Wikipedia
napwiki
https://nap.wikipedia.org/wiki/Paggena_prencepale
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Media
Speciàle
Chiàcchiera
Utente
Utente chiàcchiera
Wikipedia
Wikipedia chiàcchiera
Fiùra
Fiùra chiàcchiera
MediaWiki
MediaWiki chiàcchiera
Modello
Modello chiàcchiera
Ajùto
Ajùto chiàcchiera
Categurìa
Categurìa chiàcchiera
TimedText
TimedText talk
Modulo
Modulo chiàcchiera
Evento
Discussioni evento
Balle
0
1426
674997
150528
2026-10-14T13:31:23Z
Ciaurlec
3406
674997
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
*[[Balle napulitane]]
*[[Balle italiane]]
*[[Balle europee]]
*[[Balle americane]]
*[[Balle sudamericane]]
*[[Balle africane]]
[[Categoria:Danza|*]]
5koax0ead3dbgcn84a7suo5gs6qcyoi
674998
674997
2026-10-14T13:31:36Z
Ciaurlec
3406
674998
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
*[[Balle napulitane]]
*[[Balle italiane]]
*[[Balle europee]]
*[[Balle americane]]
*[[Balle sudamericane]]
*[[Balle africane]]
[[Categoria:Danza|*]]
[[Categurìa:Liste]]
9thtz4h5rczf7ben3nvitj2ga7bdkg4
Elenco 'e film
0
1497
675104
609383
2026-10-14T17:21:00Z
Ciaurlec
3406
675104
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
==[[Film napulitane]]==
*'''Film comiche'''
*'''Film drammatiche'''
* [[I guappi]] cu' [[Fabio Testi]] e [[Claudia Cardinale]]
* [[La ciociara]]
*'''Film musicale'''
**[[Film cu' canzone napulitane]]
* [[Accarezzame]]
*[[ A Marechiaro]]
* [[Carosello napoletano]] [http://www.cinematografo.it/bdcm/bancadati_scheda.asp?sch=8654 scheda film]
*[[Fenesta ca lucive]] [[1914]]
* [[Maruzzella]]
==[[Film italiane]]==
*'''Film comiche'''
*'''Film drammatiche'''
*'''Film musicale'''
*'''Film uestèrn'''
*'''Film 'e fantascienze'''
*'''Film storiche'''
==[[Film frangise]]==
*'''Film comiche'''
*'''Film drammatiche'''
*'''Film musicale'''
*'''Film uestèrn'''
*'''Film 'e fantascienze'''
*'''Film storiche'''
==[[Film ingrese]]==
*'''Film comiche'''
*'''Film drammatiche'''
*'''Film musicale'''
*'''Film uestèrn'''
*'''Film 'e fantascienze'''
*'''Film storiche'''
==[[Film americane]]==
*'''Film comiche'''
*'''Film drammatiche'''
*'''Film musicale'''
*'''Film uestèrn'''
*'''Film 'e fantascienze'''
*'''Film storiche'''
[[categoria:Film| ]]
[[Categurìa:Liste]]
n5yuluuixuo3saowby26mfyhmpxbg7o
Lista 'e mode 'e dicere napuletane
0
1527
675102
671980
2026-10-14T17:19:38Z
Ciaurlec
3406
675102
wikitext
text/x-wiki
{{indice}}
== A ==
* '''A bbona 'e Ddio'''
* '''A briscola se joca cu e’ denari'''
* ''''A campana primma dice "dongo" e poi dice "damme"'''
* '''A carne ‘a sotto e ‘e maccarune ‘a coppa'''
* '''Addò liéve e nun nce punne, sùbbeto nce pare lu funno'''
* ''''A macchinetta 'e Onna Richetta'''
* '''Arape 'a vocca comme a nu cesso'''
* '''Aùmmo aùmmo'''
* ''' 'A gallina fa ll'uovo e a 'o vallo nce abbruscia 'o culo'''
* '''Aggio perzo Filippo e 'o panaro'''
* ''' 'A mala nuttata e 'a figlia femmena'''
* ''' 'A mala nova 'a porta 'o viento'''
* ''' Alleria 'e piazza, tribbule 'e casa'''
* ''' A ccarocchia a ccarocchia, Pulecenella accedette 'a mugliera'''
* '''Armammoce, e gghiate!'''
* '''A pazziella mmane e creature'''
* '''A jatta quanno nun po' arrivà a 'o lardo, dice ca fete.'''
* '''Addò fieto he' fatto 'o callo!'''
== B ==
* '''Bello e buono...'''
== C ==
* '''Campà annascuso d''o Pataterno'''
* '''Chi chiagne, fotte a chi ride'''
* '''Chillo vò trasì, pe' forza, dinte 'a scazzetta d' 'o preveto'''
* '''Chi nun tene curaggio, nun se cocca cu 'e femmene belle'''
* '''Chiove a zeffunno'''
* ''' Crik cummanna a Crok'''
* '''Cu 'n' uocchie frije 'o pesce e cu 'n'ato guarda 'a jatta'''
* '''Curto e malencavato'''
* '''Chi cumanna nun suda'''
* '''Chianu chiano, cu nu poco 'e vasellina ll'elefant' 'o mettette 'n culo 'a gallina'''
* '''Ciento niente accerettero 'o ciuccio!'''
== D ==
* '''Dicette 'o pappice vicino 'a noce: "Damme 'o tiempo ca te spertoso" '''
* '''Doppo tant'anne ca è muorto Pieto, mò te n'adduona d' 'o fieto'''
== E ==
* ''' È accuppatura de' fasule '''
* '''È 'a fina d' 'o munno'''
* '''È cchiù a spesa c' 'a 'mpresa'''
* ''' È gghiuto 'a acito''''
* '''È gghiùte a fernì 'a carne 'a sotto e 'e maccarùne 'a coppa'''
* ''' È gghiuto c' 'a capa dinte 'o sicchio'''
* ''' È nu perocchie 'e merda'''
* ''' È nu strunzo c' 'o core '''
* '''E pigliàto 'a ruciuliàta'''
* '''Esce p''a porta e trase p' ' a fenèsta '''
* '''E po' dice ca Pasca vene 'e sabato'''
* '''E pigliàto 'o cazz p' 'a banca 'e ll'acqua'''
* '''E pigliàto 'o cazz p' 'a butteglia 'e ll'uoglio'''
* '''E pigliato 'o cazzo p' 'a lanterna 'o muolo'''
== F ==
* '''Fà 'a nuttata chiara chiara'''
* '''Facèsse na culàta e ascèsse 'o sole'''
* '''Farse 'a barba a zzizza 'e pacchiàna '''
* '''Farse 'a croce cu 'a mana smerza '''
* '''Fernì a tarallùcce e vino '''
== G ==
* '''Giorgio se ne vò ji e 'o vescovo n' 'o vò mannà '''
* '''Già saje '''
== H ==
== I ==
* '''I' vengo d'o muorto e tu dice ca è vivo'''
* '''I' dico l'asteco e tu capisce a fenesta'''
== J ==
* '''Jirse a curcare comm'ê ggalline'''
== L ==
* '''L'asteco chiove e ‘a fenesta scorre.'''
* '''Levàteme 'o "don" e aumentàteme 'a semmana'''
* '''L'uòcchie sò peggio de' scuppettàte'''
* '''L'acqua è 'ppoca e 'a papera nun galleggia'''
* '''L'acqua fa affunnà i bastimiente'''
* '''L' acqua 'nfraceta 'e bastimiente a mare'''
== M ==
* '''Manca l'asso, 'o doje e 'o tre'''
* '''Manna' a accatta' 'o ssale'''
* '''Manna' a accatta' 'o ppepe'''
* '''Mazza e panelle fanno e figlie belle , panelle senza mazze fanno e figlie pazze'''
* '''Mazzàte 'a cecàte'''
* '''Mbruscenàrse dinte 'a farina'''
* '''Me pàreno Crik e Crok'''
* '''Me pare na mùchia sorda'''
* '''Me pare peggio 'e n'ebreo'''
* '''Me stò puzzanno 'e famme'''
* '''Me staie purtanno pe’ viche'''
* '''Me stò puzzanno 'e friddo'''
* '''Me taglio 'e cchiù luònghe'''
* '''Miètte ‘a recchia nterra e vide che se dice...'''
* '''Me prorono e mmane'''
* '''Muscio nun te 'o siente e tuosto te fa male'''
== N ==
* ''' 'Na scarrecàta 'e pàcchere'''
* ''' Nce n'ha dato, una pe' bèvere e n'ata pe' sciacquà '''
* '''Nce n'ha ditto, una pe' bèvere e n'ata pe' sciacquà'''
* '''Nce vulèsse na cucchiàra 'e càvece mmocca'''
* '''Nu cuòfeno 'e mazzàte'''
* '''Nun ammiscàmmo 'a lana cu 'a seta'''
* '''Nun è doce 'e sale '''
* '''Nun facìmmo ascì 'o grasso 'a fora 'a pignàta'''
* '''Nun fa pirete a chi tene culo'''
* '''Nun magna pe nun cacà'''
* '''Nun pave manco 'e Ssante Messe'''
* '''Nun truova pace''' (Vide pure: "Tene l'artéteca")
* '''Nce stanno uommene, ummenicchie, e quaquaraquà'''
* '''Nun fà 'o pireto 'cchiù gruosso 'do culo!'''
* '''Nun aìza nu cato d'acqua a'terra'''
== O ==
* ''' 'O ccummanna' è meglio d' 'o ffottere!'''
* ''' 'O vallo fotte e se scorda'''
* ''' 'O vallo è zumpato 'ncuollo a gallina!'''
* ''''O patapàte 'e l'acqua'''
* ''' 'O patatèrno s'è scurdàto 'e l'acqua'''
* '''O rippa o rappa'''
*''' O stuorto o muorto'''
* ''' 'O tiempo s'è miso mpucundrìa'''
* ''' 'O cero fernesce e 'a prucessione nun passa'''
* ''' 'O vino fa sanghe e l'acqua fa jettà 'o sanghe'''
* ''' 'O pizzo cchiù friddo è 'o fuculare'''
== P ==
* '''Pàcchere a tarantèlla'''
* '''Parlà a schiòvere'''
* '''Patapàte 'e ll'acqua'''
* ''' Piglià nu bagno'''
* '''Praticànno c' 'o zuòppo se 'mpara a zuppechià'''
* '''Pure ‘e pùlece tèneno ‘a tosse '''
* '''Prumètte certo e vene meno sicuro '''
* '''Pe' 'tramente'''
== Q ==
* '''Quanno bbuono bbuono...'''
* '''Quanno bbuono bbuono, cchiù nera d'a mezanotte nun po' 'venì'''
== R ==
* '''Rafanie' fatt’accattà ‘a chi nun te sape!'''
== S ==
* '''Schezzechèa, ma doce doce'''
* '''Sciaqua Rosa e bive Agnese, ca nce stà chi nce fa 'e spese.'''
* ''' Scutuliàrse ‘e pùlece ‘a cuòllo '''
* '''S'è arapùto 'o cielo'''
* ''' Se fa notte e marìtemo nun s’attèrra'''
* '''S'è mmiso 'o scuòrno nfàccia'''
* ''' Se rispètta ‘o cane p’ ‘ o padrone'''
* '''Se so' abbuffàte 'e mazzàte'''
* '''Si arrivato a Roma e nunn'è visto o papa'''
* ''' Si na bellezza 'e mare, nu purpo affocato''' (pure, Si na bellezza 'e ceramica: nu cesso scardato).
* '''Sparte ricchezza e addeventa puvertà.'''
* '''Stà allisciànno n’atu tre...'''
* '''Stà sott' 'o pacchero'''
* '''Stà tutta sbattùt'''
* '''Stann’ cazz’ e cucchiar'''
* '''Sta sempre 'ntririce'''
* '''Stai durmenno cu 'a zizza mmocca!'''
* '''Storta va, dritta vene'''
== T ==
* '''Te fetano 'e ccarne'''
* '''Te manca l'asso, 'o doje e 'o tre'''
* '''Tenè 'a capa ca và a viènto'''
* '''Tenè 'a capa sulo pe' spàrtere 'e rècchie'''
* '''Tenè 'a fàccia de' ccorne'''
* '''Tenè 'a faccia de' zòccole vecchie'''
* '''Tenè 'a purpetta mmocca'''
* '''Tena 'a sciòrta cchiù nera d' 'a mezanòtte'''
* '''Tenè l'uòcchie ncuòllo'''
* '''Tenè 'a votta chièna e ‘a muglièra mbriàca '''
* '''Tene 'o vacìlo d’oro e nce jetta ‘o sango a dinto '''
* '''Te sì pigliàto a chillo pe’ cupièrchio'''
* '''Te tengo appìso a l’ùrdemo buttòne d’ ‘a vrachètta'''
* ''' T’ hè fatto ‘e cunte senza ‘o tavernàro'''
* '''T' hè rusecato 'a funa'''
* '''Trase p' ' a porta e esce è p''a sacrestìa '''
* '''Trase 'e sicco e se mètte 'e chiàtto'''
== U ==
== V ==
* '''Vaco a Puortece pe na rapesta''' (pure: vaco a Sessa pe' n' uosso)
* '''Vaco pe' me fà 'a croce e me ceco 'n uòcchie '''
* '''Va truvànno ‘o cocco ammunnàto e bbuòno '''
* '''Va truvànno a Cristo 'a dint' 'e lupìni'''
* '''Votta 'a pretèlla e nascònne 'a manèlla!'''
* '''Vulerse magnà miezo munno''' ('e chi fà avvere' n'arraggia granne assaje).
* '''Vénnere 'a pellecchia 'de perucchie'''
* '''Và te fà na' cacata pe' tterra 'o muro!'''
* '''Vicino 'o cane lupo fa 'zù zù' (oppure: Vicino o masto 'mò to' 'ntosto!' '''
== Z ==
* '''Zittu zittu e cacchio cacchio'''
* '''Zittu zittu, mmieze ‘o mercato '''
* '''Zumpà da l'asteco 'a fenesta '''
[[Categoria:Lengua napulitana]]
[[Categurìa:Liste]]
ga04xaqs48dd2m8kcvvzun75a2h94ym
675103
675102
2026-10-14T17:20:04Z
Ciaurlec
3406
675103
wikitext
text/x-wiki
{{indice}}
== A ==
* '''A bbona 'e Ddio'''
* '''A briscola se joca cu e’ denari'''
* ''''A campana primma dice "dongo" e poi dice "damme"'''
* '''A carne ‘a sotto e ‘e maccarune ‘a coppa'''
* '''Addò liéve e nun nce punne, sùbbeto nce pare lu funno'''
* ''''A macchinetta 'e Onna Richetta'''
* '''Arape 'a vocca comme a nu cesso'''
* '''Aùmmo aùmmo'''
* ''' 'A gallina fa ll'uovo e a 'o vallo nce abbruscia 'o culo'''
* '''Aggio perzo Filippo e 'o panaro'''
* ''' 'A mala nuttata e 'a figlia femmena'''
* ''' 'A mala nova 'a porta 'o viento'''
* ''' Alleria 'e piazza, tribbule 'e casa'''
* ''' A ccarocchia a ccarocchia, Pulecenella accedette 'a mugliera'''
* '''Armammoce, e gghiate!'''
* '''A pazziella mmane e creature'''
* '''A jatta quanno nun po' arrivà a 'o lardo, dice ca fete.'''
* '''Addò fieto he' fatto 'o callo!'''
== B ==
* '''Bello e buono...'''
== C ==
* '''Campà annascuso d''o Pataterno'''
* '''Chi chiagne, fotte a chi ride'''
* '''Chillo vò trasì, pe' forza, dinte 'a scazzetta d' 'o preveto'''
* '''Chi nun tene curaggio, nun se cocca cu 'e femmene belle'''
* '''Chiove a zeffunno'''
* ''' Crik cummanna a Crok'''
* '''Cu 'n' uocchie frije 'o pesce e cu 'n'ato guarda 'a jatta'''
* '''Curto e malencavato'''
* '''Chi cumanna nun suda'''
* '''Chianu chiano, cu nu poco 'e vasellina ll'elefant' 'o mettette 'n culo 'a gallina'''
* '''Ciento niente accerettero 'o ciuccio!'''
== D ==
* '''Dicette 'o pappice vicino 'a noce: "Damme 'o tiempo ca te spertoso" '''
* '''Doppo tant'anne ca è muorto Pieto, mò te n'adduona d' 'o fieto'''
== E ==
* ''' È accuppatura de' fasule '''
* '''È 'a fina d' 'o munno'''
* '''È cchiù a spesa c' 'a 'mpresa'''
* ''' È gghiuto 'a acito''''
* '''È gghiùte a fernì 'a carne 'a sotto e 'e maccarùne 'a coppa'''
* ''' È gghiuto c' 'a capa dinte 'o sicchio'''
* ''' È nu perocchie 'e merda'''
* ''' È nu strunzo c' 'o core '''
* '''E pigliàto 'a ruciuliàta'''
* '''Esce p''a porta e trase p' ' a fenèsta '''
* '''E po' dice ca Pasca vene 'e sabato'''
* '''E pigliàto 'o cazz p' 'a banca 'e ll'acqua'''
* '''E pigliàto 'o cazz p' 'a butteglia 'e ll'uoglio'''
* '''E pigliato 'o cazzo p' 'a lanterna 'o muolo'''
== F ==
* '''Fà 'a nuttata chiara chiara'''
* '''Facèsse na culàta e ascèsse 'o sole'''
* '''Farse 'a barba a zzizza 'e pacchiàna '''
* '''Farse 'a croce cu 'a mana smerza '''
* '''Fernì a tarallùcce e vino '''
== G ==
* '''Giorgio se ne vò ji e 'o vescovo n' 'o vò mannà '''
* '''Già saje '''
== H ==
== I ==
* '''I' vengo d'o muorto e tu dice ca è vivo'''
* '''I' dico l'asteco e tu capisce a fenesta'''
== J ==
* '''Jirse a curcare comm'ê ggalline'''
== L ==
* '''L'asteco chiove e ‘a fenesta scorre.'''
* '''Levàteme 'o "don" e aumentàteme 'a semmana'''
* '''L'uòcchie sò peggio de' scuppettàte'''
* '''L'acqua è 'ppoca e 'a papera nun galleggia'''
* '''L'acqua fa affunnà i bastimiente'''
* '''L' acqua 'nfraceta 'e bastimiente a mare'''
== M ==
* '''Manca l'asso, 'o doje e 'o tre'''
* '''Manna' a accatta' 'o ssale'''
* '''Manna' a accatta' 'o ppepe'''
* '''Mazza e panelle fanno e figlie belle , panelle senza mazze fanno e figlie pazze'''
* '''Mazzàte 'a cecàte'''
* '''Mbruscenàrse dinte 'a farina'''
* '''Me pàreno Crik e Crok'''
* '''Me pare na mùchia sorda'''
* '''Me pare peggio 'e n'ebreo'''
* '''Me stò puzzanno 'e famme'''
* '''Me staie purtanno pe’ viche'''
* '''Me stò puzzanno 'e friddo'''
* '''Me taglio 'e cchiù luònghe'''
* '''Miètte ‘a recchia nterra e vide che se dice...'''
* '''Me prorono e mmane'''
* '''Muscio nun te 'o siente e tuosto te fa male'''
== N ==
* ''' 'Na scarrecàta 'e pàcchere'''
* ''' Nce n'ha dato, una pe' bèvere e n'ata pe' sciacquà '''
* '''Nce n'ha ditto, una pe' bèvere e n'ata pe' sciacquà'''
* '''Nce vulèsse na cucchiàra 'e càvece mmocca'''
* '''Nu cuòfeno 'e mazzàte'''
* '''Nun ammiscàmmo 'a lana cu 'a seta'''
* '''Nun è doce 'e sale '''
* '''Nun facìmmo ascì 'o grasso 'a fora 'a pignàta'''
* '''Nun fa pirete a chi tene culo'''
* '''Nun magna pe nun cacà'''
* '''Nun pave manco 'e Ssante Messe'''
* '''Nun truova pace''' (Vide pure: "Tene l'artéteca")
* '''Nce stanno uommene, ummenicchie, e quaquaraquà'''
* '''Nun fà 'o pireto 'cchiù gruosso 'do culo!'''
* '''Nun aìza nu cato d'acqua a'terra'''
== O ==
* ''' 'O ccummanna' è meglio d' 'o ffottere!'''
* ''' 'O vallo fotte e se scorda'''
* ''' 'O vallo è zumpato 'ncuollo a gallina!'''
* ''''O patapàte 'e l'acqua'''
* ''' 'O patatèrno s'è scurdàto 'e l'acqua'''
* '''O rippa o rappa'''
*''' O stuorto o muorto'''
* ''' 'O tiempo s'è miso mpucundrìa'''
* ''' 'O cero fernesce e 'a prucessione nun passa'''
* ''' 'O vino fa sanghe e l'acqua fa jettà 'o sanghe'''
* ''' 'O pizzo cchiù friddo è 'o fuculare'''
== P ==
* '''Pàcchere a tarantèlla'''
* '''Parlà a schiòvere'''
* '''Patapàte 'e ll'acqua'''
* ''' Piglià nu bagno'''
* '''Praticànno c' 'o zuòppo se 'mpara a zuppechià'''
* '''Pure ‘e pùlece tèneno ‘a tosse '''
* '''Prumètte certo e vene meno sicuro '''
* '''Pe' 'tramente'''
== Q ==
* '''Quanno bbuono bbuono...'''
* '''Quanno bbuono bbuono, cchiù nera d'a mezanotte nun po' 'venì'''
== R ==
* '''Rafanie' fatt’accattà ‘a chi nun te sape!'''
== S ==
* '''Schezzechèa, ma doce doce'''
* '''Sciaqua Rosa e bive Agnese, ca nce stà chi nce fa 'e spese.'''
* ''' Scutuliàrse ‘e pùlece ‘a cuòllo '''
* '''S'è arapùto 'o cielo'''
* ''' Se fa notte e marìtemo nun s’attèrra'''
* '''S'è mmiso 'o scuòrno nfàccia'''
* ''' Se rispètta ‘o cane p’ ‘ o padrone'''
* '''Se so' abbuffàte 'e mazzàte'''
* '''Si arrivato a Roma e nunn'è visto o papa'''
* ''' Si na bellezza 'e mare, nu purpo affocato''' (pure, Si na bellezza 'e ceramica: nu cesso scardato).
* '''Sparte ricchezza e addeventa puvertà.'''
* '''Stà allisciànno n’atu tre...'''
* '''Stà sott' 'o pacchero'''
* '''Stà tutta sbattùt'''
* '''Stann’ cazz’ e cucchiar'''
* '''Sta sempre 'ntririce'''
* '''Stai durmenno cu 'a zizza mmocca!'''
* '''Storta va, dritta vene'''
== T ==
* '''Te fetano 'e ccarne'''
* '''Te manca l'asso, 'o doje e 'o tre'''
* '''Tenè 'a capa ca và a viènto'''
* '''Tenè 'a capa sulo pe' spàrtere 'e rècchie'''
* '''Tenè 'a fàccia de' ccorne'''
* '''Tenè 'a faccia de' zòccole vecchie'''
* '''Tenè 'a purpetta mmocca'''
* '''Tena 'a sciòrta cchiù nera d' 'a mezanòtte'''
* '''Tenè l'uòcchie ncuòllo'''
* '''Tenè 'a votta chièna e ‘a muglièra mbriàca '''
* '''Tene 'o vacìlo d’oro e nce jetta ‘o sango a dinto '''
* '''Te sì pigliàto a chillo pe’ cupièrchio'''
* '''Te tengo appìso a l’ùrdemo buttòne d’ ‘a vrachètta'''
* ''' T’ hè fatto ‘e cunte senza ‘o tavernàro'''
* '''T' hè rusecato 'a funa'''
* '''Trase p' ' a porta e esce è p''a sacrestìa '''
* '''Trase 'e sicco e se mètte 'e chiàtto'''
== U ==
== V ==
* '''Vaco a Puortece pe na rapesta''' (pure: vaco a Sessa pe' n' uosso)
* '''Vaco pe' me fà 'a croce e me ceco 'n uòcchie '''
* '''Va truvànno ‘o cocco ammunnàto e bbuòno '''
* '''Va truvànno a Cristo 'a dint' 'e lupìni'''
* '''Votta 'a pretèlla e nascònne 'a manèlla!'''
* '''Vulerse magnà miezo munno''' ('e chi fà avvere' n'arraggia granne assaje).
* '''Vénnere 'a pellecchia 'de perucchie'''
* '''Và te fà na' cacata pe' tterra 'o muro!'''
* '''Vicino 'o cane lupo fa 'zù zù' (oppure: Vicino o masto 'mò to' 'ntosto!' '''
== Z ==
* '''Zittu zittu e cacchio cacchio'''
* '''Zittu zittu, mmieze ‘o mercato '''
* '''Zumpà da l'asteco 'a fenesta '''
[[Categoria:Lengua napulitana]]
[[Categurìa:Liste|mode 'e dicere napuletane]]
dwqsce11vkdjow66k1c76gmfgprteyg
Mestiere napulitane
0
1889
675091
673290
2026-10-14T17:15:21Z
Ciaurlec
3406
/* Z */ levato collegamento non pertinente
675091
wikitext
text/x-wiki
{{indice}}
==A==
* L'[[acciaffatore]]
* L'[[acchialàro]]
* L'[[acquaiuolo]] o [[acquafriscaro]]
* L'[[arrutino]]
==B==
* 'A [[bbaccalaiola]] - 'O [[bbaccalaiuolo]]
* 'O [[barbiere]]
* 'O [[barrista]]
==C==
* 'O [[caffettiere]]
* 'O [[campagnuolo]]
* 'A [[capera]]
* 'O [[carnacuttaro]]
* 'O [[casadduoglio]]
* 'O [[castagnaro]]
* 'O [[chianchiere]]
* 'O [[cientarme]]
* 'O [[conciapiatte]]
* 'O [[conciatielle]]
* 'O [[cravunaro]]
* 'O [[cusetore]]
==D==
==E==
==F==
* 'O [[ferracavallo]]
* 'O [[ficajuolo]]
* 'O [[fierreviecchie]]
* 'O [[franfellicaro]]
* 'O [[fravecatore]]
* 'O [[fruttaiuolo]]
* 'O [[furnaro]]
==G==
* 'O [[gravunaro]]
* 'O [[guardaporte]]
==H==
==I==
==L==
* 'A [[lavannara]]
* 'O [[libbraro]]
==M==
* 'O [[Mannése]]
* 'O [[Masterascio]]
* 'O [[Mellunaro]]
* 'O [[Mezzunàro]]
* 'O [['Mpagliasegge]]
* 'O [[Mulatore]]
* 'O [[Magliaro]]
==N==
*'O [[niuziante]]
==O==
* L' [[ostricaro]]
==P==
* 'O [[pazziariello]]
* 'O [[pezzaiuolo]]
* 'O [[piscatore]]
* 'O [[pulezzastivale]]
* 'O [[purparo]]
* 'O [[putecaro]]
==Q==
==R==
* 'O [[ricuttaro]]
* 'O [[rammaro]]
==S==
* 'O [[salumiere]]
* 'O [[sanzàro]]
* 'O [[sapunaro]]
* 'O [[scarparo]]
* 'O [[scrivano]]
* 'O [[seggiularo]]
* 'O [[solachianiello]]
* 'A [[spigaiola]]
* 'O [[stagnaro]]
* 'O [[schiattamuorto]]
==T==
* 'O [[tarallaro]]
==U==
* L' [[ugliararo]]
==V==
* 'A [[vammana]]
* 'O [[varviere]]
* 'O [[verdummaro]]
* 'O [[vuoscaiuolo]]
* 'O [[vuttaro]]
==Z==
* 'O [[zanzare]]
* 'O [[zeppulajuolo]]
* 'O [[zarellare]]
* 'O zappatore
[[Categurìa:Liste]]
[[Categurìa:Mestiere napulitane| ]]
8t98nah90ykcv7wyj1yesbtqbm6ehx8
675092
675091
2026-10-14T17:15:38Z
Ciaurlec
3406
/* C */ levato collegamento non pertinente
675092
wikitext
text/x-wiki
{{indice}}
==A==
* L'[[acciaffatore]]
* L'[[acchialàro]]
* L'[[acquaiuolo]] o [[acquafriscaro]]
* L'[[arrutino]]
==B==
* 'A [[bbaccalaiola]] - 'O [[bbaccalaiuolo]]
* 'O [[barbiere]]
* 'O [[barrista]]
==C==
* 'O [[caffettiere]]
* 'O [[campagnuolo]]
* 'A [[capera]]
* 'O [[carnacuttaro]]
* 'O [[casadduoglio]]
* 'O castagnaro
* 'O [[chianchiere]]
* 'O [[cientarme]]
* 'O [[conciapiatte]]
* 'O [[conciatielle]]
* 'O [[cravunaro]]
* 'O [[cusetore]]
==D==
==E==
==F==
* 'O [[ferracavallo]]
* 'O [[ficajuolo]]
* 'O [[fierreviecchie]]
* 'O [[franfellicaro]]
* 'O [[fravecatore]]
* 'O [[fruttaiuolo]]
* 'O [[furnaro]]
==G==
* 'O [[gravunaro]]
* 'O [[guardaporte]]
==H==
==I==
==L==
* 'A [[lavannara]]
* 'O [[libbraro]]
==M==
* 'O [[Mannése]]
* 'O [[Masterascio]]
* 'O [[Mellunaro]]
* 'O [[Mezzunàro]]
* 'O [['Mpagliasegge]]
* 'O [[Mulatore]]
* 'O [[Magliaro]]
==N==
*'O [[niuziante]]
==O==
* L' [[ostricaro]]
==P==
* 'O [[pazziariello]]
* 'O [[pezzaiuolo]]
* 'O [[piscatore]]
* 'O [[pulezzastivale]]
* 'O [[purparo]]
* 'O [[putecaro]]
==Q==
==R==
* 'O [[ricuttaro]]
* 'O [[rammaro]]
==S==
* 'O [[salumiere]]
* 'O [[sanzàro]]
* 'O [[sapunaro]]
* 'O [[scarparo]]
* 'O [[scrivano]]
* 'O [[seggiularo]]
* 'O [[solachianiello]]
* 'A [[spigaiola]]
* 'O [[stagnaro]]
* 'O [[schiattamuorto]]
==T==
* 'O [[tarallaro]]
==U==
* L' [[ugliararo]]
==V==
* 'A [[vammana]]
* 'O [[varviere]]
* 'O [[verdummaro]]
* 'O [[vuoscaiuolo]]
* 'O [[vuttaro]]
==Z==
* 'O [[zanzare]]
* 'O [[zeppulajuolo]]
* 'O [[zarellare]]
* 'O zappatore
[[Categurìa:Liste]]
[[Categurìa:Mestiere napulitane| ]]
orhxl42faerz5fihbwi54gkhvzdviko
Categurìa:Tradizzione 'e Napule
14
1948
675006
411728
2026-10-14T13:37:38Z
Ciaurlec
3406
675006
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:Cultura 'e Napule]]
[[Categoria:Folklore|*]]
iyunb9yxqco4zuhq7h2u5im4h62fpi3
Museo 'e Capemonte
0
5395
675097
673482
2026-10-14T17:17:29Z
Ciaurlec
3406
675097
wikitext
text/x-wiki
[[File:Capodimonte.JPG|300px|right|thumb|'O Museo 'e Capemonte]]
'O '''Museo 'e Capemonte''' se trova int'â via Miano 1 a [[Napule]] ([[Italia]]) int'ô [[Bosco 'e Capemonte|vuosco]] ca purta 'o stesso nomme.
