Grunnen (provìnzie)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nds-NL">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>nds_nlwiki</dbname>
    <base>https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spesiaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestaand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestaand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Mal</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg mal</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulpe</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg hulpe</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg kategorie</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Grunnen (provìnzie)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1515</id>
    <revision>
      <id>332829</id>
      <parentid>331503</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T00:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>332829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22825" sha1="p18341vlnlvvlaglf7p3imxft70ec7x" xml:space="preserve">{{Etelazie}} {{Portaol|Portoal:Grunnen|Portoal:Grunnen}}
{{Provinzietabel
| noam = Provìnzie Grunnen
| vlageofbeelden = [[Bestaand:Flag of Groningen.svg|125px|border|Provinzievlage]]
| woapenofbeelden = [[Bestaand:Groningen (province) coa.svg|130px|Provinziewoapen]]
| körtnoam = Grunnen
| heufdstad = [[Grunnen (stad)|Grunnen]]
| religie = [[Protestantisme|Protestant]] 18%&lt;br /&gt;[[Rooms-Katholieke Karke|Katholiek]] 4,6%&lt;br /&gt;[[Islam|Moslim]] 2,5%
| religiejaor = 2005
| volkslaid = [[Grönnens Laid]]
| opprange = 2.955,18
| opp = 2.315,86
| woateropp = 639,32
| inwoners = 603.256
| doatum = jan 2025
| bevolkensdichtte = 260
| breedtegroad = 53/13//N
| lengtegroad = 6/24//E
| region= NL-GR
| ofbeelden = Groningen position.svg 
| webstee = [https://www.provinciegroningen.nl/ www.provinciegroningen.nl]
}}
[[Bestaand:P01-GR-positiekaart2-gemlabels.png|275px|thumb|Grunnen]]

'''Grunnen''' (ook: ''Grönnen'' of verhollaandst ''Grunningen'', [[Westlaauwers Frais|Frais]]: ''Grinslân'', [[Nederlaands]]: ''Groningen'') is n [[Pervincie|provìnzie]] in t noorden van [[Nederlaand]] mit sikkom 603.000 inwoner (2025) en het as [[heufdstad]] mitzulfde noam  [[Grunnen (stad)|Stad Grunnen]].

Grunnen grìnst in t noorden aan de [[Waddenzee]], in t noordoosten aan  inhammen [[Ems (revier)|Ems]] en [[Dollert]], in t oosten aan [[Oostfraislaand]] ([[Nedersaksen|Leegsaksen]], [[Duutslaand]]), in t zuden aan [[Drenthe|de Drìnt]] en in t westen aan [[Fraislaand]].

Bie  provìnzie heuren drij leutje [[Waddenaailanden]]: [[Röttemeroog|t Oog]], [[Röttemerploat|De Ploat]] en [[Zuderdunen]]. Aal drije binnen onbewoond deur mìnzen, môr binnen n parredies veur vogels en zeehonden. Noar dizze Waddenaailanden worden joarleks n aantal moalen [[wadlopen|wadlooptochten]] organiseerd.

== Algemain ==
Provìnzie wordt ook wel ''Stad en [[Ommelanden]]'' nuimd, omdat ien vrouger tied  [[Grunnen (stad)|Stad]] (oorspronkelk [[Nedersaksisch|Saksisch]]) en t omliggend plattelaand (oorspronkelk [[Freeske taaln|Frais]]) laange tied in onmin leefd hebben. De drij historische Ommelanden binnen [[Hunzego]], [[Fivelgo]] en t [[Westerkertaaier]]. De [[Ommelanden]] en t [[Oldambt (streek)|Oldambt]] waren tot [[15e eeuw|15e aiw]] grotendails Fraistoaleg. De Stad, t [[Gerecht (streek)|Gorecht]] en [[Westerwoolde (streek)|Westerwolde]] waren Leegsaksisch. Nou wordt sikkom overaal in Ommelanden [[Nedersaksisch|Leegsaksische]] [[dialekt]]en proat. Allend in  dörpen [[Moarem]], [[De Wilp]] en [[De Penne (Grönnen)|De Penne]] in t Westerkertaaier wordt nog [[Westlaauwers Frais|Frais]] proat.

Der binnen vaaier [[Stad (woonstee)|steden]] in de provìnzie: [[Grunnen (stad)|Grunnen]], [[n Daam]], [[Winschoot]], [[Delfziel]].

Grunnen is noa [[Drenthe]], [[Frieslaand|Fraislaand]] en [[Zeelaand]]  provìnzie mit minst aantal ienwoners van Nederlaand, met 246 inwoner per km².

== Geogroafie ==
t Noordoosten van  provìnzie grìnst aan t [[Ems (revier)|Ems]]-[[Dollart]] [[estuoariom]]. In  streek om en bie dit estuoariom is inloop van  tied  bult grond biekommen. Omgeevm wordt veural kenmaarkt deur herenboeren mit schiere kapitoale [[Boerderieje|stees]] en leutje aarbaidershoeskes der noast. Naargnswoar in Grunnen was t verschil tuzzen riek en aarm zo groot as in dit Oldambtster west. Vandoar ook dat der juust in t [[Oldambt (streek)|Oldambt]] n [[kommunisme|kommunistische]] partij ontstoan is. Dizze was tot 2006 aan tou  grootste partij in de gemainteroad van gemainte [[Reiderlaand (gemainte)|Reiderlaand]].

[[Ofbeelding:Reitdiep Dorkwerd1245.jpg|right|250px|thumb|Het [[Raitdaip]] bie [[Dörkwerd]] ]]
Onder t westelke dail van dit gebied (Fivelgo), ligt n grode [[eerdgas]]bel dij lèste joaren oereg leeg wordt. Hai is bie [[Slochter (dörp)|Slochter]] vonden en drogt den ook de noam ''Slochteren''. t Is nait zo dat de gasbel zoch allend bie Slochter bevindt. Hai rekt zoch grofweg oet van [[Hoogezaand]] tot [[n Daam]] en van [[Middelstom]] tot [[Noordbrouk]] tou. t Vermindern van de drok in de ondergrondse eerdloagen zòrgt terveur dat grond zakken dut.

t Zuudoosten, de [[Veenkolonien]], was oorspronkelk n oetstrekt [[Vene (grondsoorte)|hoogveengebied]] dat vanôf  [[17e eeuw|17e aiw]] ontklaind en in kultuur brocht worden is. Oet dij tied resteert n oetgebraaid stelsel van [[knoal (woaterweg)|knoalen]]. Traditsjoneel wörren hier veural fabriekseerdappels verbaauwd. Tegenswoordeg binnen der nog môr drij [[AVEBE]]-febrieken over, woarvan  ainege verwaarkensfebriek bie [[Troapelknoal]] staait.

Oostelk van de Veenkolonien en t Oldambt ligt [[Westerwoolde (streek)|Westerwolde]], n streek op zaandgrond. Hier ligt t hoogste stee van Grunnen, de [[Hassebaarg]]. Dizze streek wordt kenmaarkt deur n glooiend laandschop mit veul bozzen en [[neander]]rivierkes.

Ook t [[Westerkertaaier]], in t westen van t provìnzie, ligt op n laange zaandrog. Dit is n oetloper van de [[Hondsrog]]. t Het wat laandschop betreft veul van de [[Friese Woolden|Fraise Wolden]].

In t noorden van t Westerkertaaier wordt t laandschop kenmaarkt deur [[wierde (toponiem)|hoogten]].

[[Grunnen (stad)|Stad]] en [[Hoaren (Grunnen)|Hoaren]] binnen ontstoan op de Hondsrug. Dit verkloart ook de hoogteverschillen in Stad.

Ook t [[Hoogelaand]] is, zo as de noam al vermouden dut, n hogergelegen streek. As man t over t Hoogelaand het, prat man ook voak over ''doar bie de diek''. Dit komt deurdat de [[dieken]] dizze streek beschaarmen en ontstoan loaten hebben.

