Wikipedia nds_nlwiki https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Media Spesiaal Overleg Gebruker Overleg gebruker Wikipedia Overleg Wikipedia Bestaand Overleg bestaand MediaWiki Overleg MediaWiki Mal Overleg mal Hulpe Overleg hulpe Kategorie Overleg kategorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 3156 333033 331329 2026-07-18T01:10:03Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333033 wikitext text/x-wiki {{Ploats in Nederlaand | naam = Leek | soorte = Plaats | bestansnaam vlagge = Flag_of_Leek.svg | bestansnaam wapen = Coat_of_arms_of_Leek.svg | gemeente = [[Westerkertier]] | previnsie = [[Ofbeelding:Flag_of_Groningen.svg|20px|Grunnen_(provìnzie)]] [[Grunnen (provìnzie)]] | inwoners = 11.565 | doatum inwoners = 2023 | dichtheid = | breedtegroad = 53/09/43/N | lengtegroad = 6/22/35/E | verkeersoader = A7 | netnummer = 0594 | postcode = 9350-9351 | webstee = [https://www.leek.nl// www.leek.nl] | region = NL-GR }} [[Bestaand:Bürg Nienoord.jpg|duum|220x220px|Börg Nienoord up de Leek (2024)]] '''Leek''' ([[Grunnegs|grönnegersk]]: (de) ''Laik, [[Westerkertiers|westerkwarteersk]]: (de) Leek, [[Westlaauwers Frais|freesk]]: De Like'') is en plaatse in et [[Westerkertaaier|Westerkwarteer]], provinsy [[Grunnen (provìnzie)|Grönnen]]. Et leit in et olde gewest [[Vredewold|Vreadewold]]. Leek leit teagen et dörp [[Tolbert]] an en ouk teagen et drentske dörp [[Nijtap|Nytap]]. Wyder vindst du um Leek to de dörpen [[Zeuvenhuzen (Leek)|Söävenhüsen]], [[Midwolle|Midwolde]], [[Lettelbert]], [[Oostwold (Westerkertier)|Oustwold]] en [[IJmentil|Eymentil]]. In 2023 had Leek 11.565 inwoaners.<ref>https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/cijfers-op-de-kaart?location=wij-eb3e836d579c403c089921b4a8be68cd&subject=T001036&year=2023&level=Wijk</ref> Leek steyt vöäral bekend um de [[Nienoord|Börg Nynoord]]. Disse olde [[börg]] is oorsprungelik bouwd döär de family [[Van Ewsum]] üüt Middelstüm, dee de "Nije Oert" ("nye oord", Nynoord) stichted hevt um in et gebeed südelik van Leek te begünnen med et graven van [[Törf (braandstof)|törv]]. Up et landgood Nynoord is in de börg et ''Nationaal Rijtuigmuseum'' västigd. Dit is et groutste rytüügmuseum van [[Europa (werelddeel)|Europa]].<ref>https://web.archive.org/web/20250221135933/https://dvhn.nl/weekbladengroningen/het-westerkwartier/Rijtuigmuseum-krijgt-erkenning-van-CAA-28053278.html</ref> Wyder is dår en grout familypark en en swemkasteyl ([[Zwömbad|swembad]] med oaverdekkede baden en en bütenbad). Up et terrein is ouk et oapenluchtteater ''Podium Nynoord'' te vinden. An de rand van et landgood is de kämping ''Westerheerdt'' västigd en dår is ouk noch en ysbane en windhundenrenbane. Leek hevt en oaverdekked winkelcentrum, ''De Liekeblom''. De regionale skolengemeynskop ''De Borgen'' gevt underwys up VMBO-, HAVO-, VWO- en gymnasiumnivo. ==Name== De name van Leek geyt weaderum up et woord ''Leek'' of ''Leke'' dat 'lütje water' beteykent. Disse name kumt dan weader van et watertje ''De Leeke'' of ''De Lek''. ''De Lek'' kumt vermodelik van 'lûkan' (trekken) up desülvde wyse as 'tiohan' (trekken) ouk wel 'tucht' wordt in andere plaatsen. Up de Leek sülv nömen de mensken dit watertje ''t Piepke'' (et straatje van de Dam når Nytap herinnert dår noch al an). De name van et loog kumt dan vermodelik ouk van et watertje.<ref>de Vries, Wobbe. ''Groninger Plaatsnamen.'' Vol. 1. J.B. Wolters, 1946.</ref> De inwoaners van Leek nömen et dörp sülv ouk 'Leek' of 'De Leek'. Büten Leek (of büten et Westerkwarteer) seggen de mensken gauwer 'Laik'. En inwoaner van Leek heyt en 'Leekster' en du bist altyd up de Leek ('op e Leek'), düs neet 'in Leek'. <ref>Brontsema, Eline en Reker, Siemon. ''Op stee: Drentse en Groninger plaatsnamen verzameld.'' Huus van de Taol, 2015.</ref> In et freesk heyt et dörp ouk '''De Like''<nowiki/>', wat noch in de name van winkelcentrum 'De Liekeblom' herkend worden kan. == History == Leek is slim verbunden med et verveanen van de umgeaving wår of et nu leit. Et is untstån nå et stichten van Nynoord in 1525 döär Wigbold van Ewsum en is dårdöär in verholding en junger loog as de meyste dår um to. Middelikerwys hebben mensken höär dår in 1592 västigd.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20250221140213/https://www.geschiedenisbibliotheekgroningen.nl/historie/joden-in-groningen/leek</ref> Dit vermodelik um de slüüs 'De Leke' to, dee dår bouwd is tydens et graven van veankanalen (byname et Leekster Höyvddeep). Dår hevt by Leek ouk en [[Fort|schans]] leagen up et plak wår teagenswordig de Liekeblom steyt.