'O [[museo]] cumprenne opere 'e: [[Giovanni Bellini]], [[Sandro Botticelli]], [[Caravaggio (pittore)|Caravaggio]], [[Annibale Carracci]], [[Artemisia Gentileschi]], [[Francisco Goya]], [[Simone Martini]], [[Masaccio]], [[Tiziano]], ecc.
== 'A storia ==
Ll' opere ca stanno dinte a chistu museo appartenevano, na vota, â famiglia [[Farnese (famiglia)|Farnese]].
L'origine d{{v}}a famiglia Farnese partene d{{v}}o [[XIII sieculo]], 'o primmo a rummanè dinte 'a storia fuje [[Alessandro Farnese]] ([[1468]]-[[1549]]) ca addeventaje [[papa Paolo III]] ô [[1534]]. Duranne 'o puntificato sujo, dette 'e pariente suoje ncariche 'mpurtante, facenno addeventà 'a famiglia soja, una d{{v}}e cchiù putente 'e tutta l'[[Europa]].
Uno d{{v}}e nepute d{{v}}o papa, pure isso chiammato Alessandro, addeventaje ricco sfunnato e spennette 'na bbona pparte d{{v}}e denare suoje accattanne tutte opere d'[[arte]], quatre, sculture e ati cose artistiche.
'A cullezzione d'arte accucchiata d{{v}}e Farnese passaje a [[Elisabetta Farnese]], ca se sposaje 'o rre [[Filippo V]] 'e [[Spagna]] 'o [[1715]], e po{{v}}o figlio suojo [[Carlo III 'e Spagna|Carlo]]) ca fuje rre 'e [[Napule]] d{{v}}o [[1734]] 'o [[1759]] e rre 'e Spagna d{{v}}o 1759 'nfì 'a morta soja, 'o [[1788]] cu nomme 'e Carlo III.<br />
'O [[1737]] decidette 'e fravecà nu granne palazzo ncoppe a 'na cullina ncoppe [[Napule]] ([[Capemonte]]) pe' nce mettere dinte tutte l'opere d'arte d{{v}}a famiglia soja, ca p{{v}}o mumento venettero trasferite 'o [[Museo Reale]]; 'o palazzo fuje fernute 'o [[1836]].
'O museo arapette 'o [[5 'e maggio]] d{{v}}o [[1957]].
'A cullezzione cumprenne: quatre a pitturai, [[arazzo]], armature, statue 'e bronze e purcellane.<br />
'A fabbrica d{{v}}e famose purcellane 'e Capemonte fuje criata da Carlo III dinte 'o terreno attuorno 'o Palazzo ô [[1743]] e dinte 'o museo nce stanno tutte 'e cchiù belle purcellane ca fujeno prodotte dinte a chesta fabbrica.
== L'opere cchiú mpurtante ==
=== [[Tommaso Masaccio]] ===
* [[Crucifissione (Masaccio)|Crucifissione]] ([[1426]])
=== [[Giovanni Bellini]] ===
* [[Trasfigurazione 'e Cristo (Giovanni Bellini)|Trasfigurazione 'e Cristo]] ([[1490]] circa)
=== [[Sandro Botticelli]] ===
* [[Madonna cu Bambino e duje angele (Sandro Botticelli)|Madonna cu Bambino e duje angele]] ([[1468]]–[[1469]])
=== [[Caravaggio]] ===
* [[Flagellazione 'e Cristo (Caravaggio)|Flagellazione 'e Cristo]] ([[1607]] – [[1608]])
=== [[Annibale Carracci]] ===
* [['A scelta d'Ercole (Annibale Carracci)|'A scelta d'Ercole]] ([[1596]])
=== [[Artemisia Gentileschi]] ===
* [[Giuditta ca taglia 'a capa 'a Oloferne (Artemisia Gentileschi), Napule|Giuditta ca taglia 'a capa 'a Oloferne]] ([[1612]]-[[1613]])
* [[San Gennaro dinte a l'anfiteatro 'e Puzzuole (Artemisia Gentileschi)|San Gennaro dinte a l'anfiteatro 'e Puzzuole]] ([[1636]]-[[1637]])
== Gallaria 'e fotografie ==
<gallery>
File:Masaccio 029.jpg|'A Crucifissione 'e [[Masaccio]]
File:Sandro Botticelli 062.jpg|Maronna c{{v}}o Criaturo e duje angele (Sandro Botticelli)
</gallery>
== Ati pruggette ==
{{Interprogetto}}
== Jonte 'a fore ==
* [https://web.archive.org/web/20170220000740/http://www.museocapodimonte.beniculturali.it/ Sito ufficiale d{{v}}o museo]
{{purtale|Napule}}
[[Categurìa:Museo 'e Capemonte|*]]
[[Categurìa:Monumente 'e Napule]]
2ffnjeisclgqab844dg52zm2g5mf6e5
Cucina
0
5515
675013
630212
2026-10-14T13:50:57Z
Ciaurlec
3406
675013
wikitext
text/x-wiki
{{stub }}
==Cucina==
Esisteno paricchie tipe ‘e cucina.
‘A cucina se po’ spartere dinte a tante ate categurie.
Mmiezo a chesti ccà, ‘e cchiù mpurtante songhe:
*[[Cucina taliana]]
**[[Antipasto]]
**[[Primme piatte]]
**[[Siconde piatte]]
**[[Contorne]]
**[[Dolce]]
**[[Cucina de’ riggione taliane]]
***[[Cucina abbruzzese]]
***[[Cucina calavrese]]
***[[Cucina campana]]
****[[Cucina avellinese]]
****[[Cucina beneventana]]
****[[Cucina casertana]]
****[[Cucina napulitana]]
****[[Cucina salernitana]]
***[[Cucina emiliana]]
***[[Cucina friulana]]
***[[Cucina lazziale]]
***[[Cucina ligure]]
***[[Cucina lumbarda]]
***'''Specialità'''
****[[Cannuolo]]
****[[Cutalette]]
****[[Risotto a’ milanese]]
***[[Cucina marchiggiana]]
***[[Cucina piemuntese]]
***[[Cucina pugliese]]
***[[Cucina rumagnola]]
***[[Cucina siciliana]]
***[[Cucina tuscana]]
***[[Cucina umbra]]
***[[Cucina valdostana]]
***[[Cucina veneta]]
*[[Cucina straniera]]
**[[Cucina mmericana]]
**[[Cucina frangese]]
**[[Cucina giappunese]]
**[[Cucina greca]]
**[[Cucina messicana]]
**[[Cucina ngrese]]
**[[Cucina spagnola]]
**[[Cucina turca]]
**[[Cucina sguizzera]]
**[[Cucina tedesca]]
**[[Cucina ungherese]]
*[[Cuoche famuse]]
*[[Cucine storiche]]
**[[Cucina ‘e ll’antica Roma]]
**[[Cucina d”o mediuevo]]
*[[Storia d”a cucina]]
*[[Tecniche ‘e cucina]]
*[[Tipe ‘e cucina]]
**[[Cucina vegetariana]]
**[[Cucina mediterranea]]
**[[Fast food]]
*[[Prodotte p”a cucina]]
**[[Arome]]
***[[Passere e pignuole]]
**[[Cacavo]]
***[[Cacavo doce]]
***[[Cacavo amaro]]
**[[Cereale]]
**[[Pane]]
**[[Pasta]]
***[[Tipe ‘e pasta]]
****[[Mezzaniello]]
****[[Pacchero]]
****[[Pasta mmescata]]
****[[Spaghetto]]
****[[Zito]]
**[[Sarze]]
**[[Vino]]
***[[Vino janco]]
***[[Vino russo]]
***[[Vino rosè]]
***[[Vino campano]]
***[[Vino taliane]]
***[[Vino straniero]]
*[[Cucina afrodisiaca]]
*[[Stumiente p”a cucina]]
**[[Caccavelle]]
**[[Cucchiarelle]]
**[[Curtielle]]
**[[Furno a microonde]]
**[[Scolapasta]]
[[categoria:Cucina| ]]
[[categoria:Alimentazzione]]
[[categoria:Stub]]
[[categoria:Liste]]
8doyil1fyihgo35oqjrdb505nw8kd0z
675014
675013
2026-10-14T13:51:19Z
Ciaurlec
3406
675014
wikitext
text/x-wiki
{{stub }}
==Cucina==
Esisteno paricchie tipe ‘e cucina.
‘A cucina se po’ spartere dinte a tante ate categurie.
Mmiezo a chesti ccà, ‘e cchiù mpurtante songhe:
*[[Cucina taliana]]
**[[Antipasto]]
**[[Primme piatte]]
**[[Siconde piatte]]
**[[Contorne]]
**[[Dolce]]
**[[Cucina de’ riggione taliane]]
***[[Cucina abbruzzese]]
***[[Cucina calavrese]]
***[[Cucina campana]]
****[[Cucina avellinese]]
****[[Cucina beneventana]]
****[[Cucina casertana]]
****[[Cucina napulitana]]
****[[Cucina salernitana]]
***[[Cucina emiliana]]
***[[Cucina friulana]]
***[[Cucina lazziale]]
***[[Cucina ligure]]
***[[Cucina lumbarda]]
***'''Specialità'''
****[[Cannuolo]]
****[[Cutalette]]
****[[Risotto a’ milanese]]
***[[Cucina marchiggiana]]
***[[Cucina piemuntese]]
***[[Cucina pugliese]]
***[[Cucina rumagnola]]
***[[Cucina siciliana]]
***[[Cucina tuscana]]
***[[Cucina umbra]]
***[[Cucina valdostana]]
***[[Cucina veneta]]
*[[Cucina straniera]]
**[[Cucina mmericana]]
**[[Cucina frangese]]
**[[Cucina giappunese]]
**[[Cucina greca]]
**[[Cucina messicana]]
**[[Cucina ngrese]]
**[[Cucina spagnola]]
**[[Cucina turca]]
**[[Cucina sguizzera]]
**[[Cucina tedesca]]
**[[Cucina ungherese]]
*[[Cuoche famuse]]
*[[Cucine storiche]]
**[[Cucina ‘e ll’antica Roma]]
**[[Cucina d”o mediuevo]]
*[[Storia d”a cucina]]
*[[Tecniche ‘e cucina]]
*[[Tipe ‘e cucina]]
**[[Cucina vegetariana]]
**[[Cucina mediterranea]]
**[[Fast food]]
*[[Prodotte p”a cucina]]
**[[Arome]]
***[[Passere e pignuole]]
**[[Cacavo]]
***[[Cacavo doce]]
***[[Cacavo amaro]]
**[[Cereale]]
**[[Pane]]
**[[Pasta]]
***[[Tipe ‘e pasta]]
****[[Mezzaniello]]
****[[Pacchero]]
****[[Pasta mmescata]]
****[[Spaghetto]]
****[[Zito]]
**[[Sarze]]
**[[Vino]]
***[[Vino janco]]
***[[Vino russo]]
***[[Vino rosè]]
***[[Vino campano]]
***[[Vino taliane]]
***[[Vino straniero]]
*[[Cucina afrodisiaca]]
*[[Stumiente p”a cucina]]
**[[Caccavelle]]
**[[Cucchiarelle]]
**[[Curtielle]]
**[[Furno a microonde]]
**[[Scolapasta]]
[[categoria:Cucina|*]]
[[categoria:Alimentazzione]]
[[categoria:Stub]]
[[categoria:Liste]]
l16jrjjhnt2g1duszhx18ratj48505c
675015
675014
2026-10-14T13:51:41Z
Ciaurlec
3406
675015
wikitext
text/x-wiki
{{stub }}
==Cucina==
Esisteno paricchie tipe ‘e cucina.
‘A cucina se po’ spartere dinte a tante ate categurie.
Mmiezo a chesti ccà, ‘e cchiù mpurtante songhe:
*[[Cucina taliana]]
**[[Antipasto]]
**[[Primme piatte]]
**[[Siconde piatte]]
**[[Contorne]]
**[[Dolce]]
**[[Cucina de’ riggione taliane]]
***[[Cucina abbruzzese]]
***[[Cucina calavrese]]
***[[Cucina campana]]
****[[Cucina avellinese]]
****[[Cucina beneventana]]
****[[Cucina casertana]]
****[[Cucina napulitana]]
****[[Cucina salernitana]]
***[[Cucina emiliana]]
***[[Cucina friulana]]
***[[Cucina lazziale]]
***[[Cucina ligure]]
***[[Cucina lumbarda]]
***'''Specialità'''
****[[Cannuolo]]
****[[Cutalette]]
****[[Risotto a’ milanese]]
***[[Cucina marchiggiana]]
***[[Cucina piemuntese]]
***[[Cucina pugliese]]
***[[Cucina rumagnola]]
***[[Cucina siciliana]]
***[[Cucina tuscana]]
***[[Cucina umbra]]
***[[Cucina valdostana]]
***[[Cucina veneta]]
*[[Cucina straniera]]
**[[Cucina mmericana]]
**[[Cucina frangese]]
**[[Cucina giappunese]]
**[[Cucina greca]]
**[[Cucina messicana]]
**[[Cucina ngrese]]
**[[Cucina spagnola]]
**[[Cucina turca]]
**[[Cucina sguizzera]]
**[[Cucina tedesca]]
**[[Cucina ungherese]]
*[[Cuoche famuse]]
*[[Cucine storiche]]
**[[Cucina ‘e ll’antica Roma]]
**[[Cucina d”o mediuevo]]
*[[Storia d”a cucina]]
*[[Tecniche ‘e cucina]]
*[[Tipe ‘e cucina]]
**[[Cucina vegetariana]]
**[[Cucina mediterranea]]
**[[Fast food]]
*[[Prodotte p”a cucina]]
**[[Arome]]
***[[Passere e pignuole]]
**[[Cacavo]]
***[[Cacavo doce]]
***[[Cacavo amaro]]
**[[Cereale]]
**[[Pane]]
**[[Pasta]]
***[[Tipe ‘e pasta]]
****[[Mezzaniello]]
****[[Pacchero]]
****[[Pasta mmescata]]
****[[Spaghetto]]
****[[Zito]]
**[[Sarze]]
**[[Vino]]
***[[Vino janco]]
***[[Vino russo]]
***[[Vino rosè]]
***[[Vino campano]]
***[[Vino taliane]]
***[[Vino straniero]]
*[[Cucina afrodisiaca]]
*[[Stumiente p”a cucina]]
**[[Caccavelle]]
**[[Cucchiarelle]]
**[[Curtielle]]
**[[Furno a microonde]]
**[[Scolapasta]]
[[categoria:Cucina| ]]
[[categoria:Alimentazzione]]
[[categoria:Stub]]
[[categoria:Liste]]
8doyil1fyihgo35oqjrdb505nw8kd0z
Categurìa:Folklore siciliano
14
6983
675005
625200
2026-10-14T13:37:25Z
Ciaurlec
3406
675005
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:Folklore|*]]
[[Categoria:Sicilia]]
h436g4ka1uurp7s1jsi4w43m5zo1z01
Basileca 'e San Lurenzo Maggiore
0
7200
675093
667016
2026-10-14T17:16:30Z
Ciaurlec
3406
675093
wikitext
text/x-wiki
{{Edificio religgioso
|NommeEdificio= Basileca 'e San Lurenzo Maggiore
|fiùra = San Lorenzo facciata.jpg
|didascalia = Facciata
|Larghezza =
|cità = [[File:Napoli-Stemma.svg|22 px]] [[Napule]]
|reggione = [[File:Regione-Campania-Stemma.svg|18 px]] [[Campania]]
|stato = {{ITA}}
|religgione = [[Chiesia cattoleca]]
|Diocesi = [[Arcidiocesi 'e Napule]]
|AnnoCunzacr =
|Architetto = [[Cosimo Fanzago]],<br/> [[Ferdinando Sanfelice]]
|StileArchitett = [[architettura gotica|gotico]], [[architettura barocca|barocco]]
|InizioCostr = [[1235]]
|FineCostr = [[XVIII seculo]]
|Sfràveca =
|Coordinate = {{coord|40.850930|14.258120}}
}}
[[Immagine:Naples - San Lorenzo Maggiore - Nef.jpg|250px|thumb|Dint'â chiesia]]
'A '''basileca 'e San Lurenzo Maggiore''' se trova dint'â chiazza 'e San Gaetano, 'e rimpetto â Basileca 'e San Paolo Maggiore. Fuje costruita dint'ô 1270 p''a volontà 'e [[Carlo D'Angiò]]. Tene nu granne campanile d''o 1400 ca è servuto pure comme furtezza 'int'â rivolta 'e [[Masaniello]]. Fuje ccà ca Boccaccio (ca s'arrepusava 'int'ê stanze d''o cunvento ca sta lì vicino) cunuscette a Fiammetta.
Ncopp'a tutto, 'o campanile tene 'e mprese d''e [[riune 'e Napule]].
{{purtale|Napule}}
[[categoria:Chiese 'e Napule]]
[[Categurìa:Monumente 'e Napule]]
o6qamgqa64nc8l2qzgrime4dw5104zf
Cappella Sansevero
0
7207
675095
667017
2026-10-14T17:16:47Z
Ciaurlec
3406
675095
wikitext
text/x-wiki
{{Edificio religgioso
|NommeEdificio= Chiesia 'e Santa Maria d''a Pietà<br />''Cappella Sansevero''<br />''Pietatella''
|fiùra = Sommer, Giorgio (1834-1914) - n. 2400 - NAPOLI - Capella S. Severo.jpg
|didascalia = 'A cappella int'a l'Ottociento.<br/> Se ponno veré divierze statue.<br/>'O Cristo velato miso ê pere d''a ''Pudicizia''.
|DedicatoA = Santa Maria d' Pietà
|Larghezza =
|cità = [[File:Napoli-Stemma.svg|22 px]] [[Napule]]
|reggione = [[File:Regione-Campania-Stemma.svg|18 px]] [[Campania]]
|stato = {{ITA}}
|religgione = [[Chiesia cattoleca]]
|Diocesi = [[Arcidiocesi 'e Napule]]
|Funnatore = Alessandro di Sangro
|StileArchitett = [[Barocco napulitano]]
|InizioCostr =1593<ref name=STORIA>[http://www.istitutobancodinapoli.it/IbnafWeb/showpage/178 (italiano) 'A Cappella. Istituto Banco 'e Napule. Cuntrullato 'o 1<sup>mmo</sup> jennaro 'e 2014]</ref>
|FineCostr =1766<ref name=STORIA/>
|Sfràveca =
|Coordinate = {{coord|40.849190|14.254880}}
}}
'A '''Cappella Sansevero''' se truova a [[Napule]], vicino vicino a chiazza S. Dummenico Maggiore, attigua ô palazzo 'e famiglia d''e Prencepe 'e [[San Severo|Sansevero]], 'a chesto spartuta 'a nu vico na vota surmontato 'a nu ponte suspiso ca cunsentiva ê membre d''a famiglia 'e trasì ô luoco 'e culto direttamente.
=='O stile==
'A cappella tene na sola navata fatta dint' 'o 1590 a forma 'e rettangolo. Otto cappelloccie pe lato se vereno nfi a ll' altare maggiore. Trasenno, miezo 'a navata ngopp' 'a destra, ce sta 'a porta ppe scennere dint' 'a cavea sotteranea.
Tutte ll'opere, tranne quàttro, so' 'e Raimondo di Sangro, ca ha fatte pure 'a pavimentazione: nu mosaico ghianco e niro che pare nu labirinto. Forse nce steva l'influenza massonica.
Se diceva ca 'e cappelloccie fossero e n'antenato mentre, vicino ê pilastre, so' state atterrate 'e spose e po se metteva na statua ca rispecchiava 'a virtù. Pe chesto vennero usate 'e quatte statue a I,II, e a IV principe di Sansevero, e Alessandro di Sagro. Ll'ate song' 'e Francesco Celebrano, Antonio Corradini, Francesco Queirolo e Giuseppe Sanmartino.
== Bibbliografia ==
*Clara Miccinelli, ''Il Principe di Sansevero. Verità e Riabilitazione'', SEN [[1982]].
*Clara Miccinelli, ''E Dio creò l'Uomo e la Massoneria. I documenti segreti, la Superloggia inquietante e tutti gli Arcani della Cappella del Principe di Sansevero'', ECIG [[1985]].
*Clara Miccinelli, ''Il tesoro del Principe di Sansevero. Luce nei sotterranei'', ECIG 1985.
*Antonio Coletti, ''Il Principe di Sansevero'', De Agostini 1988.
*Sansone Vagni, ''Raimondo di Sangro Principe di San Severo'', Bastogi [[1992]].
*Raimondo di Sangro (trad. Elita Serrao dal francese), ''Il lume eterno'' (da "''Dissertation sur un Lampe antique trouvé à Munich en l'année 1753. Ecrite par M.r le Prince de St. Severe pour servir de fluite a la prémière partie de ses Lettres à M.r l'Abbé Nollet à Paris''..."), Bastogi [[1993]].
*Giuliano Capecelatro, ''Un sole nel labirinto, storia e leggenda di Raimondo di Sangro, Principe di Sansevero'', il Saggiatore [[2000]].
*Elio Catello, ''Giuseppe Sanmartino (1720-1793)'', Electa [[2004]].
*Antonella Golia, ''Cappella Sansevero: il Tempio della Virtù e dell'Arte'', Edizioni Akroamatikos [[2009]].
==Vvoce pariente==
*[[Napule]]
* [[Chiese 'e Napule]]
* [[Monumente 'e Napule]]
== Jonte 'a fore ==
* [http://www.museosansevero.it Museo della Cappella Sansevero]
* [http://www.cartesio-episteme.net/ep8/ep8-lista.htm Una possibile interpretazione delle allegorie della Cappella dei Sansevero]
* [https://web.archive.org/web/20111004193426/http://www.glri.org/Regioni/campania/allocuz.htm Un'allocuzione di don Raimondo ai giovani apprendisti massoni]
* [https://web.archive.org/web/20081019114513/http://www.napolitudine.com/Video/documentari/CappellaSansevero.htm Video (7' circa) sulla Cappella Sansevero]
== Nutarelle ==
<references/>
{{purtale|Napule}}
[[Categoria:Chiese 'e Napule|Sansevero]]
[[Categurìa:Monumente 'e Napule]]
ek1mnpn221trkxwjq92b7arbdbtzzpn
Altamura
0
7465
675073
672668
2026-10-14T16:59:20Z
Ciaurlec
3406
675073
wikitext
text/x-wiki
{{Stub comuni|Pùglia}}
{{Dialetto|Altamura|PUG}}
{{Comune
|nommecomune = Jaltamùrə
|mpresa = [[Fiùra:Altamura-Stemma.png|100px]]
|veduta = Altamura0001.jpg
|nommeufficiale = Altamura
|Stato = ITA
|reggione = [[Pùglia]]
|pruvincia = [[Pruvincia 'e Bari|'e Bari]]
|estenzione = 427
|populazzione = 70.045 <small>(31-07-2013)</small>
|denzita = 147
|sinnaco = Mario Antonio Felice Stacca
|frazzioni = Furniddə, Madonn dù Buon Cammin, Masseria Franchini, Casal Sabini, Parisi
|commune vicini = [[Bitonto]], [[Cassano delle Murge]], [[Gravina in Puglia]], [[Grumo Appula]], [[Matera]] (MT), [[Ruvo di Puglia]], [[Santeramo in Colle]], [[Toritto]]
|Latitudine gradi=40
|Latitudine minuti=49
|Latitudine secondi=0
|Latitudine NS=N
|Longitudine gradi=16
|Longitudine minuti=33
|Longitudine secondi=0
|Longitudine EW=E
|cap = 70688
|prefisso = 080
|santoprutettore = [[Sant'Irene]]
|festa = [[5 'e maggio]]
|Mappa=Map of comune of Altamura (metropolitan city of Bari, region Apulia, Italy).svg
|Didascalia mappa=Posizione da u puais
|sito cità = [http://www.comune.altamura.ba.it/ comune.altamura.ba.it]
}}
'''Jaltamùrə''' jè nu puais d 70.045 avtand d la prəvìngə d Beirə. La cttè je canasciaiutə pu Pul, [[Ciccill u omn neanderthalensis|Ciccill l'ömmə neanderthalensis]] e la [[Cattedrale e Santa Maria Assunta (Altamura)|chisa rann fatt da Fdreic]].
Jaltamùrə je u puais chiù rann jind alla prəvìngə d Beirə ,je rann 431,38 km².
Je canasciaiutə pu puein d Jaltamùrə ca je jun di pein chiù famus du munn.
U pein d Jaltamùrə je stèt u prim a jess crtfchèt "DOP" <ref><nowiki>https://www.prodottitipici.org/il-pane-di-altamura-dop-storia-identita-e-tradizione/</nowiki></ref>
== Gemellagge ==
*[[Image:Flag of Italy.svg|20px|border]] '''[[Lucera]]''' - [[Talia]]
*[[Image:Flag of Italy.svg|20px|border]] '''[[Modica]]''' - [[Talia]]
*[[Image:Flag of Italy.svg|20px|border]] '''[[Castellana Sicula]]''' - [[Talia]]
{{Pruvincia 'e Bari}}
[[Categoria:Comune d''a pruvincia 'e Bari]]
[[Categoria:Comune d''a reggione Pùglia]]
[[Categoria:Comune 'e l'Italia]]
4bnht4sfpvxfo0z991fhnoi2s87q3s6
Cerignola
0
9113
675072
666735
2026-10-14T16:59:01Z
Ciaurlec
3406
spostata su categoria più specifica
675072
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|PUG}}
{{Stub comuni|Pùglia}}
{{Comune
|nommecomune = Cërëgnoulë
|veduta = Duomo Tonti 04.jpg
|mpresa =
|nommeufficiale = {{it}} Cerignola
|reggione = [[Pùglia]]
|pruvincia = [[Pruvincia 'e Foggia|Foggia]]
|estenzione = 593
|populazzione = 56.916
|denzita = 96
|frazzioni = Angeloni, Borgo Libertà, Borgo Tressanti, Cerignola Campagna, La Pila, Montaltino, Moschella, Posta Incorvera, Posta Uccello, Pozzo Terraneo, Salice, San Giovanni in Fonte, San Michele delle Vigne, Tannoia
|commune vicini = [[Ascoli Satriano]], [[Canosa di Puglia]] (BA), [[Carapelle (FG)|Carapelle]], [[Foggia]], [[Lavello]] (PZ), [[Manfredonia]], [[Orta Nova]], [[San Ferdinando di Puglia]], [[Stornara]], [[Stornarella]], [[Trinitapoli]], [[Zapponeta]]
|sinnaco = Francesco Bonito
|cap = 71042
|prefisso = 0885
|santoprutettore = [[Madonna di Ripalta]]
|festa = [[8 'e settembre]]
|sito cità = [http://www.comune.cerignola.fg.it/ Sito istituzionale]
|Stato = ITA
}}
'''Cërëgnoulë''' gajë 'nu chëmmounë dë {{formatnum:56916}} cëtatoinë dë la [[pruvincia 'e Foggia|provëincë dë Foggë]], chiamoitë ''cërëgnuloinë''. Gajë 'u tirzë chëmmounë talionë chë stënsioinë, roitë schittë a [[Roma|Roumë]] e [[Ravenna|Ravennë]]. Së trovë vëcioinë a la vallë dë l'Offëtë, soupë au Tavuliërë d'i Pouglië.
Cërëgnoulë gajë canëscioutë pë 'na guerrë du 28 dë abbroilë 1503, vëngioutë da i [[Spagna|spagnulë]] condrë a i [[Franza|frangioisë]] (ai timbë du [[Regno 'e Napule|Regnë dë Napëlë]]), pë gli [[auliva|alëivë]] chiamoitë "Bellë dë Cërëgnoulë", i scallatiddë, 'nu tëipë de [[tarallo|tarallë]], pë 'u Dumënë Tonti, u Tajatrë "Mercadante", i Fussë, e pëcchè què anna noitë crëstioinë cumë a [[Giuseppe Di Vittorio]] e [[Nicola Zingarelli]].
== Gemellagge ==
*{{Bannera|ITA}} '''[[Canosa di Puglia]]''' - [[Talia]]
*{{Bannera|ITA}} '''[[Vizzini]]''' - [[Talia]]
*{{Bannera|FRA}} '''[[Nemours]]''' - [[Franza]]
*{{Bannera|ESP}} '''[[Montilla]]''' - [[Spagna]]
== Ate pruggette ==
{{Interprogetto}}
{{Pruvincia 'e Foggia}}
[[Categurìa:Giugrafia]]
[[Categurìa:Comune d"a pruvincia 'e Foggia]]
[[Categurìa:Comune d''a reggione Pùglia]]
[[Categurìa:Comune 'e l'Italia]]
6nmwsecc8br6glkfceb8wi1i7n764cc
675074
675072
2026-10-14T16:59:32Z
Ciaurlec
3406
675074
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|PUG}}
{{Stub comuni|Pùglia}}
{{Comune
|nommecomune = Cërëgnoulë
|veduta = Duomo Tonti 04.jpg
|mpresa =
|nommeufficiale = {{it}} Cerignola
|reggione = [[Pùglia]]
|pruvincia = [[Pruvincia 'e Foggia|Foggia]]
|estenzione = 593
|populazzione = 56.916
|denzita = 96
|frazzioni = Angeloni, Borgo Libertà, Borgo Tressanti, Cerignola Campagna, La Pila, Montaltino, Moschella, Posta Incorvera, Posta Uccello, Pozzo Terraneo, Salice, San Giovanni in Fonte, San Michele delle Vigne, Tannoia
|commune vicini = [[Ascoli Satriano]], [[Canosa di Puglia]] (BA), [[Carapelle (FG)|Carapelle]], [[Foggia]], [[Lavello]] (PZ), [[Manfredonia]], [[Orta Nova]], [[San Ferdinando di Puglia]], [[Stornara]], [[Stornarella]], [[Trinitapoli]], [[Zapponeta]]
|sinnaco = Francesco Bonito
|cap = 71042
|prefisso = 0885
|santoprutettore = [[Madonna di Ripalta]]
|festa = [[8 'e settembre]]
|sito cità = [http://www.comune.cerignola.fg.it/ Sito istituzionale]
|Stato = ITA
}}
'''Cërëgnoulë''' gajë 'nu chëmmounë dë {{formatnum:56916}} cëtatoinë dë la [[pruvincia 'e Foggia|provëincë dë Foggë]], chiamoitë ''cërëgnuloinë''. Gajë 'u tirzë chëmmounë talionë chë stënsioinë, roitë schittë a [[Roma|Roumë]] e [[Ravenna|Ravennë]]. Së trovë vëcioinë a la vallë dë l'Offëtë, soupë au Tavuliërë d'i Pouglië.
Cërëgnoulë gajë canëscioutë pë 'na guerrë du 28 dë abbroilë 1503, vëngioutë da i [[Spagna|spagnulë]] condrë a i [[Franza|frangioisë]] (ai timbë du [[Regno 'e Napule|Regnë dë Napëlë]]), pë gli [[auliva|alëivë]] chiamoitë "Bellë dë Cërëgnoulë", i scallatiddë, 'nu tëipë de [[tarallo|tarallë]], pë 'u Dumënë Tonti, u Tajatrë "Mercadante", i Fussë, e pëcchè què anna noitë crëstioinë cumë a [[Giuseppe Di Vittorio]] e [[Nicola Zingarelli]].
