Sallaands

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nds-NL">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>nds_nlwiki</dbname>
    <base>https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.16</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spesiaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestaand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestaand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Mal</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg mal</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulpe</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg hulpe</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg kategorie</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Sallaands</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1671</id>
    <revision>
      <id>333126</id>
      <parentid>333110</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T17:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45421-95</username>
        <id>36836</id>
      </contributor>
      <origin>333126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13509" sha1="4ss6ycwx4rc4ullq0xp7m9j5be75if2" xml:space="preserve">{| {{prettytable}} border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;300&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:1em;&quot;
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|&lt;big&gt;{{PAGENAME}}&lt;/big&gt;
|-
|Nedersaksische näme
|Sallaan(d)s, Sallands
|-
|Nederlaandse näme
|Sallands
|-
|Laand
|[[Nederlaand]]
|-
|Täälgebied
|Gelderlaand, Oaveriessel en een diel van Dreanthe
|-
|Antal sprekkers
|292.000 (thuus). 338.000 (totaal)&lt;ref&gt;H. Bloemhof Taaltelling Nedersaksisch (2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Excl. Sallaands gebied in Dreanthe, Tweante en Gelderlaand. Incl Zuud-Dreants gebied in Oaveriessel, Stellingwärfs gebied ten zuden van Stienwiekerlaand en dielen van het Tweants&lt;/ref&gt;
|-
|Dialecten
|Stadsdialecten: [[Zwols]], [[Kampers]] en [[Deamters]]
|-
|Täälclassificatie
|
*[[Indo-Europees]]  
**[[Germaanse sproaken|Germaans]]  
***[[West-Germaans]]  
****[[Nederduuts]]
****[[Nedersaksisch]] 
*****[[Westfaals]]
******[[Gelders-Oaveriessels]]
*******Sallaands
|-
|Schrift
|'t [[Latainse alfabet|Latiense alfabet]]
|-
|Täälstaotus
|'t Sallaands wördt ezeen as dialect van 't [[Nedersaksisch]]
|-
|Täälcode ISO 639-1  
|''gien'' 
|-
|Täälcode ISO 639-2  
|''gien''
|-
|Täälcode ISO 639-3/DIS 
|''sdz''
|}
[[Bestaand:Sallaans.png|thumb|300px|t Sallaandse täälgebied]]
t '''Sallaands''' is n [[Nedersaksies]]e [[dialekt]]groep in de regio [[Sallaand]] in t westen van de [[Nederlaand]]se provinsie [[Oaveriessel|Overiessel]]. In de dörpen [[Heldern] en [[Hooltn|Olten]] die vandäge de dag n nauwe baand mit [[Tweante|Twente]] hebt, praoten ze n Sallaands-Twents overgaanksvariaant. Värder praot ze in [[Kampen (Overiessel)|Kampen]] en in de umgeving van Kampen ok Sallaands. De streektaal in de [[Kop van Overiessel]] wördt onder t [[Stellingwarfs]] erekkend. Mangs wördt et [[Veno|Venos]] as Sallaands ezeen.

t Sallaands ef veural veule overienkomsten mit t [[Oost-Veluws]] en t [[Drèents|Drents]] en in mindere maoten mit t [[Stellingwarfs]], [[Urkers]] en [[West-Veluws]]. t Sallaands is beheurlik beïnvloed deur t [[Nederlaands|Ollaands]], n invloed die naor t oosten toe dudelik minder wört. Daor leg t grote verskil mit t veul be-ollenere [[Tweants|Twents]]. [[Raolte]] legt midden in t Sallaandse täälgebied. t Dialekt mit t grootste antal sprekers is t [[Zwols]]. t Sallaands ef de [[ISO 639]]-3-kode '''sdz'''.

==Täälgebied==
t Sallaands beslet, zo as ezegd, ongeveer t westen van de provinsie Overiessel, mär t kömp niet presies overiene mit t gebied dät [[Sallaand]] enuump wört. De greins mit t Twents löp tussen [[Hooltn|Olten]] (Sallaands) en [[Riesn|Riessen]] ([[Tweants|Twents]]), tussen [[Nijverdal]] en [[Wierdn|Wierden]] en tussen [[n Ham|d' Am]] en [[Vreeznveen|Vriezenvene]] (t [[Vjens|Vriezenveens]] is eigenliks n dialekt ampart). In sommige definisies löp t Sallaands deur over [[Duuts]] grondgebied (in t [[Grafschaft Bentheim]]) tot in [[Drenthe]], bi'j [[Skoonebeek]]. De greins mit t Oost-Veluws wört evörmp deur de [[Iessel]], dit is nogal n willekeurige greins. t [[Stellingwarfs]]e täälgebied in Overiessel kömp overiene mit de gemiente [[Stienwiekerlaand]] (ok wel de [[Kop van Overiessel]] enuumd); allienig t dialekt van [[Veno]] wört as enklave ok wel bi'j t Sallaands erekend. Tenslotte bin de Noord-Overiesselse dörpen [[Stappest]]-[[Roevène|Roevene]], [[Ni'jlusen]], [[De Vaort (plaatse)|De Vaort]], [[Lutten]], [[Slagharen|Slagaren]] en n antal kleinere pläätsen daor in de umgeving Drentstälig.

De dialekten van [[Kampen (Overiessel)|Kampen]] en umstreken en [[Gällemuden]] wörren soms niet bi'j t Sallaands erekend, umdat ze westeliker van karakter bin (zie ieronder). De täälkundige [[Harrie Scholtmeijer]] &lt;ref name=&quot;Scholt2006&quot;&gt;Scholtmeijer, Harrie (2006), ''Mörn! Taalgids Overijssel'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv.&lt;/ref&gt; dielt ok de dialekten van rond [[Zwolle]] en de dialekten tegen de greins mit Twente niet bi'j t Sallaands in mär rekent ze tot twie ni'je groepen:

* [[Noord-Overiessels]] boven n liende die zo'n betien onder [[Zwolle]], [[Ni'jlusen]] en [[Slagharen|Slagaren]] löp;
* [[Vechtdals]] in de drie-oek [[Ommen (stad)|Ommen]]-[[Grambargen]]-[[Vroomshoop|Vroomsoop]] (dit löp n entien deur in [[Tweante|Twente]]);
* '''Sallaands''' in t overige (grootste) part.

n Aandere indieling &lt;ref&gt;http://taal.phileon.nl/kaart/nedersaksies.php&lt;/ref&gt; is:

* '''Sallaands''' veur zwat t iele gebied;
* [[Zuud-Drèents|Zuud-Drents]] veur de pläätsen drekt onder de greins mit [[Drenthe]] ([[Stappest]], [[Roevène|Roevene]], [[Ni'jlusen]], [[De Balk]], [[De Vaort (plaatse)|De Vaort]], [[Drogteropslagen]], [[Lutten]], [[Schunesloot|Skunesloot]], [[Slagharen|Slagaren]], [[De Krim (Hardenbarg)|De Krim]]).

==Kenmärken==
Kenmärkend veur de Sallaandse dialekten bin de korte klinkers (''kettel'', ''götte'') of erekte klinkers (''kètel'', ''göte'') daor as t Nederlaands lange klinkers (''ketel'', ''goot'') ef. De [[Iessel]] bi'jlanges overeerst (krek as in t [[Oost-Veluws]]) de erekte klinkers. Värder naor t oosten e'j de körte klinkers. In Kampen en umstreken bint er ook lange klinkers (''ketel, geute'').

Karakteristiek veur t westelike Sallaands net as veur t [[Veluws]] is de uutspräke van de körte a, zo as in t Engelse ''cat'': ''värve''.