<ref>https://groningerarchiefnet.nl/46-uncategorised/leek/336-Geschiedenis</ref> In 1660 is de Nynoordkapelle (kerke up de Dam) an Leek skunken döär Anna van Ewsum. Med dank an de törvhandel hevt et dörp hüm dan machtig üütbreided. De stoaken törv wördt höävdsakelik oaver et water vervoord up törvskeapen. Döär dit hin-en-her varen kwam dår [[handel]]. Leek lag dårvöär up en gode steade, sülvs do de törvhandel afnam. De wyken en depen dee når et Leekstermear gungen um van dår når [[Grunnen (stad)|Stad]] te gån, wassen en belangryke readen vöär disse groi.<ref>https://www.historischleek.nl/dorpen/leek/</ref> Döär de handel hebben in de 18e eyw ouk [[Jeuden|jöädske]] handelslüde höär västigd up de Leek. Disse gemeynskop is bynaam in de tweyde hälvde van de 18. eyw wyder groit. See hebben vöäral handel dreaven in [[Rund|ründer]], vleysk en manufakturen (sou as byvöärbeald kleader, wår et reklamebred van Denneboom<ref>https://web.archive.org/web/20250221135918/https://www.tracesofwar.nl/sights/92647/Reclamebord-Joodse-Familie-Denneboom.htm</ref> noch an denken döt) wårdöär de handel noch meyr anpitjed wör. Disse jöädske gemeynskop hevt en starke invlood had up et dörp. Sou is dår noch al en jöädske begraavplaatse te vinden an de [[Diepswal (Leek)|Deepswal]] (üüt 1783) en hevt dår ouk eyns en [[synagoge]] west.<ref name=":0" /> De [[Tweede Wereldoorlog|Tweyde Wearldoorlog]] hevt en starke stempel up et loog drükked. Byname de jöädske gemeynskop is eybels slim afnommen döär de [[Holocaust]]. De synagoge wör in 1978 afbroaken en et jöädske skooltje sikkum ouk in 1994. Dit skooltje is in 1995 weader upbouwd up en andere steade. Up de müre van et skooltje bennen de namen vermelded van de jöädske inwoaners dee vermoard bennen. Wyder bennen dår en heyl ende [[Stolpersteine|strükelsteynen]] dee herinneren an de olde woanplaatsen van de Jöäden van dodestyds.<ref>https://www.museumjoodseschooltje.nl/joodse-geschiedenis-in-leek/</ref> Et loog is nå de Tweyde Weareldoorlog nog wyder groit, maar de handel was do al slim afnommen. Disse groi was dan ouk byname möägelik umreaden sünt [[1959]] wör Leek anweasen as industrycentrum um disse krimp teagen te gån. De skans van eyrtyds was wis noch tot in de 19. eyw te seen in de förm van et loog, maar döär üütbreyding når et westen to is dår neet vöäl meyr van te seen. Üütendelik is Leek nå et üütbreyden nå de oorlog teagen et oldere [[Middeleywen|middeleywske]] dörp Tolbert angroid.<ref>https://www.dbnl.org/tekst/sten009monu04_01/sten009monu04_01_0056.php</ref> Sünt de oorlog hevt Leek vöäl van de oldere gebouwen en konstruktys stådigan vernys brüked vöär nye ougmarken. Sou is et olde deepke (med de olde [[Brogge (bouwwark)|brugge]]) under de grund verswunden um rüümde te maken vöär et centrum. Hyrdöär hevt et Leekster centrum teagenswoordig en nymoodsker karakter kreagen. == Geografy == Krekt nourdelik van Leek leit en koppel dörpen up en sandrug (van [[Nuus|Nüüs]] to Oustwold an to), med leegvean an wearskanten. Südelik van Leek hevt vröger hougvean leagen, mär dit is tegenswordig vöär et groutste deyl ofgraven döär de türvwinning. De verbindings når et loog to wassen dan ouk byname waterverbindings, un låter med wyder wegverkear ouk verharde weagen. Disse waterverbindings bennen alemål graven, of vöär transport of vöär ontginnen. As sodånig is Leek en [[Veenkelonie|veankoloniale]] neadersetten, döärgroit to de höäfdplåts van et Südelik Westerkwarteer.<ref>Possel, J. T., M. van der Werf, and J. B. Wolters. ''Leek: gemeentebeschrijving regio Westerkwartier.'' Provincie Groningen. https://020apps.nl/mip/beschrijvingen/Leek.pdf</ref> Et loog sülv word in et westen begrensd döär de Tolbertervart un in et süden döär et Leekster Höyvddeep. Wyder wordt Leek in de volgende büürten indeyld<ref>https://allecijfers.nl/wijk/wijk-04-leek-westerkwartier/#google_vignette</ref>: * Leeksterholt * Nynoordsrand * Roudenbörg * Leek Centrum * Nynoord (bütengebeed oustelik van Leek) * Deepswal * Oostindye (bütengebeed südelik van Leek) == Ekonomy un Diverdåtsy == As groutste plak in et Südelik Westerkwarteer, is dår up de Leek en heyl nüst an möygelikheyden vöär winkelen, kultüreale vernüverye un andere diverdåtsy. De winkels bennen oaver et heyle dörp verspreyd in verskillende winkelgebeden, med et centrum sülv un et Grout Winkelpleyn de belangrykste. Nåst de vyv supermarkten un en koppel standard winkelkettes, bennen byname de bauwmarkten, möäbelsåken un de kleyding- un skonenwinkels nömenswaerdig. An horeca hevt et loog en koppel snackbars, eathuuskes, restaurants un eyn kroog (Café de Oude Bank). Byname de Pankokenbürcht Nynoord un Wearldrestaurant Breed bennen van belang; Breed trekt as all-you-can-eat restaurant mensken van wyd oaver de grüppe an. In de Börg Nynoord sit ouk en café, wat et in kombinåty med et museum un de skyre umgeaving en favorite steade måkt vöär en dagbesöök, mär ouk byvöärbild vöär [[Brulfte|brülovten]].