== Gemellagge ==
*{{Bannera|ITA}} '''[[Canosa di Puglia]]''' - [[Talia]]
*{{Bannera|ITA}} '''[[Vizzini]]''' - [[Talia]]
*{{Bannera|FRA}} '''[[Nemours]]''' - [[Franza]]
*{{Bannera|ESP}} '''[[Montilla]]''' - [[Spagna]]
== Ate pruggette ==
{{Interprogetto}}
{{Pruvincia 'e Foggia}}
[[Categurìa:Comune d"a pruvincia 'e Foggia]]
[[Categurìa:Comune d''a reggione Pùglia]]
[[Categurìa:Comune 'e l'Italia]]
gobjwp81wm2n034fqmp8l4dk06g6yd6
Cersosimo
0
9136
675108
615453
2026-10-14T21:07:37Z
~2026-55208-72
35611
Aggiornato numero abitanti al 2026, aggiunta data festa patronale e superficie territorio di Cersosimo.
675108
wikitext
text/x-wiki
{{Stub comuni|Basilecata}}
'''Cersosimo''' è nu comune 'e 489 'e abitante d''a [[pruvincia 'e Putenza]].
{{Template:Comune|nommecomune = Cersosimo <!-- Salierno -->
|mpresa = [[Immagine: Cersosimo-Stemma.png|180px]]
|nommeufficiale = Cersosimo <!-- [[Salerno]] -->
|reggione = [[Basilecata]] <!-- [[Campania]] -->
|pruvincia = [[Pruvincia 'e Putenza|'e Putenza]] <!-- 'e Salierno -->
|estenzione = 24.75
|populazzione = 489
|denzita = 19.76
|frazzioni =
|commune vicini = [[Alessandria del Carretto]] (CS), [[Castroregio]] (CS), [[Noepoli]], [[Oriolo (CS)|Oriolo]] (CS), [[San Giorgio Lucano]] (MT), [[San Paolo Albanese]]<!-- [[Minure]], [[Nave (BS)|Nave]] -->
|cap = 85030 <!-- 27080, da 27080 a 27090 -->
|prefisso = 0973 <!-- 030 -->
|santoprutettore = Maria 'e Costantinopoli
|festa =16 'e maggio
|sito cità = https://www.comune.cersosimo.pz.it/
}} <!-- fine della tabella - per la compilazione vedi -> Aiuto:Comune-->
{{Pruvincia 'e Putenza}}
[[category:giugrafia]]
[[Categoria:Comune d''a pruvincia 'e Putenza]]
[[Categoria:Comune d''a reggione Basilecata]]
[[Categoria:Comune 'e l'Italia]]
552esrqv1ckryomb3dv9sycw6a6si47
Stadio Erasmo Iacovone
0
11132
675036
662800
2026-10-14T14:11:45Z
Ciaurlec
3406
675036
wikitext
text/x-wiki
'O '''stadio Erasmo Iacovone''' è 'o stadio d{{v}}a squadra 'e pallone 'e [[Taranto]].
Fuje chiammato accussì appriess' a [[Erasmo Iacovone]], jucatore 'e pallone muorto 'o [[6 'e frevaro]] [[1978]]. 'O stadio po' ospità quase 30.000 cristiane.
== Ate pruggette ==
{{Interprogetto}}
[[Categurìa:Stadie]]
[[Categurìa:Taranto]]
[[Categurìa:Pallone]]
[[Categurìa:Architettura]]
62y3lvibbd9vkd7okmmnxi9td97rwb0
675050
675036
2026-10-14T14:25:48Z
Ciaurlec
3406
675050
wikitext
text/x-wiki
'O '''stadio Erasmo Iacovone''' è 'o stadio d{{v}}a squadra 'e pallone 'e [[Taranto]].
Fuje chiammato accussì appriess' a [[Erasmo Iacovone]], jucatore 'e pallone muorto 'o [[6 'e frevaro]] [[1978]]. 'O stadio po' ospità quase 30.000 cristiane.
== Ate pruggette ==
{{Interprogetto}}
[[Categurìa:Stadie]]
[[Categurìa:Taranto]]
[[Categurìa:Pallone]]
krz2c1hquxphx43j5halvckcxc071vc
UEFA
0
12008
675032
671759
2026-10-14T14:08:14Z
Ciaurlec
3406
675032
wikitext
text/x-wiki
[[Image:uefa.gif|right|Logo ufficiale UEFA]]
'A '''UEFA''' (vò dicere ''Union of European Football Associations'' 'n [[Lengua ngrese|ngrese]], Aunione re' Ffederazion Calcistich ell'Europ' 'n [[napulitano]]) è l’organ ca amministr', organizz' e 'e cuntroll 'o calc ell'europ'.
==A ch' serv'==
A UEFA rappresent tutt 'e federazion e calc ell’Europ cchiu' chelle ddà [[Russia]], [[Turchia]], [[Israele]], [[Cipro]], [[Georgia_(stato)|Georgia]], [[Armenia]], [[Azerbaijan]] e [[Kazakhstan]]. Ll’UEFA organizz nove competizion ufficial ppe nazional e quattr ppe club.
È pure na' re' seje confederazion dda' [[FIFA]].
A livell' ra' geopolitic calcistic, ll’UEFA è 'a federazion ca tene cchiù suorde.
Tutt' 'e megl' juocator' ro' munno juocano ddint'e' vvarie serie calcistich ell'europ, pure ppe miez' re' miglior stipend ca' 'e club spagnoli, ingles e italian e ddann'. Ll’UEFA pò pur' vantà 14 nazional n'copp a 32 ca vann' 'a fas' final re' [[Coppa ddò Munno FIFA 2006|Mondial' 'e calcio Ggermani 2006]].
L’UEFA nascette 'o [[15 'e giùgno]] [[1954]] a [[Basilea]] ([[Sguizzera]]) ppe iniziativ re' ffederazion calcistich [[Fédération Français de Football|francese]], [[URBSFA|belga]] e Ffederazion talian juoc e pallon.
Quann nascett ll’UEFA tenev 25 ffederazion'; mò song 53. 'A sede fuje Parige fin 'o 1959, quann'l’UEFA ghiett a [[Berna]].
O' primm re segretar' general fuje [[Henry Delaunay]], o criator ro' Campionat d’Europ ppe nazioni.
Ddò 1995 ll’UEFA sta semp' in Sguizzera, ma a [[Nyon]].
Comm' rappresentant re' ffederazion europee, l’UEFA avett' nu sacc 'e prubbleme cu 'e organi dda' giustizi ell’[[Unione Europea]]. E' sentenz ell’Union contr all’UEFA cchiu' putent song state chelle n'copp e diritt televisiv e soprattutt chella n'copp e trasferiment re' calciator (a' famos' [[sentenza Bosman]]), ca' furaje l’organizzazion a fà n'ata vota 'e rregole ppe potè rispettà 'e nnov' direttiv ell'europ' pè garantì a'libbera circolazion'.
Mò 'o segretari general ell’UEFA è 'o svedes Lars - Christer Olsson. President è 'o svedes Lennart Johansson. Chisti ccà occupan 'e loro carich rispettivament rò 2003 e rò 1990. Ppur' l’Itali avett nu' presidente, [[Artemio Franchi]], ca fuje primm o segretari general ra' Federcalci 'taliana ([[FIGC]]).
[[Categurìa:UEFA| ]]
jfo3ta7vbhu6f3mnb6rizbh379yk01d
Premmio Nobel p''a físeca
0
15264
675040
674740
2026-10-14T14:16:26Z
Ciaurlec
3406
675040
wikitext
text/x-wiki
<!---{{Nobel}}--->
'O '''[[Premmio Nobel]] p"a [[físeca]]''' è stato criato pe' vulio 'e [[Alfred Nobel]] ca 'o scrivette 'int'ô testamiénto do suje int'ô [[1895]]. 'O premmio fuje assegnato pe' 'a primma vota 'int'ô [[1901]] (comme pure ll'ate premme ca Nobel vuleva).
'O premmio vene assegnato d"a [[Accaremmia riale d''e scienzie d''a Svezia]]''.''
[[Categurìa:Premmie Nobel p''a fisica| ]]
[[Categurìa:Premmio Nobel]]
1txbs2odttt89j53rkhmcqfkms5t7bd
Computer
0
16149
675099
662360
2026-10-14T17:18:51Z
Ciaurlec
3406
675099
wikitext
text/x-wiki
[[File:Columbia Supercomputer - NASA Advanced Supercomputing Facility.jpg|right|thumb|'O [[Columbia (supercomputer)|supercomputer Columbia]] d''a [[NASA]].]]
'O '''computer''', pure chiammate "''urdinàtore elèttroniche"'' è na [[machina]] ca s'ause p' elabborà na liste ê struziòne elèttroniche, cose ca 'o rènne nu sisteme ideale pe pruciéssà sequènze ê dati elèttroniche.
'E computer esistene int'a svariate manère. 'E primme urdinature elèttroniche erane gruosse comme a na càmmare e cunzumavane currente comme a na centenaie d"e computer ê ogge. 'O componente centrale ê nu computer s'chiamme 'o microprocèssore, ca tène ll'abbilità d'elabborà miliarde d'[[operazzione binarie]] ogne seconde. 'E computer songe e tutte mesure e se trovane int"e rilògie accussì comme rinte 'e [[nave spazziale]]. Nu tipe ê computer assaje usate ogge è 'o ''personal computer'' (PC), pure si chistu tipe ê computer c'ha signate na nove epoche è luntanamente 'o cchiù ausate, 'e computer ncorporate (''embedded computer'') songe è cchiù ausate 'o munne.
Ll'abbilità d"e computer ê s'arricurda e d' avvià liste d'urdine digitale chiammate prugramme 'o fanne na machine assaje versatile e diverse d' a nu calculatore.
== Storia ==
[[Fiùra:HollerithMachine.CHM.jpg|thumb|Reppreca 'e na viecchia macchina 'e tabulazione cu n'urdinatore (a diritta).]]
[[Fiùra:Hollerith Punched Card.jpg|thumb|Nu piezzo 'e carta spurtusata.]]
È difficile putè fissà qual' 'a machine o apparature se po' chiammà 'o primme cumputer. 'A definezzione ê computer se gliute cagnanne co' passà d"o tiempe. 'E tiempe antiche tante apparature se chiammavane "computer", ma ogge cheste apparature nun se addicene cchiù 'o significate muderne ê stu termine.
'O principe, 'o termine "computer" venève ausate pe na perzone letterata ca sapève fa 'e calcule d"e nummere, cu ll'aiute ê n'apparature meccaniche, n'asèmpio è ll'[[abáche]].
'A primma apparature ca s'avvicine 'a definizzione muderna ê computer è d"o [[1801]], na nvenzione ê [[Joseph Marie Jacquard]], 'o custruttore ê nu macchinarie pe ll'industrie tèssile ca funziunave cu na serie ê carte spurtesate, pe facilità 'a mannifattura ê difficele resègne tèssile.
[[Charles Babbage]], inte 'o [[1837]] fuìje 'o primme a cunceptualizzà nu cumplète computer meccaniche prugrammabile e 'o chiammaie 'o mutòre analiteche. 'O mutore analiteche nun fuìje mai rializzate a Babbage, chesta apparature ê Babbage nun adda essere mbrugliate c"o mutore ê differenze sempe ê Babbage, che è n'ata apparature â isse pruggettate e rializzate.
'E primme apparature capace ê prucessà enorme serie ê carte spurtesate furene ausate p"a primma vote int"o [[1890]] p"o cenzimente d"e [[State Aunite d'Amereca]] (USA). Cheste macchine se chiammavane ''Tabulating Machine'' et erane pruggettate ây [[Herman Hollerith]] ca faticava pe [[Computing Tabulating Recording Corporation]], ll' imprese ca po' addivinnaije [[IBM]].
'A fine d"o diciannuvesime secule na serie ê tecnoluggie nuvelle facettene si ca 'o primme computer eletroniche se putesse rializzà, tra cheste s'hanne annummenà: 'a currente, 'e carte spurtecate, ll'algèbre booleane et 'a valvule termo-ioniche.
== Architettura ==
[[Fiùra:Personal computer, exploded 5.svg|thumb|Apparature 'e nu computer. 1. Monitor, 2. Scheda madre, 3. Prucessore, 4. Memoria RAM, 5. Schede 'e spansione, 6. Alementatore, 7. Unità 'e disco, 8. Disco tìseco, 9. Tastiera, 10. Mouse;]]
Nu computer muderno è n'apparicchio a ll'uso 'e l'architettura penzata 'a [[John von Neumann|Von Neumann]]. Tene nu prucessore, na certa quantetà 'e [[memoria RAM]] (vulatile) e na certa quantetà 'e [[memoria ROM]] (nun-vulatile), addò se screveno 'e prugramme c'ha da secotà.
'O primmo prugramma c'accummencia nu computer è nurmale ca fosse chello a int''o [[firmware]], ca è chello specifico d''o computer. Chistu firmware, 'o solito se chiamma [[BIOS]], e serve p'accummincià subbeto 'o [[sistema operativo]]. 'E prugramme tipo firmware, songo mmise propio a int''o circuito, int''a chiammata [[scheda madre]].
Pure int''o prucessore s'astipa na quantità piccerella 'e memoria ca se chiamma [[memoria Cache]].
Po' tra 'o prucessore e 'a memoria RAM nce sta nu cullegamento. Stu cullegamento se chiamma [[Bus]] e muove tutt''e nfurmaziune ca traseno int''o prucessore.
Forse pe' secutà cocche prugramma, 'o computer ha da tené pure communicazione a fore, picciò nce stanno ll'[[interfacce]] tra 'o computer e ll'apparicchie divierze. Quase sempe, luvanno 'e microcuntrullore piccerille, se tene a mente 'a pussibbilità 'e mpizzà na tastiera e nu monitor.
Ô solito, 'o computer ausa ngenerale 'o [[disco tiseco]] pe s'astipà nfurmazione e lassà accussì libbera 'a memoria RAM, e se ponno pure appennere ll'[[Apparicchio nfurmateco|apparicchie]] e [[Scheda 'e spansione|schede]] p''o spànnere nfunziunalità.
Una d''e schede cchiù mpurtanti è 'a scheda VGA, o [[scheda video]]. Chesta fà 'e ffatiche grafeche e mmosta 'o risultato ncopp''o monitor.
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Nfurmateca]]
[[Categurìa:Spassatiempe]]
r625c2k59fea2pfw1hs46lba7o9qzlz
Categurìa:Comune d''a pruvincia 'e Bari
14
16680
675075
624598
2026-10-14T17:00:40Z
Ciaurlec
3406
675075
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:Pruvincia 'e Bari]]
[[Categurìa:Comune d''a reggione Pùglia]]
5j8gs39us53yd7mxdo1s49d4ktc1n4h
Categurìa:Comune d''a pruvincia 'e Chiete
14
16692
675082
658139
2026-10-14T17:09:49Z
Ciaurlec
3406
675082
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Pruvincia 'e Chiete]]
[[Categurìa:Cumune 'e ll'Abruzzo]]
3k1px1bybtavmoh5expiu92o4mm88o4
Mazza e pivezo
0
19063
675026
665144
2026-10-14T13:58:54Z
Ciaurlec
3406
675026
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Gilli-danda.jpg|right|thumb|250px|Dduje guagliune [[Pakistan|pachistane]] ca jocano a mmazza e ppivezo]]
'''Mazza e ppivezo''' ditto pure '''mazza e ppiuzo'''<ref>Pietro Paolo Volpe, ''Vocabolario napolitano-italiano tascabile'', Napoli, Gabriele Sarracino librajo-editore, 1869, [https://books.google.it/books?id=sfqae2PVbK4C&pg=PA167 pag. 167]</ref>, è ‘nu juoco antico deffuso dô [[Bacino d"o Mediterraneo|Mediterranejo]] occidentale a ll’[[Innia]], fuorze arrivato ‘n [[Europa|Ajeropa]] ‘mmier’ô [[XV seculo|XV sieculo]]. Vene cunziderato comm' 'a 'nu [[sport]] populare e ogne ttanto s’organizzano turneje 'nternazziunale a llivello agunisteco. A l[[lengua taliana]] se chiamma ''lippa'', ‘mmece pe ‘a cultura populare 'e certi rreggione ‘e [[Italia|Talia]] 'o termene vene ausato pe ddescrivere cocche ccosa assaje veloce (es. vaje veloce comme a ‘na lippa).
=='O regulamiento==
'O juoco s’appripara servennose ‘e duje piezze 'e [[Lignammo|lignamme]], spisso taccarianno ‘nu maneco 'e scopa 'e ‘na quinnecina 'e centimmetre luongo cu ddoje ponte (chiamato pivezo), e cchill'ato luongo circa miezu metro chiammato mazza: pe tterra se segna ‘nu chirchio pe nce pusà 'o pivezo. 'A tacnía cunziste a mmenà cu 'a mazza 'o pivezo ‘ncoppa a ‘na ponta pe ffarlo zumpà ‘nterra (pe cchesto se scafunano 'e pponte ô pivezo) e ppo s'àve ‘a recogliore (sempe cu 'a mazza). Tiene tre pussibbeletà, che ffosseno: cogliere 'o pivezo: 'o juoco cunziste a llanzà 'o pivezo 'o cchiù lluntano possibbele.
'O nummero dê jucature nunn è stabbelito. 'A scuatra c'attacca mette 'o pivezo 'nterra e ccerca a vvuttarlo ‘o cchiù luntano pussibbele, pe ttramente 'a scuatra ca defenne se sistema pe essere capace d’acciuffà 'o pivezo a vvolo, ma è ‘na cosa assaje tosta, si ce riesce 'o lanzatore è scalefecato. Ncaso cuntrario da 'o punto addò è fernuto 'o pivezo, 'o difensore, tenennelo mmano po 'o lancia cercanno 'e cogliere 'a mazza pusata arreto a 'o cerchio girata verzo 'o pivezo; si vene còveta, 'o lanzatore sarrà eliminato (chesta operazziona se chiamma “carrà”).
[[File:Bèlit.jpg|thumb|left|250px|'O pivezo miso 'nterra primma d'accumincià 'o juoco]]
‘Ncaso cuntrario, ll'attaccante tenarrà tre pussibbeletà pe ccogliere e spustà 'o cchiù luntano possibbele 'o pivezo dô chirchio, i aroppo 'o lanzatore àve ‘a valutà a uocchio 'a distanza calculata a bbastune-mazza dô lanzo appena fatto, tra 'o chirchio e 'o punto addó se nne è ccaruto 'o pivezo. Aroppo 'e tre curpe ll'attaccante spia quanno offre 'o difenzore, pe asempio trenta bbastune: si ll'attaccante azzetta chesta distanza, zoè trenta, se scrive 'o nummero a ppunteggio. Si nun ll’accetta, se cuntrolla si 'a valutazzione è corretta ammesurannola; si 'o nummero ‘e bastune è cchiù 'e trenta, pe asempio 35, 'e punte guaragnate ‘a ll’attaccante sarranno 'o dduppio 'e chilli cuntati; si songo ‘nferiure , ll'attaccante se piglia chello ch’àve cuntato. Ô ssoleto, se conta sempe pe ddefietto, ma 'a caratteristeca dô juoco, ‘mmerz’â scompetura, è chillo d’arrisecà. ‘Nzi a cche 'a scuatra ch’attacca nun vene scunfitta, se continua a bbattere pazzianno a tturne alterne ògne gghiucatore.
'O punteggio finale po’ essere 500 opure 1000. Depenne dô tiempo spiso jucanno e ddô nummero ‘e jucature .
‘Mmiezo a ccierte situazzione (curtiglie 'e bbuvere populare, chiazze, ecc.) ce ponno stà "regule dô puosto" che ddanno puntegge spiciale pe 'o superamiento d’ostacule. Pe asempio si se lanza 'o pivezo cchiù aveto ‘e ‘na casa o ddê file dâ currente s’acchiappano cchiù punte (pe asempio 1000 punte).
==Nutarelle==
<references/>
==Vvoce pariente==
*[[Mazza é pívese]]
[[Categurìa:Juoche tradizziunale]]
[[Categurìa:Spassatiempe]]
im50bkm9p8wsscvt4r0toopmni8vmz7
Elenco d''e Presiriente d''a Repubbreca Taliana
0
19185
675105
674319
2026-10-14T17:21:10Z
Ciaurlec
3406
675105
wikitext
text/x-wiki
== Elenco d''e Presiriente d''a [[Italia|Repubbreca Taliana]] ==
{| class="wikitable" cellpadding=2 cellspacing=2
|- bgcolor=#cccccc
! N. !! Nomme !! !! Scrutinie !! Ddò !! Ô !! Partito puliteco
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''I'''
|| '''[[Enrico De Nicola]]'''<ref>Capo provvisorio d"o Stato nfi ô [[31 'e dicembre]] [[1947]].</ref>
|| [[Fiùra:Enrico De Nicola (cropped).jpg|50px]]
|| 1 || [[1 'e luglio]] [[1946]] || [[12 'e maggio]] [[1948]] || [[Partito Liberale Italiano]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''II'''
|| '''[[Luigi Einaudi]]'''
|| [[Fiùra:LuigiEinaudi.jpg|50px]]
|| 4 || [[12 'e maggio]] [[1948]] || [[11 'e maggio]] [[1955]] || [[Partito Liberale Italiano]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''III'''
|| '''[[Giovanni Gronchi]]'''
|| [[Fiùra:Giovanni Gronchi hq (cropped).jpg|50px]]
|| 4 || [[11 'e maggio]] [[1955]] || [[11 'e maggio]] [[1962]] || [[Democrazzia Crestiana]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''IV'''
|| '''[[Antonio Segni]]'''
|| [[Fiùra:Antonio Segni Official 1962.jpg|50px]]
|| 9 || [[11 'e maggio]] [[1962]] || [[6 'e dicembre]] [[1964]]<ref name="dimissioni">Se dimette.</ref> || [[Democrazzia Crestiana]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''V'''
|| '''[[Giuseppe Saragat]]'''
|| [[Fiùra:Giuseppe Saragat (cropped).jpg|50px]]
|| 21 || [[29 'e dicembre]] [[1964]] || [[29 'e dicembre]] [[1971]] || [[Partito Sucialista Democrateco Taliano (1947-1998)|Partito Sucialista Democrateco Taliano]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''VI'''
|| '''[[Giovanni Leone]]'''
|| [[Fiùra:Presidente Leone.jpg|50px]]
|| 23 || [[29 'e dicembre]] [[1971]] || [[15 'e giùgno]] [[1978]]<ref name="dimissioni"/> || [[Democrazzia Crestiana]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''VII'''
|| '''[[Sandro Pertini|Alessandro Pertini]]'''
|| [[Fiùra:Sandro Pertini.jpg|50px]]
|| 16 || [[9 'e luglio]] [[1978]] || [[29 'e giùgno]] [[1985]]<ref name="dimissioni"/> || [[Partito Sucialista Taliano]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''VIII'''
|| '''[[Francesco Cossiga|Francesco Cossiga]]'''
|| [[Fiùra:Cossiga Francesco.jpg|50px]]
|| 1 || [[3 'e luglio]] [[1985]]<ref>Fin' ô [[3 'e luglio]] [[1985]] facente funzziune pecché Presiriente d"o Senato.</ref> || [[28 'e abbrile]] [[1992]]<ref name="dimissioni"/> || [[Democrazzia Crestiana]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''IX'''
|| '''[[Oscar Luigi Scalfaro|Oscar Luigi Scalfaro]]'''
|| [[Fiùra:Oscar Luigi Scalfaro portrait.jpg|50px]]
|| 16 || [[28 'e maggio]] [[1992]] || [[15 'e maggio]] [[1999]] || [[Democrazzia Crestiana]]
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''X'''
|| '''[[Carlo Azeglio Ciampi|Carlo Azeglio Ciampi]]'''
|| [[Fiùra:Ciampi ritratto.jpg|50px]]
|| 1 || [[18 'e maggio]] [[1999]] || [[15 'e maggio]] [[2006]]<ref name="dimissioni"/> || 'ndipennente
|-
|- bgcolor=#DDEEFF
! style="background:#DDEEFF;" align="center" rowspan=2| '''XI'''
| rowspan=2| '''[[Giorgio Napolitano]]'''
| rowspan=2| [[Fiùra:Presidente Napolitano.jpg|50px]]
|| 4
|| [[15 'e maggio]] [[2006]]
|[[22 'e abbrile]] [[2013]]|| [[Democratece d''a Smerza]]
|-
|- bgcolor=#DDEEFF
|| 6
|| [[22 'e abbrile]] [[2013]]
|| [[14 'e jennaro]] [[2015]]<ref name="dimissioni"/> || 'ndipennente
|- bgcolor=#DDEEFF
|| '''XII'''
|| '''[[Sergio Mattarella]]'''
|| [[Fiùra:Sergio Mattarella Presidente della Repubblica Italiana.jpg|50px]]
|| 4 || [[3 'e frevaro]] [[2015]] || '''n careca'' || 'ndipennente
|}
<references />
[[Categurìa:Presiriente d"a Repubbreca Taliana| ]]
[[Categurìa:Liste]]
pyma27bi0oo1632lec3lh420l5u0nfp
Categurìa:Stub múseca
14
20750
675008
657973
2026-10-14T13:42:12Z
Ciaurlec
3406
675008
wikitext
text/x-wiki
Chesta è 'a categoria addò nce stanno tutte l'articule ca parlano 'e museca ma, so' appena appena abbuzzate e pirciò s'avessene cercà 'e farle addivintà cchiù cunzistente e chine 'e 'nfurmazzione.
[[Categurìa:Museca|Ω]]
etow7h4q44tj4t8z9d7t7s0fagbs2bx
Quatro
0
20833
674995
657770
2026-10-14T13:29:32Z
Ciaurlec
3406
spostata su una categoria più specifica
674995
wikitext
text/x-wiki
[[File:Velázquez - de Breda o Las Lanzas (Museo del Prado, 1634-35).jpg|right|300px|thumb]]
Nu '''quatro''' è n'opera 'e [[arte]] ddoje demenzionale. Ô soleto è cumpusto 'e na suprafiggia (comme 'a [[tela]] o 'o [[ligno]]) ncoppa ca vene miso 'o culore.
[[Categurìa:Quatre| ]]
keaq03cpnoxqjpbixeezkl6hiwxyy2g
Categurìa:Aziende
14
20920
675019
658008
2026-10-14T13:55:09Z
Ciaurlec
3406
675019
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Suggità]]
[[Categurìa:Ecunumia]]
p0thi70j47zsxonugn05fmmicf4xy7p
Categurìa:Spettaculo
14
21166
675011
624810
2026-10-14T13:46:39Z
Ciaurlec
3406
675011
wikitext
text/x-wiki
Chesta categuria accocchie tutte 'e varie forme 'e spettacule.
[[categoria:Arte]]
[[Categurìa:'Ntrattenimiente]]
gl1c2oue21gk3kr3t80swjl89xvdcux
Manga
0
21684
674991
650396
2026-10-14T13:25:10Z
Ciaurlec
3406
674991
wikitext
text/x-wiki
[[File:Manga colored.svg|right|thumb|160px|Nu disegno 'into''o stile manga]]
'''Manga''' (漫画) è 'a parola [[lengua giapponese|giapponese]] ca s'ausa pe dicere 'o [[fumetto]]. 'A fora 'o [[Giappone]] 'a parola vô dicere surtanto 'o fumetto ''giapponese'' o puro 'o fummetto 'e nu paise ca 'o imita o nzegna caratteristiche simmele. 'A parola "manga" è cumpósta d''e parole "man" (casuale) e "ga" (disegno), ca vô dicere "fiure casuali" pe giapponese e fuje ausato p''a primma vota 'a [[Hokusai Katsuhika]], 'int''o 1814.
Ogge 'o manga è na parte mpurtantissima d''o mercato edituriale d''o [[Giappone]]. 'O manga téne tutt''e genere pe tutt''e tipe 'e pubbreco, e cu 'o manga se fanno pure 'e [[cartone animate]], 'e [[film]] e 'e [[videojuoche]]. Chistu tipo 'e [[cartone animato]] se chiámma [[anime]]. 'Int''o 1988, pe mezzo d''o successo d''o film 'e "[[Akira]]", 'o manga accumincia a spannerse 'int''o munno.
L'autore 'e manga tene 'o nomme 'e ''[[mangaka]]''.
== Generi ==
Chesta è na classificazzione generale. Non tutt''e opere vanno appriess' 'e direttive d''o genere 'int''o quale so' classefecate. Ce sta nu granne assurtimento 'e generi p''e diverse purzione 'e società.
*[[Shôjo]]: litteralmente "guaglióna". È nu manga cu 'e cuntenuti p''e guaglióne.
*[[Shônen]]: litteralmente "guaglióne". Pe nu pubbreco 'e adulescenti masculi. É speciale pecchè téne nu sacco 'e azziona e avventura. Non ce sta 'nvece na granne dosa 'e ammore.
*[[Seinen]]: robba pe gruossi. Cheste so' storie mmature ca trattano 'e cose cchiù cumplicate.
*[[Yaoi]]: litteralmente "senza senso". Se chiámmano accussì 'e fumette giapponese ca trattano 'e ammore tra uómmene.
*[[Shônen Ai]]: litteralmente "ammore tra guaglióni". É cómme 'o [[Yaoi]] ma nunn''e spriceto sessualmente. Ausato spisse 'int''e storie [[Shôjo]].
*[[Yuri]]: manga ca parla 'e lesbiche. 'A differenza c''o [[Yaoi]] è ca 'o [[Yuri]] parla 'e sesso ma tene assaje censure e 'e rappuorte so' assaje cchiù ambigue, tra ammore e amicizzia.
*[[Shôjo-Ai]]: litteralmente "ammore tra guaglióne". Cómme 'o [[Shônen Ai]], ma tra guaglióne. Spisso ausato 'int''e storie [[Shôjo]] e [[Shônen]].
*[[Hentai]]: storie 'e sésso. Prencepalmente pe nu pubbreco 'e masculi. 'O stile d''o disegno è spisso assaje esaggerato, 'int''e persunagge femmenili 'ncoppa a tutto.