De belangriekste knoalen in de provìnzie binnen t [[Raitdaip]], t [[Van Starkenbörgknoal]], t [[Emsknoal]], t [[Stadsknoal (knoal)|Stadsknoal]] en t [[Winschoterdaip]].
Revierkes in t gebied binnen t Raitdaip, oetgroaven en liektrokken tot n knoal, de [[Laauwers]] en de [[Westerwoldse Oa]] dij tin zuden van [[Weskenhoezen]] de [[Ruten Oa]] nuimd wordt.

== Geschiednis ==
[[Ofbeelding:Grönnen koart.jpg|thumb|220px|right|Koart van Grunnen mit de [[Oldambtsters]]e noamen]]
De geschiednis van de provìnzie Grunnen is veur n groot dail t prozes woarbie de Stad in de run van de joaren aal meer de macht kreeg in de [[Ommelanden]]. Doar veur ligt nog n periode woarin t grootste dail van de provìnzie ain gebied vörmde mit t noaberske [[Frieslaand|Westerlaauwers Fraislaand]] en [[Oostfraislaand]]. t Was n gebied dat t maiste vot haar van de tegenswoordege [[Waddenzee]]. Bie [[eb]] vuil t dreug, bie [[vloed|vloud]] ston t grotendails onder woater. In dat kwelderlaandschop was vaste bewonen allendeg meugelk op [[wierde (toponiem)|wierden]] en [[taarpen]].

De vondst van n [[hunebed]] bie [[Noordloaren]] verwist noar t feit dat de bewonensgeschiednis op zien minst terugge gaait tot de [[staintied]]. De vondst van n verzonken hunebed bie [[Delfziel]] is n aanwiezen dat dij bewonen zoch nait allend bepaarkte tot t grìnsgebied mit [[Drenthe|de Drìnt]].

De eerste bekende vermelden van t Stad Grunnen dateert oet 1024. De Stad was dou in elk geval nominoal bullen van de [[bisschop]] van [[Aartsbisdom Utrecht|Oetrecht]]. Aannomen wordt dat Stad oorspronkelk n Drìnts esdörp was, môr der binnen ook aanwiezens dat Stad dails bewoond wuir deur [[Friezen (volk)|Fraizen]]. t Saksische karakter het in elk geval de overhaand kregen.

De Stad haar oorspronkelk ainege konkurrentsie van [[n Daam]], môr noadat de Stad der in sloagd was om t [[stoapelrecht]] te verwaarven was de dominante positsie vestegd. De invloud van de Stad dijde vlot oet. t Toppunt van heur macht beraaikte de Stad aan t ìnde van de [[15e eeuw|15e aiw]], dou heur invloud tot wied in de tegenswoordege provìnzie [[Frieslaand|Fraislaand]] rekde, woarbie allend [[Franeker|Froaneker]] zok tegen Stad verzette. In summege dailen van de provìnzie, mit noam in t [[Oldambt (streek)|Oldambt]] en [[Westerwoolde (streek)|Westerwolde]] was de Stad oetìndelk ook formeel boas.

De haile provìnzie nam de toal van de Stad over, môr behuil n aantel Fraise woorden en oetdrukkens.

In de tied van de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek]] was de gangboare aanduden veur Grunnen [[Stad en Lande|provìnzie Stad en Lande]]. Dij volgorde was gain touval. De heerschoppij van de Stad over grode dailen van de provìnzie ìndegde in bestuurleke zin noa de [[Franse tied (Nederlaand)|Franse tied]]. Dou wör de tegenwoordege provìnzie insteld woarbinnen de biezöndere positsie van de Stad formeel ôfschaft wör. De Stad bleef nog wel aigender van grode dailen van t Oldambt, Westerwolde en de Veenkolonien. Doar kwam pas n ìnde aan in de tachtiger joaren van de [[20e eeuw|20e aiw]] deur gemaintelke herindailen.

== Vlaag en woapen ==
[[Ofbeelding:Groningen coa.svg|right|Woapen van Grunnen]]
t [[Waopen (heraldiek)|Woapen]] van de provìnzie Grunnen is offisjeel vaststeld in [[1947]]. t Dateert al oet de [[16e eeuw|16e aiw]]. t Is tot staand kommen noadat de Stad en de Ommelanden, noa de [[Reduksie van Grunnen|reduksie]] van de Stad in [[1594]] verainegd wörren as ain gewest. t Woapen is den ook n kombinoatsie van t woapen van de Stad en t woapen van de Ommelanden.

In t eerste en daarde kertaaier staait t woapen van Stad. Hiermit worden de gebieden symboliseerd dij direkt onder t bestuur van de Stad vuilen ([[Gerecht (streek)|t Gorecht]], baaide [[Oldambt (streek)|Oldambten]], [[Reiderlaand (streek)|Reiderlaand]] en [[Westerwoolde (streek)|Westerwolde]]). t Wordt vörmd deur n golden schild mit doarin de Duutse oadler mit twij koppen en de vlaag van de Stad as schild.

In t twijde en vaaierde kertaaier staait t woapen van de [[Ommelanden]]. Dit bestaait oet n sulvern schild mit drij blaauwe banden en 11 rooie haarten. De drij baalken stoan veur de drij Ommelanden, [[Hunzego]], [[Fivelgo]] en t [[Westerkertaaier]]. De 11 rooie haarten verwiezen noar de 11 onderkertaaieren.

t Woapen wordt dekt deur n golden kroon van vief bloader en vaaier poarels. t Wordt aan weerszieden vastholden deur n golden laiw as symbool van de [[Nederlaand|Nederlanden]].

[[Ofbeelding:Flag Groningen.svg|130px|right|Vlage van Grunnen]]
De provìnzjoale vlaag is vaststeld in [[1950]]. Ook de vlaag verwiest noar Stad en Ommelanden. De rooie en blaauwe houkvlakken verwiezen noar de kleuren van de Ommelanden, t zìntroale gruine kruus verwiest noar de zìntroale positsie van de Stad.
{{Heufdartikel|Vlage van Grunnen|gos}}

== Kultuur ==
=== Toal ===
In de provìnzie Grunnen wordt [[Grunnegs]] proat, dat n dialekt is van de [[Leegsaksisch]]e streektoal. Op de maiste ploatsen sprekt man meer Grunnegs as [[Nederlaands]]. t Dialekt onderschaaidt zoch van de aander Leegsaksische dialekten deur zien aksìnt, dat nait op t [[Duuts]] of t [[Nederlaands]] liekt. Ook de woordenschat is deur Fraise invlouden aans as dij van de aander Leegsaksische dialekten.

=== Volksbrukens ===
[[Ofbeelding:Landschap Westerwolde.jpg|right|250px|thumb|Landschap van [[Westerwoolde (streek)|Westerwolde]] ''foto: Jacqueline Kuil''. [https://web.archive.org/web/20060427125805/http://www.rtvnoord.nl/groningeninbeeld/index.asp ''Foto's van Groningen''] ]]
Typisch Grunnegse volksgebruken binnen ''[[neutenschaiten]]'', ook ''op e gorre'' of ''neutjeriegjern'' nuimd, [[kinken]] en [[kaaibakken]].

Ook wordt der in ploatsen as [[Troapel]] en [[Kloosterboeren]] [[karnevaal]] vierd. Op t Hoogelaand wordt hier en doar nog n [[maaiboom]] &quot;plant&quot;. Liek as in [[Limburg (Nederlaand)|Limbörg]] en dailen van [[Drìnthe]], wordt der op 11 novìmber laangs de deuren lopen veur [[Sint-Maarten (feest)|Sunt-Meerten]]. In t dörp Troapel wordt elk joar [[Middelaiws Troapel]] vierd om t 14e aiwse [[klooster]] hìn.

t Stad viert op [[28 augustus|28 augustes]] [[Grunnegs ontzet]] (ook ''Bommenberend'' nuimd). Dit wordt vierd mit n sportevenemìnt, meziek en n [[kaarms]]. Vierd wordt dat de Stad, op 28 augustes 1672 (veur de Gregorioanse kalìnder 17 augustes), won van de bisschop van Munster, [[Berend van Goalen]] (Bommenberend), dij Stad onder vuur huil.

