Wikipedia nds_nlwiki https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Media Spesiaal Overleg Gebruker Overleg gebruker Wikipedia Overleg Wikipedia Bestaand Overleg bestaand MediaWiki Overleg MediaWiki Mal Overleg mal Hulpe Overleg hulpe Kategorie Overleg kategorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 7730 332858 321938 2026-06-06T01:18:26Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 332858 wikitext text/x-wiki [[Ofbeelding:Oaveriessels.PNG|thumb|Indieling van 't Oaveriessels deur Harrie Scholtmeijer]] 't '''Oaveriessels''' is een verzamelname veur de [[Nedersaksisch]]e dialecten die as ze in de pervincie [[Oaveriessel]] praot. Dizze verzameling vörmt gien ienheid, mar bestiet uut een antal dialectgroepen binnen 't Nedersaksisch. Verschillende dialectologen hebt verschillende indielings emeuken. ==Scholtmeijer zien indieling== Taalkundige [[Harrie Scholtmeijer]] meuk een indieling ('de zeuven zusters')<ref>Harrie Scholtmeijer (2006). ''Mörn! Taalgids Overijssel''. Assen: In Boekvorm Uitgevers bv</ref> veur de heufdvariaanten binnen de pervincie, zunder naor de verbanden mit dialecten buten Oaveriessel te kieken (buten 't Vechtdals, det hi'j deurtrekt naor Duutslaand). Hieronder hej een beschrieving van de zeuven zusters. De veurbieldzinnen laot zien det de dialecten uut dichtbi'j mekaar elegen plaatsen vake kenmarken dielt, al wördt heur dialecten töt verschillende groepen erekend. De indielings bint ja ok mar kunstmaotig. ===Dialecten van De Kuunder, Blankenham en Blokziel=== De dialecten van [[De Kuunder (Stienwiekerlaand)|De Kuunder]], [[Blankenham]] en [[Blokziel]] zöt Scholtmeijer as butenbienties binnen 't Nedersaksisch, vanwegens de wisselwarkings die ze ondergaon hebt mit 't [[Hollaans (dialect)|Hollaans]]. In de [[Tachtigjaorige Oorlog]] wördden Blokziel een [[Hollaand (gewest)|Hollaandse]] uutvalsstee. Kenmarken van dizze dialecten bint: * Woorden die in 't oaverige Nedersaksisch ''o{{small()|o}}l'' of ''al'' hebt - ''zo{{small()|o}}lt, ho{{small()|o}}lt, ik zolle'' - hebt in de dialecten van dizze plaatsen de [[Hollaans (dialect|Hollaanse]] diftong ''ou'' oaver-eneumen: ''zout, hout, ik zou'', en mangs nog wieder evoerd: ''zouder'' (zolder). * De twiede persoon enkelvold van 't persoonlijk veurnaamwoord is ''jie'', daoras dizze vörm in de mieste Nedersaksische dialecten in Nederlaand mit een klinker begunt (''ie{{small()|ë}}'') of, wieder hen 't oosten, de oldere ''d''-vörm hef (''do, dou, doe''). ''Jie'' hej wieder ok nog op [[Urk]] en de [[Veluwe]]. * De twiede persoon meervold van 't persoonlijk veurnaamwoord is ''jullen'' (ok op de Veluwe evunden). * Bi'j woorden die eindigt op ''t'' of ''k'' is de verkleiningsuutgaank miestentied ''-jen'': ''potjen, bakjen, boompjen'' (ok op de Veluwe). De rest van de [[Kop van Oaveriessel]] hef ''ie{{small()|n}}'': ''huusien, beumpien, bäkkien'' ezw. * In Blokziel wördt alle woorden die in de mieste Oaveriesselse dialecten (en ok in 't Nederlaans) een lange ''aa'' hebt, zoas ''water'', mit ''ao'' uutespreuken: ''waoter'' (ok op sommige plaatsen in 't uterste zuden van de Veluwe). Dit verklaart ze uut oaveranpassing deur van oorsprong Hollaanse Blokzielegers an Oaveriesselse woorden as ''schaop'' en ''taofel'' (oaverginneralisering). ''Veurbieldzinnen''<br /> De uuzn ebben een geute van greune