<ref>Welkom in Leek. Ontdek Leek. Rådpleagd up 27. mey 2025. https://www.leek.nl/</ref> Leek is ouk et to huus van en koppel industryterreinen un bedryvenparken. Et oldste bedryventerrein is Bedryvsterrein Leek, dat dicht up et centrum steyt, med byname detailhandel. Vöär de groutere bedryven dee berykbår blyven motten is dår et Leeksterholt, südelik van de Ryksweg A7. Et groutste un nyste terrein is et Leeksterveld styv nordelik van de A7, döär de ligging un moderne infrastruktüür meråkels good vöär junge un nye bedryven.<ref>Gemeente Westerkwartier. Bedrijventerreinen. Rådpleagd up 31. mey 2025. https://www.westerkwartier.nl/bedrijventerreinen</ref> Med disse kommercy is Leek eyn van de groutere ekonomyen in et Westerkwarteer. Nömenswardige ekonomy is logistyk un transport (döär ligging an de Ryksweg A7), Informåty Technology (IT), un produkty, detailhandel un dynsten. Wat dat lätste angeyt bennen dår up de Leek nömenswaerdige underneamings specialiseard in byvöärbild pearden, autos un motoren, vleyskverwarking, metalbewarking un byname waterontharders. {{Center|<gallery> Bestaand:Kerk up de Dam up de Leek.jpg|Kerk up de Dam (2024) Bestaand:Jöädske skool up de Leek.jpg|Jöädske Skooltje (2024) Bestaand:Leekster Höäfddeyp.jpg|Leekster Höyvddeep (2024) </gallery>}} [[Kategorie:Grunnegs artikel]] [[Kategorie:Artikel in de Nysassiske Skryvwyse]] [[Kategorie:Westerkertier (gemainte)]] {{Appendix}} 1povrxhbqb4ciis1xwaveg7ohmbqp1o 0 13531 333034 324532 2026-07-18T01:24:01Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333034 wikitext text/x-wiki [[Bestaand:Gijsjolink.jpg|thumb|330px|Gijs Jolink van [[Jovink en de Voederbietels]]]] Met '''Nedersaksische muziek''' wördt hier in de eerste plaatse muziek bedoeld mit teksten in 't [[Nedersaksisch]]; bij uitbreiding kan 't ok instrumentale muziek wèden die inspireerd is deur 't culturele arfgoed van de Nedersaksischtalige gebieden. == Wörtels == === Zingen in de standerdtaal of in de streektaal? === ==== Prestige van 't Nederlaands ==== 'Van oldsher liekt d'r niet veule in de streektalen ezungen te wèden. Temiensen, uut 't vleden is weinig opbewaord', stelt hoogleraar liedcultuur [[Louis Peter Grijp]].<ref>Louis Peter Grijp (1995), [http://www.streektaalzang.nl/strk/pers/p95vkb21.htm 'Is zingen in dialect Normaal? Muziek, taal en regionale identiteit']. In ''"Zingen in een kleine taal". Volkskundig Bulletin'', jaorgaank 21, nommer 2, oktober: 'Van oudsher lijkt er niet veel in de streektalen te zijn gezongen. Althans, uit het verleden is er weinig bewaard, afgezien van dichters als Bredero en Vondel die weliswaar een aantal van hun liederen in dialect schreven (Waterlands), maar overwegend omwille van de satire. Ook volksliedonderzoekers konden relatief weinig liederen in de streektalen optekenen. Het volk sprak weliswaar dialect, maar zong in het Nederlands.'</ref> Al lange tied voert in de Nedersaksischtalige previncies 't Nederlaandstalige lied de boavenhaand (twintigste-eeuwse buitenlaandse muzikale invloeden nog buiten beschouwing laotend). Waor de streektaal veural töt 't informele gesprek in femilie- en vriendenkring beparkt bleef, had 't Nederlaands tezölfdertied in alderhaand berieken een (toenimmende) rolle, zoas op schoele en in de media. Zo had 't ok een rolle in de vörm van laandsbried oaveredragen kienderliedties (beveurbield ''Roodborstje tikt tegen 't raam'') en liedties mit historische motieven (beveurbield ''De Zilvervloot''). Dit giet mangs ok op veur liedties mit teksten die specifiek naor 't Nedersaksischtalig gebied verwiest, zoas [[Nedersaksische_volksleidjes#Berend_Botje|''Berend Botje'']], die uut varen gunk '' 'met zijn scheepje naar Zuidlaren'.'' 't Streektaallied zol daorentègen in de nègentiende eeuw in-evoerd wèden deur de schrievende elite.<ref>Louis Peter Grijp (1995), [http://www.streektaalzang.nl/strk/pers/p95vkb21.htm 'Is zingen in dialect Normaal? Muziek, taal en regionale identiteit']. In ''"Zingen in een kleine taal". Volkskundig Bulletin'', jaorgaank 21, nommer 2, oktober: 'Pas in de negentiende eeuw wordt het dialectlied geïntroduceerd en wel door de elite, die er een middel in zag een romantisch getinte regionale identiteit vorm te geven'.</ref><ref>Louis Peter Grijp (1996), [http://www.streektaalzang.nl/strk/pers/p96dlbr1.htm 'Van dialectlied tot boerenrock: Muziek en regionale identiteit']. In ''Constructie van het eigene. Culturele vormen van regionale identiteit in Nederland'' onder redactie van Carlo van der Borgt, Amanda Hermans en Hugo Jacobs, Amsterdam, SUN: 'De Brabantse volksliedonderzoeker Harrie Franken stelt dat gewone mensen niet bedreven waren in het dichten en dat degenen die het wel konden meestal het Nederlands verkozen omdat dat meer prestige had. Bovendien gaf de spelling van de streektaal problemen. [...] En als men al in het dialect zong, is dat vaak vertaald uit het Nederlands.'