In [[Westerwoolde (streek)|Westerwolde]] viert man in ploatsen as [[Onstwedde]] en [[Jipsenhoezen]] op [[21 dezember|21 december]] Sunt-Thomas. Op dizze körtste dag van t joar worden de kwoaie gaisten verjoagd deur op [[midwinterhoorn|midwinterhörns]] te bloazen. Op 6 jannewoari, [[diekoningen|drijkeunens]], gongen kinder vrouger laangs de deuren om slik te ontvangen van de bewoners. Tegenswoordeg wordt dit binoa tot hailmoal nait meer doan.

=== Eterij en Drinkerij ===
Typisch Grunneger lekkernijen binnen: 
* '''Spekdikken'''. Dikke rogge pankouken mit metwôrst en spek. Zai worden veural om en bie nijjoar eten en worden ook moakt in [[Oostfraislaand]], môr hebben doar n aander smôk as de Grunnegse.
* '''Boerenjongen en boerenwichter'''. Boerenjongen is braandewien mit keneel en rozinen. Boerenwicht is t zölfde allend den mit aprikosen in stee van rozinen. Boerenjong is ook de noam veur n leutje Grunnegs metwôrstke dij oorspronkelk oet Westerwolde komt.
* '''Grunneger Knieperkes en Rolletjes'''. Knieperkes binnen zuite koekies môkt mit n kniepiezer, vandoar de noam knieper. Zai worden ook moakt in Drìnthe en Overiesel, môr hebben n zuitere smoak. Rolletjes binnen oprolde kniepers en binnen typisch Grunnegs.
* '''Haardstoet en schoten'''. Haardstoetjes binnen witte, platte, ronde en haarde stoetjes. Ze worden allend in Grunnen verkocht bie ambachtelke bakkerijen. Schoten binnen laangwaarpege kadetten oet Grunnen, môkt van melkdeeg.
* '''Oalwief'''. Oalwief is n typisch Grunneger lekkernij. t Is n soort ontbijtkouk, môr wordt maisttieds eten bie de middagkovvie. t Is n soort van de Grunneger kouk, woar man ook weer aander soorten van het zo as t sukerkouk.
* '''Povvert'''. n Hoge, ronde cake mit rozinen en gember der op.
* '''Grunneger mostert, mostertsoep en mostertsaus'''. Grunneger mostert is n pittege mostert mit haile mostertzoaden der in. Hiermit wordt ook mostertsoep en mostertdipsaus môkt. Mostertdipsaus wordt dipsaus nuimt omdat der mit eerdappels in dipt wordt.

=== Kultureel aarfgoud ===
t Kultuurhistorische aarfgoud van de provìnzie wordt vörmd deur [[Börg]]en (verstaarkte laandhoezen, zo as de [[Fraeylemabörg]] in Slochter) en veule olle dörpskìrken, dij voak mit de bieheurende dörpskernen op [[wierde (toponiem)|wierden]] stoan. Aan de Duutse grìns liggen de vestendörpkes [[Boertang]], [[Schaanze|Nijschaanze]] en [[Olschaanze (Grunnen)|Olschaanze]].

Wieders is n groot kultureel zentrum van de provìnzie t [[Grunneger Museum]]. De olle grieze [[Martinitoren]] van de middelaiwse [[Martinikìrk]] is de trots van [[Grunnen (stad)|Stad]] en [[Ommelanden|Ommelaand]].

=== Toerisme ===
t Kultureel aarfgoud en aander zainsweerdegheden as t Naasjonoalpaark [[Laauwersmeer]], de [[Hortus]] in Hoaren en de natuur in [[Westerwoolde (streek)|Westerwolde]] vörmen de belaankriekste rezens veur toeristen om noar de provìnzie Grunnen te kommen.

== Gemaintes ==
{|
|
# [[De Pekel]]  (''Pekela'')  
# [[Emsdelta]] (''Eemsdelta'')
# [[t Hoogelaand]] (''Het Hogeland'') 
# [[Knoal (gemainte)|Knoal]] (''Stadskanaal'')  
# [[Midden-Grunnen]]  (''Midden-Groningen'')  
|&lt;ol start=&quot;6&quot;&gt;
&lt;li&gt; [[Oldambt (gemainte)|Oldambt]]
&lt;li&gt; [[Grunnen (gemainte)|Stad]]  (''Groningen (stad)'')  
&lt;li&gt; [[Veendaam (gemainte)|Veendaam]]  (''Veendam'')  
&lt;li&gt; [[Westerkertier (gemainte)|Westerkertier]]  (''Westerkwartier'')  
&lt;li&gt; [[Westerwoolde (gemainte)|Westerwoolde]]  (''Westerwolde'')&lt;/ol&gt;
|
|}

== Bestuur ==

=== Provinzjoale Stoaten ===
De [[Provinzjoale Stoaten]] binnen veur t lèst kozen in 2023.

