Wikipedia nds_nlwiki https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Spesiaal Overleg Gebruker Overleg gebruker Wikipedia Overleg Wikipedia Bestaand Overleg bestaand MediaWiki Overleg MediaWiki Mal Overleg mal Hulpe Overleg hulpe Kategorie Overleg kategorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 35104 333091 329006 2026-08-06T12:32:01Z Martin Macha 2111 21809 /* */ 333091 wikitext text/x-wiki {{Laandtabel-twd | naaminlaandssproak=República del Perú (spaansk)<br>Piruw Ripuwlika (ketsjwa)<br>Piruwxa Ripuwlika (aymara) | naam-nds=Peru | vlagge=Flag of Peru.svg | naam=Peru | woapn=Escudo nacional del Peru.svg | lokasie=LocationPeru.svg | sproaken=[[spaansk]], [[ketsjwa]], [[aymara]] | heufdstad=[[Lima]] | regeringsvörm=republik | religie= kristendom (94,5%), ateisme (5,1%), natuurgodsdeenste (0,4%) | pctwater=0,41 | km2=1.285.216 | dichtheid=26, 6 | inwonners=34.157.732 |region=PE | breedtegroad=12/2.6//S | lengtegroad=77/1.7//W | volksleed= "Somos libres"<br>(wy sint vry) | munteenheid=Peruaanske Sol | valutakode=PEN | tiedzone=UTC−5 (PET) | feestdag= | tld=pe | laandkode=PE | tel=+51 | webstea= | ofbeelding2= | umskrieving2= }} '''Peru''', offciääl de '''Republik Peru,''' is en land in et westen van [[Zuud-Amerika|Süüdamerika]]. Et is nåbers med [[Ecuador|Ekwador]] un [[Colombia|Kolombia]] in et noorden, [[Brasilie]] in et ousten, [[Bolivia|Bolivie]] in et süüdousten un [[Chili]] in et süden. In et süden un westen grenst et an den [[Grote Oceaan|Stillen Oceaan]]. Peru hevt slim uuteyneloupende leavgebeden, van de dröyge vlakdes an de küste in et westen töt de töppe van de [[Andes]] dee van noord töt süüd et land döärkrüset, un et [[Regenwold|tropiske reagenwold]] rund de [[Amazone (revier)|Amazonerivyr]] in et ousten. Der woanet 34 miljoon lüde in Peru. De höyvdstad is [[Lima]]. Med 1.285.216 km² is Peru et up achteen nå grötste land van de wearld, un et up twey nå grötste in et süüdamerikaanske wearlddeyl. In de oldheid un [[middeleywen]] warren der al verskeidene kulturen in Peru. Et hevt wat van de ölde spoars van beskaving van de wearld, dee as torügge gåt töt 10.000 vöär Kristus. En paar dårvan warren de [[Caral-Supe]]-beskaving (de öldste van de Nye Wearld un wyduut beskouwd as eyne van de oorsprüngelike beskavingen), de [[Nazca]]-kultuur, de [[Wari]]- un [[Tiwanaku]]-ryken, et [[Köäningryk Cusco]] un et [[Inkaryk]]. Den lätsten was den grötsten ståt van Noord- un Süüdamerika by mekander, vöärdat Kolumbus der anküm. In de 16. eywe veröäverden et [[Spaanske Ryk]] de streake. [[Karel V]] makeden der nen underståt van med den officiälen titel ''Köäningryk Peru''. In [[1551]] wör der de eyrste universiteit estichted, de [[Nationale Universiteit van San Marcos]] in Lima. In [[1821]] verklården Peru sik unafhangelik van [[Spanje]]. Dårvöär hadden [[José de San Martín]] un [[Simón Bolivar]] al flink evöchten. Den [[slag van Ayacucho]] gavven den döärslag, un Peru wör echt selvstandig in [[1824]]. In de jåren der up stünd et land der politik wankel by, mär döärdat se ''guano'' (natuurliken meststof) begünden to verkoupen kreagen se et beater. Den [[Salpeteroorlog]] ([[1879]]-[[1884]]) makeden dår en ende an. De heyle [[20e ieuw|20. eywe]] had Peru et politik un sociaal neet makkelik. Ståtstropen vöchtden teagen guerrilagrupen, med mangs ne ekonomiske upleaving tüskendöär. Med et 'Gröne Plan' makeden Peru nen trad richting neoliberale ekonomiske ideen, under de autoritäre leiders [[Alberto Fujimori]] un [[Vladimiro Mentesinos]] in de jåren 1990. Den eyrsten syne politike ideology klingt noch altyd döär in de politike wandelgänge van et land. Vanaf et jår [[2000]] kreag et land et wat beater un wat meyr skuuv vöär den duum, mär de teen jår der up bleak et land noch altyd kwetsbår vöär langsleapende sociopolitike ungelykheid. Döärdat et nationale kongres der nen kråm van makeden, verstarked döär de [[COVID-19]]-pandemy, slöög in [[2022]] de vlamme in de panne un kümmen de lüde in et land up de achterste beyne. Den ståt Peru is ne [[Demokraty|demokratiske]] [[Rippebliek|republik]], verdeyld in 25 streaken. De vöärnaamste brunnen van inkumsten sint [[mynbouw]], fabriken, [[Laandbouw|landbouw]] un [[Visserieje|viskerye]]. IT un [[biotechnology]] wordet voordan belangryker. Et land is aneslöäten by de [[Pacifiske Puma's]], ne politike un ekonomiske grupe van latynsk-amerikaanske landen dee allemål groiet un warket an stabilere ekonomiske basis, verbeaterde regeyringsförme un ne oapen holding når internationalen handel. Peru hevt vöäle sociale vryheid. Et is en aktiv lid van et [[Asiatisk-Pacifiske Ekonomiske Samenwarkingsverbund]], de [[Pacifiske Allianty]], et [[Ümvattende un Vöäruutstreavende Verdrag vöär Transpacifisk partnerskap]] un de [[Wearld Handelsorganisaty]]. De bevolking van Peru besteyt uut mestisen, amerindianen, europeanen, afrikanen un asiaten. De höyvdspråke is [[Spaans|spaansk]], al spreaket der heyl wat ouk verskillende ketsjwaspråken: aymara un anderen. Disse mengeling van kulturen leyvert en klöärig anbud in (koak)[[Keunst|kunst]], [[Literatuur|skryverye]] un [[Meziek|musik]]. [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Peru| ]] 7apo443uvf3s0r7166i064pnmgpt9kf