{{Categurizzazione vitrina}}
[[Categurìa:Manga| ]]
dexalutciad9asm63cooege3m9y7bdp
Categurìa:Gruppe musecale napulitane
14
23885
675009
674652
2026-10-14T13:43:11Z
Ciaurlec
3406
675009
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:Múseca napulitana]]
[[Categoria:Gruppe musecale taliane]]
prhuh36mgaytbxodz2gxthi8lkhx0jx
Categurìa:Cucina siciliana
14
24493
675086
625035
2026-10-14T17:12:11Z
Ciaurlec
3406
675086
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:Cucina taliana]]
[[Categoria:Sicilia]]
q228955jesew7xdr7y6rd59wkh8m8uj
Taragand
0
24717
675071
654965
2026-10-14T16:54:01Z
Ciaurlec
3406
aggiunto template
675071
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|MUL}}
{{Divisione amministrativa
|Nomme = Taragand
|Nomme ufficiale = हिमाचल प्रदेश
|Panorama = View from Subhash Bowli, Dalhousie.jpg
|Didascalia =
|Bannera =
|Voce bandiera =
|Mpresa =
|Voce stemma =
|Stato = IND
|Grado ammenistrativo = 1
|Capoluoco = [[Dehradun]]
|Amministratore locale = Baby Rani Maurya
|Partito =
|Data elezione =
|Lengue ufficiale = [[lengua hindi|hindi]], sanscrito
|Data istituzione = 2000
|Latitudine decimale = 30.3157
|Longitudine decimale = 78.0336
|Altitudine =
|Superficie = 53483
|Note superficie =
|Acque interne =
|Abetante = 10116752
|Note abetante =
|Aggiornamento abetante = 2011
|Sottodivisione = 13
|Sottosottodivisione =
|divisione cunfinante =
|Lengue =
|Codice pustale =
|Prefisso =
|Fuso orario = +5:30
|Codice ISO = IN-UK
|Codice statistico =
|Targa =
|Nomme abetante =
|Immagine localizzazione = Uttarakhand in India (disputed hatched).svg
|Mappa = Uttarakhand locator map.svg
|Didascalia mappa =
|Sito = http://uk.gov.in/
}}
U '''Taragand''' è nu štat d'u nord dë ll-[[Indj]].
[[Categurìa:Innia]]
9ydtvqp2bls0vaafr0yljw16vorj8kh
Categurìa:Letteratura napulitana
14
25541
675002
662918
2026-10-14T13:34:43Z
Ciaurlec
3406
675002
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:Letteratura|*]]
[[Categurìa:Lengua napulitana]]
[[Categoria:Cultura 'n lengua napulitana]]
bhjb1dktn5ny2e1527m2f9cumvaf5m0
Quatraria
0
25543
674996
654716
2026-10-14T13:30:01Z
Ciaurlec
3406
674996
wikitext
text/x-wiki
Na '''quatraria''' è na specie 'e museo o gallaria o na pparte 'e isse in ca so' appise 'e [[quatro|quatre]].
[[Categurìa:Quatre]]
[[Categurìa:Musee]]
1uiwv4ybm2q62vghs62o8ntzj5mb9l6
Via Port'Alba
0
25571
675098
627495
2026-10-14T17:17:42Z
Ciaurlec
3406
675098
wikitext
text/x-wiki
'''Via Port'Alba''' è 'o nomme 'e na via pupulare 'e [[Napule]], 'a strata è famusa sì pe essere a redduosso 'e [[Port'Alba]] ma pure pe 'e nummerose [[libbraria|llibbrarie]] scolastiche e nun.
Ll'addefizie ca v'affacciano arresagliono ô [[setteciento]], pe ttramente quase a mità strata ve è 'a sede d''a famusa ''Libreria Guida'' addiventata patemmonio 'e ll'[[Organizzazione d''e Nazzione Aunite pe ll'Aducazione, 'a Scienza e 'a Cultura|UNESCO]] int'ê anne nuvanta.
{{purtale|Napule}}
[[Categoria:Strate 'e Napule|Port'Alba Via]]
[[Categurìa:Monumente 'e Napule]]
3lmlpjryx63ppez3srf54nuszhu7tfa
Castel Capuano
0
25774
675096
630728
2026-10-14T17:16:54Z
Ciaurlec
3406
675096
wikitext
text/x-wiki
[[File:Napoli - Castel Capuano.jpg|thumb|300x300px]]
[[Fiùra:Tribunaledellavicaria.jpg|thumb|right|300px|Ll'affacciata d{{v}}o castiello 'int'ô seculo XVII]]
'''Castel Capuano''' è 'o cchiú viecchio [[castiello]] 'e [[Napule]]. 'E riggine [[Nurmanne|nurmanna]], se trova a ll'uscetura d{{v}}a via d{{v}}e Tribbunale 'e mo ed è sede d{{v}}a sezzione civile d{{v}}o tribbunale 'e Napule. 'O nomme sujo vene d{{v}}o fatto 'e éssere situato a redduosso 'e [[Purta Capuana]], ca se arape ncopp'â strata ca cunnuceva â [[Capua (viecchia)|Capua]] viecchia.
{{purtale|Napule}}
[[categoria:Castielle 'e Napule]]
[[Categurìa:Monumente 'e Napule]]
7rfrzltja45awc13equohzsn00l4acy
Ferdinando Galiani
0
25842
675056
674761
2026-10-14T14:32:41Z
Ciaurlec
3406
spostata su categproe più specifica
675056
wikitext
text/x-wiki
[[fiùra:Galiani portrait.jpg|right|200px]]
[[File:Galiani - Della moneta, 1780 - 5762004.tif|thumb|''Della moneta'', 1780]]
'''Ferdinando Galiani''' ([[Chieti]], [[2 'e dicembre]], [[1728]]- [[Napule]], [[30 'e ottovre]] [[1787]]) fuje n'[[economia|economista]] taliano. 'O libbro 'e sujo cchiú ricuordato è ''Della moneta'' ch'ha scritto quanno ha tenuto vinteduje anne. 'Into chisto libbro parla 'e quant'è mpurtante 'a [[libbertà]] pe n'economia bbona e forte.
'Into [[1779]] prubbecaje nu libbro ncopp'â [[lengua napulitana]].
[[categoria:napulitane|Galiani,Ferdinando]]
[[Categurìa:Economiste|Galiani,Ferdinando]]
4pw58urftbt9ti7me0gconm4u5a98ni
Categurìa:Puliteche
14
26034
675043
673768
2026-10-14T14:18:51Z
Ciaurlec
3406
675043
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Puliteca| ]]
[[Categurìa:Biografie]]
kziex7pyqwv3qqc0y84y953unxz81yp
Categurìa:Architetture 'e Napule
14
26042
675046
625350
2026-10-14T14:22:49Z
Ciaurlec
3406
675046
wikitext
text/x-wiki
{{purtale|Napule}}
[[Categoria:Architettura|*]]
[[Categoria:Napule]]
f44rh5pypszxdlt67cvahyjdbtq48o6
Manefeštaziùne Polìteche Rranjàne de ll' Ann Dujmìle et Nôve
0
26096
675068
654939
2026-10-14T14:41:42Z
Ciaurlec
3406
675068
wikitext
text/x-wiki
{{Lenghe|NAP=Manefestaziune Ellettorale 'e l'Iran d'o 2009}}{{Variante|MLL}}
Dop' i ellezjùne presedenzjàle Rranjàne de 2009, i gend ze so' avezàt ê Têrràne et pe tutt u munn pe cummàtt a truff elletoràle apparènd et pe dà appòje ê Mir-Hossein Mousavi, u patròne d'a opposizjòne. Cummenzànn i trìdece de Gjunj, i manefeštazjùne cuendìnue son štat chjamàt a Revoluzjòne Vérd, p'u cuelòre d'a appogj de Mousavi, et pur a Sveljàte Parz. Cuendrariamènd ê šti manefeštazjùne, ll' ati grupp z'enn reuenìt n'u Têrràne pe dà a appogj ê Mahmoud Ahmadinejad.
U cuendrevèrz d'i resultàte d'a ellezjôn, parìchj annalìšt u chjàmene nu côlp de štate o n' avezamiènd. Tutt i tré oppônènd enn gredàt ca i resultàte èvene mìssemàne. I candedàte Mohsen Rezaee et Mousavi enn presendàt reclàme uffeciàle. À annungiàt Mousavi, prime de presendà n’u Cuensilj Uardjàne i quattòrdece de Gjunj a appèll uffeciàle cundr i resultàte, ca « nze facéss vingj de šta manepulazjòne ».
U Deregènd Suppréme Ayatollah Khamenei à chjamàt nu « plause devìne » u fatt ca sai a gend enn vôtàt et u fatt ca a ellezjòne cuerespendèv co’ nu juòrn de fešt. À ditt ê i Rranjàne da uenìreze. Chjù dòpp, à apparendamènd chjamàt pe n' nveštegazjòne d'i resultàte. Mousavi nze spett ca šta nveštegazjòne puòrt de respuòšt. Ca a ellezjòne èv « cuembletamènd lìbbere » à ditt Ahmadinejad, et a resultàte l'à chjamàt na « grand vettòrj » p'u Iràne, decènn ca i manefeštazjùne so' niènd chjù de “passjône dopôcàlce”, côm u desòrdene ca succèd dòpe de nu partìte.
A pulezìj et u ''Basij'', nu grupp de polìss militàrj, z'enn cummuòšt c' i manefeštazjùne co' sai a violènz. U guvièrn Rranjàne cuembìrm a mort de vind perzùne durànd i manefeštazjùne. A autoretà Rranjàne à chjus i unneversetà; bannìt reuenjùne; et bloccàt u ndernétt, i réte cellulàre, et trasmessjùne de SMS.
[[Categurìa:Puliteca]]
gpyubn2635ywxbabyz76y0go0vego11
Ajùto:Artìcuele determenatìve (Mulesane)
12
26110
675064
674422
2026-10-14T14:38:35Z
Ciaurlec
3406
675064
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|MLL}}
== Determenative ==
U artiquele determenative ze use 'nand ê nu sostandive (nôme) quann ze parl de na côse precise o partequelare. Cuescì ze use pure pe l'ati lengh côme u Taliane et u Frangése. Ma pe Cambuasciane è ngorr de chiù mburtand pecché u [[Aiùte Mulesàne:Jènnere|jennere]] ne è ndecate chjaramend (côme pe Taliane c'u vôcale fenale).
I artiquele determenative son:
* u
* a
* i
* ll'
[[Categurìa:Ajùto]]
[[Categurìa:Paggene scritte 'n mulesane|Ω]]
l4vrq1cr054cpo9drdc4k9iur9z63q6
Wikipedia:Mulesane:Cóse da fà
4
26191
675062
674424
2026-10-14T14:37:41Z
Ciaurlec
3406
675062
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|MLL}}
=Cóse da fà=
Quassótte tenete a lište d'i cóse mburtande 'e cumbletà:
==Vóce 'e crià==
*[[Grandinnie]]
*[[Feghedinnie]]
==Uide de uesanze==
Z'eda crià nu uide pe scrive u Mulesane e d'i uesanze quemmune. È nu granne lavóre e nu giobbe grande quešì z'avéss'a cumbletà dénd 'e paricchie parte. Z'enn'a descrive:
*I artìquele determenative e ndetermenative
*U jiennere
*U chiurale
*Rèuele de queniugazione
=Chiàcchiere Quemmunotarie=
Ecche putete ciaciarià e luttecà ngopp 'e tutte i suggette d'a quemmunotà.
[[Categurìa:Wikipedia|Ω]]
2yu9xewfaonw4ve8z1hkklxzd5aeaw6
675065
675062
2026-10-14T14:39:25Z
Ciaurlec
3406
675065
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|MLL}}
=Cóse da fà=
Quassótte tenete a lište d'i cóse mburtande 'e cumbletà:
==Vóce 'e crià==
*[[Grandinnie]]
*[[Feghedinnie]]
==Uide de uesanze==
Z'eda crià nu uide pe scrive u Mulesane e d'i uesanze quemmune. È nu granne lavóre e nu giobbe grande quešì z'avéss'a cumbletà dénd 'e paricchie parte. Z'enn'a descrive:
*I artìquele determenative e ndetermenative
*U jiennere
*U chiurale
*Rèuele de queniugazione
=Chiàcchiere Quemmunotarie=
Ecche putete ciaciarià e luttecà ngopp 'e tutte i suggette d'a quemmunotà.
[[Categurìa:Wikipedia|Ω]]
[[Categurìa:Categurìa:Paggene scritte 'n mulesane|Ω]]
ejna5nezoqggfkzrhzlaiz72g7jckrw
675066
675065
2026-10-14T14:39:32Z
Ciaurlec
3406
675066
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|MLL}}
=Cóse da fà=
Quassótte tenete a lište d'i cóse mburtande 'e cumbletà:
==Vóce 'e crià==
*[[Grandinnie]]
*[[Feghedinnie]]
==Uide de uesanze==
Z'eda crià nu uide pe scrive u Mulesane e d'i uesanze quemmune. È nu granne lavóre e nu giobbe grande quešì z'avéss'a cumbletà dénd 'e paricchie parte. Z'enn'a descrive:
*I artìquele determenative e ndetermenative
*U jiennere
*U chiurale
*Rèuele de queniugazione
=Chiàcchiere Quemmunotarie=
Ecche putete ciaciarià e luttecà ngopp 'e tutte i suggette d'a quemmunotà.
[[Categurìa:Wikipedia|Ω]]
[[Categurìa:Paggene scritte 'n mulesane|Ω]]
grppx46o97qsqvkxuqruup4e2s1z7v1
Ajùto:Uide (Mulesane)
12
26192
675063
674423
2026-10-14T14:37:58Z
Ciaurlec
3406
675063
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|MUL-CL}}
Come se l'esperienza n'abbastava, 'a scienza lenguísteca è chiara chiara: ''''i dialette d'u Molise fanno parte d'u stesso sistema lenguísteco ch'i dialette d'i reggiune attuorno''', co na continuazione tra 'i parlate d'u [[Mulise|Molise]] e chille de l'interno d'a [[Campania]] ([[Pruvincia 'e Beneviento|Beneviento]], [[Pruvincia 'e Avellino|Avellino]]), 'u Nord d'a [[Puglia]] ([[Pruvincia 'e Foggia|Foggia]]), e 'u Sud de l'[[Abruzzo]]. Pure se nun té una sola forma standard, questa "lingua" té na ricca storia de romanze, poesíe, canzune e l'ati documiente scritte. È chiamata cose defferente seconn'a chi parla; 'i lenguiste 'a chiàmano "l'italiano meridionale", [[Dante Alighieri|Dante]] 'a chiamava "il volgar pugliese", 'nu ottociento 'a chiamàvano "i dialetti ausoni", e uojje cierte 'a chiàmano 'a lenga sannita. Ma 'u nome chiù currente a canosciuto è semplicimente: 'u napoletano. Quistu nome da fastidio a saja gente, ma het'a capí nu fatto: questa lenga o sistema lenguísteca nun ze chiama napoletano pecché Nàpole è 'a chiù granne città o quella chiù canosciuta; nè pecché 'i napoletane ze crèdene 'u cientro de l'univerzo. 'Nvece ze chiama cuscì pecché 'a zona ndó ze pàrlano chisti dialette curresponne quaše perfettamente co 'i frontiere d'u antico [[Regno 'e Napule|Regno de Nàpole]].
Shakespeare ha ditto ca "na rosa, quillo ch'u chieme, sempe 'a stessa ddore té". Ed è cuscì pure 'a lenga. Chiamàtela come vulete vuje, ma nun dutato ca 'ppartiènene 'nzieme chisti variante.
=Ortografía=
Recanoscenno ca na lenga scritta è chiù de na sémplece trascrizzione d'u parlato, quà 'ncopp'a quistu sitio z'ausa n'ortografía ettimològgeca ca rassomeglia chiú o meno û napoletano clàsseco. Che sennífeca?
*Nun provamo a notà ogne variazione fonèteca (pe quisso ze pô usà l'[[:it:Alfabeto fonetico internazionale|alfabbeto fonèteco 'nternazzionale]])
**la ''s'' ca ze pernuncia ''sc'' 'nant'a ''t'' e ''d'', nun 'a screvemo pecché già ze sa.
**li mille e una variante d'i vocale, nun 'i screveme pecché so' sestemàteche dint'a ogne dialetto:
***''vizio'' e nò ''vìzzeje'', ''vœzj'', ''véjzie'' ecc...
***''cantà'' e nò ''chéntà'', ''cäntà'', ''cæntà'', ecc...
*Accettamo ca 'i vocale non-accentate devèntano [[scevà]] mmece de provà a scríve 'u scevà co nu caràttero speciale (e-muto alla francese, ë, ə)
**Sennìfeca ca 'u scevà nun è nu fonema ma n'allofono de /e/, /o/, e cierte vôte /i/, /u/ e /a/
**Quinne ''songo'', ''buono'', ''ottociento'' e nò *''songhe'', *''buone'', *''otteciente''
**Visto ca 'u scevà è nu suono e n'alternanza de nu vocale, nun z'ausa l'appòstrofo pecché quisso sennifecasse l'assenza de nu suono mmece 'e nu cagnamiento:
***''zenale'' e ''mettete'', nò ''z'nal'' e ''m'ttet''
*Accettamo ca 'i suono ''t'', ''c'', ''p'' devèntano ''d'', ''g'', ''b'' dopo 'e ''n'' e ''m'' senza besuogne d'u scrìve:
**''dinto'', ''ncopp'a'', ''campà'' e nò ''dindo'', ''ngopp'a'', ''cambà''
**Se 'a ''d'', ''g'' o ''b'' è ettimològgeca, ce 'a potemo scríve (''mandemane'', ''songo'', ''embè'', ecc...)
**Però, se succede dopo de ''r'' o ''l'', 'n quillu caso ze scrive 'a forma débbole (''d'', ''g'', ''b''), chiú spesso succede co ''t'' ~ ''d'' :
***''verdà'' mmece 'e ''vertà''
***''scioldo'' mmece 'e ''sciolto''
***ecc... (seconn'û dialetto)
*Accettamo ca 'a lenga scritta pô èsse nu ccone staccato d'u parlato, semo sciolde.
*Accettamo d'ausà cierte forme saje canosciuto dint'a screttura napoletana:
**''dinto'' pure se nuje decemo ''dénto''
**''nun'' pure se nuje decemo ''nən''
**''quanno'' e ''granne'' pure se nuje decemo ''quando'' e ''grande'' (chiste so' taliannizazziune)
*A lu stesso tiempo, tenemo cierte usanze propie d'u molesano:
**''ze'' p'u reflessivo (l'ati variante dícene ''se'', ''si'')
**''cuscí'' o ''cuší'' pe ''accussí'' o ''così''
**''quillo'' e ''quella'' pe ''chillo'' e ''chella'' (p'i dialetto ca ùsano cuscí)
**''quà'' pe ''ccà'', ecc...
*A velancia tra 'i forme parteggiate napoletane e 'i forme propie molesane depenne de ogne screttore, è na questione de stilo
==L'acciente==
L'acciente gràffece (grave, acuto, circonflesso) vanno '''sulo ncopp'î vocale tòneche''' e danno 'nformaziune 'ncopp'a l'accento e 'a pernuncia.
===Quanne z'aúsano===
*L'accento grave (à, è, ò) rappresenta nu suono "raperto" e l'accento acuto (é, ó, ú, í) rappresenta nu suono "chiuso"
**A è sempe nu suono raperto, 'a vocca z'ha da rapí p'a pernuncià, allora ze scrive sempe co l'accento grave.
**U, I so' sempe suone chiuse, 'a vocca z'ha da chiúdere neccone p'i pernuncià, allora ze scrívene sempe co l'accento acuto.
**E e O ponne avé pernunce chiuse o aperte, allora z'ausa l'accento grave o acuto seconn'a pernuncia.
*Quanne l'accento cade ncopp'â '''penúltema síllaba''' ("parola piana"), '''nun ce stà besuogne 'e scríve l'accento'''.
**cane, tuosto, accento, dialetto, molesano, ecc...
**nonostante, ze pô sempe scríve pe evità confusione 'ni vocale medie (è, ò ~ é, ó), ma se pruovo vide ca nun ce stà quaše maje besuogno.
*Quanne l'accento cade '''ncopp'a n'ata síllaba'''—l'antepenúltema ("parola sdrucciola") o 'a lútema ("parola tronca")—'''l'accento z'ha da marcà cuscí''':
**A /a/ ze scrive ''à''
**E aperta /ɛ/ ze scrive ''è''
**O aperta /ɔ/ ze scrive ''ò''
**O chiusa /o/ ze scrive ''ó''
**E chiusa /e/ ze scrive ''é''
**U ze scrive ''ú''
**I ze scrive ''í''
===Lu circonflesso===
*Z'ausa quanno duje vocale z'amméschiano o z'asquàgliano nzieme (encluenno 'a L vocalizzata):
**volta > *vouta > vôta
**tu hai > tu hê ~ tu hî
**isso può > isso pô
**tu puo' > tu pû
**tu vie' > tu vî
**tu vai > tu vî
**ecc...
*La L vocalizzata dop'a na A, ze pernuncia de paricchie manere seconn'û dialetto:
**aûto (altro, alto): àveto, àjeto, àito, ecc...
**caûzone (calzone, pantalone): càvezone, càuezone, ecc...
**'A forma ''aû-'' ze pô lègge seconn'u dialetto de quillo che legge.
**'A forma ''ave-'' è saje cummune e quinne accettato come na variante normale, specie quanne ze scrive pe nu púbbleco molesano.
*'I vocale medie (''e'', ''o'') co 'o circonflesso tenno generalmente nu suono chiuso (/e, o/ mmece de /ɛ, ɔ/)
==='I dittonghe===
*'Nt'a cierte parole, na vocale tòneca mediana raperta (è, ò) deventa nu dittongo (ie, uo)
**'i dittonghe sempe ze scrívene ''-ie-'' e ''-uo-'', pure se ce stanno pernunce deverze ('n molesano spesso sono rializzato /-ijə-/ e /-uwə-/, ma a l'ati vije com'a Tèrmole ze sono monotonghizzate /-i-/ e /-u-/)
**È sempe l'accento grave ca z'ausa e va sempe 'ncopp'â seconna léttera: ''uòmmene'', ''jiènnere'', ''lièveto''
===Li parole ca ferníscene 'n -ia, -io, -ie===
===Lu 'nfinitivo d'i vierbe===
'N molesano è saje chiù spesso ca togliemo 'u ''-re'' finale d'i vierbe. Quanno 'u risultato è na parola tronca, mettemo l'accento gràffeco come normale. Ma quanno 'u verbo già eva na parola ''sdrucciola'' e levanno 'a lútema síllaba ce da na parola ''piana'', mettemo sempe l'accento lo stesso, comme se ce fusse ancora 'u ''-re'' finale, justo pe fà vedé ca quisto è n'infinitivo e nò na forma verbale (potemo díce ca l'accento gràfeco è 'ssociato a l'infinitivo):
*''amare'' > amà
*''vedere'' > vedé
*''fenire'' > fení
MA:
*''èssere'' > *''esse'' > èsse (accento priservato)
*''chiúdere'' > *''chiude'' > chiúde (accento priservato)
*''scrívere'' > *''scrive'' > scríve (accento priservato)
Cuscí, 'u 'nfinitivo té sempe n'accento pe destíngue:
* ''èsse'' (essere) ~ ''esse'' (là vicin'a té)
* ''chiúde'' (chiudere) ~ ''chiude'' (chiudi, chiude)
* ''scríve'' (scrivere) ~ ''scrive'' (scrivi, scrive)
* ecc... (pure se nun ce stà possibilità de confusione, co l'infinitivo ze usa sempe l'accento)
==Esh, o /ʃ/==
Lu suono rappresentato 'n italiano da ''sci-'' ze chiama na [[:it:fricativa postalveolare sorda|fricativa postalveolare sorda]]. 'Nt'a l'alfabbeto fonèteco 'nternazzionale z'ausa 'u caràttero /ʃ/, chiamato ''Esh'', pe rappresentà stu suono. 'N italiano, è sempe doppio. Lu problema è ca 'n molesano (e 'nt'a chiss'ati variante d'u napoletano/ausono/sannito) esístene 'i /ʃ/ sémplece, senza manera p'i scríve. Tré tipe ce stanno:
===Esh menenno d'u FL Latino===
*Ze scrive SHI- 'n molesano (vede chiú sotto p'a spiegazione), quinne:
**''shiore'' (sciore, fiore)
**''shianco'' (scianco, fianco)
**''shiusshià'' (sciusciare, soffiare), ecc...
*Quaše sempe curresponne co SCI- 'n napoletano (ma cierte 'u scrívene CI- pecché uojje pernúncene SCI- e CI- aguale)
*Visto ca paricchie dialette molesane mantenno ancora nu suono separato pe quistu fonema, z'ha da scríve defferente da chiss'ati Esh
**SH ze pô lègge seconn'a pernunce d'u dialetto de quillo ca sta a lègge: o /ʃ/ come 'n napoletano, o /ç/ come 'n cierte pajiše d'u Molise (spesso scritto HJ-: ''hjore'', ''hjanco'', ''hjuhhjià'')
===Esh menenno de na S palatalizzata===
*Quanne 'n latino ce steva na S prima de I or E, d'i vôte è deventato Esh 'n molesano—chiste 'i screvemo ''š'':
**CASEUM > cašo (caso, cacio)
**CERASIA > ceraša (cerasa, ciliegia)
**CAMISIA > cammiša (cammisa, camicia)
**PHSAEOLUM > fašuolo (fasuolo, fagiolo)
**QUASI > quaše (quase, quasi)
*Quaše sempe curresponne co S- 'n napoletano (quella S accentata permette de mantené 'a currisponnenza co 'u napoletano clàsseco)
*Se nun pû (o nun vû) usà ''š'', suggeremo d'ausà SJ pe evità 'u SCI- d'u taliano:
**''cerasja'', ''cammisja'', ''fasjuolo'', ''quasje'' e nò *''cerascia'', *''cammiscia'', *''fasciuolo'', *''quasce'', ecc.
**Nun ze pô usà ''ci-'' pe quistu suono come aúsano cierte perzune fore d'u Molise, pecché 'nu molesano CI- té ancora 'u suono [tʃ]; nun è deventate moscia come 'n cierte poste (*''ciore'', *''faciuolo'', ecc. nun té senzo 'n molesano)
*Nonostante tutto quillo ca sta scritto quà ncoppo, cierte usanze sono permisse pecché so' tradiziunale o saje canosciute:
**''cuscí'' ze pernunce com'a ''cuší'' (accussì, così)
**''buscía'' ze pernunce com'a ''bušía'' (buscia, bugia)
**''scine'' ze pernunce com'a ''šine'' (sine, sì)
**ecc...
===Esh prima de na cunzonante (apparte T, D)===
Già 'u sapemo ca S 'nant'a T e D 'n molesano ze pernunce /ʃ/, quinne quillo nun z'ha da scríve. Ma generalmente 'nant'a tutte chill'ati léttere, 'n molesano S remane /s/. Cierte vôte, allora, è necessario indicà ca na S ze pernunce /ʃ/ dint'a nu posto ndó nun ce lu spettassimo. 'N chisti situaziune, paricchie auture molesane scrívene "SC-", ma nuje suggeremo ''š'' se possíbbele. P'esempio:
*'A parola ''a schióve'', prestata d'u napoletano (''schiovero'') e pernunciato /'ʃkjovə/, ze pô scríve ''šchióve''
*'A parola ''scanata'', nu tipo de pizza ghianca co nu buco ammiezzo (o pure nu tipo de pane co 'a stessa forma), è pernunciata /ʃka'natə/ e ze pô scríve ''šcanata''
*ecc...
=Prepuseziune Quembuošte=
{|{{prettytable}} width=70%
|+
|- bgcolor=#f0ffff align=center
!
! u
! a
! i
!
|- align=center
! de
|d'u||d'a||d'i
! di/da
|- bgcolor=#f0f0f0 align=center
! a / 'e*
|û / 'u,<br>(au / eu)||â / 'a</br>(aa / ea)||î / 'i</br>(ai / ei)
! a / di
|- align=center
! da
|d'u||d'a||d'i
! da
|- bgcolor=#f0f0f0 align=center
! 'n
|'nu||'na||'ni
! in
|- align=center
! cu**
|c' u||c' a||c' i
! con
|- bgcolor=#f0f0f0 align=center
! pe
|p'u||p'a||p'i
! per
|}
<nowiki>*</nowiki>Ze use assaie de nne quembónne a/'e (a u, 'e a, 'e i, a i, ecc...), ma quande ze fa, è pecché a prenunge d'a prepusezione z'esquaie quaše ndutte. I prepesuziune quembuošte de ''a'' o '''e'' ze prenùngene sule ne ccone chiù lunghe (cóme se fùssene nu vocale e meze).
<nowiki>**</nowiki>Quande ze quembónne ''cu'', ze lasse nu spazie tra isse e u artìquele. Quište fa ca u ''c'' remane dure. Quande z'ettacche probj vecine u artìquele, fa a quembesezione de ll'artìquele cu "ce":
*'''ce u''' donghe tré pezze -> '''c'u'''
*'''cu u''' patre sò iute -> '''c' u'''
=Chiúràle=
U chiúràle cambuasciane ze créje de paricchie manére. Cierte paróle nne càgnene, sò' mbariàbbele (invariàbbele). Sai'a vóte pure, nze use u fórme chiúràle quanne ni è necessarie pe capì:
*nu paj'''ése'''
*tutt i paj'''iše''' / tutt i paj'''ése'''
==Prime cadenze (-E- -> -I-)==
Quište cadenze nglude i paróle ca tenne suone de "e" e de "i"
*-ése -> -iše
*-e- -> -ie- (-ij-)
*-i- -> -ij- (-ie-)
===-ÉSE -> -IŠE===
*paj'''ése''' -> paj'''iše'''
*laren'''ése''' -> laren'''iše'''
==Secunne cadenze (-O- -> -U-)==
Pe Cambuasciane, i suone "o"/"ó" e "u" sò' legate pe marcà u chiúràle.
*-o- -> -u-
*-ore -> -ure
*-one -> -une
*-ó- -> -uo-
===-ORE -> -URE===
*l'''óre''' -> l'''ure''' (loro [sing.] -> loro [pl.])
*quel'''ore''' -> quel'''ure''' (colore -> colori)
====-ONE -> -UNE====
*quebesezi'''one''' -> quembesezi'''une''' (composizione -> composizioni)
*(cumbusezi'''one''' -> cumbesezi'''une''') (''ibid.'', dialette chiù cendrale)
[[Categurìa:Ajùto|Ω]]
bfnxb7zdqj9yfbtg18704tle22uix2g
675067
675063
2026-10-14T14:40:02Z
Ciaurlec
3406
675067
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|MUL-CL}}
Come se l'esperienza n'abbastava, 'a scienza lenguísteca è chiara chiara: ''''i dialette d'u Molise fanno parte d'u stesso sistema lenguísteco ch'i dialette d'i reggiune attuorno''', co na continuazione tra 'i parlate d'u [[Mulise|Molise]] e chille de l'interno d'a [[Campania]] ([[Pruvincia 'e Beneviento|Beneviento]], [[Pruvincia 'e Avellino|Avellino]]), 'u Nord d'a [[Puglia]] ([[Pruvincia 'e Foggia|Foggia]]), e 'u Sud de l'[[Abruzzo]]. Pure se nun té una sola forma standard, questa "lingua" té na ricca storia de romanze, poesíe, canzune e l'ati documiente scritte. È chiamata cose defferente seconn'a chi parla; 'i lenguiste 'a chiàmano "l'italiano meridionale", [[Dante Alighieri|Dante]] 'a chiamava "il volgar pugliese", 'nu ottociento 'a chiamàvano "i dialetti ausoni", e uojje cierte 'a chiàmano 'a lenga sannita. Ma 'u nome chiù currente a canosciuto è semplicimente: 'u napoletano. Quistu nome da fastidio a saja gente, ma het'a capí nu fatto: questa lenga o sistema lenguísteca nun ze chiama napoletano pecché Nàpole è 'a chiù granne città o quella chiù canosciuta; nè pecché 'i napoletane ze crèdene 'u cientro de l'univerzo. 'Nvece ze chiama cuscì pecché 'a zona ndó ze pàrlano chisti dialette curresponne quaše perfettamente co 'i frontiere d'u antico [[Regno 'e Napule|Regno de Nàpole]].
