na bota, sentennose mmece cchiù beceno 'o pate suojo, Gendō; isso addonche havette parlà cu ll'Ogata pe puté purtà annanze 'o perzunagge, arrimannan'â recetante 'a cunchiusione ca vurrìa pe ll'iso r{{v}}a ntramarja<ref>{{Cita web|data=6 'e Jugno 2019|titulo=Japan Expo 2019 - Choses vues #9 : Evangelion marque de son empreinte les vingt ans de Japan Expo !|url=https://www.actuabd.com/+Evangelion-marque-de-son-empreinte-les-vingt-ans-de-Japan-Expo+|editore=ActuaBD|lengua=fr|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210416061844/https://www.actuabd.com/+Evangelion-marque-de-son-empreinte-les-vingt-ans-de-Japan-Expo+|acciesso=19 'e Attrufo 2021}}</ref>. 'O leggista sentette mpurzì ca 'e sule crestiane ca putevano ancora capì 'e sentemiente r{{v}}o uajuncello jerano Ogata stissa e n'atu membro r{{v}}o persunale, Ikki Todoroki<ref>{{Cita libro|titulo=Fasciculo officiale 'e Evangelion 3.0+1.0|data=2021|paggene=17–21|lengua=ja|capitulo=Megumi Ogata as Shinji Ikari}}</ref><ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=19 'e Attrufo 2021|url=https://moviewalker.jp/news/article/1025469/p2|titulo=「庵野さん、卒業おめでとう」緒方恵美が振り返る、庵野秀明と碇シンジとの25年|data=23 marzo 2021|editore=Movie Walker|dataarchivio=19 'e Attrufo 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20211019065210/https://moviewalker.jp/news/article/1025469/p2|urlmorto=no}}</ref>.
Ll'addoppiaggio taliano r{{v}}o perzunaggio fuje assignito â [[Daniele Raffaeli]]. Siconn'ô deritture taliano, Gualtiero Cannarsi, ntreppecà â Shinji fuje nuzzuluso, e 'o ruollo fuje rato â Raffaelli sulo aropp'â annuece nzaie, «nu nummero àuto mpurre pe nu prudotto cinematografeco»<ref>{{cita web|url=http://www.nippofan-magazine.it/nippofan/intervista%20Gualtiero.htm|titulo=Intervista a: Gualtiero Cannarsi|data=28 'e Jugno 2002|accesso=12 giugno 2017|editore=Nippofan Magazine|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20021211093439/http://www.nippofan-magazine.it/nippofan/intervista%20Gualtiero.htm|dataarchivio=11 'e Decembre 2002}}</ref>. Nt'â lenga ngrese jè addoppiato â Spike Spencer<ref>{{cita web|autore=Shasta Calvo|url=http://www.animenewsnetwork.com/convention/2009/supanova-perth/five-minutes-with-spike-spencer|titulo=Five minutes with Spike Spencer|data=20 'e Julio 2009|editore=[[Anime News Network]]|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, int'â lengua spagnuola e catalana â Albert Trifol Segarra<ref>{{cita web|url=http://www.eldoblatge.com/fitxa_actor.php?idprof=134&ordre=G&pag=9|titulo=Albert Trifol Segarra|editore=Eldoblatge.com|lengua=es|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, â Víctor Ugarte nt'â latinomerecana<ref>{{cita web|url=http://www.devenir.com.mx/diario/index.php?option=com_content&view=article&id=22625:la-juventud-y-el-talento-se-hacen-presentes-en-la-winterfest&catid=58:general&Itemid=60|titulo=La juventud y el talento se hacen presentes en la Winterfest|data=3 ì'e Decembre 2013|lengua=es|acciesso=12 ì'e Jugno 2017}}</ref>, â Fabio Lucindo int'â portuésa, â Hannes Maurer int'ô germanese e â Donald Reignoux nt'ô franzese<ref>{{cita web|url=http://www.behindthevoiceactors.com/characters/Evangelion/Shinji-Ikari/|titulo=Shinji Ikari|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Pe 'o duppiaggio 'e Netflix fuje ntreppecato â Stefano Broccoletti nt'ô taliano<ref>{{cita news|url=https://www.animeclick.it/news/81423-evangelion-su-netflix-si-alza-il-sipario-sul-nuovo-doppiaggio|titulo=Evangelion su Netflix: si alza il sipario sul nuovo doppiaggio!|editore=[[AnimeClick.it]]|data=21 'e Jugno 2019|acciesso=22 'e Jugno 2019}}</ref>, Casey Morgillo pe 'o ngrese<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=3 'e Jugno 2020|url=https://slate.com/culture/2019/06/netflix-has-upset-evangelion-fans-are-with-changes-to-the-series.html|titulo=Anime Classic Neon Genesis Evangelion Is Finally on Netflix. So Why Are Some Fans Upset?|data=28 'e Jugno 2019}}</ref>, Carlos Larios pe 'o spagnolo<ref>{{cita web|acciesso=4 'e Fevraro 2021|url=https://www.eldoblaje.com/datos/FichaPelicula.asp?id=55702|titulo=Neon Genessi Evangelion|lengua=es}}</ref> e Christian Zeiger pe 'o germanese<ref>{{cita web|lengua=de|data=24 'e Jugno 2019|url=https://www.moviepilot.de/news/neon-genesis-evangelion-bei-netflix-die-wichtigsten-infos-zur-neuen-synchro-1119478|titulo=Neon Genesis Evangelion bei Netflix: Die wichtigsten Infos zur neuen Synchro|acciesso=4 'e Fevraro 2021}}</ref>. 'O sturiuso [[Philip Brophy]] s'addunaje ca 'a ntreppecazzione 'e Spike Spencer fa beré Shinji «cummo rodamento quanno votta 'e mmane e proffediuso quanno adda arrecanoscere forze fore r{{v}}o cuntrollo suojo»<ref>{{cita libro|nome=Philip|cognome=Brophy|capitulo=Extra-Musical Sonic Environments / 2: Sonic Embedment and Spatial "Worlding". Soundscapes, Psychoacoustics, and Post-Human Sonics in Shinseiki Evangelion|titulo=The Palgrave Handbook of Music and Sound in Japanese Animation|editore=Palgrave Macmillan|data=2024|curatore=Marco Pellitteri|isbn=9789819704293|paggena=526|lengua=en}}</ref>. Spencer recette ca se fuje desfiecele avé a che ffà cu Shinji pecché seconno isso 'o perzunaggio nun cagna maje. 'O doppiatore mpurre recette 'e jessere rumasto nfarfaruto p{{v}}o finale r{{v}}a serie, recenno ca nun ngarraje â capì 'o gneficato r{{v}}e ffatte ca succerevano<ref>{{cita libro|autore=Matt Greenfield, Spike Spencer|titulo=Neon Genesis Evangelion: Platinum: 01 - Episode 2 audio commentary|editore=ADV Films|data=2004|lengua=en}}</ref>. Spencer però s'addunaje ca Shinji nun jè accussì guallecchia cummo pare: «Nun se po' gnurà 'o fatto ca jè nu poco muollo cu 'e uajone e raggiunà cu ll'ate cristiane, ma jè nu scannerebecco. [...] 'O munno sta ancora allerta, e jè grazie â isso»<ref>{{cita libro|data=Frevaro 1998|capitulo=Anime Focus Sound Bites: Spike Spencer|titulo=[[Animerica]]|volume=6|numero=2|p=61|editore=[[Viz Media]]|issn=1067-0831|lengua=en}}</ref>.
== Biografia ==
Shinji Ikari nascette rint'ô 6 'e Jugno 2001<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 1, p. 15}}.</ref> cummo figliuolo 'e [[Gendō Ikari|Gendō Rokubungi]] e [[Perzunagge 'e Neon Genesis Evangelion#Yui Ikari|Yui Ikari]], na assaggia sturiusa 'e ll'Uneverzetà 'e Kyoto. Ô 2004 fuje purtato r'â mamma nt'ô lavuratorio r{{v}}o [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Gehirn|Gehirn]], ô stiss'o juorno 'e nu sperimiento ppe appiccià ll'[[Evangelion (mecha)#Onetà 01|Evangelion 01]]. Pe mmiezzo 'e nu ncirente ca nce fuje nt'ô test 'a femmena scumpare sott'â ll'uocchje r'ô piccirillo<ref>''Death & Rebirth Program Book'', 1997, Gainax, p. 40.</ref>. Gendō, aropp'ô vaiano 'e Yui, lassa Shinji â nu canuscente suojo e 'e ruje campano ppe cchiù 'e riec'anne sanza 'e se beré<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/anime/eva/chara-e.html|titulo=Characters|editore=[[Gainax]]|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/19991127120613/http://www.gainax.co.jp/anime/eva/chara-e.html|dataarchivio=27 'e Noviembro 1999}}</ref><ref>{{cita|Cavallaro|p. 64}}.</ref>. Na bota ca fà quattuordec'anne Shinji bene chiammato r'ô pate nt'â cità 'e [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Neo Tokyo-3|Neo Tokyo-3]] nt'â basa 'e ll'aggenzia Nerv, arò 'o pate jè 'o cummannante<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 1, pp. 5-6}}.</ref>. 'O 22 'e Jugno 2015 jogne na criatura annumenata Agnelo accumencia â abbescà 'a cità<ref>{{cita libro|capitulo=死に至る病|titulo=Death & Rebirth Program Book (Special Edition)|data=1997|editore=Gainax|lengua=ja}}</ref>, ngarbuglianno 'e meletare 'e ll'ONU. Pe fà pietto ô periculo â Shini bene cummannato 'e pedotà nu gruosso mecha annumenato Evangelion, e pe bbia r'ô savuorrio ca tene pp'ô pate resciota 'e sajere ncopp'ô mecha. Mmec'e isso Gendō annomena 'a First Children [[Rei Ayanami]] pedota 'e riquesto, simbé 'a uagliona jè scellata<ref>{{cita|Filmbook|vol. 1, p. 36}}.</ref>; verennola ntranseto e nagonia, Shinji azzett'o mperio<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 3, p. 16}}.</ref><ref>{{cita libro|anno=1997|autore=Gainax|titulo=Neon Genesis Evangelion Newtype 100% Collection|editore=Kadokawa Shoten|isbn=4-04-852700-2|lengua=ja|paggena=77|cità=Tokyo}}</ref>. 'O juaglione arreceve 'o titulo 'e [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Children|Third Children]] e hê bene rata l'Onetà 01<ref>{{cita|Glénat 2009|p. 8}}.</ref>, arò jè nchiusa ll'anema r{{v}}a mate. Aropp'a vattaglia Shinji pij'e casa â Neo Tokyo-3, ma, pe miezzo r{{v}}a mpozatura ntr'â isso e ô pate, ffà bita nt'ô quartino r{{v}}o primmo suojo, 'o capetano [[Misato Katsuragi]]<ref name=RCB>{{cita|Gainax|用語集, Yōgo-shū, "Tiermene".}}</ref>, ca arreventa sopprejore e tutora affiziale r{{v}}o guaglione<ref>{{cita|Filmbook|vol. 1, p. 69}}.</ref>.
Aroppo jessere recrutato nt'â Nerv s'accumenciano â veré cierte cagnamiénte<ref>{{cita|Filmbook|vol. 4, p. 4}}.</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|titulo=新世紀エヴァンゲリオンRPG 決戦!第3新東京市|data=1996|editore=Fujimi Shobo|isbn=4-8291-4314-2|paggena=13}}</ref>. Arreventa amico cu cocco novo cumpagno 'e scola<ref>{{cita|Filmbook|vol. 5, p. 4}}.</ref>, cumm'â [[Tōji Suzuhara]] e [[Perzunagge 'e Neon Genesis Evangelion#Kensuke Aida|Kensuke Aida]], e canosce 'e nnove cardasce suoje, Rei Ayanami e [[Asuka Sōryū Langley]]<ref name=SideA>{{cita|Glénat 2009|p. 9}}.</ref>. Aropp'â ll'ate sbuorde 'o uaglione se mmatte cu 'o Fifth Children, [[Kaworu Nagisa]], vulennolo subbeto bene. Kaworu se scruope jessere 'o ricassettesemo e utemo Agnelo [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)#Tabris|Tabris]], ca bò appassà â 'o primmo Agnelo [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)#Adam|Adam]], paruto jessere nt'ô lato 'e vascio r{{v}}a basa r{{v}}a Nerv. 'A scupierta scombena Shinji, ca remmane scuosso; isso arreceve 'o mperio 'e secotà â Kaworu cu ll'Onetà suoja<ref>{{cita|Filmbook|vol. 9, pp. 63-64}}.</ref>. Aroppo avé scupierto ca nt'â basa r{{v}}a Nerv jè nchiuso 'o sicunno Agnelo, [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)#Lilith|Lilith]], Kaworu se fà piglià â ll'Eva-01, rimannanno 'e jesse acciso, sfivolo ca 'o cumpagno ssaodisce varcolianno<ref>{{cita|Glénat 2010|pp. 78-79}}.</ref><ref>{{cita|Filmbook|vol. 9, pp. 70-72}}.</ref>. Scannato e cu 'o trivolo 'e avé frosciato 'o cumpagno<ref>{{cita|Filmbook|vol. 9, p. 74}}.</ref>, Shinji s'accumencia â rimannà ppecché campà nt'â nu munno 'e malepatenza. Nt'ô fenale, arù ll'aneme 'e tutt{{v}}e crestiane se fonnono nt'â na sula cuscienza co' Pruggetto p'ô Perfezziunamiento 'e ll'Ommo<ref>{{cita|Tsang|p. 35}}.</ref>, capisce 'o valore suojo, rumpenno 'a gongola ca s'aveva fravecato 'tuorno e accumencianno â se araprì ô munno<ref>{{cita|Glénat 2010|pp. 82-85}}.</ref>. 'E perzunagge cumpajeno pe cungratularse cu isso; Shinji, cu na resella, hê ngrazia tutte quante<ref>{{cita|Filmbook|vol. 9, p. 95}}.</ref>.
Nt'ô cinematografo ''The End of Evangelion'', aroppo jessere sagluto ncopp'â ll'Onetà 01, Shinji bere l'Eva-02 'e Asuka spetacciato r'ê nnove [[Evangelion (mecha)#Onetà 05-13: Mass Production Model|Mass Production Model]], fravecate â na suggità annumenata [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Seele|Seele]]. Sbagottuto, 'o guajone allucca nzemmor'â ll'Eva-01<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/anime/eva/story.html|titulo=連続TVアニメーション作品 全26本 1995年10月3日〜1996年3月27日 TV東京系にて放|editore=Gainax|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20050118020726/http://www.gainax.co.jp/anime/eva/story.html|dataarchivio=18 'e Jennaro 2005}}</ref>. Ll'allucche suoje fanno benì n'arma canusciuta cummo [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Lanza 'e Longinus|lanza 'e Longinus]] r'â Luna<ref name=Note>{{cita|Gainax|Note}}.</ref>. Aropp'â benuta soja 'e nnove Eva ncarvojano ô 01 cu 'o Third Children â rinto, e ll'Eva-01, nconocchiata, accumencia 'o Perfezziunamiento<ref>{{cita|Glénat 2010|p. 90}}.</ref>. 'E fatte nu banno sicunno 'e chiane r{{v}}a Seele, e â ntrasatta 'o guajone se truova â puté scejere 'o pruciesso. Nu pavennanno cchiù 'e jessere feruto â ll'ate crestiane, Shinji sceje 'e bibere nt'ô munno arà nce stanno porzì ll'ate<ref>{{cita libro|lengua=ja|titulo=Animage|editore=Tokuma Shoten|paggene=16-17|data=Settiembro 1997|capitulo=碇シンジに花束を}}</ref>, arruinanno 'e chiane r{{v}}a suggità. Aroppo c'ave scivoto ll'Eva-01 accumencia â bolà nt'ô spazzio, e 'o guajone se sceta ncopp'â na chiaia cu Asuka 'e lato â isso<ref name="B96">{{cita|Glénat 2010|p. 96}}.</ref><ref>{{cita|Stojnic|p. 47}}.</ref>.
== Carattere ==
[[File:Yoshiyuki Sadamoto 1.png|thumb|upright=0.8|«[Ij bulevo] nu perzunaggio nguttuso e fogliamolla, chillu tipo 'e crestiano ca se bò accirere ma ca nun te ll'anemo r'ô ffà. Bulevo crià nu perzunaggio flatuso ca renonziaje â bita»<br /><div style="text-align:right;">—Yoshiyuki Sadamoto, character designer r{{v}}a serie anemata<ref name=Sada/></div>]]
{{quote|Shinji jè nu uaglione nurmale, chillu uaglione ca pò truà â tutte parte. Ma ca pò ffà si bene mpizzato â ntrasatta nt'â nu fatto ncontr'â prammateca? Cummo avarrìano sfonnoliato 'o core e ll'anema soja? Accumenciaje â mmaccenà sti ccose cummo faccio sempe pe 'e ruolle meje, ma aroppe me mborzaje. E accappaje ca me sarrìa sulo zeffonnà nt'â storia.|[[Megumi Ogata]], recetante 'e Shinji<ref>{{cita|Gainax|緒方恵美}}.</ref>}}
Shinji jè nu guaglione cu nu carattere mutriuso<ref>{{cita libro|autore=Yoshiyuki Sadamoto, [[Khara]]/[[Gainax]]|capitulo=Cast|titulo=Evangelion Collection 1|anno=2008|editore=Panini Comics|isbn=978-88-6346-201-2}}</ref>, cu poche cumpagne, scapace 'e cummunecà cu ll'ate crestiane<ref>{{cita libro|capitulo=登場人物|titulo=Death & Rebirth Program Book|data=1997|curatore=Gainax|lengua=ja}}</ref> e cu n'autostima vascia<ref>{{cita|Tsukamoto|p. 40}}.</ref>. Isso gaveta 'e se nzeccà cu ll'ate crestiane<ref>{{cita libro|url=http://www.acsys.com:80/~tallman/rebirth.html|titulo=公開直前『エヴァンゲリオン』&『もののけ姫』|rivista=Nikkei Entertainment|anno=1997|mese=aùsto|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20010210203739/http://www.acsys.com/~tallman/rebirth.html|dataarchivio=10 'e Frevaro 2001|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, accussì 'e nu sfeccaglià ll'ate o nu jessere feruto â lloro<ref name="Anno" /><ref name=SideA/>. Nt'ê relazziune ca stregne, verborazia, Shinji ngrena â tené na posetura passiva<ref>{{cita libro|titulo=Neon Genesis Evangelion Photo File: ADAM - Soldier at the 2015AD|capitulo=シンジ|paggena=6|editore=Kadokawa Shoten|anno=1996|isbn=4-04-852681-2|lengua=ja}}</ref>, ca 'o fà soggiacé sanza 'e ricere niente 'o bulé 'e ll'ate perzone<ref>{{cita|Poggio|p. 7}}.</ref> e addimannà scusa pe tutto coso<ref>{{cita|Filmbook|vol. 5, p. 50}}.</ref><ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 19, pp. 21-22}}.</ref>. Mporzì ll'abbiglié suojo fà penzà ca n'accapa 'o vestuario suojo, ma ca se mette sulo ll'accunciature c'arreceve<ref>{{cita|Filmbook|vol. 8, p. 62}}.</ref>. Sicunn'ô Gerald Alva Miler 'o uajone tene 'o sfiolo 'e jessere azzettato e se rà penziero 'e chello ca ll'ate penzano 'e isso, rumanenno scapace 'e cummunecà e 'e azzettà ll'ammore 'e ll'ate<ref name=Miller>{{cita libro|anno=2012|autore=Gerald Alva Miller Jr.|titulo=Exploring the Limits of the Human Through Science Fiction|paggeNA=87|editore=Palgrave Macmillan|cità=Basingstoke|lEngua=en|isbn=1-137-26285-0}}</ref>. Sicunn'â Sadamoto, «[Shinji] jè 'o tipo ca se bò fottere 'e chello ca ll'ate penzano, ma 'o vero jè nteressato. Jè 'o tipo 'e perzunaggio ca se bole nchuichiere nt'â stissa gongola suoja»<ref name=Sada/>. Mpurzì 'a rrecetante r{{v}}o perzunaggio, Megumi Ogata, recette ca: «Shinji jè nu uaglione strano assaje, ppecché nu pare nu perzunaggio 'e nu cartune anemato, ma parla accrianzato e nguttuso, cummo si fuosse stato â ntrasatta mpezzato nt'â nu munno anemato»<ref name=Mahjong>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/soft/mahjong/ss/chara/shinji-e.html|titulo=Ikari Shinji|editore=Gainax|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20010722114001/http://www.gainax.co.jp/soft/mahjong/ss/chara/shinji-e.html|dataarchivio=22 'e Julio 2001}}</ref>. Hideaki Anno parlaje 'e isso cumm'â nu «fegliuolo ca se sfarca r'ô cuntatto cu 'o prossemo suojo» e ca sbennegna 'e pò «capì stess'â isso». Siconn'ô lleggista, Shinji è nu «ugaglione gnagnera», ca penza 'e jessere nu crestiano «nnutele»<ref name="Annomanga1">{{cita libro|autore=Hideaki Anno|titulo=Neon Genesis Evangelion 1|editore=Viz Media|data=1998|capitulo=What were we trying to make here?|lengua=en|isbn=1-56931-294-X}}</ref><ref>{{cita web|autore=Carl Gustav Horn|url=http://j-pop.com/anime/archive/feature/03_evangelion/anno2.html|titulo=Anno Mirabilis|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20010220143006/http://j-pop.com/anime/archive/feature/03_evangelion/anno2.html|dataarchivio=20 'e Frevaro 2001}}</ref> e nu bulut'â nisciuno<ref name=Ishikawa/>. Stu carattere ô fà alleppà 'o paraggio cu ll'ate e â nu stà â sente 'e 'mperie c'arreceve<ref name="RCB" />.
Sicunno ô criteco Manabu Tsuribe, respietto â chello ca bene nurmalmente anchippato â 'o cuncietto 'e aroe<ref name=Suvilay>{{cita libro|autore=Bounthavy Suvilay|capitulo=Neon Genesis Evangelion ou la déconstruction du robot anime|data=2017|editore=Università Gustave Eiffel|titulo=ReS Futurae|numero=9|url=https://journals.openedition.org/resf/954|acciesso=16 'e Jugno 2026|lengua=fr}}</ref><ref>{{cita|Tsang|p. 39}}.</ref>, Shinji nu bò fà niente pe stitt'isso, nu ba annanza e n'arreventa cchiù «nnepennente»<ref name=Tsuribe>{{cita web|autore=Manabu Tsuribe|url=http://www001.upp.so-net.ne.jp/tsuribe/anime/critique/evait.html|titulo=La prigione della coscienza: un saggio su Evangelion|data=Fevraro 1999|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Simbé have 'o ruollo 'e ll'isso e tene na 'mpurtante ncommenza, isso peleja tetobante<ref>{{cita|Haslem|p. 113}}.</ref>, manefestanno sentemiente niative cumm'â collera, tremmentina, jajore e nzolarcamiento<ref>{{cita|Napier|pp. 424-425}}.</ref>. Pe mmiezzo 'e Gendō, ca 'o abbannunaje â peccerillo, Shinji se scarpena sempe<ref>{{cita libro|anno=2004|autore=Kazuhisa Fujie, Martin Foster|titulo=Neon Genesis Evangelion: The Unofficial Guide|editore=DH Publishing|lengua=en|p=22|isbn=0-9745961-4-0|cità=Tokyo}}</ref>. Simbé 'o pate jè 'o sulo genetore ca tene, Shinji prova nu sentemiento 'e mpicca e amore e odio<ref>{{cita|Filmbook|vol. 9, p. 4}}.</ref><ref>{{cita|Glénat 2009|p. 23}}.</ref>, e, sfastio tutt'o paruto rango ca glie bò, bole avé stemmativa 'e isso<ref>{{cita libro|autore=Yoshiyuki Sadamoto|titulo=新世紀エヴァンゲリオン 公式ガイドブック|editore=Kadokawa Shoten|data=31 'e Marzo 2011|lengua=ja|isbn=978-4-04-715671-5}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.viz.com/eva/eva.shtml|titulo=Neon Genesis Evangelion|urlarchivio=https://web.archive.org/web/19990501021103/http://www.viz.com/eva/eva.shtml|dataarchivio=1º 'e Majo 1999|editore=[[Viz Media]]|acciesso=12 'e Abbrile 2017|lengua=en}}</ref>. 'A sescha ca avette nt'â picciolinetà 'o purtaje â arreventà ndobbiuso ncopp'ô balore r{{v}}a bita suoja, sbelirse e circanno na ''raison d'être'' (存在理由, ''sonzai riyū'') pe sé<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 2, p. 25}}.</ref>. 'O psichiatra ciappunese Kōji Mizobe ô ntreppecaje cummo 'a nu uajone depennente e scapace 'e cummunecà<ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=2 'e Majo 2021|url=https://gendai.ismedia.jp/articles/-/79706?page=3|titulo=『エヴァ』がTV放送から26年経っても、若者に「絶大な人気」を誇る理由|data=29 'e Jennaro 2021}}</ref>, ma berenno cummo caratteristeca assenziale 'e Shinji 'a sugievolezza, ppecché abituato â jessere sintonezzato cu ll'ate, â ll'azzettà, cuffià e arreventà na cosa sola cu lloro. Nt'â nona puntata, verborazia, isso sincronezza sanza prubreme 'e jeste suoje cu chelle 'e Asuka, e Mizobe berette nt'â stu fatto na prova ca isso po' facilmente osservà e fà suoje 'e caratteristeche 'e ll'ate<ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=2 'e Majo 2021|url=https://gendai.ismedia.jp/articles/-/79706?page=2|titulo=『エヴァ』がTV放送から26年経っても、若者に「絶大な人気」を誇る理由|data=29 'e Jennaro 2021}}</ref>. Anno descrevette â Shinji cummo 'a nu uajone «ntroverso» e «vertuoso» ca bò categurizzà 'e ccose, 'o tipo 'e perzunaggio ca annascunne coccosa, «cummo 'a manera 'e sfuì â chella chisura»<ref name=Renewal/>. Secunn'â Sadamoto nun jè accussì pessemista cummo bene beruto; a parte ''The End of Evangelion'', arù bene fiurato cummo «cupo e ntrospettivo», ll'artista recetta ca n'avette maje 'a mpressione 'e nu persunaggio accussì flatuso nt'â serie recenale<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=http://theplanetsthatmatter.com/features/yoshiyuki_sadamoto_young_ace_interview/yoshiyuki_sadamoto_young_ace_interview.html|titulo=Yoshiyuki Sadamoto Young Ace interview|editore=The Planets That Matter|urlarchivio=http://web.archive.org/web/20091125160538/http://theplanetsthatmatter.com/features/yoshiyuki_sadamoto_young_ace_interview/yoshiyuki_sadamoto_young_ace_interview.html|dataarchivio=25 'e Noviembre 2009}}</ref>. Sicunno Ogata â fine film Shinji cresce, chiurenno cu natoralezza 'o percurso nfr'â picciolinità e 'o munno adulto<ref name=Mahjong/>.
Nt'ô primmo episodio r{{v}}a seria regenala accumenci'â rrepetià 'e pparole «N'aggia fujì!», cummo si circasse 'e truà 'o bulé 'e sajere ncopp'â ll'Eva e 'e ffà pietto ô pate<ref name=PEB1>{{cita|Platinum booklet|Episode commentaries, vol. 1}}.</ref>. 'O secotorio arreventa una r'ê scrammazziune cchiù annumenate r{{v}}o perzunaggio, ca ppe bbia r{{v}}o particulare carattere suojo jè furzato â truà ll'anemo ppe ffà cierte jeste<ref>{{cita|Cannarsi|vol. 1, p. 23}}.</ref>. 'O carattere suojo, scrupuluso e scetteco, 'o ffà arrimannà pecché pedotà 'o mecha cu tutt{{v}}a malepatenza c'have<ref name=Ishikawa>{{cita libro|anno=2007|autore=Satomi Ishikawa|titulo=Seeking the Self: Individualism and Popular Culture in Japan|editore=Peter Lang|lengua=en|pp=73-74|isbn=3-03910-874-3|cità=Bern}}</ref>. Stess'isso rint'â ventesema puntata s'allecorda 'e jessere «alleppato» r'ô loco 'e sperementazzione arù 'a mate murette, episodio ca fuje 'a riggene r{{v}}o penziero «nu fujì», ca nu fasciculo offiziale 'o chiamma «[[compulsione|compulsivo]]» <ref name="booklet5" />. LL'uteme episodie r{{v}}a serie anemata se cuncentrano ncopp'â psiche suoja, ncopp'â sprementata, 'a bita e 'e scuoglie nt'ê relazziune cu ll'ate perzone<ref>{{cita libro|anno=2012|autore=Guido Tavassi|titulo=Storia dell'animazione giapponese. Autori, arte, industria, successo dal 1917 a oggi|editore=Tunué|cità=Latina|paggena=248|isbn=88-97165-51-6}}</ref>. Nt'ê ppuntate s'arrimanna 'o cchiù gruosso zeffunno e 'o vero iusso ca 'o fà sajere ncopp'â ll'Eva, cu 'o jusoncuorpo 'e avé temmore 'e stiss'isso e avé paura r{{v}}o pate<ref>{{cita|Napier|p. 426}}.</ref>. Pe 'o peccerillo Shinji 'o spartecasatiello 'e Gendō fuje 'a jonte 'e nu gruosso trauma, ca ncorcaje 'o sienzo 'e jerremo. Pe mmiezo 'e chesto, aroppo jessere chiammat'ô pate â Neo Tokyo-3, isso cuntinua â purtà ll'Eva ppe puté avé ll'ammore<ref>{{cita|Glénat 2010|p. 86}}.</ref> e 'o cuocolo 'e ll'ate<ref>{{cita web|url=http://www.dynit.it/mini/page.asp?mini=Evangelion%20101&id=155|titulo=Characters|editore=Dynit|acciesso=12 'e Jugno 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20141008003333/http://www.dynit.it/mini/page.asp?mini=evangelion+101&sez=5|dataarchivio=8 'e Attrufo 2014}}</ref><ref name="booklet1">{{cita libro|titulo=Evangelion: 1:01 - You Are (Not) Alone Booklet|editore=Dynit|anno=2008}}</ref> e r{{v}}o pate<ref>{{cita libro|volume=14|numero=3|autore=Katherine Savoy|capitulo=The Artificial Restoration of Agency through Sex and Technology in Neon Genesis Evangelion|titulo=Electronic Journal of Contemporary Japanese Studies|url=https://japanesestudies.org.uk/ejcjs/vol14/iss3/savoy.html|acciesso=24 'e Julio 2026|data=2014|lengua=en}}</ref>. Pe nu joco 'e carte ncopp'â serie aroppo jessere stato stemmato r'ô pate Shinji a'addona pe 'a primma bota quanto isso tene besogno 'e isso<ref>Card H-2, ''Neon Genesis Evangelion: The Card Game'', Bandai, 1998.</ref>. Siconn'â [[Megumi Hayashibara]], 'a rrecetante 'e Rei Ayanami, Shinji nun jè anemato â nu senzo 'e sagrefizio e bole avé ll'ammore r{{v}}o pate<ref>{{cita libro|autore=Megumi Hayashibara|capitulo=The voices in your head that you pass without hearing|titulo=Neon Genesis Evangelion 3-in-1 1|anno=2012|paggene=516-517|editore=Viz Media|isbn=978-1-4215-5079-4|lengua=en}}</ref>. Siconn'â Tsurumaki jè 'o cuntrario 'e chello ca pare: «[Shinji] non jè né debbele né fojamolla; è capatosta e nun je mporta veramente 'e ll'ate perzone»<ref>{{cita libro|anno=2010|titulo=ヱヴァンゲリヲン新劇場版:破 全記録全集|editore=Ground Works|isbn=978-4-905033-00-4|capitulo=鶴巻 和哉|paggene=323-351|lengua=ja}}</ref>.
=== Ate media ===
Nt'â na scena 'e ll'utemo episodio r{{v}}a serie anemata bene fatto veré nu nnevierzo cu na storia luntana ê puntate 'e primma; nt'â rialtà alternativa Shinji campa cu tutt'e ruje 'e geniture e jè nu nurmale sturiente r{{v}}e scole merie<ref>{{cita|Napier|p. 427}}.</ref><ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 24, p. 8}}.</ref>. 'A stessa cosa se pò beré nt'ô videojuoco ''[[Shin seiki Evangelion - Kōtetsu no girlfriend 2nd]]''<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/soft/koutetsu2/contents.html|titulo=鋼鉄のガールフレンド 2nd|editore=Gainax|lengua=ja|acceesso=12 'e Jugno 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140203021257/http://www.gainax.co.jp/soft/koutetsu2/contents.html|dataarchivio=3 'e Frevaro 2014}}</ref>. 'O perzunaggio cumpare mpurzì nt'ê ''spin-off'' r'â serie anemata reggenale. Int'ô manga ''[[Neon Genesis Evangelion The Shinji Ikari Raising Project]]'', verboazia, bene presentato cummo nu compagno 'e piccolinità 'e Asuka e nu lontano parente 'e Rei<ref>{{cita web|url=http://activeanime.com/html/2009/08/29/neon-genesis-evangelion-the-shinji-ikari-raising-project-vol-1/|titulo=Neon Genesis Evangelion: The Shinji Ikari Raising Project Vol. 1|lengua=en|data=29 'e Aùsto 2009|acciesso=12 'e Abbrile 2017}}</ref>. Nt'â ll'[[original net anime]] ''[[Petit Eva - Evangelion@School]]'', Shinji bene raffiorato cumm'â nu uaglione «temmeruso 'e arreventa gruosso», ma jocuso e annumenato ntr'ê sturiente r{{v}}a scola soja, 'a terza accademmia munecepale "Nerve" 'e Neo Tokyo-3<ref>{{cita libro|capitulo=Characters|titulo=Newtype USA 6 6|paggen=67|lEngua=en|data=Jugno 2007}}</ref><ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 32, p. 22}}.</ref>. Nt'ô manga ''[[Evangelion - Detective Shinji Ikari]]'', verborazia, 'e perzunagge 'e Ryōji Kaji e Kaworu Nagisa beneno raffiorate cummo ruje detective e Shinji bene furzato â addimannà 'e jessere ajotato, ntacanno cu llòro ncopp'â nu fatto 'e crocana<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-09-30/dark-horse-adds-trigun-anthology-evangelion-detective-manga|titulo=Dark Horse Adds Trigun Anthology, Evangelion Detective Manga|editore=[[Anime News Network]]|data=30 'e Settiembre 2012|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>
Ate versiune beneno presentate nt'â ''[[Rebuild of Evangelion]]''. Int'â ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance]]'', sicunno cinema r<nowiki>''</nowiki>o ''Rebuild'', Shinji bene raffiorate nt'ê panne 'e nu fegliulo cchiù speretillo e apierto â respetto r{{v}}o recenale<ref>{{cita web|autore=Miguel Douglas|url=http://www.visualnippon.com/home/evangelion-2-0-you-can-not-advance-movie-review|titulo=Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance [ヱヴァンゲリヲン新劇場版:破] - Anime Movie Review|data=22 'e Frevaro 2010|lengua=en|acciesso=12 'e Abbrile 2017}}</ref>, ca bò arreventà gruosso e cchiù guappo<ref>{{cita web|autore=Nicoletta Christina Browne|url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=1385|titulo=Evangelion 2.0: You Can (Not) Advance|editore=T.H.E.M Anime|lengua=en|acciesso=12 'e Jughne 2017}}</ref>. Mpurzì 'o rappuorto ntra Gendō e Shinji pare meglio. Simbé tene ancora mpicca pp'ô pate pe jessere stato sbennegnato, 'o Third Children accumencia â confruntà 'o genetore grazzie 'e cunsiglie e 'e ncuraggiamente 'e Misato e 'e Rei Ayanami<ref name=myreviewer>{{cita web|autore=Jitendar Canth|url=http://www.myreviewer.com/Blu-ray/142631/Evangelion-222-You-Can-Not-Advance/142641/Review-by-Jitendar-Canth|titulo=Review for Evangelion: 2.22 You Can (Not) Advance|data=11 'e Jugno 2011|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. Cummo nt'â serie cumbatt'â ll'Eva-03, ca mperò nt'ô ''Rebuild'' tene Asuka mmece 'e Tōji<ref>{{cita|Tsukamoto|p. 44}}.</ref> Nt'â pellicula aroppo, ''[[Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo]]'', 'o uaglione, scetannosce aropp'â quattuordec'anne ê fatte r{{v}}o sicunno cinematografo, scopre ca 'e jeste suoje anna reggenato nu gruosso cataclisma ncopp'ô chianeta, ca stagliaje cagnamiente accussì biuliente â arriventà quase nabbetabbele. Tutt'e viecchie cumpagne suoje parono avé mpicca pe isso, ma sanza 'e ntelà ll'iusso, e pe nu ffà sagliere 'o uaglione n'ata bota ncopp'â nu Evangelion 'e bene miso na pistagna ncuollo<ref>{{cita web|autore=Zac Bertschy|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/evangelion-3.33/you-can-redo/blu-ray/.98252|titulo=Evangelion 3.33: You Can (Not) Redo Blu-Ray - Review|lengua=en|editore=[[Anime News Network]]|data=2 'e Frevaro 2016|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, na gorgiera ca 'o pò accirere sulo nu cu 'mperio 'e Misato. 'O sulo crestiano ca 'o tratta buono jè Kaworu Nagisa<ref>{{cita|Tsukamoto|p. 45}}.</ref>, c'hê appresenta 'a pussebbeletà 'e cagnà e 'e nu forautte ppe accumencià tutto coso ô capo<ref>{{cita web|autore=Elliot Gay|url=http://www.japanator.com/review-evangelion-3-0-you-can-not-redo-27282.phtml|titulo=Review: Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo|data=19 'e Noviembro 2012|lengua=en|acciesso=12 'e Abbrile 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160307025919/http://www.japanator.com/review-evangelion-3-0-you-can-not-redo-27282.phtml|dataarchivio=7 'e Marzo 2016}}</ref>. Shinji tuttavota fallisce e Kaworu more.
Nt'â ''[[Evangelion: 3.0+1.0 Thrice Upon a Time]]'', utemo capitulo r{{v}}a saga, Shinji, aropp'â morta 'e Kaworu, scarpunea sanza buluntà 'e campà cu Asuka e Rei. Nzemmor'ê roje cardasce soje trase nt'â na citadella prutetta abbetetata r{{v}}e sopravvissut'ê vvarie Impact e isulata r'ô munno 'e fora annummenata Villaggio-3. Accà Shinji ncontra 'e viecchje cumpagne suoje Tōji, Kensuke e Hikari Horaki<ref>{{cita|Tsukamoto|p. 46}}.</ref>, e grazzie â Asuka e Rei a craie a craie torna a avé 'a vuluntà 'e campà. Isso addonca scapa 'e partere cu Asuka e cu ll'ate r{{v}}a Wille pe ll'Antartide, arù Shinji ncopp'â ll'Eva-01 affrunta 'o pate Gendō e ll'Eva-13. Nun ngarranno e bencere palejanno 'o uajone s'accapa addonca 'e raggiunà cu isso; nt'ô pruciesso Gendō ô stregne<ref>{{cita|Lamerichs|p. 96}}.</ref> e arrimanna 'o perdono â Shinji. Shinji se trova accussì nt'â nu munno renato, e ncopp'â na chiaia<ref>{{cita|Tsukamoto|p. 47}}.</ref> ber'â [[Mari Illustrious Makinami]], salutanno pe sempte tutte ll'Evangelion<ref>Hideaki Anno, Kazuya Tsurumaki, Katsuichi Nakayama, Mahiro Maeda (2021). ''Evangelion: 3.0+1.0 Thrice Upon a Time''. Studio Khara.</ref>. 'A sturiosa 'e anemazzione Nicolle Lamerichs s'addunaje cummo ''Evangelion: 3.0+1.0 Thrice Upon a Time'' â nu cierto punto fiura metanarrativamente Shinji cu disegne â mmana<ref>{{cita|Lamerichs|p. 82}}.</ref>; 'a pellicula pare primma fa beré quanto songo luntane Shinji e 'o pate, pe po' cagnà binario empatizzanno cu Gendō e ranno na cunchiusione felice â tutt'e dduje 'e perzunagge<ref>{{cita|Lamerichs|p. 94}}.</ref>.
==== Manga ====
Shinji nt'ô manga 'e Yoshiyuki Sadamoto tene nu carattere cchiù forte; isso cercaje r'ô fiurà cumm'â mu maleuajone, nu uajunciello cchiù rebelle r'ô Shinji 'e Hideaki Anno. Nt'â serie classeca 'a frase soja è «N'aggia fujì!», pe tramente nt'ê fumiette ll'artista accapaje cummo 'a temateca prencepale chella 'e ll'onestà 'e sé<ref name=Fuggire/>. 'O Shinji 'e Sadamoto, poco primma 'e ncuntrà Misato p{{v}}a primma bota, arragiona ncopp'â bita soja, remostranno 'e jessere deverzo â chillo anemato. Aropp'â vattaglia ncuntr'â Bardiel, verborazia, arù 'o compagno suojo Suzuhara more, cerca 'e rà nu fàino ô pate<ref>{{cita|Kadokawa|p. 85}}.</ref>. Nt'â ll'anime ll'Eva-03 vene acciso r'ô Dummy System sanza ca Shinji putìa sapé chi nce steva â into, nt'ô manga isso jè cuscente r{{v}} o pilota<ref name="Best">{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Jugno 2020|url=https://www.cbr.com/evangelion-manga-better-than-anime/|titulo=The Best Version of Evangelion’s Story Isn’t Animated|data=29 'e Abbrile 2020|autore=Anthony Gramuglia}}</ref>.
'O Third Children, nt'â quarta puntata 'e ll'anime, se ne fuje â casa nova nu suppurtanno cchiù 'e responsabbilità, nt'â verzione 'e Sadamoto fuje aroppo ca s'addona ca Misato bere chello ca fà. Mpurzì 'a trazuta 'e Langley jè deverza; nt'ô manga Shinji nu cumbatte ll'Angelo Gaghiel cu Asuka, ma bere 'a palejata aropp'â chiunchiusone. Kaji mmece nt'ô fumetto arreventa nu mentore pe isso<ref name="Best" />. 'O rappuorto suojo cu Kaworu jè desfiecele<ref>{{cita|Kadokawa|p. 97}}.</ref><ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 40, p. 21}}.</ref>; Shinji nun 'o supporta, e nt'â nu capitulo hê mette 'e mmane nguollo circanno 'e ll'affucà. 'E deverzetà cresceno nt'ê ll'urdeme capitule, ca corresponnono ô cinematografo ''The End of Evangelion''; 'e raggiune e 'o percorso r{{v}}o uajone jè devierzo durante 'o Perfezziunamento, cu na vesione cchiù ottimisteca. Quanno 'a Nerv bene attaccata r'ê Jieitai, verborazia, Shinji nu bene sarvato â Misato, ma r'ô pate<ref>{{cita|Kadokawa|p. 87}}.</ref>, ca je rice 'e jessere zeluso 'e isso â nasceta, pecché arreventaje â ntrazatta 'o centro 'e ll'amore r{{v}}a mujera<ref>{{cita|Kadokawa|p. 45}}.</ref>. Aroppo 'o fallemiento r{{v}}o Perfezziunamento 'o uajone cuntinua â bivere nt'â nu munno arù 'e Mas Production Model zongo arreventate 'e petra e nisciuno ne canosce cchiù ll'origine; nt'â nu paisaggio 'e neve, Shinji, mmiezz'â gente, ncomntr'â na uajona ca assumeja â Asuka, rannole 'a mano beceno ê porte 'e nu treno<ref>Manga 'e ''Neon Genesis Evangelion'': ''Final Stage''.</ref>.