verve. Een vrow et zout water uut de ketel in een bakjen of potjen edaon. ''(De Kuunder)''<br /> De uuzn ebben een geut van greune varf. Een vrouw et zout waoter uut de ketel in een bakjen of potjen edaon. ''(Blokziel)'' ===Noord-Oaveriessels=== 't [[Noord-Oaveriessels]] umvat veur Scholtmeijer 't diel van de pervincie boaven de liende die hi'j trekt onder [[Zwolle]] - [[Ni'jlusen]] - [[Luttn]] - [[De Krim (Hardenbarg)|De Krim]]. Dit gebied bevat de [[Kop van Oaveriessel]] en Noord-[[Sallaand]]. Kenmarken binnen de Noord-Oaveriesselse groep bint: *D'r wördt miest lange klinkers (''ee'', ''eu'', ''oo'') gebruukt daoras aandere Oaveriesselse dialecten körte (''e'', ''ö'', ''o'') of uut-erekte klinkers (''èè'', ''öö'', ''oo'') hebt. Beveurbield ''ketel, sleutel, zomer'' en niet ''kettel/kètel, slöttel, zommer''. *De verkleiningsuutgaank is ''-ie{{small()|n}}'': ''heufie{{small()|n}}'', ''zeuntie{{small()|n}}'', ''mannegie{{small()|n}}'', ''jonkie{{small()|n}}''. *In samenstellings van twiej zölfstaandige naamwoorden vörmt ze de verbindingsklaank miestentied mit allennig de ''e'': ''kraantebak'', ''{{small()|h}}onde-{{small()|h}}ok'' (aanderwoors in Oaveriessel ''kraantnbak'', ''{{small()|h}}ondn{{small()|h}}ok''). *Veule vrouwelijke woorden hebt een zwakke ''e'' (schwa) an 't ende, beveurbield ''mure, padde, piepe, varve/vaarve/värve''. *In 't westelijk diel van dit gebied (de Kop, [[Zwärtewäterlaand|Zwartewaterlaand]], [[Kampen (Overiessel)|Kampen]], [[Zwolle]], [[Asselt]], [[Stappest]], töt bi'j [[Ni'jlusen]]) spreekt ze de ''h'' an 't begun van een woord deurgaons niet uut. *In 't noorden van de Kop van Oaveriessel hej in veule woorden de 'ae'-klaank, zoas in Stellingwarf en 't [[Zuudwest-Noord-Drèents]]: ''waeter, raem, maeken''. ''Veurbieldzinnen''<br /> De uuzn ebben een geute van greune vaarve. Een vrouwe ef zolt waeter uut de ketel in een bakkie of pottie edaon. ''(Geetern)''<br /> De uuzn ebben een geute van grune värve. Een vrouwe ef zolt water uut de ketel in een bäkkien of pöttien edaon. ''(Kampen)''<br /> De {{small()|h}}uuzn {{small()|h}}ebt een geute van grune varve. Een vrouwe {{small()|h}}ef zolt water uut de ketel in een bakkien of pottien edoan{{small()|e}}. ''(Ni'jlusen)'' ===Sallaands=== 't [[Sallaans]] hef veur Scholtmeijer de noordgrèenze bi'j [[Wietem]], [[Dalsen]], [[Oldlusen]] en [[Den Ham]] en de oostgrèenze bi'j [[Doarle]], [[Nijverdal]] en [[Hooltn]] (de enuumde plaatsen bint Sallaanstoalig). '' 't Beslut dus allennig 't zuden van wat miestal as de laandstreek Sallaand eziene wödt.'' Kenmarken bint veur 't Sallaans: * Veule woorden hebt körte klinkers en uut-erekte klinkers in plaats van lange (kiekt hierboaven bi'j 't Noord-Oaveriessels). * D'r is een körte ''a'' die uutespreuken wödt as in 't [[Engels]]e ''cat'', vake eschreven as ''ä'' (''pädde, värve''). De lange variaant hiervan schrieft ze as ''ää'' of ''ae''. * Verkleinwoorden hebt een umlaut, zoas in 't Vechtdals en Twents (''bäkkie{{small()|n}}, pöttie{{small()|n}}, beumpie{{small()|n}}''). * Veule vrouwelijke woorden hebt een zwakke ''e'' (schwa) an 't ende, beveurbield ''mure, pädde/padde/parre, piepe, värve''). * Kenmarken in oostelijke plaatsen, zoas [[Den Ham]], [[Heldern]] en [[Nijverdal]], die ok in [[Twente]] veurkomp (umlaut in 't meervold in Heldern en Nijverdal; een ''oo'' in