Shakespeare ha ditto ca "na rosa, quillo ch'u chieme, sempe 'a stessa ddore té". Ed è cuscì pure 'a lenga. Chiamàtela come vulete vuje, ma nun dutato ca 'ppartiènene 'nzieme chisti variante.
=Ortografía=
Recanoscenno ca na lenga scritta è chiù de na sémplece trascrizzione d'u parlato, quà 'ncopp'a quistu sitio z'ausa n'ortografía ettimològgeca ca rassomeglia chiú o meno û napoletano clàsseco. Che sennífeca?
*Nun provamo a notà ogne variazione fonèteca (pe quisso ze pô usà l'[[:it:Alfabeto fonetico internazionale|alfabbeto fonèteco 'nternazzionale]])
**la ''s'' ca ze pernuncia ''sc'' 'nant'a ''t'' e ''d'', nun 'a screvemo pecché già ze sa.
**li mille e una variante d'i vocale, nun 'i screveme pecché so' sestemàteche dint'a ogne dialetto:
***''vizio'' e nò ''vìzzeje'', ''vœzj'', ''véjzie'' ecc...
***''cantà'' e nò ''chéntà'', ''cäntà'', ''cæntà'', ecc...
*Accettamo ca 'i vocale non-accentate devèntano [[scevà]] mmece de provà a scríve 'u scevà co nu caràttero speciale (e-muto alla francese, ë, ə)
**Sennìfeca ca 'u scevà nun è nu fonema ma n'allofono de /e/, /o/, e cierte vôte /i/, /u/ e /a/
**Quinne ''songo'', ''buono'', ''ottociento'' e nò *''songhe'', *''buone'', *''otteciente''
**Visto ca 'u scevà è nu suono e n'alternanza de nu vocale, nun z'ausa l'appòstrofo pecché quisso sennifecasse l'assenza de nu suono mmece 'e nu cagnamiento:
***''zenale'' e ''mettete'', nò ''z'nal'' e ''m'ttet''
*Accettamo ca 'i suono ''t'', ''c'', ''p'' devèntano ''d'', ''g'', ''b'' dopo 'e ''n'' e ''m'' senza besuogne d'u scrìve:
**''dinto'', ''ncopp'a'', ''campà'' e nò ''dindo'', ''ngopp'a'', ''cambà''
**Se 'a ''d'', ''g'' o ''b'' è ettimològgeca, ce 'a potemo scríve (''mandemane'', ''songo'', ''embè'', ecc...)
**Però, se succede dopo de ''r'' o ''l'', 'n quillu caso ze scrive 'a forma débbole (''d'', ''g'', ''b''), chiú spesso succede co ''t'' ~ ''d'' :
***''verdà'' mmece 'e ''vertà''
***''scioldo'' mmece 'e ''sciolto''
***ecc... (seconn'û dialetto)
*Accettamo ca 'a lenga scritta pô èsse nu ccone staccato d'u parlato, semo sciolde.
*Accettamo d'ausà cierte forme saje canosciuto dint'a screttura napoletana:
**''dinto'' pure se nuje decemo ''dénto''
**''nun'' pure se nuje decemo ''nən''
**''quanno'' e ''granne'' pure se nuje decemo ''quando'' e ''grande'' (chiste so' taliannizazziune)
*A lu stesso tiempo, tenemo cierte usanze propie d'u molesano:
**''ze'' p'u reflessivo (l'ati variante dícene ''se'', ''si'')
**''cuscí'' o ''cuší'' pe ''accussí'' o ''così''
**''quillo'' e ''quella'' pe ''chillo'' e ''chella'' (p'i dialetto ca ùsano cuscí)
**''quà'' pe ''ccà'', ecc...
*A velancia tra 'i forme parteggiate napoletane e 'i forme propie molesane depenne de ogne screttore, è na questione de stilo
==L'acciente==
L'acciente gràffece (grave, acuto, circonflesso) vanno '''sulo ncopp'î vocale tòneche''' e danno 'nformaziune 'ncopp'a l'accento e 'a pernuncia.
===Quanne z'aúsano===
*L'accento grave (à, è, ò) rappresenta nu suono "raperto" e l'accento acuto (é, ó, ú, í) rappresenta nu suono "chiuso"
**A è sempe nu suono raperto, 'a vocca z'ha da rapí p'a pernuncià, allora ze scrive sempe co l'accento grave.
**U, I so' sempe suone chiuse, 'a vocca z'ha da chiúdere neccone p'i pernuncià, allora ze scrívene sempe co l'accento acuto.
**E e O ponne avé pernunce chiuse o aperte, allora z'ausa l'accento grave o acuto seconn'a pernuncia.
*Quanne l'accento cade ncopp'â '''penúltema síllaba''' ("parola piana"), '''nun ce stà besuogne 'e scríve l'accento'''.
**cane, tuosto, accento, dialetto, molesano, ecc...
**nonostante, ze pô sempe scríve pe evità confusione 'ni vocale medie (è, ò ~ é, ó), ma se pruovo vide ca nun ce stà quaše maje besuogno.
*Quanne l'accento cade '''ncopp'a n'ata síllaba'''—l'antepenúltema ("parola sdrucciola") o 'a lútema ("parola tronca")—'''l'accento z'ha da marcà cuscí''':
**A /a/ ze scrive ''à''
**E aperta /ɛ/ ze scrive ''è''
**O aperta /ɔ/ ze scrive ''ò''
**O chiusa /o/ ze scrive ''ó''
**E chiusa /e/ ze scrive ''é''
**U ze scrive ''ú''
**I ze scrive ''í''
===Lu circonflesso===
*Z'ausa quanno duje vocale z'amméschiano o z'asquàgliano nzieme (encluenno 'a L vocalizzata):
**volta > *vouta > vôta
**tu hai > tu hê ~ tu hî
**isso può > isso pô
**tu puo' > tu pû
**tu vie' > tu vî
**tu vai > tu vî
**ecc...
*La L vocalizzata dop'a na A, ze pernuncia de paricchie manere seconn'û dialetto:
**aûto (altro, alto): àveto, àjeto, àito, ecc...
**caûzone (calzone, pantalone): càvezone, càuezone, ecc...
**'A forma ''aû-'' ze pô lègge seconn'u dialetto de quillo che legge.
**'A forma ''ave-'' è saje cummune e quinne accettato come na variante normale, specie quanne ze scrive pe nu púbbleco molesano.
*'I vocale medie (''e'', ''o'') co 'o circonflesso tenno generalmente nu suono chiuso (/e, o/ mmece de /ɛ, ɔ/)
==='I dittonghe===
*'Nt'a cierte parole, na vocale tòneca mediana raperta (è, ò) deventa nu dittongo (ie, uo)
**'i dittonghe sempe ze scrívene ''-ie-'' e ''-uo-'', pure se ce stanno pernunce deverze ('n molesano spesso sono rializzato /-ijə-/ e /-uwə-/, ma a l'ati vije com'a Tèrmole ze sono monotonghizzate /-i-/ e /-u-/)
**È sempe l'accento grave ca z'ausa e va sempe 'ncopp'â seconna léttera: ''uòmmene'', ''jiènnere'', ''lièveto''
===Li parole ca ferníscene 'n -ia, -io, -ie===
===Lu 'nfinitivo d'i vierbe===
'N molesano è saje chiù spesso ca togliemo 'u ''-re'' finale d'i vierbe. Quanno 'u risultato è na parola tronca, mettemo l'accento gràffeco come normale. Ma quanno 'u verbo già eva na parola ''sdrucciola'' e levanno 'a lútema síllaba ce da na parola ''piana'', mettemo sempe l'accento lo stesso, comme se ce fusse ancora 'u ''-re'' finale, justo pe fà vedé ca quisto è n'infinitivo e nò na forma verbale (potemo díce ca l'accento gràfeco è 'ssociato a l'infinitivo):
*''amare'' > amà
*''vedere'' > vedé
*''fenire'' > fení
MA:
*''èssere'' > *''esse'' > èsse (accento priservato)
*''chiúdere'' > *''chiude'' > chiúde (accento priservato)
*''scrívere'' > *''scrive'' > scríve (accento priservato)
Cuscí, 'u 'nfinitivo té sempe n'accento pe destíngue:
* ''èsse'' (essere) ~ ''esse'' (là vicin'a té)
* ''chiúde'' (chiudere) ~ ''chiude'' (chiudi, chiude)
* ''scríve'' (scrivere) ~ ''scrive'' (scrivi, scrive)
* ecc... (pure se nun ce stà possibilità de confusione, co l'infinitivo ze usa sempe l'accento)
==Esh, o /ʃ/==
Lu suono rappresentato 'n italiano da ''sci-'' ze chiama na [[:it:fricativa postalveolare sorda|fricativa postalveolare sorda]]. 'Nt'a l'alfabbeto fonèteco 'nternazzionale z'ausa 'u caràttero /ʃ/, chiamato ''Esh'', pe rappresentà stu suono. 'N italiano, è sempe doppio. Lu problema è ca 'n molesano (e 'nt'a chiss'ati variante d'u napoletano/ausono/sannito) esístene 'i /ʃ/ sémplece, senza manera p'i scríve. Tré tipe ce stanno:
===Esh menenno d'u FL Latino===
*Ze scrive SHI- 'n molesano (vede chiú sotto p'a spiegazione), quinne:
**''shiore'' (sciore, fiore)
**''shianco'' (scianco, fianco)
**''shiusshià'' (sciusciare, soffiare), ecc...
*Quaše sempe curresponne co SCI- 'n napoletano (ma cierte 'u scrívene CI- pecché uojje pernúncene SCI- e CI- aguale)
*Visto ca paricchie dialette molesane mantenno ancora nu suono separato pe quistu fonema, z'ha da scríve defferente da chiss'ati Esh
**SH ze pô lègge seconn'a pernunce d'u dialetto de quillo ca sta a lègge: o /ʃ/ come 'n napoletano, o /ç/ come 'n cierte pajiše d'u Molise (spesso scritto HJ-: ''hjore'', ''hjanco'', ''hjuhhjià'')
===Esh menenno de na S palatalizzata===
*Quanne 'n latino ce steva na S prima de I or E, d'i vôte è deventato Esh 'n molesano—chiste 'i screvemo ''š'':
**CASEUM > cašo (caso, cacio)
**CERASIA > ceraša (cerasa, ciliegia)
**CAMISIA > cammiša (cammisa, camicia)
**PHSAEOLUM > fašuolo (fasuolo, fagiolo)
**QUASI > quaše (quase, quasi)
*Quaše sempe curresponne co S- 'n napoletano (quella S accentata permette de mantené 'a currisponnenza co 'u napoletano clàsseco)
*Se nun pû (o nun vû) usà ''š'', suggeremo d'ausà SJ pe evità 'u SCI- d'u taliano:
**''cerasja'', ''cammisja'', ''fasjuolo'', ''quasje'' e nò *''cerascia'', *''cammiscia'', *''fasciuolo'', *''quasce'', ecc.
**Nun ze pô usà ''ci-'' pe quistu suono come aúsano cierte perzune fore d'u Molise, pecché 'nu molesano CI- té ancora 'u suono [tʃ]; nun è deventate moscia come 'n cierte poste (*''ciore'', *''faciuolo'', ecc. nun té senzo 'n molesano)
*Nonostante tutto quillo ca sta scritto quà ncoppo, cierte usanze sono permisse pecché so' tradiziunale o saje canosciute:
**''cuscí'' ze pernunce com'a ''cuší'' (accussì, così)
**''buscía'' ze pernunce com'a ''bušía'' (buscia, bugia)
**''scine'' ze pernunce com'a ''šine'' (sine, sì)
**ecc...
===Esh prima de na cunzonante (apparte T, D)===
Già 'u sapemo ca S 'nant'a T e D 'n molesano ze pernunce /ʃ/, quinne quillo nun z'ha da scríve. Ma generalmente 'nant'a tutte chill'ati léttere, 'n molesano S remane /s/. Cierte vôte, allora, è necessario indicà ca na S ze pernunce /ʃ/ dint'a nu posto ndó nun ce lu spettassimo. 'N chisti situaziune, paricchie auture molesane scrívene "SC-", ma nuje suggeremo ''š'' se possíbbele. P'esempio:
*'A parola ''a schióve'', prestata d'u napoletano (''schiovero'') e pernunciato /'ʃkjovə/, ze pô scríve ''šchióve''
*'A parola ''scanata'', nu tipo de pizza ghianca co nu buco ammiezzo (o pure nu tipo de pane co 'a stessa forma), è pernunciata /ʃka'natə/ e ze pô scríve ''šcanata''
*ecc...
=Prepuseziune Quembuošte=
{|{{prettytable}} width=70%
|+
|- bgcolor=#f0ffff align=center
!
! u
! a
! i
!
|- align=center
! de
|d'u||d'a||d'i
! di/da
|- bgcolor=#f0f0f0 align=center
! a / 'e*
|û / 'u,<br>(au / eu)||â / 'a</br>(aa / ea)||î / 'i</br>(ai / ei)
! a / di
|- align=center
! da
|d'u||d'a||d'i
! da
|- bgcolor=#f0f0f0 align=center
! 'n
|'nu||'na||'ni
! in
|- align=center
! cu**
|c' u||c' a||c' i
! con
|- bgcolor=#f0f0f0 align=center
! pe
|p'u||p'a||p'i
! per
|}
<nowiki>*</nowiki>Ze use assaie de nne quembónne a/'e (a u, 'e a, 'e i, a i, ecc...), ma quande ze fa, è pecché a prenunge d'a prepusezione z'esquaie quaše ndutte. I prepesuziune quembuošte de ''a'' o '''e'' ze prenùngene sule ne ccone chiù lunghe (cóme se fùssene nu vocale e meze).
<nowiki>**</nowiki>Quande ze quembónne ''cu'', ze lasse nu spazie tra isse e u artìquele. Quište fa ca u ''c'' remane dure. Quande z'ettacche probj vecine u artìquele, fa a quembesezione de ll'artìquele cu "ce":
*'''ce u''' donghe tré pezze -> '''c'u'''
*'''cu u''' patre sò iute -> '''c' u'''
=Chiúràle=
U chiúràle cambuasciane ze créje de paricchie manére. Cierte paróle nne càgnene, sò' mbariàbbele (invariàbbele). Sai'a vóte pure, nze use u fórme chiúràle quanne ni è necessarie pe capì:
*nu paj'''ése'''
*tutt i paj'''iše''' / tutt i paj'''ése'''
==Prime cadenze (-E- -> -I-)==
Quište cadenze nglude i paróle ca tenne suone de "e" e de "i"
*-ése -> -iše
*-e- -> -ie- (-ij-)
*-i- -> -ij- (-ie-)
===-ÉSE -> -IŠE===
*paj'''ése''' -> paj'''iše'''
*laren'''ése''' -> laren'''iše'''
==Secunne cadenze (-O- -> -U-)==
Pe Cambuasciane, i suone "o"/"ó" e "u" sò' legate pe marcà u chiúràle.
*-o- -> -u-
*-ore -> -ure
*-one -> -une
*-ó- -> -uo-
===-ORE -> -URE===
*l'''óre''' -> l'''ure''' (loro [sing.] -> loro [pl.])
*quel'''ore''' -> quel'''ure''' (colore -> colori)
====-ONE -> -UNE====
*quebesezi'''one''' -> quembesezi'''une''' (composizione -> composizioni)
*(cumbusezi'''one''' -> cumbesezi'''une''') (''ibid.'', dialette chiù cendrale)
[[Categurìa:Ajùto]]
[[Categurìa:Paggene scritte 'n mulesane|Ω]]
nq3dz5ri91meocw4h7ngzwojad1y6ke
'A pasta dinte 'a cucina taliana
0
26230
675016
652106
2026-10-14T13:52:00Z
Ciaurlec
3406
675016
wikitext
text/x-wiki
'A '''pasta''' dint"â [[cucina taliana]] ha sempe tenuto no rruolo importante dint'a la cultura e l'ausanze. Saia pranze sono fatto de paste, ca ce danno saia energia 'n forma 'e [[carboidrate]]. 'A pasta è nu piatto semplece e casareccia ca se pô preparà de tanta manere. Se pô servì co l'aglio e uoglio, co la ricotta, o co lo suco russo 'e [[pummarola]]. 'Nfatto, 'o suco russo, pure se uoje è cunzederato 'o suco 'o chiù tipeco p"a pasta, è una d"e perparaziune 'e chiù nove, visto ca 'e pummarole venno da l'Amereca. 'N'e tiempe antiche, 'a pasta se preparava co l'uoglio d'aulive o co verdura. Cierte piatte, comm"â [[moglica 'e San Giuseppe]], rappresentano 'o stile antico 'e preparà 'a pasta.
[[Categurìa:Cucina taliana]]
orplrgpl7ue91uitmqe59haf3wfal7d
Fravecatore
0
26491
675088
665838
2026-10-14T17:14:12Z
Ciaurlec
3406
675088
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Macon_batisse.jpg|thumb|Ddoje uommene 'e fravecatura, fravecanno na parete. 'O fravecatore a dritta tene na [[cucchiara]] mmano.]]
[[Fiùra:Maurer 1880.jpg|thumb|''Der Maurer'' (1880).]]
'O '''fravecatore''' o '''fraticatore''' è chella perzona che fatica int'a n'opera 'e costruzione. 'O fravecatore tene competenza e canoscenza ncopp''a fravecatura, riforma, ristrutturazione e accunciamiento d'edifice, ccase o pputeche.
== Strumiente ==
*'A [[cucchiara]];
*Ll'[[anneto]];
*'O [[sciamarro]];
*'A [[caurara]];
*'A [[scala]];
*'O [[cato]].
== Materiale ausate ==
*'E [[Mattone|mattune]];
*'E [[Riggiola|riggiule]]
*'A [[càucia]] pe' puté fà 'o [[ntuonaco]];
*'E [[Preta|pprete]].
== Fravecature ==
Int''a cultura 'e Napule, spisso se truova 'o mestiere d''o fravecatore facenno parte d''a storia popolare. Accusì p'esempio, se truovano 'e poemette '''A canzone d''a fatica'' e ''Fravecature'' 'e [[Raffaele Viviano]]<ref>Viviani, Raffaele (2010); Poesie, pp.198;204, Ed. Guida.</ref>.
== Nutarelle ==
<references/>
[[Categurìa:Mestiere napulitane]]
lmflnpzxq9fzt6234pxz9saebjkh83d
Chiesa d’u Vero Gesucristo
0
26616
675069
654968
2026-10-14T16:35:30Z
Ciaurlec
3406
675069
wikitext
text/x-wiki
{{Lenghe|NAP='A Chiesa overa 'e Giesù|CAL='A Vera Chiésia 'e Gesù|LUC=Vaer Chias d' Crust}}{{Variante|MUL}}
A '''Chiesa d’u Vero Gesucristo''' è na chiesa ‘ndependente fundata a Pecchino, ‘na Cina ‘nu 1917. Uoje, té chiù o meno 2,5 milliune de miembre dend’a quarantotto paisi e sei cuntenente. A chiesa fa parte d’u gruppo Pentacostale d’u Crestianésemo ca è sciuto d’u siéculo XX°. A Chiesa è trasciuto ‘n Italia ‘nu 2009. Vonno polletecà e parteggià a Parola tra tutte i naziune primmo d’a Seconna Arrevata de Gesù. I diece crianze prencepale d’a chiesa sò chiste:
#U Spìrito Santo
#U Vattésemo
#A Lavata d’i Piede
#A Santa Cummunione
#U Juorno d’u Sàbbato
#Gesucristo
#A Santa Bibbia
#A Salvazione
#A Chiesa
#U Lùtemo Giudizio
[[Categurìa:Crestianesemo]]
0d4f62fq8ze5inshbleqjyw6n6rp7o2
Alitalia - Compagnia Aerea Italiana
0
56997
675054
671157
2026-10-14T14:28:07Z
Ciaurlec
3406
675054
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Embraer ERJ170LR Alitalia EI-DFH.jpg|thumb|350px|N'[[arioplano]] "Embraer ERJ-170" d'Alitalia.]]
L''''Alitalia''' (''nommo cumpreto : Alitalia - Compagnia Aerea Italiana S.p.A.'') è na cumpagnia aerea [[Italia|taliana]] cu sede a [[Romma]]. Effettua servizze 'e traspuorto aèreo mmerzo destinaziune nazziunale e nternazziunale. 'A base soja è ll'Ariopuorto nternazziunale Leonardo da Vinci (FCO) 'e [[Fiumicino]] ([[Romma]]).
== Codice ==
*Còdice [[IATA]]: '''AZ'''
*Còdice [[ICAO]]: '''AZA'''
*Callsign: '''Alitalia'''
== Storia ==
Alitalia se funnaje int'ô [[1947]]. 'O primmo volo fuje cu n'[[apparecchio]] [[FIAT]] G-12 Alcione, pilotato 'e Virginio Reinero, nfra [[Torino]] e [[Romma]] ntramente ca 'o primmo volo nternazziunale se facette ll'anno dopo nfra [[Milano]] e cocche cità d''America d''o Sud.
Int'a ll'anne 90, ll'Alitalia traspurtaje na 25 'e miliune 'e passaggere a ll'anno, e aropp'o 2000, vola mmerzo 200 luoghe int'a 24 paese d''o munno.
Ogge ll'Alitalia cumpone, nzieme a tant'ati pputeche d'aviazzione, 'o gruppo ''[[SkyTeam]]'' addò se truovano pe' esempie: [[Aeromexico]], [[Air France]], [[CSA]], [[Delta Airlines]], [[KLM]], [[Korean Air]]. Ave cchiù 'e 130 arioplane 'e na 12.000 'e faticature.
== Jonte a fore ==
*[https://web.archive.org/web/20061112182048/http://www.alitalia.it/ Alitalia.it - Sito ufficiale]
*[https://web.archive.org/web/20110221083947/http://www.skyteam.com/ SkyTeam - Sito ufficiale]
{{SkyTeam}}
[[Categurìa:Italia]]
[[Categurìa:Aviazzione]]
[[Categurìa:Aziende]]
172a6ce6x4ccr6vs7hkpaohxq80vtfc
Castel dell'Ovo
0
57362
675094
665980
2026-10-14T17:16:38Z
Ciaurlec
3406
675094
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Il_Castello_dell'Ovo_In_Napoli.JPG|upright=1.3|miniatura|Castel dell'Ovo e 'o [[Buvero marenari]].]]
'O '''Castel dell'Ovo''' (''Castrum Ovi'', [[Lengua latina|latino]]), aropp{{v}}o [[Castel Capuano|Castiello Capuano]] è 'o cchiù antico d{{v}}a cità 'e [[Napule]] e è uno 'e ll'elemiente ca caraterrizzano cchiù mmeglio 'o panorama d{{v}}o [[Gurfo 'e Napule]].
'O nomme sujo vene d{{v}}a n'antica legenda: 'o pueta [[Virgilio]] (che int{{v}}o Medioevo era cunsiderato commo nu mago cchiù 'e nu pueta) annasquaje dint{{v}}e segrete d{{v}}o palazzo n'ovo c'ô poter'ê mantené 'a furtezza sana.
'A ruttura soja avesse fatto fà 'a caruta d{{v}}o castiello e –appriess{{v}}a essa – na serie 'e catastrofe dint'â cità 'e [[Napule]].
== Vvoce pariente ==
* [[Napule]]
* [[Monumente 'e Napule]]
== Jonte 'a fore ==
* [https://web.archive.org/web/20080521004703/http://www.napolibeniculturali.it/itinerari-tematici/contenutibc.2006-09-15.4666008553/A119 Scheda su Castel dell'Ovo del Ministero per i Beni culturali]
* [https://web.archive.org/web/20070824112643/http://www.napolibeniculturali.it/castellosvelato/new_infopoint/luoghi/bnormandia Il Castello svelato], documentazione d' 'a mostra d' 'o 2006
{{purtale|Napule}}
[[Categurìa:Monumente 'e Napule]]
[[Categurìa:Castielle 'e Napule]]
3g1e7ia3k2jq20noigpc9encbpomlxp
Baseleca 'e San Francisco 'e Paola (Napule)
0
57382
675087
671242
2026-10-14T17:13:03Z
Ciaurlec
3406
levata da categoria meno specifica
675087
wikitext
text/x-wiki
{{Edificio religgioso
|NommeEdificio= Baseleca riale puntificia<br/>'e San Francisco 'e Paola
|fiùra = San Francesco di Paola (Naples) exterior.jpg
|didascalia = 'A facciata,<br/>Veduta 'a Chiazza Plebiscito.
|Larghezza =
|cità = [[Fiùra:Napoli-Stemma.svg|22 px]] [[Napule]]
|reggione = [[Fiùra:Regione-Campania-Stemma.svg|18 px]] [[Campania]]
|stato = {{ITA}}
|religgione = [[Chiesia cattoleca]]
|Diocesi = [[Arcidiocesi 'e Napule]]
|AnnoCunzacr =
|Architetto =
|StileArchitett = [[architettura neocrasseca|Neocrasseco]]
|InizioCostr =
|FineCostr = [[1824]]
|Sfràveca =
|Coordinate = {{coord|40.835296|14.247471}}
}}
[[Fiùra:Napoli piazza plebiscito.JPG|miniatura|destra|Veduta d' 'a basilica d' 'a [[Chiazza d' 'o Plebiscito]].]]
[[Fiùra:Napoli-piazzaplebiscito01.jpg|miniatura|'A chiesa 'e San Francisco 'e Paola e piazza plebiscito]]
'A '''baseleca e''' '''San Francisco 'e Paola''' è tra 'e cchiu caratteristiche e celebri chiese 'e [[Napule]]; e sta 'int'ô centro d"o lato curco 'e chiazza d"o Plebiscito, vicino ô [[Palazzo Riale 'e Napule|Palazzo Riale]]; è 'a cchiu granne e 'mpurtante chiesa taliana d"o periodo d"o neocrasseco.
== Storia ==
Dint' 'o [[1809]] [[Gioacchino Murat]] facette demolì 'e palazze antiche e 'e cunvente d' 'o ''Largo 'e Palazzo'', attuale chiazza d' 'o Plebiscito.
Dint' 'o [[1815]] 'o rre d' 'e [[Regno d''e Ddoje Sicilie|Ddoje Sicilie]] [[Ferdinando I d''e Ddoje Sicilie|Ferdinando I]] decidette 'a costruzione d"a baseleca comme ringrazziamento a San Francesco 'e Paola, ppe 'a riconquista d"o regno: dint"o [[1817]] fuje 'nnetto nu novo cuncurso vinciuto 'a [[Pietro Bianchi]], nu [[sguizzera|sguizzero]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080517212852/http://www.alenapoli.org/perle/mna29.htm Alenapoli Tour: San Francesco Di Paola<!-- Titolo generato automaticamente -->]</ref>
'E ffatiche, fernute 'int' 'o [[1824]], duvettero aspettà 'o [[1836]] quanno 'a chiesa venette 'nnaugurata d' 'o papa [[Gregorio XVI]], ca 'e cunferette 'o titulo 'e baseleca, e rennuta innipenniente d' 'a curia arcivescuvile 'e Napule e cuncesse 'o privileggio d"e suje ministre 'e officià cu ll'altare rivolto ê ferele.
== Nutarelle ==
<references/>
== Bibbliografia ==
* R. Middleton, D. Watkin, ''Architettura dell'Ottocento'', Martellago (Venezia), Electa, 2001.
* Vincenzo Regina, ''Le chiese di Napoli. Viaggio indimenticabile attraverso la storia artistica, architettonica, letteraria, civile e spirituale della Napoli sacra'', Newton e Compton editore, Napoli 2004.
== Voci correlate ==
* [[Napule]]
== Jonte 'a fore ==
* [https://web.archive.org/web/20210518054332/http://www.francescodipaola.info/ Portale Ufficiale del Cinquecentenario di San Francesco di Paola]
* [https://web.archive.org/web/20100414181934/http://campaniatour.it/vis_ml.php?id_ml=556 Scheda sulla basilica sul sito Campaniatour]
* [http://www.napoligrafia.it/monumenti/chiese/basiliche/paola/paola01.htm La Basilica di San Francesco di Paola su Napoligrafia]
[[Categurìa:Chiese 'e Napule]]
[[Categurìa:Monumente 'e Napule]]
t15ty6y0eu6xh6d5b0ousgh1vshibfb
Museo artistico industriale Filippo Palizzi
0
57415
675010
666060
2026-10-14T13:44:04Z
Ciaurlec
3406
675010
wikitext
text/x-wiki
[[Immagine:Museo_Indus.jpg|thumb|right|250px|o' museo]]
O '''Museo Artistico Industriale Filippo Palizzi''' è nu museo e' [[Napoli]], istituito a' fine ro' XIX seculo a Gaetano Filangieri, principe e' Satriano.
==Storia==
O' 7 e'febbraio 1882, o' Filangieri inaugurò o' museo, a cui istituzzione fu sancita ra nu decreto legge e' Francesco De Sanctis, ministro d'â Pubbleca Istruzione, nascendo cu precise finalità didattiche e, a differenza e ll'ate musei napoletani, privilegiando cchiú che a ricchezza e' oggetti d'arte, a qualità e' manufatti antichi e moderni che permettessero a ll' allievi e' formarsi inta a'll'oreficeria, inta a'll'ebanisteria, inta'a' cerameca e inta'a' lavorazione dd'ê metalli.
into 1889 o museo ebbe sede inte'e' lucali dell'ex Collegio ra' Marina Borbonica, a cui facciata fu decorata dieci anne aroppo a Domenico Morelli e Guglielmo Raimondi cu maioliche in stile neo-rinascimentale, poi quase ristrutte inta'a'secunda guerra munniale.
== Bibbliografia ==
* E. Alamaro (a cura di), ''Il sogno del Principe. Il Museo artistico industriale: la cermaica tra Otto e Novecento'', catalogo della msotra Faenza-Sesto Fiotentino-Caltagirone, Firenze, 1984
* L. Arbace (a cura di), ''Il Museo Artistico Industriale di Napoli'', Napoli, 1998
== Jonte 'a fore ==
[https://web.archive.org/web/20061019043528/http://martind.scie.remuna.org/ Rete dei Musei di Napoli]
== Vvoce pariente ==
*[[Napule]]
[[Categurìa:Musee 'e Napule]]
bn0fjwfu7csoae370938vbr55s37z6p
Mafia: The City of Lost Heaven
0
57607
675025
626469
2026-10-14T13:58:31Z
Ciaurlec
3406
675025
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Screen_Mafia-_The_City_of_Lost_Heaven.jpg|200px|thumb|right|Inseguiment in't o Juoc.]]
Mafia e nu juoc criat rà la: Illusion Softworks e ristribuit rà' Gathering of Developers p' Microsoft Windows
==Tram'==
A storj rò juoc ven raccuntat, comm Flash-back rò protagnis. Tommy Angelo s trova rin'd a nu bar pò detective Norman! È Spavntat e proccupat pà sicurezz rà famija soj... e pur e ottenè protezion è dispost a raccuntà tutt quant ò' detective(rà storia soj n'gopp a famija mafiosa e dò e fatt part! A famij e salier)
*1930 Tommy è nu tranquill tassist ca s trov mm'schiat rin'd a n'inseguiment tra bande e mafius:
Duj(2) Uomm'n armat l'hann minacciat e purtarl in salv rò cap loro: Don Ennio Salieri, e r'è aiutarl a fuggì rè killer rò boss e morello, Rival e Salier! Tommy e port in salv, ma l'uommn e morello pijan not rà targ ro taxy! Paulie e Sam, e ruj mafius salvat a tommy, rimborsano i danni pò taxi r'annegiat(Danneggiato) e o prupongn r'unirs a loro in'd a mafia! Tommy s mttev paur, e a primma vota rifiutò!