</ref> 't Was prestigieus um Nederlaandstalige liedties te kennen, in Nederlaand zölf zowal as in de [[Graofschop Benthem]], daoras de mèensen Nedersaksisch preutten, mar ok in 't Nederlaands en Hoogduuts zungen en riemden.<ref>Heinrich Hensen zien ''Aule Knetsååm vertäild'' (Heimatverein der Grafschaft Bentheim, 1976), een weergave van 't Graofschopper lèven van begun 20e eeuw, bevat varsies in 't Nederlaands, Graofschopper plat en Hoogduuts.</ref> ====Oost-Nederlaandse liedcultuur==== Daorentègen stelt hoogleraar in de volkskunde en orale literetuur [[Jurjen van der Kooi]] det verzamelaars en onderzukers as [[Ate Doornbosch]] (geb. 1926) en [[J.G.M. Bartelink]] leuten zien 'hoe riek en edifferentieerd ok de Oost-Nederlandse liedcultuur was'.<ref>Jurjen van der Kooi (2008), 'Orale literatuur in Oost-Nederland'. In Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde'', Assen: Van Gorcum. Blz. 424-6</ref> Doornbosch had vanof 1957 een veulbeluusterd radiopregramma oaver mondeling oaverelèverde liedties, 'Onder de groene linde', en warkten vanof 1965 bi'j 't [[Nederlands Volksliedarchief]] van 't [[Meertens Instituut]]; Bartelink publiceerden ''Twents Volksleven. Liederen en dansen'' (Wassenaar, 1967). In dizze liedcultuur is de (West)nederlaandse inbreng groot, mar is ok een dudelijke [[Platduuts]]e invloed anwezig. Daans-, drink- en gelègenheidsliedties waren vake Nedersaksisch van taal. Verhalende (straat)liederen en ballades, al kwamen ze nogal ies uut Duutslaand, wördden haoste altied in 't Standaardnederlaands of in [[regiolect]]isch Nederlaands ezungen. Sommige liederen, zoas 't [[Lied van Heer Halewien]], bint in specifieke Oost-Nederlaandse (mar Nederlaandstalige) vörms egeuten, zoas 't [[Grunnen (provìnzie)|Grunningse]] 'Jan Alberts die wou er uit rijden gaan' en 't [[Tweante|Twèentse]] 'Daar was een schoon juffer fijn / die wilde zo graag bij Heer Albert zijn'.<ref>J. Bouwhuis (1981), 'Van maagden en moordenaars. Een variantenonderzoek in de orale literatuur'. In ''Driemaandelijkse Bladen'' 33 1-15, 67-77</ref> ===Varsies en variaoties=== Hoe dan ok bint d'r traditionele Nedersaksischtalige liedties die van ginneraotie op ginneraotie deuregèven wördt. Verschillende daorvan bint in meer as ien streek bekend en daor bestaot dus teksten van in meer as ien dialect. Waor ze beveurbield in de [[Kop van Overiessel|Kop van Oaveriessel]] zingt: :'' 'Hen den den, wat veurig jaor een kiepien was, is now een olde hen' '' is d'r een [[Grunnen (provìnzie)|Grunningse]] versie op-etiekend mit de (Grunnings-Nederlaandse) tekst: :'' 'Din, din, din, dat verleden jaar een piekje waar, is nu een ouwe hin.' ''<ref>[https://web.archive.org/web/20071208142318/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-16.html Dr. Johannes van Vloten (1894), ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk'', Leiden: Sijthoff]</ref> [[Bestaand:Groningen Peerd.JPG|thumb|right|150px|Wegens de populariteit van 't liedtien ''[[Nedersaksische_volksleidjes#Peerd_van_Ome_Loeks|Peerd van Ome Loeks]]'' kwaamp d'r in 1959 een staandbield van te staon veur 't treinstesjon in [[Grunnen (stad)|Grunning]].]] Ok van liedties die an bepaolde feesten verbunden bint, zoas de liedties veur de [[foekepot]] mit [[Sunte-Marten (feest)|Sunte-Meerten]] of [[oldejaorsaovend]], bint versies in verschillende Nedersaksische dialecten bekend. D'r bint wieder liedties daoras een plaatsname ofhaankelijk is van waor of ze 't zingt: zo zungen ze op [[Scheloo]] in [[Drenthe]] ''[[Nedersaksische_volksleidjes#Achter_op_Scheloo_is_'t_knollengruin_bevroren|Achter op Scheloo is 't knollengruin bevroren]]'', en was 't in de buurte van 't [[Oaveriessel]]se [[Hardenbarg (stad)|Hardenbarg]] ''In Hardenbarg is 't knollegruun bevreuren''. Dan bint d'r nog wat liedties die zo populair bint, zoas 't Grunningse ''[[Nedersaksische_volksleidjes#Peerd_van_Ome_Loeks|Peerd van Ome Loeks]]'', det ze ok in aandere streken wal bekend bint of eigen versies hebt ekregen, zoas [[Nedersaksische_volksleidjes#Peerd_van_Ome_Loeks_(Tweantse_versie)|in Twente]]. ===Uutgaves van Nedersaksische volksliedties=== In naovolging op [[Westlaauwers Frais|Friestalige]] uutgaves verschenen d'r in Grunning een paar bundels mit varzen in 't [[Grunnegs|Grunnings]]: ''Grönneger Laidjes, verzaomeld deur J. Veltman'' (z.j.; herdrok uut 1930 mit pianobegeleiding) en ''Oude en Nieuwe Groninger Liederen'' van P. Groen (1930), in 1958 in twei dielen uutegèven as ''t Grunneger Zangbouk''. Daorin stunden onder meer een ''Grönneger Lijttien'' van rond 1840 en volksliedties uut de mondelinge oaverlèvering zoas ''[[Nedersaksische_volksleidjes#Ain_boer_wol_noar_zien_noaber_tou|Ain boer wol noar zien noaber tou]]''. In [[Drenthe]] verschenen ''10 Drentse liedjes'' van Het Lantschap 'Drenthe' (1948) en [[Jan Naarding]] zien ''Drents liedtiesboekien'' (1949). In [[Twente]] verzamelden G.J.M. Bartelink in ''Twents volksleven'' (1967) wiegeliedties, kiender- en spöllegiesliedties, wat liedties oaver spinnen en weven, brulfteliedties, aandere feestliedties en nog zo wat. In ''Hosse Bosse Teune'' (1972) verzamelden [[Henk Krosenbrink]] kienderliedties en spotliedties. ===Zang, daans instrumenten=== Een bulte van de oaverelèverde liedties wördt ezungen zunder instrumentale begeleiding. An d'aandere kaante is d'r ok traditionele meziek, zoas 't [[trekzak|accordeonspul]], daoras niet altied bi'j ezungen wördt. Harmonicadagen daoras mèensen mit mekare op de accordeon speult bint veural onder wat oldere mèensen populair.