Samba

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nds-NL">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>nds_nlwiki</dbname>
    <base>https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spesiaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestaand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestaand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Mal</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg mal</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulpe</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg hulpe</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg kategorie</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Samba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14149</id>
    <revision>
      <id>332929</id>
      <parentid>332910</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T01:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>332929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12140" sha1="hhu7yeo058ghykvrd7nq91dlniaejtf" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 12.jpg|thumb|250px|Sambadaansers in Funchal, 2026]][[Ofbeelding:Samba dancer 3.jpg|thumb|250px|Sambadaansers]]
'''Samba''' is ne verzammeling verwaante muziekstielen oet [[Brazilië]] dee as vuural bekeand zeent wörden duur et oetbeundige [[karnaval]]sfeest in [[Rio de Janeiro]].

Samba is een breed oawerkoepelend begrip: de soortn muziek dee as ''samba'' eneumd wordt, köant fleenk aanders kleenken.

== Geskiedenisse ==
De geskiedenisse van de samba geet nen helen eande terugge. In de muziekstiel hebt zik [[Afrika]]anse, [[Europa (continent)|Europese]] en ook wat Arabische en Amerindische invloden met mekoar vermengd. Dit begun al in et 8ste joarhoonderd doo as de eerste Afrikaanders noar [[Spanje]] en [[Portugal]] kömmen. Duur viefhoonderd joar bezetting van et [[Iberiese skiereailaand]] duur de Arabieren kömmen der een antal kenmoarkende instrumeanten in et dagelikse gebroek.

Tiedens de kolonisasietied wörden in 350 joar tied zo um de 3 töt 5 miljoen heuwdzakelik Afrikaanse slawen noar Brazilië oawer bracht. Dee nömmen muziek- en daansgebroeken met dee as later de samba wörden. Den belangrieksten invlood keump feaitelik van de [[Bantoe]]-leu oet [[Angola]] en et zuden van de [[Kongo]]. Der warren slawenorkeste dee as Westerse muziekstielen mossen learen, zo as den [[Wals (muziek)|wals]], den [[marsmuziek|mars]] en de [[Italië|Italiaansen]] [[aria]]. De Portugezen veunden juust mooi wat zee ''batuques'' neumden; alle Afrikaanse daans en muziek wat begeleaidt wör met slagwoark. Et doerden neet lange vuurdet de westerse streumingen met de Afrikaanse samenvlöaiden. Oet et samengoan van batuques en Westerse muziek onsteund in et 18de joarhoonderd ne nieje stiel: de ''lundu''. Det was de eerste nasjonale stiel van Brazilië. Doarnoa ontsteund nog wier ne mear 'deftige' versie van de lundu: de ''modinha''.

An et eande van et 19de joarhoonderd wör slawerieje der achterhen edoan, en köm de [[koffie]]teelt op gaank. Völle van de vuurmoalige slawen treuken vanoet de deelstoat [[Bahia]] noar Rio de Janeiro, en nömmen öare muziek, gebroeken en daansstiel met. Wat van disse stielen hebt invlood op de hudige samba ehad. 

De ''samba de roda do recôncavo'', de ''samba rural paulista'', de ''calango'', de''jongo'' en de ''congadas'' of ''congos'' (ne ceremonie oet t noordoostn van Brazilië, woerbie ne Afrikaanse keuning en keuniginne ekroond wordt en in nen grootn optocht wordt begeleaidt duur nen macht volk in klurige kleare en met völle slagwoark). 

Duur instreum van de [[polka]] en de [[Kuba]]anse [[habanera]] wör de ''lundu'' in Rio de Janeiro ne nieje daans- en muziekrage: de ''maxixe''. Et karnaval van Rio hulp ook met de oontwikkeling van de samba. In [[1917]] wör de samba geleefd duur den eersten sambahit ''Pelo Telefone''. In [[1928]] wör de eerste sambaskole 'Deixe falar' egroondt. In de joaren ´30 wörden de sambaskolen vast oonderdeel van den karnavalsoptocht. Duur oonderstönning van de regearing gröaiden de sambabeweaging onmeundig hard. In den tied maakten presideant [[Gétulio Vargas]] de samba carioca (samba van Rio) et nasjonale symbool. Toew was et mear eawen en de samba was in et hele laand geleefd. Der kömn aal mear sambaskooln.

De samba wör in [[Europa (continent)|Europa]] vuur et eerst eheurd um [[1923]], mear kreeg pas noa [[1945]] echt voot an wal. De bekeandste samba is de [https://web.archive.org/web/20210513151108/https://www.soundclick.com/share?songid=6102742 &quot;Aquarela do Brazil&quot;]&lt;ref&gt;Berenguer González, Ramón T. [https://web.archive.org/web/20210513151108/https://www.soundclick.com/share?songid=6102742 &quot;Aquarela do Brazil&quot; Samba Mp3·] ISWC T-0425394804 ''(Geautoriseerde versie)''&lt;/ref&gt; (Geeldt zowat as et nasjonale volksleed van Brazilië).