O Juorn aropp però, tommy è costrett a rifiguarsi rin'd o bar e salier, pcché E Mafius e morello, o vonn vatt. O n'sguirn ma tommy scappò rà salier! Salier pò favor che facett a Paulie e Sam i 2 famius e ll'ata vot, accrett chilli duj, e c riprong'n e s'unisc a loro.
Stavotà Tommy accett! E accussì ca inizia o juoc aver!
All'inizio tommy è puort sol in giro, ma nu juorn accadd coccos! Tommy è accumapgnat Paulie e Sam a pijà o [[Pizzo|Pizz]] Raggiunt n'alberg paulie e Sam trasn, ma e vattn. Tommy fa irruzion e i fà for tutt quant! Chest o fà guadagnà a stima e tutt quann e membr rà famiglia! e mo inizia a scalat soj pò success!
==Persnuagg==
In'd o Juoc c' stann var persunagg:
* Thomas Angelo
È o protagonist rò juoc.
È nu mafios pn'tit ca racconn tutt a o detèctìv
* Paulie
È o miglior amic rò protagonist. Cocc'vot ven n'siem a te a fà e mission.
* Sam
È Amic e Thomas e é Paulie. Pur iss cocc'vot ven a fà e mission p te.
* Don Ennio Salieri
È o Boss. Cummann iss chell che a fa.
* Frank Colletti
È a spall rò Boss. Cocc vot te rà iss e mission a fà.
* Vincenzo
È chill ca ten e pistol, e ca te dà!
* Luigi
È chill ca fà o barrist.
* Sarah
Chest è mugliert.
* Ralph
È o meccanic rò Juoc. T rac e machin, e t m'par cumm c'è tras'r. È nu poc scem, e è Cacagl, Ma t sappur smuntà e rimuntà na machin. P'iss può parlà sul e machin.
* Morello
Morello è o nemic è Salieri. È Brutal, e aus sul a viulenz.
* Luca Bertone
Luca è nu meccanic [[Talian]] e è a iss ca s rivolgn è ricc quann ten'n bisogn r'ajut.
È Nà brava person, ma pur avenn legam pà mafia, nun è nu sant.
(Nù fa part rà Famij Salieri, o rà Mafia.)
==Mudalità e Juoc==
In'd o Juoc, c stann varie Mudalità, p jucà!
* Storia: A mudalità: Storia è a storj è Thomas Angelo quann raccont o Detective.
C stann vint Mission, a fà!
* Fatti un giro: A mudalità Fatti un giro è nà mudalità, a giro libero ca può faj che buò!
Tienn e sord, ca s pijn, Accrenn e gangster rè Mafius rival, facenn esplor e machin, etc!
* A tutto gas: A mudalità A tutto gas, song atì Mission, ca t fann ascì e Machin, nov pà mudalità: Fatti un giro! E machin ponn ess usat sul n'gopp a: Fatti un giro, o N'gopp a A tutto gas!
[[Categurìa:Videojuoche]]
rcu9g1t28b3bvt68vlg49neix6lajqx
Categurìa:Aunione europea
14
59411
675018
624794
2026-10-14T13:54:02Z
Ciaurlec
3406
675018
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Suggità]]
[[Categurìa:europa]]
gqkr444jmln6mbxnjceg75ir1dd4bun
Stadio Diego Armando Maradona
0
59591
675035
672800
2026-10-14T14:11:37Z
Ciaurlec
3406
675035
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stadio San Paolo - Scudetto 1987.jpg|thumb|right|300px|'O stadio, [[10 'e maggio]] [[1987]]]]
'O '''Stadio Diego Armando Maradona''' 'e 'o cchiù gruosso stadio d'a città 'e [[Napule]] addo juca 'a [[Società Sportiva Calcio Napoli]]. Fuje inaugurato 'o [[6 'e dicembre]] [[1959]] comme ''Stadio del Sole''. Adoppo fuje chiammato ''Stadio San Paolo'' fino a quanno, 'o [[4 'e dicembre]] [[2020]], se dedicaje a [[Diego Armando Maradona]].
Dint'ô [[1990]], ospita cinche partite dda [[Coppa ddò Munno FIFA 1990|Coppa ddò munno]].
[[Categurìa:Pallone]]
[[Categurìa:Architettura]]
h7n1mzdl93l9c876idc4n6ourlie4bj
675049
675035
2026-10-14T14:25:36Z
Ciaurlec
3406
675049
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stadio San Paolo - Scudetto 1987.jpg|thumb|right|300px|'O stadio, [[10 'e maggio]] [[1987]]]]
'O '''Stadio Diego Armando Maradona''' 'e 'o cchiù gruosso stadio d'a città 'e [[Napule]] addo juca 'a [[Società Sportiva Calcio Napoli]]. Fuje inaugurato 'o [[6 'e dicembre]] [[1959]] comme ''Stadio del Sole''. Adoppo fuje chiammato ''Stadio San Paolo'' fino a quanno, 'o [[4 'e dicembre]] [[2020]], se dedicaje a [[Diego Armando Maradona]].
Dint'ô [[1990]], ospita cinche partite dda [[Coppa ddò Munno FIFA 1990|Coppa ddò munno]].
[[Categurìa:Pallone]]
[[Categurìa:Stadie]]
[[Categurìa:Architetture 'e Napule]]
4k5hdt81cw4c19xgy9uer1g5e7ebufg
Categurìa:Mòbbele
14
59660
675029
626850
2026-10-14T14:02:06Z
Ciaurlec
3406
675029
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Casa]]
[[Categurìa:Attrezze]]
gzhb26nfu5o3pqb8avqgecqw320b7n8
Categurìa:Libbre
14
59687
675001
626967
2026-10-14T13:34:22Z
Ciaurlec
3406
675001
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Cultura]]
[[Categurìa:Letteratura]]
avebbdxjca8dqa8jworzsg2xqq8q3w4
Pueta
0
59694
675003
627038
2026-10-14T13:35:25Z
Ciaurlec
3406
675003
wikitext
text/x-wiki
'O '''pueta''' è chillo cca rice o scrive a puesia. È chillo cca possiede l'[[arte]] è cummbina 'e pparole, ppe fa pensa a fiùre o emozzione ppe esempio. Omero, Sofocle, Pindaro fujeno grande puete d"a [[Grecia antica]].
== Vvoce currelate ==
* [[Lista 'e puete]]
* [[Lista 'e puete napulitane]]
[[Categurìa:Puete| ]]
7vpo5avovcv2hyzqsu211bd56lrawrz
Internet
0
59845
675100
673237
2026-10-14T17:18:58Z
Ciaurlec
3406
675100
wikitext
text/x-wiki
[[File:2009 internet ratio p1000.png|thumb|right|500px|Internaute ppe migliaia 'e abetante dint'ô munno ppe [[2009]]]]
'''Internet''', pure 'o '''Net''', (cuntrassione 'e ''Interconnected networks'' ppe [[lengua ngrese|ngrese]], "rezze intercunnesse") è na rezza [[Munno|munniale]] 'e rezze 'e [[computer]] ad acciesso pubbreco, cca rappresenta mmo 'o prencepale miezzo 'e comunicazione 'e massa, addo se puo truova quase tutto chillo cca se buo.
Int'a sta rezza 'a nfurmaziona se manna pe mmiez''e [[paccotto (rezza)|paccotte 'e rezza]]. Chesti se mannano pe bbia 'e ll''''IP''' (ll'[[Internet Protocol|'''I'''nternet '''P'''rotocol]]), ed è pure appuggiata 'a nu prutucollo 'e trasmissiona ca se chiamma 'o '''TCP''' ([[Transmission Control Protocol|'''T'''ransmission '''C'''ontrol '''P'''rotocol]]). Tutto nzieme, ll'Internet funziona pe' bbia d''o '''TCP/IP''' (Chiammato pure 'o [[Suite 'e prutucolle Internet]]).
[[Categurìa:Internet| ]]
[[Categurìa:Spassatiempe]]
h4xb4km2ipkthuaz4mkd24s00qpfl5b
Partenone
0
59888
674994
674506
2026-10-14T13:27:50Z
Ciaurlec
3406
674994
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:The Parthenon in Athens.jpg|thumb|right|300px|'O Partenone]]
''''O Partenone''' (ppe [[Grieco antico|grieco antico]] Παρθενών, ''Parthenṓn'', [[Lengua grieca|grieco moderno]] Παρθενώνας, ''Parthenṓnas'') è nu [[tempio]] [[Grecia|grieco]] 'e [[urdeno dorico]] ppe 'a dea [[Atena]], cca se tene ncopp'â l'[[Acropoli 'e Atene]].
È 'o tempio cchiù famuse 'e tutte 'a [[Grecia antica]] e nu d"e cchiù famuse d"o [[munno]]. Fuje costruito ddo [[449 AC]] ô [[438 AC]] 'e [[Ictinos]]. 'O nomme sujo vene d"a [[statua]] 'e [[Atena Parthénos]] cca éva dint'ô Partenone.
[[Categurìa:Grecia]]
[[Categurìa:Grecia antica]]
[[Categurìa:monumente]]
1cgxfad240p89m1hc8g5r0i8nv3uowh
Categurìa:Native mericane
14
60161
675017
629895
2026-10-14T13:53:28Z
Ciaurlec
3406
675017
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Antropologgia]]
[[Categurìa:amereca]]
j0vixrav12nde9q8m0nxzyrpr34nekh
Categurìa:Strumiente 'e múseca
14
60210
675007
657972
2026-10-14T13:41:50Z
Ciaurlec
3406
675007
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Museca]]
[[Categurìa:Attrezze]]
e020ftrb05fmednq9eheoax7x8lequx
Stadio Tourbillon
0
60397
675039
647489
2026-10-14T14:12:04Z
Ciaurlec
3406
675039
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Stade de Tourbillon.JPG|thumb|right|300px|'O stadio dint'ô [[2009]]]]
'O '''Stadio Tourbillon''' è nu stadio [[Sport|spurtivo]] ca se truova a [[Sion]], 'n [[Sguizzera]]. Fuje inaugurato dint'ô [[1968]] ed ospita 'e partite casalinghe d"o [[FC Sion|Football Club de Sion]], squadra ca juca 'n [[Super League sguizzera|Super League]].
'O stadio tene circa 20.000 poste ed è autilizzato prencepalmente ppe 'o [[pallone]].
[[Categurìa:Pallone]]
[[Categurìa:Architettura]]
bno6t8wn7fd643vvhc8dcl1b5i9o16q
675053
675039
2026-10-14T14:26:17Z
Ciaurlec
3406
675053
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Stade de Tourbillon.JPG|thumb|right|300px|'O stadio dint'ô [[2009]]]]
'O '''Stadio Tourbillon''' è nu stadio [[Sport|spurtivo]] ca se truova a [[Sion]], 'n [[Sguizzera]]. Fuje inaugurato dint'ô [[1968]] ed ospita 'e partite casalinghe d"o [[FC Sion|Football Club de Sion]], squadra ca juca 'n [[Super League sguizzera|Super League]].
'O stadio tene circa 20.000 poste ed è autilizzato prencepalmente ppe 'o [[pallone]].
[[Categurìa:Pallone]]
[[Categurìa:Stadie]]
disnb7xnvuvtwm3tfz30kwh5oq8o46x
Himačl Prdeš
0
60739
675070
654959
2026-10-14T16:45:19Z
Ciaurlec
3406
aggiunto template sinottico
675070
wikitext
text/x-wiki
{{Lenghe|NAP=Himachal Pradesh}}{{Variante|MUL}}
{{Divisione amministrativa
|Nomme = Himačl Prdeš
|Nomme ufficiale = हिमाचल प्रदेश
|Panorama = View from Subhash Bowli, Dalhousie.jpg
|Didascalia =
|Bannera =
|Voce bandiera =
|Mpresa =
|Voce stemma =
|Stato = IND
|Grado ammenistrativo = 1
|Capoluoco = [[Shimla]]
|Amministratore locale = Urmila Singh
|Partito =
|Data elezione =
|Lengue ufficiale = [[lengua hindi|hindi]]<ref>[http://www.himachal.nic.in/searchdetails.php?lang=&lid=1979&skey=language&dpt_id=17 The Himachal Pradesh Official Webpage. At a Glance. Cuntrullato l'8 marzo 2014.]</ref>
|Data istituzione = 1971
|Latitudine decimale = 31.103333
|Longitudine decimale = 77.172222
|Altitudine =
|Superficie = 55673
|Note superficie =
|Acque interne =
|Abetante = 6856509
|Note abetante =
|Aggiornamento abetante = 2011
|Sottodivisione = 12
|Sottosottodivisione =
|divisione cunfinante =
|Lengue =
|Codice pustale =
|Prefisso =
|Fuso orario = +5:30
|Codice ISO = IN-HP
|Codice statistico =
|Targa =
|Nomme abetante =
|Immagine localizzazione = Himachal Pradesh in India (disputed hatched).svg
|Mappa = Himachal Pradesh locator map.svg
|Didascalia mappa =
|Sito = http://www.himachal.nic.in
}}
'''Himačl Prdeš''' ([[Hindjan]]: हिमाचल प्रदेश, /hɪmaːtʃəl prəd̪eːʃ/) è nu štat d'u nord-uešt d'a [[Indj]]. Côbr xjù dë 55,780 [[xëlomëtr quadrat]]<ref name=area>[http://www.indianmirror.com/geography/geo9.html Statistical Facts about India.]</ref> e fà cünfin x'i štat Ndjan d'u [[Jamù et Cašmir]] nu nord, u [[Püngjab]] nu uešt e sud-uešt, a [[Ërjan]] et u [[Uttr Prdeš]] nu sud, u [[Taragand]] nu sud-éšt e d'a [[Čin]] ([[Tëbbét]]) nè ll-éšt.
U nôm vô dič ''Terr dë mëndanj [[Hjocc|nhöquad]]''.
== Riferimiente ==
<references/>
[[Categurìa:Innia]]
guihj3renlmmwv48cd16gbmswqxhq0d
Categurìa:Cultura a ssicond''a lengua
14
60924
674999
635199
2026-10-14T13:33:12Z
Ciaurlec
3406
674999
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Cultura| ]]
[[Categurìa:Categurìe a ssicond''a lengua]]
qt69npm808ed014tv9k8zb0evxld33w
675000
674999
2026-10-14T13:33:54Z
Ciaurlec
3406
675000
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Cultura|*]]
[[Categurìa:Categurìe a ssicond''a lengua]]
riwsrlg6f1r8dfwo5pwhdz0xqzrpw7a
Stadio d"o Maracanã
0
60982
675034
635462
2026-10-14T14:11:22Z
Ciaurlec
3406
aggiunta categoria
675034
wikitext
text/x-wiki
[[File:Maracanã 2014 f.jpg|thumb|right|300px|'O stadio dint'ô [[frevaro]] [[2014]]]]
'O '''stadio d"o Maracanã''' ('n [[Lengua purtuese|purtuese]] ''Estádio do Maracanã''), è nu d"e cchiù granne stadie 'e [[pallone]] ô munno, se truova a [[Maracanã (Rio de Janeiro)|Maracanã]], nu quartiere 'e [[Rio de Janeiro]].
Fuje 'naugurato 'o [[16 'e giùgno]] [[1950]]. l'origgine d"o nomme sujo è ''Estadio Municipal'', ma sarà rinummenato dint'ô [[1964]], ''Estádio Jornalista Mário Filho'' 'o quale resta ogge 'o sojo nomme ufficiale, 'n [[onore]] d"o giurnalista spurtivo e scrittore [[Mário Rodrigues Filho]] (1908-1966).
Chisto stadio tene ogge 'na capienza 'e 78'838 puoste a sedere, ma 'a suja affluenza massima fuje avvenuta 'o [[16 'e luglio]] 1950 pe' 'a [[Coppa ddò Munno FIFA 1950|Coppa ddò munno 1950]] e 'a partita [[Uruguay]] - [[Brasile]] cu nu pubbreco 'e circa 200'000 perzune.
[[Categurìa:Brasile]]
[[Categurìa:Pallone]]
[[Categurìa:Architettura]]
q52p1rj07408d4w2og8yo3yebjnf998
675048
675034
2026-10-14T14:25:06Z
Ciaurlec
3406
675048
wikitext
text/x-wiki
[[File:Maracanã 2014 f.jpg|thumb|right|300px|'O stadio dint'ô [[frevaro]] [[2014]]]]
'O '''stadio d"o Maracanã''' ('n [[Lengua purtuese|purtuese]] ''Estádio do Maracanã''), è nu d"e cchiù granne stadie 'e [[pallone]] ô munno, se truova a [[Maracanã (Rio de Janeiro)|Maracanã]], nu quartiere 'e [[Rio de Janeiro]].
Fuje 'naugurato 'o [[16 'e giùgno]] [[1950]]. l'origgine d"o nomme sujo è ''Estadio Municipal'', ma sarà rinummenato dint'ô [[1964]], ''Estádio Jornalista Mário Filho'' 'o quale resta ogge 'o sojo nomme ufficiale, 'n [[onore]] d"o giurnalista spurtivo e scrittore [[Mário Rodrigues Filho]] (1908-1966).
Chisto stadio tene ogge 'na capienza 'e 78'838 puoste a sedere, ma 'a suja affluenza massima fuje avvenuta 'o [[16 'e luglio]] 1950 pe' 'a [[Coppa ddò Munno FIFA 1950|Coppa ddò munno 1950]] e 'a partita [[Uruguay]] - [[Brasile]] cu nu pubbreco 'e circa 200'000 perzune.
[[Categurìa:Brasile]]
[[Categurìa:Pallone]]
[[Categurìa:Stadie]]
it3y4g0m6xh7y3wvulz60qs9guzxbp4
Categurìa:Template squadra 'e pallone
14
61143
675030
636281
2026-10-14T14:07:07Z
Ciaurlec
3406
675030
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Pallone|Ω]]
8ejweqyd76xj3gephafjoriyclz2n6q
Pesca
0
61501
675101
674772
2026-10-14T17:19:03Z
Ciaurlec
3406
675101
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:BarradaLagoa_canal_fishersman.png|thumb|Piscatore c' 'o [[uacchio]].]]
[[Fiùra:Chioggia-pescatori.jpg|thumb|Na paranza 'e piscature.]]
'A '''pesca''' è l'attività d'ascià e acchiappà [[pisce]] e pur'ati animale ca tròve ô mmare e pure 'n acque doce. 'A pesca se pò ffà a scopo alimentare, nnustriale, commerciale o pe' se spassà 'o tiempo.
== Strumiente 'e pesca tradizionale ==
Nu piscatore putesse fà pesca c' 'a canna, c' 'a varchetella e 'a rezza, c' 'o [[uacchio]], ecc.
== 'A paranza 'e pesca ==
'E gruppe 'e piscature se chiammano [[paranza 'e pesca|paranze]]. Pe' paranza se chiammano pure 'e pisce piccerille ca se ponno truvà addò 'o [[pisciavinnolo]], tutte mmiscate pe' se fà nu bellu [[bror' 'e pesce]] o pure pe' ne fà na [[frittura 'e paranza]]. Sti pisce se chiamman'accussì, pecché se so' acchiappate pe' tramente c' 'a paranza stà a tirà 'a [[Rezza 'e piscatore|rezza]]. Sti pisce songo p'esempio: merluzze, trèglie, 'e lenguàtule o palàie, pisce piccerille ca so' rummase nfunno â rezza, ecc.
== 'A pesca int'a cultura popolare ==
[[Fiùra:Viviani_in_Pescatori_con_Luisella_e_Vincenzo_Scarpetta_nel_1941.jpg|thumb|Opera teatrale: 'E piscature ([[Raffaele Viviani|Viviani, Raffaele]]: 1925), cu Viviani, [[Luisella Viviani|Luisella]] e [[Vincenzo Scarpetta]].]]
* [[Piscatore 'e Pusilleco]]
[[Categurìa:Pesca| ]]
[[Categurìa:Spassatiempe]]
7pb23sl31aol04ilss4s1udgx911b7d
Carne
0
61620
675012
657483
2026-10-14T13:50:08Z
Ciaurlec
3406
675012
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|LAZ}}
[[File:FoodMeat.jpg|thumbnail|350px|Ciérte tipe e carne]]
'''Carne''' è gle tèrmene addeprate pe nzegnà le parte de gl’agnemale (pure le parature) che se puonne magnà, fòreca gle [[pésce]].
[[Categurìa:'O mmangià]]
l9yzcwgpl7oco87lbp3f8p1mesdczud
Frate Wright
0
61645
675055
673898
2026-10-14T14:28:33Z
Ciaurlec
3406
675055
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Wilbur Wright.jpg|thumb|right|200px|Wilbur Wright]] [[Fiùra:Orville Wright.jpg|thumb|right|200px|Orville Wright]]
'''Wilbur Wright''' ([[Millville (Indiana)|Millville]], [[16 'e abbrile]] [[1867]] – [[Dayton (Ohio)|Dayton]], [[30 'e majo]] [[1912]]) e '''Orville Wright''' (Dayton, [[19 'e aùsto]] [[1871]] – Dayton, [[30 'e jennaro]] [[1948]]) , spisso citate collettivamente comme [[frate Wright]], fujeno duje ngegnere e nventure [[State Aunite d'Amereca|stateaunitense]]. Songo 'n generale cunziderate 'e primme ad aver fatto volare cu succiesso na macchina motorizzata cchiù pesante 'e ll'aria cu nu pilota a bordo, essenno riuscite a far alzà d"o suolo 'o loro [[Wright Flyer|Flyer]] pe' quatto volte, 'n modo duraturo e sustanzialmente cuntrollato, 'o [[17 'e dicembre]] [[1903]].
[[Categurìa:mmericane]]
[[Categurìa:Aviazzione]]
[[Categurìa:Biografie]]
e47jzot2r07h8fkmb5hcvehho923qdz
675059
675055
2026-10-14T14:35:29Z
Ciaurlec
3406
675059
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Wilbur Wright.jpg|thumb|right|200px|Wilbur Wright]] [[Fiùra:Orville Wright.jpg|thumb|right|200px|Orville Wright]]
'''Wilbur Wright''' ([[Millville (Indiana)|Millville]], [[16 'e abbrile]] [[1867]] – [[Dayton (Ohio)|Dayton]], [[30 'e majo]] [[1912]]) e '''Orville Wright''' (Dayton, [[19 'e aùsto]] [[1871]] – Dayton, [[30 'e jennaro]] [[1948]]) , spisso citate collettivamente comme [[frate Wright]], fujeno duje ngegnere e nventure [[State Aunite d'Amereca|stateaunitense]]. Songo 'n generale cunziderate 'e primme ad aver fatto volare cu succiesso na macchina motorizzata cchiù pesante 'e ll'aria cu nu pilota a bordo, essenno riuscite a far alzà d"o suolo 'o loro [[Wright Flyer|Flyer]] pe' quatto volte, 'n modo duraturo e sustanzialmente cuntrollato, 'o [[17 'e dicembre]] [[1903]].
[[Categurìa:mmericane|Wright]]
[[Categurìa:Aviazzione]]
[[Categurìa:Biografie|Wright]]
ha94s5qyioo3tlffsosbks182pz0gr3
The Walt Disney Company
0
61972
674992
660942
2026-10-14T13:26:46Z
Ciaurlec
3406
674992
wikitext
text/x-wiki
[[File:The Walt Disney Company Logo.svg|thumb|right|250px|'O logo d"a Walt Disney Company]]
'A '''Walt Disney Company''' è na d"e cchiù granne aziende d"o [[munno]] e se occuppa d"o campo e l'animazzione.
Fuje funnata 'o [[16 'e ottovre]] d"o [[1923]] da [[Walter Disney]] è ogge è na d"e cchiù gruosse cumpangnie d"e [[State Aunite d'Amereca]]. 'A sede centrale se truova a [[Burbank]], n' [[California]].
[[Categurìa:Fumetto]]
[[Categurìa:Ecunumia]]
stjyc5zzqeixkzxbxptw19msx3jhj56
675022
674992
2026-10-14T13:56:21Z
Ciaurlec
3406
675022
wikitext
text/x-wiki
[[File:The Walt Disney Company Logo.svg|thumb|right|250px|'O logo d"a Walt Disney Company]]
'A '''Walt Disney Company''' è na d"e cchiù granne aziende d"o [[munno]] e se occuppa d"o campo e l'animazzione.
Fuje funnata 'o [[16 'e ottovre]] d"o [[1923]] da [[Walter Disney]] è ogge è na d"e cchiù gruosse cumpangnie d"e [[State Aunite d'Amereca]]. 'A sede centrale se truova a [[Burbank]], n' [[California]].
[[Categurìa:Fumetto]]
[[Categurìa:Aziende]]
gx8wvx3fpkuj3zoh72qu75a55p3hn53
Categurìa:Mbrendeture
14
62012
675021
674763
2026-10-14T13:55:58Z
Ciaurlec
3406
spostatat nell'ordine della categoria
675021
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Mestiere]]
[[Categurìa:Biografie]]
[[Categurìa:Ecunumia| ]]
rpgqnuoimtn4u0vksmr8g8v6br6pkgr
Categurìa:FIFA World Cup
14
62020
675033
640484
2026-10-14T14:08:32Z
Ciaurlec
3406
675033
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Federazzione 'e pallone]]
gjsyuprowch0o6zlze4yz7coqro1rmm
Categurìa:UEFA
14
62021
675031
640489
2026-10-14T14:08:01Z
Ciaurlec
3406
675031
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:federazzione 'e pallone]]
f1cvp82trqtfd7gv2gp7ydena2fz6nc
Stadio Romeo Menti
0
62383
675038
643097
2026-10-14T14:11:57Z
Ciaurlec
3406
675038
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Romeo Menti Stabia.jpg|thumb|'O Romeo Menti.]]
'O '''Stadio Romeo Menti''' 'e Castellammare di Stabia è ll'impianto sportivo arò joc' a squadra stabiese, la [[SS Juve Stabia]]. Pò ospità 10.000 cristiane.
{{stub}}
[[Categurìa:Pallone]]
[[Categurìa:Architettura]]
3h0bq1spfctco5j89x9nxb1oa3jfomk
675052
675038
2026-10-14T14:26:05Z
Ciaurlec
3406
675052
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Romeo Menti Stabia.jpg|thumb|'O Romeo Menti.]]
'O '''Stadio Romeo Menti''' 'e Castellammare di Stabia è ll'impianto sportivo arò joc' a squadra stabiese, la [[SS Juve Stabia]]. Pò ospità 10.000 cristiane.
{{stub}}
[[Categurìa:Pallone]]
[[Categurìa:Stadie]]
8kn5j1e3z3mvgim2xyq4ebsu14gbwn9
Acchiale
0
62474
675044
664015
2026-10-14T14:20:53Z
Ciaurlec
3406
675044
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|LAZ}}
[[File:Half rim glasses.JPG|thumb|300px|Ne pare d'acchiale]]
Gl''''acchiale''' suó ne štremènde chembuošte da na mendatura addó ze nzítene du [[lènde]]. Z'appòjene ngim'a gle nase é a le récchie trámmete du štanghétte (gle 80 % de gle [[pise]] de gl'acchiale ze tròva ngòpp'a gle nase).
Siérvene p'accungià ciérte defiétte de la višta comm'a la [[cecaligna]], [[aštegmatisme (uocchie)|aštegmatisme]], [[ipremetrepía]] é [[presbiepía]] o defiétte de la fenzienaletà de gl'[[uocchie]].
==Variande dialettale cominése==
*'''Acchiéle''' ([[Settefrate]])
*'''Acchièle''' ([[Casaluiére]])
[[Categurìa:Mericina]]
[[Categurìa:Strumiente acchialare]]
gno163xx5e80nseivgkaz5yz6vxzhuv
Putecaro
0
62593
675090
662638
2026-10-14T17:14:40Z
Ciaurlec
3406
675090
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
'O '''putecaro''' è chillo ca venne 'a merce dint'a [[puteca]].
[[Categurìa:Mestiere napulitane]]
s44brvbz22ges6tq9l0vv83zg70syu2
Stadio Renzo Barbera
0
63234
675037
650519
2026-10-14T14:11:51Z
Ciaurlec
3406
675037
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stadio Barbera Palermo Milan 3 marzo 2012.JPG|thumb|right|300px|'O stadio]]
'O '''Stadio Renzo Barbera''' è 'o cchiù gruosso stadio d{{V}}a cità 'e [[Palermo]], addo juoca 'a [[Unione Sportiva Città di Palermo|USC Palermo]]. Venette ngegnato 'o [[24 'e jennaro]] [[1932]].
Dint'ô [[1990]], ospitaje tre ppartite dd{{V}}a [[Coppa ddò Munno FIFA 1990|Coppa ddò munno]].
[[Categurìa:Pallone]]
[[Categurìa:Architettura]]
sgm1f0r0dj840q821j6navudx4wyhmj
675051
675037
2026-10-14T14:25:59Z
Ciaurlec
3406
675051
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stadio Barbera Palermo Milan 3 marzo 2012.JPG|thumb|right|300px|'O stadio]]
'O '''Stadio Renzo Barbera''' è 'o cchiù gruosso stadio d{{V}}a cità 'e [[Palermo]], addo juoca 'a [[Unione Sportiva Città di Palermo|USC Palermo]]. Venette ngegnato 'o [[24 'e jennaro]] [[1932]].
Dint'ô [[1990]], ospitaje tre ppartite dd{{V}}a [[Coppa ddò Munno FIFA 1990|Coppa ddò munno]].
[[Categurìa:Pallone]]
[[Categurìa:Stadie]]
4jsm6kbgadg1rfqpmxvzlxqovf48i3s
Vincenzo Cuoco
0
63239
675057
674664
2026-10-14T14:33:10Z
Ciaurlec
3406
675057
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Vincenzo Cuoco.jpg|miniatura|upright|Mmàggene 'e Vincenzo Cuoco]]
'''Vincenzo Cuoco''' ([[Civitacampomarano]], 1º ottovre 1770 – [[Napule]], 14 dicembre 1823) fuje nu scrittore, giurista, politico, storico e economista [[Italia|taliano]].
Vene a Napule d{{v}}a pruvincia e se pone 'n cuntatto cu tutt{{v}}o grupp{{v}}e ll'intellettuali d{{v}}o Sud. Canosce a [[Giuseppe Maria Galanti]], ce tene na bona opinone 'e isso.
Int'â [[Repubbreca napulitana (1799)|Repubbreca Partenopea d{{v}}o 1799]] fuje 'o segretario 'e [[Ignazio Falconieri]]. Organizzaje 'o Dipartimento d'ô Volturno.
Cuann{{v}}e Borboni turnarono, Cuoco fernette 'n cacamaglia pe quacche mese, nce confiscajene tutt{{v}}e bbeni e 'o aselejarono a [[Parigge]] e a [[Milano]] addò pubbrecaje int'ô 1801'o ''Saggio storico sulla rivoluzione napoletana'', c'ampriaje int'â n'edizione nova int'ô 1806.