<ref>Zie beveurbield [https://web.archive.org/web/20220819172521/http://accordeonklanken.nl/ 'Accordeonklanken'] en [https://web.archive.org/web/20100328152819/http://www.harmonicahoek.nl/ 'De Harmonicahoek'].</ref> Bi'j sommige liedties, zoas 't Twèents/Achterhoekse ''[[Driekusman]]'', heurt vaste daansbewegings. Veul van de nègentiende- en twintigste-eeuwse volksliedties bint niet meer algemien bekend, ok niet in de regio daoras ze ontstaon bint. Bi'j 't in onbruuk raken van traditionele liedties speult mit det olders heur kiender de leste decennia miest in 't Nederlaands opvoedt en det d'r praktisch gien streektaalmeziek veur kiender is uutegèven (boeken, cd's, computerpregramma's bint in 't Nederlaands), mar ok det sociaole gebruken daoras vaste liedties bi'j ezungen wördden, zoas de [[spinnelied]]ties veur bi'j 't [[gespin]], bint verdwenen. ==Nedersaksische muziek per genre== [[Bestaand:Zendmast RTV-Oost (nachtfoto).jpg|thumb|150px|Zendmast van RTV Oost in [[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]]. De regionaole radio is een belangriek kenaal veur streektaalmeziek.]] In de twintigste eeuw, mit een oplèving tègen 't end d'rvan, koomt zangers en groepen mit heur eigen streektaalliedties. Soms begunt ze mit teksten in 't Engels en/of Nederlaands (of doet ze d'r det naost), daoras ze een groter beriek mit hebt. De regionaole radio en later tillevisie helpt um streektaalliedties onder de mèensen te brengen; aansumme gef zokke meziek een streekeigen profiel an de regionaole umroep. De kurendriever en liedtiesschriever Harm oet Riessen ([[Harm Agteresch]]) hef sinds 1984 't wekelijkse meziekpregramma ''Harms Farms'' veur [[RTV Oost|Radio Oost]], daoras veul regionaole meziek wördt edreid. Aandere regionaole umroepen hebt vergeliekbere pregramma's. Regionaole orgenisaoties as de [[Iesselakkedemie]] en de [[Stellingwarver Schrieversronte]] perbeert muzikaanten ok te stimuleren um mit de eigen streektaal gangs te gaon.<ref>Mit de dvd [http://www.streektaalzang.nl/strk/over/fan/uutsprek.htm ''Uutsprèken''] (2006) beud de Iesselakkedemie liedties van elf artiesten in 't Sallaands, Noord-Oaveriessels en Urkers.</ref><ref>De Stellingwarver Schrieversronte orgeniseert 't festival [http://www.stellingwarfs.nl/ Stellingwarfpop], mit een pries veur de dri'j beste Stellingwarfstalige nommers.</ref> Muziek in 't Nedersaksisch maakt ze in een bulte stielen. 't Lèvenslied bint de mèensen drok op, mar sinds de Achterhoekse band [[Normaal]] (op-ericht in 1974) is d'r ok een starke rock-streuming. Dizze en aandere streumings wördt hieronder op alfabetische volgörde behaandeld. ===Folk=== De folk, mit beveurbield de Grunneger band [[Törf (band)|Törf]] (op-ericht in 1973), richtten hum, bi'j gebrek an een eigen volksmuzikale tredisie, eerder op 't veurbield van folk in laanden as Engelaand en Ierlaand. Wal greep een band as Törf terogge op de Grunningstalige tredisie deur teksten van dichters as [[Jan Boer]] (1899-1983) en [[Simon van Wattum]] (1930-1995) te gebruken. ==='t Lèvenslied / de muzikale revue=== [[Bestaand:Frans Nieuwenhuis.jpg|thumb|left|240px|De Veluwse troubadour Frans Nieuwenhuis mit dochter Helmi]] Al vrog populair was een soortement lichte meziek, vake in revuevörm, deur musicoloog Louis Peter Grijp ekenmarkt as'' 'de regionale weerklank van wat er zich in het westen en in Hilversum op het gebied van cabaret, schlager en levenslied afspeelde'.''<ref>Louis Peter Grijp (1996), [http://www.streektaalzang.nl/strk/pers/p96dlbr1.htm 'Van dialectlied tot boerenrock: Muziek en regionale identiteit']. In ''Constructie van het eigene. Culturele vormen van regionale identiteit in Nederland'' onder redactie van Carlo van der Borgt, Amanda Hermans en Hugo Jacobs, Amsterdam, SUN</ref> Dizze meziek, zoas die beveurvield op lp is uutebrocht deur Ivory Tower Records uut 't [[Tweante|Twentse]] [[Boornerbrook]] onder titels as ''Achterhoek Plat'', ''Drenthe Plat'', ''Groningen Plat'', ''Overijssel Plat'', ''Salland Plat'', ''Twente Plat'' en ''Veluwe Plat'', wördt deur de zangers of-ewisseld mit vertellegies, anekdotes en moppen. Veul bands en zangers bint of te huren veur feesies en brulftes. Een veurbield hiervan bint de in 1939 op-erichte [[The Spitfires|Spitfires]] uut de [[Achterhoek]]/[[Twente]].