Uardanno 'e primme puntate r{{v}}a serie anemata e mazzecanno ncopp'â cierte sbattute 'e Shinji, Sadamoto fuje mmogliato â fatecà ncopp'â nu manga suojo 'e ''Evangelion'', addimannannose «cummo jè 'o munno ppe ll'uocchie 'e Shinji». Stu sfiolo 'o facette cagnà cierte minute r{{v}}o perzunaggio, arrevotannone 'o carattere. Fatecanno â ll'opera l'autore cercaje 'e spiccicà Shinji cu 'e fegliuole r{{v}}o vintunesemo seculo, chierennose cummo se pò cumpurtà nu guaglione si 'o fanno ghì â uerra ncopp'â nu elicottero<ref>{{cita web|url=http://www.animeclick.it/news/36125-milano-manga-festival-reportage-dei-sadamoto-days|titulo=Milano Manga Festival: Reportage dei Sadamoto Days|editore=[[AnimeClick.it]]|data=11 'e Julio 2013|acciesso=12 'e Giugno 2017}}</ref>. Nt'â capa 'e Anno, pe' Sadamoto, nu crestiano desfiecele nascunne 'a pazzaria arret'â na faccia affascenante nzarcenara, pe tramente 'o stile 'e ll'artista jè 'o cuntrario, cu perzunagge ca pajeno desfiecele e nu nuzzulo stoeco e serio, cumm'â criature piccirille. Sadamoto descrevette 'o Shinji suojo cummo 'o tipo 'e perzunagge ca nu bò stà â sente ma po' sceglie bbuono, circanno 'e crià nu perzunaggio r'â parte cchiù stoeca r{{v}}o carattere suojo. Ppe crià meglio 'a psicologgia r{{v}}o uaglione se sciosciaje ê ll'anne 'e fegliolanza suoja<ref>''Animerica Interview - Yoshiyuki Sadamoto'', ''Animerica'' vol. 6 n. 8, p. 7, 1998, Viz Media.</ref>, allecurdannose 'e quanno jera pur'isso uagliunciello e cercanno 'e «carrià 'a bita meja ncopp'ô papiello»<ref name=Sada/>.
== Psicologgia ==
{{quote|[''Evangelion''] jè 'a storia 'e n'isso ca, simbé arrepete sempe 'e stesse spremiente, s'aiza tutt{{v}}e bbote. Jè 'a storia 'e nu nzaio, chillo 'e cammenà, mpurzì iappe iappe. Jè 'a storia 'e na resoluzzione, r{{v}}a buluntà 'e stà nzemmor'â ll'ate, mporzine cu 'o scuoglio r{{v}}a paura 'e tuccà ll'ate, mporzine si s'adda parià na specie 'e jerremo|Hideaki Anno, 28 'e Settiembre 2006<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-20/hideaki-anno-releases-statement-about-new-evangelion-movies|titulo=Hideaki Anno Releases Statement About New Evangelion Movies|editore=[[Anime News Network]]|data=20 'e Frevaro 2007|lengua=en|acciesso=12 'e Abbrile 2017}}</ref>}}
[[File:Godzilla Resurgence World Premiere Red Carpet- Anno Hideaki (28526527191).jpg|thumb|left|upright=0.8|«[Shinji jè] nu fegliuolo ca se sfarca r'ô cuntatto cu 'o prossemo suojo. E bò campà nt'â nu munno nchiuso, cundannannose sul'isso. Nu uajone [...] ca nu ngarra mango 'e s'accire. [...] [Shinji e Misato] zongo crestiane temmeruse 'e puté jessere ferute, e tutt{{v}}e ruje nun ponno jessere definite aroe 'e nu cunto, siccome nu teneno n'atteggiamento positivo»<br /><div style="text-align:right;">—[[Hideaki Anno]]<ref name="Annomanga1" /></div>]]
Shinji, aroppo jessere trasuto nt'â scola 'e Neo Tokyo-3, nu ngarra â truà ammecisia cu 'e nnove cumpagne 'e crasse e se tene lacuommeco, friddo e nguttuso. Siconn'â duttora [[Ritsuko Akagi]] 'o guaglione tene 'o «[[dilemma r''o puorchespino]]», nu termenene r{{v}}a [[psicoanàlese]] e mpizzato â nu cunto r'ô felosofo germanese [[Arthur Schopenhauer]]<ref name=Porcuspine>{{cita|Sony Magazines|v. 2, p. 23}}.</ref>. Shinji, cumm'ê puorchespine r'{{v}}o cunto 'e Schopenhauer, tene paura ca 'e crestiane abbecen'â isso se ponno ffà mmale e rice sizio â 'o cuntatto cu ll'uommene. 'O rappuorto suojo cu 'o capetano Misato Katsuragi arrepeglia 'a mmetamafora 'e Schopenhauer; siconn'â isso, nfatte, int'â tutt{{v}}e rappuorte s'adda tene na luntananza pe nu nse rà nguollo<ref name=PEB1/>. N'ata ntimia â stu cuncietto se pò truà nt'â quarta puntata, annumenata ''Hedgehog's Dilemma'', arù 'e ruje perzunagge ngarrano â s'abbecenà sanza ferute<ref>{{cita|Cannarsi|vol. 2, p. 30}}.</ref>. ''Hedgehog's Dilemma'' nu jè 'a traduzzione ngrese 'e «'o dilemma r{{v}}o puorchespino»: chella justa sarrìa ''Porcupine Dilemma''. 'O termene ''hedgehog'' enneca 'o [[erinaceinae|rinazzo]], n'animale ca assumeglia â 'o puorchespino ma ca tene 'e spunzune cchiù piccirille e meno ncucciuse. Sta luntananza fuje mpezzata ppe na sceveta 'e stile 'e ll'autore, ca bulette crià na mmacena cchiù gentile r{{v}}o perzunaggio 'e Shinji<ref>{{cita|Cannarsi|vol. 2, p. 28}}.</ref><ref>{{cita web|url=http://www.style.fm/as/05_column/animesama37.shtml|titulo=第37回 エヴァ雑記「第四話 雨、逃げ出した後」|data=23 'e Majo 2006|lengua=ja|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>.
Nt'â psicologgia suoja se pò beré nu [[cumpresso edipeco]]<ref>{{cita web|autore=Andrea Fontana|url=http://www.nonsolomanga.it/anime/eva_articolo-af.htm|titulo=Neon Genesis Evangelion: l'apoteosi dell'anime|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080229123512/http://www.nonsolomanga.it/anime/eva_articolo-af.htm|dataarchivio=29 'e Frevaro 2008|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref> ppe 'o pate Gendō, nzemmora â nu cierto ammore e sentemiento ppe Rei Ayanami, clone jeneteco r{{v}}a matre soja, Yui<ref name=legacy>{{cita web|autore=Justin Wu|url=http://the-artifice.com/neon-genesis-evangelion-rei-ayanami-legacy/|titulo=Neon Genesis Evangelion: The Legacy of Rei Ayanami|data=11 'e Julio 2013|editore=The Artifice|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. 'A sturiosa Betty Stojnic s'addunaje mpurre 'e nu forte cumpresso 'e Edipo nt'ô rappuorto 'e Shinji cu Yui<ref>{{cita|Stojnic|p. 32}}.</ref>, visto ca 'o perzunaggio «se move pe 'o rappuorto desfieciele cu 'o pate e 'o defauto r{{v}}a mamma»<ref>{{cita|Stojnic|p. 50}}.</ref>. Pirciò 'a ntramarja 'e ''Neon Genesis Evangelion'' pò jessere ntreppecata cumm'â na ngarbugliata versione muderna r{{v}}o cunto 'e [[Edipo]], addù 'o fegliuolo se sente amato e odiato r'ê fiùre r{{v}}e geneture. Siconn'â Hideaki Anno, verborazia, Shinji «accire» 'o pate suoje, sceppanno e purtannose 'a mate â isso:
{{quote|[''Evangelion''] jè 'a storia 'e Shinji ca accire â 'o pate suojo [Gendō] e annasconne a mamma â isso. [...] Nce fuje na specie 'e riquesto ppe' nu robot [annummenato Eva], addonche 'a mamma vera ['e Shinji] arreventaje nu robot, mpero nce stà porzì na mamma ca tene 'e stissse anne suoje, Rei Ayanami. [Rei jè] pure co 'o pate vero [Gendō]. Nce sta porzì n'atu pate, Adam, ca cuverna sti fatte. Bulevo ca tutte sti nchippe criasseno nu cumpresso 'e Edipo a cchiù cienze.|Hideaki Anno<ref>{{cita web|url=http://x-ray001473.blog.ocn.ne.jp/iimode_do/2006/04/post_f588.html|titulo=エディプス・コンプレックス|data=23 'e Abbrile 2006|acciesso=13 'e Abbrile 2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20110909211027/http://x-ray001473.blog.ocn.ne.jp/iimode_do/2006/04/post_f588.html|dataarchivio=9 'e Settiembre 2011|lengua=ja}}</ref>}}
'E critece ntreppecajeno ll'Anghele cumm'â fiùre paterne ca Shinji adda pelejà<ref>{{cita|Napier 2005|p. 99}}.</ref>; ll'Eva-01 mmece fuje ntreppecato cumm'â nu sostetuteno r{{v}}a mamma Yui<ref>{{cita libro|autore=Mariana Ortega|capitulo=My Father, He Killed Me; My Mother, She Ate Me: Self, Desire, Engendering, and the Mother in «Neon Genesis Evangelion»|titulo=Mechademia 2:10|editore=University of Minnesota Press|cità=Minneapolis|anno=2007|paggena=225|lengua=en}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.style.fm/as/05_column/animesama47.shtml|titulo=第47回 エヴァ雑記「第拾四話 ゼーレ、魂の座|data=6 'e Jugno 2006|lengua=ja|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. 'O vaiano â ntrasatta r{{v}}o genitore fuje l'usso 'e nu trauma ppe 'o peccirillo Shinji, ca bole truà nu sostetuteno r{{v}}a fiùra r{{v}}a mate rint'â ll'ate femmene e nt'â ll'Evangelion ca je fuje rato<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 30, p. 8}}.</ref><ref>{{cita|Glénat 2010|p. 30}}.</ref>. Siconno â Mike Crandol 'e Anime News Network nt'â ll'accumenzaglia r{{v}}a serie 'o uaglione depenne nt'â tuttocoso ppe ll'Onetà 01; palejanno e departenno ll'Agnele nu pote cuntinuà cu sta depennenza. Quanne bene mpizzato nt'ô mecha se pò beré 'a mmacena 'e na «turnata nt'ô tummolo r{{v}}a mate», e 'o fegliuolo adda jessere nnepennente ppe puté arreventà n'ommo<ref name=Understanding>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/feature/2002-06-11|titulo=Understanding Evangelion|autore=Mike Crandol|editore=[[Anime News Network]]|data=11 'e Jugno 2002|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. Dint'ô vintesemo episodio 'e ll'anime, annummenato ''Weaving a story 2: oral stage'', Shinji bene trapoliato e sponzato nt'â ll'Eva-01; nt'â nu luongo frusso 'e cuscenza bive 'a scena r{{v}}a nasceta soja, truanno 'a speranza ppe turnà â campà nt'ô munno riale e abbuscà 'o cuorpo suojo<ref>{{cita|Filmbook|vol. 8, pp. 15-17}}.</ref><ref name="style.fm">{{cita web|url=http://www.style.fm/as/05_column/animesama53.shtml|titulo=第53回 エヴァ雑記「第弐拾話 心のかたち 人のかたち」|data=14 'e Jugno 2006|lengua=ja|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Shinji rint'ô pruciesso ave vesiune ca allecuordano 'a [[fase urale]], 'a primma fase nt'â teoria psicosessuale 'e Freud<ref>{{cita web|autore=Alfonso Rivadeneyra García|url=http://larepublica.pe/espectaculos/702385-evangelion-20-weaving-story-2-oral-stage-resena|titulo=Evangelion 20 "Weaving a story 2: oral stage"|data=10 'e Settiembre 2015|lengua=es|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, arù stà purzì na scene arò bene allattato nzin'â mate<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 8, p. 25}}.</ref>. Isso tene mpurre carattere ca beneno zitate ppe' «[[Fase urale#Perzonaletà urale|perzonaletà urale]]», ca se pò beré nt'â cierte crestiane dipenniente, ca abbesognano 'e attenzione<ref name="style.fm" /> e sempe trappoliate nt'â na recerca 'e ammore e affetto<ref name="booklet5">{{cita|Platinum booklet|Episode Commentaries, vol. 5}}.</ref><ref>{{cita|Poggio|p. 74}}.</ref>. Pe' Yūichirō Oguro, ca curaje cuntenute 'e ll'edizione ''home video'' 'e ''Evangelion'', benerenno 'o zino r{{v}} a mate ngarra â sopraneià 'a fessazione urale, arreventanno nu crestiano chiù coscienziuso 'e sé<ref name="style.fm"/>.
Ll'analese psicologgeca 'e Shinji nt'ô episodio fenale r{{v}}a serie ntreppeca 'a teurìa psicoanaleteca 'e Freud, addù 'o criaturo nt'ê primme anne 'e bita penza 'e tene ruje mate, annumenate «mamma bona» e «mamma malamente». Shini rint'â puntata bere 'o lato bbuono e 'o lato malamente 'e ll'ate crestiane, cumm'â nu criaturo ca nt'â fase urale capesce ca nce ponno stà ruje perzonaletà nt'â nu sulo crestiano<ref name=June>{{cita libro|capitulo=庵野秀明 - Part I|titulo=残酷な天使のように―新世紀エヴァンゲリオン|editore=Sun Magazine Mook|lengua=ja|data=Jugno 1997|isbn=4-906011-25-X}}</ref>. Ll'Eva-01 jè addonche na jonte 'e na [[ammivalenza]]; nt'â tiermene psicologgece Shinji fà na «[[spartizzione (psicologgia)|spartizzione]] r{{v}}o zino», nu pruciesso arù <nowiki>'o fegliuolo, ca nu ngarra â cuntrullà 'e sentemiente ammivaliente p''a mate, sparte nt'â ruje patte '</nowiki>o zino r{{v}}a mamma, zoè nt'â nu «zino bbuono» e «zino malamente»<ref>{{cita|Platinum booklet|Episode Commentaries, vol. 4}}.</ref><ref name=Splitting>{{cita|Sony Magazines|vol. 10, p. 21}}.</ref>. Ll'Onetà 01 pò jessere na specie 'e «zino malamente» ca spogna 'o guaglione â rinto e 'a perzonaletà soja, pe ttramente ll'anema 'e Yui ca stà â rinto â isso 'o sarva, facennelo cuntinuà â campà<ref>{{cita web|url=http://www.style.fm/as/05_column/animesama49.shtml|titulo=第49回 エヴァ雑記「第拾六話 死に至る病、そして」|data=8 'e Jugno 2006|lengua=ja|acciesso=13 'e Noviembro 2016}}</ref>. 'A puntata fenale r{{v}}a serie, arù 'a becenna se schiaia nt'â cuscenza r{{v}}o uaglione<ref name="Note" />, fernesce cu 'a scritta «Ô pate mejo, grazzie» e «Â mate meja, addio»<ref>{{cita web|url=http://www.style.fm/as/05_column/animesama59.shtml|titulo=第59回 エヴァ雑記「最終話 世界の中心でアイを叫んだけもの」|data=22 'e Jugno 2006|lengua=ja|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, e Shinji lassa 'e sentemiente 'e recaglia pp{{v}}o pate<ref>{{cita|Stojnic|p. 51}}.</ref> e sbennegna pe sempe 'o sfiolo pp'a mate soja<ref>{{cita|Platinum booklet|Episode Commentaries, vol. 7}}.</ref><ref name=Edipo>{{cita|Poggio|p. 93}}.</ref>. Simbé jè temmeruso 'e ffà male o jessere feruto r{{v}}o cuntatto nt'ô episodio fenale r{{v}}a serie e rint'ô cinematografo ''The End of Evangelion'' 'o fegliuolo accapa 'e campà nt'ô munno bero cu ll'ate crestiane<ref>{{cita libro|titulo=Refrain of Evangelion booklet|anno=2003|editore=King Records|lengua=ja}}</ref>, lassan'ô Perfezziunamiento 'e ll'Ommo e azzettanno â ll'ate perzone<ref>''Card H-11'' r{{v}}o ''Neon Genesis Evangelion: The Card Game'', Bandai, 1998.</ref>.
== Analese e ntreppecazziune r{{v}}o perzunaggio ==
{{quote|Aggia vuluto mpezzà tutto chillo ca songo int'â ''Neon Genesis Evangelion''. Ij, n'ommo avveluto, ca nu puteva ffà niente pe' quattre anne. N'ommo ca jè fujuto pe' quattre anne. N'ommo ca, schitto schitto, nu jera ncora muorto. Â ntrasatta penzaje: "n'hê fuì", e accumenciaje â fatecà. Bulevo nzertà tutt'e sentemiente mije 'nt'ô cinema. [...] Nu saccio 'o resordato. Pecché 'a storia â int'â mme nun jè fernuta. Nun saccio chello ca Shinji, Misato o Rei passeranno. Nun saccio arù 'a bita hê po' purtà, pecché nun saccio mango arù sta jenno 'o parzunaro r{{v}}a serie.|Hideaki Anno<ref name="Annomanga1" />}}
Shinji fuje ntreppecato cummo 'a n'alter ego r{{v}}o leggista r{{v}}a serie, Hideaki Anno. Sicunn'â Ramsey Isler 'e IG 'o perzunaggio jè nu schiecco r{{v}}e sentemiente r{{v}}a malincunia ca passaje Hideaki Anno fravecann'â serie. 'O scrittore, sequitanno st'analese, ntreppecaje 'o particulare carattere r{{v}}o perzunaggio e 'e soje peleje ncuntr'â ll'Agnele cumm'â na metemafora r{{v}}e nzaje 'e Anno 'e «paleja 'e riavele ca teneva â rinto»<ref name=Isler>{{cita web|autore=Ransey Isler|url=http://www.ign.com/articles/2014/02/04/top-25-greatest-anime-characters?page=5|titulo=Top 25 greatest anime characters|p=5|data=4 'e Frevaro 2014|editore=[[IGN (sito web)|IGN]]|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Mpurre ll'assestente â reggia, Kazuya Tsurumaki, rette na ntreppecazzione spicciata r{{v}}o perzunaggio e 'e ''Evangelion'', fatecann'â serie penzanno ca 'e sentemiente 'e Shinji fujeno surtanto nu schiecco 'e chille 'e Anno: «Pirciò nt'â fravecazzione ricevo sempe coccosa cumm'â "Nun jè troppo 'a aeroe ppe Shinji ricere 'sta cosa ccà? Hideaki Anno nu jè stu granne aeroe"»<ref>{{cita|Gainax|Kazuya Tsurumaki Interview, pp. 14-17}}.</ref>. Stisso Tsurumaki recette ca penzaje ca Shinji sarrìa stato capito sulo «â ll'appassiunate giappunese r{{v}}a jennimma soja»<ref name=Pulp/>. Ppe 'o criteco taliano Fabio Bartoli 'o perzunaggio refrette perfettamente 'a iennimma [[otaku]], «essenno nu uaglione ca nun sape cummo se relazziunà e ca passa assaje tiempo â casa». Bartoli berette nt'â ll'ordema scena r{{v}}a serie, arù 'o scaravuottolo 'e brito arù 'o uajone steva primma nchiuso se rompe e 'a seduta psicoanaliteca fernesce, po' jessere nu referemiento 'e ''shinjinrui'' (新人類, lett. "nova razza omana"), zoè 'a jennimma nasciuta nt'â ll'anne sittanta, ca teneva penziere e atteggiamente cumpletamiente devierze â chelle 'e primma e canasciuta mpurzì cummo ''crystal-zoku'' (クリスタル族, lett. "tribbù 'e crestallo"); sicunn'ô recercatore ''Evangelion'' po' jessere ntreppecato cummo â nu vangelo p{{v}}e ''shinjinrui'', e 'o pruciesso 'e lebberazzione persunale 'e ll'isso jè nu schiecco 'e chello buluto â Anno<ref>{{cita web|autore=Fabio Bartoli|url=http://www.antrocom.net/upload/sub/antrocom/040108/06-Antrocom.pdf|titulo=Neon Genesis Evangelion e la Kabbalah: dal Tempo di dolore al Tempo Benedetto|anno=2008|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. N'ata ntreppecazzione fuje rata r'ô scrittore Andrea Fontana; sicunn'â isso Shinji sarrìa nu otaku ppe mmiezzo r'â scapacetà 'e cummunecazzione. Secunn'ô scrittore, nfatte, tutto 'o percorso 'e Shinji jè «nu precanto» lanzat'â Hideaki Anno ppe 'a suggittà giappunese e 'e uagliune 'e ll'ebbreca «â scassà 'a cajola arù se songo nchiuse, uardanno cu cchiù occhio buono â 'o prossemo»<ref>{{cita libro|anno=2013|autore=Andrea Fontana|titulo=La bomba e l'onda. Storia dell'animazione giapponese da Hiroshima a Fukushima|editore=Bietti|paggena=130|isbn=88-8248-282-0|cità=Milano}}</ref>.
Pe 'o suciologo ciappunese Tsutomu Hashimoto Shinji jè nu reda r{{v}}o climma r{{v}}a suggittà ciappunese 'e ll'anne sittanta e uttanta, ca buleva circà 'e scapulà r'ê bincule suggiale e r'ê fiùre 'e pate 'e famiglia; 'o sicologo zetaje e berette cummo nu simbulo 'e stu tentativo 'e scapulà ô museco [[Yutaka Ozaki]], ca pruaje â sfuì r{{v}}e mposizziune r{{v}}o sestema scolateco e che turnaje â fiùra r{{v}}a mate. Hashimoto paragunaje 'a sciveta fenale 'e Shinji, arù 'o uajone arrefiuta 'o Perfezziunamiento buluto r'ô pate, ô cuncietto 'e [[liberalismo]], ca mpera 'e respettà tutt{{v}}e idennità nnividuale<ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=9 'e Abbrile 2021|url=http://business.nikkeibp.co.jp/article/topics/20100823/215918/|titulo=シンジ君、嘆くより理想の社会を考えてみよう|data=26 'e Austo 2010|editore=Nikkei Business|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150926125421/http://business.nikkeibp.co.jp/article/topics/20100823/215918/|dataarchivio=26 'e Settiembro 2015}}</ref>. Ate criteche assuciajeno 'o perzunaggio â giuventù e 'o crimma r{{v}}o Ciappone r{{v}}e Nuanta, angora scutuliato pe ll'attintato â metropolitana 'e Tokyo prugrammato r'â setta ciappunese [[Aum Shinrikyō]], 'o terremoto 'e Kobe nt'ô 1995 e 'o scuoppio r{{v}}a paposcia economeca speculativa ciappunese<ref>{{cita web|lengua=zh|acciesso=9 'e Abbrile 2021|url=https://m.xinminweekly.com.cn/content/12680.html|titulo=一场大火, 烧出的不仅是动漫之殇|data=24 'e Julio 2019|editore=Xinmin Weekly}}</ref><ref>{{cita web|lengua=zh|acciesso=9 'e Abbrile 2021|url=https://www.jiemian.com/article/3003332.html|titulo=是时候说说平成废柴了|data=2 'e Abbrile 2019|editore=Jiemian}}</ref>. Mpurzì [[Mitsuo Iso]], sciniatore ca fatecaje â serie, recette coccosa 'e cheste<ref>{{cita|Iso|p. 144}}.</ref>. [[Hiroki Azuma]], feloseco e criteco culturale ciappunese, raggiunanno ncopp'â scrammazzione «N'aggia fujì!» 'e Shinji descrevette ''Evangelion'' cummo 'a nu cunto 'e n'ansia sanza na raggione, nchippanno tale sentemiento 'e ll'affiette 'e ll'attintato 'e Aum Shinrikyō<ref name="Azuma">{{cita web|url=http://www.ntticc.or.jp/pub/ic_mag/ic018/intercity/higashi_E.html|autore=Hiroki Azuma|titulo=Anime or Something Like it: Neon Genesis Evangelion|editore=InterCommunication No. 18|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>. Azuma descrevette Shinji e mpurzì ll'ate perzunagge r{{v}}a serie cummo «perzunagge stereotipate» cu cuje Anne ngarraje â fiurà 'e ll'anne nuanta<ref name="Hiroki">Woznicki, Krystian, [http://amsterdam.nettime.org/Lists-Archives/nettime-l-9802/msg00101.html Towards a cartography of Japanese anime: Hideaki Anno's "Evangelion"], ''Blimp Film Magazine'', nº 36, 1997, pp. 18-26.</ref>.
'O carattere 'e Shinji fujeno anchippate â malattie psichiatreche, cummo 'a [[depressione]], ll'[[ansia]]<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=https://www.psychologytoday.com/intl/blog/science-and-philosophy/202003/neon-genesis-evangelion-and-the-hedgehogs-dilemma|titulo=Neon Genesis Evangelion and the Hedgehog's Dilemma|editore=Psychology Today|data=29 'e Marzo 2020|autore=Walter Veit}}</ref><ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=https://the-artifice.com/anime-mental-illness/|titulo=Mental Illness in Anime and Manga|editore=The Artifice|data=16 'e Augsto 2019}}</ref>, 'a [[fubbia suggiale]]<ref>{{cita libro|lengua=ja|autore=Kōji Mizobe|capitulo=新世紀エヴァンゲリオンにみる思春期課題と精神障害|url=https://www.otemon.ac.jp/var/rev0/0000/5482/center08_mizobe.pdf|data=2011|numero=8|titulo=地域支援心理研究センター紀要|editore=追手門学院大学|acciesso=16 'e Julio 2020}}</ref>, 'o [[disturbo evitante]]<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=https://www.revelist.com/real-talk/pop-culture-mental-illness-list/2336/shinji-ikari-from-neon-genesis-evangelion/5|titulo=5 amazing pop culture figures that have helped me battle mental illness|editore=Revelist|data=19 'e Majo 2016|autore=Latonya Pennington}}</ref><ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=https://discover.hubpages.com/entertainment/What-Are-The-Personality-Disorders-of-EVA-Pilots |titulo=What Are The Personality Disorders of EVA Pilots?|editore=Hubpages|data=2 'e Deciembre 2018|autore=Memerto Adan}}</ref> e 'o [[disturbo borderline 'e perzonaletà]]<ref>{{cita libro | anno = 1997 | autore= Hiroshi Daimon|capitulo=Psychopathology of the Borderline – a Medical Note on EVANGELION|titulo=The Evangelion Style|editore=Daisan Shokan|cità=Tokyo|lengua=ja|paggene=122-126|isbn=4-8074-9718-9}}</ref>. Walter Veit 'e ''Psychology Today'' cullegaje ll'atteggamiento passivo suojo ô cuncietto 'e malafede postulato r'ô felosfeo franzese asistenzialista [[Jean-Paul Sartre]] e 'o "suicirio felosofaco" 'e [[Alber Camus]]<ref>{{cita web|autore=Walter Veit|lengua=en|acciesso=21 'e Marzo 2020|titulo=Neon Genesis Evangelion and the Meaning of Life|url=https://www.psychologytoday.com/intl/blog/science-and-philosophy/202003/neon-genesis-evangelion-and-the-meaning-life|editore=Psychology Today}}</ref>. 'O scrittore Paul M. Malone ô paragunaje ô jurista e scrittore germanese [[Daniel Paul Schreber]]<ref>{{cita|Haslem|p. 5}}.</ref>, nutanno n'aveto levello 'e ntertestualetà cu 'e ''Memorie 'e nu malato 'e nierve'', purzì nu penzanno â ''Evangelion'' cummo â nu prodotto basato derettamente ncopp'ê ''Memorie'' 'e Schreber<ref>{{cita|Haslem|p. 120}}.</ref>. Malone, secuitanno â criteca e screttora ciappunese Kotani Mari, descrevette Shinji cummo â nu perzunaggio femmeniello e androgino<ref>{{cita|Haslem|p. 123}}.</ref>. Sicunno Kotani Mari Shinji arreventa femmeniello nt'ô curso r{{v}} cunto, descrevennelo cummo â nu sarvatore femmenile<ref>{{cita libro|autore=Konani Mari|capitulo=Evangelion as the Immaculate Virgin|titulo=聖母エヴァンゲリオン―A new millennialist perspective on the daughters of Eve|data=1997|editore=Magazine House|isbn=483870917X|lengua=en}}</ref>. Ate criteche<ref>{{cita|Afanasov|p. 55}}.</ref> ô descrevettero cummo 'a na fiùra [[messia]]neca<ref>{{cita libro|autore=Mick Broderick|data=marzo 2002|capitulo=Anime's Apocalypse: Neon Genesis Evangelion as Millenarian Mecha|titulo=Gender, History, and Culture in the Asian Context n. 7|lengua=en|volume=7|url=http://intersections.anu.edu.au/issue7/broderick_review.html|acciesso=9 'e Noviembre 2015}}</ref><ref>{{cita libro|autore=Christophe Thouny|capitulo=Waiting for the Messiah: The Becoming-Myth of «Evangelion» and «Densha otoko»|titulo =Mechademia 4:66|paggene=110-29|url=http://muse.jhu.edu/journals/mechademia/v004/4.thouny.html|lengua=en}}</ref> e paragunato â [[Gesù Cristo]]; ''shinji'' (神児) nfatte pò gnefecà mpurzì "fijo 'e Dio"<ref>{{cita|Fujie, Foster|p. 121}}.</ref>. Isso fuje pure descritto cummo n'aroe traggeco<ref>{{cita|Cavallaro|p. 62}}.</ref> e paragunato â [[Edipo]]<ref name=Edipo/>. Patric Drazen, screttore e steriuso 'e anemazzione ciappunese, paragunaje 'o delemma affruntato â Shinji nt'ô bintiquattresimo episodio ncuntr'â ll'Agnelo Tabris â Amleto, ll'iso r{{v}}a traggedea 'e [[William Shakespeare]] c{{v}}o stesso nommo<ref>{{cita libro| autore= Patrick Drazen|titulo=Anime Explosion!: The What? Why? and Wow! of Japanese Animation - Revised & Updated Edition|anno=2014|editore=Stone Bridge Press|cità=Berkeley|paggene=300|lengua=en|isbn=978-1-61172-013-6}}</ref>.
'O sturiuso Nikolai Afanasov ô paragunaje ê ''[[hikikomori]]'', guagliune giappunise ca s'isolano âll'ate crestiano, e ô descrivette cummo nu rappresentante r{{v}}a « jennimma perduta» giappunese, ca aveva perzo 'a fiducia nse stessa e nt'ô futuro suojo<ref>{{cita|Afanasov|p. 62}}.</ref>. Nt'â na puntata Shinji nu bò palejà ll'Onetà 03, nfittata e cuntrullata â l'Agnelo Bardiel cu 'o pedota suojo, e pirciò annanno ncontr'ô pate; 'a becenna, secunn'â Yūichirō Oguro, se po' paragunà ô dilemma r{{v}}a "tavula 'e [[Carneade]]" 'e n'omonemo felosefo grieco, annumenato nt'â precedente opera 'e Anno ''GunBuster''; sicunn'â tavula 'e Carneade se po' accire n'atu ommo pe istinto 'e sopravvivenza<ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=30 'e Majo 2020|url=http://www.style.fm/as/05_column/animesama51.shtml|titulo=第51回 エヴァ雑記「第拾八話 命の選択を」}}</ref>. Fontana paragunaje ll'edipicità r{{v}}a serie â ll'ate anime mecha, cumm'ê fateche 'e [[Yoshiyuki Tomino]]<ref>{{cita libro | anno = 2007 | autore = Andrea Fontana, Davide Tarò|titulo=Anime. Storia dell'animazione giapponese 1984-2007|editore=Il Foglio Letterario|paggena=101|ISBN = 978-88-7606-160-8}}</ref>. 'A penzata 'e nu pedoto nchiuso e flatuso fuje truata nt'â Amuro Ray, isso 'e ''[[Mobile Suit Gundam]]''<ref>{{cita web|lengua=en|url=https://www.forbes.com/sites/olliebarder/2019/06/25/evangelion-is-a-great-anime-but-not-without-its-influences-and-hardly-the-first-of-its-kind/#79852f16a54f|titulo='Evangelion' Is A Great Anime But Not Without Its Influences And Hardly The First Of Its Kind|data=25 'e Jugno 2019|acciesso=26 'e Abbrile 2020}}</ref>. Pe ll'artista [[Takashi Murakami]] 'o dramma nteriore 'e Shinji po' jessere bisto cummo 'o punto fenale r{{v}}e prudotte favurite 'e ll'otaku asciute aropp'â uerra, cummo ''[[Godzilla]]'', 'e serie r{{v}}o ''franchise'' ''[[Ultra (franchise)|Ultra]]'', ''[[Space Battleship Yamato]]'' o 'o stisso ''Gundam'', arù 'e fiùre 'e ll'aeroe se rimannano sempe 'e cchiù 'o pecché r{{v}}e missune pe defennere 'a Terra e ll'ommanetà<ref>{{cita|Murakami|p. 128}}.</ref>. Siconn'â Toshio Okada, ex preserente r{{v}}a Gainax e canuscente persunale 'e Anno, ''Evangelion'' e ''Gundam'' zongo cumpletamente devierze; pe Okada nt'â ''Gundam'' une r{{v}}e tieme cchiù mpurtante r{{v}}a becenna jè «'a voja 'e ll'isso 'e jessere recanasciuto â ll'ate crestiane», siccomo nt'ê ll'anime mecha 'e perzunagge cercano 'e cagnà 'o munno, pe tramente nt'â ''Evangelion'' nisciuno po' sarvà 'o munno, cumprecanno 'o jenere e facenno sajere ate dimanne<ref>{{cita|Murakami|p. 179}}.</ref>.
== Accuoveto ==
{| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#white; color:black; width:30em; max-width: 30%;" cellspacing="5"
| style="text-align: left;" |Shinji jè une r{{v}}e perzunagge cchiù sfomate, annumenate e arrecanoscibbele r{{v}}a storia 'e ll'anemazzione ciappunese. Ma, bire tu nu poco 'o caso, jè mpure querulo, muccusiello, femmeniello. Ma â fenale tutte quante simme state cumm{{v}}a isso. Shinji nun ce piace proprio pecché rappresenta nu lato 'e nuje stisse ca nun ce piace: chella parte 'e nuje ca renonzia â tutto coso, ca nun bò 'e responsabbilità annanze ê uaje r{{v}}a bita. [...] Nun ce piace, ma 'o putimmo pure capì.
|-
| style="text-align: right;" |Nick Verboon<ref name=Unreality/>
|}
Ô Giappone Shinji arrecevette nu buono accuoveto. 'A nnummenata c'abbuscaje 'o perzunagge se putette beré mpurzì nt'ê nnaggene 'e popolaretà, mpurre aroppo anne â primma asciuta 'e ''Evangelion''<ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2007|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST26|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2011|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST30|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2012|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST31|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2013|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST32|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2014|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST33|editore=Gakken}}</ref>. Aropp'â chiunchiusione r{{v}}a serie sajette ô sicunno puosto ntr'ê perzunagge mascule cchiù annumenate r{{v}}o mumiento nt'â na nnaggene r'ô 1996 r'â rrevista giappunese ''[[Animage]]'', cu nimmanco rujeciento bute â respietto r'ô perzunaggio cchiù 'e sisco, Duo Maxwell 'e ''[[Gundam Wing]]''<ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/gp/gp_1996.html|titulo=第18回アニメグランプリ [1996年5月号]|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20131014172959/http://animage.jp/old/gp/gp_1996.html|dataarchivio=14 'e Attrufo 2013}}</ref>. Nt'ê piereliste r'ê ruje anne aroppo ngarraje mmece â sagliere ô primmo puosto. Nt'ô sunnaggio r'ô 1997 abbuscaje 1200 bute, cchiù r{{v}}o arroppio r'ô sicunno perzunaggio nt'ô statino, Kaworu Nagisa<ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/gp/gp_1997.html|titulo=第19回アニメグランプリ [1997年6月号]|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20131014173011/http://animage.jp/old/gp/gp_1997.html|dataarchivio=14 'e Attrufo 2013}}</ref><ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/gp/gp_1998.html|titulo=第20回アニメグランプリ [1998年6月号]|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140929231718/http://animage.jp/old/gp/gp_1998.html|dataarchivio=29 'e Settiembre 2014}}</ref>. Shinji cumparette mpurz pe' devierze anne nt'e ennagene r{{v}}o jurnale ogne mese, rumanenno nfr'ê binte perzunagge cchiù annumenate pe 'e sundagge r'ô 1996<ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/chara/chara_199608.html|titulo=1996年08月号ベスト10|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20101025234615/http://animage.jp/old/chara/chara_199608.html|dataarchivio=25 'e Attrufo 2010}}</ref>, 1997<ref>{{cita libro|titulo=[[Animage]]|editore=[[Tokuma Shoten]]|data=Marzo 1997|paggena=233|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=[[Animage]]|editore=[[Tokuma Shoten]]|data=Abbrile 1997|capitulo=BEST 10|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=[[Animage]]|editore=[[Tokuma Shoten]]|data=Austo 1997|capitulo=BEST 10|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=[[Animage]]|editore=[[Tokuma Shoten]]|data=Settiembro 1997|capitulo=Top 10|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=[[Animage]]|editore=[[Tokuma Shoten]]|data=Noviembre 1997|capitulo=Best 10|lengua=ja}}</ref> e 1998<ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/chara/chara_199807.html|titulo=1998年07月号ベスト10|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20101025231856/http://animage.jp/old/chara/chara_199807.html|dataarchivio=25 'e Attrufo 2010}}</ref>. Ô 1998 ''Animage'' ô mpezzaje ô bentunesemo puosto nfr'ê perzunagge cchiù pupulare 'e sempre e cinquantacinquesemo ll'anno appriesso<ref>{{cita libro|capitulo=あけましてベスト100!|titulo=Animage|data=Fevraro 1998|lengua=ja|editore=Tokuma Shoten}}</ref><ref>{{cita libro|capitulo=あけましてベスト100!|titulo=Animage|data=Fevruaro 1999|lengua=ja|editore=Tokuma Shoten}}</ref>. Nt'ô stisso anno, cu 12 167 bute, bencette 'o primmo nfr'ê perzunagge oscure chiù annumenate pe 'o periodeco ''Animedia'', e 'o jurnale stisso apprizzaje 'a cumpressetà soja<ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Fevruaro 1998|titulo=Animedia|capitulo=暗さにクラクラ♡迫力の大人気!|editore=Gakken}}</ref>. Pe ll'ate anne isso cumparette mpurzì nt'â ll'ate nnaggene 'e popolaretà r{{v}}a revista, spisso ntr'ê primme riece puoste<ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2006|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST25|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2008|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST27|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2009|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST28|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2010|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST20|editore=Gakken}}</ref>.
Ô 2002 'a televesione [[TV Asahi]] 'o mpezzaje ô 77º puosto ntr'ê perzunagge cchiù annumenate r{{v}}a storia 'e ll'anemazzione giappunese<ref>{{cita web|url=http://wwwn.tv-asahi.co.jp/best100/contents/100/0009/ranking/index.html|titulo=アニメキャラクターベスト100|editore=[[TV Asahi]]|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20021002193929/http://wwwn.tv-asahi.co.jp/best100/contents/100/0009/ranking/index.html|dataarchivio=2 'e Attrufo 2002|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja}}</ref> e ô 25º nt'â nu stato spicciato r'ô 2007 lemmetato â ll'aeroae mascule<ref>{{cita web|url=http://www.tv-asahi.co.jp/ss/254/special/top.html|titulo=SmaSTATION!!|editore=TV Asahi|data=2007|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja}}</ref>. Nu resurtato spiccicato nce fuje nt'â na nnaggene r'ô 2014 ê nzateche ca bevevano ô Giappone; â dumanna «Â quale perzunaggio buó assumeglià 'e cchiù?» 'e furane rettero na gruossa gamma 'e resposte, e «Shinji Ikari» sajette ô settemo puosto<ref>{{cita web|autore=Megumi Ogata|url=https://twitter.com/megumi_ogata/status/501028062754906112|titulo=緒方恵美@25thAnniversary|editore=[[Twitter]]|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja}}</ref>. Mpurzì 'a revista ''[[Newtype (rivista)|Newtype]]'' recanoscette 'a gruossa annumenata r{{v}}o perzunaggio<ref>{{cita libro|titulo=Newtype|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Julio 2010|capitulo=Ranking|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=Newtype|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Augsto 2010|capitulo=Ranking|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=Newtype|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Settiembro 2010|capitulo=Ranking|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=Newtype|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Attrufo 2010|capitulo=Ranking|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=Newtype|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Jenaro 2011|capitulo=好きな男性キャラクター|lengua=ja}}</ref>. Nt'ê piereliste r{{v}}e perzunagge anemate cchiù annumenate r{{v}}o mumiento r'ê letture r{{v}}o jurnaletto, verborazia, Shinji ngarraje â s'abbuscà cchiù bote 'e primme pusizziune. Nt'â ll'Aùsto e ô Settiembre r'ô 2009 bengette ô tierzo e 'o primmo puosto<ref>{{cita libro|titulo=[[Newtype (revista)|Newtype]]|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Aùsto 2009|paggena=172|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=[[Newtype (revista)|Newtype]]|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Settiembre 2009|paggena=148|lengua=ja}}</ref>. Â ll'Attrufo 'e chill'anno ngarraje ô tierzo puosto, rumanenno mporzì 'o perzunaggio masculo cchiù annumenato 'e ''Neon Genesis Evangelion''<ref>{{cita libro|titulo=[[Newtype (revista)|Newtype]]|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Attrufo 2009|paggena=136|lengua=ja}}</ref>. Ô Mmarzo 'e ll'anno aroppo ''Newtype'' 'o nunmenaje 'o perzunaggio masculo cchiù annummenato 'e ll'anne Nuànta<ref>{{cita libro|titulo=[[Newtype (revista)|Newtype]]|capitulo=新世紀エヴァンゲリオン|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Marzo 2010|paggena=24-25|lengua=ja}}</ref>. Ô 2012 'a televesione Fuji TV arrimannaje â 14 000 appassiunate quale jera 'o meglio aeroe anemato 'e sempe; nt'â sta sammena Shinji Ikari abboscaje 'o vintesemo puosto ntr'ê pperzunagge cchiù butate<ref>{{cita web|autore=Egan Loo|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2012-04-05/one-piece-luffy-db-goku-top-fuji-tv-anime/tokusatsu-hero-poll|titulo=One Piece's Luffy, DB's Goku Top Fuji TV's Anime/Tokusatsu Hero Poll|editore=Anime News Network|data=5 'e Abbrike 2012|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Ô 2016 fiuraje trirecesemo nt'â na nnaggena ppe 'o sitio [[Anime News Network]] ncopp'ê meglie pidote 'e ll'anemazzione giappunese<ref>{{cita web|autore=Lynzee Loveridge|url=https://www.animenewsnetwork.com/the-list/2016-10-01/.88388|titulo=7 Female Anime Directors Worth Checking Out|editore=Anime News Network|data=1º 'e Attrufo 2016|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Ô 2020 'a televesione NHK chierette â nu àveto nummero 'e appassiunate 'e ''Eva'' 'o perzunaggio preferito r{{v}}o loro, e Shinji abboscaje 'o quarto puosto<ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=27 'e Abbrile 2020|url=https://www.nhk.or.jp/anime/eva-all/ranking/|titulo=Ranking}}</ref>.