Sempe a Milano, nfra 'o 1802 e 'o 1804 fuje direttore d{{v}}o ''Giornale Italiano'', nterretanno pe na stampiglia cchiù economica ca purtarrà annanze pur'a Napule cchiù tarde, cuanno cullaborarrà c{{v}}o ''Monitore delle Sicilie''.
Scrivette int'ô 1806 nu cunto d'utopia: ''Platone in Italia''. Turnaje pone a Napule abbasci{{v}}o guverno 'e [[Giuseppe Bonaparte]]. Venette fatto Conzegliero d{{v}}a Cassazione e, po, Direttore d{{v}}o Tesoro, diventanno un{{v}}e cchiù mpurtante conzeglieri d{{v}}o guvern{{v}}e [[Gioacchino Murat]].
== Ate pruggetti ==
{{interprogetto}}
- Massimo Colella, ''Luigi Russo interprete di Vincenzo Cuoco. Un inedito corso universitario'', in «Otto/Novecento», 2020, pp. 153-187.
[[Categurìa:Economiste|Cuoco, Vincenzo]]
[[Categurìa:Scritture napulitane|Cuoco, Vincenzo]]
[[Categurìa:Giuriste napulitane|Cuoco, Vincenzo]]
shufu8hmw349pf34ldwyyo8gzp377so
Piscatore
0
63279
675089
674774
2026-10-14T17:14:31Z
Ciaurlec
3406
675089
wikitext
text/x-wiki
[[Fiùra:Napoli - Studio di Barche pescherecce (n° 2928).jpg|miniatura|Piscature a [[Margellina]] ([[Roberto Rive|R. Rive]]).]]
'O '''piscatore''' è chill ca acchiapp 'e [[pisce]] e 'll'auti animali da dint all'[[acqua]] (oceano, mare, ciummo, lago, riserva), o arrecoglie [[frutt 'e mare]].
'O munno ce stanno cchiù o meno 38 miliune 'e piscature po cummercio, pa sopravvivenza e allevature 'e pisce. 'O termine po essere dato pure 'e piscaturi sportivi. 'A pesca è nu mezz pe se procurà 'o magnà affino 'o periodo [[mesolitico]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5398850.stm BBC NEWS | Science/Nature | Early humans followed the coast<!-- Titolo generato automaticamente -->]</ref>.
Siconno 'a [[FAO]], ce stevano 38 miliune <nowiki>'e piscature cummerciali, pa sopravvivenza e l'allevature 'e pisce 'o 2002, cchiù d''o triplo d''o nummero d''o 1970. 'E chisto totale, 'o 74% fatica dinto 'o settore d'â cattura d'ô pesce e 'o 26% dinto 'o settore e l'acquacultura. Tutta 'a produzione ittica è 133 miliune 'e tunnellate pari a na produttività media '</nowiki>e 3,5 tunnellate a perzona<ref>[http://www.fao.org/fishery/topic/13827/en FAO Fisheries & Aquaculture - Fishing people<!-- Titolo generato automaticamente -->]</ref>.
== Nutarelle ==
<references/>
[[Categurìa:Mestiere napulitane]]
[[Categurìa:Pesca| ]]
tcigjznwrtzx7kyd33rk5p1sams8sia
Categurìa:Premmie Nobel
14
63882
675041
674006
2026-10-14T14:17:10Z
Ciaurlec
3406
675041
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Premmio Nobel]]
[[Categurìa:Biografie]]
pjpncqohebvrcpdvjud1p9itjm8y204
Categurìa:Comune d''a pruvincia 'e Pescara
14
64071
675083
658133
2026-10-14T17:09:56Z
Ciaurlec
3406
675083
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Cumune 'e ll'Abruzzo]]
683rpcldizaq0gv3bv1fepoa1x0s9uy
Categurìa:Comune d''a pruvincia 'e Barletta-Andria-Trani
14
64093
675078
658692
2026-10-14T17:04:07Z
Ciaurlec
3406
675078
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Comune d''a Puglia|Barletta-Andria-Trani]]
[[Categurìa:Pruvincia 'e Barletta-Andria-Trani]]
8au0xa0fqktkolkmfnn5wd3ph9vdot5
675079
675078
2026-10-14T17:04:39Z
Ciaurlec
3406
675079
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Comune d''a reggione Pùglia|Barletta-Andria-Trani]]
[[Categurìa:Pruvincia 'e Barletta-Andria-Trani]]
iqgclcewcdzu2rvohu0h3i51iht9q48
Lussemburgo
0
64348
675077
674445
2026-10-14T17:02:30Z
Ciaurlec
3406
675077
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|PUG}}
{{Stato
|nommeCorrente = Lussemburgo
|nommeCompleto = Granducat d'o' Lussemburg
|nommeUfficiale = Gran-Duché du Luxembourg
|linkBannera = Flag of Luxembourg.svg
|paginaBannera = Bannera lussemburghese
|linkMpresa = Greater-Coat-of-Arms-of-Luxembourg.svg
|paginaMpresa = Stemme d'o' Lussemburgo
|linkLocalizzazione = EU-Luxembourg.svg
|linkMappa = Luxembourg-CIA WFB Map.png
|motto = Mir wëlle bleiwe wat mir sinn<br>([[Lengua taliana|it.]] ''Vogliamo rimanere ciò che siamo'')
|lengua = [[Lengua franze|Franzese]], [[Lengua lussemburghese|Lussemburghese]]
|altrelingue = [[Lengua germanese|germanese]]
|capitale = [[Lussemburgo]]
|capitaleAbitanti = 4 258
|capitaleAbitantiAnno = 31-12-2011
|anni dalla fondazione = Anni dalla fondazione
|anninumero = 1706 d.F.R.
|guvierno = [[monnarchia parlamentare]]
|presirente = [[Enric d'u' Lussemburg]]
|primmoMenisto = Xavier Bettel
|elenco capi di governo = [[Primi ministri del Lussemburgo|Primo ministro]]
|indipendenza = [[19 'e aprile]] do' [[1839]] (da l'[[Pais Vasce]])<br /> 11 'e maggio do'1867 (da la [[Germania]])
|ingressoONU = paìs funnatore
|superficieTotale = 2586
|superficieOrdine = 180
|superficieAcqua = trascurabbile
|populazzioneTotale = 602'005
|populazzioneAnno = 2018
|populazzioneOrdine = 169
|populazzioneDenzita = 519,97
|cuntinente = [[Europa]]
|orario = [[UTC+1]]
|PIL=68770
|PILValuta= $
|PILAnno= 2018
|PILOrdine= 73
|PILprocapite=114 234
|PILprocapiteValuta= $
|PILprocapiteAnno= 2018
|PILprocapiteOrdine= 1
|valuta = [[Euro]]
|energia = <!-- consumo di energia pro capite - non scrivere kW/ab. che viene scritto già dal template - (consumo annuo totale in kWh diviso gli abitanti/365gg/24h) -->
|tld = [[.lu]]
|telefono = +352
|targa = LU, LUX
|inno = ''[[Ons eemecht]]''
|festa = [[23 'e giugnio]]
|note = <sup>1</sup>È uno d' 'e 51 State c'hanno dato vita a ll'[[ONU]] ind'ô [[1945]].
}}
'O '''Granducat d'o' Lussemburg''' è nu [[stato]] piccerillo (2586 km², 602.005 abbetante, capitale è [[Lussemburgo (cità)]]) 'e l'[[Europa]] d'o miezo.
Lussemburgo sta o' ciendre e l'[[Europa]], e cunfina c'a' [[Germania]] a est, c'a' [[Franza]] a sud e c'o' [[Belge]] 'o nord.
==Storie==
'O Lussemburgo facev part d'u' Regne unite d'e' Pais Vasce e d'la Confederazzion Germanese.
==Giugrafia==
'O Lussemburg non tin 'o mar.
[[Categurìa:State]]
[[Categurìa:Europa]]
tohlfn4l5rjqxgjneyz64njm7iatp86
Gainax
0
64461
675027
662167
2026-10-14T14:00:39Z
Ciaurlec
3406
675027
wikitext
text/x-wiki
[[File:Studio GAINAX.jpg|thumb|upright=0.9|left|'A vecchia sede r{{v}}a Gainax ([[Tokyo]])]]
'''Gainax''' (株式会社ガイナックス, ''Kabushiki-gaisha Gainakkusu'') è nu sturio 'e anemazzione giapponese, canasciuto pe ''[[Neon Genesis Evangelion]]'', ''[[Nadia (serie)|Nadia]]'', e ''[[Abenobashi]]''. 'O sturio fuje funnato nt'ê primme anne Uttanta commo Daicon Film r{{v}}a cierte sturiente 'e univerzità, [[Hideaki Anno]], [[Yoshiyuki Sadamoto]], [[Takami Akai]] e [[Shinji Higuchi]]. 'O primmo prugetto r{{v}}o llòoro fuje 'a fateca ncopp'â nu curtometraggio anemato pe 'o vintesemo Japan National SF Convention, canasciuto cummo Daicon III, ca nge fuje ô 1981 â cità 'e [[Osaka]]. Stu curtometraggio cunt'â sturjella 'e na uajona ca cumbatte ncontr'â cierte mammone, robot e UFO, accumengiann'ê ''TV show'' 'e fantascienza 'e ll'anne Cinquanta, Sissanta e Sittanta, cumm'â ''[[Ultraman]]'', ''[[Space Battleship Yamato]]'', ''[[Star Trek]]'', ''[[Star Wars]]'' e [[Godzilla]], nfin'â nu chianu deserteco e â jettà nu vecchiere 'e acqua ncopp'â na rapanella ''daikon'', ca po' arreventa na granne nava spazziale ca s{{v}}a pija cu 'o raggio traente. Simbé 'o video jera fanateco, ll'anemazziune jerano angora zurre e fravecajuole assaje.
'A chiroma avette cocco succiesso 'e cchiù 'o vintirujesemo Japan National SF Convenzion, annumenato stavota Daicon IV, nt'ô 1983. 'O corto ca fravecajeno stavota accumengiava cu na somma 'e chillo 'e primma, facenno berè ll'highlights r{{v}}a uajuncella cu anemazzione cchiù sistemate; aroppo 'a stissa uajona cresceva e, cu na vesta 'a cunijetta 'e ''[[Playboy]]'', cumbatte ncontr'â na chiroma angora cchiù gruossa 'e muostre e mammune â cinematografe e libbre 'e fantascienza o fantasy, cumm'â Dart Fener, Alien, nu ''Valkyrie'' 'e ''Macros'', nu drago 'e Pern, Aslan, na nave Klingon, 'e perzunagge 'e Spider-Man o Batman, bulanno ô cielo cu Excalibur. 'O curto se schiaja ncopp'ê nnote r{{v}}e canzune ''Twilight'' e ''Hold on tight'' r{{v}}e [[Elecritc Light Orchesta]].
==Fateche==
===Serie TV===
*[[1990]]~[[1991]] - ''[[Nadia (serie)|Nadia]]'' <small>(cu 'a [[Toho]] e [[Korad]])</small>
*[[1995]]~[[1996]] - ''[[Neon Genesis Evangelion]]'' <small>(cu 'a [[Tatsunoko]])</small>
*[[1998]]~[[1999]] - ''[[KareKano]]'' <small>(cu [[J.C.Staff]])</small>
*[[1999]] - ''[[Oruchuban ebichu]]''
*[[2001]]~[[2003]] - ''[[Mahoromatic]]'' <small>(doje serie; anemazziune cu 'a [[Shaft (azienda)|Shaft]])</small>
*[[2002]] - ''[[Abenobashi]]'' <small>(cu 'a [[Madhouse (azienda)|Madhouse]])</small>
*[[2002]] - {{Nihongo|''[[Puchi Puri Yucie]]''|ぷちぷり*ユーシィ}}
*[[2004]] - {{Nihongo|''[[Kono Minikuku mo Utsukushii Sekai]]''|この醜くも美しい世界}}, ''This Ugly Yet Beautiful World'' <small>(cu [[Shaft (azienda)|Shaft]])</small>
*[[2004]] - {{Nihongo|''[[Bōkyaku no Senritsu]]''|忘却の旋律}}, ''Melody of Oblivion'' <small>(cu [[J.C.Staff]])</small>
*[[2005]] - {{Nihongo|''[[Kore ga Watashi no Goshujin-sama]]''|これが私の御主人様}}, canasciuto cummo ''He Is My Master'' <small>(cu [[Shaft (azienda)|Shaft]])</small>
*[[2007]] - ''[[Gurren Lagann]]''
*[[2008]]~[[2009]] - ''[[Shikabane hime]]'' <small> (cu [[Feel (azienda)|Feel]])</small>
*[[2010]] - ''[[Hanamaru yōchien]]''
*[[2010]] - ''[[Panty & Stocking with Garterbelt]]''
*[[2011]] - ''[[Dantalian no shoka]]''
*[[2012]] - ''[[Medaka Box]]''
*[[2012]] - ''[[Medaka Box|Medaka Box: Abnormal]]''
*[[2013]] - ''[[Tokurei Sochi Dantai Stella Jo-Gakuin Kōtō-ka C3-Bu]]''
*[[2014]] - ''[[Mahō Shōjo Taisen]]''
*[[2015]] - ''[[Hōkago no Pleiades]]''
*[[2018]] - ''[[Flying Babies]]''
*[[2018]] - ''[[Rescue Academia]]''
===Film===
*[[1987]] - ''[[Honneamise]]''
*[[1991]] - ''[[Nadia e 'o mistero 'e Fuzzy]]'' <small>(sulo cummo produttore recenale r'a serie TV)</small>
*Film 'e ''Neon Genesis Evangelion'' <small>(cu [[Production I.G]])</small>:
**[[1997]] - ''[[Neon Genesis Evangelion: Death & Rebirth|Evangelion: Death & Rebirth]]''
**1997 - ''[[The End of Evangelion]]''
**[[1998]] - ''[[Neon Genesis Evangelion: The Feature Film]]''
*[[2004]] - ''[[Cutie Honey (film)|Cutie Honey]]'' <small>(animazzione 'e apertura)</small>
*[[2006]] - [[Top o nerae! GunBuster|Top o nerae! GunBuster - The Movie]]
*[[2006]] - [[Top o nerae! 2 Diebuster|Top o nerae! 2 DieBuster - The Movie]]
*[[2007]]~ - ''[[Rebuild of Evangelion]]'' <small>(propietario nzieme 'o [[sturio Khara]] 'e Hideaki Anno)</small>
*Film 'e ''[[Gurren Lagann]]'':
**[[2008]] - ''Gekijōban Tengen Toppa Gurren Lagann: Gurren hen''
**[[2009]] - ''Gekijōban Tengen Toppa Gurren Lagann: Lagann hen''
*[[2018]] - [[Uru in Blue]]
*[[2020]]~[[2026]] - [[Zero Century]]
===OVA e ONA===
*[[1988]] - ''[[Punta al Top! GunBuster]]''
*[[1991]] - ''[[Otaku no Video]]''
*[[2000]]~[[2001]] - ''[[FLCL]]'' <small>(co-prodotto da [[Production I.G]])</small>
*[[2003]] - ''[[Fushigi no umi no Nadia - Omake]]''
*[[2004]] - ''[[Re: Cutie Honey]]'' <small>(co-prodotto da [[Toei Animation]])</small>
*2004~[[2006]] - ''[[Punta al Top 2! Diebuster]]''
*[[2011]] - {{Nihongo|''[[Hōkago no Pleiades]]''|放課後のプレアデス}}
===Cronologia===
<timeline>
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
ImageSize = width:900 height:740
PlotArea = width:700 height:720 bottom:20 left:20
Colors =
id:canvas value:rgb(0.97,0.97,0.97)
id:grid1 value:rgb(0.86,0.86,0.86)
id:grid2 value:gray(0.8)
id:bars value:dullyellow
id:bg value:white
id:2color value:coral
id:3color value:yellowgreen
BackgroundColors = canvas:bg
Period = from:1987 till:2012
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1987 gridcolor:grid1
BarData=
barset:Bandmembers
PlotData=
# set defaults
width:20 fontsize:m textcolor:black align:left anchor:from shift:(0,-4) color:bars
barset:Bandmembers
color:2color from:1987 till:1987 shift:(-2) text:"• Honneamise"
color:3color from:1988 till:1988 shift:(-2) text:"• GunBuster"
from:1990 till:1991 shift:(10) text:"Nadia"
color:2color from:1991 till:1991 shift:(-2) text:"• Nadia e 'o mistero 'e Fuzzy"
color:3color from:1991 till:1991 shift:(-2) text:"• Otaku no Video"
from:1995 till:1996 shift:(10) text:"Neon Genesis Evangelion"
color:2color from:1997 till:1997 shift:(-2) text:"• Neon Genesis Evangelion: Death & Rebirth"
color:2color from:1997 till:1997 shift:(-2) text:"• Neon Genesis Evangelion: The End of Evangelion"
color:2color from:1998 till:1998 shift:(-2) text:"• Neon Genesis Evangelion: The Feature Film"
from:1998 till:1999 shift:(10) text:"KareKano"
from:1999 till:1999 shift:(-2) text:"• Oruchuban ebichu"
color:3color from:2000 till:2001 shift:(10) text:"FLCL"
from:2001 till:2003 shift:(10) text:"Mahoromatic"
from:2002 till:2002 shift:(-2) text:"• Abenobashi"
from:2002 till:2003 shift:(10) text:"Puchi puri Yūshī"
from:2004 till:2004 shift:(-2) text:"• Kono minikuku mo utsukushī sekai"
from:2004 till:2004 shift:(-2) text:"• Bōkyaku no senritsu"
color:2color from:2004 till:2004 shift:(-2) text:"• Cutie Honey"
color:3color from:2004 till:2004 shift:(-2) text:"• Re:Cutie Honey"
color:3color from:2004 till:2006 shift:(10) text:"Top o nerae! 2 Diebuster"
from:2005 till:2005 shift:(-2) text:"• Kore ga watashi no goshujin-sama"
color:2color from:2006 till:2006 shift:(-2) text:"• Top wo nerae! & Top wo nerae 2! Gattai gekijōban!!"
color:2color from:2007 till:2007 shift:(-2) text:"• Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone"
from:2007 till:2007 shift:(-2) text:"• Gurren Lagann"
color:2color from:2008 till:2008 shift:(-2) text:"• Tengen Toppa Gurren Lagann: Gurren hen"
from:2008 till:2009 shift:(10) text:"Shikabane Hime"
color:2color from:2009 till:2009 shift:(-2) text:"• Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance"
color:2color from:2009 till:2009 shift:(-2) text:"• Tengen Toppa Gurren Lagann: Lagann hen"
from:2010 till:2010 shift:(-2) text:"• Hanamaru yōchien"
from:2010 till:2010 shift:(-2) text:"• Panty & Stocking with Garterbelt"
color:3color from:2011 till:2011 shift:(-2) text:"• Hōkago no Pleiades"
color:2color from:2011 till:2011 shift:(-2) text:"• Bibliotheca Mystica de Dantalian"
color:2color from:2012 till:2012 shift:(-2) text:"• Medaka Box"
color:2color from:2012 till:2012 shift:(-2) text:"• Medaka Box: Abnormal"
color:2color from:2012 till:2012 shift:(-2) text:"• Evangelion: 3.0"
color:2color from:2012 till:2012 shift:(-2) text:"• Evangelion: Final"
</timeline>
== Ate pruggette ==
{{interprogetto}}
== Jonte 'a fore==
*{{cita web|http://www.gainax.co.jp/wp/|Sito ufficiale|lingua=ja}}
*{{cita web|http://www.gainax.fr/|Fansite francese|lingua=fr}}
{{Neon Genesis Evangelion}}
[[Categurìa:Gainax| ]]
m0cuathq3mubywuloez7jb3se9uufq5
Categurìa:Gainax
14
64462
675028
661897
2026-10-14T14:00:55Z
Ciaurlec
3406
675028
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Anime pe sturio]]
[[Categurìa:Aziende]]
rtrx1mlt4two34rhim9itlewl7emnso
Character design
0
64553
674993
674749
2026-10-14T13:27:15Z
Ciaurlec
3406
674993
wikitext
text/x-wiki
'O '''''character design''''' o '''''chara design''''' (lett. "prugettaziona r{{v}}e perzunagge") jè, nt'ô munno 'e ll'anemazziona, r{{v}}e [[Videojuoco|videojuoche]] e dd{{v}}o fumetto, chella parte r{{v}}a fateca ca bò 'o sturio grafeco e 'a caratterizzazione, simbé psicologgecha, r{{v}}e perzunagge 'e na storia.
[[Categurìa:Arte]]
[[Categurìa:mestiere]]
i782f38y0d24y9g05og4w5od9b5ncqs
Mulise (Mulisane)
0
64637
675060
674987
2026-10-14T14:37:11Z
Ciaurlec
3406
aggiunta categoria di servizio
675060
wikitext
text/x-wiki
(parlata Mulesana de Roccamandolfe)
{{Lenghe|NAP=Mulise|CAL=|ABR=|LAZ=|MUL=Mulise (Mulisane)}}{{Variante|MLL|nocat=dialetto di Roccamandolfi (IS)}}
Ru '''Mulise''' è la chiù reggione técca (peccerella) de ru Cendre e Sudde Italia. Forne la Valdaosta, è proveta la chiù tecca de tutta la nazione. Té du pruvinge: Cambuasce e Sergna e n'ate pare de cettà russecèlle: Termule e Venafre. Pe ru riescte sta chembosta de paísce peccerille. Pe dende alla reggione sué mbortande pure Bujane, Larine, Agnone e Cambomarine. Ri avete sué quasce tutte paisielle che fanne masseme 1000-2000 crestiane.
Ru Mulise cumbinia arru norde che l'Abruzze, che a 'essa esse la reggione che tè la forma e ru mode de penzà chiù vecine a chela mulesana. A est ru Mulise tè ne poche de mare. A sudde c'è stanne la Cambania e la Pujua (sudde-ovest e sudde-est). Ru Mulise cumbinia pure ne puchitte a ovest che ru Lazie.
Oramai arru Mulise ce parlà italiane a tutte vie, ma dende alle famie o dende a situaziune chiù casarecce ce parla sembe ndialette. Ngoppa alla coscta ce stanne ancora 4 paísce addó ce parla Arberesh e 3 addó ce parla n'a lenga che vè darru slave andiche che mo ve chiamata ru 'slavemulesane' (però lore la chiamane 'na-našo').
Ru Mulise sta chembueste chiù 'ssà de mendagne (tutta la pruvingia de Sernia e ru piezze ovest de chela de Cambuasce.),pué te le colline tra Cambuasce e Larine e pué la coscta. Le mendagne chiù avete stanne tra Mulise e Abruzze e tra Mulise e Cambania. Le prime ce chiamane Le Mainarde, le seconde Re Muatese.
[[Categurìa:Mulise| ]]
[[Categurìa:Categurìa:Paggene scritte 'n mulesane]]
d4du1h4564peaprjumzizs4k8j1fl6g
675061
675060
2026-10-14T14:37:19Z
Ciaurlec
3406
675061
wikitext
text/x-wiki
(parlata Mulesana de Roccamandolfe)
{{Lenghe|NAP=Mulise|CAL=|ABR=|LAZ=|MUL=Mulise (Mulisane)}}{{Variante|MLL|nocat=dialetto di Roccamandolfi (IS)}}
Ru '''Mulise''' è la chiù reggione técca (peccerella) de ru Cendre e Sudde Italia. Forne la Valdaosta, è proveta la chiù tecca de tutta la nazione. Té du pruvinge: Cambuasce e Sergna e n'ate pare de cettà russecèlle: Termule e Venafre. Pe ru riescte sta chembosta de paísce peccerille. Pe dende alla reggione sué mbortande pure Bujane, Larine, Agnone e Cambomarine. Ri avete sué quasce tutte paisielle che fanne masseme 1000-2000 crestiane.
Ru Mulise cumbinia arru norde che l'Abruzze, che a 'essa esse la reggione che tè la forma e ru mode de penzà chiù vecine a chela mulesana. A est ru Mulise tè ne poche de mare. A sudde c'è stanne la Cambania e la Pujua (sudde-ovest e sudde-est). Ru Mulise cumbinia pure ne puchitte a ovest che ru Lazie.
Oramai arru Mulise ce parlà italiane a tutte vie, ma dende alle famie o dende a situaziune chiù casarecce ce parla sembe ndialette. Ngoppa alla coscta ce stanne ancora 4 paísce addó ce parla Arberesh e 3 addó ce parla n'a lenga che vè darru slave andiche che mo ve chiamata ru 'slavemulesane' (però lore la chiamane 'na-našo').
Ru Mulise sta chembueste chiù 'ssà de mendagne (tutta la pruvingia de Sernia e ru piezze ovest de chela de Cambuasce.),pué te le colline tra Cambuasce e Larine e pué la coscta. Le mendagne chiù avete stanne tra Mulise e Abruzze e tra Mulise e Cambania. Le prime ce chiamane Le Mainarde, le seconde Re Muatese.
[[Categurìa:Mulise| ]]
[[Categurìa:Paggene scritte 'n mulesane]]
qxia76ie3hs8sr2hfvz3qtvm6szfp46
Àquëlë
0
64773
675080
673023
2026-10-14T17:08:14Z
Ciaurlec
3406
675080
wikitext
text/x-wiki
{{Lenghe|NAP=L'Aquila}}{{Variante|ABR}}
[[Fiùra:Stemma Comune dell'Aquila.svg|miniatura|192x192px]]
[[Fiùra:L'Aquila 2011 - Cathedral of Saints Maximus and George - by-RaBoe 200.jpg|miniatura]]
'''Àquëlë''' è lu capëlóchë dë l'[[Abbrùzzë]] e dëla pruvincia omonëma e cunta 69 951 àbbitanti.
== Àbbitanti ==
{{Demografia/L'Aquila}}
[[Categurìa:Comune d’’a pruvincia 'e l'Aquila]]
6enggfafq8x9ccay2w4immh7ag1detg
Junta militare
0
65424
675042
668470
2026-10-14T14:18:27Z
Ciaurlec
3406
675042
wikitext
text/x-wiki
Na '''Junta militare''' (pure ''Jonta'') è nu guvierno guidato 'a nu cummitato 'e cape militare.
'O termene Junta è comme a ''junta'' [[Lengua spagnuola|'nspagnuolo]] e [[Lengua purtuese|ppurtuese]] e ssegnifeca cummitato, mparticulare nu cunziglio d'ammenestrazzione. A bbote addeventa na dettatura militare, pure si 'e tiermene nun sonno sinonime.
== junte militare d<nowiki>''</nowiki>o passato ==
* Junta militare brasiliana d<nowiki>''</nowiki>o 1930
* Junta militare sudcureana (1961-1963)
* Junte militare nigeriane (1966-1979 e 1983-1998)
* Junta militare grieca (1967-1974), chiammato pure "Dettatura d<nowiki>''</nowiki>e colonnielle".
* [[Giunta militare peruviana del 1968-1980|Junta militare peruviana d<nowiki>''</nowiki>o 1968-1980]] (1968-1980)
* Junta militare brasiliana d<nowiki>''</nowiki>o 1969
* [[Giunte militari boliviane|Junte militare boliviane]] (1970-1971 e 1980-1982)
* Junta militare cilena (1973-1990)
* Junta 'e Sarvazione Nazziunale dinto Purtuallo (1974-1975)
* Derg dint'Etiopia (1974-1987)
* Pruciesso 'e riorganizzazione nazziunale dint'Argentina (1976-1983)
* Junta 'e Recustruzzione Nazziunale dinto Nicaragua (1979-1985)
* Junta Revuluzziunaria 'e Guvierno d'El Salvador (1979-1982)
* Cunziglio Militare 'e Sarvazione Nazziunale dinto Pulonnia (1981-1983)
* Cunziglio 'e Stato p<nowiki>''</nowiki>a Pace e 'o Sviluppo dinto Birmannia (1988-2011), canosciuto comme ''Cunziglio <nowiki>'e Stato p''a Restaurazzione d''a Leggia e dd'</nowiki>Urdene'' dô 1988 ô 1997.
* [[Giunta militare haitiana|Junta militare haitiana]] (1991-1994)
* Cunziglio p<nowiki>''</nowiki>a sicurezza nazziunale dinto Thailannia (2006-2008)
* Guvierno militare figiano 'e Frank Bainimarama (2006-2014)
* [[Consiglio Nazionale per la Democrazia e lo Sviluppo|Cunziglio Nazziunale p<nowiki>''a Demucrazzia e '</nowiki>o Sviluppo]] d<nowiki>''</nowiki>a Guinea (2008-2010)
* Cunziglio nazziunale p<nowiki>''</nowiki>a pace e ppe ll'urdene d<nowiki>''</nowiki>a Thailannia (2014-2019)
[[Categurìa:forme 'e guverno]]
fd1bgix0ojbtly41cvv2y77w31ck0ws
Videojuoco
0
65536
675024
674823
2026-10-14T13:58:00Z
Ciaurlec
3406
675024
wikitext
text/x-wiki
'O '''videojuoco''' è nu juoco gestito 'a nu dispositivo elettroneco ca cunsente d'interagì cu 'e immaggine 'e nu schermo<ref>{{Cita web|url=https://www.wordreference.com/definizione/videogioco|titulo=www.wordreference.com|lengua=IT}}</ref>. 'O termene generalmente tende a identifecà nu software, ma 'n alcune case pô riferirse pure a nu dispositivo hardware dedecato a nu specifeco juoco. Isso ca utilizza nu videojuoco vene chiammato videojucatore, sempricemente jucatore o ''gamer'' ("jucatore" pe ngrese) e sse serve d'uno o cchiù periferiche d'input chiammate controller, comme p'esempio 'o gamepad, 'o joystick, 'o mouse e 'a tastèra 'e nu computer.
Nasciuto a ppartì dê anne cinquanta d<nowiki>''o Noveciento dinto ll'ammiente 'e recerca scientifeca e ddint''e facultà auniversitarie mmerecane, 'o videojuoco have avuto '</nowiki>o sveluppo cummerciale suo a ppartì dê [[Anne 1970|anne settanta]].
== Nutarelle ==
<references/>
[[Categurìa:Videojuoche| ]]
[[Categurìa:tecnica]]
2sbophzzsw4m2i2y0k62y0bjymj1fq1
Categurìa:Comune d’’a pruvincia 'e l'Aquila
14
65716
675084
669557
2026-10-14T17:10:03Z
Ciaurlec
3406
675084
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Cumune 'e ll'Abruzzo]]
[[Categurìa:Pruvincia 'e l'Aquila]]
4ur2xx94cufesw5pldf3cztlk8tyuav
Spike Chunsoft
0
65976
675023
671183
2026-10-14T13:57:21Z
Ciaurlec
3406
675023
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox sinottico" summary="Tabella sinottica che riassume i principali dati del soggetto"
|- class="sinottico_testata"
! colspan="2" style="color: black;background:#FCE3C6" |Spike Chunsoft
|-
![[Stato]]
|<span style="white-space:nowrap">[[File:Flag_of_Japan.svg|bordo|class=noviewer|20x20px|Giappone (bandiera)]] </span>[[Giappone]]
|-
!Funnazione
|1º abbrile [[2012]]
|-
!Funnata 'a
|Koichi Nakamura
|-
!Seggia prencepale
|[[Tokyo]]
|-
![[Gruppo societario|Gruppo]]
|Dwango
|-
![[Settore economico|Settore]]
|[[Informatica|nfurmatico]]
|-
!Prudotte
|[[Videogiochi|Videojuoche]]
|-
!Note
|Nata dâ fusione ntra [[Spike (azienda)|Spike]] e [[Chunsoft|Cchunsoft]]
|-
![[Sito web]]
|<span style="word-break: break-all;">[http://www.spike-chunsoft.co.jp/ www.spike-chunsoft.co.jp/]</span>
|-
|}
'''Spike Chunsoft''' (株式会社スパイク・チュンソフト, ''Kabushikigaisha Supaiku Chunsofuto'') è n'azienda [[Giappone|giappunese]] <nowiki>'e videojuoche. Funnata ô 1º abbrile 2012, cunziste 'nt''</nowiki>a fusione ntra [[Spike (azienda)|Spike]] e Cchunsoft, chest<nowiki>'urdema nota p''a serie '</nowiki>e videojuoche ''[[Pokémon Mystery Dungeon]]''.