{| BORDER=&quot;0&quot;
|-
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;float:left; margin-right:2em;&quot;
!colspan=&quot;13&quot;| Uitslag Stoatenverkiezingen 2003-2023 &lt;ref&gt;[https://www.verkiezingsuitslagen.nl/verkiezingen?s=Provinciale+Staten&amp;v=2003&amp;t=2023 Verkiezingen Provinciale Staten 2003-2023], Kiesraad&lt;/ref&gt;
|-
! valign=top rowspan=2 | '''Partei''' || colspan=2 align=center | '''2003''' || colspan=2 align=center | '''2007'''|| colspan=2 align=center | '''2011'''|| colspan=2 align=center | '''2015''' || colspan=2 align=center | '''2019''' || colspan=2 align=center | '''2023'''
|-
! '''stemmen in %'''|| '''zetels''' || '''stemmen in %'''|| '''zetels'''|| '''stemmen in %'''|| '''zetels'''|| '''stemmen in %'''|| '''zetels''' || '''stemmen in %'''|| '''zetels''' || '''stemmen in %'''|| '''zetels'''
|-
| [[BBB]]
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | 23,5 || align=right | 12
|-
| [[PvdA]]
| align=right | 33,8 || align=right | 20
| align=right | 26,2 || align=right | 12
| align=right | 24,9 || align=right | 12
| align=right | 12,3 || align=right | 6
| align=right | 12,0 || align=right | 5
| align=right | 10,0 || align=right | 5
|-
| [[GL]] 
| align=right | 8,4 || align=right | 5
| align=right | 7,6 || align=right | 3
| align=right | 7,2 || align=right | 3
| align=right | 6,5 || align=right | 3
| align=right | 12,5 || align=right | 6
| align=right | 9,7 || align=right | 5
|-
| [[CU]]
| align=right | 7,5 || align=right | 4
| align=right | 10,3 || align=right | 4
| align=right | 7,6 || align=right | 3
| align=right | 8,8 || align=right | 4
| align=right | 9,5 || align=right | 4
| align=right | 6,3 || align=right | 3 
|-
| [[Groninger Belang]]
| align=right | || align=right |
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | 6,6 || align=right | 3
| align=right | 7,3 || align=right | 3
| align=right | 6,0 || align=right | 3
|-
| [[VVD]] 
| align=right | 13,4 || align=right | 7
| align=right | 11,7 || align=right | 5
| align=right | 13,2 || align=right | 6
| align=right | 9,2 || align=right | 4
| align=right | 8,5 || align=right | 4
| align=right | 5,7 || align=right | 2
|-
| [[SP]] 
| align=right | 6,0 || align=right | 3
| align=right | 15,9 || align=right | 7
| align=right | 12,8 || align=right | 6
| align=right | 16,2 || align=right | 8
| align=right | 8,7 || align=right | 4
| align=right | 5,5 || align=right | 2
|-
| [[D66]]
| align=right | 4,0 || align=right | 2
| align=right | 2,6 || align=right | 1
| align=right | 7,8 || align=right | 3
| align=right | 9,7 || align=right | 4
| align=right | 6,6 || align=right | 3
| align=right | 5,4 || align=right | 2
|-
| [[PvdD]]
| align=right | || align=right | 
| align=right | 2,2 || align=right | 1
| align=right | 2,1 || align=right | 1
| align=right | 3,8 || align=right | 2
| align=right | 4,1 || align=right | 1
| align=right | 5,0 || align=right | 2
|-
| [[PVV]]
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | 7,7 || align=right | 3
| align=right | 8,0 || align=right | 3
| align=right | 6,0 || align=right | 2
| align=right | 4,7 || align=right | 2
|-
| [[CDA]] 
| align=right | 20,9 || align=right | 12
| align=right | 19,4 || align=right | 9
| align=right | 12,0 || align=right | 5
| align=right | 11,3 || align=right | 5
| align=right | 8,1 || align=right | 3
| align=right | 4,1 || align=right | 2
|-
| [[Volt]]
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right | 3,8 || align=right | 1
|-
| [[Partij voor het Noorden]] 
| align=right | 3,6 || align=right | 2
| align=right | 3,6 || align=right | 1
| align=right | 3,2 || align=right | 1
| align=right | 2,1 || align=right | 1
| align=right | 4,1 || align=right | 2
| align=right | 2,9 || align=right | 1
|-
| [[FVD]]
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right | 10,2 || align=right | 5
| align=right | 2,4 || align=right | 1
|-
| [[JA21]]
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right | 1,7 || align=right | 0
|-
| [[50+]]
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | 1,5 || align=right | 0
| align=right | 2,0 || align=right | 0
| align=right | 2,2 || align=right | 1
| align=right | 1,4 || align=right | 0
|-
| [[SGP]]
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right |  || align=right | 
| align=right | 1,1 || align=right | 0
|-
| [[DENK]]
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | 0,4 || align=right | 0
| align=right | || align=right | 
|-
| [[LPF]]
| align=right | 1,6 || align=right | 0
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
| align=right | || align=right | 
|-
| overig
| align=right | 0,8 || align=right | 0
| align=right | 0,5 || align=right | 0
| align=right | || align=right | 
| align=right | 3,7 || align=right | 0
| align=right | || align=right | 
| align=right | 0,7 || align=right | 0
|-
! Opkomst
! align=right | 55,5 || align=right |
! align=right | 51,0 || align=right |
! align=right | 58,2 || align=right |
! align=right | 53,0 || align=right |
! align=right | 56,1 || align=right |
! align=right | 62,5 || align=right | 
|-
! Totoal
! align=right | || align=right | 55
! align=right | || align=right | 43
! align=right | || align=right | 43
! align=right | || align=right | 43
! align=right | || align=right | 43
! align=right | || align=right | 43
|-
|}
| width=&quot;50&quot; |
|
|
|}

=== Deputeerde Stoaten ===

t Bestuurliek zìntrum van de provìnzie is vaastegd in t historische provìnziehoes aan t [[Martinikìrkhoof]] in t Stad Grunnen. Grunnen wordt bestuurd deur n kollege van BBB, PvdA, CU en Groninger Belang.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220302035739/https://www.provinciegroningen.nl/bestuur-en-organisatie/gedeputeerde-staten/ Gedeputeerde Staten], provincie Groningen&lt;/ref&gt;

Noast Kommissoares van de Keunegin [[René Paas]] (CDA), bestaait t kollege oet:

* Henk Emmens - BBB
* Susan Top - BBB
* Tjeerd van Dekken - PvdA
* Johan Hamster - CU
* Bram Schmaal - Groninger Belang

== Hìnwiezen ==
&lt;references/&gt;

== Boetende hìnwiezen ==
* [https://web.archive.org/web/20100420051609/http://www.provinciegroningen.nl/ Offisjeel webstee van de provìnzie Grunnen]
* [http://www.groningen.nl/ VVV Grunnen]
* [http://www.rtvnoord.nl/ Regionoale radio- en tvomroup, mit fotos van Grunnen]
* [https://web.archive.org/web/20220622184603/https://www.plaatsengids.nl/groningen-provincie Groningen (provincie)], Plaatsengids
* [https://allecijfers.nl/provincie/groningen/ Statistieken provincie Groningen], AlleCijfers

{{GrunnegerOmmelanden}}
{{GemaintesGrunnen}}
{{NederlaandsePrevinsies}}
{{Dialekt|gos|[[Oldambtsters|Oldambt]]}}

[[Kategorie:Grunnen| ]]</text>
      <sha1>p18341vlnlvvlaglf7p3imxft70ec7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruslaand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1809</id>
    <revision>
      <id>332827</id>
      <parentid>332824</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T18:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WikiBayer</username>
        <id>18546</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wysigingen döär [[Special:Contributions/Dr-Andr888|Dr-Andr888]] ([[User talk:Dr-Andr888|oaverleg]]) weaderümmedraid tot de lätste versy van [[User:~2025-40459-51|~2025-40459-51]]</comment>
      <origin>332178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10272" sha1="j74vjjrw9kfmzai0e717iwip1zg78j6" xml:space="preserve">{{Laandtabel-stl
| naemeinlaanstael = Российская Федерация&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Rossijskaja Federatsija&lt;/small&gt;
| naam = Ruslaand
| vlagge = [[Bestaand:Flag of Russia.svg|140x100px|border|Vlagge van Ruslaand]]
| waopen = [[Bestaand:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|100x100px|Waopen van Ruslaand]]
| breedtegroad = 60///N | lengtegroad = 95///E | region = RU
| lekaosie = Russian Federation (orthographic projection).svg
| taelen = [[Russisch]] (en aandere)
| heufdstad = [[Moskou (stad)|Moskou]]
| religie = [[Russisch-Orthodoxe Karke|Russisch-orthodox]] (58%)&lt;br /&gt; [[islam]] (5%)&lt;br /&gt;[[boeddhisme]] (5%)&lt;br /&gt;[[jodendom]] (0,2%)&lt;br /&gt;[[sjamanisme]]/[[animisme]]
| regeringsvorm = [[Federaole rippebliek]]
| km2 = 17.075.200 | pctwaeter = 0,5
| inwoners = 146,8 ([[2020]])&lt;ref&gt;https://www.nationsonline.org/oneworld/population-by-country.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Met de [[Krim]]&lt;/ref&gt; | dichthied = 8,5 
| muntienhied = [[Roebel]] | valutakode = RUR
| tiedzone =  +2 tot + 12
| volkslied = [[Gimn Rossijskoj Federatsii]]
| feestdag = [[12 juni]]
| tld = ru | laandkode = RUS | til = 7
}}
'''Ruslaand''', officieel de '''Russische Federaosie''' ([[Russisch]]: ''Россия, Российская Федерация'', ''Rossija, Rossijskaja federacija''), is et grootste laand ter wereld mit 17.075.200 kwadraotkilometer, gedieltelik legen in [[Europa (continent)|Europa]] en gedieltelik in [[Azië]]. Et laand leit liekewel vanuut een poletiek perspektief in Europa, omdat de belangriekste dielen d'r-van in et Europese diel liggen. Ruslaand het et zeuvende grootste antal inwoners van alle lanen ter wereld. Ruslaand greenst an [[Noorwegen]], [[Finlaand]], [[Estlaand]], [[Letlaand]], [[Litouwen]], [[Polen]], [[Wit-Ruslaand]], [[Oekraïne]], [[Georgië]], [[Azerbeidzjan]], [[Kazachstan]], [[Volksrippebliek China|China]], [[Mongolië]] en [[Noord-Korea]]. Et laand vormde van [[1917]] tot [[1991]] as [[Russische Sociaolistische Federaotieve Sovjetrippebliek]] (RSFSR) et hat van de [[Sovjet-Unie]], en is vandaegededag een onofhaankelik laand mit lidmaotschop van et [[Gemienebest van Onofhaankelike Staoten]]. Diplomaotisch zien gelt Ruslaand as de opvolgstaot van de Sovjet-Unie. De Russische muntienhied is de [[roebel]].