In t oosten van Sallaand wört in pläätsen as [[n Ham|d' Am]], [[Heldern|Ellendoorn]] en [[Nijverdal]] n overgaanksdialekt mit [[Tweants|Twentse]] invloeden espreuken. Kenmärken iervan bin n ''oo'' daor as t Nederlaands n ''oe'' ef (''stool/stoel''), gien ''n'' in t meervold van sommige woorden (''huze''), en drie woordgeslachten. &lt;ref name=&quot;Scholt2006&quot;&gt;Scholtmeijer, Harrie (2006), ''Mörn! Taalgids Overijssel'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv.&lt;/ref&gt;

==Umluud==
t Sallaands ef net as alle Saksiese dialekten [[umluud]] ondergaon in de woorden mit n Oldgermaanse lange ''ô''; ierbi'j ef daornaost n veraandering pläätsevunnen die ielemaol analoog is an de mutasie van ''oo'' naor ''oe''. Ierdeur klinkt t Oldgermaanse *''grônaz''{{Info|Nederlaands: groen}} now as ''gruun'' (tegenover t Twentse en Veluwse{{Info|Veural in t West-Veluws zeggen ze 'greun'}} ''greun''). Ok ef t Sallaands umluud in de [[verkleinwoord]]en, waordeur t anslöt bi'j t Veluws en Twents en t zich onderscheidt van t Stellingwarfs en Drents. n klein 'boek' wört n ''bukie(n)'' enuumd, n kleine 'bak' n ''bäkkien'', n kleine 'hond' n ''hunnegie(n)'' of ''hundjen''. De n kan wel of niet nasaliseerd wörden. Et nasaliseren van de n löp wel terugge.

==Karakteristieken==
===Klankleer===
t Sallaands kent de körte [[klinker]]s ''a'', ''ä'', ''e'', ''i'', ''ie'', ''o'', ''ó'', ''ö'', ''oe'', ''u'' en ''uu''. ''Ie'', ''oe'' en ''uu'' kunnen ok lange wezen (zie ieronder). De ''ä'' klinkt ongeveer as de a in t [[Ingels|Engelse]] woord ''cat''.

Lange klinkers bin de: ''aa'', ''ae'' (ok eskreven as: ''ää''), ''ao''/''oa'', ''äö''/''öa'', ''ee'', ''eu'', ''îe'', ''oo'', ''ûu''. 

Diftongen bint o.a. ''au'' en ''ei''. ''Ui'' kan optreden in Nederlaandse leenwoorden.

Wat de [[medeklinker]]s anget valt de syllabedragende nasaal op: van de ''uutgaank'' ''-en'' wört allienig de ''n'' uut-espreuken. Zo is t ''{{small()|h}}ietn/{{small()|h}}eetn'', ''loopm'', ''wärkng''. Dit wört in de mieste spellingssystemen niet uuteskreven. De [[h]] wört in t westen van t täälgebied (in en rond [[Zwolle]] en [[Kampen (Overiessel)|Kampen]]) niet uutespreuken (dit is ok nog zo in t [[Urkers]]). De [[r]] wört in de pläätsen Kampen, [[Zwolle]] en [[Dèventer|Deventer]] &quot;brouwend&quot; uutespreuken, mär daorbuten altied erold.
 
====Prosessen in de klankleer====
Zo as boven op-emärkt, ef t Sallaands invloed ondervunnen van t Ollaands. De ''oe'' in n woord as ''hoes'' veraanderde ier väke in ''uu'', mär dät is lange niet in alle woorden t geval. Zo kennen zwat alle Sallaandse dialekten ''huus'' en ''uut'' naost ''moes''. Dit is ok t geval in t Oost-Veluws en in sommige [[Drents]]e dialekten (en kump ok buten t Nedersaksiese täälgebied veur, bi'jveurbeeld in t [[Venray]]). 

Waor et [[Tweants]] een ''oo'' hef in woorden as ''goed'', ''moeder'' en ''doen'', hef et Sallaands hier een ''oe,'' met as uutzundering [[Deaventer]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:34 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Deventer&lt;/ref&gt; In [[Olst]] en [[Wye|Wieje]] is hier ook een ''oo'' te heuren, maar niet in de directe umgeaving buten de twie dörpen.&lt;ref&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:28 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Wijhe&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:32 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Olst&lt;/ref&gt; Disse veraandering lik zo in de 19e en 20e eeuw plaats evunnen te hebben,&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_taa008192101_01/_taa008192101_01_0003.php# De Nieuwe Taalgids. Jaargang 15]. GG Kloeke p. 41.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.meertens.knaw.nl/kaartenbank/bank/kaart_details/25301 Moeder]. Haar, D. van der (1967), Gællemun en 'et Gællemunegers. Een studie over Genemuiden en het Genemuider dialect. Nijmegen.

Deel: p.370. Kaartnummer 33.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.meertens.knaw.nl/kaartenbank/bank/kaart_details/12996 Moeder]. Grootaers, L. en G.G. Kloeke (1939-1972), Taalatlas van Noord- en Zuid-Nederland (TNZN). 9 afleveringen. Leiden. Kaartnummer 6.&lt;/ref&gt;, maar meugelik ook eerder.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Et Standaardnederlaands kan meugelik invloed op disse veraandering ehad hebben. Daornaost hef et Sallaands meestal een ''ie'' (/i/ of /i:/) in woorden as ''brief'', ''zien'', ''niet'' en ''biest''. Niet elke plaatse in Sallaand hef dit. Et [[Deaventers]] hef beveurbeeld in alle veer de woorden een ''ee'',&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Raolte]] hef nog ''breef'' en in [[Wieje]] hebt ze het oaver een ''beest'' maar kan zowal ''breef/brief'' as ''zeen''/''zien'' gebruukt wörden. Meugelik hef et Standaardnederlaands net as bi'j de veraandering nao ''oe'' invloed op de veraandering ehad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Ph Bloemhoff-de Bruijn, ''Anderhalve Eeuw Zwols Vocaalveranderingsprocessen in de periode 1838-1972''. IJsselacademie (2012). &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-6697-228-5&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; In [[Gällemuden]] kump de ''ie'' in nog meer woorden veur zo as in ''meest'', ''gemeente'' en ''alleene''.&lt;ref&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:14 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Genemuiden.&lt;/ref&gt;

De of-ekörte ''e'', die in t Nederlaands tot ''e'' ewörren is, kan in t Sallaands op drie manieren uutespreuken wörren. Rond Kampen en in pläätsen mit lichtkaans [[Drèents|Drentse]] dialektinvloed&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20060512021949/http://www.meertens.knaw.nl/vdw/2000.1/entjes.html&lt;/ref&gt; zie'j daor n ''ee'' veur (''eten''), rond Zwolle en [[Dèventer|Deaventer]] n ''ae/è'' (''èten'') en in de rest van Sallaand n körte ''e'' (''etten''). De [[kluster]]s ''old'' en ''olt'' bleven in t Sallaands be-ollen: ''old'' en ''gold''.

===Grammatika===
De grammatica van t Sallaands ef veul typies Nedersaksiese kenmärken. In t grootste diel van Sallaand kennen ze t [[ieneidsmeervold]] op ''-t'' veur wärkwoorden in de tegenswoordige tied: ''wiej loopt, ieluu loopt, zee loopt''. Allienig in en rond Kampen eerst t (Old-)Ollaandse ieneidsmeervold op ''-en'': ''wiej, ieluu, zie lopen'' zo ok in [[Gällemuden]]. Verkleinwoorden wörren evörmp mit achtervoegsels as ''-ien'', ''-gien'', ''-pien'' en ''-tien'' en mit [[umluud]] in t grondwoord. Meervollen wörren miestal evörmp mit ''-en'' en ''-s'', net zo as in t Nederlaands. Allienig in t oosten komen meervolden op ''-e'' veur (''huus'' - ''huze''), zo as ok umluud in de meervoldsvörm (''bak'' - ''bäkke''). n aandere eigeneid van de dialekten van oostelik Sallaand is t be-old van de drie geslachten. De mieste Sallaandse dialekten kennen, zo as t Ollaands, allienig geslachtelike en onziedige woorden.