partie woorden - zoas ''stool'' - die in de rest van Oaveriessel een ''oe'' hebt; gien ''n'' in 't meervold van partie woorden (''huze''); drei woordgeslachten). ''Veurbieldzinnen''<br /> De huuzn hebt een götte van grune värve. Een vrouwe hef zolt water uut de kettel in een bäkkie of pöttie edaon. ''(Dalsen)''<br /> De huuzn hebt een göte van grune värve. Een vrouwe hef zòolt wäter uut de kètel in een bäkkie{{small()|n}} of pöttie{{small()|n}} edaon. ''(Wieje)''<br /> De huuze hebt ne götte van grune värve. Ne vrouwe hef zolt water uut n kettel in een bäkkie of pöttie edaon. ''(Heldern)'' ===Vechtdals=== 't [[Vechtdals]] praot ze in Noordoost-Oaveriessel an de [[Vechte]] en daoronder, en wieder ok in de [[Graofschop Bentheim]] in [[Duutslaand]]. 't Gebied umvat plaatsen as [[Ommen (stad)|Ommen]], [[Luttn]], [[Grambarge]], [[Hardenbarg (stad)|'n Arnbarg]], [[Banthum]], [[Mainbarg]], [[Kloosterhaar]], [[Sibculo]], [[Vroomshoop|Vromshoop]], [[Westerhaar|Wester'aar]], [[Doarseveld]] en - in de Graofschop Bentheim, doaras 't seins [[Waterplatt]] het - in [[Schüttrupp]], [[Nothoorn|Noordhoorn]], [[Neenhuus|Ni-jenhuus]], [[Hoogstede|Hoogstee]] en [[Emmelkaamp]]. Scholtmeijer zöt 't Vechtdals in zekere zin as 't miest centraole Oaveriesselse dialect, daorin illementen uut aandere dielen van de pervincie bi'jienkomt. 't Vörmt qua woordenschat en grammaticale vörms een brogge veur 't Noord-Oaveriessels an de iene kaante en 't Sallaans en Twents an de aandere. Scholtmeijer nuumt 't ok een aordig homogeen gebied. Kenmarken van dizze groep bint: * 't Vechtdals hef mangs lange klinkers, zoas in 't Noord-Oaveriessels (''regen, een ho{{small()|o}}lten deure''), mangs körte of umlaut zoas in 't Sallaans en Twents (''zommer, slöttel''). * Verkleinwoorden hebt een umlaut, zoas in 't Sallaans en Twents (''bäkkie, pöttie, beumpie''). * De verkleiningsuutgaank is ''-ie{{small()|n}}''. (In aandere dielen van de Graofschop Bentheim hej 't [[Hügellandplatt]] mit de verkleiningsuutgaank ''-ke'', krek as in 't Noord- en Oost-Twents.) * In samenstellings van twiej zölfstaandige naamwoorden vörmt ze de verbindingsklaank miestentied mit de ''n'': ''kraantnbak'', ''hondnhok'' (Noord-Oaveriessels ''kraantebak'', ''{{small()|h}}onde{{small()|h}}ok''). * Veule vrouwelijke woorden hebt een zwakke ''e'' (schwa) an 't ende, beveurbield ''mure, padde/parre, piepe, varve/farwe''. * In 't Vechtdals sprekt ze de ''h'' wal uut (kiekt bi'j Noord-Oaveriessels), beholve in Westerhaar. ''Veurbieldzinnen''<br /> De huze hebt een götte van grune varve. Een vrouwe hef zolt water uut n kettel in een bäkkie of pöttie edaone. ''(Hardenbarg)''<br /> De huze hebt ne götte van greune farwe. Ne frau hef zout water oet de kettel in een bäkkien of pöttien gedaon. ''(Emmelkamp)'' ===Twents=== Scholtmeijer onderscheidt 't [[West- en Zuud-Tweants|West- en Zuud-Twents]] an de iene kaante en 't [[Noord- en Oost-Tweants|Noord- en Oost-Twents]] an de aandere kaante as heufdgroepen binnen 't [[Tweants|Twents]]. ''Algemiene'' kenmarken van de Twentse dialecten bint: *De lidwoorden drokt drei woordgeslachten uut: mannelijk, vrouwelijk en onziedig. *Vake hej een ''r'' tussen twiej klinkers daor ze in 't westen van de pervincie een ''d'' hebt: ''berre'', ''parre'', ''mirrag''. *Veule woorden die in 't westen van de pervincie een ''ie'', ''uu'' of ''oe'' hebt, hebt in Twente respectievelijk ''ee'', ''eu'' en ''oo'': ''geter'', ''veur'' (=vuur), ''stool''. *De ''oe''-klaank hej in een antal woorden, zoas ''hoes'', ''oet'' en ''boeten'', daoras de rest van Oaveriessel de ''uu''-klaank veur hef (''huus, uut, buten''). ====West- en Zuud-Twents==== 't [[West- en Zuud-Twents]] praot ze ten westen van de liende [[Almelo]] - [[Zeander]] - [[Boorn]] - [[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]] (wel in dizze plaatsen en in [[Beantel]], [[Hoksebarge]] en [[Buurse]]; niet in [[Bokel (Eanske)|Bokel]] en [[Eanske]]) en ten oosten van [[Wierdn]], [[Riesn]] en [[Maarkel]] (wel in dizze plaatsen; niet in [[Hooltn]]). Onder de kenmarken valt: *Verkleiningsuutgangen bint ''-{{small()|s}}ke'' (''bekske'', ''pötke'', ''beumke''), mar mangs ok ''-{{small()|t}}je{{small()|n}}'' of ''-en'' (''bäkken, pötje{{small()|n}}'', ''gerdientjen''). Dizze uutgangen die ofwieken van ''-ke'' hef 't West- en Zuud-Twents gemien mit 't uterste zuden van Sallaand en mit de [[Achterhoek]]. *Veule vrouwelijke woorden hebt een zwakke ''e'' (schwa) an 't ende, beveurbield ''mure, parre/perre, piepe, vaarve/vòòrve''). *'t Riesns en Eanters hebt diftongen, of twiejklaanken, in partie woorden die as wieder in Oaveriessel (mar niet in 't [[Vjenne]]) monoftongen hebt (ienklaanken, die niet verglieden). Zo krig ''beven'' een schwa: ''bie-even''. *'t West- en Zuud-Twents hebt in voltooide dielwoorden een ''e-'' as [[prefix|veurplaksel]] (''edoan(e)'', ''egoan(e)'', ''ewes(t)''). Dit veurplaksel vaalt vört as t veurgaonde woord al op een schwa endigt. Hiermit sluut 't West- en Zuud-Twents an op 't Sallands, Achterhooks, Vechtdals, Noord-Oaveriessels en [[Zuud-Drèents]]. ''Veurbieldzinnen''<br /> De huze hebt ne götte van greune vaarve. Ne vrouw hef zòolt water oet n kettel in een bekske/bekken of pötke/pötje edoan. ''(Wierdn)''<br /> De huze hebt ne gotte van greune voarve. Ne vrouwe hef zòolt water oet n kettel in een bäkken of pötjen edoan. ''(Riesn)''<br /> De huze hebt ne götte van greune varf. Ne vrouw hef zòolt water oet n kettel in een bekske of pötje edoane. ''(Hoksebarge)'' ====Noord- en Oost-Twents==== A'j een liende trekt van [[Geestern]] naor [[Albeargn]], [[Döarningn]] en [[Eanske]], praot ze 't Noord- en Oost-Twents in dizze plaatsen en ten oosten d'rvan, mar ok in [[Bokel (Eanske)|Boekel]]. Kenmarken bint: *De verkleiningsuutgaank is ''-ke{{small()|n}}'' of mangs de ni'jere vörm ''ske'' (''bekke'' / ''bekske'', ''pötke'' / ''putke'', ''bömke'' / ''beumke''). In [[Loster]] en [[Oaverdeenkel]] in 't uterste zuudoosten hej ''-ien'' (''höntien, strötien, köppien, schötteltien''), lichtkaans vanweengs Drèentse immigranten. *Vrouwelijke woorden die elders in de pervincie een zwakke ''e'' (schwa) an 't end hebt, hebt dat in 't Noord- en Oost-Twents niet (''muur, par/pad/per, piep, vaarf/vèèrf''). *In veule plaatsen hej woorden as ''kèerk'' en ''vèerf'', doaras 't miest van de pervincie ''karke'' en ''varve'' hef. De uutspraok van ''karke'' is een sjibbolet in Twente. *Naost ''ie'' gebruuk ze ok ''doe'' veur de twiede persoon enkelvoud van 't persoonlijk veurnaamwoord. Beveurbield in 't Rossums: ''doe bist/zeins'' (tt), ''doe wars/wais'' (vt); ''doe wèèrks'' (tt), ''doe wèèrkens/wèèrkdes'' (vt); ''doe blifs'' (tt), ''doe blèèfs'' (vt). *In völle