Staotsheufd en regeringsleider is [[Vladimir Poetin]]

Nao de inmekeerstotting van de Sovjet-Unie kreeg et ni'je Ruslaand een bult minder anzien dan de veurmaolige Sovjet-Unie. In [[oktober]] [[2005]] wodde d'r bericht dat de bevolking van Ruslaand mit een half miljoen daeld was, tot 143 miljoen. Ruslaand is nog altied et laand mit et hoogste antal immigranten.

== Geschiedenis ==
=== Et Oolde Ruś ===
Veurdat et [[christendom|kristelike]] tiedpark begon, leefden d'r in et zuden van et hudige Ruslaand en in Oekraïne onorganiseerde stammen, zoas de [[Proto-Indo-Europees|Proto-Indo-Europeërs]] en de [[Skythen]]. Van de dadde tot de zesde ieuw nao [[Christus|Kristus]] wodden de steppen daor onderlopen deur opienvolgende nomadische invaosies, zoas deur de [[Hunnen]] en [[Avaren]]. Tot de achtste ieuw was et zudelike gebied in hanen van de [[Chazaren]], een [[Turkisch]] volk dat allieerd was mit de [[Byzantiense Riek|Byzantienen]] en vanuut Ruslaand een reeks oorlogen voerde mit de [[Kalifaot|Arabische Kalifaoten]].

De [[Oost-Slaven|Vrogge Oost-Slaven]] kregen de overhaand in hudig West-Ruslaand vanof de zeuvende ieuw. Halverwege de negende ieuw kwam d'r op uutnodiging, een groep [[Scandinavië]]rs, de [[Warangen]], om as heersende elite dienst te doen, mit [[Novgorod]] as [[heufdstad]]. Ok al nammen de heersers de Slavische kultuur gauw op, toch overleefde de Warangische dynastie een flink antal ieuwen. In die tied was de [[Oosters-Orthodoxe Karke]] adopteerd, en was de heufdstad in 882 nao Kristus veerder naor et zuden verplaetst, naor [[Kiev]] in 't hudige Oekraïne.

In disse tied wodde et woord ''Rhos'', of ''Ruś'' veur et eerst bruukt om de Warangen en heur Slavische volk mit an te duden. In de tiende en de elfde ieuw wodde ''Kiev-Ruś'' et grootste en meest welvaorende laand van Europa, vanwegen de haandel mit beidend Europa én Azië. 

De uutmekeerstotting van ni'je haandelsroutes naor et Oosten in de tied van [[Kruustocht]]en het in de twaolfde ieuw mitwarkt an de ondergaang en ofbrokkeling van Kiev-Ruś.

In de twaolfde en de dattiende ieuw wodde een groot antal van de Slavische bevolking votdreven naor et zwaor beboste noorden, naor et zonuumde ''Zaleśje'' (Aachter-et-bos) deur konstante invaosies van nomadische Turkische stammen, zoas de [[Kiptsjak]]en en [[Petsjeneg]]s. Daor in et noorden ontstonnen de opvolgstaoten van Kiev-Ruś: De [[Novgorod|Rippebliek Novgorod]] en [[Vladimir-Suzdal]]. De omkrieten van de revier de [[Wolga]] wodden hielemaole overneumen deur de [[Wolga-Bulgaoren]] en heur moslimstaot.

Over de volgende ieuwen wodden de Slavische hertogdommen van et ''Zaleśje'' om de zoveul tied anvallen, plunderd en veroverd deur [[Mongolië|Mongoolse]] nomadenlegers, die onderdiel vormden van de [[Goolden Horde]], et Sino-Mongoolse riek dat in de vroggere ieuwen deur [[Kublai Khan]] opzet was, en zich uutstrekte van [[Peking]] in et oosten tot vlak aachter et [[Oeral]]gebargte in Ruslaand. In disse tied kwam veur et eerst een verschoeving tussen Russen, [[Wit-Ruslaand|Wit-Russen]] en [[Oekraïne]]rs: bi'j heur die in et oosten onder konstante anval van de Mongolen (ok ''Tataren'') kwammen, ontwikkelde de tael staorigan richting et [[Russisch]]. In et westen en et zuden, in de gebieden die annekseerd wodden deur et [[Polen-Litouwen|Groothertogdom Polen-Litouwen]] ontstonnen et [[Wit-Russisch]] en et [[Oekraïens]].

Disse tied wodt in Ruslaand anduud as et ''Mongoolse juk'' - de Russsiche hertogdommen verleuren heur onofhaankelikhied an de Tataarse ''chans'', die hoge belasting opeisten en de grotere steden om de zoveul tied plunderden. Dit het d'r-toe leided, dat tiedens de volledige [[middeleeuwn|middelieuwen]] Ruslaand machteloos was en him ekonomisch niet ontwikkelen kon. Allend Novgorod en [[Pskov]] in et noordwesten wol et lokken de Tataoren buten te holen, en zels om onofhaankelikhied van Polen-Litouwen en van de [[Teutonen]] te blieven beholen.

=== Moskovië ===
Now dat et Mongoolse riek staorigan uutmekeerviel ontwikkelde [[Moskou (stad)|Moskou]] him van een klein dörp tot ien van de weinige grotere steden van Ruslaand, en bi'j de veldslag op et [[Veldslag op et Snippenveld|Snippenveld]] in [[1389]] begon et aende van et Mongoolse juk. De vaal van [[Konstantinopel]] in 1453 leide d'r-toe, dat de Moskou-Russen heur stad as et laeste bolwark van et &quot;echte&quot; [[christendom|kristendom]], et [[Oosters-Orthodoxe Karke|orthodoxie]], gongen zien. In de woorden van [[Ivan Kalita]] (Ivan Geldbudel, groothertog van Moskovië 1456 - 1505): ''Et eerste [[Rome]] is valen, en et twiede Rome, Konstantinopel, ok: Moskou is et dadde Rome en d'r komt gien vierde.'' Dezelde Ivan veroverde een bult van de omliggende Russische hertogdommen, en nam de titel &quot;Groothertog van alle Ruslanen&quot;.

Begin zestiende ieuw wodde de Russische adel vormd, de kaste van ''bojaren'', die van de Moskovische groothertog landeri'jen kregen, [[peerd]]en, en legers, mit et doel Moskovië te verdedigen tegen de [[Krim-Tataren]] in et zuden, en aandere Turkische stammen, overbleven van et uutmekeervalen Mongoolse Riek.

[[Ivan V van Ruslaand|Ivan de Verschrikkelike]], officieel kroond as eerste [[tsaar]] van Ruslaand (et woord is ofleid van et [[Latien]]se [[Caesar]]) in [[1547]] veroverde de laeste onofhaankelike Russische rippeblieken en hertogdommen, annekseerde de moslim-turkische lanen rond de [[Wolga]] en op de [[Krim]], en begon et perces Russische macht zo veer meugelik uut te breiden naor et oosten deur [[Kozakken]]regimenten over de Oeral te sturen. Ien ieuw laeter wodde [[Alaska (stoat)|Alaska]] ontdekt deur [[Bering]], en was Ruslaand et grootste laand ter wereld wodden.