==Streektaalverlies en -kultivering==
Exakte siefers over oevule Sallaanders nog dialekt praoten bin niet bekend. t Stet wel vaste dat t dialekt achteruut get, mär an de aandere kaante kriegen ok jongeren t nog wel mee. De stadsdialekten, t Zwols veurop, verdwienen t snelste. Der bin vri'j vule pläätselike zangers en bänds, en ok dialektdichters, mär die bin niet wied buten de greinzen bekend. De wat bekendere dichteres [[Johanna van Buren]] uut [[Heldern|Ellendoorn]] praotte n overgaanksdialekt tussen Sallaands en Twents, mär de spelling van eur gedichten wördden vertwentst umdat ze in n Twentse [[kraante]] verskenen. &lt;ref&gt;Nijen Twilhaar, Jan (2003), ''Taal in stad en land: Sallands, Twents en Achterhoeks'', Den Haag: Sdu uitgevers&lt;/ref&gt; n Sallaandse dialektmuziekgroep die n nasionale hit skoorde was t duo [[Höllenboer]], mär disse hit (''Busje komt zo'' - ''t Bussien kömp zo'') was Nederlaandstälig. In Zwolle, krek de pläätse waor t Sallaands t snelst verdwient, is der n vrie aktieve dialektverienige, die onder aandere kursussen Zwols an de volksuniversiteit gef. De Historiekamer [[Hardenbarg (stad)|Hardenbarg]] hef ok n iel aktieve dialektgroep.

== Zie ok ==
*[[Sallaanse taalwiezer|Sallaandse taalwiezer]]

==Referensies==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;
{{Bron|n Diel van dit artikel is ebaseerd op informasie van de [[Limburgs]]e en de [[Nederlaands]]e Wikipedie}}

==Uutgaonde verwiezingen==
* [http://www.meertens.nl/books/winkler/zwolle.html De geliekenisse van de Verleuren Zeune in t Zwols]
* [http://www.meertens.nl/books/winkler/deventer.html t Zelfde, in t Deventers]

{{SNLV}}
{{Dialekt|sdz}}

[[Kategorie:Sallaands| ]]</text>
      <sha1>4ss6ycwx4rc4ullq0xp7m9j5be75if2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333127</id>
      <parentid>333126</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T17:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45421-95</username>
        <id>36836</id>
      </contributor>
      <comment>Hellendoorn, Nijverdal en Holten liggen alle drie in een gemeente die bij Twente hoort. Daarom is het niet correct om over die dorpen te zeggen dat ze 'een relatie met Twente hebben'. Dat zou ontkent hun plek. Als we niet naar bestuurlijk Twente, maar geografisch Twente kijken, dan liggen Hellendoorn en Holten in Salland. Maar Nijverdal ligt voor de helft ook in geografisch twente, omdat Nijverdal door de Regge doorkruist wordt. En de westgrens van Twente is nu eenmaal de Regge.</comment>
      <origin>333127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13463" sha1="l72cgihhkkd8q48ynnesck7piuxgsfv" xml:space="preserve">{| {{prettytable}} border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;300&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:1em;&quot;
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|&lt;big&gt;{{PAGENAME}}&lt;/big&gt;
|-
|Nedersaksische näme
|Sallaan(d)s, Sallands
|-
|Nederlaandse näme
|Sallands
|-
|Laand
|[[Nederlaand]]
|-
|Täälgebied
|Gelderlaand, Oaveriessel en een diel van Dreanthe
|-
|Antal sprekkers
|292.000 (thuus). 338.000 (totaal)&lt;ref&gt;H. Bloemhof Taaltelling Nedersaksisch (2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Excl. Sallaands gebied in Dreanthe, Tweante en Gelderlaand. Incl Zuud-Dreants gebied in Oaveriessel, Stellingwärfs gebied ten zuden van Stienwiekerlaand en dielen van het Tweants&lt;/ref&gt;
|-
|Dialecten
|Stadsdialecten: [[Zwols]], [[Kampers]] en [[Deamters]]
|-
|Täälclassificatie
|
*[[Indo-Europees]]  
**[[Germaanse sproaken|Germaans]]  
***[[West-Germaans]]  
****[[Nederduuts]]
****[[Nedersaksisch]] 
*****[[Westfaals]]
******[[Gelders-Oaveriessels]]
*******Sallaands
|-
|Schrift
|'t [[Latainse alfabet|Latiense alfabet]]
|-
|Täälstaotus
|'t Sallaands wördt ezeen as dialect van 't [[Nedersaksisch]]
|-
|Täälcode ISO 639-1  
|''gien'' 
|-
|Täälcode ISO 639-2  
|''gien''
|-
|Täälcode ISO 639-3/DIS 
|''sdz''
|}
[[Bestaand:Sallaans.png|thumb|300px|t Sallaandse täälgebied]]
t '''Sallaands''' is n [[Nedersaksies]]e [[dialekt]]groep in de regio [[Sallaand]] in t westen van de [[Nederlaand]]se provinsie [[Oaveriessel|Overiessel]]. In de dörpen [[Heldern (dorp)]], [[Nijverdal]] en [[Hooltn]] praoten ze n Sallaands-Twents overgaanksvariaant. Värder praot ze in [[Kampen (Overiessel)|Kampen]] en in de umgeving van Kampen ok Sallaands. De streektaal in de [[Kop van Overiessel]] wördt onder t [[Stellingwarfs]] erekkend. Mangs wördt et [[Veno|Venos]] as Sallaands ezeen.

t Sallaands ef veural veule overienkomsten mit t [[Oost-Veluws]] en t [[Drèents|Drents]] en in mindere maoten mit t [[Stellingwarfs]], [[Urkers]] en [[West-Veluws]]. t Sallaands is beheurlik beïnvloed deur t [[Nederlaands|Ollaands]], n invloed die naor t oosten toe dudelik minder wört. Daor leg t grote verskil mit t veul be-ollenere [[Tweants|Twents]]. [[Raolte]] legt midden in t Sallaandse täälgebied. t Dialekt mit t grootste antal sprekers is t [[Zwols]]. t Sallaands ef de [[ISO 639]]-3-kode '''sdz'''.

==Täälgebied==
t Sallaands beslet, zo as ezegd, ongeveer t westen van de provinsie Overiessel, mär t kömp niet presies overiene mit t gebied dät [[Sallaand]] enuump wört. De greins mit t Twents löp tussen [[Hooltn|Olten]] (Sallaands) en [[Riesn|Riessen]] ([[Tweants|Twents]]), tussen [[Nijverdal]] en [[Wierdn|Wierden]] en tussen [[n Ham|d' Am]] en [[Vreeznveen|Vriezenvene]] (t [[Vjens|Vriezenveens]] is eigenliks n dialekt ampart). In sommige definisies löp t Sallaands deur over [[Duuts]] grondgebied (in t [[Grafschaft Bentheim]]) tot in [[Drenthe]], bi'j [[Skoonebeek]]. De greins mit t Oost-Veluws wört evörmp deur de [[Iessel]], dit is nogal n willekeurige greins. t [[Stellingwarfs]]e täälgebied in Overiessel kömp overiene mit de gemiente [[Stienwiekerlaand]] (ok wel de [[Kop van Overiessel]] enuumd); allienig t dialekt van [[Veno]] wört as enklave ok wel bi'j t Sallaands erekend. Tenslotte bin de Noord-Overiesselse dörpen [[Stappest]]-[[Roevène|Roevene]], [[Ni'jlusen]], [[De Vaort (plaatse)|De Vaort]], [[Lutten]], [[Slagharen|Slagaren]] en n antal kleinere pläätsen daor in de umgeving Drentstälig.