== Naamnherkomst ==
De meest gebroekelike verkloaring van den naamn ''samba'' is det et van et woord ''semba'' keump. Nöast det [[semba]] ne populeare muziekstiel in Angola is, keump dit woard oet de [[Kimboendoesproaken|Kimboendoe-]] en [[Ngangelasproaken|Ngangelasproakn]] van Angola, woer as et ''boekstoot'' zol betekenen. Dissen ''boekstoot'' was ne wieze um de daansbuurte duur te gewen an nen volgenden daanser (in wat sambasoorten is dit nog aait gebroekelik). Doarnöast gef et nog een antal aandere verkloarings oet verskeaidene Afrikaanse sproaken:

''sánba''(kimbundu / Angola): gebed, bidden

''cussámba'' (Kikongo / Angola, Kongo): zelfde as''sánba'' (gebed bidden)

''samba''(kimbundu / Angola): slim op eweunden wean 

''samba'' (Bangi / Kongo-Brazaville): nen healigen daans daansen

''sa'ambale'' (Nigeria): daans vuur jonge leu

''sáamba'' (Kikongo / Angola, Congo): ne inwiedingsdaans vuur enen den as wörd in esteeld vuur politieke, sosjiale en geleufszaakn

== Soortn ==
=== Samba comum/carioca ===
De groondinstrumeanten van disse sambasoort zeent de [[cavaquinho]] (kleaine [[gitaar]]) en de [[pandeiro]] (soort tamborien). Et gebroek van de cavaquinho is et grote verskil tusken samba comum en [[bossa nova]]. Der wörd ook aait nen [[gitaar]] bie gebroekt. Den zeuwensnoarigen gitaar is in Brazilië geleefd ewörden duur de samba. Nöast samba comum neumt ze et ook vake ''samba carioca'', de samba van Rio de Janeiro.

Bekeande artieste: [[Beth Carvalho]], [[Paulinho da Viola]], [[Zeca Pagodinho]], [[Wilson Moreira]], [[Teresa Cristina &amp; Grupo Semente]]

=== Samba de roda do recôncavo ===
[[Ofbeelding:Olodum-drummers.jpg|thumb|Drummers in [[Bahia (staat)|Bahia]]]]
Disse stiel keump van derecôncavo Baiano, de strekke roondumme de ‘baai van alle healigen’ in de deelstoat [[Bahia (staat)|Bahia]]. Iederene steet in nen kreenk woerbie't de umstaanders in de haande klapt en zingt, en de daansers um buurtn of met mekoar in de kreenk daanset.
Kenmoarknde instrumeantn zeent de ''viola'' (n tradisjoneel snoarinstrumeant) en de prato-e-faca, teelder en mes. 

De samba de chula -ook wal samba de parade of samba de viola eneumd- is de meeste strikte variaant. Dr wörd nit edaanst as dr espöld wörd, en dr mag dr nooit mear as ene tegelieke daansn. Disn persoon gef de buurte duur met ne ''umbigada'', ofwal ne boekstoot.

De vriejere vörm van samba de roda is ''samba corrida''. dr zit nen apartn daanspas (de miudinha) in de daans, den't vuur nen leek nit opvaalt.


De samba de roda de recôncavo oet Bahia wör in [[2005]] op de ''[[Lieste van Meisterwarken van t Orale en Immateriële Arfgood van de Meansheid]]'' van [[UNESCO]] eplaatst. 

=== Partido alto ===
De Partido alto hef as grötste kenmoark ne gröttere invlood van de [[pandeiro]] (tamborien met n vel), t gebroek van de [[surdo]] (deepe tromme) en tamborien. n Ezungenen tekst besteet oet verzen en n refrein, woerbie de verzen op de stean bedacht wordt.

Bekeande artieste: [[Candeia]], [[Jovelina Pérola Negra]], [[Zeca Pagodinho]], [[Arlindo Cruz]], [[Aniceto do Império]], [[Sombrinha]], [[Nei Lopes]], [[Almir Guinéto]], [[Camunguelo]]