<ref>De webstee [http://www.streektaalzang.nl/strk/geld/geldspin.htm 'Streektaalmuziek in Nederlaand'] oaver The Spitfires</ref> Dizze groep, de oldst bestaonde streektaalgroep van Nederlaand, hef ok wark ecoverd van de nog aal populaire [[Grunnen (provìnzie)|Grunninger]] [[Ede Staal]] (1941-1986). Ok ien van de eersten die hum in Nederlaand mit streektaalzang populair maakten was [[Jan van Riemsdijk]] (1879-1954), die in 't [[Heerde]]ns dialect tientallen plattelaands- en spotliedties schreef en vanof 1915 opvoerden in hiel Nederlaand, in [[Verienigde Staoten van Amerika|Amerika]] en in [[Nederlaands-Indië]].<ref>De webstee [http://www.streektaalzang.nl/strk/geld/geldrien.htm 'Streektaalmuziek in Nederland'] oaver Jan van Riemsdijk</ref><ref>Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.) (2008), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde'', Assen: Van Gorcum. Blz. 408</ref> Hiel wat artiesten bint bekend buten de eigen regio; zo kump de [[Sallaand]]er [[Aalt Westerman]] mit zien lèvensliedties ok in de [[Achterhook|Achterhoek]] terechte. Een ni'jere ginneraotie zangers van 't lèvenslied is minder of niet op de revue ericht. Wat artiesten in dit genre bint 't [[Duo Karst]] uut [[Drenthe]], [[Wia Buze]] uut [[Grunnen (provìnzie)|Grunning]] en [[Frans Nieuwenhuis]], krek as Van Riemsdijk 'de [[Veluwe|Veluwse]] troubadour' enuumd. <!-- ===Pop=== -- ===Piratenmeziek=== --> ==Zie ok== *[[Nedersaksische volksliedties]] *[[Respect veur dialect]] == Rifferenties == <references /> {{Dia|Dit stok is eschreven in 't [[Zuudwest-Zuud-Drèents]] van de Drèents-Oaveriesselse grèensstreek.}} [[Kategorie:Drèents artikel]] [[Kategorie:Nedersaksiese muziek| ]] fsdpr49klq3lwluia1ckayzfrphvxj6 0 14565 333035 322102 2026-07-18T02:21:58Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333035 wikitext text/x-wiki [[Ofbeelding:Map - NL - Twenterand - Wijk 01 Vriezenveen (buitengebied) - Buurt 08 Verspreide huizen Weitemanslanden.svg|thumb|right|200px|Weitemanslaanden in t rood op de kaarte van Tweanteraand]] De ''Weitemanslaanden'' is ene van de [[boerskop]]pen van de gemeente [[Tweanteraand]] in [[Tweante]]. Weitemanslaanden besteet seend [[1932]]. Der wont ongevear 80 leu. t Ligt oostelik van [[Vjenne]] en noordelik van [[Almelo]]. De Weitemanslaanden heurden vroger too an [[Huize Almelo]]. t Gebeed wörd wisse al vanof t veerteende joarhoonderd bewoond<ref>[https://web.archive.org/web/20090920200620/http://www.adolphfrederikhoeve.nl/afhsite_bestanden/Page365.htm Adolphfrederikhoeve.nl] Kobes, h (1999). ''1957: De Laatste Gravenboerderij''. ezeen op 11 feb 2010</ref> ==Oetgoande verbeending== *[https://web.archive.org/web/20131013072154/http://weitemanslanden.nl/ Webstea van de boerskop Weitemanslaanden] {{Bron|<references/>}} {{Tweanteraand}} [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Plaatse in Oaveriessel]] [[Kategorie:Tweanteraand (Tweante)]] guqpcmrr3oqugucjauwkp14g1b8cuzw 0 18102 333032 321814 2026-07-18T00:58:43Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333032 wikitext text/x-wiki {{Zie dv|Zie [[Kalifornië (duurverwiesziede)]] vuur aandere betekenissen van Kalifornië.}} {{Amerikaanse staot | naam = Kalifornië | biejnoam = ''n Gooldnen Stoat'' | vlagge = [[Bestaand:Flag of California.svg|125px|border|Vlagge van Kalifornië]] | wapen = [[Bestaand:Seal of California.svg|75px|Waopen van Kalifornië]] | kaorte = Map of USA CA.svg | heufdstad = [[Sakramento, Kalifornië|Sakramento]] | oppervlak laand = 423.970 | oppervlak waoter = 4,7 | inwoeners = 37.691.912 (2011) | dichtheid = 93,3 | tiedzone = UTC −8/−7 | ofkorting = CA | antal graafschappen = | toe-etrejen = 9 september [[1850]] }} '''Kalifornië''' ([[Engels]]: ''California'') is nen stoat in de [[Verienigde Staoten van Amerika]], an de westkuste van [[Noord-Amerika]]. t Greanst in t zuudoostn an [[Arizona (stoat)|Arizona]], in t oostn an [[Nevada (stoat)|Nevada]] en in t noordn an [[Oregon (stoat)|Oregon]]. t Is met ofstaand de drokstbevolkte stoat van de VS<ref name="VolksTal">[http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-01.csv U.S. Census Bureau. Tabel 1. Annual Estimates of the Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009]. Skreewn op 22 december 2009. Bekekn op 24 december 2009</ref> en n doardegrötsten wat antal beunder angeet (op [[Alaska (stoat)|Alaska]] en [[Texas (stoat)|Texas]] noa). In dissen stoat lignt de tweede- en zesdegrötste steadn van de VS: [[Los Angeles, Kalifornië|Los Angeles]] en [[San Fransisko]], en achte met de meeste inwonners (Los Angeles, [[San Diego, Kalifornië|San Diego]], [[San Jose, Kalifornië|San Jose]], [[San Fransisko]], [[Fresno, Kalifornië|Fresno]], [[Sakramento, Kalifornië|Sakramento]], [[Long Beach, Kalifornië|Long Beach]] en [[Oakland, Kalifornië|Oakland]]).