== Bestuurlike indieling ==
De Russische Federaosie omvatte sund [[1992]] 89 gebieden mit een uutienlopende staotus, an et aende van [[2005]] weren et d'r nog 88: 
* 48 [[oblast]]en (perveensies)
* 21 autonome [[rippebliek]]en (respoebliki)
* 7 [[krajs]]
* 1 autonoom [[oblast]]
* 9 autonome [[distrikt]]en (okroegs)
* 2 federaole [[Stad (woonstee)|steden]] ([[Moskou (stad)|Moskou]] en [[Sint-Petersborg|Sunt-Petersborg]])

== Belangrieke steden ==
[[Archangelsk]] — [[Astrachan]] — [[Irkoetsk]] — [[Jekaterinenburg]] — [[Kaliningrad]] — [[Kazan]] — [[Krasnodar]] — [[Krasnojarsk]] — [[Moermansk]] — [[Moskou (stad)|Moskou]] — [[Nizjni Novgorod]] — [[Novgorod]] — [[Novosibirsk]] — [[Oefa]] — [[Omsk]] — [[Penza]] — [[Perm]] — [[Petrozavodsk]] — [[Pskov]] — [[Rostov an de Don]] — [[Samara]] — [[Saratov]] — [[Sint-Petersborg|Sunt-Petersborg]] — [[Tomsk]] — [[Tsjeljabinsk]] — [[Tver]] — [[Vladivostok]] — [[Vologda]] — [[Voronezj]] — [[Wolgograd]]

== Religie ==
Ruslaand het een groot antal religies, mar is overwegend atheïstisch. De [[Russisch-Orthodoxe Karke]] is ok nao 1991 de meest dominante kristelike religie bleven in Ruslaand, mar het veul anhang verleuren tiedens et kommunisme. Veul etnische Russen bin niet meer religieus, mar staon nog wel sympathiek tegenover disse karke, die ok een grote kulturele betekenis had het veur de Russische geschiedenis. De [[islam]] volgt op de tweede plak. Anadere religies omvatten verschillende [[protestantisme|protestaanse]] karken en de [[ooldgeleuvigen]], [[boeddhisme]], [[jodendom]], [[Rooms-Katholieke Karke|rooms-kattelicisme]] en [[sjamanisme]]. Overarving van geleuven vient over et algemien plak langes etnische lienen: etnische Russen bin vaeke Russisch-orthodox en Turkse en Kaukasische volken bin vaeke islamitisch. [[Neopaganisme]] kriegt veural de laeste tied anhangers onder meensken van Slavische oorsprong.

== Zie ok ==
* [[Siberie]]

== Nedersaksisch ==
* [[Grönnegs]]: ''Ruslaand'' (schriefwieze), ''Röslaand'' (oetsproak)
* [[Tweants]]: ''Roslaand'' (met de -o- as in t [[Fraans]]ke ''bon''), ''Röslaand'', ''Ruslaand''
* [[Veluws]]: ''Ruslaand'' of ''Rusland'' ([[Bunsjoots]]: ''Ruslangd'')
* [[Stellingwarfs]]: ''Ruslaand''

== Rifferenties ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Stellingwarfs artikel]]
[[Kategorie:Ruslaand| ]]</text>
      <sha1>j74vjjrw9kfmzai0e717iwip1zg78j6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Quebec (perveensie)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2621</id>
    <revision>
      <id>332825</id>
      <parentid>332709</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T14:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurcke</username>
        <id>34561</id>
      </contributor>
      <comment>Coat of arms of Quebec (without crown).svg The crown was officially removed from the Québec coat of arms on 23 January 2026. Source: https://www.quebec.ca/gouvernement/portrait-quebec/drapeau-symboles-nationaux/armoiries</comment>
      <origin>332825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="fthppn2yyzk5stro4p41idtam0fviam" xml:space="preserve">{{Infobox provinsie
| noam = Quebec
| region = VN
| ofbeelding vlage = [[Bestaand:Flag of Quebec.svg|150px|border|Vlagge van Quebec]]
| ofbeelding woapen = [[Bestaand:Coat of arms of Quebec (without crown).svg|85px|Waopen van Quebec]]
| kortnoam = Quebec
| heufdstad = [[Quebec (stad)|Quebec]]
| grootste stad = [[Montreal (stad)|Montreal]]
| breedtegroad = 53/0/0/N 
| lengtegroad = 70/0/0/W
| opp = 1.542.056
| inwoner = 8.294.656
| doatum = meert 2016
| bevolkensdichtte = 5,4
| tiedzaone = UTC−5
| ofbeelding = [[Bestaand:Carte du Québec au sein du Canada.svg|280px|Quebec in Kannede]]
| Webstee = [http://www.gouv.qc.ca/ http://www.gouv.qc.ca/]
}}
'''Quebec''' ([[Fraans]]: ''Québec'', [[Engels]]: ''Quebec'') is een [[pervincie|perveensie van Kannede]] mit as [[heufdstad]] [[Quebec (stad)|Quebec]]. De inwoners van Quebec, de ''Québécois'', numen de perveensie in et [[Frans|Fraans]] &quot;le Québec&quot;, en de heufdstad &quot;Québec&quot;. In meert 2016 had de perveensie omdebi'j 8.294.656 inwoners.&lt;ref&gt;[http://www5.statcan.gc.ca/cansim/a26?lang=eng&amp;retrLang=eng&amp;id=0510005&amp;paSer=&amp;pattern=&amp;stByVal=1&amp;p1=1&amp;p2=31&amp;tabMode=dataTable&amp;csid= Schatting inwoners Quebec, meert 2016]&lt;/ref&gt;

Hoewel de stad Quebec de heufdstad is, is [[Montreal (Quebec)|Montreal]] de grootste stad van disse perveensie.

De naeme Quebec wodt uutspreuken as ''kebek'' of ''kwebek'' en komt van et woord ''kébec'', dat &quot;vernauwing van de revier&quot; betekent in t [[Algonquin (tael)|Algonquin]] en wodde bruukt deur de [[Algonquin (volk)|Algonquin]], [[Kri]] en [[Mikmak]] volker. Et gong hier over de [[Saint Lawrencerevier]] waor now de stad Quebec leit.

== Tael ==
Fraans is de ienigste officiële [[taol|tael]] van de perveensie. De Québécoisvariaant van et Fraans het her en der wat oolderwetsere kenmarken dan et Fraans dat in [[Frankriek|Fraankriek]] praot wodt, een veurbeeld is et in Fraankriek oolderwetse woord ''espérer'' dat ''waachten'' betekent, mar dat vandaegededag in Fraankriek mit ''attendre'' uutdrokt wodt. Veerder bin d'r ok aandere verschillen, bieveurbeeld in de fonologie, en een wat [[taelzuvering|zuverdere]] woordeschat, et Québécois ''fin de semaine'' is in et Fraans ''week-end'', Québécois ''traversier'' akkedeert mit et Fraanse ''ferryboat''. Et dialekt van Montreal wodt ''joual'' nuumd.

In Quebec wonen ok bi'jveurbeeld [[Haïti]]anen en meensken uut Fraanstaelig [[Afrika]] die heur eigen Fraanse taelvariaant mitneumen hebben.

== Rifferenties ==
&lt;references/&gt;

[[Kategorie:Stellingwarfs artikel]]
[[Kategorie:Geografie van Kannede]]</text>
      <sha1>fthppn2yyzk5stro4p41idtam0fviam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beringstroat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21891</id>
    <revision>
      <id>332828</id>
      <parentid>328335</parentid>
      <timestamp>2026-05-30T23:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>332828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2784" sha1="dyh3henhqb26lnsyaltyq7mgx947bfj" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Bering Strait.jpeg|thumb|200px|right|Satelietfoto van de Beringstroat]]
[[Ofbeelding:US NOAA nautical chart of Bering Strait.png|right|thumb|200px|Zeemanskaarte van de Beringstroat]]
[[Ofbeelding:Peters projection, date line in Bering strait.svg|right|thumb|200px|De [[Peterskaarte]] hef de raanden in de Beringstroat. * [https://web.archive.org/web/20160920094043/http://www.wall-maps.com/World/PetersProjection-over.gif] Op aandere kaarten wörd een deel van [[Ruslaand]] leenks nöast [[Alaska]] teund.]]