[[Fiùra:Shinji Ikari cosplay with plugsuit.jpg|thumb|left|upright=0.9|Nu ''cosplayer'' 'e Shinji Ikari cu 'o ''Plugsuit'' suojo]]
'O perzunaggio 'e Shinji aizaje allaie e spartette nt'â ruje 'a criteca<ref>{{cita web|url=https://www.supanova.com.au/the-best-moments-of-shinji-ikari-in-neon-genesis-evangelion/|titulo=The Best Moments Of Shinji Ikari In 'Neon Genesis Evangelion'|data=4 'e Jugno 2020|acciesso=6 'e Janaro 2021|autore=Kristy Anderson|lengua=en}}</ref>. 'E criteche ô smocchiajeno ppecché sempe addecettuto<ref>{{cita web|url=https://www.cbr.com/boring-anime-protagonists-fans-love/|titulo=10 Boring Anime Protagonists Fans Still Love|autore=Sarah Martin|lengua=en|data=13 'e Janaro 2023|accieso=7 'e Fevraro 2023}}</ref><ref>{{cita web|autore=Kloberdanz-Dyck, Lucas|titulo=10 Worst Anime Protagonists, Ranked|url=https://collider.com/anime-protagonists-worst-ranked/|editore=Collider|data=22 'e Aùsto 2024|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251013035127/https://collider.com/anime-protagonists-worst-ranked/|acciesso=12 'e Aùsto 2026|lengua=en}}</ref> e sanza pietto e spereto<ref name="CBR">{{cita web|url=https://www.cbr.com/neon-genesis-evangelion-changed-mecha-anime/|titulo=Neon Genesis Evangelion: 10 Undeniable Ways That It Changed Mecha Anime Forever|data=27 'e Janaro 2020|autore=Theo Kogod|editore=Comic Book Resources|lengua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.cbr.com/neon-genesis-evangelion-timeless-overrated-comparison-anime/|titulo=Neon Genesis Evangelion: 5 Ways It's A Timeless Anime (& 5 Ways It's Overrated)|data=28 'e Jugno 2020|autore=Daniel Kurland|editore=Comic Book Resources|lengua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021}}</ref>, annumenannolo «fogliamolla» e pitemmo<ref>{{cita web|autore=Michael Blaker|url=http://www.gameindustry.com/gamer-blogs/sensate-saturday-neon-genesis-evangelion/|titulo=Sensate Saturday: Neon Genesis Evangelion|data=17 'e Attrufo 2015|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref><ref>{{cita web|1=Pete Harcoff|url=http://www.animecritic.com/evangelion/anr-evangelion.html|titulo=Neon Genesis Evangelion|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150223160343/http://www.animecritic.com/evangelion/anr-evangelion.html|dataarchivio=23 'e Frevaro 2015|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. Raphael See 'e T.H.E.M. Anime Reviews, chiaitanno ncopp'ô carattere r{{v}}e perzunagge 'e ''Evangelion'', ca isso truaje «nu poco cliché, o surtanto ca me stà nganna», critecaje 'o pessemismo 'e Shinji, «sempe mutriuso e catuoio» e abetuato «â se chiagnere nguollo»<ref>{{cita web|autore=Raphael See|url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=142|titulo=Neon Genesis Evangelion|editore=T.H.E.M. Anime Reviews|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. 'E site Screen Rant<ref>{{cita web|lengua=en|autore= Chris Shaddock|data=19 gennaio 2021|url=https://screenrant.com/neon-genesis-evangelion-best-worst-characters/|titulo=Neon Genesis Evangelion: Best & Worst Characters, Ranked|acciesso=28 'e Janaro 2021}}</ref><ref>{{cita web|lengua=en|autore=Ritwik Mitra|data=16 'e Janaro 2021|url=https://screenrant.com/neon-genesis-evangelion-characters-worst-best-character-arc/|titulo=Neon Genesis Evangelion: The Main Characters, Ranked From Worst To Best By Character Arc|acciesso=28 'e Janaro 2021}}</ref> e Comic Book Resources<ref>{{cita web|lengua=en|autore=Ajay Aravind|data=2 'e Deciembre 2020|url=https://www.cbr.com/evangelion-character-likability/|titulo=Neon Genesis Evangelion: Every Main Character, Ranked By Likability|acciesso=28 'e Janaro 2021}}</ref> ô mpezzajeno â ll'uteme puoste nfr'ê mejure perzunagge r{{v}}a serie. Sicunn'â Japanator.com, verborazia, Shinji jè nu pedoto meddiocre e sanza medullo<ref>{{cita web|url=http://www.japanator.com/japanaten-10-anime-characters-with-no-chance-in-reality-18475.phtml|titulo=JapanaTen: 10 anime characters with no chance in reality|data=2 'e Jugno 2011|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. Seconno 'o sturiuso 'e anemazzione Nikolai Afanasov Shinji nun sta sempateco ê crestiane<ref>{{cita|Afanasov|p. 57}}.</ref>, mperrò rummane «na fiura pupulare» r{{v}}a curtura 'e massa<ref>{{cita|Afanasov|p. 60}}.</ref> Nce fujeno mporzì â ll'ati criteche ca fujeno cuonce e mprofecajeno 'o carattere<ref>{{cita web|url=https://filmywap.today/evangelion-shinji-hate-is-the-most-confusing-thing-about-the-series/|titulo=Evangelion: Shinji Hate Is the Most Confusing Thing About the Series|editore=Filmy Wap|acciesso=2 'e Majo 2021}}</ref> e 'o rialismo suojo<ref>{{cita web|url=https://manga.tokyo/otaku-articles/why-shinji-cant-just-get-in-the-robot-depression-in-neon-genesis-evangelion/|titulo=Why Shinji Can't Just 'Get in the Robot': Depression in Neon Genesis Evangelion |autore=Mary Lee Sauder|editore=Manga Tokyo|lengua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021}}</ref><ref>{{cita web|url=https://the-artifice.com/the-endings-of-evagelion-exploring-shinji-ikari/|titulo=The Endings of Evangelion: Exploring Shinji Ikari|data=26 'e Fevruaro 2016|autore=Joe Manduke|editore=The Artifice|lengua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021}}</ref>. Ntr'â chiste nce fuje Joshua Sorensen 'e FilmDaze<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=17 'e Julio 2020|url=https://filmdaze.net/in-defence-of-neon-genesis-evangelions-shinji/|titulo=In Defence of ‘Neon Genesis Evangelion’s Shinji Ikari|autore=Joshua Sorensen|data=16 'e Jugno 2019}}</ref> e 'a scrittora merecana Susan J. Napier; sicunn'â essa Shinji se pò annumenà «'o perzunaggio ommo cu 'a psicologgia cchiù cumprecata maje criata»<ref>{{cita|Napier 2005|p. xv}}.</ref>. Mpurzine Chris Mackenzie, editore r{{v}}o sito web IGN, 'o nzertaje ô 25º puosto ntr'ê mmeglie perzunagge 'e ll'anemazzione nipponeca<ref>{{cita web|autore=Chris Mackenzie|url=http://www.ign.com/articles/2009/10/21/top-25-anime-characters-of-all-time|titulo=Top 25 Anime Characters of All Time|editore=[[IGN (sito web)|IGN]]|data=21 'e Attrufo 2009|accesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>.
'E criteche 'o chiammajeno une r{{v}}e perzunagge mascule cchiù racanoscibbele nt'â storia 'e ll'anime<ref name=Unreality>{{cita web|autore=Nick Verboon|url=http://unrealitymag.com/index.php/2013/06/13/90s-flashback-neon-genesis-evangelion/|titulo=90's Flashback: Neon Genesis Evangelion|data=13 'e Jugno 2013|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=en|titulo=Anime Impact: The Movies and Shows that Changed the World of Japanese Animation|editore=Mango Media|curatore=Chris truckmann|isbn=978-1-63353-733-0|data=2018|capitulo=1995 • Neon Genesis Evangelion}}</ref>. Ppe Nick Verboon 'e Unrealitymag.com, verborazia, Shinji «jè uno r{{v}}e perzunagge cchiù sfomate, annumenate e arrecanoscibbele r{{v}}a storia 'e ll'anemazzione ciappunese»<ref name=Unreality/>. Mpurzì Ryudo Nakakura, steriuso 'e anemazzione, fuje cuoncio pe 'a psicologgia soja, recenno: «Shinji jè luntano assaje â jesse n'aeroe, mperrò è proprio pe 'sta mpefezzione ca 'e spettature se ponno cunnettere cu 'e turmiente suoje e â trasere 'o vero nt'â becenna»<ref>{{cita web|acciesso=6 'e Janaro 2021|lengua=en|url=https://mainichi.jp/english/articles/20210101/p2g/00m/0et/020000c|titulo=Long-awaited final Evangelion film shows strength of its 25-yr legacy|data=1 'e Janaro 2021}}</ref>. Ramsey Isler 'e IGN annumenaje Shinji Ikari cumm'ô meglio perzunaggio r{{v}}a storia 'e ll'anemazzione giappunese, parlanno buono r{{v}}a reggenaletà r{{v}}o carattere suojo. Sicunn'â isso, nfatte, 'o perzunaggio jè 'o ccentro 'e allaie e 'e paleja ntr'â ll'appassiunate ppecché bene beruto cumm'â «nu muccusiello, jodio, mallardo, michelaccio e mantrone», respunnenno ê tartarelle ricenno: «E quale guaglione 'e quattuordece anne nun sarrìa stato accussì, aropp'â tutto chiello ca passaje isso?». Isler chiurette 'o cummiento ricenno: «Shinji jè nu perzunaggio ca scannaglia 'e spettautre, ca nu rà ô pubbreco nu putere ''fantasy'' cummo se pò beré nt'â na morra 'e anime autre â ''Evangelion''. Sine, jè pateteco, mperrò propri ppe chesto jè bellissimo»<ref name=Isler/>.
Jen Contino r{{v}}a revista ''Anime Invasion'' ricette 'e jessere sfeziatto r{{v}}o carattere suojo e 'o mpezzaje nono ntr'ê meje perzunagge anemate 'e tutt{{v}}e tiempe<ref>{{cita libro|autore=Jen Contino|capitulo=The top 30|titulo=Anime Invasion 2|anno=2002|editore=Wizard Entertainment|paggena=87|lengua=en}}</ref>. Nt'ô 2013 Lynzee Lam 'e Anime News Network ô nzertaje ô primmo puostro ntr'â ll'isse «cchiù cacarone r{{v}}a storia 'e ll'anemazzione nipponeca», recenno tuttavòta 'e jessere sciuocco r'ê busse e r'ô rialismo psicologgeco<ref>{{cita web|autore=Lynzee Lamb|url=http://www.animenewsnetwork.com/the-list/2013-04-27|titulo=7 Biggest Crybaby Heroes|data=27 'e Abbrile 2013|editore=[[Anime News Network]]|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Mpurre 'o cardasco suojo, Martin Theron, parlanno r'â pellicula ''Evangelion 1.0'', ô eloggiaje pp'a stissa cosa<ref>{{cita web|autore=Martin Theron|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/evangelion/1.11-you-are-not-alone/bluray|titulo=Evangelion: 1.11 You Are [Not] Alone|editore=Anime News Network|data=4 'e Marzo 2010|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/feature/2012-01-05|titulo=Anime in America: The Best (and Most Notable) of 2011|data=5 'e Janaro 2012|editore=Anime News Network|autore=Martin Theron|lengua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021}}</ref>. 'O ruollo e 'a psicologgia r{{v}}o ''Rebuild of Evangelion'' aizaje peniune cchiù positive<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=19 'e Attrufo 2021|url=http://digital-retribution.com/reviews/bd/evangelion-1-11-you-are-not-alone.php|titulo=Evangelion: 1.11 You Are (Not) Alone (2007) |autore= Ryan Morrissey-Smith|data=5 'e Noviembro 2013|editore=Digital Retribution|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160417130338/http://digital-retribution.com/reviews/bd/evangelion-1-11-you-are-not-alone.php}}</ref><ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=19 'e Attrufo 2021|url=http://www.moviexclusive.com/review/evangelion1youarenotalone/evangelion1youarenotalone.htm|titulo=Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone|autore=Richard Lim Jr|editore=MX|dataarchivio=7 'e Attrufo 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20211007012928/http://www.moviexclusive.com/review/evangelion1youarenotalone/evangelion1youarenotalone.htm}}</ref>; 'e critece fujeno cuonce nfatte r{{v}}a perzonaletà nova soja, cchiù aperta e secura<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=19 'e Attrufo 2021|url=https://www.animenewsnetwork.com/review/evangelion/2.0-you-can-not-advance|titulo=Evangelion: 2.0 You Can [Not] Advance|autore=Justin Sevakis|data=24 'e Noviembro 2009|editore=Anime News Network|dataarchivio=17 'e Jugno 2018|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20180617132106/https://www.animenewsnetwork.com/review/evangelion/2.0-you-can-not-advance}}</ref>. MyReviewer apprizzaje 'e defferenze nt'â pellicula ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance]]'', recenno: «Shinji pe furtuna 'e assaje nun jè accussì fojamolla [cummo nt'â serie], e fa beré 'e tene nu filo 'e rine cchiù 'e na bota nt'ô cinema»<ref name=myreviewer/>. 'E recensure alludajeno ll'evoluzione ca se bere nt'â ll'urdemo capitulo r{{v}}a saga, ''[[Evangelion: 3.0+1.0 Thrice Upon a Time]]''<ref>{{cita web|acciesso=31 ìe Austo 2021|lengua=en|editore=Game Rant|autore=Raul Velazquez|url=https://gamerant.com/evangelion-3-01-0-thrice-upon-time-review/|titulo=Evangelion 3.0+1.0: Thrice Upon A Time Review|data=13 'e Austo 2021|dataarchivio=1 'e Settiembro 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210901200301/https://gamerant.com/evangelion-3-01-0-thrice-upon-time-review/}}</ref>, parlanno bbuono r{{v}}o pruciesso 'e cresceta suojo<ref>{{cita web|acciesso=31 'e Austo 2021|autore=Andrea Vitagliano|editore=Yomshw|url=https://www.tomshw.it/culturapop/evangelion-3-01-0-thrice-upon-a-time-recensione/|titulo=Evangelion: 3.0+1.0 Thrice Upon a Time, la recensione|data=9 'e Austo 2021|dataarchivio=16 'e Austo 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210816212330/https://www.tomshw.it/culturapop/evangelion-3-01-0-thrice-upon-a-time-recensione/}}</ref><ref>{{cita web|acciesso=31 'e Austo 2021|editore=Animeclick|url=https://www.animeclick.it/news/91567-evangelion-30101-thrice-upon-a-time-cosa-ci-rimane-dopo-la-visione-del-film|titulo=Evangelion: 3.0+1.01 Thrice Upon a Time: cosa ci rimane dopo la visione del film?|data=14 'e Austo 2021|dataarchivio=14 'e Austo 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210814144330/https://www.animeclick.it/news/91567-evangelion-30101-thrice-upon-a-time-cosa-ci-rimane-dopo-la-visione-del-film}}</ref>. Pe' Henrique Padula 'e IGN nt'â pellicula Shinji fa beré «pecché jè uno r{{v}}e cchiù buone e cchiù realistece aeroe 'e ll'anime»<ref>{{cita web|acciesso=31 'e Austo 2021|lengua=pt|editore=IGN|url=https://br.ign.com/evangelion-30-10-thrice-upon-a-time/91694/review/review-evangelion-30-10-thrice-upon-a-time|titulo=Evangelion 3.0 + 1.0: Thrice Upon a Time - Review|data=14 'e Austo 2021|autore=Henrique Padula|dataarchivio=18 'e Austo 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210818081944/https://br.ign.com/evangelion-30-10-thrice-upon-a-time/91694/review/review-evangelion-30-10-thrice-upon-a-time}}</ref>. Daniel Kurland 'e Comic Book Resources mmece screvette ca: «Shinji merita 'e jessere felice, e chesto fà 'e ''Thrice Upon a Time'' na cuncrusiona cchiù putente ['e ''The End of Evangelion'']»<ref>{{cita web|acciesso=31 'e Attrufo 2021|lengua=en|editore=Comic Book Resources|url=https://www.cbr.com/nge-end-of-evangelion-thrice-upon-a-time-comparison/|titulo=NGE: 5 Ways End Of Evangelion Was A Perfect Finale (& Why Thrice Upon A Time Is Better)|data=24 'e Austo 2021|autore=Daniel Kurland|dataarchivio=2 'e Settiembro 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210902223557/https://www.cbr.com/nge-end-of-evangelion-thrice-upon-a-time-comparison/}}</ref>.
== Mprurenza culturale e ''merchandising'' ==
[[File:Shinji Ikari taxi in Sapporo 20130224.jpg|thumb|upright=1.1|Nu taxi cu 'a lebbrera cu 'a mmacena 'e Shinji]]
Nt'â ll'anne fujeno fravucate articule 'e [[merchandising|''merchandising'']] spirate ô perzunaggio 'e Shinji, cumm'â magliette<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 32, p. 27}}.</ref>, biancarìa<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2016-07-15/supergroupies-evangelion-lingerie-collection-gets-shinji-kaworu-themed-sets/.104319|titulo=SuperGroupies' Evangelion Lingerie Collection Gets Shinji, Kaworu-Themed Sets|lengua=en|data=15 'e Julio 2016|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>, ''[[action figure]]''<ref>{{cita|Glénat 2010|p. 103}}</ref>, mudielle e sciartapelle<ref>{{cita|Glénat 2009|p. 116}}</ref>, bisciutterìa<ref>{{cita web|url=https://otakumode.com/news/5a3b5e4642288f5c6652ba11/Rebuild-of-Evangelion-%C3%97-U-Treasure-Ring-Watches-Are-Here!|titulo=Rebuild of Evangelion × U-Treasure Ring Watches Are Here!|lengua=en|data=2 'e Jennaro 2018|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>, acchiale<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2012-10-08/tiger-and-bunny-film-gets-tie-in-eyeglasses-ramen-bowl|titulo=Evangelion's Gendo, Tiger & Bunny Inspire Prescription Eyeglasses|lengua=en|data=8 'e Attrufo 2012|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>, cazune, copie r{{v}}o vestovario suojo<ref>{{cita|Glénat 2010|p. 123}}</ref>, spreffumme<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/the-list/2016-12-24/.110316|titulo=7 Strangest Pieces of Evangelion Merchandise|lengua=en|data=24 'e Decembre 2016|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>, veneziane<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2011-11-07/evangelion-energy-drinks-with-12-character-labels-offered|titulo=Evangelion Energy Drinks with 12 Character Labels Offered|lengua=en|data=7 'e Noviembro 2011|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>, lejeture [[Sony]]<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2014-04-19/shinji-tape-player-gets-a-tech-upgrade-with-new-sony-walkman-f|titulo=Shinji's Tape Player Gets A Tech Upgrade With New Sony Walkman F|lengua=en|data=19 'e Abbrile 2014|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref> e tutta na linea 'e accunciature<ref>{{cita web|url=https://comicbook.com/anime/2018/02/27/neon-genesis-evangelion-official-fashion-line-japan/|titulo='Neon Genesis Evangelion' Getting Official Fashion Line|lengua=en|data=26 'e Frevaro 2018|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>. Shinji fuje ausato mpurzì ppe cierte pubbrecetà r{{v}}a [[Japanese Racing Association]]<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-10-09/evangelion-horse-hybrid-unveiled-in-new-horse-racing-tv-ads|titulo=Evangelion Horse Hybrid Unveiled in New Horse-Racing TV Ads|data=9 'e Attrufo 2012|lengua=en|accesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref> e ppe sponsorezzà na cumpagnia 'e meneste 'e [[miso]] annumenate "Shijimi r{{v}}o [[laco Shinji]]", ntrojetanno assaje<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-05-11/shinji-namesake-clam-soup-gets-evangelion-makeover/.131466|titulo=Shinji Namesake Clam Soup Gets Evangelion Makeover|lengua=en|data=11 'e Majo 2018|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.huffingtonpost.jp/2018/04/25/evangelion-shinji-shijimi_a_23419717/|titulo=『シンジ湖のシジミ汁』に衝撃走る。売れすぎで担当者もびっくり|lengua=ja|data=25 'e Abbrile 2018|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>. 'O perzonaggio cumparette, outre ca pe videojuoche spirate â serie reggenale, nt'â cierte juoche spartute r'ô ''franchise'' 'e ''Evangelion'', cumm'â nt'â ''[[Monster Strike]]''<ref>{{cita web|url=https://g123.jp/gnews/post-12687|titulo=【モンスト】「エヴァンゲリオン」コラボ第3弾が開催!限定ガチャや「葛城ミサト」も新登場|data=5 'e Attrufo 2017|acciesso=4 'e Jugno 2018|lengua=ja}}</ref>, ''[[Super Robot Wars]]''<ref>{{cita web|url=https://www.destructoid.com/import-review-super-robot-wars-v-500066.phtml|titulo=Import Review: Super Robot Wars V|data=26 aprile 2018|acciesso=4 'e Jugno 2018|lengua=en}}</ref>, ''[[Tales of Zestiria]]''<ref>{{cita web|url=http://www.crunchyroll.com/anime-news/2015/11/11/evangelion-costume-set-for-tales-of-zestiria-offered-in-america-and-europe|titulo="Evangelion" Costume Set for "Tales of Zestiria" Offered in America and Europe|data=12 'e Noviembro 2015|lengua=en|acciesso=7 'e Jugno 2018}}</ref> e ''[[Puzzle & Dragons]]''<ref>{{cita web|url=http://www.siliconera.com/2015/11/17/neon-genesis-evangelion-revisits-puzzle-dragons/|titulo=Neon Genesis Evangelion Revisits Puzzle & Dragons|lengua=en|acciesso=7 'e Jugno 2018|data=17 'e Noviembro 2015}}</ref>, e nt'â nu episodio 'e ll'anime ''[[Shinkansen henkei robo Shinkalion]]'', addù pedota nu treno mecha annummenato ''500 Type Eva''<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Aùsto 2018|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-08-03/misato-brings-service-service-to-shinkalion-giant-eva-filled-episode/.135059|titulo=Misato Brings 'Service, Service' to Shinkalion's Giant Eva-Filled Episode|data=3 'e Aùsto 2018}}</ref>.
Cu Shinji Ikari, sicunn'â Comic Book Resources, ''Neon Genesis Evangelion'' avette na nutevole mporenza ncopp'â ll'anemazzione ciappunese, facenno beré, respett'ê serie benute primma, n'isso cchiù realisteco, nsecuro e debbele<ref>{{cita web|langua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021|autore=Carter Burrowes|url=https://www.cbr.com/evangelion-25-anniversary-shinji-legacy-action-anime/|titulo=25 Years Ago, Evangelion Changed the Game for Anime Action Heroes|data=5 'e Attrufo 2020}}</ref>. Ryo Ōyama, uno r{{v}}e miembre r{{v}}o staff 'e ''[[Guilty Crown]]'', cunfruntaje ll'isso r{{v}}a serie anemata soja, Shū Ōma, â Shinji Ikari e ô ruollo ca tene rint'â ''Neon Genesis Evangelion'', nquanto «tutt{{v}}e ruje songo nchiuse nt'ô munno lloro, e nun ajesceno â fora». Sicunn'â Ōyama, verborazia, Shū jè na versione cchiù nova r{{v}}o perzunaggio, mperrò Shinji jè «cchiù passivo» â frunta â isso<ref>{{cita web|autore=David Cabrera|url=http://www.animenewsnetwork.com/interview/2011-11-28/interview-koji-yamamoto-ryo-ohyama-and-george-wada-on-guilty-crown|titulo=Interview: Koji Yamamoto, Ryo Ohyama, and George Wada on Guilty Crown|editore=[[Anime News Network]]|data=28 'e Noviembro 2011|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Cierte cummiente spicciate fujeno faciute r'ô rrecetante [[Asa Butterfield]], ca ô paragunaje â ll'isso r{{v}}a pellicula ''[[Ender's Game (film)|Ender's Game]]'' ntreppecat'â isso, Ender. Sicunno Butterfield, nfatte, 'e perzunagge se «allippano r'ô munno ['e fora]», fruntano nove speremiente, e palejano ncontr'â nemmece ca nu canosceno mango<ref>{{cita web|autore=Bamboo Dong|url=http://www.animenewsnetwork.com/interest/2013-10-30/ender-game-actor-compares-character-to-shinji-ikari|titulo=Ender's Game Actor Compares Character to Shinji Ikari|data=30 'e Attrufo 2013|editore=[[Anime News Network]]|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. 'A recetante soja Megumi Ogata paragunaje Makoto Naegi 'e ''[[Danganronpa]]'', pur'isso ntreppecat'â essa, â Shinji, pecché zongo tutt{{v}}e ruje uajune nurmale ca se trovano nt'â «fatte terribbele»<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=https://animeanime.jp/article/2013/07/10/14757.html|titulo=「絶望の学園」に普通の少年が推理で悩みながら立ち向かう ―緒方恵美さん『ダンガンロンパ』のアフレコゲンバ 前編|data=10 'e Julio 2013|editore=Anime Anime}}</ref>.
'E criteche paragunajeno ate perzunagge â Shinji, cummo Lain Iwakura, essa r{{v}}a serie ''[[Serial Experiments Lain]]''<ref>{{cita libro|anno=2007|autore=Brian Camp, Julie Davis|titulo=Anime Classics Zettai!: 100 Must-See Japanese Animation Masterpieces|editore=Stone Bridge Press|cità=Berkeley|lengua=en|paggena=338|isbn=1-933330-22-8}}</ref>, Kōji Aiba 'e ''[[Mugen no Ryvius]]''<ref>{{cita libro | autore = Jonathan Clements, Helen McCarthy|titulo=The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917 - Revised & Expanded Edition| anno = 2006|editore=Stone Bridge Press|paggena=301|lengua=en|isbn=1-933330-10-4|cità=Berkeley}}</ref>, [[Simon (Gurren Lagann)|Simon]] 'e ''[[Gurren Lagann]]''<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=6 'e Aùsto 2018|autore=Jason Green|data=7 'e Settiembre 2008|url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2008-09-07/2|titulo=Dig for Fire: The Roots of Gurren Lagann}}</ref>, ll'isso 'e ''Boku no kanojo wa cyborg''<ref>{{cita libro|lengua=zh|titulo=日本中毒|autore=Tong Ching Siu|p=120|editore=Enrich Publishing Limited|isbn=978-988186633-2|anno=2015}}</ref> , Daisuke Dōjima'e ll'anime ''Revisions''<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/this-week-in-anime/2019-05-23/.146999|titulo=Is Netflix's Revisions Worth Watching?|autore=Nicholas Dupree|autore2= Andy Pfeiffer|lengua=en|acciesso=17 'e Abbrile 2020}}</ref>, Cloud Strife 'e ''[[Final Fantasy VII]]''<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|editore=IGN|url=https://sea.ign.com/neon-genesis-evangelion-1/164513/news/anime-and-games-that-wouldnt-exist-without-neon-genesis-evangelion|titulo=Anime and Games That Wouldn’t Exist Without Neon Genesis Evangelion|data=5 'e Attrufo 2020|autore=Dale Bashir}}</ref> e Hiro 'e ''Darling in the Franxx''<ref>{{cita web|lengua=en|editore=Comic Book Resources|acciesso=6 'e Janaro 2021|url=https://www.cbr.com/neon-genesis-evangelion-similar-anime-recommendations/|titulo=10 Anime To Watch If You Like Neon Genesis Evangelion|data=9 'e Attrufo 2020|autore=Lisa De La Cruz}}</ref>. Int'â quarta pontata r{{v}}o ''dorama'' ''Nigeru wa haji da ga yaku ni tatsu'' cumpare nu perzunaggio annumenato Shinji, ex nnammurato 'e ll'essa Mikuri, sperat'â ll'isso 'e ''Evangelion''<ref>{{cita web|lengua=zh|url=https://star.ettoday.net/news/807146|titulo=新垣結衣「前男友」登熱搜! 網友聽音樂就認出「他」|data=8 'e Noviembro 2016|acciesso=12 'e Abbrile 2020}}</ref>. 'A chiorma ngrese [[Fightstar]] ô ntimiaje annumennanno na canzone 'e ll'album ''[[One Day Son, This Will All Be Yours]]'' cumm'â isso<ref>{{cita web|url=http://anibu.jp/eva-character-song-17986.html|titulo=実はけっこうある!?「エヴァ」キャラへ向けた歌!|data=17 giugno 2015|lengua=ja|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. 'O rapper mmerecano Open Mike Eagle annumenaje na canzona soja ''Headass (Idiot Shinji)''<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021|autore=Michael McCarrick|titulo=The Best Anime References in Hip-Hop Music|url=https://www.cbr.com/best-anime-references-hip-hop/}}</ref>. [[Jordan Vogt-Roberts]], lleggista r{{v}}o cinematografo ''[[Kong: Skull Island]]'', mpezzaje nu perzunaggio annummenato Gunpei Ikari rinto â pellicula sperannose ô cugnommo 'e Shinji<ref>{{cita web|url=http://www.cinemacafe.net/article/2017/02/07/46890.html|titulo=『キングコング』登場モンスターのモチーフは『エヴァ』の使徒・サキエルとカオナシ|lengua=ja|acciesso=9 'e Julio 2017|data=7 'e Frevaro 2017}}</ref>. 'O perzunaggio bene citato mpurzì â Steven, isso 'e ''[[Steven Universe]]'', parodianno 'a scena fenale r{{v}}a serie<ref>{{cita web|lengua=en|url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-07-31/why-are-anime-fans-obsessed-with-steven-universe/.91130|titulo=Why Are Anime Fans Obsessed with Steven Universe?|data=31 'e Julio 2015|acciesso=17 'e Abbrile 2020}}</ref>.
== Nutarelle ==
{{References|3}}
== Bibbliografia ==
* {{cita libro|autore=Takekuma Kentaro|titulo=Anno Hideaki Parano Evangerion (庵野秀明パラノ・エヴァンゲリオン?)|editore=Ōta Shuppan|data=1997|ISBN= 4-87233-316-0|cid=Kentaro}}
* {{cita libro|anno=1997|titulo=The End of Evangelion Theatrical Pamphlet|curatore=Gainax|cità=Koganei|lengua=ja|cid=Gainax}}
* {{cita libro|anno=1997-99|autore=[[Gualtiero Cannarsi]]|titulo=Neon Genesis Evangelion Encyclopedia|editore=Dynamic Italia|cità=Granarolo dell'Emilia|cid=Cannarsi}}
* {{cita libro|anno=1998-99|titulo=Neon Genesis Evangelion Filmbook|editore=Panini Comics|cità=Modena|cid=Filmbook}}
* {{cita libro|autore=Susan Jolliffe Napier|data='e Noviembro 2002|capitulo=When the Machines Stop: Fantasy, Reality, and Terminal Identity in «Neon Genesis Evangelion» and «Serial Experiments Lain»|titulo=Science Fiction Studies 29, 3|editore=SF-TH|cità=Greencastle|paggene=418-435|lengua=en|cid=Napier}}
* {{cita libro|titulo=Neon Genesis Evangelion Platinum Edition Booklet|editore=ADV Films|lengua=en|anno=2004-2005|cid=Platinum booklet}}
* {{cita libro|anno=2005|autore=Susan Jolliffe Napier|titulo=Anime. From Akira to Howl's Moving Castle|editore=Palgrave Macmillan|cid=Napier 2005|lengua=en|isbn=1-4039-7052-1|cità=Basingstoke}}
* {{cita libro|autore=[[Takashi Murakami]]|titulo=Little Boy: The Arts Of Japan's Exploding Subculture|url=https://archive.org/details/littleboyartsofj0000unse|editore=Yale University Press|anno=2005|cid=Murakami|lengua=en|isbn=978-0-300-10285-7}}
* {{cita libro|anno=2006-2010|curatore=Sony Magazines|titulo=Evangelion Chronicle|url=http://www.sonymagazines.jp/eva/|editore=De Agostini Japan|lengua=ja|cid=Sony Magazines|cità=Tokyo|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20071111080424/http://www.sonymagazines.jp/eva/|dataarchivio=11 'e Noviembro 2007}}
* {{cita libro | anno = 2007 | autore = Wendy Haslem, Angela Ndalianis, Chris Mackie|titulo=Super/Heroes: From Hercules to Superman| editore=New Academia Publishing|lwngua=en|cid=Haslem |isbn = 0-9777908-4-3}}
* {{cita libro|anno=2008|autore=Alessandra Poggio, Cristian Giorgi|titulo=Neon Genesis Evangelion Enciclopedia|editore=Dynit|cità =Granarolo dell'Emilia|cid=Poggio}}
* {{cita libro|anno=2009|autore=Dani Cavallaro|titulo=The Art of Studio Gainax: Experimentation, Style and Innovation at the Leading Edge of Anime|editore=McFarland & Co|lengua=en|cid=Cavallaro|isbn=0-7864-3376-0}}
* {{cita libro|titulo=Evangelion: The Essential Evangelion Chronicle: Side A|editore=Glénat|anno=2009|lengua=fr|isbn=978-2-7234-7120-6|cid=Glénat 2009}}
* {{cita libro|titulo=Evangelion: The Essential Evangelion Chronicle: Side B|editore=Glénat|anno=2010|lengua=fr|isbn=978-2-7234-7121-3|cid=Glénat 2010}}
* {{cita libro|autore=Yoshiyuki Sadamoto|titulo=新世紀エヴァンゲリオン 公式ガイドブック|editore=Kadokawa Shoten|data=2011|lengua=ja|isbn=978-4-04-715671-5|cid=Kadokawa}}
* {{cita libro|autore=Gabriel F. Y. Tsang|data=2016|titulo=Journal of International and Advanced Japanese Studies|cid=Tsang|editore=University of Tsukuba|capitulo=Beyond 2015: Nihilism and Existentialist Rhetoric in Neon Genesis Evangelion|volume=8|lengua=en}}
* {{cita libro|autore=Nikolai Afanasov|capitulo=The Depressed Messiah: Religion, Science Fiction, and Postmodernism in Neon Genesis Evangelion|titulo=State, Religion and Church|data=2020|volume=7|numero=1|lengua=en|cid=Afanasov}}
* {{cita libro|lengua=fr|titulo=Neon Genesis Evangelion: Le renouveau de l'animation japonaise|autore=Alexandre Marine|data=2021|editore=Pix'n love Editions|isbn=978-2-37188-093-1|cid=Marine}}
* {{cita libro|autore=Betty Stojnic|titulo=Journal of Anime and Manga Studies|volume=2|capitulo=Boy With Machine: A Deleuzo-Guattarian Critique of Neon Genesis Evangelion|url=https://iopn.library.illinois.edu/journals/jams/article/download/822/730/2959|acciesso=16 'e Juno 2026|data=2021|lengua=en|cid=Stojnic}}
* {{cita libro|autore=Nicole Lamerichs|data=2022|capitulo=The Emotional Realism of Anime: Rewriting Characters and Affective Reception in ''Evangelion 3.0+1.0: Thrice Upon a Time''|titulo=Mechademia|editore=University of Minnesota Press|volume=15|numero=1|issn=1934-2489|lengua=en|cid=Lamerichs}}
* {{cita libro|autore=Satoshi Tsukamoto|capitulo=The Enigmatic Power of Neon Genesis Evangelion|data=2022|editore=Aichi University|titulo=文明|volume=21|numero=42|url=https://aichiu.repo.nii.ac.jp/record/11272/files/035-048%E5%A1%9A%E6%9C%AC.pdf|acciesso=18 'e Jugno 2026|lengua=en|cid=Tsukamoto}}
* {{cita libro| autore=Mitsuo Iso| data= 2023| titulo=磯光雄 ANIMATION WORKS preproduction|lengua=ja|editore= Style|isbn=978-4-80-213353-1|cid=Iso}}
== Vvoce pariente ==
* [[Neon Genesis Evangelion]]
* [[Gendō Ikari]]
* [[Evangelion (mecha)]]
== Ate pruggette ==
{{Interprogetto}}
== Jonte 'a fore ==
* [https://vndb.org/c16578 Shinji Ikari] nt'â ''The Visual Novel Database''
* [http://www.behindthevoiceactors.com/characters/Evangelion/Shinji-Ikari Shinji Ikari] ncopp'â ''Behind The Voice Actors''
{{Neon Genesis Evangelion}}
{{Articulo 'n vitrina|8 'e jennaro|2021}}
[[Categurìa:Perzunagge 'e Neon Genesis Evangelion]]
[[Categurìa:Perzunaggie]]
pnvp4acmlgd81r98em4wq0okolqfq78
674379
674354
2026-10-02T22:58:20Z
Ciaurlec
3406
674379
wikitext
text/x-wiki
'''Shinji Ikari''' (碇 シンジ, ''Ikari Shinji'') jè ll'isso 'e ll'[[anime]] ''[[Neon Genesis Evangelion]]'', fravecato r'ô sturio [[Gainax]] e sceniato â [[Hideaki Anno]], simbé r'ô [[manga]] scritto e disegnato â [[Yoshiyuki Sadamoto]] c{{v}}o stisso titùlo. 'O perzunaggio cumpare nt'â ll'opere spirate ô nnevierzo r{{v}}a serie anemata, nt'ê manga [[spin-off]], videogiuoche, [[visual novel]], dint'â ll'[[original net anime|ONA]] ''[[Petit Eva - Evangelion@School]]'' e nt'ê cinematografe 'e ''[[Rebuild of Evangelion]]''. Int'â lengua reggenale jè ntreppecato r'â rrecetante [[Megumi Ogata]]<ref>{{cita web|url=http://news.mynavi.jp/articles/2012/05/30/ogata/|titulo=声優・緒方恵美 - 蔵馬から碇シンジまで、そして今を語る|data=30 'e Majo 2013|acciesso=12 'e Giugno 2017|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita web|url=http://news.livedoor.com/article/detail/6608667/|titulo=【インタビュー】声優・緒方恵美 - 蔵馬から碇シンジまで、そして今を語る|data=30 'e Majo 2012|accieso=12 'e Giugno 2017|lengua=ja}}</ref>. Nt'ô taliano 'o ruollo suojo fuje rato â [[Daniele Raffaeli]]<ref name=Raffaelli>{{cita web|autore=[[Antonio Genna]]|url=http://www.antoniogenna.net/doppiaggio/anim/neongenesisevangelion.htm|titulo=Neon Genesis Evangelion|editore=[[Il mondo dei doppiatori]]|acciesso=12 'e Giugno 2017}}</ref>.
Shinji nt'â serie reggenale jè nu uajone sanza mate 'e quattuordece anne ca bene recrotato nt'â chiorma melitare Nerv pp'arreventà 'o pidoto 'e nu [[mecha]] canasciuto cummo [[Evangelion (mecha)#Onetà 01|Eva-01]] e cumbattere mparanza, nzemmora â ll'ate pidote, ncontr'â mesteriuse nemmice annumenate [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)|Agnele]]. Pe mmiezzo ê sesche ca je succerettero dint'â picciolità, Shinji tene nu carattere fremmateco, malencuoneco e mutriuso<ref>{{cita|Glénat 2009|p. 48}}.</ref>, arreventanno temmoruso e scapace 'e cummunecà cu ll'ate cristiane<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/anime/eva/chara.html|titulo=Evangelion - Characters|editore=[[Gainax]]|acciesso=12 'e Giugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150918030722/http://www.gainax.co.jp/anime/eva/chara.html|dataarchivio=18 'e Settembre 2015}}</ref>. 'O perzunaggio turnesaje n'annumnenata ntra ô pubbreco 'e ll'appassiunate 'e anemazzione, fiuranno accussì nt'â vutazziune 'e mpopolaretà e abbencenno racanoscemiente. Cocco criteco 'o scardaje jorecannolo gnobbele, schiantuso e gnogno; â ll'ate mmece fujeno cuonce ppe bbia r{{v}}o rialismo e 'a cumpressa sammena r{{v}}a psiche suoja, purtata annanze ppe trammeto 'e [[frusso 'e cuscienza|frusse 'e cuscienza]].
== Criazzione ==
[[File:Godzilla Resurgence World Premiere Red Carpet- Higuchi Shinji (27989045433).jpg|thumb|left|upright=1.1|Shinji Higuchi, anematore e amico 'e Hideaki Anno]]
'O lleggista r{{v}}a serie, [[Hideaki Anno]], nnt'â ll'accumenzaglia r{{v}}a fravecazzione 'e ''Evangelion,'' buleva nzertà na uajiona ca assumegliava â [[Asuka Sōryū Langley]] cummo issa r{{v}}a serie. 'O ''[[mangaka]]'' e ''[[character design]]er'' r{{v}}a serie, [[Yoshiyuki Sadamoto]], teneva suspiche ncopp'â penzata 'e mpizzà n'ata vota nu perzunaggio femmena cummo isso aropp'ê ffateche 'e primma r{{v}}a Gainax, ''[[GunBuster]]'' e ''Nadia''. Stess'isso recette: «Nu robot adda jessere pedotato â nu cristiano adderitto, nun nce sta nisciuna defferenza si chillo cristiano jè femmena o ommo, mperrò nun me trase 'o ppecché na uajona adda pedotà nu robot». Fuje stisso Sadamoto ca spiaje 'o llegista 'e nzertà nu uajione cummo perzunaggio prencepale e â pinzà 'o rappuorto ntr'â Shinji e Asuka, criato scosciannose â chillo 'e Nadia e Jean 'e ''Nadia''<ref>Ntervista â Yoshiyuki Sadamoto nt'â {{cita libro|titulo=Der Mond: Newtype Illustrated Collection - Limited Edition|editore=Kadokawa Shoten|anno=1999|capitulo=|lengua=ja|isbn=4-04-853048-8}}</ref>. Anno, accujenno ll'idee suoje, penzaje â nu isso masculo sperannose ê ll'opere 'e Ryū Murakami; nt'ô prugiutto fujeno mpezzate mpuree ruje cumpagne mascule, Tōji Suzuhara e Kensuke Aida, pejanno 'e nomme r'ô libbro ''Ai to gensō no fascism'' 'e Murakami<ref>{{cita|Kentaro|pp. 134-135}}.</ref>. Ppe 'o nommo r{{v}}o perzunaggio 'e Shinji Anno se spiraje â chello 'e ruje cumpagne r{{v}}e suje, specie 'e chello r{{v}}o cardascio suojo [[Shinji Higuchi]]<ref>{{cita|Filmbook|vol. 3, pp. 56-57}}.</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|titulo=ヱヴァンゲリヲン新劇場版:序 全記録全集|isbn=978-4-903713-17-5|capitulo=樋口 真嗣 interview|Editore=Khara|data=2008}}</ref>, lleggista e anematore ca fatecaje â cierte puntate 'e ''Evangelion''<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2008-01-15/gainax-co-founder's-sinking-of-japan-comes-to-uk-dvd|titulo=Gainax Co-Founder's Sinking of Japan Comes to UK DVD|editore=[[Anime News Network]]|data=15 'e Iennaro 2008|acciesso=12 'e Giugno 2017|lengua=en}}</ref><ref>{{cita libro|capitulo=A new beginning|titulo=Newtype USA vol. 6, n. 8|paggena=66|lengua=en|data=Aùsto 2007}}</ref>. Cummo cugnomme fuje scivoto 'o termene giappunese «Ikari» (碇), ca gnefeca «àncura», accusì â crià n'anchippo cu 'e nomme 'e ll'ate perzunagge r{{v}}a serie, spirate â tiermene nauteche<ref>{{cita web|autore=Hideaki Anno|url=http://www.gainax.co.jp/hills/anno/essay1.html|titulo=Essay|editore=[[Gainax]]|data=2 'e Nuvembre 2000|acciesso=12 'e Giugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20070220135947/http://www.gainax.co.jp/hills/anno/essay1.html|dataarchivio=20 'e Frevaro 2007}}</ref>.