De dialekten van [[Kampen (Overiessel)|Kampen]] en umstreken en [[Gällemuden]] wörren soms niet bi'j t Sallaands erekend, umdat ze westeliker van karakter bin (zie ieronder). De täälkundige [[Harrie Scholtmeijer]] &lt;ref name=&quot;Scholt2006&quot;&gt;Scholtmeijer, Harrie (2006), ''Mörn! Taalgids Overijssel'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv.&lt;/ref&gt; dielt ok de dialekten van rond [[Zwolle]] en de dialekten tegen de greins mit Twente niet bi'j t Sallaands in mär rekent ze tot twie ni'je groepen:

* [[Noord-Overiessels]] boven n liende die zo'n betien onder [[Zwolle]], [[Ni'jlusen]] en [[Slagharen|Slagaren]] löp;
* [[Vechtdals]] in de drie-oek [[Ommen (stad)|Ommen]]-[[Grambargen]]-[[Vroomshoop|Vroomsoop]] (dit löp n entien deur in [[Tweante|Twente]]);
* '''Sallaands''' in t overige (grootste) part.

n Aandere indieling &lt;ref&gt;http://taal.phileon.nl/kaart/nedersaksies.php&lt;/ref&gt; is:

* '''Sallaands''' veur zwat t iele gebied;
* [[Zuud-Drèents|Zuud-Drents]] veur de pläätsen drekt onder de greins mit [[Drenthe]] ([[Stappest]], [[Roevène|Roevene]], [[Ni'jlusen]], [[De Balk]], [[De Vaort (plaatse)|De Vaort]], [[Drogteropslagen]], [[Lutten]], [[Schunesloot|Skunesloot]], [[Slagharen|Slagaren]], [[De Krim (Hardenbarg)|De Krim]]).

==Kenmärken==
Kenmärkend veur de Sallaandse dialekten bin de korte klinkers (''kettel'', ''götte'') of erekte klinkers (''kètel'', ''göte'') daor as t Nederlaands lange klinkers (''ketel'', ''goot'') ef. De [[Iessel]] bi'jlanges overeerst (krek as in t [[Oost-Veluws]]) de erekte klinkers. Värder naor t oosten e'j de körte klinkers. In Kampen en umstreken bint er ook lange klinkers (''ketel, geute'').

Karakteristiek veur t westelike Sallaands net as veur t [[Veluws]] is de uutspräke van de körte a, zo as in t Engelse ''cat'': ''värve''.

In t oosten van Sallaand wört in pläätsen as [[n Ham|d' Am]], [[Heldern|Ellendoorn]] en [[Nijverdal]] n overgaanksdialekt mit [[Tweants|Twentse]] invloeden espreuken. Kenmärken iervan bin n ''oo'' daor as t Nederlaands n ''oe'' ef (''stool/stoel''), gien ''n'' in t meervold van sommige woorden (''huze''), en drie woordgeslachten. &lt;ref name=&quot;Scholt2006&quot;&gt;Scholtmeijer, Harrie (2006), ''Mörn! Taalgids Overijssel'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv.&lt;/ref&gt;

==Umluud==
t Sallaands ef net as alle Saksiese dialekten [[umluud]] ondergaon in de woorden mit n Oldgermaanse lange ''ô''; ierbi'j ef daornaost n veraandering pläätsevunnen die ielemaol analoog is an de mutasie van ''oo'' naor ''oe''. Ierdeur klinkt t Oldgermaanse *''grônaz''{{Info|Nederlaands: groen}} now as ''gruun'' (tegenover t Twentse en Veluwse{{Info|Veural in t West-Veluws zeggen ze 'greun'}} ''greun''). Ok ef t Sallaands umluud in de [[verkleinwoord]]en, waordeur t anslöt bi'j t Veluws en Twents en t zich onderscheidt van t Stellingwarfs en Drents. n klein 'boek' wört n ''bukie(n)'' enuumd, n kleine 'bak' n ''bäkkien'', n kleine 'hond' n ''hunnegie(n)'' of ''hundjen''. De n kan wel of niet nasaliseerd wörden. Et nasaliseren van de n löp wel terugge.

==Karakteristieken==
===Klankleer===
t Sallaands kent de körte [[klinker]]s ''a'', ''ä'', ''e'', ''i'', ''ie'', ''o'', ''ó'', ''ö'', ''oe'', ''u'' en ''uu''. ''Ie'', ''oe'' en ''uu'' kunnen ok lange wezen (zie ieronder). De ''ä'' klinkt ongeveer as de a in t [[Ingels|Engelse]] woord ''cat''.

Lange klinkers bin de: ''aa'', ''ae'' (ok eskreven as: ''ää''), ''ao''/''oa'', ''äö''/''öa'', ''ee'', ''eu'', ''îe'', ''oo'', ''ûu''. 

Diftongen bint o.a. ''au'' en ''ei''. ''Ui'' kan optreden in Nederlaandse leenwoorden.

Wat de [[medeklinker]]s anget valt de syllabedragende nasaal op: van de ''uutgaank'' ''-en'' wört allienig de ''n'' uut-espreuken. Zo is t ''{{small()|h}}ietn/{{small()|h}}eetn'', ''loopm'', ''wärkng''. Dit wört in de mieste spellingssystemen niet uuteskreven. De [[h]] wört in t westen van t täälgebied (in en rond [[Zwolle]] en [[Kampen (Overiessel)|Kampen]]) niet uutespreuken (dit is ok nog zo in t [[Urkers]]). De [[r]] wört in de pläätsen Kampen, [[Zwolle]] en [[Dèventer|Deventer]] &quot;brouwend&quot; uutespreuken, mär daorbuten altied erold.
 
====Prosessen in de klankleer====
Zo as boven op-emärkt, ef t Sallaands invloed ondervunnen van t Ollaands. De ''oe'' in n woord as ''hoes'' veraanderde ier väke in ''uu'', mär dät is lange niet in alle woorden t geval. Zo kennen zwat alle Sallaandse dialekten ''huus'' en ''uut'' naost ''moes''. Dit is ok t geval in t Oost-Veluws en in sommige [[Drents]]e dialekten (en kump ok buten t Nedersaksiese täälgebied veur, bi'jveurbeeld in t [[Venray]]). 

Waor et [[Tweants]] een ''oo'' hef in woorden as ''goed'', ''moeder'' en ''doen'', hef et Sallaands hier een ''oe,'' met as uutzundering [[Deaventer]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:34 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Deventer&lt;/ref&gt; In [[Olst]] en [[Wye|Wieje]] is hier ook een ''oo'' te heuren, maar niet in de directe umgeaving buten de twie dörpen.&lt;ref&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:28 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Wijhe&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:32 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Olst&lt;/ref&gt; Disse veraandering lik zo in de 19e en 20e eeuw plaats evunnen te hebben,&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_taa008192101_01/_taa008192101_01_0003.php# De Nieuwe Taalgids. Jaargang 15]. GG Kloeke p. 41.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.meertens.knaw.nl/kaartenbank/bank/kaart_details/25301 Moeder]. Haar, D. van der (1967), Gællemun en 'et Gællemunegers. Een studie over Genemuiden en het Genemuider dialect. Nijmegen.

Deel: p.370. Kaartnummer 33.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.meertens.knaw.nl/kaartenbank/bank/kaart_details/12996 Moeder]. Grootaers, L. en G.G. Kloeke (1939-1972), Taalatlas van Noord- en Zuid-Nederland (TNZN). 9 afleveringen. Leiden. Kaartnummer 6.&lt;/ref&gt;, maar meugelik ook eerder.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Et Standaardnederlaands kan meugelik invloed op disse veraandering ehad hebben. Daornaost hef et Sallaands meestal een ''ie'' (/i/ of /i:/) in woorden as ''brief'', ''zien'', ''niet'' en ''biest''. Niet elke plaatse in Sallaand hef dit. Et [[Deaventers]] hef beveurbeeld in alle veer de woorden een ''ee'',&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Raolte]] hef nog ''breef'' en in [[Wieje]] hebt ze het oaver een ''beest'' maar kan zowal ''breef/brief'' as ''zeen''/''zien'' gebruukt wörden. Meugelik hef et Standaardnederlaands net as bi'j de veraandering nao ''oe'' invloed op de veraandering ehad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Ph Bloemhoff-de Bruijn, ''Anderhalve Eeuw Zwols Vocaalveranderingsprocessen in de periode 1838-1972''. IJsselacademie (2012). &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-6697-228-5&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; In [[Gällemuden]] kump de ''ie'' in nog meer woorden veur zo as in ''meest'', ''gemeente'' en ''alleene''.&lt;ref&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:14 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Genemuiden.&lt;/ref&gt;

De of-ekörte ''e'', die in t Nederlaands tot ''e'' ewörren is, kan in t Sallaands op drie manieren uutespreuken wörren. Rond Kampen en in pläätsen mit lichtkaans [[Drèents|Drentse]] dialektinvloed&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20060512021949/http://www.meertens.knaw.nl/vdw/2000.1/entjes.html&lt;/ref&gt; zie'j daor n ''ee'' veur (''eten''), rond Zwolle en [[Dèventer|Deaventer]] n ''ae/è'' (''èten'') en in de rest van Sallaand n körte ''e'' (''etten''). De [[kluster]]s ''old'' en ''olt'' bleven in t Sallaands be-ollen: ''old'' en ''gold''.