De '''Beringstroat''' ([[Russies]]: Берингов пролив, ''Beringov proliv'', [[Yupik-sproaken|Yupik]]: ''Imakpik''&lt;ref&gt;Forbes, Jack D. 2007. ''The American Discovery of Europe''. Urbana: University of Illinois Press, pp. 84 ff., 198,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stuckey, M., &amp; J. Murphy. 2001. By Any Other Name: Rhetorical Colonialism in North America. ''American Indian Culture, Research Journal'' 25(4): 73–98, p. 80.&lt;/ref&gt;) is nen [[Stroat (zee)|stroat]] tusken den [[Groten Oseaan]] en de [[Noordelike Ieszee]], tusken [[Ruslaand]] en de [[Verenigde Stoaten|Amerikaanse]] stoat [[Alaska]].

De Beringstroat is neumd noar [[Vitus Bering]], nen Russiesen verkenner den as in [[Denemoarken]] geboren is. Et ligt op et zuden van den [[Poolkreenk]] op 65° 40' N [[latitude]]. Dit is de hudige VS-Ruslaandgreanze. Allene de VS neamp disse greanze an.
De westerleankte is 168° 58' 37&quot; W.

Wetenskoppers distert nog aait oawer et vroagstuk of meansken via de Beringstroat van [[Azië]] noar [[Noord-Amerika]] ereaizet zeent. Ze gebreukn dan hiervuur ne laandbrugge ([[Beringia]]). Dit kon dan duurdet [[gletsjer]]s völle water vaste heulden en der doarduur mear laand bloot lea.&lt;ref&gt;Beck, |  Roger B. Black, Linda. Krieger, Larry S. Naylor, Phillip C. Shabaka, Dahia Ibo. &quot;World History: Patterns of Interaction&quot;. McDougal Littell, 1999. Evanston, IL, VS. ISBN 0-395-87274-X&lt;/ref&gt;. Disse verkloaring vuur wodöanig as [[Indianen]] in Amerika kömmen is al verskeaidene tientallen joaren de meest an ehungene.

Seend 2012 is de Russiese kuste an de Beringstroat een of eslötn leagergebeed. Iej köant der allene met spesjale vergunning in en allene via ne lochthawen of met nen cruise. Reaizigers zoonder disse spesjale vergunning, zelfs met visum, köant vastenömmen worden, ne bote kriegen, of oet ezat worden met antekening det ze in et vuurliggende ginnen visum mear magnt.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2012/07/12/world/europe/team-returns-to-alaska-after-4-day-detention-in-russia.html?_r=0| New York Times. &quot;Team returns to Alaska After 4-day Detention in Russia&quot;. Roth, Andrew. 11 July 2012.]&lt;/ref&gt;

==Referensies==
&lt;references/&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Zee in Amerika]]
[[Kategorie:Zee in Azië]]
[[Kategorie:Ruslaand]]
[[Kategorie:Alaska]]</text>
      <sha1>dyh3henhqb26lnsyaltyq7mgx947bfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pomerano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31052</id>
    <revision>
      <id>332830</id>
      <parentid>331880</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T00:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>332830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7636" sha1="5q2lxqxwraahuee63cgkwv1tl05dwqb" xml:space="preserve">[[File:1983 P.-H. Traditionelles Siedlerhaus.jpg|mini|Traditioneel kolonistenhüüs van de pomeranos in Espírito Santo (Brasilie), 1983.]]
'''Pomerano''' is de språke van inwunners van [[Pommeren]] dee rund de [[19e eeuw|19. eyw]] nå [[Brasilie]] etrökken binnen (''pomeranos'', ''pommeranos''). De språke is en [[varieteit (språkkünde)|varieteit]] van et [[oustpommersk]], dat underdeyl formt van et [[Nedersaksisch|neadersassisk]].

== Språke ==
[[File:Pomerano native speaker Brasil-Espirito Santo 1983.ogg|mini|Språkvöärbeald: et pomerano üüt Espírito Santo.]]
Et pomerano is ebaseerd up et [[oustpommersk]]e dialekt en behöyrt dårmead tot et [[Oost Leegduuts|oustneadersassisk]]. In et pomerano binnen der in de loup der tyd en bült [[portugees]]ke leynwoorden ineslöäpen. De intonaty en de üütspråke binnen lykewels typisk neadersassisk ebleaven, lykas under andere de grammatika, et untbreaken van vertweyklanking, en et pomerano hevt ouk neet deylenöämen an de [[Tweede Germaanse klankverschuving|hougdüütske klankversküving]].

== Vöärbealden ==
* 'Ik wi ok as wat schriva am Semeador.' (Ik wil ouk wat skryven vöär et weakblad.)
* 'Wenn a Mesch krank wür, wür Kavera Tee kokt' (As en meansk slim wördt, wördt der krüdentee ekoaked.)
* 'Papa dei nana Vend rira un de alles köpa.' (Papa is nå de winkel ereaden en hevt alles ekocht.)

''p-t-k-behold'':
:ik  - (nds:) ik - (de:) ich - (nl:) ik
:ok  - (nds:) ouk - (de:) auch - (nl:) ook
:wat  - (nds:) wat - (de:) was - (nl:) wat
:kokt  - (nds:) (e)koaked - (de:) gekocht - (nl:) gekookt
:köpa  - (nds:) koupen - (de:) kaufen - (nl:) kopen; 

''untbreaken van vertweyklanking'':
:rira  -  (nds:) ryden - (de:) reiten - (nl:) rijden
:schriva  - (nds:) schryven - (de:) schreiben - (nl:) schrijven

''et vordvallen van nasalen'':
:Mesch  - (nds:) meansk - (de:) Mensch - (nl:) mens

''behold van de intervokale wryvklank'':
:schriva  - (nds:) skryven - (de:) schreiben - (nl:) schrijven&lt;ref&gt;Alle vöärbealden kummen üüt: O Semeador, Espírito Santo, juli 1993 (karkblad)&lt;/ref&gt;

== Situaty vandage de dag ==
In de tweyde wearldoorlog is et antal spreakers flink edaald, dat antal is inmiddels weader to-enöämen. Um en nåby 120.000 meansken pråten vandage de dag aktiv pomerano in de brasiliaanske deylståt [[Espírito Santo]], dårnåst binnen der spreakers van et pomerano in [[Minas Gerais]], [[Rondônia]], [[Santa Catarina]] en [[Rio Grande do Sul]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160303190424/http://www.farese.edu.br/pages/artigos/pdf/ismael/A%20co-oficializa%C3%A7%C3%A3o%20da%20L%20Pomer.pdf Ismael Tressmann,''A Co-Oficialização da Língua Pomerana'',2009]&lt;/ref&gt;. Al mid al hevt et ungeväär 300.000 spreakers&lt;ref&gt;[[Deutsche Welle]]: [https://www.dw.com/pt-br/espírito-santo-investe-na-preservação-da-língua-pomerana/a-17884813 Espírito Santo investe na preservação da língua pomerana]&lt;/ref&gt;. In [[Santa Maria de Jetibá]] is der en pomerano radiosender mid name ''Pommer Rádio''.&lt;ref&gt;[http://pommerradio.com.br/programacao.php Pommer Rádio, programação]&lt;/ref&gt; In et kader van de ''PROEPO-projekt'' is et tweyspråkig skoolunderwys inesteld en is der en woordebook mid 16.000 lemmas&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140407103706/http://oglobo.globo.com/pais/cidade-serrana-do-espirito-santo-mantem-viva-lingua-de-origem-saxonica-7124547 Marcelo Remígio: ''Cidade serrana do Espírito Santo mantém viva língua de origem saxônica.''] In: ''[[O Globo]]'' van 22 december 2012. (portugeesk).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S1982-88372011000200014&amp;script=sci_arttext Beate Höhmann, Mônica Maria Guimarães Savedra: ''Das Pommerische in Espírito Santo: ergebnisse und perspektiven einer soziolinguistischen studie.''] In: ''Pandaemonium Germanicum'', São Paulo Nr.18, dec. 2011, darde alinea&lt;/ref&gt; en en skoolbook üütebröcht.