Sadamoto disegnaje 'o perzunaggio cu na nurmale montura 'e scola r{{v}}a staggiona cu na cammisa janca, accussì â rà na mbriana 'e nu uajone nurmale. Isso cercaje 'e crià n'isso realisteco e ordenario, nu perzunaggio ca sarrìa stato desfiecele pe ll'ate â crià<ref name=Renewal>Gainax, ''Renewal bonus extras'', 2003.</ref>. O prugetto recenale 'o bereva cchiù gruosso fesecamente; Shinji hêva jessere mpurzì nu uajone steriuso. 'O cumpurtamento suojo n'hêva essere n'atteggiamiento bbuono, ma nu signo 'e passivetà<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 13, pp. 25-26}}.</ref>. Mpurre 'a criteca Alexandre Marine s'addunaje cummo Shinji nt'â ll'ideja recenale r{{v}}e criature jè cchiù spiritillo e capoteco<ref>{{cita|Marine|p. 75}}.</ref>. Sadamoto se sosciaje â Nadia Arwol, issa r{{v}}a serie anemata ''[[Nadia]]'', mpurr'essa r{{v}}o sturio Gainax e deriggiuta â Hideaki Anno<ref>{{cita|Marine|p. 66}}.</ref>. Pe mmiezzo d{{v}}o carattere particulare 'e Shinji, sanza aentusiasemo e 'o speretillo 'e ll'isse 'e ll'ate serie anemate [[mecha]], Sadamoto fuje forzato â rà na «ddeverza ntreppecazzione r{{v}}o cuncetto 'e aroe»: «No 'o refresso, ma na specie 'e refrazziona 'e n'aeroe»<ref name=Sada>{{cita libro|autore=Yoshiyuki Sadamoto|capitulo=My Thoughts at the Moment|titulo=Neon Genesis Evangelion 3-in-1 Edition 1|anno=2012|paggene=346-348|editore=Viz Media|isbn=978-1-4215-5079-4|lengua=en}}</ref>. Ncap'â tutto bulette crià nu perzunaggo schieccho r{{v}}a «cuscienza 'e ll'appassiunate 'e anemazzione 'e mmò», criannelo cummo 'a nu uajone femmeniello e refrattivo, na magena pulita ca 'e femmene prujettano ncopp'â ll'ate uommene. Nt'ê primme tiempe Shinji fuje disegnato cu mbriane nu poco ddevierze â chelle ddifinitive. Nt'â una r{{v}}e primme penzate, verborazia, Shinji teneva 'e capille luonge e nu tuppè ca hevano boletià ô bbiento int'ê scene traggeche, penzata ca po' fuje jorecata poco maliusa e addonche arrefutata. Sadamoto addonche ô desegnaje cu 'a mbriana 'e na uajona masculona, accusì â fà beré 'a fronta nfr'ê capille e rannele ll'uocchije 'e na uajona<ref name=Sada/>. 'O scrittore Andre C. McKevitt ntrebbecaje 'o design 'e Shinji, cu 'e capille marrune e ll'uocchie celeste, cummo 'a n'aesempio r{{v}}o ''mukokuseki'' (無国籍), na penzata pe trammeto ca 'e ''character design'' r{{v}}e perzunagge maggenarie giappunese beneno fatte sanza rà caratteristeche etneche precise<ref>{{Cita libro|autore=Andrew C. McKevitt|data=2010 |capitulo="You Are Not Alone!": Anime and the Globalizing of America |url= https://www.jstor.org/stable/24916463 |titulo=Diplomatic History |volume=34 |numero=5 |p=900|doi= 10.1111/j.1467-7709.2010.00899.x|jstor=24916463|acciesso=19 'e Fevraro 2022}}</ref>.
Secunn'â Hiroki Satō, 'o capo 'e ll'affizio r{{v}}e pubbleche relazziune r{{v}}a Gainax, 'o staff accapaje ca 'a serie se sarrìa cuncentrata ncopp'â «cummo Shinji affronta 'e ccose ca succerono rint'â isso»<ref name="Mainichi">{{cita libro|titulo=Evangelion Special: From Phenomenon to Legacy|autore=Kei Watanabe, Daichi Nakagawa, Tsunehiro Uno|editore=[[Mainichi Shinbun]]|data=8 'e Majo 2006|lengua=ja}}</ref>. Ll'isso fuje criato cummo â nu schiecco r{{v}}o carattere 'e Anno<ref>«[Anno] parla cu nu devierzo aspetto r{{v}}a perzonaletà soja trammeto ogne persunaggio, partenno ô "fijo" suojo potrone e premmone, Shinji.» ({{cita libro|lengua=en|anno=1999|titulo=Japan Edge: The Insider's Guide to Japanese Pop Subculture|isbn=156931-345-8|editore=Viz Media|url=https://www.gwern.net/docs/eva/1999-japanedge-childrenmiyazakicocacola.pdf|accesso=12 marzo 2021}}</ref>, «sia 'a parte [[cuscenza|cuscente]], sia chella [[ncuscenza|ncuscente]]»<ref name="Anno">{{cita libro|autore=Amos Wong|capitulo=Interview with Hideaki Anno, director of «Neon Genesis Evangelion»|titulo=Aerial Magazine|data=Iennaro 1998|lengua=en}}</ref><ref>{{cita libro|data=1996|titulo=Virtual Panel! Meet Hideaki Anno, Animerica, v. 4, n. 9|paggena=27|editore=Viz Media|lengua=en}}</ref>. Ate rechiarazziune spicciate benettero â ll'assestente â leggia, [[Kazuya Tsurumaki]]<ref>{{cita web|url=http://www.fansview.com/2001/otakon/081101d.htm|titulo=Otakon - Kazuya Tsurumaki|acciesso=12 'e Giugno 2017|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080119140041/http://www.fansview.com/2001/otakon/081101d.htm|dataarchivio=19 'e Iennaro 2008}}</ref>. Sicunno Tsurumaki: «Pe ffà â Shinji se pigliaje 'a mudello Hideaki Anno. Shinji fuje chiammato r{{v}}ô pate suojo ppe pedotà nu robot, tramente Anno fuje chiammato r{{v}}a Gainax ppe dereggere na nova serie anemata»<ref>{{cita web|autore=Owen Thomas|url=http://www.akadot.com/article/article-tsurumaki1.html|titulo=Amusing Himself to Death: Kazuya Tsurumaki speaks about the logic and illogic that went into creating FLCL|accesso=12 'e Giugno 2017|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20020619062728/http://www.akadot.com/article/article-tsurumaki1.html|dataarchivio=19 'e Giugno 2002}}</ref><ref>{{cita|Marine|p. 86}}.</ref>. Cummo ate isse maschele criate r{{v}}o sturio Gainax, verborazìa, Shinji se criaje cu nu carattere debbele e temmeruso, accusì â refrettere chello 'e ll'appassiunate 'e anemazzione e 'a suggittà giappunese<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 3, pp. 27-28}}.</ref>, arù 'e pate zongo sempe â fatecà<ref name=Pulp>{{cita web|autore=Carl Gustav Horn|url=http://www.pulp-mag.com/archives/6.03/flcl_04.shtml|titulo=FLCL is the formula|acciesso=12 'e Abbrile 2017|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20060509084759/http://www.pulp-mag.com/archives/6.03/flcl_04.shtml|dataarchivio=9 'e Majo 2006}}</ref>. Fuje sempe Anno ca scegliette ll'aità 'e ll'isso, circanno 'e spicchià 'e fegliuole r{{v}}o paese suojo, ca siconno â isso s'appenneno troppo 'e ggeneture:
{{quote|Ll'isso r{{v}}a vecenna tene quattuordece anne pecché dint'â st'aità nun jè nu piccirillo, ma manco gruosso. Vvive sulo isso, ma jè attaccato â ll'ate cristiane. [...] Ij penzo ca â quattuordece anne se accumencià â verè pe 'a primma bota na nnepennenza mentale, addonche mme pareva accuoncio nmpizzà stu cuncietto nt'â ll'opera meja.|Hideaki Anno<ref>{{cita libro|data=Giugno 1996|capitulo=EVA, 再擧 庵野秀明 Special Interview|paggene=10-15|titulo=[[Newtype (revista)|Newtype]]|editore=Kadokawa Shoten|lengua=ja}}</ref>}}
Nt'ô primmo episodio 'o leggista mpezzaje na scena arù Shinji rice "N'aggi fujì!" sperannose â sperienza soja, ê quattre anne 'e pausa primma r'â fravecazzione 'e ''Evangelion''<ref name=Fuggire>{{cita|Kentaro|pp. 136-138}}.</ref>. Anno hêva fatecà ncopp'â ''Aoki Uru'', ''sequel'' 'e ''Honneamise'' maje fravucato. Ll'isso 'e ''Aoki Uru'', fujenno sempe r'ô passato suojo, se saria truato â sarvà ll'essa e affruntà 'e duvere suoje. Sicunno â Yasuhiro Takeda r{{v}}a Gainax, nfatte, grazzie â ''Aoki Uru'' Anno putette truà 'a fforza pe n'allippà r'ê prubreme, e «tutto chillo ch'amma veruto nt'â ''Evangelion'' ammacare jè sulo nu schiecco r{{v}}e sentemiente suoje»<ref>{{cita libro | anno = 2002 | autore = Yasuhiro Takeda|titulo=The Notenki Memoirs - Studio Gainax and the Man Who Created Evangelion | editore = ADV Manga|cità=Houston |lengua=en|paggene=164-165|isbn=1-4139-0234-0}}</ref>. Nt'a n'intervista Anno recette invece ca, ô cuntrario r{{v}}a ntreppecazzione 'e assaje appassiunate, 'o tema r{{v}}a serie nun jè chello 'e «nun s'adda allippà», pecché pe isso overamente ê bbotte «va buono fujì»<ref name=June/>. Seconno 'o lleggista, nfatte, fujì nun jè sbagliato, pecché «fujenno nce stanno ccose ca s'abbuscano e ccose ca se perdeno»; 'o prrubrema seconn'â isso jè quanno, pe' paura, nun se ngarra a scapà niente, rummanenno nt'a nu limbo ca assumeglia â morte<ref name=June/>. Anno addonche nt'ê urteme puntate nzertaje 'a frase «Si coccosa jè overamente brutta se po' mpurre fujì» aropp'â nu raggiunamento cu Sadamoto, ca s'addunaje ca assaje libbre 'e psicoterapia tenevano 'a penzata ca va bbuono fujì r{{v}}e ccose overamente brutte<ref>{{cita|Kentaro|pp. 154-155}}.</ref>; Anno fernette accusì pe ausà nt'â puntata 'e stisse parole r{{v}}o cardascio suojo, mpizzanno 'o raggiunamento cu Sadamoto tale e quale<ref>{{cita|Kentaro|pp. 155-156}}.</ref>.
=== Ntreppecazzione ===
'O perzunaggio 'e Shinji fuje ntreppecato r'â rrecetante [[Megumi Ogata]] nt'â serie anemata recenale<ref name=Raffaelli/>, nt'ê cinematografe 'e ''[[Neon Genesis Evangelion: Death & Rebirth]]'' e ''[[Neon Genesis Evangelion: The End of Evangelion]]''<ref>{{cita web|autore=Antonio Genna|url=http://www.antoniogenna.net/doppiaggio/film/neongenesiseva-death.htm|titulo="Neon Genesis Evangelion: Death and Rebirth"|editore=[[Il mondo dei doppiatori]]|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref><ref>{{cita web|autore=Antonio Genna|url=http://www.antoniogenna.net/doppiaggio/film/neongenesiseva-end.htm|titulo="Neon Genesis Evangelion: The End Of Evangelion"|editore=[[Il mondo dei doppiatori]]|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, nt'â tetraloggia ''[[Rebuild of Evangelion]]'' e nt'â ddevierze videogioche, cumm'â ''Meitantei Evangelion'' e ''[[Shin seiki Evangelion - Kōtetsu no girlfriend 2nd]]''<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/soft/koutetsu2/report.html|titulo=鋼鉄のガールフレンド 2nd - Report|lengua=ja|acciesso=2 'e Abbrile 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20071009160400/http://www.gainax.co.jp/soft/koutetsu2/report.html|dataarchivio=9 'e Attrufo 2007}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.broccoli.co.jp/game/meitantei_eva/sp/|titulo=惣流・アスカ・ラングレー役の声優 宮村優子さんへのアフレコインタビュー!|lengua=ja|acciesso=31 'e Marzo 2017}}</ref>. Cu 'o ruollo 'e Shinji, annumenato stiss'â Ogata ntr'ê «cchiù mpurtante» r{{v}}a carriera soja<ref>{{cita web|url=http://www.akadot.com/story.php?id=31|titulo=Rocking the Boat|data=27 'e Abbrile 2001|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080623173408/http://www.akadot.com/story.php?id=31|dataarchivio=23 'e Jugno 2008}}</ref>, 'a ''seiyū'' abbuscaje n'annumenata ntr'ê ll'appassiunate 'e anemazzione<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2014-07-28/anime-revolution-announces-japanese-voice-actor-megumi-ogata/.77073|titulo=Anime Revolution Announces Japanese Voice Actor Megumi Ogata|editore=[[Anime News Network]]|data=28 'e Julio 2014|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. Pe ntreppecà 'o perzunaggo s'abette astregnere e fà gruosse fuorze, sbacantannose nt'ô fiseco e nt'ô core<ref>{{cita web|autore=Carlos Cadorniga|url=http://www.animenewsnetwork.com/interest/2015-12-04/evangelion-voice-actress-ogata-recounts-mental-and-physical-stress-of-role/.95974|titulo=Evangelion Voice Actress Ogata Recounts Mental and Physical Stress of Role|editore=[[Anime News Network]]|data=4 'e Decembre 2015|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>, cummo verborazia nt'ô decedottesemo episodio r{{v}}a serie, arò â fenale se sentette «nzerriusa nt'â tutt'o cuorpo»<ref>{{cita libro|autore=Megumi Ogata|capitulo=With all my respect to the two Shinjis..|titulo=Neon Genesis Evangelion 3-in-1 Edition 1|anno=2012|editore=Viz Media|isbn=978-1-4215-5079-4|lengua=en}}</ref>: «Tutt'e bote ca beneva na nova scenìata, tutt'e bote ca sfronnaje na paggena nova, mme sentevo sempe cchiù flatusa»<ref>{{cita libro|capitulo=出演者コメント|titulo=Death & Rebirth Program Book|data=1997|editore=Gainax|lengua=ja}}</ref>. Pe 'o cinematografo ''The End of Evangelion'' avette mpurzì circà 'e avé nu tasso 'e sincrunia cu Anno angora cchiù aveto 'e chello r{{v}}a serie<ref>{{cita libro|titulo=Animedia|editore=Gakken|lengua=ja|data=Attrufo 1997|capitulo=EVA新生!!}}</ref>.
'A ntreppecazzione fuje nozzolusa mpurre pe 'a siconna pellicula r{{v}}a tetraloggia ''Rebuild of Evangelion'', ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance]]''. Ogata, nt'â ll'utemo juorno, abette â alluccà pe tutt'ô tiempo, e â fenale se scutolaje nterr'ô sturio 'e registrazzione, sfastreata. Quanno steva assittata nterra Hideaki Anno trasette e s'assittaje nzemmor'â essa. Nt'â chillu mumiento 'o leggista 'a alludaje pe tutt'a fateca ca steva facenno e hê stregnette â mana, ricenno grazzie pe «n'avé cagnato 'e sentemiente r{{v}}o perzunaggio» e p{{v}}avé jognuto «trirec'anne r{{v}}a sperementata vuosta â stu novo Shinji»<ref>{{cita libro|capitulo=【第1特集】ヱヴァンゲリヲン新劇場版:破|titulo=CONTINUE 46|data=Jugno 2009|lengua=ja|editore=Ōta Shuppan}}</ref>. Nt'ô cinema aroppo, ''[[Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo]]'', arù Shinji bene trattato frettamente â ll'ate persunagge, Ogata recette ca se sentette cumm{{v}}a isso e ca pruvaje dolore emotivo. 'A doppiatrice verette p{{v}}a primma bota 'a scena arù Kaworu fà beré â Shinji 'e cunnezziune 'o chianeta Terra â casa soja, quanno nun jera ngora anemata. 'E registrazziune fujeno faciute nt'ô miso 'e Marzo 2012, e essa nchippaje 'o paisaggio destrutto r{{v}}o cinema ê mmggene r{{v}}o terremoto ciappunese r'ô 2011 mmagenanno ca ll'acciretorio fuje colpa soja. Allegistranno 'o ''prescore'' 'e disigne p{{v}}a scena r{{v}}a morte 'e Kaworu nun jerano ancora defenite, e durante 'e retepaste pe 'a legistrazzione 'o staff anemaje 'e ''keyframes''. Ogata rumanette sciuccata quanne arrecetaje 'a scena e dechiaraje ca 'a ntreppecazione soja refrette 'o stato emotivo suojo, resortanno nu poco traumateca<ref name=Q>{{cita libro|titulo=ヱヴァンゲリヲン新劇場版:Q 記録集|lengua=ja|data=17 'e Noviembre 2012|paggene=42-46}}</ref>. Nt'â chiunchiusone r{{v}}a saga, , 'a versione granne 'e Shinji jè ntreppecata â [[Ryūnosuke Kamiki]]<ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=https://ciatr.jp/topics/36191|titulo=『シン・エヴァンゲリオン劇場版:<nowiki>||</nowiki>』ネタバレありで徹底考察【鑑賞済】|data=11 'e Marzo 2021|dataarchivio=9 'e Marzo 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210309200306/https://ciatr.jp/topics/36191}}</ref>. Pe 'o cinematografo fenale Ogata turnaje nt'ô ruollo r{{v}}a versione uajuncella, arreventanno cchiù mporente nt'â cuncezzione r{{v}}a ntramarija r{{v}}o lungometraggio. Anno nfatte sentette 'e nun jessere cchiù capace 'e trase nt'â capa 'e Shiniji cummo a na bota, sentennose mmece cchiù beceno 'o pate suojo, Gendō; isso addonche havette parlà cu ll'Ogata pe puté purtà annanze 'o perzunagge, arrimannan'â recetante 'a cunchiusione ca vurrìa pe ll'iso r{{v}}a ntramarja<ref>{{Cita web|data=6 'e Jugno 2019|titulo=Japan Expo 2019 - Choses vues #9 : Evangelion marque de son empreinte les vingt ans de Japan Expo !|url=https://www.actuabd.com/+Evangelion-marque-de-son-empreinte-les-vingt-ans-de-Japan-Expo+|editore=ActuaBD|lengua=fr|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210416061844/https://www.actuabd.com/+Evangelion-marque-de-son-empreinte-les-vingt-ans-de-Japan-Expo+|acciesso=19 'e Attrufo 2021}}</ref>. 'O leggista sentette mpurzì ca 'e sule crestiane ca putevano ancora capì 'e sentemiente r{{v}}o uajuncello jerano Ogata stissa e n'atu membro r{{v}}o persunale, Ikki Todoroki<ref>{{Cita libro|titulo=Fasciculo officiale 'e Evangelion 3.0+1.0|data=2021|paggene=17–21|lengua=ja|capitulo=Megumi Ogata as Shinji Ikari}}</ref><ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=19 'e Attrufo 2021|url=https://moviewalker.jp/news/article/1025469/p2|titulo=「庵野さん、卒業おめでとう」緒方恵美が振り返る、庵野秀明と碇シンジとの25年|data=23 marzo 2021|editore=Movie Walker|dataarchivio=19 'e Attrufo 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20211019065210/https://moviewalker.jp/news/article/1025469/p2|urlmorto=no}}</ref>.
Ll'addoppiaggio taliano r{{v}}o perzunaggio fuje assignito â [[Daniele Raffaeli]]. Siconn'ô deritture taliano, Gualtiero Cannarsi, ntreppecà â Shinji fuje nuzzuluso, e 'o ruollo fuje rato â Raffaelli sulo aropp'â annuece nzaie, «nu nummero àuto mpurre pe nu prudotto cinematografeco»<ref>{{cita web|url=http://www.nippofan-magazine.it/nippofan/intervista%20Gualtiero.htm|titulo=Intervista a: Gualtiero Cannarsi|data=28 'e Jugno 2002|accesso=12 giugno 2017|editore=Nippofan Magazine|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20021211093439/http://www.nippofan-magazine.it/nippofan/intervista%20Gualtiero.htm|dataarchivio=11 'e Decembre 2002}}</ref>. Nt'â lenga ngrese jè addoppiato â Spike Spencer<ref>{{cita web|autore=Shasta Calvo|url=http://www.animenewsnetwork.com/convention/2009/supanova-perth/five-minutes-with-spike-spencer|titulo=Five minutes with Spike Spencer|data=20 'e Julio 2009|editore=[[Anime News Network]]|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, int'â lengua spagnuola e catalana â Albert Trifol Segarra<ref>{{cita web|url=http://www.eldoblatge.com/fitxa_actor.php?idprof=134&ordre=G&pag=9|titulo=Albert Trifol Segarra|editore=Eldoblatge.com|lengua=es|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, â Víctor Ugarte nt'â latinomerecana<ref>{{cita web|url=http://www.devenir.com.mx/diario/index.php?option=com_content&view=article&id=22625:la-juventud-y-el-talento-se-hacen-presentes-en-la-winterfest&catid=58:general&Itemid=60|titulo=La juventud y el talento se hacen presentes en la Winterfest|data=3 ì'e Decembre 2013|lengua=es|acciesso=12 ì'e Jugno 2017}}</ref>, â Fabio Lucindo int'â portuésa, â Hannes Maurer int'ô germanese e â Donald Reignoux nt'ô franzese<ref>{{cita web|url=http://www.behindthevoiceactors.com/characters/Evangelion/Shinji-Ikari/|titulo=Shinji Ikari|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Pe 'o duppiaggio 'e Netflix fuje ntreppecato â Stefano Broccoletti nt'ô taliano<ref>{{cita news|url=https://www.animeclick.it/news/81423-evangelion-su-netflix-si-alza-il-sipario-sul-nuovo-doppiaggio|titulo=Evangelion su Netflix: si alza il sipario sul nuovo doppiaggio!|editore=[[AnimeClick.it]]|data=21 'e Jugno 2019|acciesso=22 'e Jugno 2019}}</ref>, Casey Morgillo pe 'o ngrese<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=3 'e Jugno 2020|url=https://slate.com/culture/2019/06/netflix-has-upset-evangelion-fans-are-with-changes-to-the-series.html|titulo=Anime Classic Neon Genesis Evangelion Is Finally on Netflix. So Why Are Some Fans Upset?|data=28 'e Jugno 2019}}</ref>, Carlos Larios pe 'o spagnolo<ref>{{cita web|acciesso=4 'e Fevraro 2021|url=https://www.eldoblaje.com/datos/FichaPelicula.asp?id=55702|titulo=Neon Genessi Evangelion|lengua=es}}</ref> e Christian Zeiger pe 'o germanese<ref>{{cita web|lengua=de|data=24 'e Jugno 2019|url=https://www.moviepilot.de/news/neon-genesis-evangelion-bei-netflix-die-wichtigsten-infos-zur-neuen-synchro-1119478|titulo=Neon Genesis Evangelion bei Netflix: Die wichtigsten Infos zur neuen Synchro|acciesso=4 'e Fevraro 2021}}</ref>. 'O sturiuso [[Philip Brophy]] s'addunaje ca 'a ntreppecazzione 'e Spike Spencer fa beré Shinji «cummo rodamento quanno votta 'e mmane e proffediuso quanno adda arrecanoscere forze fore r{{v}}o cuntrollo suojo»<ref>{{cita libro|nome=Philip|cognome=Brophy|capitulo=Extra-Musical Sonic Environments / 2: Sonic Embedment and Spatial "Worlding". Soundscapes, Psychoacoustics, and Post-Human Sonics in Shinseiki Evangelion|titulo=The Palgrave Handbook of Music and Sound in Japanese Animation|editore=Palgrave Macmillan|data=2024|curatore=Marco Pellitteri|isbn=9789819704293|paggena=526|lengua=en}}</ref>. Spencer recette ca se fuje desfiecele avé a che ffà cu Shinji pecché seconno isso 'o perzunaggio nun cagna maje. 'O doppiatore mpurre recette 'e jessere rumasto nfarfaruto p{{v}}o finale r{{v}}a serie, recenno ca nun ngarraje â capì 'o gneficato r{{v}}e ffatte ca succerevano<ref>{{cita libro|autore=Matt Greenfield, Spike Spencer|titulo=Neon Genesis Evangelion: Platinum: 01 - Episode 2 audio commentary|editore=ADV Films|data=2004|lengua=en}}</ref>. Spencer però s'addunaje ca Shinji nun jè accussì guallecchia cummo pare: «Nun se po' gnurà 'o fatto ca jè nu poco muollo cu 'e uajone e raggiunà cu ll'ate cristiane, ma jè nu scannerebecco. [...] 'O munno sta ancora allerta, e jè grazie â isso»<ref>{{cita libro|data=Frevaro 1998|capitulo=Anime Focus Sound Bites: Spike Spencer|titulo=[[Animerica]]|volume=6|numero=2|p=61|editore=[[Viz Media]]|issn=1067-0831|lengua=en}}</ref>.
== Biografia ==
Shinji Ikari nascette rint'ô 6 'e Jugno 2001<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 1, p. 15}}.</ref> cummo figliuolo 'e [[Gendō Ikari|Gendō Rokubungi]] e [[Perzunagge 'e Neon Genesis Evangelion#Yui Ikari|Yui Ikari]], na assaggia sturiusa 'e ll'Uneverzetà 'e Kyoto. Ô 2004 fuje purtato r'â mamma nt'ô lavuratorio r{{v}}o [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Gehirn|Gehirn]], ô stiss'o juorno 'e nu sperimiento ppe appiccià ll'[[Evangelion (mecha)#Onetà 01|Evangelion 01]]. Pe mmiezzo 'e nu ncirente ca nce fuje nt'ô test 'a femmena scumpare sott'â ll'uocchje r'ô piccirillo<ref>''Death & Rebirth Program Book'', 1997, Gainax, p. 40.</ref>. Gendō, aropp'ô vaiano 'e Yui, lassa Shinji â nu canuscente suojo e 'e ruje campano ppe cchiù 'e riec'anne sanza 'e se beré<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/anime/eva/chara-e.html|titulo=Characters|editore=[[Gainax]]|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/19991127120613/http://www.gainax.co.jp/anime/eva/chara-e.html|dataarchivio=27 'e Noviembro 1999}}</ref><ref>{{cita|Cavallaro|p. 64}}.</ref>. Na bota ca fà quattuordec'anne Shinji bene chiammato r'ô pate nt'â cità 'e [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Neo Tokyo-3|Neo Tokyo-3]] nt'â basa 'e ll'aggenzia Nerv, arò 'o pate jè 'o cummannante<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 1, pp. 5-6}}.</ref>. 'O 22 'e Jugno 2015 jogne na criatura annumenata Agnelo accumencia â abbescà 'a cità<ref>{{cita libro|capitulo=死に至る病|titulo=Death & Rebirth Program Book (Special Edition)|data=1997|editore=Gainax|lengua=ja}}</ref>, ngarbuglianno 'e meletare 'e ll'ONU. Pe fà pietto ô periculo â Shini bene cummannato 'e pedotà nu gruosso mecha annumenato Evangelion, e pe bbia r'ô savuorrio ca tene pp'ô pate resciota 'e sajere ncopp'ô mecha. Mmec'e isso Gendō annomena 'a First Children [[Rei Ayanami]] pedota 'e riquesto, simbé 'a uagliona jè scellata<ref>{{cita|Filmbook|vol. 1, p. 36}}.</ref>; verennola ntranseto e nagonia, Shinji azzett'o mperio<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 3, p. 16}}.</ref><ref>{{cita libro|anno=1997|autore=Gainax|titulo=Neon Genesis Evangelion Newtype 100% Collection|editore=Kadokawa Shoten|isbn=4-04-852700-2|lengua=ja|paggena=77|cità=Tokyo}}</ref>. 'O juaglione arreceve 'o titulo 'e [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Children|Third Children]] e hê bene rata l'Onetà 01<ref>{{cita|Glénat 2009|p. 8}}.</ref>, arò jè nchiusa ll'anema r{{v}}a mate. Aropp'a vattaglia Shinji pij'e casa â Neo Tokyo-3, ma, pe miezzo r{{v}}a mpozatura ntr'â isso e ô pate, ffà bita nt'ô quartino r{{v}}o primmo suojo, 'o capetano [[Misato Katsuragi]]<ref name=RCB>{{cita|Gainax|用語集, Yōgo-shū, "Tiermene".}}</ref>, ca arreventa sopprejore e tutora affiziale r{{v}}o guaglione<ref>{{cita|Filmbook|vol. 1, p. 69}}.</ref>.
Aroppo jessere recrutato nt'â Nerv s'accumenciano â veré cierte cagnamiénte<ref>{{cita|Filmbook|vol. 4, p. 4}}.</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|titulo=新世紀エヴァンゲリオンRPG 決戦!第3新東京市|data=1996|editore=Fujimi Shobo|isbn=4-8291-4314-2|paggena=13}}</ref>. Arreventa amico cu cocco novo cumpagno 'e scola<ref>{{cita|Filmbook|vol. 5, p. 4}}.</ref>, cumm'â [[Tōji Suzuhara]] e [[Perzunagge 'e Neon Genesis Evangelion#Kensuke Aida|Kensuke Aida]], e canosce 'e nnove cardasce suoje, Rei Ayanami e [[Asuka Sōryū Langley]]<ref name=SideA>{{cita|Glénat 2009|p. 9}}.</ref>. Aropp'â ll'ate sbuorde 'o uaglione se mmatte cu 'o Fifth Children, [[Kaworu Nagisa]], vulennolo subbeto bene. Kaworu se scruope jessere 'o ricassettesemo e utemo Agnelo [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)#Tabris|Tabris]], ca bò appassà â 'o primmo Agnelo [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)#Adam|Adam]], paruto jessere nt'ô lato 'e vascio r{{v}}a basa r{{v}}a Nerv. 'A scupierta scombena Shinji, ca remmane scuosso; isso arreceve 'o mperio 'e secotà â Kaworu cu ll'Onetà suoja<ref>{{cita|Filmbook|vol. 9, pp. 63-64}}.</ref>. Aroppo avé scupierto ca nt'â basa r{{v}}a Nerv jè nchiuso 'o sicunno Agnelo, [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)#Lilith|Lilith]], Kaworu se fà piglià â ll'Eva-01, rimannanno 'e jesse acciso, sfivolo ca 'o cumpagno ssaodisce varcolianno<ref>{{cita|Glénat 2010|pp. 78-79}}.</ref><ref>{{cita|Filmbook|vol. 9, pp. 70-72}}.</ref>. Scannato e cu 'o trivolo 'e avé frosciato 'o cumpagno<ref>{{cita|Filmbook|vol. 9, p. 74}}.</ref>, Shinji s'accumencia â rimannà ppecché campà nt'â nu munno 'e malepatenza. Nt'ô fenale, arù ll'aneme 'e tutt{{v}}e crestiane se fonnono nt'â na sula cuscienza co' Pruggetto p'ô Perfezziunamiento 'e ll'Ommo<ref>{{cita|Tsang|p. 35}}.</ref>, capisce 'o valore suojo, rumpenno 'a gongola ca s'aveva fravecato 'tuorno e accumencianno â se araprì ô munno<ref>{{cita|Glénat 2010|pp. 82-85}}.</ref>. 'E perzunagge cumpajeno pe cungratularse cu isso; Shinji, cu na resella, hê ngrazia tutte quante<ref>{{cita|Filmbook|vol. 9, p. 95}}.</ref>.
Nt'ô cinematografo ''The End of Evangelion'', aroppo jessere sagluto ncopp'â ll'Onetà 01, Shinji bere l'Eva-02 'e Asuka spetacciato r'ê nnove [[Evangelion (mecha)#Onetà 05-13: Mass Production Model|Mass Production Model]], fravecate â na suggità annumenata [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Seele|Seele]]. Sbagottuto, 'o guajone allucca nzemmor'â ll'Eva-01<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/anime/eva/story.html|titulo=連続TVアニメーション作品 全26本 1995年10月3日〜1996年3月27日 TV東京系にて放|editore=Gainax|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20050118020726/http://www.gainax.co.jp/anime/eva/story.html|dataarchivio=18 'e Jennaro 2005}}</ref>. Ll'allucche suoje fanno benì n'arma canusciuta cummo [[Tiermene 'e Neon Genesis Evangelion#Lanza 'e Longinus|lanza 'e Longinus]] r'â Luna<ref name=Note>{{cita|Gainax|Note}}.</ref>. Aropp'â benuta soja 'e nnove Eva ncarvojano ô 01 cu 'o Third Children â rinto, e ll'Eva-01, nconocchiata, accumencia 'o Perfezziunamiento<ref>{{cita|Glénat 2010|p. 90}}.</ref>. 'E fatte nu banno sicunno 'e chiane r{{v}}a Seele, e â ntrasatta 'o guajone se truova â puté scejere 'o pruciesso. Nu pavennanno cchiù 'e jessere feruto â ll'ate crestiane, Shinji sceje 'e bibere nt'ô munno arà nce stanno porzì ll'ate<ref>{{cita libro|lengua=ja|titulo=Animage|editore=Tokuma Shoten|paggene=16-17|data=Settiembro 1997|capitulo=碇シンジに花束を}}</ref>, arruinanno 'e chiane r{{v}}a suggità. Aroppo c'ave scivoto ll'Eva-01 accumencia â bolà nt'ô spazzio, e 'o guajone se sceta ncopp'â na chiaia cu Asuka 'e lato â isso<ref name="B96">{{cita|Glénat 2010|p. 96}}.</ref><ref>{{cita|Stojnic|p. 47}}.</ref>.
== Carattere ==
[[File:Yoshiyuki Sadamoto 1.png|thumb|upright=0.8|«[Ij bulevo] nu perzunaggio nguttuso e fogliamolla, chillu tipo 'e crestiano ca se bò accirere ma ca nun te ll'anemo r'ô ffà. Bulevo crià nu perzunaggio flatuso ca renonziaje â bita»<br /><div style="text-align:right;">—Yoshiyuki Sadamoto, character designer r{{v}}a serie anemata<ref name=Sada/></div>]]
{{quote|Shinji jè nu uaglione nurmale, chillu uaglione ca pò truà â tutte parte. Ma ca pò ffà si bene mpizzato â ntrasatta nt'â nu fatto ncontr'â prammateca? Cummo avarrìano sfonnoliato 'o core e ll'anema soja? Accumenciaje â mmaccenà sti ccose cummo faccio sempe pe 'e ruolle meje, ma aroppe me mborzaje. E accappaje ca me sarrìa sulo zeffonnà nt'â storia.|[[Megumi Ogata]], recetante 'e Shinji<ref>{{cita|Gainax|緒方恵美}}.</ref>}}
Shinji jè nu guaglione cu nu carattere mutriuso<ref>{{cita libro|autore=Yoshiyuki Sadamoto, [[Khara]]/[[Gainax]]|capitulo=Cast|titulo=Evangelion Collection 1|anno=2008|editore=Panini Comics|isbn=978-88-6346-201-2}}</ref>, cu poche cumpagne, scapace 'e cummunecà cu ll'ate crestiane<ref>{{cita libro|capitulo=登場人物|titulo=Death & Rebirth Program Book|data=1997|curatore=Gainax|lengua=ja}}</ref> e cu n'autostima vascia<ref>{{cita|Tsukamoto|p. 40}}.</ref>. Isso gaveta 'e se nzeccà cu ll'ate crestiane<ref>{{cita libro|url=http://www.acsys.com:80/~tallman/rebirth.html|titulo=公開直前『エヴァンゲリオン』&『もののけ姫』|rivista=Nikkei Entertainment|anno=1997|mese=aùsto|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20010210203739/http://www.acsys.com/~tallman/rebirth.html|dataarchivio=10 'e Frevaro 2001|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, accussì 'e nu sfeccaglià ll'ate o nu jessere feruto â lloro<ref name="Anno" /><ref name=SideA/>. Nt'ê relazziune ca stregne, verborazia, Shinji ngrena â tené na posetura passiva<ref>{{cita libro|titulo=Neon Genesis Evangelion Photo File: ADAM - Soldier at the 2015AD|capitulo=シンジ|paggena=6|editore=Kadokawa Shoten|anno=1996|isbn=4-04-852681-2|lengua=ja}}</ref>, ca 'o fà soggiacé sanza 'e ricere niente 'o bulé 'e ll'ate perzone<ref>{{cita|Poggio|p. 7}}.</ref> e addimannà scusa pe tutto coso<ref>{{cita|Filmbook|vol. 5, p. 50}}.</ref><ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 19, pp. 21-22}}.</ref>. Mporzì ll'abbiglié suojo fà penzà ca n'accapa 'o vestuario suojo, ma ca se mette sulo ll'accunciature c'arreceve<ref>{{cita|Filmbook|vol. 8, p. 62}}.</ref>. Sicunn'ô Gerald Alva Miler 'o uajone tene 'o sfiolo 'e jessere azzettato e se rà penziero 'e chello ca ll'ate penzano 'e isso, rumanenno scapace 'e cummunecà e 'e azzettà ll'ammore 'e ll'ate<ref name=Miller>{{cita libro|anno=2012|autore=Gerald Alva Miller Jr.|titulo=Exploring the Limits of the Human Through Science Fiction|paggeNA=87|editore=Palgrave Macmillan|cità=Basingstoke|lEngua=en|isbn=1-137-26285-0}}</ref>. Sicunn'â Sadamoto, «[Shinji] jè 'o tipo ca se bò fottere 'e chello ca ll'ate penzano, ma 'o vero jè nteressato. Jè 'o tipo 'e perzunaggio ca se bole nchuichiere nt'â stissa gongola suoja»<ref name=Sada/>. Mpurzì 'a rrecetante r{{v}}o perzunaggio, Megumi Ogata, recette ca: «Shinji jè nu uaglione strano assaje, ppecché nu pare nu perzunaggio 'e nu cartune anemato, ma parla accrianzato e nguttuso, cummo si fuosse stato â ntrasatta mpezzato nt'â nu munno anemato»<ref name=Mahjong>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/soft/mahjong/ss/chara/shinji-e.html|titulo=Ikari Shinji|editore=Gainax|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20010722114001/http://www.gainax.co.jp/soft/mahjong/ss/chara/shinji-e.html|dataarchivio=22 'e Julio 2001}}</ref>. Hideaki Anno parlaje 'e isso cumm'â nu «fegliuolo ca se sfarca r'ô cuntatto cu 'o prossemo suojo» e ca sbennegna 'e pò «capì stess'â isso». Siconn'ô lleggista, Shinji è nu «ugaglione gnagnera», ca penza 'e jessere nu crestiano «nnutele»<ref name="Annomanga1">{{cita libro|autore=Hideaki Anno|titulo=Neon Genesis Evangelion 1|editore=Viz Media|data=1998|capitulo=What were we trying to make here?|lengua=en|isbn=1-56931-294-X}}</ref><ref>{{cita web|autore=Carl Gustav Horn|url=http://j-pop.com/anime/archive/feature/03_evangelion/anno2.html|titulo=Anno Mirabilis|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20010220143006/http://j-pop.com/anime/archive/feature/03_evangelion/anno2.html|dataarchivio=20 'e Frevaro 2001}}</ref> e nu bulut'â nisciuno<ref name=Ishikawa/>. Stu carattere ô fà alleppà 'o paraggio cu ll'ate e â nu stà â sente 'e 'mperie c'arreceve<ref name="RCB" />.
Sicunno ô criteco Manabu Tsuribe, respietto â chello ca bene nurmalmente anchippato â 'o cuncietto 'e aroe<ref name=Suvilay>{{cita libro|autore=Bounthavy Suvilay|capitulo=Neon Genesis Evangelion ou la déconstruction du robot anime|data=2017|editore=Università Gustave Eiffel|titulo=ReS Futurae|numero=9|url=https://journals.openedition.org/resf/954|acciesso=16 'e Jugno 2026|lengua=fr}}</ref><ref>{{cita|Tsang|p. 39}}.</ref>, Shinji nu bò fà niente pe stitt'isso, nu ba annanza e n'arreventa cchiù «nnepennente»<ref name=Tsuribe>{{cita web|autore=Manabu Tsuribe|url=http://www001.upp.so-net.ne.jp/tsuribe/anime/critique/evait.html|titulo=La prigione della coscienza: un saggio su Evangelion|data=Fevraro 1999|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Simbé have 'o ruollo 'e ll'isso e tene na 'mpurtante ncommenza, isso peleja tetobante<ref>{{cita|Haslem|p. 113}}.</ref>, manefestanno sentemiente niative cumm'â collera, tremmentina, jajore e nzolarcamiento<ref>{{cita|Napier|pp. 424-425}}.</ref>. Pe mmiezzo 'e Gendō, ca 'o abbannunaje â peccerillo, Shinji se scarpena sempe<ref>{{cita libro|anno=2004|autore=Kazuhisa Fujie, Martin Foster|titulo=Neon Genesis Evangelion: The Unofficial Guide|editore=DH Publishing|lengua=en|p=22|isbn=0-9745961-4-0|cità=Tokyo}}</ref>. Simbé 'o pate jè 'o sulo genetore ca tene, Shinji prova nu sentemiento 'e mpicca e amore e odio<ref>{{cita|Filmbook|vol. 9, p. 4}}.</ref><ref>{{cita|Glénat 2009|p. 23}}.</ref>, e, sfastio tutt'o paruto rango ca glie bò, bole avé stemmativa 'e isso<ref>{{cita libro|autore=Yoshiyuki Sadamoto|titulo=新世紀エヴァンゲリオン 公式ガイドブック|editore=Kadokawa Shoten|data=31 'e Marzo 2011|lengua=ja|isbn=978-4-04-715671-5}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.viz.com/eva/eva.shtml|titulo=Neon Genesis Evangelion|urlarchivio=https://web.archive.org/web/19990501021103/http://www.viz.com/eva/eva.shtml|dataarchivio=1º 'e Majo 1999|editore=[[Viz Media]]|acciesso=12 'e Abbrile 2017|lengua=en}}</ref>. 'A sescha ca avette nt'â picciolinetà 'o purtaje â arreventà ndobbiuso ncopp'ô balore r{{v}}a bita suoja, sbelirse e circanno na ''raison d'être'' (存在理由, ''sonzai riyū'') pe sé<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 2, p. 25}}.</ref>. 'O psichiatra ciappunese Kōji Mizobe ô ntreppecaje cummo 'a nu uajone depennente e scapace 'e cummunecà<ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=2 'e Majo 2021|url=https://gendai.ismedia.jp/articles/-/79706?page=3|titulo=『エヴァ』がTV放送から26年経っても、若者に「絶大な人気」を誇る理由|data=29 'e Jennaro 2021}}</ref>, ma berenno cummo caratteristeca assenziale 'e Shinji 'a sugievolezza, ppecché abituato â jessere sintonezzato cu ll'ate, â ll'azzettà, cuffià e arreventà na cosa sola cu lloro. Nt'â nona puntata, verborazia, isso sincronezza sanza prubreme 'e jeste suoje cu chelle 'e Asuka, e Mizobe berette nt'â stu fatto na prova ca isso po' facilmente osservà e fà suoje 'e caratteristeche 'e ll'ate<ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=2 'e Majo 2021|url=https://gendai.ismedia.jp/articles/-/79706?page=2|titulo=『エヴァ』がTV放送から26年経っても、若者に「絶大な人気」を誇る理由|data=29 'e Jennaro 2021}}</ref>. Anno descrevette â Shinji cummo 'a nu uajone «ntroverso» e «vertuoso» ca bò categurizzà 'e ccose, 'o tipo 'e perzunaggio ca annascunne coccosa, «cummo 'a manera 'e sfuì â chella chisura»<ref name=Renewal/>. Secunn'â Sadamoto nun jè accussì pessemista cummo bene beruto; a parte ''The End of Evangelion'', arù bene fiurato cummo «cupo e ntrospettivo», ll'artista recetta ca n'avette maje 'a mpressione 'e nu persunaggio accussì flatuso nt'â serie recenale<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=http://theplanetsthatmatter.com/features/yoshiyuki_sadamoto_young_ace_interview/yoshiyuki_sadamoto_young_ace_interview.html|titulo=Yoshiyuki Sadamoto Young Ace interview|editore=The Planets That Matter|urlarchivio=http://web.archive.org/web/20091125160538/http://theplanetsthatmatter.com/features/yoshiyuki_sadamoto_young_ace_interview/yoshiyuki_sadamoto_young_ace_interview.html|dataarchivio=25 'e Noviembre 2009}}</ref>. Sicunno Ogata â fine film Shinji cresce, chiurenno cu natoralezza 'o percurso nfr'â picciolinità e 'o munno adulto<ref name=Mahjong/>.