===Grammatika===
De grammatica van t Sallaands ef veul typies Nedersaksiese kenmärken. In t grootste diel van Sallaand kennen ze t [[ieneidsmeervold]] op ''-t'' veur wärkwoorden in de tegenswoordige tied: ''wiej loopt, ieluu loopt, zee loopt''. Allienig in en rond Kampen eerst t (Old-)Ollaandse ieneidsmeervold op ''-en'': ''wiej, ieluu, zie lopen'' zo ok in [[Gällemuden]]. Verkleinwoorden wörren evörmp mit achtervoegsels as ''-ien'', ''-gien'', ''-pien'' en ''-tien'' en mit [[umluud]] in t grondwoord. Meervollen wörren miestal evörmp mit ''-en'' en ''-s'', net zo as in t Nederlaands. Allienig in t oosten komen meervolden op ''-e'' veur (''huus'' - ''huze''), zo as ok umluud in de meervoldsvörm (''bak'' - ''bäkke''). n aandere eigeneid van de dialekten van oostelik Sallaand is t be-old van de drie geslachten. De mieste Sallaandse dialekten kennen, zo as t Ollaands, allienig geslachtelike en onziedige woorden.

==Streektaalverlies en -kultivering==
Exakte siefers over oevule Sallaanders nog dialekt praoten bin niet bekend. t Stet wel vaste dat t dialekt achteruut get, mär an de aandere kaante kriegen ok jongeren t nog wel mee. De stadsdialekten, t Zwols veurop, verdwienen t snelste. Der bin vri'j vule pläätselike zangers en bänds, en ok dialektdichters, mär die bin niet wied buten de greinzen bekend. De wat bekendere dichteres [[Johanna van Buren]] uut [[Heldern|Ellendoorn]] praotte n overgaanksdialekt tussen Sallaands en Twents, mär de spelling van eur gedichten wördden vertwentst umdat ze in n Twentse [[kraante]] verskenen. &lt;ref&gt;Nijen Twilhaar, Jan (2003), ''Taal in stad en land: Sallands, Twents en Achterhoeks'', Den Haag: Sdu uitgevers&lt;/ref&gt; n Sallaandse dialektmuziekgroep die n nasionale hit skoorde was t duo [[Höllenboer]], mär disse hit (''Busje komt zo'' - ''t Bussien kömp zo'') was Nederlaandstälig. In Zwolle, krek de pläätse waor t Sallaands t snelst verdwient, is der n vrie aktieve dialektverienige, die onder aandere kursussen Zwols an de volksuniversiteit gef. De Historiekamer [[Hardenbarg (stad)|Hardenbarg]] hef ok n iel aktieve dialektgroep.

== Zie ok ==
*[[Sallaanse taalwiezer|Sallaandse taalwiezer]]

==Referensies==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;
{{Bron|n Diel van dit artikel is ebaseerd op informasie van de [[Limburgs]]e en de [[Nederlaands]]e Wikipedie}}

==Uutgaonde verwiezingen==
* [http://www.meertens.nl/books/winkler/zwolle.html De geliekenisse van de Verleuren Zeune in t Zwols]
* [http://www.meertens.nl/books/winkler/deventer.html t Zelfde, in t Deventers]

{{SNLV}}
{{Dialekt|sdz}}

[[Kategorie:Sallaands| ]]</text>
      <sha1>l72cgihhkkd8q48ynnesck7piuxgsfv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333133</id>
      <parentid>333127</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T18:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45421-95</username>
        <id>36836</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kenmärken */ Nijverdal, Hellendoorn en Den Ham zijn West-Twente.</comment>
      <origin>333133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13389" sha1="4o03g3r9xxnwg1p8rkada68lfhq9fa9" xml:space="preserve">{| {{prettytable}} border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;300&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:1em;&quot;
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|&lt;big&gt;{{PAGENAME}}&lt;/big&gt;
|-
|Nedersaksische näme
|Sallaan(d)s, Sallands
|-
|Nederlaandse näme
|Sallands
|-
|Laand
|[[Nederlaand]]
|-
|Täälgebied
|Gelderlaand, Oaveriessel en een diel van Dreanthe
|-
|Antal sprekkers
|292.000 (thuus). 338.000 (totaal)&lt;ref&gt;H. Bloemhof Taaltelling Nedersaksisch (2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Excl. Sallaands gebied in Dreanthe, Tweante en Gelderlaand. Incl Zuud-Dreants gebied in Oaveriessel, Stellingwärfs gebied ten zuden van Stienwiekerlaand en dielen van het Tweants&lt;/ref&gt;
|-
|Dialecten
|Stadsdialecten: [[Zwols]], [[Kampers]] en [[Deamters]]
|-
|Täälclassificatie
|
*[[Indo-Europees]]  
**[[Germaanse sproaken|Germaans]]  
***[[West-Germaans]]  
****[[Nederduuts]]
****[[Nedersaksisch]] 
*****[[Westfaals]]
******[[Gelders-Oaveriessels]]
*******Sallaands
|-
|Schrift
|'t [[Latainse alfabet|Latiense alfabet]]
|-
|Täälstaotus
|'t Sallaands wördt ezeen as dialect van 't [[Nedersaksisch]]
|-
|Täälcode ISO 639-1  
|''gien'' 
|-
|Täälcode ISO 639-2  
|''gien''
|-
|Täälcode ISO 639-3/DIS 
|''sdz''
|}
[[Bestaand:Sallaans.png|thumb|300px|t Sallaandse täälgebied]]
t '''Sallaands''' is n [[Nedersaksies]]e [[dialekt]]groep in de regio [[Sallaand]] in t westen van de [[Nederlaand]]se provinsie [[Oaveriessel|Overiessel]]. In de dörpen [[Heldern (dorp)]], [[Nijverdal]] en [[Hooltn]] praoten ze n Sallaands-Twents overgaanksvariaant. Värder praot ze in [[Kampen (Overiessel)|Kampen]] en in de umgeving van Kampen ok Sallaands. De streektaal in de [[Kop van Overiessel]] wördt onder t [[Stellingwarfs]] erekkend. Mangs wördt et [[Veno|Venos]] as Sallaands ezeen.

t Sallaands ef veural veule overienkomsten mit t [[Oost-Veluws]] en t [[Drèents|Drents]] en in mindere maoten mit t [[Stellingwarfs]], [[Urkers]] en [[West-Veluws]]. t Sallaands is beheurlik beïnvloed deur t [[Nederlaands|Ollaands]], n invloed die naor t oosten toe dudelik minder wört. Daor leg t grote verskil mit t veul be-ollenere [[Tweants|Twents]]. [[Raolte]] legt midden in t Sallaandse täälgebied. t Dialekt mit t grootste antal sprekers is t [[Zwols]]. t Sallaands ef de [[ISO 639]]-3-kode '''sdz'''.