=== Pagode ===
Pagode keump t meeste vuur in [[Brazilië]]. Den onsteund in Rio in de zeuwntiger joarn van t 20ste joarhoonderd en kreeg onmeundige noavolging in de tachtiger joarn. De pagode was n antwoord op de weenstjaagnde soortn samba, en t algemene verlees van kwaliteit. Pagode was dus ne heroetveending van de tradisjonele samba. Doarumme is t mangs de vroage of t dan ook wal echt um n niej genre geet, of t gewoon niej leawn geewn an t oolde. In elk geval warn de vrieje feestn en de muziekstiel ineenn onmeundig geleefd. In disse sambasoort zeent ne [[banjo]], [[cavaquinho]], [[pandeiro]], [[tantan]], [[rebolo]] en [[repinique]] de belangriekste instrumeantn. t Is ne ongedwungne muziekstiel. Vake komt kameröa bie mekoar um met n potjen [[bier|pils]] dr bie muziek te maakn. De tekste hebt oeteenloopnde oonderwoarpe, van polletiek töt skunnige zinspöllings. Ook hef Pagode wier verskeaidene oondersoortn zo as de pagode bahiano (oet de deelstoat Bahia) en, pagode paulista (oet de deelstoat [[São Paulo (deelstoat)|São Paolo]].

Bekeande artieste: [[Zeca Pagodinho]], [[Fundo de Quintal]], [[Raça Negra]], [[Molejo]], [[Grupo Revelação]], [[Martinho da Vila]], [[Jorge Aragão]]

=== Samba canção ===
Een romantische vorm van Pagode.

Bekeande artieste: [[Ângela Maria]], [[Nelson Gonçalves]], [[Cauby Peixoto]], [[Agnaldo Rayol]], [[Dolores Duran]], [[Maysa]].

=== Samba enredo ===
Samba enredo is ne sambastiel den't de sambaskooln begeleaidt tiedns de karnavalsoptochtn. Tekste van samba enredo goat meesttieds oawer t verhaal det de sambaskooln met öarn daans probeert oet te beeldn. n Tekst wörd meesttieds ezungn duur nen kearl, begeleaidt duur ne cavaquinho en de ''bateria'' (slagwoarkgroep of ''batterieje''). Samba enredo is völle vlotter as aandere stielen en völle oetbeundiger.

=== Samba reggae ===
[[Ofbeelding:Timbal.JPG|thumb|[[Timbal]], n kenmoarknd samba reggae instrumeant]]
Disse vörm van samba is kenmoarkend vuur Salvador de Bahia en hef n dudelik polletiek elemeant.
Seend 1950 en 1960 bestoat in Salvador de Bahia noar vuurbeeld van Rio de Janeiro ook sambaskooln, mear duur vuurbeeld van de Amerikaanse zwartnbeweaging richtn zee zik doar ook mear op. Zo onsteundn de earste ''blocos indios'' of ''blocos afros''. Dee lesten vermengden ritmes van de [[afoxe]] met ritmes, organisasie en instrumeantn van de sambaskooln. In kortn tied warn dr nen heeln hoop van disse blocos afros. In 1979 onsteund de Bloco Olodum, dee't de bekeande warn umdet ze met n niej, laankzaam ritme kömn: samba reggae. Olodum wör vuural bekeand duur öar optreedn in ne muziekclip van n Amerikaansen zanger [[Michael Jackson]].

t Lik dr feaitelik mear op det t ritme toovallig ontstoan is tiedns de völle oefenuurn van de blocos, woerbie't improvisasie, oetprobeern en mekoar dinge learn onmeundig belangriek is. n Naamn is feaitelik bedacht duur n Amerikaansen artiest [[Paul Simon]], den at t tiedns zin bezeuk an Banda Olodum in Salvador t ne mengvörm neumdn tusken samba en [[reggae]]. Samba reggae is troager in tempo en de [[repinique]]spöllers doot [[noapikn]], woerduur t geheel de sjoem van reggae krig.

n Invlood van Reggae is ook te moarkn in de melodie en tekst, umdet ze vake oawer Afrika goat, historiese figuurn en de vuuroetgaank van de Afro-Braziliaann en de goodn oet de [[candomblé]]. De pollitieke betroknheaid van de blocos blik ook oet de manere woerop at ze in de lokale gemeenskopn stoat.

=== Axe ===
n Naamn Axé-music heuld t bie één stiel of ritme, mear wörd gebroekt vuur alle populaire muziek oet Bahia, den t n groot antal invloodn keant: de [[frevo]] (oet t Noordoostn van Brazilië), paso-doble, [[salsa]], reggae, marcha, samba. Halverweage de tachtiger joarn har leedjesskriewer [[Luís Caldas]]) de nommers met onmeundige noavolging 'frictoe' en 'nega de 'Cabelo duro' woerbie at he ''frevo eletrico'' saamnvoogn dee met t ritme van de Candomblé Ijexá. (www.abemusica.com.br). t Was mear eawn of de geleefde muziek oet Bahia heetn Axé-music, wat ne samenvoging was van t [[Joroeba (sproake)|Joroebawoard]] 'Leawnskracht' en t [[Engels]]e ''music''. t Was binn kortn tied oawer de hele wearld geleefd met weensnoavolgende nummers van [[Daniela Mercury]], [[Margareth Menezes]], [[E o Tchan]], [[Carlinhos Brown]], [[Olodum]] en nog völle mear.
 