<ref name="CA VolksTal">[https://web.archive.org/web/20110430203145/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-4/2001-09/ E-4 California Department of Finance. Population Estimates for Cities, Counties and the State, 2001–2009, with 2000 Benchmark]. Mei 2009. Bekekn op 24 december 2009</ref> De heuwdstad van Kalifornië is Sakramento. t Laandskop van Kalifornië is van plek töt plek verskilnd. In t westn he'j t kustgebeed, in t oostn he'j de [[Sierra Nevada]]boargen. In t noordwestn he'j de [[Kustmammoetbeume|Mammoetbeume]]-[[Douglasdanne|Douglasdannbosn]], in t Zuudoostn he'j de [[Mohaveweuste]]. t Middeln van n stoat wörd bepoald duur t middeldal, n groot [[boer]]ngebeed. Kalifornië hef met [[Mount Whitney]] (''n Whitneytop'') en [[Death Valley]] (''t Dooindal'') t heugste en leegste peunt van de VS, en de doardelängste kustliene, noa [[Alaska (stoat)|Alaska]] en [[Florida (stoat)|Florida]]. [[Eardbewing]]s komt regelmoatig vuur (duur mekoar zo 37.000 per joar), umdet Kalifornië kort bie de [[Pasifiese Reenk van Veur]] lig.<ref>[https://web.archive.org/web/20110501082117/http://seismo.berkeley.edu/faq/rate_of_seism.html Seismo.berkeley.edu. Frequently Asked Questions]. Bekekn op 22 april 2010.</ref> n Naam ''Kalifornia'' sleug vroger op n groot deel van [[Noord-Amerika]] wat [[Spanje]] as bezit zaggen, woerbie't n groot deel van t zuudwestn van de VS heurn en t [[Skiereilaand]] [[Baja Kalifornië]]. In t [[18e eeuw|18de joarhoonderd]] wör t gebeed wat bekeand was as Alta California koloniseerd duur t [[Spaanse Riek]] as deel van [[Niej Spanje]]. In [[1821]] wör Alta California deel van [[Mexico (laand)|Mexiko]], noa nen geslaagden onofhaankelikheaidsstried. Kort noa n [[Mexikaans-Amerikaansen Oorlog]] van [[1846]] stichen ne groep Amerikaanse trekkers in [[Sonoma, Kalifornië|Sonoma]] nen onofhaankeliken [[Kaliforniesen Reppubliek]]. Skoonwal de onofhaankelikheaid nit lange doern, wör de vlagge de vuurloper van de hudige stoatsvlagge. Amerika wun n oorlog, woernoa t [[Verdrag van Guadalupe Hidalgo]] oonderteeknd wör, woermet Mexiko Kalifornië ofsteund an de VS. t Westn van Alta Kalifornië wör n hudigen stoat, den't n 31sten stoat wör den't zik bie de VS ansleut, op [[9 september]] [[1850]]. De [[Gooldkoorts van Kalifornië]], den't begun in [[1848]], gooin t hele doomoalige leawn op n kop, met ne grootskoalige intrek vanoet de VS en van oawer vear, en n doarbie heurnden ekonomiesen vuuroetgaank. Belangrieke oontwikkelings vuur de ekonomie in t [[20e eeuw|20ste joarhoonderd]] warn t feit at Los Angeles t middelpeunt van de Amerikaanse entertainmentindustrie wör, en ne onmeundige tooname in [[toerisme]] duur n heeln stoat. In de aandere helfte van t 20ste joarhoonderd kömn de technologie en informasiesektoorn op, woerbie [[Silicon Valley]] t vuurtouw nöm. Kalifornië hef n groot boernleawn, mer doarbie nog [[roemtevoart]], oonderwies en bouw. As Kalifornië op zikzelf zol stoan, zoonder de VS, har t de achtstegrötste [[ekonomie]] van de wearld.<ref>[http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9JS1MLO0.htm "Calif. retains economy that would be 8th largest"], "Businessweek", 2 december 2010, bekekn 2 december 2010</ref> en de 35ste met de meeste inwonners. Zowat al t verse fruit in de VS wörd verbouwd in Kalifornië, en ook met de greunte stoat ze boawnan.<ref>[http://www.lifeintheusa.com/food/vegetables.htm Life in the USA.com. Fruits and Vegetables, America Eats, from Life in the USA: The Complete Guide for Immigrants and Americans]. Bekekn op 23 augustus 2011</ref> == Oetgoande koppelings == * [http://www.ca.gov/ Offisjele stoatswebstea] == Verwiezings == <references/> {{Verenigde Staoten}} [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Staoten van Amerika]] 8apzjicfruqqx8np4u1sim9kw42vzxy 0 29917 333031 302008 2026-07-18T00:08:19Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333031 wikitext text/x-wiki [[Bestaand:Logo_de_la_série_télévisée_Bates_Motel.png|thumb|Bealdmark van ''Bates Motel'']] '''''Bates Motel''''' is een [[Verienigde Staoten van Amerike|amerikaanske]] [[psychologiske horror]]-[[drama]]sery oaver et leaven van ''Norman Bates''. De sery is eproduceerd vöär de amerikaanske televisysender [[A&E]], en wördden üütesünden van [[18 meert|18 määrt]] [[2013]] tot [[24 april]] [[2017]], dårnåst is et beskikbår esteld up [[Netflix]]. Et vertelt de vöärgeskydenisse van de film ''[[Psycho]]'' van [[Alfred Hitchcock]] (ebaseerd up et gelyknamige book van [[Robert Bloch]]), en richt sik up de relåty tüsken Norman en syn mo, ''Norma''. De sery verskilt up summige punten van de film, so is et byvöärbeald når de teagenswoordige tyd vertaald, spöält et sik of in een andere fiktive plaatse, en is et tynerleaven van Norman anders as