plaatsen wördt 't voltooid dielwoord zunder [[prefix|veurplaksel]] uutespreuken (''doan'', ''goan'', ''west''), intied det wiedere soorten Twents de ''e-'' as veurplaksel hebt (''edoan'', ''egoan'', ''ewest''). ''Veurbieldzinnen''<br /> De huze hebt ne göt van greune vaarf. Ne vrouw hef zolt water oet n kettel in een bekke of pötke doan. ''(Tubbargn)''<br /> De huus hebt ne göt van greune vaarf. Ne vrouw hef zolt water oet n kettel in een bekke/bekske of putke doan. ''(Rossum)''<br /> De huus hebt ne göt van greune vèerf. Ne vrouw hef zòolt water oet n kettel in een bekske of putke doan. ''(De Lutte)'' ===Vjens=== 't Dialect van 't [[Vjenne]] in 't noordwesten van Twente wik in de uutspraok slim of van alle oaverige dialecten van Oaveriessel (en Nederlaand). Vrogger dachten ze - aj de Nederlaanse name 'Vriezenveen' bekiekt - det dizze klaanken van Frieze immigraanten kwamen, mar tegenswoordig mient ze det veule van de ofwiekende klaanken olde [[Westfaols]]e vörms bint, die intied uut de rest van Noordoost-Nederlaand en uut Westfaolen zölf vört-eraakt bint. Wieder lik 't [[Vjens]] op 't Twents, wat de woordenschat en de lidwoorden veur mannelijk, vrouwelijk en onziedig angiet. Ofwiekende kenmarken bint: *De verkleiningsuutgaank ''-ie'' (''bakkie, pöttie, beumtie''). *In woorden daoras 't wiedere Oaveriessels monoftongen (ienklaanken, die niet verglieden) hef, vi-j in 't Vjens diftongen (twiejklaanken). **Dizze diftongen begunt mangs mit een ''j'' of ''w'' en dan hej een klinker: ''gjäl'' (geel), ''jätten'' (eten), ''bjettien'' (beetien), ''ljönnige'' (leunink), ''berrestjää'' (beddestee), ''kwakken'' (kaoken), ''kwätter'' (keuter{{small()|boertien}}), ''kwennik'' (keunink), ''zwommer'' (zomer), ''bwaven'' (baoven), ''elbwäme'' (elbogen). **Ok bint d'r diftongen die begunt mit een klinker, evolgd deur een schwa: ''bie-even'' (beven), ''luu-egen'' (leugen), ''voe-egel'' (vogel). **De lest-enuumde soort diftong, de vallende diftong, hej ok in woorden die in 't wiedere Oaveriessels gien twiejklaank hebt: ''bein'' (bien), ''behöufte'' (behuufte), ''berowp'' (beroep). ''Veurbieldzin''<br /> De huse hebt ne go-ete van grune vaaive. Ne vraauwe hef zalt waeter uut n kjättel in een bakkie of pöttie edwoan. ''('t Vjenne)'' ==Oldere indielings== [[Ofbeelding:JacvanGinneken.jpg|thumb|upright|Fragment van Jac. van Ginneken zien dialectkaorte (1928)]] ===Jac. van Ginneken=== De taalkundige Jac. van Ginneken (1877-1945) hef op zien 'Overzichtskaart der Nederlandsche dialecten' 't Oaveriessels in-edield in vier 'Saksische' dialectgroepen: 't Stellingwarfs, 't Gelders-Oaveriessels, 't Drèents en 't dialect van 't Vjenne.<ref>Dr. Jac. van Ginneken s.j. (1928). ''Handboek der Nederlandsche Taal, Deel I, De sociologische structuur der Nederlandsche taal I.'' Twiede drok. 's-Hertogenbosch: L.C.G. Malmberg.</ref> *'t [[Stellingwarfs]] löp op de kaorte van Van Ginneken een stok wieder umdeel as volngs de mieste indielings; töt veurbi'j [[Stappest]], [[Kampen (Overiessel)|Kampen]] en [[Zwolle]] en zölfs in een puntien van de [[Veluwe]] in [[Gelderlaand]] ([[Elburg]]). Miestentied wördt in Oaveriessel allennig 't noorden van de Kop van Oaveriessel as Stellingwarfstalig eziene, umdej daor in een bulte woorden de Stellingwarfse ''ae''-klaank hebt (''waeter, raem, tael''), waoraj in de rest van de Kop en daoronder ([[Venó]], [[De Sluus]], [[Stappest]]) een ''aa''-klaank hebt (''water, raam, taal'').