Nt'ô primmo episodio r{{v}}a seria regenala accumenci'â rrepetià 'e pparole «N'aggia fujì!», cummo si circasse 'e truà 'o bulé 'e sajere ncopp'â ll'Eva e 'e ffà pietto ô pate<ref name=PEB1>{{cita|Platinum booklet|Episode commentaries, vol. 1}}.</ref>. 'O secotorio arreventa una r'ê scrammazziune cchiù annumenate r{{v}}o perzunaggio, ca ppe bbia r{{v}}o particulare carattere suojo jè furzato â truà ll'anemo ppe ffà cierte jeste<ref>{{cita|Cannarsi|vol. 1, p. 23}}.</ref>. 'O carattere suojo, scrupuluso e scetteco, 'o ffà arrimannà pecché pedotà 'o mecha cu tutt{{v}}a malepatenza c'have<ref name=Ishikawa>{{cita libro|anno=2007|autore=Satomi Ishikawa|titulo=Seeking the Self: Individualism and Popular Culture in Japan|editore=Peter Lang|lengua=en|pp=73-74|isbn=3-03910-874-3|cità=Bern}}</ref>. Stess'isso rint'â ventesema puntata s'allecorda 'e jessere «alleppato» r'ô loco 'e sperementazzione arù 'a mate murette, episodio ca fuje 'a riggene r{{v}}o penziero «nu fujì», ca nu fasciculo offiziale 'o chiamma «[[compulsione|compulsivo]]» <ref name="booklet5" />. LL'uteme episodie r{{v}}a serie anemata se cuncentrano ncopp'â psiche suoja, ncopp'â sprementata, 'a bita e 'e scuoglie nt'ê relazziune cu ll'ate perzone<ref>{{cita libro|anno=2012|autore=Guido Tavassi|titulo=Storia dell'animazione giapponese. Autori, arte, industria, successo dal 1917 a oggi|editore=Tunué|cità=Latina|paggena=248|isbn=88-97165-51-6}}</ref>. Nt'ê ppuntate s'arrimanna 'o cchiù gruosso zeffunno e 'o vero iusso ca 'o fà sajere ncopp'â ll'Eva, cu 'o jusoncuorpo 'e avé temmore 'e stiss'isso e avé paura r{{v}}o pate<ref>{{cita|Napier|p. 426}}.</ref>. Pe 'o peccerillo Shinji 'o spartecasatiello 'e Gendō fuje 'a jonte 'e nu gruosso trauma, ca ncorcaje 'o sienzo 'e jerremo. Pe mmiezo 'e chesto, aroppo jessere chiammat'ô pate â Neo Tokyo-3, isso cuntinua â purtà ll'Eva ppe puté avé ll'ammore<ref>{{cita|Glénat 2010|p. 86}}.</ref> e 'o cuocolo 'e ll'ate<ref>{{cita web|url=http://www.dynit.it/mini/page.asp?mini=Evangelion%20101&id=155|titulo=Characters|editore=Dynit|acciesso=12 'e Jugno 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20141008003333/http://www.dynit.it/mini/page.asp?mini=evangelion+101&sez=5|dataarchivio=8 'e Attrufo 2014}}</ref><ref name="booklet1">{{cita libro|titulo=Evangelion: 1:01 - You Are (Not) Alone Booklet|editore=Dynit|anno=2008}}</ref> e r{{v}}o pate<ref>{{cita libro|volume=14|numero=3|autore=Katherine Savoy|capitulo=The Artificial Restoration of Agency through Sex and Technology in Neon Genesis Evangelion|titulo=Electronic Journal of Contemporary Japanese Studies|url=https://japanesestudies.org.uk/ejcjs/vol14/iss3/savoy.html|acciesso=24 'e Julio 2026|data=2014|lengua=en}}</ref>. Pe nu joco 'e carte ncopp'â serie aroppo jessere stato stemmato r'ô pate Shinji a'addona pe 'a primma bota quanto isso tene besogno 'e isso<ref>Card H-2, ''Neon Genesis Evangelion: The Card Game'', Bandai, 1998.</ref>. Siconn'â [[Megumi Hayashibara]], 'a rrecetante 'e Rei Ayanami, Shinji nun jè anemato â nu senzo 'e sagrefizio e bole avé ll'ammore r{{v}}o pate<ref>{{cita libro|autore=Megumi Hayashibara|capitulo=The voices in your head that you pass without hearing|titulo=Neon Genesis Evangelion 3-in-1 1|anno=2012|paggene=516-517|editore=Viz Media|isbn=978-1-4215-5079-4|lengua=en}}</ref>. Siconn'â Tsurumaki jè 'o cuntrario 'e chello ca pare: «[Shinji] non jè né debbele né fojamolla; è capatosta e nun je mporta veramente 'e ll'ate perzone»<ref>{{cita libro|anno=2010|titulo=ヱヴァンゲリヲン新劇場版:破 全記録全集|editore=Ground Works|isbn=978-4-905033-00-4|capitulo=鶴巻 和哉|paggene=323-351|lengua=ja}}</ref>.
=== Ate media ===
Nt'â na scena 'e ll'utemo episodio r{{v}}a serie anemata bene fatto veré nu nnevierzo cu na storia luntana ê puntate 'e primma; nt'â rialtà alternativa Shinji campa cu tutt'e ruje 'e geniture e jè nu nurmale sturiente r{{v}}e scole merie<ref>{{cita|Napier|p. 427}}.</ref><ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 24, p. 8}}.</ref>. 'A stessa cosa se pò beré nt'ô videojuoco ''[[Shin seiki Evangelion - Kōtetsu no girlfriend 2nd]]''<ref>{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/soft/koutetsu2/contents.html|titulo=鋼鉄のガールフレンド 2nd|editore=Gainax|lengua=ja|acceesso=12 'e Jugno 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140203021257/http://www.gainax.co.jp/soft/koutetsu2/contents.html|dataarchivio=3 'e Frevaro 2014}}</ref>. 'O perzunaggio cumpare mpurzì nt'ê ''spin-off'' r'â serie anemata reggenale. Int'ô manga ''[[Neon Genesis Evangelion The Shinji Ikari Raising Project]]'', verboazia, bene presentato cummo nu compagno 'e piccolinità 'e Asuka e nu lontano parente 'e Rei<ref>{{cita web|url=http://activeanime.com/html/2009/08/29/neon-genesis-evangelion-the-shinji-ikari-raising-project-vol-1/|titulo=Neon Genesis Evangelion: The Shinji Ikari Raising Project Vol. 1|lengua=en|data=29 'e Aùsto 2009|acciesso=12 'e Abbrile 2017}}</ref>. Nt'â ll'[[original net anime]] ''[[Petit Eva - Evangelion@School]]'', Shinji bene raffiorato cumm'â nu uaglione «temmeruso 'e arreventa gruosso», ma jocuso e annumenato ntr'ê sturiente r{{v}}a scola soja, 'a terza accademmia munecepale "Nerve" 'e Neo Tokyo-3<ref>{{cita libro|capitulo=Characters|titulo=Newtype USA 6 6|paggen=67|lEngua=en|data=Jugno 2007}}</ref><ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 32, p. 22}}.</ref>. Nt'ô manga ''[[Evangelion - Detective Shinji Ikari]]'', verborazia, 'e perzunagge 'e Ryōji Kaji e Kaworu Nagisa beneno raffiorate cummo ruje detective e Shinji bene furzato â addimannà 'e jessere ajotato, ntacanno cu llòro ncopp'â nu fatto 'e crocana<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-09-30/dark-horse-adds-trigun-anthology-evangelion-detective-manga|titulo=Dark Horse Adds Trigun Anthology, Evangelion Detective Manga|editore=[[Anime News Network]]|data=30 'e Settiembre 2012|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>
Ate versiune beneno presentate nt'â ''[[Rebuild of Evangelion]]''. Int'â ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance]]'', sicunno cinema r<nowiki>''</nowiki>o ''Rebuild'', Shinji bene raffiorate nt'ê panne 'e nu fegliulo cchiù speretillo e apierto â respetto r{{v}}o recenale<ref>{{cita web|autore=Miguel Douglas|url=http://www.visualnippon.com/home/evangelion-2-0-you-can-not-advance-movie-review|titulo=Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance [ヱヴァンゲリヲン新劇場版:破] - Anime Movie Review|data=22 'e Frevaro 2010|lengua=en|acciesso=12 'e Abbrile 2017}}</ref>, ca bò arreventà gruosso e cchiù guappo<ref>{{cita web|autore=Nicoletta Christina Browne|url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=1385|titulo=Evangelion 2.0: You Can (Not) Advance|editore=T.H.E.M Anime|lengua=en|acciesso=12 'e Jughne 2017}}</ref>. Mpurzì 'o rappuorto ntra Gendō e Shinji pare meglio. Simbé tene ancora mpicca pp'ô pate pe jessere stato sbennegnato, 'o Third Children accumencia â confruntà 'o genetore grazzie 'e cunsiglie e 'e ncuraggiamente 'e Misato e 'e Rei Ayanami<ref name=myreviewer>{{cita web|autore=Jitendar Canth|url=http://www.myreviewer.com/Blu-ray/142631/Evangelion-222-You-Can-Not-Advance/142641/Review-by-Jitendar-Canth|titulo=Review for Evangelion: 2.22 You Can (Not) Advance|data=11 'e Jugno 2011|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. Cummo nt'â serie cumbatt'â ll'Eva-03, ca mperò nt'ô ''Rebuild'' tene Asuka mmece 'e Tōji<ref>{{cita|Tsukamoto|p. 44}}.</ref> Nt'â pellicula aroppo, ''[[Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo]]'', 'o uaglione, scetannosce aropp'â quattuordec'anne ê fatte r{{v}}o sicunno cinematografo, scopre ca 'e jeste suoje anna reggenato nu gruosso cataclisma ncopp'ô chianeta, ca stagliaje cagnamiente accussì biuliente â arriventà quase nabbetabbele. Tutt'e viecchie cumpagne suoje parono avé mpicca pe isso, ma sanza 'e ntelà ll'iusso, e pe nu ffà sagliere 'o uaglione n'ata bota ncopp'â nu Evangelion 'e bene miso na pistagna ncuollo<ref>{{cita web|autore=Zac Bertschy|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/evangelion-3.33/you-can-redo/blu-ray/.98252|titulo=Evangelion 3.33: You Can (Not) Redo Blu-Ray - Review|lengua=en|editore=[[Anime News Network]]|data=2 'e Frevaro 2016|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, na gorgiera ca 'o pò accirere sulo nu cu 'mperio 'e Misato. 'O sulo crestiano ca 'o tratta buono jè Kaworu Nagisa<ref>{{cita|Tsukamoto|p. 45}}.</ref>, c'hê appresenta 'a pussebbeletà 'e cagnà e 'e nu forautte ppe accumencià tutto coso ô capo<ref>{{cita web|autore=Elliot Gay|url=http://www.japanator.com/review-evangelion-3-0-you-can-not-redo-27282.phtml|titulo=Review: Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo|data=19 'e Noviembro 2012|lengua=en|acciesso=12 'e Abbrile 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160307025919/http://www.japanator.com/review-evangelion-3-0-you-can-not-redo-27282.phtml|dataarchivio=7 'e Marzo 2016}}</ref>. Shinji tuttavota fallisce e Kaworu more.
Nt'â ''[[Evangelion: 3.0+1.0 Thrice Upon a Time]]'', utemo capitulo r{{v}}a saga, Shinji, aropp'â morta 'e Kaworu, scarpunea sanza buluntà 'e campà cu Asuka e Rei. Nzemmor'ê roje cardasce soje trase nt'â na citadella prutetta abbetetata r{{v}}e sopravvissut'ê vvarie Impact e isulata r'ô munno 'e fora annummenata Villaggio-3. Accà Shinji ncontra 'e viecchje cumpagne suoje Tōji, Kensuke e Hikari Horaki<ref>{{cita|Tsukamoto|p. 46}}.</ref>, e grazzie â Asuka e Rei a craie a craie torna a avé 'a vuluntà 'e campà. Isso addonca scapa 'e partere cu Asuka e cu ll'ate r{{v}}a Wille pe ll'Antartide, arù Shinji ncopp'â ll'Eva-01 affrunta 'o pate Gendō e ll'Eva-13. Nun ngarranno e bencere palejanno 'o uajone s'accapa addonca 'e raggiunà cu isso; nt'ô pruciesso Gendō ô stregne<ref>{{cita|Lamerichs|p. 96}}.</ref> e arrimanna 'o perdono â Shinji. Shinji se trova accussì nt'â nu munno renato, e ncopp'â na chiaia<ref>{{cita|Tsukamoto|p. 47}}.</ref> ber'â [[Mari Illustrious Makinami]], salutanno pe sempte tutte ll'Evangelion<ref>Hideaki Anno, Kazuya Tsurumaki, Katsuichi Nakayama, Mahiro Maeda (2021). ''Evangelion: 3.0+1.0 Thrice Upon a Time''. Studio Khara.</ref>. 'A sturiosa 'e anemazzione Nicolle Lamerichs s'addunaje cummo ''Evangelion: 3.0+1.0 Thrice Upon a Time'' â nu cierto punto fiura metanarrativamente Shinji cu disegne â mmana<ref>{{cita|Lamerichs|p. 82}}.</ref>; 'a pellicula pare primma fa beré quanto songo luntane Shinji e 'o pate, pe po' cagnà binario empatizzanno cu Gendō e ranno na cunchiusione felice â tutt'e dduje 'e perzunagge<ref>{{cita|Lamerichs|p. 94}}.</ref>.
==== Manga ====
Shinji nt'ô manga 'e Yoshiyuki Sadamoto tene nu carattere cchiù forte; isso cercaje r'ô fiurà cumm'â mu maleuajone, nu uajunciello cchiù rebelle r'ô Shinji 'e Hideaki Anno. Nt'â serie classeca 'a frase soja è «N'aggia fujì!», pe tramente nt'ê fumiette ll'artista accapaje cummo 'a temateca prencepale chella 'e ll'onestà 'e sé<ref name=Fuggire/>. 'O Shinji 'e Sadamoto, poco primma 'e ncuntrà Misato p{{v}}a primma bota, arragiona ncopp'â bita soja, remostranno 'e jessere deverzo â chillo anemato. Aropp'â vattaglia ncuntr'â Bardiel, verborazia, arù 'o compagno suojo Suzuhara more, cerca 'e rà nu fàino ô pate<ref>{{cita|Kadokawa|p. 85}}.</ref>. Nt'â ll'anime ll'Eva-03 vene acciso r'ô Dummy System sanza ca Shinji putìa sapé chi nce steva â into, nt'ô manga isso jè cuscente r{{v}} o pilota<ref name="Best">{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Jugno 2020|url=https://www.cbr.com/evangelion-manga-better-than-anime/|titulo=The Best Version of Evangelion’s Story Isn’t Animated|data=29 'e Abbrile 2020|autore=Anthony Gramuglia}}</ref>.
'O Third Children, nt'â quarta puntata 'e ll'anime, se ne fuje â casa nova nu suppurtanno cchiù 'e responsabbilità, nt'â verzione 'e Sadamoto fuje aroppo ca s'addona ca Misato bere chello ca fà. Mpurzì 'a trazuta 'e Langley jè deverza; nt'ô manga Shinji nu cumbatte ll'Angelo Gaghiel cu Asuka, ma bere 'a palejata aropp'â chiunchiusone. Kaji mmece nt'ô fumetto arreventa nu mentore pe isso<ref name="Best" />. 'O rappuorto suojo cu Kaworu jè desfiecele<ref>{{cita|Kadokawa|p. 97}}.</ref><ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 40, p. 21}}.</ref>; Shinji nun 'o supporta, e nt'â nu capitulo hê mette 'e mmane nguollo circanno 'e ll'affucà. 'E deverzetà cresceno nt'ê ll'urdeme capitule, ca corresponnono ô cinematografo ''The End of Evangelion''; 'e raggiune e 'o percorso r{{v}}o uajone jè devierzo durante 'o Perfezziunamento, cu na vesione cchiù ottimisteca. Quanno 'a Nerv bene attaccata r'ê Jieitai, verborazia, Shinji nu bene sarvato â Misato, ma r'ô pate<ref>{{cita|Kadokawa|p. 87}}.</ref>, ca je rice 'e jessere zeluso 'e isso â nasceta, pecché arreventaje â ntrazatta 'o centro 'e ll'amore r{{v}}a mujera<ref>{{cita|Kadokawa|p. 45}}.</ref>. Aroppo 'o fallemiento r{{v}}o Perfezziunamento 'o uajone cuntinua â bivere nt'â nu munno arù 'e Mas Production Model zongo arreventate 'e petra e nisciuno ne canosce cchiù ll'origine; nt'â nu paisaggio 'e neve, Shinji, mmiezz'â gente, ncomntr'â na uajona ca assumeja â Asuka, rannole 'a mano beceno ê porte 'e nu treno<ref>Manga 'e ''Neon Genesis Evangelion'': ''Final Stage''.</ref>.
Uardanno 'e primme puntate r{{v}}a serie anemata e mazzecanno ncopp'â cierte sbattute 'e Shinji, Sadamoto fuje mmogliato â fatecà ncopp'â nu manga suojo 'e ''Evangelion'', addimannannose «cummo jè 'o munno ppe ll'uocchie 'e Shinji». Stu sfiolo 'o facette cagnà cierte minute r{{v}}o perzunaggio, arrevotannone 'o carattere. Fatecanno â ll'opera l'autore cercaje 'e spiccicà Shinji cu 'e fegliuole r{{v}}o vintunesemo seculo, chierennose cummo se pò cumpurtà nu guaglione si 'o fanno ghì â uerra ncopp'â nu elicottero<ref>{{cita web|url=http://www.animeclick.it/news/36125-milano-manga-festival-reportage-dei-sadamoto-days|titulo=Milano Manga Festival: Reportage dei Sadamoto Days|editore=[[AnimeClick.it]]|data=11 'e Julio 2013|acciesso=12 'e Giugno 2017}}</ref>. Nt'â capa 'e Anno, pe' Sadamoto, nu crestiano desfiecele nascunne 'a pazzaria arret'â na faccia affascenante nzarcenara, pe tramente 'o stile 'e ll'artista jè 'o cuntrario, cu perzunagge ca pajeno desfiecele e nu nuzzulo stoeco e serio, cumm'â criature piccirille. Sadamoto descrevette 'o Shinji suojo cummo 'o tipo 'e perzunagge ca nu bò stà â sente ma po' sceglie bbuono, circanno 'e crià nu perzunaggio r'â parte cchiù stoeca r{{v}}o carattere suojo. Ppe crià meglio 'a psicologgia r{{v}}o uaglione se sciosciaje ê ll'anne 'e fegliolanza suoja<ref>''Animerica Interview - Yoshiyuki Sadamoto'', ''Animerica'' vol. 6 n. 8, p. 7, 1998, Viz Media.</ref>, allecurdannose 'e quanno jera pur'isso uagliunciello e cercanno 'e «carrià 'a bita meja ncopp'ô papiello»<ref name=Sada/>.
== Psicologgia ==
{{quote|[''Evangelion''] jè 'a storia 'e n'isso ca, simbé arrepete sempe 'e stesse spremiente, s'aiza tutt{{v}}e bbote. Jè 'a storia 'e nu nzaio, chillo 'e cammenà, mpurzì iappe iappe. Jè 'a storia 'e na resoluzzione, r{{v}}a buluntà 'e stà nzemmor'â ll'ate, mporzine cu 'o scuoglio r{{v}}a paura 'e tuccà ll'ate, mporzine si s'adda parià na specie 'e jerremo|Hideaki Anno, 28 'e Settiembre 2006<ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-20/hideaki-anno-releases-statement-about-new-evangelion-movies|titulo=Hideaki Anno Releases Statement About New Evangelion Movies|editore=[[Anime News Network]]|data=20 'e Frevaro 2007|lengua=en|acciesso=12 'e Abbrile 2017}}</ref>}}
[[File:Godzilla Resurgence World Premiere Red Carpet- Anno Hideaki (28526527191).jpg|thumb|left|upright=0.8|«[Shinji jè] nu fegliuolo ca se sfarca r'ô cuntatto cu 'o prossemo suojo. E bò campà nt'â nu munno nchiuso, cundannannose sul'isso. Nu uajone [...] ca nu ngarra mango 'e s'accire. [...] [Shinji e Misato] zongo crestiane temmeruse 'e puté jessere ferute, e tutt{{v}}e ruje nun ponno jessere definite aroe 'e nu cunto, siccome nu teneno n'atteggiamento positivo»<br /><div style="text-align:right;">—[[Hideaki Anno]]<ref name="Annomanga1" /></div>]]
Shinji, aroppo jessere trasuto nt'â scola 'e Neo Tokyo-3, nu ngarra â truà ammecisia cu 'e nnove cumpagne 'e crasse e se tene lacuommeco, friddo e nguttuso. Siconn'â duttora [[Ritsuko Akagi]] 'o guaglione tene 'o «[[dilemma r''o puorchespino]]», nu termenene r{{v}}a [[psicoanàlese]] e mpizzato â nu cunto r'ô felosofo germanese [[Arthur Schopenhauer]]<ref name=Porcuspine>{{cita|Sony Magazines|v. 2, p. 23}}.</ref>. Shinji, cumm'ê puorchespine r'{{v}}o cunto 'e Schopenhauer, tene paura ca 'e crestiane abbecen'â isso se ponno ffà mmale e rice sizio â 'o cuntatto cu ll'uommene. 'O rappuorto suojo cu 'o capetano Misato Katsuragi arrepeglia 'a mmetamafora 'e Schopenhauer; siconn'â isso, nfatte, int'â tutt{{v}}e rappuorte s'adda tene na luntananza pe nu nse rà nguollo<ref name=PEB1/>. N'ata ntimia â stu cuncietto se pò truà nt'â quarta puntata, annumenata ''Hedgehog's Dilemma'', arù 'e ruje perzunagge ngarrano â s'abbecenà sanza ferute<ref>{{cita|Cannarsi|vol. 2, p. 30}}.</ref>. ''Hedgehog's Dilemma'' nu jè 'a traduzzione ngrese 'e «'o dilemma r{{v}}o puorchespino»: chella justa sarrìa ''Porcupine Dilemma''. 'O termene ''hedgehog'' enneca 'o [[erinaceinae|rinazzo]], n'animale ca assumeglia â 'o puorchespino ma ca tene 'e spunzune cchiù piccirille e meno ncucciuse. Sta luntananza fuje mpezzata ppe na sceveta 'e stile 'e ll'autore, ca bulette crià na mmacena cchiù gentile r{{v}}o perzunaggio 'e Shinji<ref>{{cita|Cannarsi|vol. 2, p. 28}}.</ref><ref>{{cita web|url=http://www.style.fm/as/05_column/animesama37.shtml|titulo=第37回 エヴァ雑記「第四話 雨、逃げ出した後」|data=23 'e Majo 2006|lengua=ja|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>.
Nt'â psicologgia suoja se pò beré nu [[cumpresso edipeco]]<ref>{{cita web|autore=Andrea Fontana|url=http://www.nonsolomanga.it/anime/eva_articolo-af.htm|titulo=Neon Genesis Evangelion: l'apoteosi dell'anime|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20080229123512/http://www.nonsolomanga.it/anime/eva_articolo-af.htm|dataarchivio=29 'e Frevaro 2008|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref> ppe 'o pate Gendō, nzemmora â nu cierto ammore e sentemiento ppe Rei Ayanami, clone jeneteco r{{v}}a matre soja, Yui<ref name=legacy>{{cita web|autore=Justin Wu|url=http://the-artifice.com/neon-genesis-evangelion-rei-ayanami-legacy/|titulo=Neon Genesis Evangelion: The Legacy of Rei Ayanami|data=11 'e Julio 2013|editore=The Artifice|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. 'A sturiosa Betty Stojnic s'addunaje mpurre 'e nu forte cumpresso 'e Edipo nt'ô rappuorto 'e Shinji cu Yui<ref>{{cita|Stojnic|p. 32}}.</ref>, visto ca 'o perzunaggio «se move pe 'o rappuorto desfieciele cu 'o pate e 'o defauto r{{v}}a mamma»<ref>{{cita|Stojnic|p. 50}}.</ref>. Pirciò 'a ntramarja 'e ''Neon Genesis Evangelion'' pò jessere ntreppecata cumm'â na ngarbugliata versione muderna r{{v}}o cunto 'e [[Edipo]], addù 'o fegliuolo se sente amato e odiato r'ê fiùre r{{v}}e geneture. Siconn'â Hideaki Anno, verborazia, Shinji «accire» 'o pate suoje, sceppanno e purtannose 'a mate â isso:
{{quote|[''Evangelion''] jè 'a storia 'e Shinji ca accire â 'o pate suojo [Gendō] e annasconne a mamma â isso. [...] Nce fuje na specie 'e riquesto ppe' nu robot [annummenato Eva], addonche 'a mamma vera ['e Shinji] arreventaje nu robot, mpero nce stà porzì na mamma ca tene 'e stissse anne suoje, Rei Ayanami. [Rei jè] pure co 'o pate vero [Gendō]. Nce sta porzì n'atu pate, Adam, ca cuverna sti fatte. Bulevo ca tutte sti nchippe criasseno nu cumpresso 'e Edipo a cchiù cienze.|Hideaki Anno<ref>{{cita web|url=http://x-ray001473.blog.ocn.ne.jp/iimode_do/2006/04/post_f588.html|titulo=エディプス・コンプレックス|data=23 'e Abbrile 2006|acciesso=13 'e Abbrile 2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20110909211027/http://x-ray001473.blog.ocn.ne.jp/iimode_do/2006/04/post_f588.html|dataarchivio=9 'e Settiembre 2011|lengua=ja}}</ref>}}
'E critece ntreppecajeno ll'Anghele cumm'â fiùre paterne ca Shinji adda pelejà<ref>{{cita|Napier 2005|p. 99}}.</ref>; ll'Eva-01 mmece fuje ntreppecato cumm'â nu sostetuteno r{{v}}a mamma Yui<ref>{{cita libro|autore=Mariana Ortega|capitulo=My Father, He Killed Me; My Mother, She Ate Me: Self, Desire, Engendering, and the Mother in «Neon Genesis Evangelion»|titulo=Mechademia 2:10|editore=University of Minnesota Press|cità=Minneapolis|anno=2007|paggena=225|lengua=en}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.style.fm/as/05_column/animesama47.shtml|titulo=第47回 エヴァ雑記「第拾四話 ゼーレ、魂の座|data=6 'e Jugno 2006|lengua=ja|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. 'O vaiano â ntrasatta r{{v}}o genitore fuje l'usso 'e nu trauma ppe 'o peccirillo Shinji, ca bole truà nu sostetuteno r{{v}}a fiùra r{{v}}a mate rint'â ll'ate femmene e nt'â ll'Evangelion ca je fuje rato<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 30, p. 8}}.</ref><ref>{{cita|Glénat 2010|p. 30}}.</ref>. Siconno â Mike Crandol 'e Anime News Network nt'â ll'accumenzaglia r{{v}}a serie 'o uaglione depenne nt'â tuttocoso ppe ll'Onetà 01; palejanno e departenno ll'Agnele nu pote cuntinuà cu sta depennenza. Quanne bene mpizzato nt'ô mecha se pò beré 'a mmacena 'e na «turnata nt'ô tummolo r{{v}}a mate», e 'o fegliuolo adda jessere nnepennente ppe puté arreventà n'ommo<ref name=Understanding>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/feature/2002-06-11|titulo=Understanding Evangelion|autore=Mike Crandol|editore=[[Anime News Network]]|data=11 'e Jugno 2002|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. Dint'ô vintesemo episodio 'e ll'anime, annummenato ''Weaving a story 2: oral stage'', Shinji bene trapoliato e sponzato nt'â ll'Eva-01; nt'â nu luongo frusso 'e cuscenza bive 'a scena r{{v}}a nasceta soja, truanno 'a speranza ppe turnà â campà nt'ô munno riale e abbuscà 'o cuorpo suojo<ref>{{cita|Filmbook|vol. 8, pp. 15-17}}.</ref><ref name="style.fm">{{cita web|url=http://www.style.fm/as/05_column/animesama53.shtml|titulo=第53回 エヴァ雑記「第弐拾話 心のかたち 人のかたち」|data=14 'e Jugno 2006|lengua=ja|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Shinji rint'ô pruciesso ave vesiune ca allecuordano 'a [[fase urale]], 'a primma fase nt'â teoria psicosessuale 'e Freud<ref>{{cita web|autore=Alfonso Rivadeneyra García|url=http://larepublica.pe/espectaculos/702385-evangelion-20-weaving-story-2-oral-stage-resena|titulo=Evangelion 20 "Weaving a story 2: oral stage"|data=10 'e Settiembre 2015|lengua=es|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, arù stà purzì na scene arò bene allattato nzin'â mate<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 8, p. 25}}.</ref>. Isso tene mpurre carattere ca beneno zitate ppe' «[[Fase urale#Perzonaletà urale|perzonaletà urale]]», ca se pò beré nt'â cierte crestiane dipenniente, ca abbesognano 'e attenzione<ref name="style.fm" /> e sempe trappoliate nt'â na recerca 'e ammore e affetto<ref name="booklet5">{{cita|Platinum booklet|Episode Commentaries, vol. 5}}.</ref><ref>{{cita|Poggio|p. 74}}.</ref>. Pe' Yūichirō Oguro, ca curaje cuntenute 'e ll'edizione ''home video'' 'e ''Evangelion'', benerenno 'o zino r{{v}} a mate ngarra â sopraneià 'a fessazione urale, arreventanno nu crestiano chiù coscienziuso 'e sé<ref name="style.fm"/>.
Ll'analese psicologgeca 'e Shinji nt'ô episodio fenale r{{v}}a serie ntreppeca 'a teurìa psicoanaleteca 'e Freud, addù 'o criaturo nt'ê primme anne 'e bita penza 'e tene ruje mate, annumenate «mamma bona» e «mamma malamente». Shini rint'â puntata bere 'o lato bbuono e 'o lato malamente 'e ll'ate crestiane, cumm'â nu criaturo ca nt'â fase urale capesce ca nce ponno stà ruje perzonaletà nt'â nu sulo crestiano<ref name=June>{{cita libro|capitulo=庵野秀明 - Part I|titulo=残酷な天使のように―新世紀エヴァンゲリオン|editore=Sun Magazine Mook|lengua=ja|data=Jugno 1997|isbn=4-906011-25-X}}</ref>. Ll'Eva-01 jè addonche na jonte 'e na [[ammivalenza]]; nt'â tiermene psicologgece Shinji fà na «[[spartizzione (psicologgia)|spartizzione]] r{{v}}o zino», nu pruciesso arù <nowiki>'o fegliuolo, ca nu ngarra â cuntrullà 'e sentemiente ammivaliente p''a mate, sparte nt'â ruje patte '</nowiki>o zino r{{v}}a mamma, zoè nt'â nu «zino bbuono» e «zino malamente»<ref>{{cita|Platinum booklet|Episode Commentaries, vol. 4}}.</ref><ref name=Splitting>{{cita|Sony Magazines|vol. 10, p. 21}}.</ref>. Ll'Onetà 01 pò jessere na specie 'e «zino malamente» ca spogna 'o guaglione â rinto e 'a perzonaletà soja, pe ttramente ll'anema 'e Yui ca stà â rinto â isso 'o sarva, facennelo cuntinuà â campà<ref>{{cita web|url=http://www.style.fm/as/05_column/animesama49.shtml|titulo=第49回 エヴァ雑記「第拾六話 死に至る病、そして」|data=8 'e Jugno 2006|lengua=ja|acciesso=13 'e Noviembro 2016}}</ref>. 'A puntata fenale r{{v}}a serie, arù 'a becenna se schiaia nt'â cuscenza r{{v}}o uaglione<ref name="Note" />, fernesce cu 'a scritta «Ô pate mejo, grazzie» e «Â mate meja, addio»<ref>{{cita web|url=http://www.style.fm/as/05_column/animesama59.shtml|titulo=第59回 エヴァ雑記「最終話 世界の中心でアイを叫んだけもの」|data=22 'e Jugno 2006|lengua=ja|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>, e Shinji lassa 'e sentemiente 'e recaglia pp{{v}}o pate<ref>{{cita|Stojnic|p. 51}}.</ref> e sbennegna pe sempe 'o sfiolo pp'a mate soja<ref>{{cita|Platinum booklet|Episode Commentaries, vol. 7}}.</ref><ref name=Edipo>{{cita|Poggio|p. 93}}.</ref>. Simbé jè temmeruso 'e ffà male o jessere feruto r{{v}}o cuntatto nt'ô episodio fenale r{{v}}a serie e rint'ô cinematografo ''The End of Evangelion'' 'o fegliuolo accapa 'e campà nt'ô munno bero cu ll'ate crestiane<ref>{{cita libro|titulo=Refrain of Evangelion booklet|anno=2003|editore=King Records|lengua=ja}}</ref>, lassan'ô Perfezziunamiento 'e ll'Ommo e azzettanno â ll'ate perzone<ref>''Card H-11'' r{{v}}o ''Neon Genesis Evangelion: The Card Game'', Bandai, 1998.</ref>.
== Analese e ntreppecazziune r{{v}}o perzunaggio ==
{{quote|Aggia vuluto mpezzà tutto chillo ca songo int'â ''Neon Genesis Evangelion''. Ij, n'ommo avveluto, ca nu puteva ffà niente pe' quattre anne. N'ommo ca jè fujuto pe' quattre anne. N'ommo ca, schitto schitto, nu jera ncora muorto. Â ntrasatta penzaje: "n'hê fuì", e accumenciaje â fatecà. Bulevo nzertà tutt'e sentemiente mije 'nt'ô cinema. [...] Nu saccio 'o resordato. Pecché 'a storia â int'â mme nun jè fernuta. Nun saccio chello ca Shinji, Misato o Rei passeranno. Nun saccio arù 'a bita hê po' purtà, pecché nun saccio mango arù sta jenno 'o parzunaro r{{v}}a serie.|Hideaki Anno<ref name="Annomanga1" />}}
Shinji fuje ntreppecato cummo 'a n'alter ego r{{v}}o leggista r{{v}}a serie, Hideaki Anno. Sicunn'â Ramsey Isler 'e IG 'o perzunaggio jè nu schiecco r{{v}}e sentemiente r{{v}}a malincunia ca passaje Hideaki Anno fravecann'â serie. 'O scrittore, sequitanno st'analese, ntreppecaje 'o particulare carattere r{{v}}o perzunaggio e 'e soje peleje ncuntr'â ll'Agnele cumm'â na metemafora r{{v}}e nzaje 'e Anno 'e «paleja 'e riavele ca teneva â rinto»<ref name=Isler>{{cita web|autore=Ransey Isler|url=http://www.ign.com/articles/2014/02/04/top-25-greatest-anime-characters?page=5|titulo=Top 25 greatest anime characters|p=5|data=4 'e Frevaro 2014|editore=[[IGN (sito web)|IGN]]|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Mpurre ll'assestente â reggia, Kazuya Tsurumaki, rette na ntreppecazzione spicciata r{{v}}o perzunaggio e 'e ''Evangelion'', fatecann'â serie penzanno ca 'e sentemiente 'e Shinji fujeno surtanto nu schiecco 'e chille 'e Anno: «Pirciò nt'â fravecazzione ricevo sempe coccosa cumm'â "Nun jè troppo 'a aeroe ppe Shinji ricere 'sta cosa ccà? Hideaki Anno nu jè stu granne aeroe"»<ref>{{cita|Gainax|Kazuya Tsurumaki Interview, pp. 14-17}}.</ref>. Stisso Tsurumaki recette ca penzaje ca Shinji sarrìa stato capito sulo «â ll'appassiunate giappunese r{{v}}a jennimma soja»<ref name=Pulp/>. Ppe 'o criteco taliano Fabio Bartoli 'o perzunaggio refrette perfettamente 'a iennimma [[otaku]], «essenno nu uaglione ca nun sape cummo se relazziunà e ca passa assaje tiempo â casa». Bartoli berette nt'â ll'ordema scena r{{v}}a serie, arù 'o scaravuottolo 'e brito arù 'o uajone steva primma nchiuso se rompe e 'a seduta psicoanaliteca fernesce, po' jessere nu referemiento 'e ''shinjinrui'' (新人類, lett. "nova razza omana"), zoè 'a jennimma nasciuta nt'â ll'anne sittanta, ca teneva penziere e atteggiamente cumpletamiente devierze â chelle 'e primma e canasciuta mpurzì cummo ''crystal-zoku'' (クリスタル族, lett. "tribbù 'e crestallo"); sicunn'ô recercatore ''Evangelion'' po' jessere ntreppecato cummo â nu vangelo p{{v}}e ''shinjinrui'', e 'o pruciesso 'e lebberazzione persunale 'e ll'isso jè nu schiecco 'e chello buluto â Anno<ref>{{cita web|autore=Fabio Bartoli|url=http://www.antrocom.net/upload/sub/antrocom/040108/06-Antrocom.pdf|titulo=Neon Genesis Evangelion e la Kabbalah: dal Tempo di dolore al Tempo Benedetto|anno=2008|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. N'ata ntreppecazzione fuje rata r'ô scrittore Andrea Fontana; sicunn'â isso Shinji sarrìa nu otaku ppe mmiezzo r'â scapacetà 'e cummunecazzione. Secunn'ô scrittore, nfatte, tutto 'o percorso 'e Shinji jè «nu precanto» lanzat'â Hideaki Anno ppe 'a suggittà giappunese e 'e uagliune 'e ll'ebbreca «â scassà 'a cajola arù se songo nchiuse, uardanno cu cchiù occhio buono â 'o prossemo»<ref>{{cita libro|anno=2013|autore=Andrea Fontana|titulo=La bomba e l'onda. Storia dell'animazione giapponese da Hiroshima a Fukushima|editore=Bietti|paggena=130|isbn=88-8248-282-0|cità=Milano}}</ref>.
Pe 'o suciologo ciappunese Tsutomu Hashimoto Shinji jè nu reda r{{v}}o climma r{{v}}a suggittà ciappunese 'e ll'anne sittanta e uttanta, ca buleva circà 'e scapulà r'ê bincule suggiale e r'ê fiùre 'e pate 'e famiglia; 'o sicologo zetaje e berette cummo nu simbulo 'e stu tentativo 'e scapulà ô museco [[Yutaka Ozaki]], ca pruaje â sfuì r{{v}}e mposizziune r{{v}}o sestema scolateco e che turnaje â fiùra r{{v}}a mate. Hashimoto paragunaje 'a sciveta fenale 'e Shinji, arù 'o uajone arrefiuta 'o Perfezziunamiento buluto r'ô pate, ô cuncietto 'e [[liberalismo]], ca mpera 'e respettà tutt{{v}}e idennità nnividuale<ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=9 'e Abbrile 2021|url=http://business.nikkeibp.co.jp/article/topics/20100823/215918/|titulo=シンジ君、嘆くより理想の社会を考えてみよう|data=26 'e Austo 2010|editore=Nikkei Business|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150926125421/http://business.nikkeibp.co.jp/article/topics/20100823/215918/|dataarchivio=26 'e Settiembro 2015}}</ref>. Ate criteche assuciajeno 'o perzunaggio â giuventù e 'o crimma r{{v}}o Ciappone r{{v}}e Nuanta, angora scutuliato pe ll'attintato â metropolitana 'e Tokyo prugrammato r'â setta ciappunese [[Aum Shinrikyō]], 'o terremoto 'e Kobe nt'ô 1995 e 'o scuoppio r{{v}}a paposcia economeca speculativa ciappunese<ref>{{cita web|lengua=zh|acciesso=9 'e Abbrile 2021|url=https://m.xinminweekly.com.cn/content/12680.html|titulo=一场大火, 烧出的不仅是动漫之殇|data=24 'e Julio 2019|editore=Xinmin Weekly}}</ref><ref>{{cita web|lengua=zh|acciesso=9 'e Abbrile 2021|url=https://www.jiemian.com/article/3003332.html|titulo=是时候说说平成废柴了|data=2 'e Abbrile 2019|editore=Jiemian}}</ref>. Mpurzì [[Mitsuo Iso]], sciniatore ca fatecaje â serie, recette coccosa 'e cheste<ref>{{cita|Iso|p. 144}}.</ref>. [[Hiroki Azuma]], feloseco e criteco culturale ciappunese, raggiunanno ncopp'â scrammazzione «N'aggia fujì!» 'e Shinji descrevette ''Evangelion'' cummo 'a nu cunto 'e n'ansia sanza na raggione, nchippanno tale sentemiento 'e ll'affiette 'e ll'attintato 'e Aum Shinrikyō<ref name="Azuma">{{cita web|url=http://www.ntticc.or.jp/pub/ic_mag/ic018/intercity/higashi_E.html|autore=Hiroki Azuma|titulo=Anime or Something Like it: Neon Genesis Evangelion|editore=InterCommunication No. 18|acciesso=9 'e Noviembro 2015|lengua=en}}</ref>. Azuma descrevette Shinji e mpurzì ll'ate perzunagge r{{v}}a serie cummo «perzunagge stereotipate» cu cuje Anne ngarraje â fiurà 'e ll'anne nuanta<ref name="Hiroki">Woznicki, Krystian, [http://amsterdam.nettime.org/Lists-Archives/nettime-l-9802/msg00101.html Towards a cartography of Japanese anime: Hideaki Anno's "Evangelion"], ''Blimp Film Magazine'', nº 36, 1997, pp. 18-26.</ref>.