==Täälgebied==
t Sallaands beslet, zo as ezegd, ongeveer t westen van de provinsie Overiessel, mär t kömp niet presies overiene mit t gebied dät [[Sallaand]] enuump wört. De greins mit t Twents löp tussen [[Hooltn|Olten]] (Sallaands) en [[Riesn|Riessen]] ([[Tweants|Twents]]), tussen [[Nijverdal]] en [[Wierdn|Wierden]] en tussen [[n Ham|d' Am]] en [[Vreeznveen|Vriezenvene]] (t [[Vjens|Vriezenveens]] is eigenliks n dialekt ampart). In sommige definisies löp t Sallaands deur over [[Duuts]] grondgebied (in t [[Grafschaft Bentheim]]) tot in [[Drenthe]], bi'j [[Skoonebeek]]. De greins mit t Oost-Veluws wört evörmp deur de [[Iessel]], dit is nogal n willekeurige greins. t [[Stellingwarfs]]e täälgebied in Overiessel kömp overiene mit de gemiente [[Stienwiekerlaand]] (ok wel de [[Kop van Overiessel]] enuumd); allienig t dialekt van [[Veno]] wört as enklave ok wel bi'j t Sallaands erekend. Tenslotte bin de Noord-Overiesselse dörpen [[Stappest]]-[[Roevène|Roevene]], [[Ni'jlusen]], [[De Vaort (plaatse)|De Vaort]], [[Lutten]], [[Slagharen|Slagaren]] en n antal kleinere pläätsen daor in de umgeving Drentstälig.

De dialekten van [[Kampen (Overiessel)|Kampen]] en umstreken en [[Gällemuden]] wörren soms niet bi'j t Sallaands erekend, umdat ze westeliker van karakter bin (zie ieronder). De täälkundige [[Harrie Scholtmeijer]] &lt;ref name=&quot;Scholt2006&quot;&gt;Scholtmeijer, Harrie (2006), ''Mörn! Taalgids Overijssel'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv.&lt;/ref&gt; dielt ok de dialekten van rond [[Zwolle]] en de dialekten tegen de greins mit Twente niet bi'j t Sallaands in mär rekent ze tot twie ni'je groepen:

* [[Noord-Overiessels]] boven n liende die zo'n betien onder [[Zwolle]], [[Ni'jlusen]] en [[Slagharen|Slagaren]] löp;
* [[Vechtdals]] in de drie-oek [[Ommen (stad)|Ommen]]-[[Grambargen]]-[[Vroomshoop|Vroomsoop]] (dit löp n entien deur in [[Tweante|Twente]]);
* '''Sallaands''' in t overige (grootste) part.

n Aandere indieling &lt;ref&gt;http://taal.phileon.nl/kaart/nedersaksies.php&lt;/ref&gt; is:

* '''Sallaands''' veur zwat t iele gebied;
* [[Zuud-Drèents|Zuud-Drents]] veur de pläätsen drekt onder de greins mit [[Drenthe]] ([[Stappest]], [[Roevène|Roevene]], [[Ni'jlusen]], [[De Balk]], [[De Vaort (plaatse)|De Vaort]], [[Drogteropslagen]], [[Lutten]], [[Schunesloot|Skunesloot]], [[Slagharen|Slagaren]], [[De Krim (Hardenbarg)|De Krim]]).

==Kenmärken==
Kenmärkend veur de Sallaandse dialekten bin de korte klinkers (''kettel'', ''götte'') of erekte klinkers (''kètel'', ''göte'') daor as t Nederlaands lange klinkers (''ketel'', ''goot'') ef. De [[Iessel]] bi'jlanges overeerst (krek as in t [[Oost-Veluws]]) de erekte klinkers. Värder naor t oosten e'j de körte klinkers. In Kampen en umstreken bint er ook lange klinkers (''ketel, geute'').

Karakteristiek veur t westelike Sallaands net as veur t [[Veluws]] is de uutspräke van de körte a, zo as in t Engelse ''cat'': ''värve''.

In t oosten van Sallaand wört n overgaanksdialekt mit [[Tweants|Twentse]] invloeden espreuken. Kenmärken iervan bin n ''oo'' daor as t Nederlaands n ''oe'' ef (''stool/stoel''), gien ''n'' in t meervold van sommige woorden (''huze''), en drie woordgeslachten. &lt;ref name=&quot;Scholt2006&quot;&gt;Scholtmeijer, Harrie (2006), ''Mörn! Taalgids Overijssel'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv.&lt;/ref&gt;

==Umluud==
t Sallaands ef net as alle Saksiese dialekten [[umluud]] ondergaon in de woorden mit n Oldgermaanse lange ''ô''; ierbi'j ef daornaost n veraandering pläätsevunnen die ielemaol analoog is an de mutasie van ''oo'' naor ''oe''. Ierdeur klinkt t Oldgermaanse *''grônaz''{{Info|Nederlaands: groen}} now as ''gruun'' (tegenover t Twentse en Veluwse{{Info|Veural in t West-Veluws zeggen ze 'greun'}} ''greun''). Ok ef t Sallaands umluud in de [[verkleinwoord]]en, waordeur t anslöt bi'j t Veluws en Twents en t zich onderscheidt van t Stellingwarfs en Drents. n klein 'boek' wört n ''bukie(n)'' enuumd, n kleine 'bak' n ''bäkkien'', n kleine 'hond' n ''hunnegie(n)'' of ''hundjen''. De n kan wel of niet nasaliseerd wörden. Et nasaliseren van de n löp wel terugge.

==Karakteristieken==
===Klankleer===
t Sallaands kent de körte [[klinker]]s ''a'', ''ä'', ''e'', ''i'', ''ie'', ''o'', ''ó'', ''ö'', ''oe'', ''u'' en ''uu''. ''Ie'', ''oe'' en ''uu'' kunnen ok lange wezen (zie ieronder). De ''ä'' klinkt ongeveer as de a in t [[Ingels|Engelse]] woord ''cat''.

Lange klinkers bin de: ''aa'', ''ae'' (ok eskreven as: ''ää''), ''ao''/''oa'', ''äö''/''öa'', ''ee'', ''eu'', ''îe'', ''oo'', ''ûu''. 

Diftongen bint o.a. ''au'' en ''ei''. ''Ui'' kan optreden in Nederlaandse leenwoorden.

Wat de [[medeklinker]]s anget valt de syllabedragende nasaal op: van de ''uutgaank'' ''-en'' wört allienig de ''n'' uut-espreuken. Zo is t ''{{small()|h}}ietn/{{small()|h}}eetn'', ''loopm'', ''wärkng''. Dit wört in de mieste spellingssystemen niet uuteskreven. De [[h]] wört in t westen van t täälgebied (in en rond [[Zwolle]] en [[Kampen (Overiessel)|Kampen]]) niet uutespreuken (dit is ok nog zo in t [[Urkers]]). De [[r]] wört in de pläätsen Kampen, [[Zwolle]] en [[Dèventer|Deventer]] &quot;brouwend&quot; uutespreuken, mär daorbuten altied erold.
 
====Prosessen in de klankleer====
Zo as boven op-emärkt, ef t Sallaands invloed ondervunnen van t Ollaands. De ''oe'' in n woord as ''hoes'' veraanderde ier väke in ''uu'', mär dät is lange niet in alle woorden t geval. Zo kennen zwat alle Sallaandse dialekten ''huus'' en ''uut'' naost ''moes''. Dit is ok t geval in t Oost-Veluws en in sommige [[Drents]]e dialekten (en kump ok buten t Nedersaksiese täälgebied veur, bi'jveurbeeld in t [[Venray]]). 

Waor et [[Tweants]] een ''oo'' hef in woorden as ''goed'', ''moeder'' en ''doen'', hef et Sallaands hier een ''oe,'' met as uutzundering [[Deaventer]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:34 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Deventer&lt;/ref&gt; In [[Olst]] en [[Wye|Wieje]] is hier ook een ''oo'' te heuren, maar niet in de directe umgeaving buten de twie dörpen.&lt;ref&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:28 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Wijhe&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:32 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Olst&lt;/ref&gt; Disse veraandering lik zo in de 19e en 20e eeuw plaats evunnen te hebben,&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_taa008192101_01/_taa008192101_01_0003.php# De Nieuwe Taalgids. Jaargang 15]. GG Kloeke p. 41.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.meertens.knaw.nl/kaartenbank/bank/kaart_details/25301 Moeder]. Haar, D. van der (1967), Gællemun en 'et Gællemunegers. Een studie over Genemuiden en het Genemuider dialect. Nijmegen.