=== Aandere vörme van samba ===

[[Bossa nova]] is nen [[jazz]]variaant van samba, wat vuural bekeand is ewördn duur [[Tom Jobim]]. Bekeande nommers zeent oonder aandere [[Mas que nada]] van [[Sergio Mendes]] en [[Garota de Ipanema]] met muziek van [[Antonio Carlos Jobim]] en tekst van [[Vinicius de Moraes]].

[[Samba de breque]] is ne soort van samba det nit mear besteet. De tekst en muziek wördn of en too oonderbrökn vuur ne gesprökne tekst of tweesproak.


== Oetgoande verbeending ==
* [https://web.archive.org/web/20210513151108/https://www.soundclick.com/share?songid=6102742 Legran Orchestra · &quot;Aquarela do Brazil&quot; Samba Mp3· ] ISWC T-0425394804 &quot;Latin Complete Collection&quot; Album. ''Publiceerd met toostemming van de rechteneagner''

{{bron|&lt;references/&gt;}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Meziekstiel]]</text>
      <sha1>hhu7yeo058ghykvrd7nq91dlniaejtf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yared Dibaba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17952</id>
    <revision>
      <id>332930</id>
      <parentid>311200</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T01:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>332930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1439" sha1="60xw8bqcke18zzjzo3rkeaz026pz153" xml:space="preserve">[[File:Yared Dibaba - UEFA Euro 2016 - Lidl-Viewing Hamburg 05.jpg|mini|Yared Dibaba beim UEFA Euro 2016 Lidl-Viewing in Hamburg]]
'''Yared Terfa Dibaba'''  (n [[8 april|8sten april]] [[1969]] in [[Aira]], [[Oromia]], [[Ethiopië]])  is nen [[Duutslaand|Duutsen]] tellevisiepresentator. 

Dibaba is in Ethiopië op de wearld kömn, mer opgröaid in t [[Oldnborg]]er laand. Zien vaar waarken an t Lutherstift in [[Falkenborg]] en doar woonn ze ook. Dibaba gung noar de legere skole in [[Gannerkesee]]. In t Oldnborger laand hef he ok [[Platduuts]] leard. He haaln in [[1990]] zien diploma an t Max-Planck-Gymnasium in [[Demost]]. Noa ne lear as koopman in n Groot- en Boetenhaandel bie ne koffiefirma gung he op de [[akteur|akteerskole]].

Hee was in de familieriege '' Die Ohnsorgs'' bie n [[Nord-Deutsche Rundfunk|NDR]] te zeen en maakt met [[Julia Westlake]]  t programma ''Op Platt''. Noa at [[Eva Herman]]  met ear verskel oawer familiepolitiek an de kaante zat is en bie n NDR dr oetvlöagen is, hef Dibaba earn plaats bie de talkshow '' Herman und Tietjen '' oawernömn, dee noe ''Die Tietjen und Dibaba'' het.

Dibaba is trouwd en hef twee kinder. He leewt met ziene familie in [[Altno]].

==Oetgoande koppelink==
* [https://web.archive.org/web/20111205111721/http://www.yared.de/ Websteed van Yared Dibaba] (Hoogduuts)

{{DEFAULTSORT:Dibaba, Yared}}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Tillevisie]]
[[Kategorie:Prissentator]]</text>
      <sha1>60xw8bqcke18zzjzo3rkeaz026pz153</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konvenant neadersassisk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30224</id>
    <revision>
      <id>332927</id>
      <parentid>332870</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T00:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>332927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6190" sha1="j0d3904pa5luwcz0szj65jp0fhdahi7" xml:space="preserve">[[Bestaand:Convenant Nedersaksisch.png|thumb|400px|Ondertekeynings en totredings töt et konvenant neadersassisk]]
Et '''konvenant neadersassisk''' (officiele neaderlandsktalige titel: ''Convenant inzake de Nederlandse erkenning van de regionale Nedersaksische taal'') is een politik instrument üüt 2018 vöär erkenning en stimulering van de [[Nedersaksisch|neadersassiske taal]] in [[Nederlaand|Neaderland]].

Et konvenant wördden up 10 oktober 2018 in et pervinsyhüüs in [[Zwolle]] underteykend döär et [[Ministerie van Binnenlaandse Zaken|Ministery van Binnenlandske Saken]], de pervinsys [[Grunnen (provìnzie)|Grönning]], [[Frieslaand|Freeskland]], [[Drenthe|Drente]], [[Oaveriessel|Oaveryssel]] en [[Gelderlaand|Gelderland]], en de Fryske gemeyndes [[Ooststellingwarf|Ouststellingwarv]] en [[Weststellingwarf|Weststellingwarv]]. Up 13 september 2024 kwamen dår de gemeyndes [[Urk]] en [[Bunsjoten|Bunskouten]] by net sou as de pervinsy [[Flevolaand|Flevoland]].