<ref>Op 'e [https://web.archive.org/web/20071007132506/http://www.stellingwarfs.nl/pictures/taalkaart2.jpg kaorte van de Stichting Stellingwarver Schrieversronte] giet 't Stellingwarfs niet wieder hen 't zuden as eêm boaven Wannepervene.</ref> (Wal hej nog zo zudelijk as Kampen, krek as in Stellingwarf, een uutzundering op 't [[Saksisch ienheidsmeervold]].) Ok in [[Frieslaand]] en [[Drenthe]] wik Van Ginneken zien plaatsing van 't Stellingwarfs slim of van 't gebrukelijke teengwoordige plaotien ('t beslat veur hum zölfs 't westelijkste diel van de pervincie [[Grunnen (provìnzie)|Grunning]]). *'t Drèents löp bi'j Van Ginneken een endtien onder de grèenze mit Drenthe deur (de dialectliende volgt de [[Dedemsvaort (kenaal)|Dedemsvaort]], zoas ok op aandere olde kaorten). Dit wördt ok now nog wal zo eziene: de dialecten van de plaatsen krek onder de grèenze mit Drenthe (deur Scholtmeijer töt 't Noord-Oaveriessels erekend) liekt meer op de dialecten in 't zuudwesten van Drenthe as op 't Sallaans weengs de lange klinkers en 't gebrek an umlaut in 't verkleinwoord. *Twente en de rest van Sallaand bint veur Van Ginneken - mit de Achterhoek en 't oosten van de Veluwe - 't Gelders-Oaveriessels, op 't Vjenne nao, det ok veur Van Ginneken een eing groep vörmt. Dit grote gebied wördt op mederne kaorten wieder in-edield. ===Jo Daan=== De dialectologe Jo Daan (1910-2006) meuk op heur kaorte<ref>[https://web.archive.org/web/20070315164026/http://www.taaloord.co.za/Pictures/Tale_03.jpg Jo Daan heur dialectkaorte (1968)]</ref> van de dialecten van Nederlaand ruumte binnen Oaveriessel veur 't Stellingwarfs, [[Zuud-Drèents]], [[Gelders-Oaveriessels]], [[Tweants-Groafschops|Twents-Graofschops]] en Twents. *Op Jo Daan heur kaorte löp 't Stellingwarfstalige gebied deur de hiele Kop van Oaveriessel en nog een stokkien wieder hen 't zuden, töt um De Sluus henne. *'t Gelders-Oaveriessels, de grootste groep, löp deur 't leeuwendiel van Oaveriessel en centraol Gelderlaand. Ok de Noordoostpolder ([[Urk]]) is an-emarkt as Gelders-Oaveriessels van taal. 't [[Urkers]] wördt miestentied eziene as een ofzunderlijk oavergangsdialect van 't Nedersaksisch en 't [[Nederfrankisch]], of zölfs as ienig lid van een apatte femilie.<ref>[http://irs.ub.rug.nl/ppn/258438452 Wilbert Jan Heeringa (2004). ''Measuring dialect pronunciation differences using Levenshtein distance''. Heufdstok 9. Grunning: Rieksuniversiteit Grunning]</ref> *'t Twents-Graofschops is een nauwe baand die van 't westelijke diel van Twente umdeel löp de Achterhoek in. *'t Feilijke Twents praot ze veur Jo Daan in 't oosten van Twente. ==Citaot== De Amsterdamse geschiedkundige, taalkundige, dichter en advekaot [[Willem Bilderdijk]] (1756-1831) vund '' 'dat het Overijsselsch naauwelijks voor Hollandsch kan doorgaan, maar ruim zoo veel Bremensch en Hamburgsch is'.''<ref>[https://web.archive.org/web/20090926015019/http://dissertations.ub.rug.nl/FILES/faculties/arts/2003/f.g.h.loewik/h1.pdf Citaot uut F.G.H. Löwik zien dissertaotie ''De Twentse Beweging : strijd voor modersproake en eigenheid'']</ref> == Rifferenties == <references /> {{Dia|Dit stok is eskreven in 't [[Zuudwest-Zuud-Drèents]] van de Drèents-Oaveriesselse grèensstreek. In de Oaveriesselse context nuumt ze dit ok wal [[#Noord-Oaveriessels|Noord-Oaveriessels]].