'O carattere 'e Shinji fujeno anchippate â malattie psichiatreche, cummo 'a [[depressione]], ll'[[ansia]]<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=https://www.psychologytoday.com/intl/blog/science-and-philosophy/202003/neon-genesis-evangelion-and-the-hedgehogs-dilemma|titulo=Neon Genesis Evangelion and the Hedgehog's Dilemma|editore=Psychology Today|data=29 'e Marzo 2020|autore=Walter Veit}}</ref><ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=https://the-artifice.com/anime-mental-illness/|titulo=Mental Illness in Anime and Manga|editore=The Artifice|data=16 'e Augsto 2019}}</ref>, 'a [[fubbia suggiale]]<ref>{{cita libro|lengua=ja|autore=Kōji Mizobe|capitulo=新世紀エヴァンゲリオンにみる思春期課題と精神障害|url=https://www.otemon.ac.jp/var/rev0/0000/5482/center08_mizobe.pdf|data=2011|numero=8|titulo=地域支援心理研究センター紀要|editore=追手門学院大学|acciesso=16 'e Julio 2020}}</ref>, 'o [[disturbo evitante]]<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=https://www.revelist.com/real-talk/pop-culture-mental-illness-list/2336/shinji-ikari-from-neon-genesis-evangelion/5|titulo=5 amazing pop culture figures that have helped me battle mental illness|editore=Revelist|data=19 'e Majo 2016|autore=Latonya Pennington}}</ref><ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=https://discover.hubpages.com/entertainment/What-Are-The-Personality-Disorders-of-EVA-Pilots |titulo=What Are The Personality Disorders of EVA Pilots?|editore=Hubpages|data=2 'e Deciembre 2018|autore=Memerto Adan}}</ref> e 'o [[disturbo borderline 'e perzonaletà]]<ref>{{cita libro | anno = 1997 | autore= Hiroshi Daimon|capitulo=Psychopathology of the Borderline – a Medical Note on EVANGELION|titulo=The Evangelion Style|editore=Daisan Shokan|cità=Tokyo|lengua=ja|paggene=122-126|isbn=4-8074-9718-9}}</ref>. Walter Veit 'e ''Psychology Today'' cullegaje ll'atteggamiento passivo suojo ô cuncietto 'e malafede postulato r'ô felosfeo franzese asistenzialista [[Jean-Paul Sartre]] e 'o "suicirio felosofaco" 'e [[Alber Camus]]<ref>{{cita web|autore=Walter Veit|lengua=en|acciesso=21 'e Marzo 2020|titulo=Neon Genesis Evangelion and the Meaning of Life|url=https://www.psychologytoday.com/intl/blog/science-and-philosophy/202003/neon-genesis-evangelion-and-the-meaning-life|editore=Psychology Today}}</ref>. 'O scrittore Paul M. Malone ô paragunaje ô jurista e scrittore germanese [[Daniel Paul Schreber]]<ref>{{cita|Haslem|p. 5}}.</ref>, nutanno n'aveto levello 'e ntertestualetà cu 'e ''Memorie 'e nu malato 'e nierve'', purzì nu penzanno â ''Evangelion'' cummo â nu prodotto basato derettamente ncopp'ê ''Memorie'' 'e Schreber<ref>{{cita|Haslem|p. 120}}.</ref>. Malone, secuitanno â criteca e screttora ciappunese Kotani Mari, descrevette Shinji cummo â nu perzunaggio femmeniello e androgino<ref>{{cita|Haslem|p. 123}}.</ref>. Sicunno Kotani Mari Shinji arreventa femmeniello nt'ô curso r{{v}} cunto, descrevennelo cummo â nu sarvatore femmenile<ref>{{cita libro|autore=Konani Mari|capitulo=Evangelion as the Immaculate Virgin|titulo=聖母エヴァンゲリオン―A new millennialist perspective on the daughters of Eve|data=1997|editore=Magazine House|isbn=483870917X|lengua=en}}</ref>. Ate criteche<ref>{{cita|Afanasov|p. 55}}.</ref> ô descrevettero cummo 'a na fiùra [[messia]]neca<ref>{{cita libro|autore=Mick Broderick|data=marzo 2002|capitulo=Anime's Apocalypse: Neon Genesis Evangelion as Millenarian Mecha|titulo=Gender, History, and Culture in the Asian Context n. 7|lengua=en|volume=7|url=http://intersections.anu.edu.au/issue7/broderick_review.html|acciesso=9 'e Noviembre 2015}}</ref><ref>{{cita libro|autore=Christophe Thouny|capitulo=Waiting for the Messiah: The Becoming-Myth of «Evangelion» and «Densha otoko»|titulo =Mechademia 4:66|paggene=110-29|url=http://muse.jhu.edu/journals/mechademia/v004/4.thouny.html|lengua=en}}</ref> e paragunato â [[Gesù Cristo]]; ''shinji'' (神児) nfatte pò gnefecà mpurzì "fijo 'e Dio"<ref>{{cita|Fujie, Foster|p. 121}}.</ref>. Isso fuje pure descritto cummo n'aroe traggeco<ref>{{cita|Cavallaro|p. 62}}.</ref> e paragunato â [[Edipo]]<ref name=Edipo/>. Patric Drazen, screttore e steriuso 'e anemazzione ciappunese, paragunaje 'o delemma affruntato â Shinji nt'ô bintiquattresimo episodio ncuntr'â ll'Agnelo Tabris â Amleto, ll'iso r{{v}}a traggedea 'e [[William Shakespeare]] c{{v}}o stesso nommo<ref>{{cita libro| autore= Patrick Drazen|titulo=Anime Explosion!: The What? Why? and Wow! of Japanese Animation - Revised & Updated Edition|anno=2014|editore=Stone Bridge Press|cità=Berkeley|paggene=300|lengua=en|isbn=978-1-61172-013-6}}</ref>.
'O sturiuso Nikolai Afanasov ô paragunaje ê ''[[hikikomori]]'', guagliune giappunise ca s'isolano âll'ate crestiano, e ô descrivette cummo nu rappresentante r{{v}}a « jennimma perduta» giappunese, ca aveva perzo 'a fiducia nse stessa e nt'ô futuro suojo<ref>{{cita|Afanasov|p. 62}}.</ref>. Nt'â na puntata Shinji nu bò palejà ll'Onetà 03, nfittata e cuntrullata â l'Agnelo Bardiel cu 'o pedota suojo, e pirciò annanno ncontr'ô pate; 'a becenna, secunn'â Yūichirō Oguro, se po' paragunà ô dilemma r{{v}}a "tavula 'e [[Carneade]]" 'e n'omonemo felosefo grieco, annumenato nt'â precedente opera 'e Anno ''GunBuster''; sicunn'â tavula 'e Carneade se po' accire n'atu ommo pe istinto 'e sopravvivenza<ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=30 'e Majo 2020|url=http://www.style.fm/as/05_column/animesama51.shtml|titulo=第51回 エヴァ雑記「第拾八話 命の選択を」}}</ref>. Fontana paragunaje ll'edipicità r{{v}}a serie â ll'ate anime mecha, cumm'ê fateche 'e [[Yoshiyuki Tomino]]<ref>{{cita libro | anno = 2007 | autore = Andrea Fontana, Davide Tarò|titulo=Anime. Storia dell'animazione giapponese 1984-2007|editore=Il Foglio Letterario|paggena=101|ISBN = 978-88-7606-160-8}}</ref>. 'A penzata 'e nu pedoto nchiuso e flatuso fuje truata nt'â Amuro Ray, isso 'e ''[[Mobile Suit Gundam]]''<ref>{{cita web|lengua=en|url=https://www.forbes.com/sites/olliebarder/2019/06/25/evangelion-is-a-great-anime-but-not-without-its-influences-and-hardly-the-first-of-its-kind/#79852f16a54f|titulo='Evangelion' Is A Great Anime But Not Without Its Influences And Hardly The First Of Its Kind|data=25 'e Jugno 2019|acciesso=26 'e Abbrile 2020}}</ref>. Pe ll'artista [[Takashi Murakami]] 'o dramma nteriore 'e Shinji po' jessere bisto cummo 'o punto fenale r{{v}}e prudotte favurite 'e ll'otaku asciute aropp'â uerra, cummo ''[[Godzilla]]'', 'e serie r{{v}}o ''franchise'' ''[[Ultra (franchise)|Ultra]]'', ''[[Space Battleship Yamato]]'' o 'o stisso ''Gundam'', arù 'e fiùre 'e ll'aeroe se rimannano sempe 'e cchiù 'o pecché r{{v}}e missune pe defennere 'a Terra e ll'ommanetà<ref>{{cita|Murakami|p. 128}}.</ref>. Siconn'â Toshio Okada, ex preserente r{{v}}a Gainax e canuscente persunale 'e Anno, ''Evangelion'' e ''Gundam'' zongo cumpletamente devierze; pe Okada nt'â ''Gundam'' une r{{v}}e tieme cchiù mpurtante r{{v}}a becenna jè «'a voja 'e ll'isso 'e jessere recanasciuto â ll'ate crestiane», siccomo nt'ê ll'anime mecha 'e perzunagge cercano 'e cagnà 'o munno, pe tramente nt'â ''Evangelion'' nisciuno po' sarvà 'o munno, cumprecanno 'o jenere e facenno sajere ate dimanne<ref>{{cita|Murakami|p. 179}}.</ref>.
== Accuoveto ==
{| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#white; color:black; width:30em; max-width: 30%;" cellspacing="5"
| style="text-align: left;" |Shinji jè une r{{v}}e perzunagge cchiù sfomate, annumenate e arrecanoscibbele r{{v}}a storia 'e ll'anemazzione ciappunese. Ma, bire tu nu poco 'o caso, jè mpure querulo, muccusiello, femmeniello. Ma â fenale tutte quante simme state cumm{{v}}a isso. Shinji nun ce piace proprio pecché rappresenta nu lato 'e nuje stisse ca nun ce piace: chella parte 'e nuje ca renonzia â tutto coso, ca nun bò 'e responsabbilità annanze ê uaje r{{v}}a bita. [...] Nun ce piace, ma 'o putimmo pure capì.
|-
| style="text-align: right;" |Nick Verboon<ref name=Unreality/>
|}
Ô Giappone Shinji arrecevette nu buono accuoveto. 'A nnummenata c'abbuscaje 'o perzunagge se putette beré mpurzì nt'ê nnaggene 'e popolaretà, mpurre aroppo anne â primma asciuta 'e ''Evangelion''<ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2007|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST26|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2011|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST30|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2012|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST31|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2013|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST32|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2014|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST33|editore=Gakken}}</ref>. Aropp'â chiunchiusione r{{v}}a serie sajette ô sicunno puosto ntr'ê perzunagge mascule cchiù annumenate r{{v}}o mumiento nt'â na nnaggene r'ô 1996 r'â rrevista giappunese ''[[Animage]]'', cu nimmanco rujeciento bute â respietto r'ô perzunaggio cchiù 'e sisco, Duo Maxwell 'e ''[[Gundam Wing]]''<ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/gp/gp_1996.html|titulo=第18回アニメグランプリ [1996年5月号]|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20131014172959/http://animage.jp/old/gp/gp_1996.html|dataarchivio=14 'e Attrufo 2013}}</ref>. Nt'ê piereliste r'ê ruje anne aroppo ngarraje mmece â sagliere ô primmo puosto. Nt'ô sunnaggio r'ô 1997 abbuscaje 1200 bute, cchiù r{{v}}o arroppio r'ô sicunno perzunaggio nt'ô statino, Kaworu Nagisa<ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/gp/gp_1997.html|titulo=第19回アニメグランプリ [1997年6月号]|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20131014173011/http://animage.jp/old/gp/gp_1997.html|dataarchivio=14 'e Attrufo 2013}}</ref><ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/gp/gp_1998.html|titulo=第20回アニメグランプリ [1998年6月号]|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140929231718/http://animage.jp/old/gp/gp_1998.html|dataarchivio=29 'e Settiembre 2014}}</ref>. Shinji cumparette mpurz pe' devierze anne nt'e ennagene r{{v}}o jurnale ogne mese, rumanenno nfr'ê binte perzunagge cchiù annumenate pe 'e sundagge r'ô 1996<ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/chara/chara_199608.html|titulo=1996年08月号ベスト10|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20101025234615/http://animage.jp/old/chara/chara_199608.html|dataarchivio=25 'e Attrufo 2010}}</ref>, 1997<ref>{{cita libro|titulo=[[Animage]]|editore=[[Tokuma Shoten]]|data=Marzo 1997|paggena=233|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=[[Animage]]|editore=[[Tokuma Shoten]]|data=Abbrile 1997|capitulo=BEST 10|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=[[Animage]]|editore=[[Tokuma Shoten]]|data=Austo 1997|capitulo=BEST 10|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=[[Animage]]|editore=[[Tokuma Shoten]]|data=Settiembro 1997|capitulo=Top 10|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=[[Animage]]|editore=[[Tokuma Shoten]]|data=Noviembre 1997|capitulo=Best 10|lengua=ja}}</ref> e 1998<ref>{{cita web|url=http://animage.jp/old/chara/chara_199807.html|titulo=1998年07月号ベスト10|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20101025231856/http://animage.jp/old/chara/chara_199807.html|dataarchivio=25 'e Attrufo 2010}}</ref>. Ô 1998 ''Animage'' ô mpezzaje ô bentunesemo puosto nfr'ê perzunagge cchiù pupulare 'e sempre e cinquantacinquesemo ll'anno appriesso<ref>{{cita libro|capitulo=あけましてベスト100!|titulo=Animage|data=Fevraro 1998|lengua=ja|editore=Tokuma Shoten}}</ref><ref>{{cita libro|capitulo=あけましてベスト100!|titulo=Animage|data=Fevruaro 1999|lengua=ja|editore=Tokuma Shoten}}</ref>. Nt'ô stisso anno, cu 12 167 bute, bencette 'o primmo nfr'ê perzunagge oscure chiù annumenate pe 'o periodeco ''Animedia'', e 'o jurnale stisso apprizzaje 'a cumpressetà soja<ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Fevruaro 1998|titulo=Animedia|capitulo=暗さにクラクラ♡迫力の大人気!|editore=Gakken}}</ref>. Pe ll'ate anne isso cumparette mpurzì nt'â ll'ate nnaggene 'e popolaretà r{{v}}a revista, spisso ntr'ê primme riece puoste<ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2006|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST25|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2008|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST27|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2009|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST28|editore=Gakken}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=ja|data=Julio 2010|titulo=Animedia|capitulo=歴代人気作品BEST20|editore=Gakken}}</ref>.
Ô 2002 'a televesione [[TV Asahi]] 'o mpezzaje ô 77º puosto ntr'ê perzunagge cchiù annumenate r{{v}}a storia 'e ll'anemazzione giappunese<ref>{{cita web|url=http://wwwn.tv-asahi.co.jp/best100/contents/100/0009/ranking/index.html|titulo=アニメキャラクターベスト100|editore=[[TV Asahi]]|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20021002193929/http://wwwn.tv-asahi.co.jp/best100/contents/100/0009/ranking/index.html|dataarchivio=2 'e Attrufo 2002|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja}}</ref> e ô 25º nt'â nu stato spicciato r'ô 2007 lemmetato â ll'aeroae mascule<ref>{{cita web|url=http://www.tv-asahi.co.jp/ss/254/special/top.html|titulo=SmaSTATION!!|editore=TV Asahi|data=2007|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja}}</ref>. Nu resurtato spiccicato nce fuje nt'â na nnaggene r'ô 2014 ê nzateche ca bevevano ô Giappone; â dumanna «Â quale perzunaggio buó assumeglià 'e cchiù?» 'e furane rettero na gruossa gamma 'e resposte, e «Shinji Ikari» sajette ô settemo puosto<ref>{{cita web|autore=Megumi Ogata|url=https://twitter.com/megumi_ogata/status/501028062754906112|titulo=緒方恵美@25thAnniversary|editore=[[Twitter]]|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=ja}}</ref>. Mpurzì 'a revista ''[[Newtype (rivista)|Newtype]]'' recanoscette 'a gruossa annumenata r{{v}}o perzunaggio<ref>{{cita libro|titulo=Newtype|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Julio 2010|capitulo=Ranking|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=Newtype|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Augsto 2010|capitulo=Ranking|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=Newtype|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Settiembro 2010|capitulo=Ranking|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=Newtype|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Attrufo 2010|capitulo=Ranking|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=Newtype|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Jenaro 2011|capitulo=好きな男性キャラクター|lengua=ja}}</ref>. Nt'ê piereliste r{{v}}e perzunagge anemate cchiù annumenate r{{v}}o mumiento r'ê letture r{{v}}o jurnaletto, verborazia, Shinji ngarraje â s'abbuscà cchiù bote 'e primme pusizziune. Nt'â ll'Aùsto e ô Settiembre r'ô 2009 bengette ô tierzo e 'o primmo puosto<ref>{{cita libro|titulo=[[Newtype (revista)|Newtype]]|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Aùsto 2009|paggena=172|lengua=ja}}</ref><ref>{{cita libro|titulo=[[Newtype (revista)|Newtype]]|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Settiembre 2009|paggena=148|lengua=ja}}</ref>. Â ll'Attrufo 'e chill'anno ngarraje ô tierzo puosto, rumanenno mporzì 'o perzunaggio masculo cchiù annumenato 'e ''Neon Genesis Evangelion''<ref>{{cita libro|titulo=[[Newtype (revista)|Newtype]]|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Attrufo 2009|paggena=136|lengua=ja}}</ref>. Ô Mmarzo 'e ll'anno aroppo ''Newtype'' 'o nunmenaje 'o perzunaggio masculo cchiù annummenato 'e ll'anne Nuànta<ref>{{cita libro|titulo=[[Newtype (revista)|Newtype]]|capitulo=新世紀エヴァンゲリオン|cità=Tokyo|editore=Kadokawa Shoten|data=Marzo 2010|paggena=24-25|lengua=ja}}</ref>. Ô 2012 'a televesione Fuji TV arrimannaje â 14 000 appassiunate quale jera 'o meglio aeroe anemato 'e sempe; nt'â sta sammena Shinji Ikari abboscaje 'o vintesemo puosto ntr'ê pperzunagge cchiù butate<ref>{{cita web|autore=Egan Loo|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2012-04-05/one-piece-luffy-db-goku-top-fuji-tv-anime/tokusatsu-hero-poll|titulo=One Piece's Luffy, DB's Goku Top Fuji TV's Anime/Tokusatsu Hero Poll|editore=Anime News Network|data=5 'e Abbrike 2012|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Ô 2016 fiuraje trirecesemo nt'â na nnaggena ppe 'o sitio [[Anime News Network]] ncopp'ê meglie pidote 'e ll'anemazzione giappunese<ref>{{cita web|autore=Lynzee Loveridge|url=https://www.animenewsnetwork.com/the-list/2016-10-01/.88388|titulo=7 Female Anime Directors Worth Checking Out|editore=Anime News Network|data=1º 'e Attrufo 2016|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Ô 2020 'a televesione NHK chierette â nu àveto nummero 'e appassiunate 'e ''Eva'' 'o perzunaggio preferito r{{v}}o loro, e Shinji abboscaje 'o quarto puosto<ref>{{cita web|lengua=ja|acciesso=27 'e Abbrile 2020|url=https://www.nhk.or.jp/anime/eva-all/ranking/|titulo=Ranking}}</ref>.
[[Fiùra:Shinji Ikari cosplay with plugsuit.jpg|thumb|left|upright=0.9|Nu ''cosplayer'' 'e Shinji Ikari cu 'o ''Plugsuit'' suojo]]
'O perzunaggio 'e Shinji aizaje allaie e spartette nt'â ruje 'a criteca<ref>{{cita web|url=https://www.supanova.com.au/the-best-moments-of-shinji-ikari-in-neon-genesis-evangelion/|titulo=The Best Moments Of Shinji Ikari In 'Neon Genesis Evangelion'|data=4 'e Jugno 2020|acciesso=6 'e Janaro 2021|autore=Kristy Anderson|lengua=en}}</ref>. 'E criteche ô smocchiajeno ppecché sempe addecettuto<ref>{{cita web|url=https://www.cbr.com/boring-anime-protagonists-fans-love/|titulo=10 Boring Anime Protagonists Fans Still Love|autore=Sarah Martin|lengua=en|data=13 'e Janaro 2023|accieso=7 'e Fevraro 2023}}</ref><ref>{{cita web|autore=Kloberdanz-Dyck, Lucas|titulo=10 Worst Anime Protagonists, Ranked|url=https://collider.com/anime-protagonists-worst-ranked/|editore=Collider|data=22 'e Aùsto 2024|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20251013035127/https://collider.com/anime-protagonists-worst-ranked/|acciesso=12 'e Aùsto 2026|lengua=en}}</ref> e sanza pietto e spereto<ref name="CBR">{{cita web|url=https://www.cbr.com/neon-genesis-evangelion-changed-mecha-anime/|titulo=Neon Genesis Evangelion: 10 Undeniable Ways That It Changed Mecha Anime Forever|data=27 'e Janaro 2020|autore=Theo Kogod|editore=Comic Book Resources|lengua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.cbr.com/neon-genesis-evangelion-timeless-overrated-comparison-anime/|titulo=Neon Genesis Evangelion: 5 Ways It's A Timeless Anime (& 5 Ways It's Overrated)|data=28 'e Jugno 2020|autore=Daniel Kurland|editore=Comic Book Resources|lengua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021}}</ref>, annumenannolo «fogliamolla» e pitemmo<ref>{{cita web|autore=Michael Blaker|url=http://www.gameindustry.com/gamer-blogs/sensate-saturday-neon-genesis-evangelion/|titulo=Sensate Saturday: Neon Genesis Evangelion|data=17 'e Attrufo 2015|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref><ref>{{cita web|1=Pete Harcoff|url=http://www.animecritic.com/evangelion/anr-evangelion.html|titulo=Neon Genesis Evangelion|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150223160343/http://www.animecritic.com/evangelion/anr-evangelion.html|dataarchivio=23 'e Frevaro 2015|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. Raphael See 'e T.H.E.M. Anime Reviews, chiaitanno ncopp'ô carattere r{{v}}e perzunagge 'e ''Evangelion'', ca isso truaje «nu poco cliché, o surtanto ca me stà nganna», critecaje 'o pessemismo 'e Shinji, «sempe mutriuso e catuoio» e abetuato «â se chiagnere nguollo»<ref>{{cita web|autore=Raphael See|url=http://www.themanime.org/viewreview.php?id=142|titulo=Neon Genesis Evangelion|editore=T.H.E.M. Anime Reviews|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. 'E site Screen Rant<ref>{{cita web|lengua=en|autore= Chris Shaddock|data=19 gennaio 2021|url=https://screenrant.com/neon-genesis-evangelion-best-worst-characters/|titulo=Neon Genesis Evangelion: Best & Worst Characters, Ranked|acciesso=28 'e Janaro 2021}}</ref><ref>{{cita web|lengua=en|autore=Ritwik Mitra|data=16 'e Janaro 2021|url=https://screenrant.com/neon-genesis-evangelion-characters-worst-best-character-arc/|titulo=Neon Genesis Evangelion: The Main Characters, Ranked From Worst To Best By Character Arc|acciesso=28 'e Janaro 2021}}</ref> e Comic Book Resources<ref>{{cita web|lengua=en|autore=Ajay Aravind|data=2 'e Deciembre 2020|url=https://www.cbr.com/evangelion-character-likability/|titulo=Neon Genesis Evangelion: Every Main Character, Ranked By Likability|acciesso=28 'e Janaro 2021}}</ref> ô mpezzajeno â ll'uteme puoste nfr'ê mejure perzunagge r{{v}}a serie. Sicunn'â Japanator.com, verborazia, Shinji jè nu pedoto meddiocre e sanza medullo<ref>{{cita web|url=http://www.japanator.com/japanaten-10-anime-characters-with-no-chance-in-reality-18475.phtml|titulo=JapanaTen: 10 anime characters with no chance in reality|data=2 'e Jugno 2011|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>. Seconno 'o sturiuso 'e anemazzione Nikolai Afanasov Shinji nun sta sempateco ê crestiane<ref>{{cita|Afanasov|p. 57}}.</ref>, mperrò rummane «na fiura pupulare» r{{v}}a curtura 'e massa<ref>{{cita|Afanasov|p. 60}}.</ref> Nce fujeno mporzì â ll'ati criteche ca fujeno cuonce e mprofecajeno 'o carattere<ref>{{cita web|url=https://filmywap.today/evangelion-shinji-hate-is-the-most-confusing-thing-about-the-series/|titulo=Evangelion: Shinji Hate Is the Most Confusing Thing About the Series|editore=Filmy Wap|acciesso=2 'e Majo 2021}}</ref> e 'o rialismo suojo<ref>{{cita web|url=https://manga.tokyo/otaku-articles/why-shinji-cant-just-get-in-the-robot-depression-in-neon-genesis-evangelion/|titulo=Why Shinji Can't Just 'Get in the Robot': Depression in Neon Genesis Evangelion |autore=Mary Lee Sauder|editore=Manga Tokyo|lengua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021}}</ref><ref>{{cita web|url=https://the-artifice.com/the-endings-of-evagelion-exploring-shinji-ikari/|titulo=The Endings of Evangelion: Exploring Shinji Ikari|data=26 'e Fevruaro 2016|autore=Joe Manduke|editore=The Artifice|lengua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021}}</ref>. Ntr'â chiste nce fuje Joshua Sorensen 'e FilmDaze<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=17 'e Julio 2020|url=https://filmdaze.net/in-defence-of-neon-genesis-evangelions-shinji/|titulo=In Defence of ‘Neon Genesis Evangelion’s Shinji Ikari|autore=Joshua Sorensen|data=16 'e Jugno 2019}}</ref> e 'a scrittora merecana Susan J. Napier; sicunn'â essa Shinji se pò annumenà «'o perzunaggio ommo cu 'a psicologgia cchiù cumprecata maje criata»<ref>{{cita|Napier 2005|p. xv}}.</ref>. Mpurzine Chris Mackenzie, editore r{{v}}o sito web IGN, 'o nzertaje ô 25º puosto ntr'ê mmeglie perzunagge 'e ll'anemazzione nipponeca<ref>{{cita web|autore=Chris Mackenzie|url=http://www.ign.com/articles/2009/10/21/top-25-anime-characters-of-all-time|titulo=Top 25 Anime Characters of All Time|editore=[[IGN (sito web)|IGN]]|data=21 'e Attrufo 2009|accesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref>.
'E criteche 'o chiammajeno une r{{v}}e perzunagge mascule cchiù racanoscibbele nt'â storia 'e ll'anime<ref name=Unreality>{{cita web|autore=Nick Verboon|url=http://unrealitymag.com/index.php/2013/06/13/90s-flashback-neon-genesis-evangelion/|titulo=90's Flashback: Neon Genesis Evangelion|data=13 'e Jugno 2013|acciesso=12 'e Jugno 2017|lengua=en}}</ref><ref>{{cita libro|lengua=en|titulo=Anime Impact: The Movies and Shows that Changed the World of Japanese Animation|editore=Mango Media|curatore=Chris truckmann|isbn=978-1-63353-733-0|data=2018|capitulo=1995 • Neon Genesis Evangelion}}</ref>. Ppe Nick Verboon 'e Unrealitymag.com, verborazia, Shinji «jè uno r{{v}}e perzunagge cchiù sfomate, annumenate e arrecanoscibbele r{{v}}a storia 'e ll'anemazzione ciappunese»<ref name=Unreality/>. Mpurzì Ryudo Nakakura, steriuso 'e anemazzione, fuje cuoncio pe 'a psicologgia soja, recenno: «Shinji jè luntano assaje â jesse n'aeroe, mperrò è proprio pe 'sta mpefezzione ca 'e spettature se ponno cunnettere cu 'e turmiente suoje e â trasere 'o vero nt'â becenna»<ref>{{cita web|acciesso=6 'e Janaro 2021|lengua=en|url=https://mainichi.jp/english/articles/20210101/p2g/00m/0et/020000c|titulo=Long-awaited final Evangelion film shows strength of its 25-yr legacy|data=1 'e Janaro 2021}}</ref>. Ramsey Isler 'e IGN annumenaje Shinji Ikari cumm'ô meglio perzunaggio r{{v}}a storia 'e ll'anemazzione giappunese, parlanno buono r{{v}}a reggenaletà r{{v}}o carattere suojo. Sicunn'â isso, nfatte, 'o perzunaggio jè 'o ccentro 'e allaie e 'e paleja ntr'â ll'appassiunate ppecché bene beruto cumm'â «nu muccusiello, jodio, mallardo, michelaccio e mantrone», respunnenno ê tartarelle ricenno: «E quale guaglione 'e quattuordece anne nun sarrìa stato accussì, aropp'â tutto chiello ca passaje isso?». Isler chiurette 'o cummiento ricenno: «Shinji jè nu perzunaggio ca scannaglia 'e spettautre, ca nu rà ô pubbreco nu putere ''fantasy'' cummo se pò beré nt'â na morra 'e anime autre â ''Evangelion''. Sine, jè pateteco, mperrò propri ppe chesto jè bellissimo»<ref name=Isler/>.
Jen Contino r{{v}}a revista ''Anime Invasion'' ricette 'e jessere sfeziatto r{{v}}o carattere suojo e 'o mpezzaje nono ntr'ê meje perzunagge anemate 'e tutt{{v}}e tiempe<ref>{{cita libro|autore=Jen Contino|capitulo=The top 30|titulo=Anime Invasion 2|anno=2002|editore=Wizard Entertainment|paggena=87|lengua=en}}</ref>. Nt'ô 2013 Lynzee Lam 'e Anime News Network ô nzertaje ô primmo puostro ntr'â ll'isse «cchiù cacarone r{{v}}a storia 'e ll'anemazzione nipponeca», recenno tuttavòta 'e jessere sciuocco r'ê busse e r'ô rialismo psicologgeco<ref>{{cita web|autore=Lynzee Lamb|url=http://www.animenewsnetwork.com/the-list/2013-04-27|titulo=7 Biggest Crybaby Heroes|data=27 'e Abbrile 2013|editore=[[Anime News Network]]|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Mpurre 'o cardasco suojo, Martin Theron, parlanno r'â pellicula ''Evangelion 1.0'', ô eloggiaje pp'a stissa cosa<ref>{{cita web|autore=Martin Theron|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/evangelion/1.11-you-are-not-alone/bluray|titulo=Evangelion: 1.11 You Are [Not] Alone|editore=Anime News Network|data=4 'e Marzo 2010|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/feature/2012-01-05|titulo=Anime in America: The Best (and Most Notable) of 2011|data=5 'e Janaro 2012|editore=Anime News Network|autore=Martin Theron|lengua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021}}</ref>. 'O ruollo e 'a psicologgia r{{v}}o ''Rebuild of Evangelion'' aizaje peniune cchiù positive<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=19 'e Attrufo 2021|url=http://digital-retribution.com/reviews/bd/evangelion-1-11-you-are-not-alone.php|titulo=Evangelion: 1.11 You Are (Not) Alone (2007) |autore= Ryan Morrissey-Smith|data=5 'e Noviembro 2013|editore=Digital Retribution|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160417130338/http://digital-retribution.com/reviews/bd/evangelion-1-11-you-are-not-alone.php}}</ref><ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=19 'e Attrufo 2021|url=http://www.moviexclusive.com/review/evangelion1youarenotalone/evangelion1youarenotalone.htm|titulo=Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone|autore=Richard Lim Jr|editore=MX|dataarchivio=7 'e Attrufo 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20211007012928/http://www.moviexclusive.com/review/evangelion1youarenotalone/evangelion1youarenotalone.htm}}</ref>; 'e critece fujeno cuonce nfatte r{{v}}a perzonaletà nova soja, cchiù aperta e secura<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=19 'e Attrufo 2021|url=https://www.animenewsnetwork.com/review/evangelion/2.0-you-can-not-advance|titulo=Evangelion: 2.0 You Can [Not] Advance|autore=Justin Sevakis|data=24 'e Noviembro 2009|editore=Anime News Network|dataarchivio=17 'e Jugno 2018|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20180617132106/https://www.animenewsnetwork.com/review/evangelion/2.0-you-can-not-advance}}</ref>. MyReviewer apprizzaje 'e defferenze nt'â pellicula ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance]]'', recenno: «Shinji pe furtuna 'e assaje nun jè accussì fojamolla [cummo nt'â serie], e fa beré 'e tene nu filo 'e rine cchiù 'e na bota nt'ô cinema»<ref name=myreviewer/>. 'E recensure alludajeno ll'evoluzione ca se bere nt'â ll'urdemo capitulo r{{v}}a saga, ''[[Evangelion: 3.0+1.0 Thrice Upon a Time]]''<ref>{{cita web|acciesso=31 ìe Austo 2021|lengua=en|editore=Game Rant|autore=Raul Velazquez|url=https://gamerant.com/evangelion-3-01-0-thrice-upon-time-review/|titulo=Evangelion 3.0+1.0: Thrice Upon A Time Review|data=13 'e Austo 2021|dataarchivio=1 'e Settiembro 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210901200301/https://gamerant.com/evangelion-3-01-0-thrice-upon-time-review/}}</ref>, parlanno bbuono r{{v}}o pruciesso 'e cresceta suojo<ref>{{cita web|acciesso=31 'e Austo 2021|autore=Andrea Vitagliano|editore=Yomshw|url=https://www.tomshw.it/culturapop/evangelion-3-01-0-thrice-upon-a-time-recensione/|titulo=Evangelion: 3.0+1.0 Thrice Upon a Time, la recensione|data=9 'e Austo 2021|dataarchivio=16 'e Austo 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210816212330/https://www.tomshw.it/culturapop/evangelion-3-01-0-thrice-upon-a-time-recensione/}}</ref><ref>{{cita web|acciesso=31 'e Austo 2021|editore=Animeclick|url=https://www.animeclick.it/news/91567-evangelion-30101-thrice-upon-a-time-cosa-ci-rimane-dopo-la-visione-del-film|titulo=Evangelion: 3.0+1.01 Thrice Upon a Time: cosa ci rimane dopo la visione del film?|data=14 'e Austo 2021|dataarchivio=14 'e Austo 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210814144330/https://www.animeclick.it/news/91567-evangelion-30101-thrice-upon-a-time-cosa-ci-rimane-dopo-la-visione-del-film}}</ref>. Pe' Henrique Padula 'e IGN nt'â pellicula Shinji fa beré «pecché jè uno r{{v}}e cchiù buone e cchiù realistece aeroe 'e ll'anime»<ref>{{cita web|acciesso=31 'e Austo 2021|lengua=pt|editore=IGN|url=https://br.ign.com/evangelion-30-10-thrice-upon-a-time/91694/review/review-evangelion-30-10-thrice-upon-a-time|titulo=Evangelion 3.0 + 1.0: Thrice Upon a Time - Review|data=14 'e Austo 2021|autore=Henrique Padula|dataarchivio=18 'e Austo 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210818081944/https://br.ign.com/evangelion-30-10-thrice-upon-a-time/91694/review/review-evangelion-30-10-thrice-upon-a-time}}</ref>. Daniel Kurland 'e Comic Book Resources mmece screvette ca: «Shinji merita 'e jessere felice, e chesto fà 'e ''Thrice Upon a Time'' na cuncrusiona cchiù putente ['e ''The End of Evangelion'']»<ref>{{cita web|acciesso=31 'e Attrufo 2021|lengua=en|editore=Comic Book Resources|url=https://www.cbr.com/nge-end-of-evangelion-thrice-upon-a-time-comparison/|titulo=NGE: 5 Ways End Of Evangelion Was A Perfect Finale (& Why Thrice Upon A Time Is Better)|data=24 'e Austo 2021|autore=Daniel Kurland|dataarchivio=2 'e Settiembro 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210902223557/https://www.cbr.com/nge-end-of-evangelion-thrice-upon-a-time-comparison/}}</ref>.
== Mprurenza culturale e ''merchandising'' ==
[[File:Shinji Ikari taxi in Sapporo 20130224.jpg|thumb|upright=1.1|Nu taxi cu 'a lebbrera cu 'a mmacena 'e Shinji]]
Nt'â ll'anne fujeno fravucate articule 'e [[merchandising|''merchandising'']] spirate ô perzunaggio 'e Shinji, cumm'â magliette<ref>{{cita|Sony Magazines|vol. 32, p. 27}}.</ref>, biancarìa<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2016-07-15/supergroupies-evangelion-lingerie-collection-gets-shinji-kaworu-themed-sets/.104319|titulo=SuperGroupies' Evangelion Lingerie Collection Gets Shinji, Kaworu-Themed Sets|lengua=en|data=15 'e Julio 2016|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>, ''[[action figure]]''<ref>{{cita|Glénat 2010|p. 103}}</ref>, mudielle e sciartapelle<ref>{{cita|Glénat 2009|p. 116}}</ref>, bisciutterìa<ref>{{cita web|url=https://otakumode.com/news/5a3b5e4642288f5c6652ba11/Rebuild-of-Evangelion-%C3%97-U-Treasure-Ring-Watches-Are-Here!|titulo=Rebuild of Evangelion × U-Treasure Ring Watches Are Here!|lengua=en|data=2 'e Jennaro 2018|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>, acchiale<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2012-10-08/tiger-and-bunny-film-gets-tie-in-eyeglasses-ramen-bowl|titulo=Evangelion's Gendo, Tiger & Bunny Inspire Prescription Eyeglasses|lengua=en|data=8 'e Attrufo 2012|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>, cazune, copie r{{v}}o vestovario suojo<ref>{{cita|Glénat 2010|p. 123}}</ref>, spreffumme<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/the-list/2016-12-24/.110316|titulo=7 Strangest Pieces of Evangelion Merchandise|lengua=en|data=24 'e Decembre 2016|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>, veneziane<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2011-11-07/evangelion-energy-drinks-with-12-character-labels-offered|titulo=Evangelion Energy Drinks with 12 Character Labels Offered|lengua=en|data=7 'e Noviembro 2011|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>, lejeture [[Sony]]<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2014-04-19/shinji-tape-player-gets-a-tech-upgrade-with-new-sony-walkman-f|titulo=Shinji's Tape Player Gets A Tech Upgrade With New Sony Walkman F|lengua=en|data=19 'e Abbrile 2014|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref> e tutta na linea 'e accunciature<ref>{{cita web|url=https://comicbook.com/anime/2018/02/27/neon-genesis-evangelion-official-fashion-line-japan/|titulo='Neon Genesis Evangelion' Getting Official Fashion Line|lengua=en|data=26 'e Frevaro 2018|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>. Shinji fuje ausato mpurzì ppe cierte pubbrecetà r{{v}}a [[Japanese Racing Association]]<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-10-09/evangelion-horse-hybrid-unveiled-in-new-horse-racing-tv-ads|titulo=Evangelion Horse Hybrid Unveiled in New Horse-Racing TV Ads|data=9 'e Attrufo 2012|lengua=en|accesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref> e ppe sponsorezzà na cumpagnia 'e meneste 'e [[miso]] annumenate "Shijimi r{{v}}o [[laco Shinji]]", ntrojetanno assaje<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-05-11/shinji-namesake-clam-soup-gets-evangelion-makeover/.131466|titulo=Shinji Namesake Clam Soup Gets Evangelion Makeover|lengua=en|data=11 'e Majo 2018|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.huffingtonpost.jp/2018/04/25/evangelion-shinji-shijimi_a_23419717/|titulo=『シンジ湖のシジミ汁』に衝撃走る。売れすぎで担当者もびっくり|lengua=ja|data=25 'e Abbrile 2018|acciesso=7 'e Attrufo 2018}}</ref>. 'O perzonaggio cumparette, outre ca pe videojuoche spirate â serie reggenale, nt'â cierte juoche spartute r'ô ''franchise'' 'e ''Evangelion'', cumm'â nt'â ''[[Monster Strike]]''<ref>{{cita web|url=https://g123.jp/gnews/post-12687|titulo=【モンスト】「エヴァンゲリオン」コラボ第3弾が開催!限定ガチャや「葛城ミサト」も新登場|data=5 'e Attrufo 2017|acciesso=4 'e Jugno 2018|lengua=ja}}</ref>, ''[[Super Robot Wars]]''<ref>{{cita web|url=https://www.destructoid.com/import-review-super-robot-wars-v-500066.phtml|titulo=Import Review: Super Robot Wars V|data=26 aprile 2018|acciesso=4 'e Jugno 2018|lengua=en}}</ref>, ''[[Tales of Zestiria]]''<ref>{{cita web|url=http://www.crunchyroll.com/anime-news/2015/11/11/evangelion-costume-set-for-tales-of-zestiria-offered-in-america-and-europe|titulo="Evangelion" Costume Set for "Tales of Zestiria" Offered in America and Europe|data=12 'e Noviembro 2015|lengua=en|acciesso=7 'e Jugno 2018}}</ref> e ''[[Puzzle & Dragons]]''<ref>{{cita web|url=http://www.siliconera.com/2015/11/17/neon-genesis-evangelion-revisits-puzzle-dragons/|titulo=Neon Genesis Evangelion Revisits Puzzle & Dragons|lengua=en|acciesso=7 'e Jugno 2018|data=17 'e Noviembro 2015}}</ref>, e nt'â nu episodio 'e ll'anime ''[[Shinkansen henkei robo Shinkalion]]'', addù pedota nu treno mecha annummenato ''500 Type Eva''<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Aùsto 2018|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-08-03/misato-brings-service-service-to-shinkalion-giant-eva-filled-episode/.135059|titulo=Misato Brings 'Service, Service' to Shinkalion's Giant Eva-Filled Episode|data=3 'e Aùsto 2018}}</ref>.
Cu Shinji Ikari, sicunn'â Comic Book Resources, ''Neon Genesis Evangelion'' avette na nutevole mporenza ncopp'â ll'anemazzione ciappunese, facenno beré, respett'ê serie benute primma, n'isso cchiù realisteco, nsecuro e debbele<ref>{{cita web|langua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021|autore=Carter Burrowes|url=https://www.cbr.com/evangelion-25-anniversary-shinji-legacy-action-anime/|titulo=25 Years Ago, Evangelion Changed the Game for Anime Action Heroes|data=5 'e Attrufo 2020}}</ref>. Ryo Ōyama, uno r{{v}}e miembre r{{v}}o staff 'e ''[[Guilty Crown]]'', cunfruntaje ll'isso r{{v}}a serie anemata soja, Shū Ōma, â Shinji Ikari e ô ruollo ca tene rint'â ''Neon Genesis Evangelion'', nquanto «tutt{{v}}e ruje songo nchiuse nt'ô munno lloro, e nun ajesceno â fora». Sicunn'â Ōyama, verborazia, Shū jè na versione cchiù nova r{{v}}o perzunaggio, mperrò Shinji jè «cchiù passivo» â frunta â isso<ref>{{cita web|autore=David Cabrera|url=http://www.animenewsnetwork.com/interview/2011-11-28/interview-koji-yamamoto-ryo-ohyama-and-george-wada-on-guilty-crown|titulo=Interview: Koji Yamamoto, Ryo Ohyama, and George Wada on Guilty Crown|editore=[[Anime News Network]]|data=28 'e Noviembro 2011|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. Cierte cummiente spicciate fujeno faciute r'ô rrecetante [[Asa Butterfield]], ca ô paragunaje â ll'isso r{{v}}a pellicula ''[[Ender's Game (film)|Ender's Game]]'' ntreppecat'â isso, Ender. Sicunno Butterfield, nfatte, 'e perzunagge se «allippano r'ô munno ['e fora]», fruntano nove speremiente, e palejano ncontr'â nemmece ca nu canosceno mango<ref>{{cita web|autore=Bamboo Dong|url=http://www.animenewsnetwork.com/interest/2013-10-30/ender-game-actor-compares-character-to-shinji-ikari|titulo=Ender's Game Actor Compares Character to Shinji Ikari|data=30 'e Attrufo 2013|editore=[[Anime News Network]]|lengua=en|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. 'A recetante soja Megumi Ogata paragunaje Makoto Naegi 'e ''[[Danganronpa]]'', pur'isso ntreppecat'â essa, â Shinji, pecché zongo tutt{{v}}e ruje uajune nurmale ca se trovano nt'â «fatte terribbele»<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|url=https://animeanime.jp/article/2013/07/10/14757.html|titulo=「絶望の学園」に普通の少年が推理で悩みながら立ち向かう ―緒方恵美さん『ダンガンロンパ』のアフレコゲンバ 前編|data=10 'e Julio 2013|editore=Anime Anime}}</ref>.