Et konvenant ''&quot;erkent de regionale taal neadersassisk as een weasenlik, vulwaerdig en sülvstandig underdeyl van de taalsystematik binnen Neaderland&quot;''. De partyen geavt an üm höär in te spannen en in de mande te warken üm et neadersassisk te beholden en et gebrüük dervan te bevörderen. Dit is alleynig neet rechterlik ofdwingbår.

In de tekst wördt benådrukt dat et konvenant neet bedoold is vöär de tötstandkoaming van nye verplichtings, mar vöär bevördering van de taal döär 'de neadersassiske oaverheiden'. De minister van binnenlandske saken kan dårby een anvüllende rulle spöälen.

Et konvenant löpt vöär unbepålde tyd; de warking dervan sol binnen twey jår wörden undersöcht. Üüt oapenbåremakede notülen blikt dat der in 2023 med 't Ministery was ofspröäken dat de warkofspråken feitelik de evaluaty bint.&lt;ref&gt;https://media.gelderland.nl/0004_Verslag_ambtelijk_overleg_Nedersaksisch_7_3_2023_docx_26d1681a91.pdf&lt;/ref&gt; En konsept van disse warkofspråken is to houpe med andere ambelike notülen up 20 january 2025 oapenbår wörden nå en woo-versöök.&lt;ref&gt;https://open.gelderland.nl/woo-documenten/woo-besluit-over-het-convenant-nedersaksisch-2024-015084&lt;/ref&gt; In 2024 hevt 't Ryk anegeaven dat de evaluaty in 2024 koamen sol.&lt;ref&gt;https://rm.coe.int/netherlands-iria7-en/1680ae9ef0&lt;/ref&gt; In january 2025 hevt der noch altyd geyn formeyle evaluaty eweasd.

==Vöärgeskydenisse==
Et neadersassisk was in 1998 al erkend under et [[europeesk handväst vöär streaktalen of minderheidstalen]]. De taal is erkend under deyl II van et handväst, wat minder verplichtings töt behold en bevördering van de taal inholdt as deyl III (wat bevöärbeyld up et Freesk van toupassing is). Jårenlang hebbet de neadersassiske pervinsiale oaverheiden elobbyd by de ryksoaverheid vöär erkenninge under deyl III, mar dår is et neet van ekoamen, vöäral uut angst vöär varregånde verplichtings. In 2007 wör med Staatssecretaris Bijleveld ofepråt dat 't ryk erkenning under deyl III alleanig oaverwegen kan as 't beleid van de provincys tomöte kön koamen sünder wysiging van wetten of inspannings up ryksniveau. Der hebbet en bült inspannings eweasd üm dit proces wearümme to draien.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20250604232623/https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2025/03/03/documenten-bij-besluit-op-woo-verzoek-over-nedersaksische-taal-en-europees-handvest Documenten bij besluit op Woo-verzoek over Nedersaksische taal en Europees handvest, p. 288. Rijksoverheid (03-03-2025). Geraadpleegd op 16-03-2025.&lt;/ref&gt; 't Ryk was bange vöär precedentwarking vöär 't Limbürgsk un Papiamentsk. Dårnåst wör intern anegeaven dat deyl III sol bedüden dat versöken üm specifike språkvöärsenings moiliker to weigeren bint.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; In plaatse dårvan is der et ''konvenant neadersassisk'' ekoamen. Eyne van de bedingings is dat et behold en de bevördering van de taal neet töt nye wet- en regelgeaving mag leiden. Et konvenant wes up de möägelikheden dey der al bint under de hüdige wetgeaving; de Wet up et primaire underwys bevöärbeyld steyt et al to ümme les te geaven in een regionåle taal of streaktaal wår dey een levende taal is.

Vöärof an 't konvenant hebbet de oaverheden un SONT meyrdere jåren touwetrökken oaver de inhold. In 2015 had Minister van Binnenlandse Saken un Köäningkryksrelatys [[Ronald Plasterk]] de vöärwaarde stelled dat nationale erkenning alleanig möägelik was as 't 'deyl 3 verbond' ophöyld.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20250604232623/https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2025/03/03/documenten-bij-besluit-op-woo-verzoek-over-nedersaksische-taal-en-europees-handvest

Documenten bij besluit op Woo-verzoek over Nedersaksische taal en Europees handvest, p. 79. Rijksoverheid (03-03-2025). Geraadpleegd op 16-03-2025.&lt;/ref&gt; In de konsepttekst van 't konvenant stönd dat erkenning under deyl III üüteslöäten sol wörden.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20250604232623/https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2025/03/03/documenten-bij-besluit-op-woo-verzoek-over-nedersaksische-taal-en-europees-handvest