}} [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Nedersaksies]] [[Kategorie:Streektaol in Oaveriessel]] rl5xnkla01vgm06zsx2evue3ooeis54 0 10767 332859 332840 2026-06-06T01:53:47Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 332859 wikitext text/x-wiki [[Ofbeelding:Mars Thingsus, Beda and Fimmilena altar, Housesteads.jpg|thumb|right|Altoarsteen van bie de [[Mure van Hadrianus]], woerop de euldste vermeelding van de Tuihanti steet]] De '''Tubaantn''', '''Tubanti''' of '''Tuihanti/Tvihanti''' warn nen [[Germoanen|Germaansen]] stam den at zik volgens de oolde tradisjonele geskiedenisse zo um en noabie t begin van n joartelling in t Oost-[[Nederlaand|Neerlaand]] van rechtevoort zol vestigd hebn. Dr is weainig van öar bekeand. Wellich umdet ze weainig verskel maaktn, of umdet öare deelname an gevechtn zo kleain was det ze neet vake neumd wördn. Op ne roondgaank duur Noord-West [[Europa (continent)|Europa]] van [[Germanicus]] in [[14]] noa Kristus, wör n germaansen stam de [[Marsi]] an evöln duur t [[Romeinse Riek|Romeinse leager]]. De [[Bructeren|Bructeri]], [[Usipeti]] en Tubanti treukn dr hen um de Marsi te helpn, mear ze verlöarn dee stried. Eankele hoonderdn joarn later kömn de Tubanti wier in anraking met t Romeinse leager. Kets van t rabbat ebracht duur de ongeveuligheaid en hartvochtigheaid van n Romeinsen keaizer [[Konstantijn dn Grootn]] bie den zin anval op de Bructeri ([[308]]) kömn verskeaidene Germaanse stemme bie mekoar (ook de Tubanti) um t Romeinse Riek an te valn. Konstantijn slachn öar of. Eankele joarhonderdn later gungn de Tubanti duur inmenging op in t grote stamverbaand van de [[Saksen (vôlk)|Saksn]]. Dr beent archeologise bewiezn det de Tubanti al lange van [[metaal]]- en [[Stoal]]maakn wusn. De groondstof [[Iezeroer|oer]] keump völle vuur in Tweante. De leaftied van de stoalmakeriejn geet terugge tot [[280]]-[[350]]. Rechtevoort kö'j ''Tubantia'' nog wierveendn in n naamn van t dagblad [[De Twentsche Courant Tubantia]], de voetbalvereniges H.V.V. Tubantia ([[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]]) en Tubantia Borgerhout ([[Antwaarp (stad)|Antwoarpn]]), Voetbal en Athletiek Club De Tubanters oet [[Eanske]], de Twentse Roeivereniging Tubantia (Hengel), Padveenderieje De Tubanten ([[Almelo]]) en de skeetverenige Tubantia ([[Riesn]]); de Tubantiasingel en Tubantiastroate in Eanske en in n naamn [[Tweante]]. == Tuihanti == De Tubanti wordt aait in eenn oadm eneumd met de Tuihanti. In t doarde joarhonderd vöchtn ne groepe Tuihanti vuur n Romeinsen keaizer, in ne [[Freesk|Freeske]] Ruutersofdelige den at eleagerd was bie Vercovicium, wat non bekeand is as [[Housestead]] in t [[Verenigd Keuninkriek]], kort bie de [[Mure van Hadrianus]]. Doar beent twee altaarsteender eveundn, dee at beskreewn beent met de tekstn: ''DEO MARTI THINCSO ET DVABVS ALAESIAGIS BEDE ET FIMMILENE ET N AVG GERM CIVES TVIHANTI V S L M'' (= An n god Mars Thincsus en de beaide Alaesiagae, Bede en Fimmilene en n verheewn geest van n keaizer. De Germaanse oonderdoann de Tuihanti/van Tuihantum (oet vrieje mood en earbeed öarn eed zwearnd)) ''DEO MARTI ET DVABVS ALAISIAGIS ET N AVG GER CIVES TVIHANTI CVNEI FRISIORVM VER SER ALEXANDRIANI VOTVM SOLVERVNT LIBENT'' (An Mars en de beaide Alaisiagae en