== Officiele status == 
[[File:Pomeranoespiritosanto.svg|right|250px|thumb|Gemeynden in de deylståt [[Espírito Santo]] wår et pomerano nåst et portugeesk en officiele status hevt]]

===Espírito Santo===
*[[Domingos Martins]]
*[[Itarana]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190323024937/https://www.itarana.es.gov.br/portal/artigo/municipio-de-itarana-participa-de-acoes-do-inventario-da-lingua-pomerana Município de Itarana participa de ações do Inventário da Língua Pomerana], stadhüüs van Itarana&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190323025238/https://www.itarana.es.gov.br/portal/uploads/legislation/antigos/d4ad3e0ff7023e6dd1bacde801ff13a4.pdf «Lei Municipal nº 1.195/2016 de Itarana/ES»]. ''itarana.es.gov.br''&lt;/ref&gt;
*[[Laranja da Terra]]
*[[Pancas]]
*[[Santa Maria de Jetibá]]
*[[Vila Pavão]]

===Santa Catarina===
*[[Pomerode]]

In de stad [[Santa Leopoldina]] (deylståt ''Espírito Santo'') wördt der ouk pomerano espröäken. 

===Rio Grande do Sul===
*[[Canguçu]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190327205729/http://wp.clicrbs.com.br/maiscangucu/2010/06/18/vereadores-propoem-ensino-da-lingua-pomerana-nas-escolas-do-municipio/ Vereadores propõem ensino da língua pomerana nas escolas do município], bekeaken up [[21 augustus]] [[2011]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://camaracangucu.blogspot.com/2010/06/mensagem-legislativa-n-04010.html MENSAGEM LEGISLATIVA Nº 040/10], bekeaken up [[2 november]] [[2011]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200622061023/http://www.cangucuemfoco.com.br/2010/07/aprovado-projeto-para-ensino-de-lingua.html Aprovado projeto para ensino de língua pomerana], bekeaken up [[2 november]] [[2011]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190327205902/http://www.cangucuemfoco.com.br/2010/07/bancada-pp-comenta-co-oficializacao.html Bancada PP comenta cooficialização pomerana]&lt;/ref&gt;

===Rondônia===
*[[Espigão do Oeste]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121221194549/http://www.academicoo.com/tese-dissertacao/ontem-e-hoje-percurso-linguistico-dos-pomeranos-de-espigao-d-oeste-ro percurso linguístico dos pomeranos de Espigão D Oeste-RO], bekeaken up [[2 november]] [[2011]]&lt;/ref&gt;

== Literatuur ==
* Klaus Granzow: ''Pommeranos unter dem Kreuz des Südens. Deutsche Siedler in Brasilien.'' Erdmann, Tübingen/Basel 1975, ISBN 3-7711-0206-5.
* Elke Potthast-Hubold: ''Zum Mundartgebrauch in Siedlungen pommerscher Auswanderer des 19. Jahrhunderts in Espririto Santo (Brasilien).'', en pilootstudy. (= ''Kieler Beiträge zur Deutschen Sprachgeschichte.'', band 5, Karl Wachholtz Verlag, Nymünster 1982, ISBN 3-529-04355-9.
* [[Ismael Tressmann]]: ''Upm Land. Up pomerisch språk.'' Santa Maria de Jetibà 2006.
* Ismael Tressmann: ''Dicionário Enciclopédico Pomerano-Português. Pomerisch Portugijsisch Wöirbauk'', Secretaria de Educação (Hrg.), Santa Maria de Jetibá 2006, ISBN 85-88909-49-9.
* Ismael Tressmann, ''O uso da língua no cotidiano e o bilinguismo entre pomeranos. V Congresso Internacional da Associação Brasileira de Linguística Belo Horizonte'', 28 februari - 3 määrt 2007.
* [https://web.archive.org/web/20160303190424/http://www.farese.edu.br/pages/artigos/pdf/ismael/A%20co-oficializa%C3%A7%C3%A3o%20da%20L%20Pomer.pdf Ismael Tressmann,''A Co-Oficialização da Língua Pomerana'',2009]
* [http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S1982-88372011000200014&amp;script=sci_arttext Beate Höhmann, Mônica Maria Guimarães Savedra: ''Das Pommerische in Espírito Santo: ergebnisse und perspektiven einer soziolinguistischen studie.''] In: ''Pandaemonium Germanicum'', São Paulo Nr.18, dec. 2011, ISNN 1982-8837

== Literatuurverwysingen ==
&lt;references /&gt;

{{Dialekt|wvel||Nysassiske Skryvwyse}}

[[Kategorie:Taol]]
[[Kategorie:Nedersaksies]]
[[Kategorie:Brazilië]]</text>
      <sha1>5q2lxqxwraahuee63cgkwv1tl05dwqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shakira</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35639</id>
    <revision>
      <id>332826</id>
      <timestamp>2026-05-30T17:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32265-11</username>
        <id>35975</id>
      </contributor>
      <comment>Nye syde: '[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|right|thumb|Shakira (2023)]] '''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (Barranquilla, 2 februari 1977), beter bekend onder der artiestennaam '''Shakira''', is n [[Colombia|Colombiaanse]] zangeres, liedjesschriever, daanseres en aktrise. Ze is eboren en op-egroeid in Barranquilla en wördt vake de &quot;Koninginne van de Latiens-Amerikaanse muziek&quot; eneumd.&lt;ref&gt;https://www.forbes.com/sites/andreazarczynski/2023/04/30/as-latin-mus…'</comment>
      <origin>332826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1727" sha1="2zv6c2dgu3eftjswksd7ubiamogivrj" xml:space="preserve">[[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|right|thumb|Shakira (2023)]]
'''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (Barranquilla, 2 februari 1977), beter bekend onder der artiestennaam '''Shakira''', is n [[Colombia|Colombiaanse]] zangeres, liedjesschriever, daanseres en aktrise. Ze is eboren en op-egroeid in Barranquilla en wördt vake de &quot;Koninginne van de Latiens-Amerikaanse muziek&quot; eneumd.&lt;ref&gt;https://www.forbes.com/sites/andreazarczynski/2023/04/30/as-latin-music-booms-grammy-museum-honors-shakira/&lt;/ref&gt; Ze is begunnen mit muziek maken en optrejen in heur jonge jaoren.&lt;ref&gt;https://www.las2orillas.co/por-esta-razon-habrian-fracasado-los-primeros-discos-de-shakira-mucho-antes-de-trabajar-con-live-nation/&lt;/ref&gt;

Ze is veural bekend ewörden mit wereldwiede hits as &quot;Whenever, Wherever&quot;, &quot;La Tortura&quot;, &quot;Hips Don't Lie&quot;, &quot;She Wolf&quot;, &quot;Waka Waka&quot;, &quot;Loca&quot;, &quot;La La La&quot;, &quot;Chantaje&quot; en &quot;Te Felicito&quot;.&lt;ref&gt;https://www.billboard.com/lists/shakiras-top-songs-billboard-hot-100/&lt;/ref&gt; Shakira hef wereldwied miljoenen plaoten verkocht en hef meerdere Grammy Awards ewunnen.&lt;ref&gt;https://www.grammy.com/artists/shakira/17393&lt;/ref&gt; Naost heur muzikale sukses steet ze oek bekend um der opvallende stiel van daansen, waoronder t buukdaansen.&lt;ref&gt;https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-aug-17-wk-shakira17-story.html&lt;/ref&gt;

== Diskografie ==

* ''Magia'' (1991)
* ''Peligro'' (1993)
* ''Pies Descalzos'' (1995)
* ''Dónde Están los Ladrones?'' (1998)
* ''Laundry Service'' (2001)
* ''Fijación Oral, Vol. 1'' (2005)
* ''Oral Fixation, Vol. 2'' (2005)
* ''She Wolf'' (2009)
* ''Sale el Sol'' (2010)
* ''Shakira'' (2014)
* ''El Dorado'' (2017)
* ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (2024)

== Referensies ==
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>2zv6c2dgu3eftjswksd7ubiamogivrj</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>