== Videojuoche ==
=== Sveluppate comme Spike ===
* [[Conception: Ore no Kodomo o Undekure!]]
* [[Crimson Tears]]
* [[danganronpa: Trigger Happy Havoc|Danganronpa: Trigger Happy Havoc]]
* Danganronpa 2: Goodbye Despair
* Dragon Ball: Raging Blast
* Dragon Ball: Raging Blast 2
* Dragon Ball Z: Budokai Tenkaichi
* Dragon Ball Z: Budokai Tenkaichi 2
* Dragon Ball Z: Budokai Tenkaichi 3
* Dragon Ball Z: Tenkaichi Tag Team
* Dragon Ball Z: Ultimate Tenkaichi
* Dragon Ball: Sparking ZERO!
* [[Elvandia Story]]
* Escape from Bug Island (Necro-Nesia 'n[[Giappone]])
* Fire Pro Wrestling
* [[Michigan (videogioco)|Michigan]]
* [[King of Colosseum]]
* [[King of Colosseum II]]
* [[LifeSigns: Surgical Unit]]
* [[Racingroovy]] (cu Sammy Studios)
* [[Shinjyuku no Ōkami]]
* [[Twilight Syndrome: Kinjiratera Toshi Densetsu]]
* 428: Shibuya Scramble (porting pe PlayStation 3 e PlayStation Portable)
=== Sveluppate comme Chunsoft ===
* The Portopia Serial Murder Case (1983)
* Dragon Quest (1986)
* Dragon Quest II (1987)
* Dragon Quest III (1988)
* Dragon Quest IV (1990)
* [[Famicom Jump II: Saikyō no Shichinin]] (1991)
* [[Dragon Quest V: Hand of the Heavenly Bride]] (1992)
* Otogirisō (1992)
* [[Torneko's Great Adventure: Mystery Dungeon]] (1993)
* [[Kamaitachi no Yoru Advance]] (1994)
* Banshee's Last Cry (1994)
* Mystery Dungeon: Shiren the Wanderer (1995)
* [[Machi: Unmei no Kousaten]] (1998)
* [[Torneko: The Last Hope]] (1999)
* [[Shiren the Wanderer 2]]
* [[Shiren the Wanderer GB2]] (2001)
* [[Dragon Quest Characters: Torneko's Great Adventure 2 - Mystery Dungeon (Torneko: The Last Hope)]] (2001)
* [[Dragon Quest Characters: Torneko no Daibōken 2]] (2002)
* [[Dragon Quest Characters: Torneko's Great Adventure 3: Mystery Dungeon]] (2004)
* [[The Nightmare of Druaga: Fushigino Dungeon]] (2004)
* ''Pokémon Mystery Dungeon: Squadra rossa e Squadra blu'' (2005)
* Homeland (2005)
* Mystery Dungeon: Shiren the Wanderer (2005)
* [[Shiren the Wanderer DS2]] (2006)
* Imabikisō (2007)
* 428: Shibuya Scramble (2007)
* [[Shiren the Wanderer]] (2008)
* ''Pokémon Mystery Dungeon: Esploratori del tempo ed Esploratori dell'oscurità'' (2009)
* [[Pokémon Mystery Dungeon: Keep Going! Blazing Adventure Squad!, Let's Go! Stormy Adventure Squad!, and Go For It! Light Adventure Squad!]] (2009)
* Nine Hours, Nine Persons, Nine Doors (2009)
* [[Shiren the Wanderer: The Tower of Fortune and the Dice of Fate]] (2010)
* ''Pokémon Mystery Dungeon: Esploratori del cielo'' (2010)
* [[Kowa-Oto]] (2010)
* [[Shiren the Wanderer 4: The Eye of God and the Devil's Navel]] (2010)
* Wii Play: Motion (2011)
* [[Zero Escape: Virtue's Last Reward]] (2012)
=== Sveluppate comme Spike Chunsoft ===
* [[Conception: Ore no Kodomo o Undekure!]] (PlayStation Portable, 2012) (solo la pubblicazione)
* [[Kenka Banchō Bros. Tokyo Battle Royale]] (PlayStation Portable, 2012)
* Danganronpa 2: Goodbye Despair (PlayStation Portable, PlayStation Vita, Microsoft Windows, PlayStation 4, 2012)
* [[danganronpa: Trigger Happy Havoc|Danganronpa: Trigger Happy Havoc]] (Android, iOS, PlayStation Vita, Microsoft Windows, PlayStation 4, 2012)
* [[Shiren the Wanderer 4 Plus: The Eye of God and the Devil's Navel]] (Nintendo DS, PlayStation Portable, 2012)
* Pokémon Mystery Dungeon: I portali sull'infinito (Nintendo 3DS, 2012)
* [[Conception II: Children of the Seven Stars]] (Nintendo 3DS, PlayStation Vita, Microsoft Windows, 2013)
* [[StreetPass Battle / Warrior's Way]] (Nintendo 3DS, 2013)
* Nine Hours, Nine Persons, Nine Doors (iOS, 2013)
* [[Attack on Titan: Humanity in Chains]] (Nintendo 3DS, 2013)
* J-Stars Victory Vs (PlayStation 3, PlayStation Vita, 2014)
* Fossil Fighters: Frontier (Nintendo 3DS, 2014)
* [[Sekai Seifuku: Costume Fes.]] (PlayStation Vita, 2014)
* Danganronpa Another Episode: Ultra Despair Girls (PlayStation Vita, Microsoft Windows, PlayStation 4, 2014)
* [[Danganronpa: Unlimited Battle]] (iOS, Android, 2015)
* [[Kenka Bancho 6: Soul & Blood]] (Nintendo 3DS, 2015)
* [[Ukiyo no Shishi]] (PlayStation 3, 2015)
* [[Ukiyo no Roushi]] (PlayStation Vita, 2015)
* [[Etrian Mystery Dungeon]] (Nintendo 3DS, 2015)
* [[Shiren the Wanderer 5 Plus]] (PlayStation Vita, 2015)
* J-Stars Victory Vs+ (PlayStation 4, PlayStation 3, PlayStation Vita, 2015)
* Mystery Chronicle: One Way Heroics (PlayStation 4, PlayStation Vita, Microsoft Windows, 2015)
* Pokémon Super Mystery Dungeon (Nintendo 3DS, 2015)
* [[Exist Archive: The Other Side of the Sky]] (sviluppato insieme a [[Tri-Ace]]) (PlayStation 4, PlayStation Vita, 2015)
* Mario &amp; Sonic ai Giochi Olimpici di Rio 2016 (Nintendo 3DS, 2016)
* One Piece: Burning Blood (PlayStation 4, Xbox One, PlayStation Vita, Microsoft Windows, 2016)
* Zero Time Dilemma (Nintendo 3DS, PlayStation Vita, Microsoft Windows, 2016)
* [[Fire Pro Wrestling World]] (Microsoft Windows, PlayStation 4, 2017)
* Danganronpa V3: Killing Harmony (PlayStation 4, PlayStation Vita, Microsoft Windows, 2017)
* [[Project Psync]]
* Zanki Zero (PlayStation 4, PlayStation Vita, Microsoft Windows, 2018)
* Jump Force (PlayStation 4, Xbox One, Microsoft Windows, 2019)
* AI: The Somnium Files (Microsoft Windows, Nintendo Switch, PlayStation 4, 2019)
* [[One-Punch Man: A Hero Nobody Knows]] (Microsoft Windows, PlayStation 4, Xbox One, 2020)
* ''Pokémon Mystery Dungeon: Squadra di soccorso DX'' (Nintendo Switch, 2020)
=== Lucalizzate p<nowiki>''a prubbecazzione '</nowiki>nGiappone ===
* Hotline Miami (2012)
* The Witcher 2: Assassins of Kings (2012)
* Saints Row: The Third (2012)
* Kingdoms of Amalur: Reckoning (2012)
* [[Dead Island: Riptide]] (2013)
* Metro: Last Light (2013)
* Terraria (2013)
* Epic Mickey: Power of Illusion (2013)
* [[Epic Mickey 2: The Power of Two]] (2013)
* [[CastleStorm]] (2015)
* Grand Kingdom (2015)
* [[Hotline Miami 2: Wrong Number]] (2015)
* The Witcher 3: Wild Hunt (2015)
* Crypt of the NecroDancer (2016)
* Steins;Gate (2018)
* ''Steins;Gate 0 (2018)''
* ''ChäoS;Child (2019)''
* ''[[Steins;Gate Elite]] (2019)''
* ''Steins;Gate Linear Bounded Phenogram (2019)''
* ''8-bit ADV Steins;Gate (2019)''
* ''Steins;Gate: My Darling's Embrace (2019)''
* ''Robotics;Notes Elite &amp; DaSH (2020)''
* ''Anonymous;Code (2023)''
[[Categurìa:Videojuoche]]
[[Categurìa:Giappone]]
[[Categurìa:aziende]]
24730d48h1miu0tlswgv2lj4a63j0m6
Attore
0
66209
675004
673957
2026-10-14T13:36:43Z
Ciaurlec
3406
levata dalla categoria meno specifica
675004
wikitext
text/x-wiki
[[File:Antoine Watteau - Actors from the Comédie Française - WGA25475.jpg|thumb|Atture d’’a [[Comédie-Française]]]]
Ll''''attore''' (ô femminile '''attrice''') è chi rapprisenta o 'nterpreta na parte 'int'a nu spettaculo 'e [[tiatro]], 'e [[cinema]], 'e [[televisione]], 'e radio o pe' mmiez'â strata.
== Storia ==
'A traccia cchiù antica ncopp'a ll'attore se trova 'int'a nu testo d’’e [[Veda]], addò se danno cunziglie a nu gruppo d'atture-prievete d’’o primmo tiatro indiano.<ref name="U">''Universo'', De Agostini, Novara, Vol. I, 1962, p. 27</ref>
'Int'ô munno occidentale 'o primmo attore ca se canosce è 'o grieco [[Tespi]], ca 'int'ô [[530 a.C.]] sagliette ncopp'ô palcoscenico d’’o tiatro 'e [[Atene]] p’’e ffeste 'e [[Dioniso]] e fuje 'o primmo a parlà comme perzunaggio. Primma 'e isso 'e storie se cuntavano cu puesie, museca e abballo, ma sempe 'n terza perzona. P'annore suojo ll'atture fujeno chiammate ''Tespiane'', e ancora mo se dice ''"saglì ncopp'ô carro 'e Tespi"'' pe' chi accummencia a ffà ll'attore.
[[Eschilo]] mettette nu siconno attore, e accussí se putette fà 'o dialogo; [[Sofocle]] ce ne mettette nu terzo. Ll'atture 'e chillo tiempo s'mparavano a recità, ma pure a abballà, a cantà e a ausà 'a [[maschera]]. 'Int'â [[Grecia antica]] ll'atture erano pavate d’’o Stato e puteveno avé privilegge e annure.
'Int'â [[Roma antica]], mmece, 'o tiatro perdette ogne carattere sacro e addeventaje nu spasso. Ll'atture, chiammate ''histriones'', se pigliavano mmiez'ê schiave e nun erano stimate pe' niente; si 'a recita nun piaceva, 'o pubbreco puteva siscà. Ll'atture cchiù famuse fujeno [[Esopo]] e [[Roscio]].
'Int'ô [[Medioevo]] ll'attore era, pe' cchiù, 'o prevete, e 'o dramma era chillo [[Cristianesimo|cristiano]] ca veneva d’’a liturgia. 'Int'ê pruggessione e 'int'ê ffeste recitavano pure cittadine dilettante, e quaccheduno se mettette a ffà 'o comico 'e mestiere pe' ll'ustarie e 'int'ê chiazze.
Verso 'a mità d’’o [[XVI seculo]] ascettero 'e comice d’’a [[commedia dell'arte]], ca sapevano fà mimica, acrobazzie e soprattutto 'o lazzo, quase sempe mpruvvisato. Tanno sagliette ncopp'ô palcoscenico pure 'a femmena, e nascettero 'e primme cumpagnie ca giravano cu 'e carre lloro, ma 'a [[Chiesa cattolica|Chiesa]] lle steva contro.<ref name="U"/> Nfra 'e comice taliane cchiù famuse ce stanno [[Tiberio Fiorilli]], ditto Scaramuccia e maestro 'e [[Molière]], e [[Silvio Fiorillo]], 'o primmo [[Pulecenella]].
'Int'ô [[XIX seculo]] 'o pubbreco se facette cchiù gruosso e ll'attore addeventaje nu mudello d'eleganza e 'e cultura, n'idolo ammirato pe' isso stesso cchiù ca p’’o perzunaggio. Accussí nascette 'o fenomeno d’’o ''[[mattatore]]''. Nfra ll'atture cchiù famuse ce stanno [[Sarah Bernhardt]] 'n [[Francia]] e, 'n [[Italia]], [[Adelaide Ristori]], [[Tommaso Salvini]], [[Eleonora Duse]] e [[Ermete Zacconi]].
'Int'ô [[XX seculo]] 'o divismo passaje d’’o tiatro ô cinema e â televisione, e ll'atture 'e mo ponno addeventà mudelle 'e moda, 'e parlà e 'e cumpurtamento. Nfra ll'atture cchiù 'mpurtante d’’o seculo ce stanno [[Greta Garbo]], [[Anna Magnani]], [[Rodolfo Valentino]], [[Marlene Dietrich]] e [[James Dean]].
== 'A parola ==
'A parola vene d’’o [[lengua latina|llatino]] ''actor'', vale a dicere "chillo ca fa". Primma ''attore'' era sulo p’’e uommene: 'e ffemmene accumminciajeno a recità sulo 'int'ô XVII seculo, e tanno se mettette a ausà pure ''attrice''. A ll'epoca 'e [[William Shakespeare]], 'e parte 'e femmena 'e ffacevano uommene o guagliune. Ll'attore ca fa perzunagge assaje tipizzate se chiamma ''[[caratterista]]''.
== Attrice 'int'ê parte 'e masculo ==
Cierte vvote ll'attrice fanno 'a parte 'e guagliune o 'e criature. P'esempio, [[Peter Pan]] tradizziunalmente 'o fa na femmena, e 'int'ê cartune animate 'e guagliune so' duppiate quase sempe 'a femmene. Pure 'int'â [[opera lirica]] cierti ruole 'e masculo so' cantate 'a voce 'e femmena, comme Cherubino 'int'a ''[[Le nozze di Figaro]]''. Fà 'a parte 'e ll'ato sesso pe' ffà ridere è na tradizzione antica d’’o tiatro e d’’o cinema: 'int'a cchiù 'e na cummedia 'e Shakespeare ce stanno travestimente.
== Tecniche 'e recitazzione ==
Ll'atture ausano diverze tecniche ca s'mparano cu 'o studio e cu ll'esperienza:
# ll'uso d<nowiki>''</nowiki>a voce (dizzione, 'ntunazzione e rispirazzione) pe' fà capì 'o perzunaggio e 'e sentimente suoje;
# n'aspetto ca s'appatta c<nowiki>''</nowiki>o perzunaggio, pe' 'o fà parè vero ô pubbreco;
# 'a gestualità, pe' accumpagnà 'e pparole e se rapportà cu ll'ati atture;
# sercizie 'e rilassamento e 'e visualizzazzione, pe' tené 'a capa ncopp'ô lavoro e perdere 'a paura d’’o pubbreco.
== Premmie ==
* [[Premio Oscar]] (cinema)
* [[David di Donatello]] (cinema)
* [[Golden Globe]] (cinema e televisione)
* [[Premio Emmy]] (televisione)
* [[BAFTA]] (cinema e televisione)
* [[Premio Ubu]] (tiatro)
* [[Premio Tony]] (tiatro)
== Nutarelle ==
<references/>
== Vide pure ==
* [[Duppiatore]]
* [[Stuntman]]
* [[Mattatore]]
[[Categoria:Atture| ]]
3i0xnbeed88avr59idzqfgy9nzccbhf
Categurìa:Architette
14
66275
675045
674142
2026-10-14T14:22:40Z
Ciaurlec
3406
675045
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:Architettura| ]]
[[Categurìa:Biografie]]
op0r09cj24tur4kshh8ttocic7clc47
Categurìa:FIAT
14
66318
675020
674762
2026-10-14T13:55:31Z
Ciaurlec
3406
675020
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Aziende]]
2q893nz1lww4jjbzaz4n0z0m0u2p324
Futurama
0
66345
674989
674988
2026-10-14T12:00:00Z
~2026-55104-31
35605
Correzioni refusi
674989
wikitext
text/x-wiki
'''''Futurama''''' è na serie de cartune anemate merecàne. Matt Groening ce l'è mmendata e l'anne trasmessa pe le prime ngoppa alla Fox darru 1999 arru 2003. Pué dope, ce facienne n'ate pare de repeteziune, ru prime ngoppa a Comedy Central (2008-2013) e ru seconde ngoppa a Hulu darre 2023. Cata nu all'Italia, la prima visione fué ngoppa a Italia 1 e Disney+.
La serie è na storia che capeta a New York dende arru 31º secule (defatte la chiamane Nova New York). Ce raccontane le storie di Philip J. Fry, nu arzone de na pizzeria ca pe sbaje caje dende a chele capsule pe ru suénne criogeneche e c'arrevéia dope mille anne. Là devenda amiche de ne robbotte (Bender Chiecà Rodriguez), na marziana (Amy), n'aliene (ru dottore Zoidberg), nu indiane-giamaicane (Hermes) e ce nnamora de ne femmna de le fogne che n'uécchie sule ca ce chiama Turanga Leela.
Ru tipe de disegne ce basa ngoppa arru classiche formate de re Simpson: uécchie come a na pallotta da tennis, labbre de coppa ruésse. L'ironia è chela tipica de Groening.
olcv92vsikm9fmsyvw254h5ksp3ai2p
674990
674989
2026-10-14T13:13:21Z
Ciaurlec
3406
categorizzata
674990
wikitext
text/x-wiki
'''''Futurama''''' è na serie de cartune anemate merecàne. Matt Groening ce l'è mmendata e l'anne trasmessa pe le prime ngoppa alla Fox darru 1999 arru 2003. Pué dope, ce facienne n'ate pare de repeteziune, ru prime ngoppa a Comedy Central (2008-2013) e ru seconde ngoppa a Hulu darre 2023. Cata nu all'Italia, la prima visione fué ngoppa a Italia 1 e Disney+.
La serie è na storia che capeta a New York dende arru 31º secule (defatte la chiamane Nova New York). Ce raccontane le storie di Philip J. Fry, nu arzone de na pizzeria ca pe sbaje caje dende a chele capsule pe ru suénne criogeneche e c'arrevéia dope mille anne. Là devenda amiche de ne robbotte (Bender Chiecà Rodriguez), na marziana (Amy), n'aliene (ru dottore Zoidberg), nu indiane-giamaicane (Hermes) e ce nnamora de ne femmna de le fogne che n'uécchie sule ca ce chiama Turanga Leela.
Ru tipe de disegne ce basa ngoppa arru classiche formate de re Simpson: uécchie come a na pallotta da tennis, labbre de coppa ruésse. L'ironia è chela tipica de Groening.
[[Categurìa:Anime]]
palnrrz79y5pojhwdajkgwrgx1arahs
675107
674990
2026-10-14T19:57:11Z
Yeagvr
12009
credo sia questo il tmp corretto
675107
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|MUL-CL}}
'''''Futurama''''' è na serie de cartune anemate merecàne. Matt Groening ce l'è mmendata e l'anne trasmessa pe le prime ngoppa alla Fox darru 1999 arru 2003. Pué dope, ce facienne n'ate pare de repeteziune, ru prime ngoppa a Comedy Central (2008-2013) e ru seconde ngoppa a Hulu darre 2023. Cata nu all'Italia, la prima visione fué ngoppa a Italia 1 e Disney+.
La serie è na storia che capeta a New York dende arru 31º secule (defatte la chiamane Nova New York). Ce raccontane le storie di Philip J. Fry, nu arzone de na pizzeria ca pe sbaje caje dende a chele capsule pe ru suénne criogeneche e c'arrevéia dope mille anne. Là devenda amiche de ne robbotte (Bender Chiecà Rodriguez), na marziana (Amy), n'aliene (ru dottore Zoidberg), nu indiane-giamaicane (Hermes) e ce nnamora de ne femmna de le fogne che n'uécchie sule ca ce chiama Turanga Leela.
Ru tipe de disegne ce basa ngoppa arru classiche formate de re Simpson: uécchie come a na pallotta da tennis, labbre de coppa ruésse. L'ironia è chela tipica de Groening.
[[Categurìa:Anime]]
lria8atfg4atiukl5u8v3l8wb9aze71
Categurìa:Stadie
14
66346
675047
2026-10-14T14:24:07Z
Ciaurlec
3406
creata
675047
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Architettura]]
[[Categurìa:Sport]]
fwyduyxrz3zdm20mtp821qth26v9bvg
Categurìa:Economiste
14
66347
675058
2026-10-14T14:33:34Z
Ciaurlec
3406
creata
675058
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Mestiere]]
[[Categurìa:Biografie]]
[[Categurìa:Ecunumia| ]]
rpgqnuoimtn4u0vksmr8g8v6br6pkgr
Categurìa:Comune d"a pruvincia 'e Foggia
14
66348
675076
2026-10-14T17:01:12Z
Ciaurlec
3406
Paggena nuova: [[Categurìa:Comune d''a reggione Pùglia]] [[Categoria:Pruvincie d''a Puglia|Foggia]]
675076
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Comune d''a reggione Pùglia]]
[[Categoria:Pruvincie d''a Puglia|Foggia]]
84nz74vr1ila6xtxopqnfuxabibxm7u
Categurìa:Comune 'e ll'Abbruzze
14
66349
675081
2026-10-14T17:09:28Z
Ciaurlec
3406
Redirect â paggena [[Categurìa:Cumune 'e ll'Abruzzo]]
675081
wikitext
text/x-wiki
#RINVIA [[Categurìa:Cumune 'e ll'Abruzzo]]
kovrit8hf2ptw3bded9nid40qbp47pa
Categurìa:Comune d''a pruvincia 'e Teramo
14
66350
675085
2026-10-14T17:10:34Z
Ciaurlec
3406
creata
675085
wikitext
text/x-wiki
[[Categurìa:Pruvincia 'e Teramo]]
[[Categurìa:Cumune 'e ll'Abruzzo]]
i24752x6nww8gqrffnixtwp145aec36
Ponte d''a Maddalena
0
66351
675106
2026-10-14T19:55:02Z
Yeagvr
12009
Paggena nuova: [[File:Duca di Noja - Veduta di Napoli est (dettaglio).jpg|thumb|upright=1.2|'A zona d{{v}}o ponte d{{v}}a Maddalena 'int'â mappa d{{v}}o duca 'e Noja, 1775.]] 'O '''ponte d{{v}}a Maddalena''' è uno d{{v}}e ponte antiche 'e [[Napule]]. Sta 'int'ô quartiere [[Zona Nnustriale (Napule)|Zona Nnustriale]], ncopp'â via ca porta 'o stesso nomme. == Storia == File:Vesuv Merian 1631.png|upright=1.2|miniatura|'O ponte d{{v}}a Maddalena e 'o sciummo Sebeto durante ll'eruzzione d{...
675106
wikitext
text/x-wiki
[[File:Duca di Noja - Veduta di Napoli est (dettaglio).jpg|thumb|upright=1.2|'A zona d{{v}}o ponte d{{v}}a Maddalena 'int'â mappa d{{v}}o duca 'e Noja, 1775.]]
'O '''ponte d{{v}}a Maddalena''' è uno d{{v}}e ponte antiche 'e [[Napule]]. Sta 'int'ô quartiere [[Zona Nnustriale (Napule)|Zona Nnustriale]], ncopp'â via ca porta 'o stesso nomme.
== Storia ==
[[File:Vesuv Merian 1631.png|upright=1.2|miniatura|'O ponte d{{v}}a Maddalena e 'o sciummo Sebeto durante ll'eruzzione d{{v}}o [[Vesuvio]] d{{v}}o 1631, 'int'a n'acquaforte.]]
Tutta 'a zona era 'a foce d{{v}}o sciummo [[Sebeto]]: nu posto paludoso, chiammato 'int'ô IX seculo ''territorium plagiense foris fluvium'', ca a sud arrivava a [[San Giuanne a Teduccio]] e a nord ê [[Mura 'e Napule|mura d{{v}}a cità]]. Primma d{{v}}o ponte 'e mo ce stevano ate ponte. 'Int'ê tiempe antiche ce steva nu ponte chiammato ''pons padulis'' (o sulo '''o ponte'' 'int'ê documente medievale); po' se chiammaje ''ponte Guizzardo'' (d{{v}}o XIII seculo), ''Ricciardo'' o ''Licciardo'', forse pe' ricurdà ll'assedio ca facettero â cità, 'int'ô 1078, Roberto 'o Guiscardo e Riccardo 'e Capua.
'O nomme 'e mo vene 'a na chiesa d{{v}}o XIV seculo dedicata a Santa Maria Maddalena, ca 'int'ô XIX seculo passaje â Congrega d{{v}}o Santissimo Rosario e ca mo nun ce sta cchiù.
'O ponte fuje danneggiato cchiù vote: 'int'ô 1528, durante ll'assedio d{{v}}o maresciallo francese Lautrec, e 'int'ô 1556 'a n'alluvione. Fuje allora rifatto tutto cu 'e sorde 'e tutte 'e pruvince d{{v}}o Regno, e fatto cchiù gruosso assaje 'e quanto serveva p{{v}}o Sebeto, ca teneva poca acqua. 'A tanno se chiammaje ''Ponte d{{v}}a Maddalena''. Fuje restaurato n'ata vota sott'a [[Carlo III 'e Spagna|Carlo 'e Burbone]], 'int'ô 1747.
'O mumento cchiù famuso d{{v}}o ponte fuje 'int'ô 1799. 'O 23 'e jennaro 'e truppe francese d{{v}}o generale Championnet, cu ll'aiuto d{{v}}e giacobine napulitane, trasettero a Napule p{{v}}o ponte d{{v}}a Maddalena, e nascette 'a [[Repubbreca Napulitana (1799)|Repubbreca Napulitana]]. Poco aroppo 'o cardinale Fabrizio Ruffo sbarcaje 'n Calabria e chiammaje tutte 'e paise d{{v}}o Sud a liberà 'a capitale. Ll'armata sanfedista arrivaje ncopp'ô ponte a ll'alba d{{v}}o 13 'e giùgno 1799 e s'aunette cu 'e lazzare: aroppo na battaglia tosta, 'e repubblicane s'avettero a ritirà.
Verzo 'a fine d{{v}}o XIX seculo 'o ponte fuje restaurato e abbassato pe' fà passà 'e tram. Llà ce steva na colonna miliaria rumana cu n'iscrizzione latina, ca diceva ca 'a llà mancavano 1283 miglia pe' Reggio Calabria;<ref>Ludovico de la Ville Sur-Yllon, ''Il ponte della Maddalena'', 'int'a ''Napoli Nobilissima'', vol. VII, fasc. X, 1898.</ref> 'int'ô 1872 fuje purtata ô Museo 'e San Martino.<ref>Ferdinando Colonna di Stigliano, ''Scoperte di antichità in Napoli dal 1876 a tutto il 1897'', Giannini & figli, 1898.</ref>
Ô ponte fernesceva 'o servizzio 'e omnibus dato 'int'ô 1875 a Ladislao Paridant, ca po' fuje pigliato d{{v}}a Société Anonyme de Tramways Napolitains (SATN) comme primma tratta d{{v}}a tranvia Napule-Puortece-Torre d{{v}}o Grieco. 'O servizzio, araputo 'o 28 'e aùsto 1876, era particulare: 'a Chiazza San Ferdinando (mo Chiazza Trieste e Trento) nfi' ê Granile, a via Reggia di Portici, se faceva cu omnibus normale; llà se cagnavano 'e rote e se cuntinuava ncopp'ê binarie d{{v}}o tram nfi' a [[Puortece]].<ref name=Cozzolino>{{cita web|url=http://www.clamfer.it/10_Tram/AreaVesuviana/TramVesuvio.htm|titulo=I tram dell'area vesuviana|autore=Andrea Cozzolino|acciesso=dicembre 2014}}</ref>
== Struttura ==
'O ponte tene cinche arcate granne, cu chella 'e miezo cchiù larga.
Ncopp'ô ponte ce stanno ddoje edicole sacre granne 'e piperno. Chella a destra è dedicata a [[San Gennaro]]: 'a statua, disegnata 'a Francesco Celebrano e fatta 'a n'allievo suojo pe' vulere 'e padre Gregorio Maria Rocco, fuje mesa llà 'int'ô 1768, aroppo ll'eruzzione d{{v}}o Vesuvio d{{v}}o 1767. 'O santo tene nu braccio stiso verzo 'o vulcano, comme pe' cummannà: 'a lava, pe' 'ntercessione soja, se fermaje poco luntano d{{v}}o ponte.<ref>Elio Catello, ''Francesco Celebrano e l'arte nel presepe napoletano del '700'', A. Berisio, 1969.</ref>
Chella a sinistra, mo 'nglobata dint'a nu palazzo, è dedicata a San Giuvanne Nepomuceno, prutettore cuntr'ê alluvione e ll'annegamiente. 'A statua fuje mesa 'int'ô 1731<ref>''Napoli sacra. Guida alle chiese della città'', Napule, 1993-1997.</ref> pe' devozione d{{v}}a viceregina, quanno 'o marito, 'o viceré austriaco cunte 'e Harrach, facette fà 'a strada d{{v}}a Marinella, d{{v}}o Castiello d{{v}}o Carmene nfi' ô ponte, lungo 'o Borgo Loreto.
'E ddoje edicole se sumiglieno, cu culonne 'e marmo janco e frontone a triangolo. Ogge 'o ponte nun se ricanosce cchiù comme ponte, pecché 'o Sebeto, ca già teneva poca acqua, è stato 'nterrato 'a tiempo.
== Nutarelle ==
<references/>
== Bibbliografia ==
* Touring Club Italiano, ''Napoli'', Guide rosse, 2007.
* [[Benedetto Croce]], ''La rivoluzione napoletana del 1799. Biografie, racconti e ricerche'', Bari, Laterza, 1912.
== Vvoce currelate ==
* [[Napule]]
* [[Repubbreca Napulitana (1799)]]
* [[Mura 'e Napule]]
== Ate pruggette ==
{{Interprogetto}}
{{purtale|Napule}}
[[Categurìa:Napule|Maddalena]]
s2y08eprarz3x1t9lc8chc7plyqzvvb