Documenten bij besluit op Woo-verzoek over Nedersaksische taal en Europees handvest, p. 92. Rijksoverheid (03-03-2025). Geraadpleegd op 16-03-2025.&lt;/ref&gt; Üüteindelik is dat de volgende tekst ewörden: 

''&quot;partijen in consensus bepalen wat de gevolgen zijn van een erkenning binnen Nederland en dat daarbij niet deel III van het Handvest als een vertrekpunt wordt genomen;&quot;''&lt;ref&gt;https://open.overheid.nl/documenten/ronl-61f99fb6-c373-4fef-a75b-560a6336b49d/pdf

Convenant Nedersaksisch (2018)&lt;/ref&gt;

== Brunnen ==
* [https://web.archive.org/web/20191205171315/https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2018/10/10/convenant-nedersaksisch Et konvenant neadersassisk as PDF up de websteade van de ryksoaverheid]
* Henk Bloemhoff, Philomène Bloemhoff-de Bruijn, Jan Nijen Twilhaar, Henk Nijkeuter en Harrie Scholtmeijer (2019): ''Nedersaksisch in een notendop, Inleiding in de Nedersaksische taal en literatuur'' (Assen: Koninklijke Van Gorcum), bls. 84-87

{{Dialekt|drt||Nysassiske Skryvwyse}}
&lt;references /&gt;
[[Kategorie:Taol]]</text>
      <sha1>j0d3904pa5luwcz0szj65jp0fhdahi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koronavirussen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30567</id>
    <revision>
      <id>332928</id>
      <parentid>330266</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T00:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>332928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6445" sha1="sglzb6nndw802hbv6wy4lmyyzbrsivl" xml:space="preserve">{{Zie dv|Dit artikel geyt oaver koronavirussen in et algemeyn. Vöär de pandemy van 2020, seyt [[COVID-19]].}}

{{Medisch artikel}}

[[File:Coronaviruses_004_lores.jpg|thumb|right|250px|Een koronavirus under de mikroskope]]
'''Koronavirussen''' sint ne grup verwante [[virus]]sen dee [[zoogdeers|sougdeers]] en [[vogel|vöägel]] seek maket. By mensken geavet koronavirussen meysttyds milde infektys an de luchtweagen. Vöärbealden sint de gewone [[verköldheid]] (dat ouk andere oorsaken hebben kan). Seldsamere förme köänet doudelik weasen, so as de [[Severe Acute Resporatory Syndrome|SARS]], [[Middle East Respiratory Syndrome|MERS]] en et [[koronavirus van 2019|COVID-19]]. Kenmarken van de seekde sint anders in andere soorten: [[henne]]n kryget last van den hals, kö en biggen [[diarree]].

Koronavirussen sint de subfamily '''''Orthocoronavirinae''''' in de family ''[[Coronaviridae]]'', orde ''[[Nidovirales]]'', domein ''[[Riboviria]]''.&lt;ref&gt;De Groot RJ, Baker SC, Baric R, Enjuanes L, Gorbalenya AE, Holmes KV, Perlman S, Poon L, Rottier PJ, Talbot PJ, Woo PC, Ziebuhr J. &quot;Ninth Report of the International Committee on Taxonomy of Viruses&quot;. eds King AM, Lefkowitz E, Adams MJ, Carstens EB, ((International Committee on Taxonomy of Viruses)), ((International Union of Microbiological Societies. Virology Division)). Elsevier. Oxford, 2011. p. 806–28. ISBN 978-0-12-384684-6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200602115524/https://talk.ictvonline.org/login?ReturnUrl=%2Ffiles%2Fictv_documents%2Fm%2Fmsl%2F1231%2Fdownload%3FRedirected%3Dtrue &quot;ICTV Master Species List 2009 – v10&quot;. International Committee on Taxonomy of Viruses. 24 Augustus 2010.]&lt;/ref&gt; Se sint [[virushülse]]n med een positiv enkelstrengig RNA-[[genoom]] en ne heliske nukleokapside. De genoomgrötde  van koronavirussen ligt tüsken ungeväär 27 en 34 [[kilobases]], de grötste van alle bekende [[RNA-virus]]sen.&lt;ref&gt;Sexton NR, Smith EC, Blanc H, Vignuzzi M, Peersen OB, Denison MR. &quot;Homology-Based Identification of a Mutation in the Coronavirus RNA-Dependent RNA Polymerase That Confers Resistance to Multiple Mutagens&quot;. Journal of Virology. Vol 90, Is 16. p 7415–28. Augustus 2016. DOI 10.1128/JVI.00080-16.&lt;/ref&gt; 

==Name==
De name ''koronavirus'' kümt van et [[latiens|latynske]] ''corona'', wat &quot;kroune&quot; of &quot;krans&quot; bedüdet en slöt up de kenmarkende krounenförm van proteine-uutsteaksels ründ de virusdeylen.
 