'E criteche paragunajeno ate perzunagge â Shinji, cummo Lain Iwakura, essa r{{v}}a serie ''[[Serial Experiments Lain]]''<ref>{{cita libro|anno=2007|autore=Brian Camp, Julie Davis|titulo=Anime Classics Zettai!: 100 Must-See Japanese Animation Masterpieces|editore=Stone Bridge Press|cità=Berkeley|lengua=en|paggena=338|isbn=1-933330-22-8}}</ref>, Kōji Aiba 'e ''[[Mugen no Ryvius]]''<ref>{{cita libro | autore = Jonathan Clements, Helen McCarthy|titulo=The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917 - Revised & Expanded Edition| anno = 2006|editore=Stone Bridge Press|paggena=301|lengua=en|isbn=1-933330-10-4|cità=Berkeley}}</ref>, [[Simon (Gurren Lagann)|Simon]] 'e ''[[Gurren Lagann]]''<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=6 'e Aùsto 2018|autore=Jason Green|data=7 'e Settiembre 2008|url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2008-09-07/2|titulo=Dig for Fire: The Roots of Gurren Lagann}}</ref>, ll'isso 'e ''Boku no kanojo wa cyborg''<ref>{{cita libro|lengua=zh|titulo=日本中毒|autore=Tong Ching Siu|p=120|editore=Enrich Publishing Limited|isbn=978-988186633-2|anno=2015}}</ref> , Daisuke Dōjima'e ll'anime ''Revisions''<ref>{{cita web|url=https://www.animenewsnetwork.com/this-week-in-anime/2019-05-23/.146999|titulo=Is Netflix's Revisions Worth Watching?|autore=Nicholas Dupree|autore2= Andy Pfeiffer|lengua=en|acciesso=17 'e Abbrile 2020}}</ref>, Cloud Strife 'e ''[[Final Fantasy VII]]''<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=8 'e Abbrile 2021|editore=IGN|url=https://sea.ign.com/neon-genesis-evangelion-1/164513/news/anime-and-games-that-wouldnt-exist-without-neon-genesis-evangelion|titulo=Anime and Games That Wouldn’t Exist Without Neon Genesis Evangelion|data=5 'e Attrufo 2020|autore=Dale Bashir}}</ref> e Hiro 'e ''Darling in the Franxx''<ref>{{cita web|lengua=en|editore=Comic Book Resources|acciesso=6 'e Janaro 2021|url=https://www.cbr.com/neon-genesis-evangelion-similar-anime-recommendations/|titulo=10 Anime To Watch If You Like Neon Genesis Evangelion|data=9 'e Attrufo 2020|autore=Lisa De La Cruz}}</ref>. Int'â quarta pontata r{{v}}o ''dorama'' ''Nigeru wa haji da ga yaku ni tatsu'' cumpare nu perzunaggio annumenato Shinji, ex nnammurato 'e ll'essa Mikuri, sperat'â ll'isso 'e ''Evangelion''<ref>{{cita web|lengua=zh|url=https://star.ettoday.net/news/807146|titulo=新垣結衣「前男友」登熱搜! 網友聽音樂就認出「他」|data=8 'e Noviembro 2016|acciesso=12 'e Abbrile 2020}}</ref>. 'A chiorma ngrese [[Fightstar]] ô ntimiaje annumennanno na canzone 'e ll'album ''[[One Day Son, This Will All Be Yours]]'' cumm'â isso<ref>{{cita web|url=http://anibu.jp/eva-character-song-17986.html|titulo=実はけっこうある!?「エヴァ」キャラへ向けた歌!|data=17 giugno 2015|lengua=ja|acciesso=12 'e Jugno 2017}}</ref>. 'O rapper mmerecano Open Mike Eagle annumenaje na canzona soja ''Headass (Idiot Shinji)''<ref>{{cita web|lengua=en|acciesso=6 'e Janaro 2021|autore=Michael McCarrick|titulo=The Best Anime References in Hip-Hop Music|url=https://www.cbr.com/best-anime-references-hip-hop/}}</ref>. [[Jordan Vogt-Roberts]], lleggista r{{v}}o cinematografo ''[[Kong: Skull Island]]'', mpezzaje nu perzunaggio annummenato Gunpei Ikari rinto â pellicula sperannose ô cugnommo 'e Shinji<ref>{{cita web|url=http://www.cinemacafe.net/article/2017/02/07/46890.html|titulo=『キングコング』登場モンスターのモチーフは『エヴァ』の使徒・サキエルとカオナシ|lengua=ja|acciesso=9 'e Julio 2017|data=7 'e Frevaro 2017}}</ref>. 'O perzunaggio bene citato mpurzì â Steven, isso 'e ''[[Steven Universe]]'', parodianno 'a scena fenale r{{v}}a serie<ref>{{cita web|lengua=en|url=https://www.animenewsnetwork.com/feature/2015-07-31/why-are-anime-fans-obsessed-with-steven-universe/.91130|titulo=Why Are Anime Fans Obsessed with Steven Universe?|data=31 'e Julio 2015|acciesso=17 'e Abbrile 2020}}</ref>.
== Nutarelle ==
{{References|3}}
== Bibbliografia ==
* {{cita libro|autore=Takekuma Kentaro|titulo=Anno Hideaki Parano Evangerion (庵野秀明パラノ・エヴァンゲリオン?)|editore=Ōta Shuppan|data=1997|ISBN= 4-87233-316-0|cid=Kentaro}}
* {{cita libro|anno=1997|titulo=The End of Evangelion Theatrical Pamphlet|curatore=Gainax|cità=Koganei|lengua=ja|cid=Gainax}}
* {{cita libro|anno=1997-99|autore=[[Gualtiero Cannarsi]]|titulo=Neon Genesis Evangelion Encyclopedia|editore=Dynamic Italia|cità=Granarolo dell'Emilia|cid=Cannarsi}}
* {{cita libro|anno=1998-99|titulo=Neon Genesis Evangelion Filmbook|editore=Panini Comics|cità=Modena|cid=Filmbook}}
* {{cita libro|autore=Susan Jolliffe Napier|data='e Noviembro 2002|capitulo=When the Machines Stop: Fantasy, Reality, and Terminal Identity in «Neon Genesis Evangelion» and «Serial Experiments Lain»|titulo=Science Fiction Studies 29, 3|editore=SF-TH|cità=Greencastle|paggene=418-435|lengua=en|cid=Napier}}
* {{cita libro|titulo=Neon Genesis Evangelion Platinum Edition Booklet|editore=ADV Films|lengua=en|anno=2004-2005|cid=Platinum booklet}}
* {{cita libro|anno=2005|autore=Susan Jolliffe Napier|titulo=Anime. From Akira to Howl's Moving Castle|editore=Palgrave Macmillan|cid=Napier 2005|lengua=en|isbn=1-4039-7052-1|cità=Basingstoke}}
* {{cita libro|autore=[[Takashi Murakami]]|titulo=Little Boy: The Arts Of Japan's Exploding Subculture|url=https://archive.org/details/littleboyartsofj0000unse|editore=Yale University Press|anno=2005|cid=Murakami|lengua=en|isbn=978-0-300-10285-7}}
* {{cita libro|anno=2006-2010|curatore=Sony Magazines|titulo=Evangelion Chronicle|url=http://www.sonymagazines.jp/eva/|editore=De Agostini Japan|lengua=ja|cid=Sony Magazines|cità=Tokyo|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20071111080424/http://www.sonymagazines.jp/eva/|dataarchivio=11 'e Noviembro 2007}}
* {{cita libro | anno = 2007 | autore = Wendy Haslem, Angela Ndalianis, Chris Mackie|titulo=Super/Heroes: From Hercules to Superman| editore=New Academia Publishing|lwngua=en|cid=Haslem |isbn = 0-9777908-4-3}}
* {{cita libro|anno=2008|autore=Alessandra Poggio, Cristian Giorgi|titulo=Neon Genesis Evangelion Enciclopedia|editore=Dynit|cità =Granarolo dell'Emilia|cid=Poggio}}
* {{cita libro|anno=2009|autore=Dani Cavallaro|titulo=The Art of Studio Gainax: Experimentation, Style and Innovation at the Leading Edge of Anime|editore=McFarland & Co|lengua=en|cid=Cavallaro|isbn=0-7864-3376-0}}
* {{cita libro|titulo=Evangelion: The Essential Evangelion Chronicle: Side A|editore=Glénat|anno=2009|lengua=fr|isbn=978-2-7234-7120-6|cid=Glénat 2009}}
* {{cita libro|titulo=Evangelion: The Essential Evangelion Chronicle: Side B|editore=Glénat|anno=2010|lengua=fr|isbn=978-2-7234-7121-3|cid=Glénat 2010}}
* {{cita libro|autore=Yoshiyuki Sadamoto|titulo=新世紀エヴァンゲリオン 公式ガイドブック|editore=Kadokawa Shoten|data=2011|lengua=ja|isbn=978-4-04-715671-5|cid=Kadokawa}}
* {{cita libro|autore=Gabriel F. Y. Tsang|data=2016|titulo=Journal of International and Advanced Japanese Studies|cid=Tsang|editore=University of Tsukuba|capitulo=Beyond 2015: Nihilism and Existentialist Rhetoric in Neon Genesis Evangelion|volume=8|lengua=en}}
* {{cita libro|autore=Nikolai Afanasov|capitulo=The Depressed Messiah: Religion, Science Fiction, and Postmodernism in Neon Genesis Evangelion|titulo=State, Religion and Church|data=2020|volume=7|numero=1|lengua=en|cid=Afanasov}}
* {{cita libro|lengua=fr|titulo=Neon Genesis Evangelion: Le renouveau de l'animation japonaise|autore=Alexandre Marine|data=2021|editore=Pix'n love Editions|isbn=978-2-37188-093-1|cid=Marine}}
* {{cita libro|autore=Betty Stojnic|titulo=Journal of Anime and Manga Studies|volume=2|capitulo=Boy With Machine: A Deleuzo-Guattarian Critique of Neon Genesis Evangelion|url=https://iopn.library.illinois.edu/journals/jams/article/download/822/730/2959|acciesso=16 'e Juno 2026|data=2021|lengua=en|cid=Stojnic}}
* {{cita libro|autore=Nicole Lamerichs|data=2022|capitulo=The Emotional Realism of Anime: Rewriting Characters and Affective Reception in ''Evangelion 3.0+1.0: Thrice Upon a Time''|titulo=Mechademia|editore=University of Minnesota Press|volume=15|numero=1|issn=1934-2489|lengua=en|cid=Lamerichs}}
* {{cita libro|autore=Satoshi Tsukamoto|capitulo=The Enigmatic Power of Neon Genesis Evangelion|data=2022|editore=Aichi University|titulo=文明|volume=21|numero=42|url=https://aichiu.repo.nii.ac.jp/record/11272/files/035-048%E5%A1%9A%E6%9C%AC.pdf|acciesso=18 'e Jugno 2026|lengua=en|cid=Tsukamoto}}
* {{cita libro| autore=Mitsuo Iso| data= 2023| titulo=磯光雄 ANIMATION WORKS preproduction|lengua=ja|editore= Style|isbn=978-4-80-213353-1|cid=Iso}}
== Vvoce pariente ==
* [[Neon Genesis Evangelion]]
* [[Gendō Ikari]]
* [[Evangelion (mecha)]]
== Ate pruggette ==
{{Interprogetto}}
== Jonte 'a fore ==
* [https://vndb.org/c16578 Shinji Ikari] nt'â ''The Visual Novel Database''
* [http://www.behindthevoiceactors.com/characters/Evangelion/Shinji-Ikari Shinji Ikari] ncopp'â ''Behind The Voice Actors''
{{Neon Genesis Evangelion}}
{{Articulo 'n vitrina|8 'e jennaro|2021}}
[[Categurìa:Perzunagge 'e Neon Genesis Evangelion]]
gt9e69ebs878jdkn77de0i7lfqocnlg
Yoshiyuki Sadamoto
0
64492
674384
673149
2026-10-02T23:00:32Z
Ciaurlec
3406
674384
wikitext
text/x-wiki
'''Yoshiyuki Sadamoto''' (貞本 義行, ''Sadamoto Yoshiyuki'') (Shūnan, 29 Janaro 1962) jè nu fumettista e ''character designer'' giappunese. 'A primma fateca suoja cummo ''character designer'' fuje p{{v}}o cinematografo ''[[Ll'ascelle 'e Honneamise]]'', asciut'ô 1987. Fatecaje mpurzì p{{v}}e ll'opera cchiù canasciuta e annummenata r{{v}}o sturio [[Gainax]], ''[[Neon Genesis Evangelion]]'', ca arreventaje nu fenomeno suggiale e ô ajotaje â se fa nu nommo simbé ô lato 'e fora e ll'Occaso. Pe ''Evangelion'' mettette mana mpurre ncopp'ô [[manga]], turnanno â fatecà aropp'â tant{{v}}anne pe' a saga nova r{{v}}o ''[[Rebuild of Evangelion]]''. A parte ''Evangelion'', tuttabòta, Sadamoto fatecaje simbé ncopp'â ''[[Nadia (anime)|Nadia]]'', ''[[FLCL]]'', ''[[DieBuster]]'' e â ll'ate cinematografe.
Sadamoto dichiaraje 'e jessere stato mpuruenzat'â ll'ate ''mangaka'', cumm'â [[Go Nagai]], [[Leiji Matsumoto]] e [[Katsuhiro Otomo]], pe tramente pe ll'anemazzione pejaje r'ô llegista [[Hayao Miyazaki]]. Ô 2003 Viz Media pobbrecaje nu libro ncopp'â isso e 'e fatiche soje, annumenato ''Der Mond''. Ate ''artbook'' r{{v}}e suoje zongo ''Die Sterne'' e ''Groundwork of FLCL''.
[[Categurìa:Gainax]]
[[Categurìa:Giapponese]]
83g7fwkq4atsc56l28u1399ue8jo5tp
Michael Schumacher
0
64506
674198
674138
2026-10-02T13:43:38Z
Ciaurlec
3406
674198
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
[[File:Michael Schumacher Berkedip (Cropped).jpg|thumb|Michael Schumacher]]
'''Michael Schumacher''' ([[3 'e jennaro]] [[1969]], [[Hurth, Nordrhein-Westfalen]]) è nu piloto 'e [[:it:Formula_1|Formula 1]] [[Germania|germanése]]. Isso he venciuto sette vote 'o campiunato munniale 'e F1 (2 p'a [[Benetton Formula|Benetton]] e 5 p'a [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] e è cunziderato uno d"e megliure pelute 'e Formula 1 'e tutt'e tiempe.
== Biugrafia ==
Annumenato Kaiser, Schumacher tene devierzi record r'a Formula 1, tenenne o chiù ruosso nummero 'e giri veluci nt'a gara e 'e hat trick. Enne po' siconno pe nummero 'e gare venciute e 'e pole position, arete sulo a [[Lewis Hamilton|Lewis Hamilton]].
Ô [[2002]] addeventaje campione r'o munno chiù ambresse 'e seje Grandi Premi r'a fina, sagglienno 'ncopp'o podio 'nt'a tutt'e gare 'e chill'anno. Ô [[2003]] vencette 'o suojo sesto titulo munniale, superanno a [[Juan Manuel Fangio|Juan Manuel Fangio]] pe nummero 'e munniali cunquistati e ô 2004 l'urdemo suojo. S'arretiraje â fina r'o [[2006]], pe turnà po' pe tre staggioni â [[Mercedes AMG F1|Mercedes]], fin'ô [[2012]], quanno s'arritiraje p'a siconna e urdema vota.
Ô decembre [[2013]] patette nu gravuso rammaggio â capa aropp'a avé caruto r'e sci, cosa ch'hâ fatto trasì nt'a nu coma farmaculogico ca rura fin'e mo. 'A famigglia soja mantene 'a massima secretezza 'ncopp'e cundizzioni soje e, pecciò, nu sapimme assaje r'a saluta soja uoje.
{{Categurizzazione vitrina}}
{{DEFAULTSORT:Schumacher, Michael}}
[[Categurìa:Sportive]]
8zvataie2kv6nnof9soquj06ta8svtz
Asuka Sōryū Langley
0
64526
674381
662366
2026-10-02T22:58:51Z
Ciaurlec
3406
674381
wikitext
text/x-wiki
'''Asuka Sōryū Langley''' jè nu perzunaggio r{{v}}a serie anemata ciappunese ''[[Neon Genesis Evangelion]]'', sceniata â [[Hideaki Anno]] e fravucata r'ô sturio [[Gainax]]. Asuka, nt'â serie recenale, jè na uajona cu nu carattere nguttuso ca bene recrotata cummo Second Children e pedota 'e nu [[mecha]] annummenato [[Evangelion (mecha)|Evangelion]], palejanno mparanza ncuntr'â mesteriuse muostre canasciute cumme [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)|Agnele]]. 'O perzunaggio cumpare, otre â serie, mpurzì nt'â na morra 'e [[spin-off]], nt'ô [[manga]] affiziale designat'â [[Yoshiyuki Sadamoto]] e nt'ô ''[[Rebuild of Evangelion]]''. Jè ntreppecata r'â recetante [[Yuko Miyamura]].
{{Neon Genesis Evangelion}}
[[Categurìa:Perzunagge 'e Neon Genesis Evangelion]]
1d8azosusxn04ezcnkuxwjde10s38q6
Rei Ayanami
0
64527
674380
662367
2026-10-02T22:58:44Z
Ciaurlec
3406
674380
wikitext
text/x-wiki
'''Rei Ayanami''' jè nu perzunaggio r{{v}}a serie anemata ciappunese ''[[Neon Genesis Evangelion]]'', sceniata â [[Hideaki Anno]] e fravucata r'ô sturio [[Gainax]]. Asuka, nt'â serie recenale, jè na uajona cu nu carattere mastrisao ca bene recrotata cummo First Children pedota 'e nu [[mecha]] annummenato [[Evangelion (mecha)|Evangelion]], palejanno mparanza ncuntr'â mesteriuse muostre canasciute cumme [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)|Agnele]]. 'O perzunaggio cumpare, otre â serie, nt'â na morra 'e [[spin-off]], nt'ô [[manga]] affiziale designat'â [[Yoshiyuki Sadamoto]] e nt'ô ''[[Rebuild of Evangelion]]''. Jè ntreppecata r'â recetante [[Megumi Hayashibara]].
'O ''character design'' 'e Rei Ayanami, cu capille blé, mbriana janca e uocchje russe, mproenzaje â criazziona 'e na meta 'e perzunagge benute aroppo, crianno nu stereotipo annumenato, nfr'â ll'appassiunate 'e anemazzione, ''mukuchi'', zoè "mutriuso", "sanza vocca". 'O carattere suojo, nguttuso e malencuonecho, secunn'â cierte steriuse cagnaje cierte canune [[moe]] r{{v}}a coltura ''[[otaku]]''.
{{Neon Genesis Evangelion}}
[[Categurìa:Perzunagge 'e Neon Genesis Evangelion]]
donxgkp2dkvgvfvagvx3rwbr54wy57r
Misato Katsuragi
0
64545
674382
662423
2026-10-02T22:58:59Z
Ciaurlec
3406
674382
wikitext
text/x-wiki
'''Misato Katsuragi''' jè nu perzunaggio r{{v}}a serie anemata ciappunese ''[[Neon Genesis Evangelion]]'', sceniata â [[Hideaki Anno]] e fravucata r'ô sturio [[Gainax]]. Misato, nt'â serie recenale, jè na femmena ca bene sciveta cummo cummanante 'e ll'operazziune e cieete [[mecha]] annummenate [[Evangelion (mecha)|Evangelion]], ajotanno â ll'agenzia speciala Nerv â palejà mesteriuse muostre canasciute cumme [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)|Agnele]]. 'O perzunaggio cumpare, otre â serie, nt'â na morra 'e [[spin-off]], nt'ô [[manga]] affiziale designat'â [[Yoshiyuki Sadamoto]] e nt'ô ''[[Rebuild of Evangelion]]''. Jè ntreppecata r'â recetante [[Kotono Mitsuishi]].
{{Neon Genesis Evangelion}}
[[Categurìa:Perzunagge 'e Neon Genesis Evangelion]]
c25f6uu579hrlgmc2l433q3bcvu3r1l
Gendō Ikari
0
64546
674383
662424
2026-10-02T22:59:07Z
Ciaurlec
3406
674383
wikitext
text/x-wiki
'''Gendo Ikari''' jè nu perzunaggio r{{v}}a serie anemata ciappunese ''[[Neon Genesis Evangelion]]'', sceniata â [[Hideaki Anno]] e fravucata r'ô sturio [[Gainax]]. Gendo, nt'â serie recenale, jè n'ommo nguttuso e mastrisso ca arreventa cummannante 'e n'aggenzia speciala annummenata Nerv, fravecanno, nzemmor'â chiorma soja, cierte [[mecha]] annummenate [[Evangelion (mecha)|Evangelion]] e palejannp mesteriuse muostre canasciute cumme [[Agnele (Neon Genesis Evangelion)|Agnele]]. 'O perzunaggio cumpare, otre â serie, nt'â na morra 'e [[spin-off]], nt'ô [[manga]] affiziale designat'â [[Yoshiyuki Sadamoto]] e nt'ô ''[[Rebuild of Evangelion]]''. Jè ntreppecata r'ô recetante [[Fumihiko Tachiki]].
Gendo recevvette n'accuoveto negativo assaje; ll'appassiunate 'e anemmazione ô jorecajeno troppo nguttuso e crudele, specie ncopp'ô fijo suojo, [[Shinji Ikari]], isso r{{v}}a serie, e fuje nzortato nfr'ê perzunagge cchiù odiate r{{v}}a storia 'e ll'anime e 'e manga. Cocco criteco, tuttabòta, ô jorecaje cchiù positivamente, annumenannelo nfr'â ll'antagoniste cchiù belle 'e tutte 'e tiempe.
{{Neon Genesis Evangelion}}
[[Categurìa:Perzunagge 'e Neon Genesis Evangelion]]
gz1exap1x9m04g9mt8zr9o261pok0dx
Categurìa:Presiriente d"a Repubbreca Taliana
14
64885
674320
673828
2026-10-02T21:56:16Z
Ciaurlec
3406
674320
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Puliteche taliane]]
[[Categurìa:Cape 'e Stato]]
pgbbi7xtph45r3l3v7uw2tm4h0k0kls
Categurìa:Aunione Sovieteca
14
64894
674343
664505
2026-10-02T22:24:03Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria meno specifica
674343
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:State|!]]
jict6ks7ssclwspwp6g79hkakm00p93
674344
674343
2026-10-02T22:24:33Z
Ciaurlec
3406
674344
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:State|!]]
[[Categurìa:Storia]]
j1kx5utv3scuje0fxngldrmb78l096w
Categurìa:Primme meniste d"o Regno Aunito
14
64896
674209
664513
2026-10-02T13:56:01Z
Ciaurlec
3406
674209
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Britannece]]
[[Categurìa:Cape 'e Stato]]
p523d4lypuqdsjtyk6m8pfvtshxn2dm
Categurìa:Jucature 'e tennis
14
65050
674202
673794
2026-10-02T13:44:44Z
Ciaurlec
3406
674202
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Tennis]]
[[Categurìa:Sportive]]
4jolajxul47z7pc54z3yy1t40ck0kjn
Jack ‘o Squartatore
0
65220
674342
666322
2026-10-02T22:21:46Z
Ciaurlec
3406
674342
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
'''Jack 'o Squartatore''' (pe [[Lengua ngrese|ngrese]] ''Jack the Ripper'') è 'o nomme rato a 'n assassino seriale scunosciuto ca fuje attivo dint'o riune 'e Whitechapel 'e [[Londra]] 'ntra 'a staggione e ll'autunno [[1886]]. 'E vitteme ufficiale soje, tuttequante malafemmene, fujene ntutto cinche.
'O crimenale mannaje tre lettere â pulizzia ngresa, ll'urdema 'e quale accuminciaje cu ''From Hell'' ("Ddô Nfierno").
[[Categurìa:Storia 'e Londra]]
[[Categurìa:Britannece]]
7jyxlbkpbuw8beixd1uq4xk0o5yzwmd
Elisabetta II d''o Regno Aunito
0
65221
674216
670079
2026-10-02T14:00:53Z
Ciaurlec
3406
674216
wikitext
text/x-wiki
{{Munarca
|nomme = Elisabetta II
|fiùra = Queen Elizabeth II March 2015.jpg
|titulo = Riggina d"o Regno Aunito, d"a Gran Vretagna e<br>Irlanna d"o Nord e d"e paise d"o Commonwealth
|mpresa = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg
|inizzio regno = [[6 'e frevaro]] [[1952]]
|fine regno = [[8 'e settembre]] [[2022]]
|incoronazzione = [[2 'e giùgno]] [[1953]]
|predecessore = [[Giorgio VI d"o Regno Aunito|Giorgio VI]]
|successore = [[Carlo III d"o Regno Aunito|Carlo III]]
|leggenda = 'A riggina Elisabetta dint'o marzo 2015
|trattamento = Maistà Soja
|firma = Signature of Elizabeth II.svg
|patre = [[Giorgio VI d"o Regno Aunito|Giorgio VI]]
|matre = [[Elizabeth Bowes-Lyon]]
|cunzorte = [[Filippo d'Edimburgo]]
|religgione = Ngrecanesimo
|casa riale = Windsor
|luoco 'e nasceta = [[Londra]]
|data 'e nasceta = [[21 'e abbrile]] [[1926]]
|luoco 'e muorte = Castiello 'e Balmoral
|data 'e muorte = [[8 'e settembre]] [[2022]]
|sepoltur a= [[19 'e settembre]] [[2022]]
|luoco 'e sepultura = Castiello 'e Windsor
}}
'''Elisabetta II''' (nomme cumpreto pe [[Lengua ngrese|ngrese]] ''Elizabeth Alexandra Mary''; [[Londra]], [[21 'e abbrile]] [[1926]] – Castiello 'e Balmoral, [[8 'e settembre]] [[2022]]) fuje 'a riggina d"o [[Gran Vretagna|Regno Aunito, d"a Gran Vretagna e Irlanna d"o Nord]] e d"e paise d"o Commonwealth dô 6 'e frevaro [[1952]] ô 8 'e settembre 2022.
'O regno sujo, durato 70 anne e 214 gghiuorne, è 'o cchiù luongo d"a storia vretanneca e 'o secunno cchiù luongo d'Europa aroppo chillo d"o [[Luigge XIV 'e Franza|Rre Sole]] ca duraje 72 anne. Aroppo 'a morte soja dint'o [[2022]], 'a curona ngresa passaje ô figlio primmugeneto Carlo.
[[Categurìa:Munarche]]
[[Categurìa:Britannece]]
80w076h09gneexsqjtujrsxf0y4jlpe
Jennarantonio Federico Napolitano
0
65660
674308
674127
2026-10-02T17:19:21Z
Ciaurlec
3406
674308
wikitext
text/x-wiki
'''Jennarantonio Federico Napolitano''', nota pure cumme '''Gennaro Antonio Federico''' (... - [[Napule]], [[1744]]) jè stato nu libbrettista napulitano, uno d<nowiki>''e cchiù famuse d''a Napule d''</nowiki>o Setteciento.
Nato forze a Nnapule ntr<nowiki>''a fine d''</nowiki>o [[XVII seculo|XVII sèculo]] e ll<nowiki>'innizejo d''</nowiki>o [[XVIII seculo|XVIII]], Paglietta <nowiki>'e prufessione, fuje attivo cumme libbrettista 'nchella cetà, scrivette cummeddeje 'mprosa e llibbriette pe ccumponimiente sacre, opere spassose e ntramèse. Durante ll'attività libbrettistica soja ll'opera commeca napulitana cagnaje carattere, passanno 'all'auso d''o lenguaggio dialettale (tipico d''a cummeddeja 'ell'arte) ô mpiego '</nowiki>e nu gergo cchiù talianezzato.
Ll<nowiki>'opera cchiù resciuta d''o Federico è '</nowiki>o libbretto de ''Lo frate 'nnamorato'' ([[1732]]), tramente 'o tiésto sujo cchiù pupulare è 'a ntramèsa ''La serva padrona'' ([[1733]]), entrambi misse 'mmuseca 'a [[Giovanbattista Pergolesi|Giovanni Battista Pergolesi]]. guaragnaje nu cierto successo pure ll'opera spassosa ''Amor vuol sofferenza'', messa <nowiki>'mmuseca 'a Leonardo Leo. Vene generalmente cunziderato, nzieme a Ffrancesco Antonio Tullio, 'o massemo libbrettista d''a scola napulitana d''a primma mmità d''</nowiki>o [[XVIII seculo|Setteciento]].
== Libbriette ==
* ''La Zita'' (opera spassosa; musecato 'a Costantino Roberto, [[1731]])
* ''Lo frate 'nnamorato'' (cummeddeja musecale; musecato 'a [[Giovanbattista Pergolesi|Giovanni Battista Pergolesi]], [[1732]])
* ''L'Ippolita'' (opera spassosa; musecato 'a [[Nicola Conti]], [[1733]])
* ''L'Ottavio'' (cummeddeja pe mmuseca; musecato 'a Gaetano Latilla, [[1733]] e dda Pietro Alessandro Guglielmi, [[1760]])
* ''La serva padrona'' (ntramèsa; musecato 'a [[Giovanbattista Pergolesi|Giovanni Battista Pergolesi]], [[1733]], 'a Girolamo Abos, [[1744]], 'a Pietro Alessandro Guglielmi, [[1780]] e dda [[Giovanni Paisiello]], [[1781]])
* ''Gl'Ingannati'' (cummeddeja pe mmuseca; musecato 'a Gaetano Latilla, [[1734]])
* ''La marina de Chiaja'' (chelleta, revisiona 'e nu libbretto precedente; musecato 'a Pietro Pulli, [[1734]])
* ''Il Flaminio'' (cummeddeja pe mmuseca; musecato 'a [[Giovanbattista Pergolesi|Giovanni Battista Pergolesi]], [[1735]])
* ''Il Filippo'' (opera spassosa; musecato 'a Costantino Roberto, [[1735]])
* ''I due baroni'' (opera spassosa; musecato 'a Giuseppe Sellitto, [[1736]])
* ''La Rosaura'' (opera spassosa; musecato 'a Domenico Sarro, [[1736]])
* ''La Teodora'' (opera spassosa; musecato 'a [[Papebrochio Fungoni]], [[1737]])
* ''Gismondo'' (cummeddeja pe mmuseca; musecato 'a Gaetano Latilla, [[1737]])
* ''Da un disordine nasce un ordine'' (opera spassosa; musecato 'a Vincenzo Legrenzio Ciampi, [[1737]])
* ''Il conte'' (dramma pazziariello pe mmuseca; musecato 'a Leonardo Leo, [[1738]])
* ''Inganno per inganno'' (opera spassosa; musecato 'a Nicola Bonifacio Logroscino, [[1738]])
* ''La locandiera'' (Pazzia commeco pe mmuseca; musecato 'a Pietro Auletta, [[1738]])
* ''Ortensio'' (cummeddeja pe mmuseca; musecato 'a Giovan Gualberto Brunetti, [[1739]])
* ''Amor vuol sofferenza'' (cummeddeja pe mmuseca; musecato 'a Leonardo Leo, [[1739]] e dda Nicola Bonifacio Logroscino cumme ''La finta frascatana'', [[1751]])
* ''La Beatrice'' (opera spassosa; musecato 'a Vincenzo Legrenzio Ciampi, [[1740]])
* ''L'Alidoro'' (cummeddeja pe mmuseca; musecato 'a Leonardo Leo, [[1740]]; musecato 'a Matteo Capranica cumme ''L'Aurelio'', [[1748]])
* ''L'Alessandro'' (cummeddeja pe mmuseca; musecato 'a Leonardo Leo, [[1741]])
* ''La Lionara'' (opera spassosa; musecato 'a Vincenzo Legrenzio Ciampi, [[1742]] e dda Nicola Bonifacio Logroscino, [[1743]])
* ''Il fantastico od Il nuovo Chisciotte'' (cummeddeja pe mmuseca, 'a Miguel de Cervantes; musecato 'a Leonardo Leo, [[1743]])
* ''Il copista burlato'' (cummeddeja; musecato 'a Antonio Sacchini, [[1759]])
[[Categurìa:Puete napulitane]]
hf168a3ruf9atfg2gl0z33zm2yuworr
Categurìa:Napulitane
14
65718
674294
673805
2026-10-02T16:58:21Z
Ciaurlec
3406
674294
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Biografie|!]]
[[Categurìa:Napule| ]]
2977cs75qimom4nrcl8r6qu0zvvqgu0
674295
674294
2026-10-02T17:04:25Z
Ciaurlec
3406
spiegato criterio di classificazione per differenziare dalle persone legate alla città; analogo a de.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Person_(Königreich_beider_Sizilien)
674295
wikitext
text/x-wiki
Chesta è 'a categoria addò nce stanno l'articule ca riguarde tutte 'e perzunaggie ligate a 'o [[Regno 'e Napule]] e a 'o [[Regno d''e Ddoje Sicilie]]
[[Categurìa:Biografie|!]]
[[Categurìa:Napule| ]]
hmoue5uujls3ri2v7p6su527p4vmi2b
Categurìa:Mprenditóre taliane
14
65867
674168
670257
2026-10-02T13:17:44Z
Ciaurlec
3406
aggiunta categoria
674168
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Mbrendeture|taliane]]
[[Categurìa:Taliane]]
thw6aswgras7msn4lpa5e1fyd84wa42
Papa Leone XIV
0
65918
674221
671112
2026-10-02T14:02:35Z
Ciaurlec
3406
674221
wikitext
text/x-wiki
{{Papa
|nomme = Papa Leone XIV
|fiùra = [[File:Pope Leo XIV 7 (cropped).png|250px]]
|leggenda =
|Mpresa = [[Fiùra:Coat of arms of Leone XIV.svg|150px]]
|titolo = 267º papa d"a Chiesa cattoleca
|elezzione = [[8 'e majo]] [[2025]]
|insediamento = [[18 'e majo]] [[2025]]
|fine ddo pontificato =
|motto = In illo uno unum
|cardinali =
|predecessore = [[papa Francesco]]
|successore =
|nomme nasceta = Robert Francis Prevost
|data 'e nasceta = [[14 'e settembre]] [[1955]]
|luoco 'e nasceta = [[Chicago]]
|data 'e muorte =
|luoco 'e muorte =
|sepoltura =
|firma = Signature of Pope Leo XIV.svg
|not =
|nato = [[14 'e settembre]] [[1955]]
|muorto =
|venerato da = Chiesa cattoleca
|beatificazionee =
|santuario principale =
|ricorrenzea =
|attributi =
|patrono di =
}}
'''Papa Leone XIV''' (''Leo PP. XIV'', nato '''Robert Francis Prevost'''; [[Chicago]], [[14 'e settembre]] [[1955]]) è 'o 267° [[Papa]] d{{v}}a [[Chiesia cattoleca]], [[viscovo]] d{{v}}a [[diocesi 'e Romma]], [[Primate (ecclesiastico)|Primate]] 'e ll'[[Italia]] e [[monarchia|munarca]] d{{v}}o [[Città del Vaticano|Stato Vaticano]].
Fuje aletto 'o [[8 'e majo]] [[2025]].
== Nutarelle==
<references/>
== Ate pruggette ==
{{Interprogetto}}
[[Categurìa:Pape]]
[[Categurìa:mmericane]]
tc4k8k1z6eet75er7d4f76izil304a1
Islanna
0
66075
674370
672981
2026-10-02T22:43:02Z
Ciaurlec
3406
674370
wikitext
text/x-wiki
'''Islanna''' (’n islandese Ísland) è nu paese d’Europa d’’o Nord, situato int’’o Mare d’’o Nord e dint’’o Oceano Atlantico. È na nazione-isola, famosa pe’ ’o clima friddo, ’e vulcane, ’e geyser e ’e paisaggi naturali spettacolari.
== Geografia ==
Islanna se trova vicino ’o Circolo Polare Artico. ’A terra è fatta ’e lava, montagne, ghiacciaie e campi ’e fuoco geotermico. ’E vulcane songo ancora attive e ’a natura è nu elemento centrale d’’o paese.
== Storia ==
Islanna fu abitata pe’ ’a primma votta dint’’o IX secolo, soprattutto da navigatori norvegesi. Pe’ cchiù ’e ciento anne ha fatto parte ’e regni scandinavi, finché addiventaje nu stato indipendente dint’’o 1944.
== Popolazione e lengua ==
’A popolazione è piccerella e vive soprattutto dint’’a capitale, Reykjavík. ’A lengua ufficiale è l’islandese, na lengua germanica antica, molto simile a chille ’e ’o passato medievale.
== Economia ==
L’economia islandese se basa ncopp’’a pesca, ’a produzione ’e energia geotermica, ’o turismo e ’e servizi. Islanna è pure nu paese cu’ nu livello ’e vita molto alto.
== Cultura ==
Islanna tene na cultura ricca ’e saghe antiche, musica moderna e rispetto pe’ ’a natura. ’A letteratura islandese è tra ’e cchiù antiche d’Europa.
{{europa}}
[[Categurìa:Islanna]]
[[Categurìa:Isule]]
hls5df9wuuin4nvavzv6fmldkloupq7
Shakira
0
66123
674178
674100
2026-10-02T13:26:47Z
Ciaurlec
3406
674178
wikitext
text/x-wiki
[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|right|thumb|Shakira (2023)]]
'''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' è ’na cantante, cantautrice, ballarina, attrice e filantropa [[Colombia|colombiana]]. È famosa pe’ ’a so’ rilevanza dint’ ’a musica latina e pop moderna, tanto ca è canusciuta comme "’A Regina d’ ’a Musica Latina".
== Biografia ==
Essa arrivaje ’a fama cu ’o disco ''Pies Descalzos'' (1995), ’nu album ca cuntène ’e singoli "Estoy Aquí" e "Pies Descalzos", ca ’a purtajeno ’ncopp’ ’e classifeche latino-americane.<ref>[https://tn.com.ar/musica/noticias/2025/10/07/pies-descalzos-de-shakira-cumplio-30-anos-el-disco-que-le-abrio-el-camino-por-el-mundo/ “Pies descalzos” de Shakira cumplió 30 años: el disco que le abrió el camino por el mundo | TN]</ref> L’album ''Dónde Están los Ladrones?'' (1998) consolidaje ’a so’ popolarità dint’ America Latina.<ref>[https://www.eltiempo.com/cultura/gente/donde-estan-los-ladrones-el-exito-de-shakira-que-tiene-una-historia-real-en-bogota-3430310 '¿Dónde están los ladrones?', el éxito de Shakira que tiene una historia real en Bogotá]</ref> ’O so’ primo album ’nglese ''Laundry Service'' (2001) generaje ’o singolo ’e debutto "Whenever, Wherever" ca arrivaje ’o numero uno dint’ assaje classifeche munnele, e "Underneath Your Clothes", facenno ’e Shakira ’a primma artista sudamericana a sfunnà dint’ ’o mercato globale.<ref>[https://variety.com/2021/music/news/shakira-laundry-service-album-anniversary-interview-1235111293/ Shakira Recalls Mammoth Crossover Moment as 'Laundry Service' Turns 20]</ref>
’O so’ album cu influenze spagnole ''Fijación Oral, Vol. 1'' (2005) e ’o album ’nglese ''Oral Fixation, Vol. 2'' (2005) tenettero hit comme "La Tortura" e "Hips Don't Lie", ca fu’ ’o primo singolo numero uno d’ ’na femmena sudamericana dint’ ’a classifica americana ''Billboard Hot 100''.<ref>[https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/shakira-insisted-hips-dont-lie-added-to-album-1236213060/ Shakira Insisted Label Add 'Hips Don't Lie' to Album]</ref> L’album ''She Wolf'' (2009) affruntaje temi ’e libertà e tenette influenze elettropop,<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/music/hips-dont-lie-and-waka-waka-top-10-shakira-pop-songs-that-defined-her-global-sound-and-chart-dominance/photostory/128637333.cms 'Hips Don’t Lie' and 'Waka Waka': Top 10 Shakira pop songs that defined her global sound and chart dominance]</ref> mentre ''Sale el Sol'' (2010) fu’ influenzato d’ ’a so’ passione pe’ ’a musica latina e cuntene "Waka Waka (This Time for Africa)", canzone ufficiale d’ ’a Coppa d’ ’o Munno 2010.<ref>[https://www.biobiochile.cl/noticias/2010/06/10/shakira-con-su-waka-waka-destaco-en-exitoso-concierto-inaugural-de-sudafrica-2010.shtml Shakira con su ‘Waka Waka’ destacó en exitoso concierto inaugural de ‘Sudáfrica 2010′ | Notas | BioBioChile]</ref><ref>[https://www.allaboutjazz.com/news/shakira-releases-sale-el-sol-the-sun-comes-out/ Jazz news: Shakira Releases "Sale el Sol / The Sun Comes Out"]</ref>
’O disco ''Shakira'' (2014) e ''El Dorado'' (2017) generajeno successi comme "La La La" e "Chantaje". L’album ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (2024) fu’ influenzato d’ ’a so’ recente esperienza ’e divorzio e ’a salute mentale, e tenette ’nu sottotesto ’e ''empowerment''.<ref>[https://www.megastar.fm/musica/noticias/reconstruccion-personal-shakira-las-mujeres-lloran-album-que-marca-regreso-20240322_3211478 La reconstrucción personal de Shakira en 'Las Mujeres Ya No Lloran', el álbum que marca su regreso]</ref> Doppo, Shakira partette cu ’na tour munnele chiamata ''Las Mujeres Ya No Lloran World Tour'' (2025–2026), ricevenno lode ’a critica e successo commerciale, cu cchiù ’e 350 milioni ’e dollari ’ncassati.<ref>[https://www.billboard.com/pro/shakira-highest-grossing-latin-tour-guinness-record/ Shakira Sets Record for Highest-Grossing Latin Tour of All Time]</ref>
Shakira è ’na d’ ’e artiste musicali cchiù vendute ’e tutt’ ’e tiempe, avènno venduto cchiù ’e 95 milioni ’e dischi dint’ ’o munno.<ref>[https://news.epson.com/news/shakira-latin-america-brand-ambassador Epson and Global Music Superstar Shakira Partner to Take Latin America by Storm | Epson US]</ref><ref>[https://www.billboard.com/music/latin/shakira-billboard-latin-woman-of-the-year-1235313382/ Shakira Is Billboard's First 'Latin Woman of the Year']</ref> Essa tene assaje singoli arrivati ’ncopp’ ’o primmo posto dint’ ’e Stati Uniti e munno, quatt’ Grammy Awards e quindici Latin Grammy Awards.<ref>[https://www.grammy.com/artists/shakira/17393 Shakira | Artist | GRAMMY.com]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20260430183334/https://www.latingrammy.com/en/artists/shakira/22743-01 Shakira | Artist | LatinGRAMMY.com]</ref> Shakira fu’ inclusa dint’ ’e liste annuali ’e Forbes d’ ’e femmene cchiù pagate dint’ ’a musica.<ref>[https://www.forbes.com/profile/shakira-mebarak/ Shakira Mebarak]</ref> ’A so’ esibizione acclamata dint’ ’o halftime d’ ’o Super Bowl d’ ’o 2020 (cu Jennifer Lopez) è una d’ ’e cchiù viste d’ ’a storia.<ref>[https://www.billboard.com/music/awards/j-lo-shakira-emmy-nomination-highlights-9425279/ J.Lo & Shakira Land Emmy Nods for Their Super Bowl Halftime Show & Other Nomination Highlights]</ref> Fora d’ ’a musica, fundaje ’a Fundación Pies Descalzos pe’ l’educazione d’ ’e criature ’n Colombia,<ref>[https://holrmagazine.com/shakiras-new-school-project-changing-lives-in-catatumbo/ Shakira's New School Project: Changing Lives in Catatumbo -]</ref> prestaje ’a voce a Gazelle dint’ ’o film ''Zootopia'' (2016) e ’o sequel ''Zootopia 2'' (2025),<ref>[https://deadline.com/2025/11/shakira-zootopia-2-music-video-gazelle-zoo-song-1236615726/ Shakira's 'Zoo' Song Gets Music Video Ahead Of 'Zootopia 2']</ref> e facette ’a giudice dint’ ’o programma ''The Voice'' d’ ’o 2013 ’o 2014.<ref>[https://uk.news.yahoo.com/shakira-leave-voice-just-one-season-185320999.html Shakira to leave The Voice after just one season - Yahoo News UK]</ref> Essa è pure una d’ ’e cchiù seguite ’ncopp’ ’e social, cu cchiù ’e 90 milioni ’e follower.<ref>[https://www.infobae.com/tecno/2026/01/01/shakira-la-reina-de-las-redes-sociales-122-millones-en-facebook-y-941-millones-en-instagram/ Shakira, la reina de las redes sociales: 122 millones en Facebook y 94,1 millones en Instagram - Infobae]</ref>
== Discografia ==
=== Album in studio ===
* ''Magia'' (1991)
* ''Peligro'' (1993)
* ''Pies Descalzos'' (1995)
* ''Dónde Están los Ladrones?'' (1998)
* ''Laundry Service'' (2001)
* ''Fijación Oral, Vol. 1'' (2005)
* ''Oral Fixation, Vol. 2'' (2005)
* ''She Wolf'' (2009)
* ''Sale el Sol'' (2010)
* ''Shakira'' (2014)
* ''El Dorado'' (2017)
* ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (2024)
== Nutarelle ==
<references />
[[Categurìa:Cantante pop]]
0hx9bdxfegz2qbw9vztp2qb2275uve4
Eritea (isula)
0
66146
674352
672660
2026-10-02T22:33:56Z
Ciaurlec
3406
674352
wikitext
text/x-wiki
{{orfano}}
'''Eritea''', '''Eritía''' o '''Erytheia''' (in grieco ''Ἐρύθεια'', c’o’ significat putess’ essere assuociate co’ o’ culore "russo e o’ tramunto") è o nomme e na’ regione che int a antichità era canusciuta comm a [[Baia di Cadice|baia e Cadice]], o con n'isula che seteva vicina. O’ termene fuje ausato d’’o geografo [[Eforo di Cuma|Eforo ‘e Cuma]] e da [[Filistide]], e se arricuntava o’ fatto ca 'e primme abitante suoje, d'origgene [[Tiro_(cità_antica)|tirica]], ricevano 'e provenire d’’o [[Mare Eritreo|mare Éritro]].