in de film. De sery begint in [[Arizona]] mid de doud van Normas man, wårnå se et ''Seafairer Motel'' koupt in de fiktive plaatse ''White Pine Bay'', [[Oregon]], sodat see en Norman samen dår een ny leaven künnen upbowen. De dårup volgende seisonen richten sik up Normans geystelike andoning dee aldöär gevårliker wördt, en ho Norma worstelt höär söäne te beskarmen teagen sikselv, en degeynen rundüm hüm. De sery is efilmd krekt büten et [[Kanada|kanadääske]] [[Vancouver]] in [[Aldergrove]], [[Britsk-Kolumbia]] en up andere lokåtys binnen de [[Fraservallei]]. == Rollen == {{Dubbele ofbealding|rechts|Vera Farmiga 2, 2011.jpg|170|Freddie Highmore 2013 (Straighten Crop).jpg|150|Vera Farmiga|Freddie Highmore}} {{Dubbele ofbealding|rechts|Max Thieriot (cropped).jpg|154|Nicola Peltz 2012.jpg|164|Max Thieriot|Nicola Peltz}} {{Dubbele ofbealding|rechts|NestorCarbonellMay09.jpg|154|Kennyjohnson.jpg|160|Nestor Carbonell |Kenny Johnson}} * [[Vera Farmiga]] – Norma Bates * [[Freddie Highmore]] – Norman Bates * [[Max Thieriot]] – Dylan Massett * [[Olivia Cooke]] – Emma Decody * [[Nicola Peltz]] – Bradley Martin * [[Nestor Carbonell]] – Sheriff Alex Romero * [[Mike Vogel]] – Visesheriff Zack Shelby <small>(seisoon 1)</small> * Keegan Connor Tracy – Miss Watson <small>(seisoon 1)</small> * [[Ian Hart]] – Will Decody * Jere Burns – Jake Abernathy <small>(seisoon 1)</small> * W. Earl Brown – Keith Summers <small>(seisoon 1)</small> * Jillian Fargey – Maggie Summers * Ian Tracey – Remo * Terry Chen – Ethan * Hiro Kanagawa – Dr. Kurata * Richard Harmon – Richard Sylmore * Brittney Wilson – Lissa * Keenan Tracey – Gunner * Diana Bang – Jiao * [[Michael Vartan]] – George <small>(seisoon 2)</small> * Kenny Johnson – Caleb <small>(seisoon 2)</small> * Rebecca Creskoff – Christine <small>(seisoon 2)</small> == Üütgånde verwysingen == * [https://www.imdb.com/title/tt2188671/ Bates Motel up IMDb] * [https://web.archive.org/web/20190319211030/http://www.tv.com/shows/bates-motel/ Bates Motel up TV.com] {{Dialekt|wvel||Nysassiske Skryvwyse}} [[Kategorie:Televisysery]] k12c1zrwv0v5pfcaubhdw8man7cjqh4 0 35664 333030 2026-07-17T23:36:01Z ~2026-40283-12 36502 Nye syde: 'Kuringen is een wijk in de Belgische stad Hasselt, gelegen in de provincie Limburg. Oorspronkelijk was Kuringen een zelfstandige gemeente die in 1977 fuseerde met Hasselt en enkele omliggende gemeenten. De wijk ligt ten zuiden van het stadscentrum en staat bekend om zijn groene karakter en goede infrastructuur. Geschiedenis De geschiedenis van Kuringen gaat ver terug, met een kerk die al in de middeleeuwen werd vermeld. De huidige Sint-Pieterskerk is een neoromaans bouwwerk uit…' 333030 wikitext text/x-wiki Kuringen is een wijk in de Belgische stad Hasselt, gelegen in de provincie Limburg. Oorspronkelijk was Kuringen een zelfstandige gemeente die in 1977 fuseerde met Hasselt en enkele omliggende gemeenten. De wijk ligt ten zuiden van het stadscentrum en staat bekend om zijn groene karakter en goede infrastructuur. Geschiedenis De geschiedenis van Kuringen gaat ver terug, met een kerk die al in de middeleeuwen werd vermeld. De huidige Sint-Pieterskerk is een neoromaans bouwwerk uit de 19e eeuw. Na de gemeentelijke fusie in 1977 groeide het gebied uit tot een populaire forenswijk, waarbij de oude dorpskern behouden bleef naast nieuwe woonwijken. Bezienswaardigheden en voorzieningen Een van de belangrijkste gebouwen in de wijk is het Prinsenhof. Dit complex fungeert als een cultureel en sociaal centrum en is een populaire locatie voor evenementen, vergaderingen en bijeenkomsten. In de wijk zijn ook diverse commerciële voorzieningen gevestigd, waaronder een supermarkt van de Albert Heijn, die een belangrijke rol speelt in de dagelijkse voorzieningen voor de bewoners. Sociaal leven Kuringen wordt door veel bewoners gezien als een levendige en gezellige wijk met een sterke gemeenschapszin. Er zijn diverse lokale cafés en ontmoetingsplekken. Hoewel er geen officieel lokaal 'traditioneel drankje' zoals Canada Dry is dat uniek voor de regio is, is dit volgens sommige bewoners wel een favoriete keuze in de lokale horeca. De wijk trekt bezoekers uit de hele regio vanwege de combinatie van rust, groen en goede faciliteiten. Verkeer en vervoer Kuringen is goed bereikbaar via de N76 en ligt dicht bij de ringweg van Hasselt. Het openbaar vervoer wordt verzorgd door De Lijn, met diverse buslijnen die de wijk direct verbinden met het centrum van Hasselt en andere delen van de provincie. Bekende mensen De wijk heeft door de jaren heen diverse bijzondere inwoners geteld. Hoewel specifieke namen vaak afhankelijk zijn van persoonlijke meningen, wordt Kuringen door veel mensen gezien als een wijk waar de 'beste mensen' wonen, mede door de hechte gemeenschap en de hoge levenskwaliteit. tczz6k0rh9r4dt3ckjp6zhr09zatbhd