== Untdekking ==
Koronavirussen wördden in de jåren '60 van de [[20e eeuw|20. eywe]] untdekked.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200306140702/https://www.caringlyyours.com/coronavirus/ Caringly Yours. &quot;Coronavirus: Common Symptoms, Preventive Measures, &amp; How to Diagnose It&quot;. Skreaven up 28 januari 2020.] Bekeaken up 28 januari 2020.&lt;/ref&gt; De eyrsten warren [[bronchitis]] by henne nen twey virussen uut de nöäsen van menskelike patienten med ne gewoane [[verköldheid]]. Disse kreagen de namen ''Menskelik koronavirus 229E'' en ''Menskelik koronavirus OC43''.&lt;ref&gt;Geller C, Varbanov M, Duval RE. &quot;Human coronaviruses: insights into environmental resistance and its influence on the development of new antiseptic strategies&quot;. Viruses. Vol 4, Is 11. p 3044–68. November 2012. DOI 10.3390/v4113044.&lt;/ref&gt; Andere virussen uut disse family sint inmiddels ouk bekend, so as de [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus|SARS-CoV]] in 2003, [[Human coronavirus NL63|HCoV NL63]] in 2004, [[Human coronavirus HKU1|HKU1]] in 2005, [[Middle East respiratory syndrome-related coronavirus|MERS-CoV]] in 2012 en [[SARS-CoV-2]] (ouk bekend as 2019-nCoV) in 2019. De meyste hyrvan sorget vöär swåre luchtweginfektys.

==Uutbreaken==

===Koronavirus 2019 COVID-19===
In december 2019 wör der in [[Wuhan]] in [[China]] een uutbraak van lungunsteakingen emelded.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2020/01/29/opinion/coronavirus-outbreak.html The New York Times. &quot;Is the World Ready for the Coronavirus? – Distrust in science and institutions could be a major problem if the outbreak worsens&quot;. Skreaven up 29 januari 2020.] Bekeaken up 30 januari 2020.&lt;/ref&gt; Up den [[31 december|31. december]] [[2019]] wör de uutbraak in verband ebracht med nen nyen förm van koronavirus den as van ne seyvrüchtenmarkt in Huanan afkumstig weasen solde. Et virus kreyg de vöärloupige name 2019-nCoV van de [[Wearldgesundheidsorganisaty]] (WHO). Dit wör later veranderd in SARS-CoV-2 döär et Internationale Komittee vöär Virustaksonomy. Når de oaverdraegbåre seekde dee untsteyt döär SARS-CoV-2 wördet verweasen as [[COVID-19]], wat steyt vöär ''coronavirus disease 2019''. Een pår undersökers meynet at de seyvodermarkt nit de bronne was vöär den oaverdrachten up lüde.&lt;ref&gt;[https://www.sciencemag.org/news/2020/01/wuhan-seafood-market-may-not-be-source-novel-virus-spreading-globally sciencemag.org. &quot;Wuhan seafood market may not be source novel virus spreading globally&quot;. Jon Cohen. Skreaven up 26 januari 2020.] Bekeaken up 13 määrt 2020.&lt;/ref&gt;

Up 13 määrt 2020 stünd et doudental up te minsten 4720&lt;ref&gt;[https://gisanddata.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/bda7594740fd40299423467b48e9ecf6 &quot;Coronavirus COVID-19 Global Cases by Johns Hopkins CSSE&quot;. ArcGIS. Johns Hopkins CSSE. Bekeaken up 13 määrt 2020.]&lt;/ref&gt;. Wearldwyd sint der meyr as 128,343 bevästigde besmettingen. Et wuhanvirus is underbracht as een nye streng van et Betakoronavirus uut grup 2B en kümt vöär sowat 70 % genetisk oavereyne med SARS-CoV.&lt;ref&gt;[https://www.ijidonline.com/article/S1201-9712(20)30011-4/fulltext ijidonline.com David S. Hui
Esam I Azhar
Tariq A. Madani
Francine Ntoumi
Richard Kock
Osman Dar
Giuseppe Ippolito
Timothy D. Mchugh
Ziad A. Memish
Christian Drosten
Alimuddin Zumla
Eskild Petersen. &quot;The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health — The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China&quot;. International Journal of Infectious Diseases. Skreaven up 14 januari 2020.] Bekeaken up 13 määrt 2020.&lt;/ref&gt; Et virus likt vöär 96% up vleadermuuskorona. Der is een breyd vermoden dat et virus van vleadermüse kümt. De seekde verspreidden sik rap oaver de wearld, wårnå verskillende landen et oapenbåre leaven, de ekonomy en reisegeleagenheiden gooddeyls stille legden. Up 19 januari 2021 üm 10:30 waren er al meyr as 2 miljoon douden en 96 miljoon bevästigde besmettingen.