Deel: p.370. Kaartnummer 33.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.meertens.knaw.nl/kaartenbank/bank/kaart_details/12996 Moeder]. Grootaers, L. en G.G. Kloeke (1939-1972), Taalatlas van Noord- en Zuid-Nederland (TNZN). 9 afleveringen. Leiden. Kaartnummer 6.&lt;/ref&gt;, maar meugelik ook eerder.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Et Standaardnederlaands kan meugelik invloed op disse veraandering ehad hebben. Daornaost hef et Sallaands meestal een ''ie'' (/i/ of /i:/) in woorden as ''brief'', ''zien'', ''niet'' en ''biest''. Niet elke plaatse in Sallaand hef dit. Et [[Deaventers]] hef beveurbeeld in alle veer de woorden een ''ee'',&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Raolte]] hef nog ''breef'' en in [[Wieje]] hebt ze het oaver een ''beest'' maar kan zowal ''breef/brief'' as ''zeen''/''zien'' gebruukt wörden. Meugelik hef et Standaardnederlaands net as bi'j de veraandering nao ''oe'' invloed op de veraandering ehad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Ph Bloemhoff-de Bruijn, ''Anderhalve Eeuw Zwols Vocaalveranderingsprocessen in de periode 1838-1972''. IJsselacademie (2012). &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-6697-228-5&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; In [[Gällemuden]] kump de ''ie'' in nog meer woorden veur zo as in ''meest'', ''gemeente'' en ''alleene''.&lt;ref&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:14 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Genemuiden.&lt;/ref&gt;

De of-ekörte ''e'', die in t Nederlaands tot ''e'' ewörren is, kan in t Sallaands op drie manieren uutespreuken wörren. Rond Kampen en in pläätsen mit lichtkaans [[Drèents|Drentse]] dialektinvloed&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20060512021949/http://www.meertens.knaw.nl/vdw/2000.1/entjes.html&lt;/ref&gt; zie'j daor n ''ee'' veur (''eten''), rond Zwolle en [[Dèventer|Deaventer]] n ''ae/è'' (''èten'') en in de rest van Sallaand n körte ''e'' (''etten''). De [[kluster]]s ''old'' en ''olt'' bleven in t Sallaands be-ollen: ''old'' en ''gold''.

===Grammatika===
De grammatica van t Sallaands ef veul typies Nedersaksiese kenmärken. In t grootste diel van Sallaand kennen ze t [[ieneidsmeervold]] op ''-t'' veur wärkwoorden in de tegenswoordige tied: ''wiej loopt, ieluu loopt, zee loopt''. Allienig in en rond Kampen eerst t (Old-)Ollaandse ieneidsmeervold op ''-en'': ''wiej, ieluu, zie lopen'' zo ok in [[Gällemuden]]. Verkleinwoorden wörren evörmp mit achtervoegsels as ''-ien'', ''-gien'', ''-pien'' en ''-tien'' en mit [[umluud]] in t grondwoord. Meervollen wörren miestal evörmp mit ''-en'' en ''-s'', net zo as in t Nederlaands. Allienig in t oosten komen meervolden op ''-e'' veur (''huus'' - ''huze''), zo as ok umluud in de meervoldsvörm (''bak'' - ''bäkke''). n aandere eigeneid van de dialekten van oostelik Sallaand is t be-old van de drie geslachten. De mieste Sallaandse dialekten kennen, zo as t Ollaands, allienig geslachtelike en onziedige woorden.

==Streektaalverlies en -kultivering==
Exakte siefers over oevule Sallaanders nog dialekt praoten bin niet bekend. t Stet wel vaste dat t dialekt achteruut get, mär an de aandere kaante kriegen ok jongeren t nog wel mee. De stadsdialekten, t Zwols veurop, verdwienen t snelste. Der bin vri'j vule pläätselike zangers en bänds, en ok dialektdichters, mär die bin niet wied buten de greinzen bekend. De wat bekendere dichteres [[Johanna van Buren]] uut [[Heldern|Ellendoorn]] praotte n overgaanksdialekt tussen Sallaands en Twents, mär de spelling van eur gedichten wördden vertwentst umdat ze in n Twentse [[kraante]] verskenen. &lt;ref&gt;Nijen Twilhaar, Jan (2003), ''Taal in stad en land: Sallands, Twents en Achterhoeks'', Den Haag: Sdu uitgevers&lt;/ref&gt; n Sallaandse dialektmuziekgroep die n nasionale hit skoorde was t duo [[Höllenboer]], mär disse hit (''Busje komt zo'' - ''t Bussien kömp zo'') was Nederlaandstälig. In Zwolle, krek de pläätse waor t Sallaands t snelst verdwient, is der n vrie aktieve dialektverienige, die onder aandere kursussen Zwols an de volksuniversiteit gef. De Historiekamer [[Hardenbarg (stad)|Hardenbarg]] hef ok n iel aktieve dialektgroep.

== Zie ok ==
*[[Sallaanse taalwiezer|Sallaandse taalwiezer]]

==Referensies==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;
{{Bron|n Diel van dit artikel is ebaseerd op informasie van de [[Limburgs]]e en de [[Nederlaands]]e Wikipedie}}

==Uutgaonde verwiezingen==
* [http://www.meertens.nl/books/winkler/zwolle.html De geliekenisse van de Verleuren Zeune in t Zwols]
* [http://www.meertens.nl/books/winkler/deventer.html t Zelfde, in t Deventers]

{{SNLV}}
{{Dialekt|sdz}}

[[Kategorie:Sallaands| ]]</text>
      <sha1>4o03g3r9xxnwg1p8rkada68lfhq9fa9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oergermaans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13765</id>
    <revision>
      <id>333134</id>
      <parentid>263708</parentid>
      <timestamp>2026-08-21T07:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45521-10</username>
        <id>36841</id>
      </contributor>
      <comment>'K heb informatie euver t PIE toovögd</comment>
      <origin>333134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1269" sha1="awn2ml9mgx2b37nh7qcrksfnluqejnr" xml:space="preserve">t '''Oergermaans''' is ne rekonstrueerde sproake dee't roondum t begin van de joartelling (roewe skatting) esprökn wör in Noord-West en Middel-[[Europa (continent)|Europa]]. Oet disse sproake zeent in latere joarhoonderden oonder mear t [[Ooldnoors]], t [[Ooldsassies]], t [[Ooldengels]], t [[Ooldfreesk]], t [[Ooldhoogduuts]], t [[Ooldfraanks]] en t [[Goties]] oontwikkeld. Van t Ooldsassies is t hudige [[Neersassies]] wier ne dochtersproake. 'T Oergermaans koomp van 't Proto-Indo-Europees, ook 'n rekonstrueerde sproakr dee rond 3000 v.C. sprökken werd.

t Oergermaans is ne [[anname]]. t Is ne duur gelearde leu ''herleaidde'' sproake (dus nit t zelfde as ne [[keunstsproake]]). Hierbie wörd ok an enömn at alle Germaanse taaln vroger één waarn en langsoam uut mekaar gröäit beent. t Oergermaans is bedoold um ne fase van disse oolde &quot;vadersproake&quot; wier te geewn, um de kenmoarkn van de Germaanse sproake te kriegn zo as den in t verleedn ekleunkn mut hebn. Baseerd op vergeliekings met oolde nog bekeande Germaanse sproakn (vuural Goties en Ooldengels, en wat meender ook Ooldnoors en Ooldhoogduuts) köant de Oergermaanse grammatika en de wöardenskat ongevear benöaderd wordn.

{{Begin|twd}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Germaanse taol]]</text>
      <sha1>awn2ml9mgx2b37nh7qcrksfnluqejnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Burj Khalifa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33277</id>
    <revision>
      <id>333131</id>
      <parentid>330493</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T18:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45472-43</username>
        <id>36837</id>
      </contributor>
      <comment>ja vond da nie fit ysu</comment>
      <origin>333131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3114" sha1="orjq3jhc5qqgrm8je7wlpfaty6vzsde" xml:space="preserve">[[Bestaand:Burj Khalifa from a ferry, Dubai.jpg|duum|320x320px|Sicht up Dubai. Den Burj Khalifa steaket der houge boavenuut.]]