n verheewn geest van n keaizer. De Germaanse oonderdoann de Tuihanti/van Tuihantum, van de ruuterofdelige van de Freesken van Vercovicium vuur Severus Alexander (oet vrieje mood en earbeed öarn eed zwearnd)) Den Mars of Mars Thincsus den at hier eneumd wörd, wörd meestieds in eenn oadm eneumd met n Germaansn god [[Tiwaz|*Twiwaz]] (Ooldhoogduuts: ''Zio'', Ooldnoors: [[Tyr]]), an den a'w nog aait oonzen ''Deenksdag'' te daankn hebt. Oawer de beaide Alaisiagae, Bede en Fimmilene is wieters niks bekeand. ==Oetgoande verbeendiges== *[https://web.archive.org/web/20210805092818/http://www.roman-britain.co.uk/classical-references/ www.Roman-Britain.co.uk: The Roman Inscriptions of Britain] *[https://web.archive.org/web/20211017130146/http://www.roman-britain.co.uk/life-in-roman-britain/the-gods-of-roman-britain/ www.Roman-Britain.co.uk: The Gods of Roman Britain] {{Germoanen}} [[Kategorie: Tweants artikel]] [[Kategorie: Germoans vôlk]] ruolzz4nivoyoogfd0w3rn7djpzyslz 0 18784 332855 260335 2026-06-05T13:02:25Z ~2026-33313-14 36049 /* Gebeurtenissen */ 332855 wikitext text/x-wiki {{NavJaor}} == Gebeurtenissen == * [[1 april]] - [[Newfoundland]] verenigt zich mit [[Kannede]] * [[4 april]] - Oprichting van de Noord-Atlantische Verdragsorganisasie ([[Navo]]) * [[5 meie]] - Tien Europese laanden stelt de [[Raod van Europa]] in, de eerste stap op weg naor n verenigd [[Europa (continent)|Europa]] * [[8 augustus]] - [[Bhutan]] wonnen onofhankelijk * [[Hoogezaand-Sapmeer]] ontstiet deur de fusie van Hoogezaand en Sapmeer * Siam nömt zich [[Thailaand]] * [[Dekolonisatie|27 December]] Indië wordt onafhankelijk van Nederland == Geboren == * [[15 augustus]] - [[Marga Kool]], Drèentse schriefster en politica * [[28 september]] - [[Willem Terhorst]], bassist van Normaal == Uut de tied == * [[8 september]] - [[Richard Strauss]], Duutse komponist * [[Albert Dening]], Drèents dichter en schriever van vertellegies o01uo58i2f49rwewit5m6785ikl27cm 0 35320 332857 330570 2026-06-06T00:32:23Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 332857 wikitext text/x-wiki [[Bestaand:Hyndla og Freia by Frølich.jpg|duum|"Freya kikt der by Hyndla achterhen." Frølich.]] '''Hildisvíni''' ([[Nedersaksisch|versaksisked]]: ''Hildeswyn, oorlogsswyn'') is in de [[Germaanse mythologie|germaanske mytology]] et [[Värken|swyn]] van de godinne [[Frieja|Freya]]. Et verhaal van Hildisvíni is daleskreaven in ''Hyndluljóð'', en [[Ooldnoords|oldnoorsk]] gedicht in de poetiske [[edda]]. In et gedicht geyt Freya up söök nå verwantskap van öären anstånden man, Óttar (of Óð). See ridt rund up de rügge van Hildisvíni, den as heymelik Óttar selv is. Se kyket der underweagens by de helderseende Hyndla achterhen. Freya krigt Hyndla sou wyd dat he Óttar oaver syne vöärolden vertelt. Volgens yslandsken geskeedkünnigen [[Snorri Sturluson]] wörden gevechtshelmen vake Hildisvíni nöömd. Eyne dårvan was den helm van Áli, den as medenöämen wör döär den sweydsken köäning Adils do as he de den Slag up et Ys by et Vänernmear ewünnen had.<ref>[https://web.archive.org/web/20241227102443/https://berloga-workshop.com/blog/70-hildisvini.html Berloga-Workshop.com "hildisvini". Bekeaken up 27 december 2024]</ref> == Verwysingen == <references /> [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Germaanse mythologie]] lslaxhil4cvam0ci8rwzk0l6v1hgyme