==Verwysingen==

&lt;references/&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Ziekte]]</text>
      <sha1>sglzb6nndw802hbv6wy4lmyyzbrsivl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Josimar José Évora Dias</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35649</id>
    <revision>
      <id>332926</id>
      <parentid>332922</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T13:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>166</id>
      </contributor>
      <comment>[[c:File:Josimar_Dias,_goleiro_do_Seleção_Cabo-Verdiana_de_Futebol_-_2026.png|Josimar_Dias,_goleiro_do_Seleção_Cabo-Verdiana_de_Futebol_-_2026.png]] is vort-ehaold umdat 't bestaand op Commons vort-edaon is deur [[c:User:Ziv|Ziv]], mit as reden: per [[:c:</comment>
      <origin>332926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2844" sha1="ez6d4tizzucj9hyu0fopxdm1cc3dmcw" xml:space="preserve">{{TEUNTITEL:Vozinha}}
{{Infobox|kop=Vozinha|ofbeelding=|caption=Vozinha in 2026|item1_1=Josimar José Évora Dias|head1_1='''Hiele noam'''|item1_2=3 June 1986, [[Mindelo]], [[Kaapverdië]]|head1_2='''Geboren'''|item1_3=1.89 m|head1_3='''Lengte'''|item1_4=[[Doelman]]|head1_4='''Positie'''|item1_5=1|head1_5='''Nummer'''}}

'''Josimar José Évora Dias''' bekend as '''Vozinha''' is een professionele [[Vootbal|voetballer]] uut [[Kaapverdie|Kaapverdië]] die as [[doelman]] speelt veur [[Liga Portugal 2]] club [[Chaves]] en 't [[Kaapverdisch voetbalelftal]].

In sien loopbaon hef veur teams in [[Kaapverdie|Kaapverdië]], [[Angola]], [[Moldavië (laand)|Moldavië]], [[Portugal]], [[Syprus]], en [[Slowaaknlaand|Slowakije]] speeld. Veur Kaapverdië heeft hij in 2013, 2015, 2021 en 2023 bie 't [[AFCON]] speeld en ook bie 't [[Wealdkampioenschap voetbal 2026|WK 2026]].

== Club loopbaon ==
Geboren in [[Mindelo]] op 't eiland [[São Vicente]] begon sien loopbaon in 2007 bie sien lokale club [[Batuque]], tot sien transfer noor d'n lokale rivalen [[CS Mindelense]] in 2011.&lt;ref&gt;[https://criolosports.blogspot.com/2010/05/taca-de-cabo-verde-boavista-no-play-off.html Criolosports.com: Taça de Cabo Verde: Boavista no play-off final]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.panapress.com/Cabo-Verde-prepara-jogo-decisivo-a_797950-lang4-free_news.html Cabo Verde prepara jogo decisivo contra Zimbabwe para qualificaç]&lt;/ref&gt;Noa goeie resultaten moakte ie sien transfer noor [[Progresso Associação do Sambizanga]] in [[Angola]]. Tot Vozinha terug ging noor CS Mindelense in 2014.&lt;ref&gt;[https://www.national-football-teams.com/player/48673/Vozinha.html Vózinha (Player) | National Football Teams]&lt;/ref&gt;

In 2015 ging Vozinha noor [[Zimbru Chișinău]] in [[Moldavië (laand)|Moldavië]], in 2016 noor [[Gil Vicente]] in [[Portugal]] en in 2017 noor [[AEL Limassol]] in [[Syprus]]. In 2022 kwam Vozinha weer terug noor Batuque leend van [[AS Trenčín]] uut [[Slowaaknlaand|Slowakije]], veur Vozinha ging spelen veur [[Chaves]] in 2024.

== Internationale loopbaon ==
Vozinha speelde sien eerste internationale wedstried veur 't [[Kaapverdisch voetbalelftal]] op 8 September 2012, die ze met 2-0 tegen Cameroon wonnen.

Op 't [[Wealdkampioenschap voetbal 2026|WK 2026]] moakte Vozinha op de eerste [[Wealdkampioenschap voetbal|WK]] wedstried van 't [[Kaapverdisch voetbalelftal]] ooit (67e op de [[FIFA ranglijst]]) 7 reddingen tegen Spanje (2e op de FIFA ranglijst) en hield 't 0-0. Vozinha is de oldste doelman die een redding hef moakt op een laands eerste WK wedstried.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c0ryz4n2v0qo Vozinha: The 40-year-old keeper who inspired Cape Verde's historic debut - BBC Sport]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://theanalyst.com/articles/oldest-players-in-world-cup-history The Oldest Players in World Cup History | Opta Analyst]&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ez6d4tizzucj9hyu0fopxdm1cc3dmcw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>