[[Plinio 'o Viecchio]] riceva ca: "Ncopp' 'o lato ca guarda viersu ‘a [[Spagna]], ‘mmerzo 100 passe 'e distanza, c’è n'ata longa isola, larga tre miglia, ‘ncoppa cuje nasceva 'a città originale ‘e Gadès "
[[File: Gadeiras314.svg|thumb|left|Arcipelago Gaditano]]
==Mitologgia==
Ncopp"a essa Eracle scunfiette a Gerione e arubbò ‘o suje ggreggio 'e buoje.
Sicunno 'o pseudo-apollodoro, fosse pure 'o luogo a' ro' 'o tiempo d<nowiki>''</nowiki>a Gigantomachia,'o Gigante Alcione arubbò 'o ggreggio 'e buoje ca Elio ve faceve tenere
==Stuoria==
Sicunno Strabone, Gadeira era <nowiki>'o nomme ca 'e nativi ausavano pe' indicà 'o luogo addò se n'era jiuta 'a primma culonia Fenicia, ed era pure 'o sito d''</nowiki>a culonia Punica aurigginale.
Int' 'o [[Medioevo]], l'[[isula]] eva chiamata "Isula 'e San Pietro" (San Pedro).
’A cità, svanette pe<nowiki>' via d' 'o sfruttamento d''e grotte e pe' l'erusione d' 'o mare, s'aveva stendere d' 'o Castiello 'e Santa Catalina annzi' 'a punta d' 'o Nao arove si truve 'o tempio d'</nowiki>Astarte o a Venere marina.
[[Categurìa:Mitologgia grieca]]
[[Categurìa:Isule]]
af569sjeatybo4dq0h4pttffuidtvyc
Categurìa:Sudafricane
14
66262
674206
673879
2026-10-02T13:54:49Z
Ciaurlec
3406
creata
674206
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Regno Aunito| ]]
[[Categurìa:Biografie|*]]
7eo2b4jx497fyfqdm64mb6atluv1xf0
674207
674206
2026-10-02T13:55:10Z
Ciaurlec
3406
674207
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Sudafrica| ]]
[[Categurìa:Biografie|*]]
s2faspxfaorkh2lrqv9k2h2mgnbplnm
Categurìa:Cantante liriche
14
66277
674171
2026-10-02T13:23:26Z
Ciaurlec
3406
creata
674171
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Cantante| liriche]]
641tdr2si70abn7750t5snu6lktyiju
Categurìa:Cantante 'e múseca etneca
14
66278
674179
2026-10-02T13:27:26Z
Ciaurlec
3406
creata
674179
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Cantante| etneca]]
airdytfodiov07ul820yerulchwi63k
Categurìa:Cantante indonesiane
14
66279
674181
2026-10-02T13:28:48Z
Ciaurlec
3406
creata
674181
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:Cantante]]
[[Categurìa:Indonesiane]]
sqi2yzohou8ac48l4ni9ecj3xtkgbvv
Categurìa:Indonesiane
14
66280
674182
2026-10-02T13:29:39Z
Ciaurlec
3406
creata
674182
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Indonesia]]onesia| ]]
[[Categurìa:Biografie|*]]
61fwk8kfohgclf8psvjxtsx7b3v0ql0
Categurìa:Mprenditure taliane
14
66281
674184
2026-10-02T13:31:55Z
Ciaurlec
3406
creata
674184
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Mbrendeture|taliane]]
[[Categurìa:Taliane]]
thw6aswgras7msn4lpa5e1fyd84wa42
Categurìa:Sportive
14
66282
674197
2026-10-02T13:43:21Z
Ciaurlec
3406
creata
674197
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Sport| ]]
[[Categurìa:Biografie]]
ss4qak76rq1cd1vvw1nlwi6mbuuc5id
Categurìa:Britannece
14
66283
674208
2026-10-02T13:55:38Z
Ciaurlec
3406
creata
674208
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Regno Aunito| ]]
[[Categurìa:Biografie|*]]
7eo2b4jx497fyfqdm64mb6atluv1xf0
Categurìa:Israeliane
14
66284
674297
2026-10-02T17:06:50Z
Ciaurlec
3406
creata
674297
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Israele| ]]
[[Categurìa:Biografie|*]]
kafots8bqafjy0msvvejrnduepnj3cp
Categurìa:Atture austriache
14
66285
674300
2026-10-02T17:10:42Z
Ciaurlec
3406
creata
674300
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Atture]]
[[Categurìa:Austriache]]
hfkysa7iebxdpfh4ogfxa9ec6gk8qag
Categurìa:Cantante austriache
14
66286
674301
2026-10-02T17:11:07Z
Ciaurlec
3406
creata
674301
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Cantante]]
[[Categurìa:Austriache]]
bv0duobsl9tj574ktf77f5ls1x6ortx
Categurìa:Austriache
14
66287
674302
2026-10-02T17:11:30Z
Ciaurlec
3406
creata
674302
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Austria| ]]
[[Categurìa:Biografie|*]]
t7nb3leicbtos52bcht085o7oatcxzn
Categurìa:Puliteche mmericane
14
66288
674311
2026-10-02T17:21:24Z
Ciaurlec
3406
creata
674311
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Puliteche|mmericane]]
[[Categurìa:mmericane]]
96pcmn3tiqpgxy3s86foayylrkyowst
Categurìa:Neon Genesis Evangelion
14
66289
674372
2026-10-02T22:50:42Z
Ciaurlec
3406
criata
674372
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Anime]]
ck910335nq7ycci7ln460pjfkiiu70m
Categurìa:Perzunagge 'e Neon Genesis Evangelion
14
66290
674378
2026-10-02T22:57:46Z
Ciaurlec
3406
creata
674378
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Perzunaggie]]
[[Categurìa:Neon Genesis Evangelion]]
h4pdfkfhji9aqib6ahp5pgwzcn3snrh
Irpinia
0
66291
674385
2026-10-03T07:52:01Z
Yeagvr
12009
/* */
674385
wikitext
text/x-wiki
[[File:Irpinia paesaggio.jpg|thumb|Nu paisaggio irpino tipeco]]
'''Ll'Irpinia''' è nu territorio storeco e giugrafeco 'e ll'Italia meridiunale. Currisponne, cchiu o meno, â [[Pruvincia 'e Avellino]], ca nfi' ô 1860 se chiammava Principato Ultra. 'O nomme è moderno,<ref>'Int'ô tiempo d{{v}}e Rumane se diceva ''Samnium Hirpinum'' ("Sannio irpino"), e po' ''in Hirpinis'' ("'int'ê Irpine"). 'A parola latina ''Hirpinia'' nun era nu posto, ma 'o nomme 'e na ''gens'' rumana. {{cita libro|titulo=Totius latinitatis onomasticon|anno=1883|paggene=409|url=https://books.google.it/books?id=fmdNWmJtyY8C&pg=PA409|lengua=la}}</ref> ma se riferisce ê terre addò stevano ll'Irpine (pe' latino ''Hirpini''). Chiste erano na tribù sannita 'e lengua osca, ca primma d{{v}}e Rumane campava 'int'a assaje zone 'e ll'Appennino campano. Pe' 'e paisagge suoje, ll'Irpinia è canusciuta comme "'a verde Irpinia".<ref>{{cita libro|cugnome=D'Amato|nomme=Antonio|titulo=La verde Irpinia: cenni storici, geografici e letterari della provincia di Avellino|editore=Federico & Ardia|anno=1924|edizzione=3}}</ref>
== Giugrafia ==
=== Territorio ===
[[File:Laceno22.JPG|thumb|left|Muntagne vicino a Bagnoli Irpino]]
Ll'Irpinia sta 'int'â parte centro-orientale d{{v}}a [[Campania]]. Nun tene mare ed è fatta 'e muntagne e culline. 'E cunfine naturale so' chiste:
* a nord-est 'e Munte d{{v}}a Daunia, oltre 'e quale ce sta 'o Tavoliere d{{v}}e Puglie;
* a sud-est 'o Vulture, nu vulcano stutato ô cunfine cu 'a [[Lucania]];
* a sud-ovest 'e Munte Picentini e 'o Partenio, oltre 'e quale ce stanno 'e chianure e 'e coste d{{v}}a Campania;
* a nord-ovest 'o sistema d{{v}}o sciummo Calore, attuorno a [[Beneviento]].<ref>Se penza ca 'int'ô tiempo antico 'e sciumme facevano 'a cunfine nfra 'e tribù: 'o Tammaro nfra Irpine e Pentri, 'o Sabato nfra Irpine e Caudini. {{cita libro|cugnome=Dotto de' Dauli|nomme=Carlo|titulo=L'Italia dai primordii all'evo antico|editore=Tipografia e litografia democratica di A. Danesi|anno=1879|paggene=587|url=https://books.google.it/books?id=9-EhTQ4wezMC&pg=PA587}}</ref>
'O territorio è n'altupiano assaje irregulare, ll'"Altupiano irpino", tagliato 'a valle e chino 'e muntagne e sciumme.
=== Sciumme e laghe ===
[[File:Ufita valley - Ariano I.jpeg|thumb|'A valle 'e ll'Ufita vicino a Ariano Irpino]]
'O sciummo prencepale è 'o Calore, ca nasce d{{v}}o Monte Accellica e attraversa ll'Irpinia 'a sud a nord. Ll'Ofanto nasce a Torella dei Lombardi e scorre vierso est; 'o Sele nasce a Caposele e scenne vierso 'a chiana 'e Salierno. Ate sciumme so':
* 'o Sabato, 'o Fredane e ll'Ufita, tutte affluente d{{v}}o Calore;
* 'o Miscano, cu 'e "bolle d{{v}}a Malvizza", piccule vulcane 'e fango;
* 'o Cervaro e 'o Calaggio.
Ll'acqua ce sta 'n abbundanza. 'E sorgente d{{v}}o Sele e 'e laghe artificiale 'e Conza e 'e San Pietro danno acqua a ll'Acquedotto pugliese, e 'o canale 'e Serino purtava ll'acqua â chianura campana già 'int'ô tiempo d{{v}}e Rumane.
'E laghe naturale so' poche: 'o lago 'e San Giorgio, 'e laghe vulcaneche 'e Monticchio, 'o lago Laceno, 'e origgine carsica, e 'o laghetto ''Luza Aquafets'' vicino a Greci, documentato d{{v}}o 1466.<ref>{{cita libro|cugnome=Vitale|nomme=Tommaso|titulo=Storia della regia città di Ariano e sua diocesi|editore=Stamperia Salomoni|cità=Romma|anno=1794|paggene=408|url=https://books.google.it/books?id=vW2YUtbHbH0C}}</ref>
=== Muntagne ===
'E muntagne cchiù aute stanno a sud-ovest: 'o Cervialto (1.809 m) e 'o Terminio (1.806 m), 'e origgine carsica. 'Int'a ll'Irpinia centrale 'e muntagne so' cchiù vasce, e 'e valle so' spisso cuperte 'e materiale vulcaneco, comme 'e pomice 'e Avellino. 'Int'â Valle d'Ansanto ce stanno fenomene vulcaneche secundarie: ll'Irpine antiche 'a cunzideravano sacra â dea Mefite. Ce stanno pure na sorgente termale a Villamaina e assaje sorgente sulfuree.
A nord-est 'e muntagne so' cchiù vasce, 'e argilla e arenaria, ma 'e paise stanno cchiù 'ncoppa. Ccà passa 'o spartiacque appenninico, d{{v}}a sella 'e Ariano a nord nfi' â sella 'e Conza a sud, passanno p{{v}}a Baronia e ll'altupiano d{{v}}o Formicoso. [[Ariano Irpino]] è 'o cummune 'e muntagna cchiù pupuloso d{{v}}a Campania,<ref>{{cita web|url=http://www.comuniverso.it/index.cfm?Comuni%20montani&menu=684|titulo=Comuni montani|opera=Comuniverso|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20190611211104/http://www.comuniverso.it/index.cfm?Comuni%20montani&menu=684|dataarchivio=11 'e giugno 2019}}</ref> e Trevico, a 1.090 m, è 'o paese cchiù auto d{{v}}a reggione.<ref>{{cita web|url=https://www.tuttitalia.it/campania/96-comuni/altitudine/|titulo=Comuni campani per altitudine|opera=Tuttitalia}}</ref>
=== Tarramote ===
:''Vire pure: [[Tarramoto 'e l'Irpinia]].''
Ll'Irpinia è na zona 'e tarramote 'mpurtante. A Grottaminarda, 'int'â valle 'e ll'Ufita, ce sta na sede 'e ll'INGV, cu nu centro 'e sismologgia ca aiuta a lucalizzà ampressa 'e tarramote 'n tutta Italia.<ref>{{cita web|url=http://www.gm.ingv.it/index.php/la-sede-irpinia|titulo=La sede Irpinia|editore=Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia|acciesso=10 'e jennaro 2018|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20180614221302/http://www.gm.ingv.it/index.php/la-sede-irpinia|dataarchivio=14 'e giugno 2018}}</ref>
== Storia ==
[[File:Ariano Irpino - La Starza.jpg|thumb|'A rupe 'e La Starza, 'int'â valle d{{v}}o Miscano, cu 'e rieste d{{v}}o paese cchiù antico d{{v}}a reggione]]
'E primme tracce 'e ll'ommo so' d{{v}}o Paleolitico, e 'e primme paise 'e cuntadine e pasture nascettero 'int'ô Neolitico. D{{v}}o XII-X seculo a.C. arrivajeno 'e primme popule indoeuropee. Tra 'o VI e 'o IV seculo a.C. ll'Irpine, na tribù sannita 'e lengua osca, pigliajeno tutta ll'area. 'O nomme lloro veneva d{{v}}o lupo (''hirpus'' 'n osco), forse ll'animale totem d{{v}}a tribù. Facevano parte d{{v}}a Lega sannitica, e pe' chesto so' nominate cu 'o nomme lloro sulo 'int'ô 280 a.C., â spedizione 'e Pirro.
'E centre irpine cchiù 'mpurtante erano:
* ''Aequum Tuticum'', vicino a Ariano;
* ''Maleventum'', cioè Beneviento, ca però addeventaje culonia rumana già 'int'ô 268 a.C.;
* ''Aeculanum'', a Mirabella;
* ''Aquilonia'', a Lacedonia;
* ''Abellinum'', vicino a Atripalda;
* ''Compsa'', a Conza.
Ll'archeologgia n'ha truvate ate cchiù antiche, comme a Casalbore, addò ce sta ll'unico tiempio italeco rummaso 'n Irpinia.
'Int'ê guerre puniche ll'Irpine fujeno assaje nemice d{{v}}e Rumane, ca però vencettero e se pigliajeno assaje terre. Aroppo 'a guerra suciale (I seculo a.C.) ll'Irpine s'arrennettero pe' sempe: perdettero cultura e lengua, ma avettero 'a cittadinanza rumana. Pe' ll'Irpinia passavano assaje strade rumane, comme 'a Via Appia, 'a Via Aemilia e 'a Via Traiana.<ref>{{cita web|url=https://www.academia.edu/16478425/La_Via_Appia_a_sud_di_Benevento_e_il_sistema_stradale_in_Puglia_tra_Pirro_e_Annibale_in_Atti_52_Convegno_di_Studi_sulla_Magna_Grecia_Taranto_2012_Napoli_2014_pp_211_245|titulo=La Via Appia a sud di Benevento e il sistema stradale in Puglia tra Pirro e Annibale|opera=Atti del 52° Convegno di studi sulla Magna Grecia, Taranto 2012|paggene=232-236|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20220417123340/https://www.academia.edu/16478425/La_Via_Appia_a_sud_di_Benevento_e_il_sistema_stradale_in_Puglia_tra_Pirro_e_Annibale_in_Atti_52_Convegno_di_Studi_sulla_Magna_Grecia_Taranto_2012_Napoli_2014_pp_211_245}}</ref> Sott'a Augusto ll'Irpinia fuje messa 'int'â ''regio II Apulia et Calabria'', e cu Adriano passaje 'n parte â Campania.<ref>{{cita libro|cugnome=Canino|nomme=Antonio|titulo=Campania|editore=Touring Club Italiano|anno=1981|paggene=11-12|id=ISBN 9788836500185}}</ref>
Cu 'e Langubbarde (VI seculo) ll'Irpinia fuje d{{v}}o Ducato 'e Beneviento, e po' d{{v}}o Principato 'e Salierno. Cu ll'Angiuine (XIII seculo) addeventaje 'o giustizierato d{{v}}o ''Principato Ultra'', 'int'ô [[Regno 'e Napule]]. D{{v}}o XV seculo fuje pruvincia, cu capitale a Montefusco; d{{v}}o 1806 'a capitale addeventaje [[Avellino]]. Aroppo ll'Unità 'o nomme Principato Ultra fuje lassato, ma 'o stemma rummanette.
'Int'ô 1942 papa Pio XII facette patrono 'e ll'Irpinia a San Guglielmo da Vercelli, funnatore d{{v}}o santuario 'e [[Montevergine]] e 'e ll'abbazia d{{v}}o Goleto.<ref>{{cita web|url=http://www.enrosadira.it/santi/g/guglielmo.htm|titulo=Guglielmo da Vercelli|editore=enrosadira.it}}</ref>
== Lengue ==
'A lengua osca 'e ll'Irpine antiche se perdette cu 'e Rumane: ll'urdeme scritte so' d{{v}}o I seculo a.C. Mo se parlano ll'italiano e 'e dialette irpine, ca fanno parte d{{v}}e dialette 'e ll'Italia d{{v}}o Sud. A Ariano Irpino, ô cunfine cu 'a Puglia, se parla nu dialetto 'e passaggio, ll'arianese. 'N cierti paise d{{v}}o nord-est ce stanno tracce d{{v}}o francoprovenzale, ca se parla ancora 'int'â vicina Valmaggiore.<ref>{{cita libro|titulo=Puglia|editore=Touring Club Italiano|anno=1978|paggene=62|id=ISBN 978-88-365-0020-8}}</ref>
[[File:Greci (Italy) road sign.jpeg|thumb|upright=0.8|Cartelle 'n ddoje lengue a Greci]]
Greci è ll'unico paese irpino addò se parla ll'''arbëreshë'', n'albanese antico arrivato 'int'ô XV seculo. 'N arbëreshë 'o paese se chiamma ''Katundi'', "'o paese". Na vota ce stevano pure 'e Schiavune, 'e lengua slava, a Villanova del Battista, Sant'Arcangelo Trimonte e Ginestra degli Schiavoni; sparettero aroppo 'a peste d{{v}}o 1656.
== Prudutte tipece ==
Ll'Irpinia è famosa p{{v}}o vino: 'e cchiù pregiate so' 'o [[Grjeco 'e Tufo|Greco 'e Tufo]] e 'o [[Taurasi]] (DOCG), 'o [[Fiano 'e Avellino]] e ll'Aglianico. So' prutette pure 'a castagna 'e Montella (IGP) e ll'uoglio "Irpinia - Colline dell'Ufita" (DOP).<ref>{{cita web|url=http://www.agricoltura.regione.campania.it/tipici/olio_irpinia_ufita.html|titulo=Irpinia Colline dell'Ufita DOP|editore=Regione Campania}}</ref>
Ate prudutte tradizionale so' chiste:
* 'o caciocchiato;
* 'e castagne e 'e patane 'e Trevico;
* 'o pane 'e Calitri e chillo 'e Montecalvo;
* 'o pecurino bagnolese e chillo 'e Carmasciano;
* 'e prusutte 'e Trevico e 'e Venticano;
* 'o tartufo niro 'e Bagnoli Irpino.
A Dentecane, a Grottaminarda e a Ospedaletto d'Alpinolo se fa 'o turrone, e se producono assaje nucelle. Tipeche so' pure 'e fusille avellinise e 'e ''trilli'' d{{v}}a Baronia.<ref>{{cita web|url=http://www.viaggioinirpinia.it/prodotti-tipici-irpini/|titulo=Prodotti tipici irpini|opera=Viaggio in Irpinia}}</ref> Tra ll'artigianato se ricorda 'a ceramica 'e Ariano, canusciuta d{{v}}o XIII seculo.<ref>{{cita libro|cugnome=Donatone|nomme=Guido|titulo=La Maiolica di Ariano Irpino|editore=Edizione Del Delfino|cità=Cava de' Tirreni|anno=1980|paggene=95}}</ref> Ariano è pure 'a sede d{{v}}o biodistretto 'e ll'Irpinia.<ref>{{cita web|url=https://www.politicheagricole.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/20837|titulo=Registro Nazionale Distretti Biologici|editore=Ministero dell'agricoltura, della sovranità alimentare e delle foreste|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20240416054654/https://www.politicheagricole.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/20837}}</ref>
== Poste 'e interesse ==
[[File:Savignano irpino.jpg|thumb|Savignano Irpino]]
Ll'attrazione turisteche prencepale so' ll'ex stazione sciistica d{{v}}o Laceno, cu 'o lago, 'o Terminio e cierti paise d{{v}}e "Borghi più belli d'Italia": Frigento, Gesualdo, Monteverde, Nusco, Savignano Irpino e Zungoli.
Tra 'e monumente ce stanno:
* 'o castiello 'e Ariano, sede d{{v}}a primma contea nurmanna d'Italia, addò 'int'ô 1140 fujeno prumulgate 'e Assise 'e Ariano;
* 'o castiello 'e San Barbato, d{{v}}o 849;
* 'o castiello aragunese 'e Monteverde, d{{v}}e Grimaldi principe 'e Monaco d{{v}}o 1532 ô 1641;
* 'o borgo Castello 'e Calitri;
* 'o castiello 'e Gesualdo, casa d{{v}}o musicista Carlo Gesualdo.
[[File:Santuario di Montevergine. (6818).jpg|thumb|left|upright=0.9|'O santuario 'e Montevergine]]
Tra 'e poste religgiuse ce stanno:
* 'o santuario 'e [[Montevergine]], a Mercogliano;
* ll'abbazia d{{v}}o Goleto, a Sant'Angelo dei Lombardi;
* 'o santuario 'e San Gerardo Maiella, a Caposele;
* 'o cunvento 'e San Francesco a Folloni, a Montella;
* 'e cattedrale 'e Ariano, 'e Avellino e 'e Sant'Angelo dei Lombardi.
'E musei cchiù 'mpurtante so':
* 'o Museo irpino e 'o Museo d'arte 'e Avellino;
* 'o Museo d{{v}}a civiltà nurmanna e 'o Museo d{{v}}e argiente 'e Ariano;
* 'e musei d{{v}}a ceramica 'e Calitri e 'e Ariano.
== Nutarelle ==
<references/>
== Vvoce currelate ==
* [[Ariano Irpino]]
* [[Montevergine]]
* [[Pruvincia 'e Avellino]]
* [[Tarramoto 'e l'Irpinia]]
== Ate pruggette ==
{{Interprogetto}}
[[Categurìa:Campania]]
7iwyuwhgsh34ivo1k6mmrie7cf3hcrp
674386
674385
2026-10-03T07:53:57Z
Yeagvr
12009
/* Poste 'e interesse */
674386
wikitext
text/x-wiki
[[File:Irpinia paesaggio.jpg|thumb|Nu paisaggio irpino tipeco]]
Ll''''Irpinia''' è nu territorio storeco e giugrafeco 'e ll'Italia meridiunale. Currisponne, cchiu o meno, â [[Pruvincia 'e Avellino]], ca nfi' ô 1860 se chiammava Principato Ultra. 'O nomme è moderno,<ref>'Int'ô tiempo d{{v}}e Rumane se diceva ''Samnium Hirpinum'' ("Sannio irpino"), e po' ''in Hirpinis'' ("'int'ê Irpine"). 'A parola latina ''Hirpinia'' nun era nu posto, ma 'o nomme 'e na ''gens'' rumana. {{cita libro|titulo=Totius latinitatis onomasticon|anno=1883|paggene=409|url=https://books.google.it/books?id=fmdNWmJtyY8C&pg=PA409|lengua=la}}</ref> ma se riferisce ê terre addò stevano ll'Irpine (pe' latino ''Hirpini''). Chiste erano na tribù sannita 'e lengua osca, ca primma d{{v}}e Rumane campava 'int'a assaje zone 'e ll'Appennino campano. Pe' 'e paisagge suoje, ll'Irpinia è canusciuta comme "'a verde Irpinia".<ref>{{cita libro|cugnome=D'Amato|nomme=Antonio|titulo=La verde Irpinia: cenni storici, geografici e letterari della provincia di Avellino|editore=Federico & Ardia|anno=1924|edizzione=3}}</ref>
== Giugrafia ==
=== Territorio ===
[[File:Laceno22.JPG|thumb|left|Muntagne vicino a Bagnoli Irpino]]
Ll'Irpinia sta 'int'â parte centro-orientale d{{v}}a [[Campania]]. Nun tene mare ed è fatta 'e muntagne e culline. 'E cunfine naturale so' chiste:
* a nord-est 'e Munte d{{v}}a Daunia, oltre 'e quale ce sta 'o Tavoliere d{{v}}e Puglie;
* a sud-est 'o Vulture, nu vulcano stutato ô cunfine cu 'a [[Baselecata]];
* a sud-ovest 'e Munte Picentini e 'o Partenio, oltre 'e quale ce stanno 'e chianure e 'e coste d{{v}}a Campania;
* a nord-ovest 'o sistema d{{v}}o sciummo Calore, attuorno a [[Beneviento]].<ref>Se penza ca 'int'ô tiempo antico 'e sciumme facevano 'a cunfine nfra 'e tribù: 'o Tammaro nfra Irpine e Pentri, 'o Sabato nfra Irpine e Caudini. {{cita libro|cugnome=Dotto de' Dauli|nomme=Carlo|titulo=L'Italia dai primordii all'evo antico|editore=Tipografia e litografia democratica di A. Danesi|anno=1879|paggene=587|url=https://books.google.it/books?id=9-EhTQ4wezMC&pg=PA587}}</ref>
'O territorio è n'altupiano assaje irregulare, ll'"Altupiano irpino", tagliato 'a valle e chino 'e muntagne e sciumme.
=== Sciumme e laghe ===
[[File:Ufita valley - Ariano I.jpeg|thumb|'A valle 'e ll'Ufita vicino a Ariano Irpino]]
'O sciummo prencepale è 'o Calore, ca nasce d{{v}}o Monte Accellica e attraversa ll'Irpinia 'a sud a nord. Ll'Ofanto nasce a Torella dei Lombardi e scorre vierso est; 'o Sele nasce a Caposele e scenne vierso 'a chiana 'e Salierno. Ate sciumme so':
* 'o Sabato, 'o Fredane e ll'Ufita, tutte affluente d{{v}}o Calore;
* 'o Miscano, cu 'e "bolle d{{v}}a Malvizza", piccule vulcane 'e fango;
* 'o Cervaro e 'o Calaggio.
Ll'acqua ce sta 'n abbundanza. 'E sorgente d{{v}}o Sele e 'e laghe artificiale 'e Conza e 'e San Pietro danno acqua a ll'Acquedotto pugliese, e 'o canale 'e Serino purtava ll'acqua â chianura campana già 'int'ô tiempo d{{v}}e Rumane.
'E laghe naturale so' poche: 'o lago 'e San Giorgio, 'e laghe vulcaneche 'e Monticchio, 'o lago Laceno, 'e origgine carsica, e 'o laghetto ''Luza Aquafets'' vicino a Greci, documentato d{{v}}o 1466.<ref>{{cita libro|cugnome=Vitale|nomme=Tommaso|titulo=Storia della regia città di Ariano e sua diocesi|editore=Stamperia Salomoni|cità=Romma|anno=1794|paggene=408|url=https://books.google.it/books?id=vW2YUtbHbH0C}}</ref>
=== Muntagne ===
'E muntagne cchiù aute stanno a sud-ovest: 'o Cervialto (1.809 m) e 'o Terminio (1.806 m), 'e origgine carsica. 'Int'a ll'Irpinia centrale 'e muntagne so' cchiù vasce, e 'e valle so' spisso cuperte 'e materiale vulcaneco, comme 'e pomice 'e Avellino. 'Int'â Valle d'Ansanto ce stanno fenomene vulcaneche secundarie: ll'Irpine antiche 'a cunzideravano sacra â dea Mefite. Ce stanno pure na sorgente termale a Villamaina e assaje sorgente sulfuree.
A nord-est 'e muntagne so' cchiù vasce, 'e argilla e arenaria, ma 'e paise stanno cchiù 'ncoppa. Ccà passa 'o spartiacque appenninico, d{{v}}a sella 'e Ariano a nord nfi' â sella 'e Conza a sud, passanno p{{v}}a Baronia e ll'altupiano d{{v}}o Formicoso. [[Ariano Irpino]] è 'o cummune 'e muntagna cchiù pupuloso d{{v}}a Campania,<ref>{{cita web|url=http://www.comuniverso.it/index.cfm?Comuni%20montani&menu=684|titulo=Comuni montani|opera=Comuniverso|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20190611211104/http://www.comuniverso.it/index.cfm?Comuni%20montani&menu=684|dataarchivio=11 'e giugno 2019}}</ref> e Trevico, a 1.090 m, è 'o paese cchiù auto d{{v}}a reggione.<ref>{{cita web|url=https://www.tuttitalia.it/campania/96-comuni/altitudine/|titulo=Comuni campani per altitudine|opera=Tuttitalia}}</ref>
=== Tarramote ===
:''Vire pure: [[Tarramoto 'e l'Irpinia]].''
Ll'Irpinia è na zona 'e tarramote 'mpurtante. A Grottaminarda, 'int'â valle 'e ll'Ufita, ce sta na sede 'e ll'INGV, cu nu centro 'e sismologgia ca aiuta a lucalizzà ampressa 'e tarramote 'n tutta Italia.<ref>{{cita web|url=http://www.gm.ingv.it/index.php/la-sede-irpinia|titulo=La sede Irpinia|editore=Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia|acciesso=10 'e jennaro 2018|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20180614221302/http://www.gm.ingv.it/index.php/la-sede-irpinia|dataarchivio=14 'e giugno 2018}}</ref>
== Storia ==
[[File:Ariano Irpino - La Starza.jpg|thumb|'A rupe 'e La Starza, 'int'â valle d{{v}}o Miscano, cu 'e rieste d{{v}}o paese cchiù antico d{{v}}a reggione]]
'E primme tracce 'e ll'ommo so' d{{v}}o Paleolitico, e 'e primme paise 'e cuntadine e pasture nascettero 'int'ô Neolitico. D{{v}}o XII-X seculo a.C. arrivajeno 'e primme popule indoeuropee. Tra 'o VI e 'o IV seculo a.C. ll'Irpine, na tribù sannita 'e lengua osca, pigliajeno tutta ll'area. 'O nomme lloro veneva d{{v}}o lupo (''hirpus'' 'n osco), forse ll'animale totem d{{v}}a tribù. Facevano parte d{{v}}a Lega sannitica, e pe' chesto so' nominate cu 'o nomme lloro sulo 'int'ô 280 a.C., â spedizione 'e Pirro.
'E centre irpine cchiù 'mpurtante erano:
* ''Aequum Tuticum'', vicino a Ariano;
* ''Maleventum'', cioè Beneviento, ca però addeventaje culonia rumana già 'int'ô 268 a.C.;
* ''Aeculanum'', a Mirabella;
* ''Aquilonia'', a Lacedonia;
* ''Abellinum'', vicino a Atripalda;
* ''Compsa'', a Conza.
Ll'archeologgia n'ha truvate ate cchiù antiche, comme a Casalbore, addò ce sta ll'unico tiempio italeco rummaso 'n Irpinia.
'Int'ê guerre puniche ll'Irpine fujeno assaje nemice d{{v}}e Rumane, ca però vencettero e se pigliajeno assaje terre. Aroppo 'a guerra suciale (I seculo a.C.) ll'Irpine s'arrennettero pe' sempe: perdettero cultura e lengua, ma avettero 'a cittadinanza rumana. Pe' ll'Irpinia passavano assaje strade rumane, comme 'a Via Appia, 'a Via Aemilia e 'a Via Traiana.<ref>{{cita web|url=https://www.academia.edu/16478425/La_Via_Appia_a_sud_di_Benevento_e_il_sistema_stradale_in_Puglia_tra_Pirro_e_Annibale_in_Atti_52_Convegno_di_Studi_sulla_Magna_Grecia_Taranto_2012_Napoli_2014_pp_211_245|titulo=La Via Appia a sud di Benevento e il sistema stradale in Puglia tra Pirro e Annibale|opera=Atti del 52° Convegno di studi sulla Magna Grecia, Taranto 2012|paggene=232-236|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20220417123340/https://www.academia.edu/16478425/La_Via_Appia_a_sud_di_Benevento_e_il_sistema_stradale_in_Puglia_tra_Pirro_e_Annibale_in_Atti_52_Convegno_di_Studi_sulla_Magna_Grecia_Taranto_2012_Napoli_2014_pp_211_245}}</ref> Sott'a Augusto ll'Irpinia fuje messa 'int'â ''regio II Apulia et Calabria'', e cu Adriano passaje 'n parte â Campania.<ref>{{cita libro|cugnome=Canino|nomme=Antonio|titulo=Campania|editore=Touring Club Italiano|anno=1981|paggene=11-12|id=ISBN 9788836500185}}</ref>
Cu 'e Langubbarde (VI seculo) ll'Irpinia fuje d{{v}}o Ducato 'e Beneviento, e po' d{{v}}o Principato 'e Salierno. Cu ll'Angiuine (XIII seculo) addeventaje 'o giustizierato d{{v}}o ''Principato Ultra'', 'int'ô [[Regno 'e Napule]]. D{{v}}o XV seculo fuje pruvincia, cu capitale a Montefusco; d{{v}}o 1806 'a capitale addeventaje [[Avellino]]. Aroppo ll'Unità 'o nomme Principato Ultra fuje lassato, ma 'o stemma rummanette.
'Int'ô 1942 papa Pio XII facette patrono 'e ll'Irpinia a San Guglielmo da Vercelli, funnatore d{{v}}o santuario 'e [[Montevergine]] e 'e ll'abbazia d{{v}}o Goleto.<ref>{{cita web|url=http://www.enrosadira.it/santi/g/guglielmo.htm|titulo=Guglielmo da Vercelli|editore=enrosadira.it}}</ref>
== Lengue ==
'A lengua osca 'e ll'Irpine antiche se perdette cu 'e Rumane: ll'urdeme scritte so' d{{v}}o I seculo a.C. Mo se parlano ll'italiano e 'e dialette irpine, ca fanno parte d{{v}}e dialette 'e ll'Italia d{{v}}o Sud. A Ariano Irpino, ô cunfine cu 'a Puglia, se parla nu dialetto 'e passaggio, ll'arianese. 'N cierti paise d{{v}}o nord-est ce stanno tracce d{{v}}o francoprovenzale, ca se parla ancora 'int'â vicina Valmaggiore.<ref>{{cita libro|titulo=Puglia|editore=Touring Club Italiano|anno=1978|paggene=62|id=ISBN 978-88-365-0020-8}}</ref>
[[File:Greci (Italy) road sign.jpeg|thumb|upright=0.8|Cartelle 'n ddoje lengue a Greci]]
Greci è ll'unico paese irpino addò se parla ll'''arbëreshë'', n'albanese antico arrivato 'int'ô XV seculo. 'N arbëreshë 'o paese se chiamma ''Katundi'', "'o paese". Na vota ce stevano pure 'e Schiavune, 'e lengua slava, a Villanova del Battista, Sant'Arcangelo Trimonte e Ginestra degli Schiavoni; sparettero aroppo 'a peste d{{v}}o 1656.
== Prudutte tipece ==
Ll'Irpinia è famosa p{{v}}o vino: 'e cchiù pregiate so' 'o [[Grjeco 'e Tufo|Greco 'e Tufo]] e 'o [[Taurasi]] (DOCG), 'o [[Fiano 'e Avellino]] e ll'Aglianico. So' prutette pure 'a castagna 'e Montella (IGP) e ll'uoglio "Irpinia - Colline dell'Ufita" (DOP).<ref>{{cita web|url=http://www.agricoltura.regione.campania.it/tipici/olio_irpinia_ufita.html|titulo=Irpinia Colline dell'Ufita DOP|editore=Regione Campania}}</ref>
Ate prudutte tradizionale so' chiste:
* 'o caciocchiato;
* 'e castagne e 'e patane 'e Trevico;
* 'o pane 'e Calitri e chillo 'e Montecalvo;
* 'o pecurino bagnolese e chillo 'e Carmasciano;
* 'e prusutte 'e Trevico e 'e Venticano;
* 'o tartufo niro 'e Bagnoli Irpino.
A Dentecane, a Grottaminarda e a Ospedaletto d'Alpinolo se fa 'o turrone, e se producono assaje nucelle. Tipeche so' pure 'e fusille avellinise e 'e ''trilli'' d{{v}}a Baronia.<ref>{{cita web|url=http://www.viaggioinirpinia.it/prodotti-tipici-irpini/|titulo=Prodotti tipici irpini|opera=Viaggio in Irpinia}}</ref> Tra ll'artigianato se ricorda 'a ceramica 'e Ariano, canusciuta d{{v}}o XIII seculo.<ref>{{cita libro|cugnome=Donatone|nomme=Guido|titulo=La Maiolica di Ariano Irpino|editore=Edizione Del Delfino|cità=Cava de' Tirreni|anno=1980|paggene=95}}</ref> Ariano è pure 'a sede d{{v}}o biodistretto 'e ll'Irpinia.<ref>{{cita web|url=https://www.politicheagricole.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/20837|titulo=Registro Nazionale Distretti Biologici|editore=Ministero dell'agricoltura, della sovranità alimentare e delle foreste|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20240416054654/https://www.politicheagricole.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/20837}}</ref>
== Poste 'e interesse ==
[[File:Savignano irpino.jpg|thumb|Savignano Irpino]]
Ll'attrazione turisteche prencepale so' ll'ex stazione sciistica d{{v}}o Laceno, cu 'o lago, 'o Terminio e cierti paise d{{v}}e "Borghi più belli d'Italia": Frigento, Gesualdo, Monteverde, Nusco, Savignano Irpino e Zungoli.
Tra 'e monumente ce stanno:
* 'o castiello 'e Ariano, sede d{{v}}a primma contea nurmanna d'Italia, addò 'int'ô 1140 fujeno prumulgate 'e Assise 'e Ariano;
* 'o castiello 'e San Barbato, d{{v}}o 849;
* 'o castiello aragunese 'e Monteverde, d{{v}}e Grimaldi principe 'e Monaco d{{v}}o 1532 ô 1641;
* 'o borgo Castello 'e Calitri;
* 'o castiello 'e Gesualdo, casa d{{v}}o musicista Carlo Gesualdo.
[[File:Santuario di Montevergine. (6818).jpg|thumb|left|upright=0.9|'O santuario 'e Muntuvergine]]
Tra 'e poste religgiuse ce stanno:
* 'o santuario 'e [[Muntuvergine]], a Mercogliano;
* ll'abbazia d{{v}}o Goleto, a Sant'Angelo dei Lombardi;
* 'o santuario 'e San Gerardo Maiella, a Caposele;
* 'o cunvento 'e San Francesco a Folloni, a Montella;
* 'e cattedrale 'e Ariano, 'e Avellino e 'e Sant'Angelo dei Lombardi.
'E musei cchiù 'mpurtante so':
* 'o Museo irpino e 'o Museo d'arte 'e Avellino;
* 'o Museo d{{v}}a civiltà nurmanna e 'o Museo d{{v}}e argiente 'e Ariano;
* 'e musei d{{v}}a ceramica 'e Calitri e 'e Ariano.
== Nutarelle ==
<references/>
== Vvoce currelate ==
* [[Ariano Irpino]]
* [[Montevergine]]
* [[Pruvincia 'e Avellino]]
* [[Tarramoto 'e l'Irpinia]]
== Ate pruggette ==
{{Interprogetto}}
[[Categurìa:Campania]]
51xv9r32x855p6z63xzbnt0lu7hgrty