==Anvang==
Den bouw van den Burj Khalifa begünde in [[2004]]. Vyv jår later, in [[2009]], stünd de butenkante. Et höyvdraamwark besteyt uut ewåpend beton. En deyl van et stål kümt uut et [[Palast der Republik]] in [[Berlyn]], et vöärmålige [[Duutslaand|oustdüütske]] parlement. Et gebouw güng in [[2010]] lös as deyl van en gröäter bouwprojekt med name ''Downtown Dubai''. Et is bedoold as pronkstükke vöär en groutskålig untwikkelingsgebeed vöär gemengd gebruuk. De readen vöär et bouwen is dat de regeyring de ekonomy minder afhangelik van [[öäly]] wolde maken en üm Dubai meyr internationale bekendheid te geaven. Et gebouw heateden anvangelik ''Burj Dubai'', mär wör as eyrbetöyn ümmenöömd når den leider van [[Abu Dhabi]] en president van de Vereynigde Arabiske Emiraten, [[Kalyf bin Zayed Al Nahyan]]. Abu Dhabi en de regeyring van de VAE leynden Dubai geld üm öäre skulden af te betalen. Et gebouw bröäk verskeidene höygderekords, sou as 'et höygste gebouw van de wearld'.

==Untwarp==
Den Burj Khalifa is untwörpen döär Adrian Smith van Skidmore, Owings &amp; Merrill, et bedryv wat ouk de [[Willis Tower]] en [[One World Trade Center]] untwörp. Hyder Consulting was den uutvoorder, NORR Group Consultants International Limited leidden de architektuur van et projekt. Et untwarp is afleided van de [[Islam|islamitiske]] bouwstyl uut de streake, wat byvöärbeald ouk terügge is te seen in den [[Grouten Moskee van Samarra]]. Et gebouw hevt dree vlöägels, dee as in nen Y-form up mekander anslutet. Dårmed wördt et woan- en hoteluppervlak vergrouted. Ne centrale pille med stütpuurs en vlöägels höldt et gebouw oavereande. Dat is afekeaken van de [[Tower Palace III]], med as verskil dat alle upwaertse verplaatsingen in et middenstükke geböäret, behalve wat noudtrappen in de dree vlöägels. Den Burj Khalifa is anekleyded med materiaal wat Dubais heyte summertemperaturen teagenhöldt. Et gebouw hevt 57 liften en 8 rultrappen.

==Geld==
Up en bepaald ougenblik tydens den bouw kümmen de oorsprungelike bouwers van Emaar in geldnoud. [[Kalyf bin Zayed Al Nahyan]], heyrsker van de Vereynigde Arabiske Emiraten, sköät öär geld en hülpe vöär, wårnå as et spül as dank ümmenöömd wör når ''Burj Khalifa''. An et gebouw selv wördt når verholding weinig verdeend, mär des te meyr med alle ümliggende winkels en hotels in Downtown Dubai.

==Untvangst==
Den Burj Khalifa wördt wearldwyd bewunderd en hevt heyl wat prysen wünnen. Smet up de faam sint de untelbåre klachten van gastarbeiders uut [[Süüdasie]], dee as en grout deyl van et bouwvolk uutmakeden. See hadden et van slechte warkümstandigheiden, laege lounen en et gebruuk üm paspoarten van arbeiders achter te holden töt et wark klår was. In [[2011]] wör der melding maked van vöäle selvmoarden under butenlandske warkers dee neet vordmöägen.

[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie:Gebouw]]
[[Kategorie:Verenigde Arabiese Emiraoten]]</text>
      <sha1>orjq3jhc5qqgrm8je7wlpfaty6vzsde</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333132</id>
      <parentid>333131</parentid>
      <timestamp>2026-08-20T18:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>32626</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-45472-43|~2026-45472-43]] ([[User talk:~2026-45472-43|talk]]) to last version by Woolters: unexplained content removal</comment>
      <origin>330493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3611" sha1="fy9s7rs6wvaxg7dl82apyvkq2k3zblf" xml:space="preserve">[[Bestaand:Burj Khalifa from a ferry, Dubai.jpg|duum|320x320px|Sicht up Dubai. Den Burj Khalifa steaket der houge boavenuut.]]
Den '''Burj Khalifa''' ([[arabisk]]: برج خليفة‎, arabiske uutspråke: [bʊrd͡ʒ xaˈliːfa], ''Toren van den Kalyf'') is nen wulkenkrabber in [[Doebai (stad)|Dubai]] in de [[Vereynigde Arabiske Emiraten]]. Med ne tiphöygde van 829,8 meter en dakhöygde van 828 meter (sunder antenne mär med nen spryt van 244 meter) is den Burj Khalifa et höygste gebouw van de wearld, seyd et in 2009 den top kreag. Dårmed sköät et [[Taipei 101]] vöärby, wat dårvöär et höygste gebouw was.

==Anvang==
Den bouw van den Burj Khalifa begünde in [[2004]]. Vyv jår later, in [[2009]], stünd de butenkante. Et höyvdraamwark besteyt uut ewåpend beton. En deyl van et stål kümt uut et [[Palast der Republik]] in [[Berlyn]], et vöärmålige [[Duutslaand|oustdüütske]] parlement. Et gebouw güng in [[2010]] lös as deyl van en gröäter bouwprojekt med name ''Downtown Dubai''. Et is bedoold as pronkstükke vöär en groutskålig untwikkelingsgebeed vöär gemengd gebruuk. De readen vöär et bouwen is dat de regeyring de ekonomy minder afhangelik van [[öäly]] wolde maken en üm Dubai meyr internationale bekendheid te geaven. Et gebouw heateden anvangelik ''Burj Dubai'', mär wör as eyrbetöyn ümmenöömd når den leider van [[Abu Dhabi]] en president van de Vereynigde Arabiske Emiraten, [[Kalyf bin Zayed Al Nahyan]]. Abu Dhabi en de regeyring van de VAE leynden Dubai geld üm öäre skulden af te betalen. Et gebouw bröäk verskeidene höygderekords, sou as 'et höygste gebouw van de wearld'.

==Untwarp==
Den Burj Khalifa is untwörpen döär Adrian Smith van Skidmore, Owings &amp; Merrill, et bedryv wat ouk de [[Willis Tower]] en [[One World Trade Center]] untwörp. Hyder Consulting was den uutvoorder, NORR Group Consultants International Limited leidden de architektuur van et projekt. Et untwarp is afleided van de [[Islam|islamitiske]] bouwstyl uut de streake, wat byvöärbeald ouk terügge is te seen in den [[Grouten Moskee van Samarra]]. Et gebouw hevt dree vlöägels, dee as in nen Y-form up mekander anslutet. Dårmed wördt et woan- en hoteluppervlak vergrouted. Ne centrale pille med stütpuurs en vlöägels höldt et gebouw oavereande. Dat is afekeaken van de [[Tower Palace III]], med as verskil dat alle upwaertse verplaatsingen in et middenstükke geböäret, behalve wat noudtrappen in de dree vlöägels. Den Burj Khalifa is anekleyded med materiaal wat Dubais heyte summertemperaturen teagenhöldt. Et gebouw hevt 57 liften en 8 rultrappen.

==Geld==
Up en bepaald ougenblik tydens den bouw kümmen de oorsprungelike bouwers van Emaar in geldnoud. [[Kalyf bin Zayed Al Nahyan]], heyrsker van de Vereynigde Arabiske Emiraten, sköät öär geld en hülpe vöär, wårnå as et spül as dank ümmenöömd wör når ''Burj Khalifa''. An et gebouw selv wördt når verholding weinig verdeend, mär des te meyr med alle ümliggende winkels en hotels in Downtown Dubai.

==Untvangst==
Den Burj Khalifa wördt wearldwyd bewunderd en hevt heyl wat prysen wünnen. Smet up de faam sint de untelbåre klachten van gastarbeiders uut [[Süüdasie]], dee as en grout deyl van et bouwvolk uutmakeden. See hadden et van slechte warkümstandigheiden, laege lounen en et gebruuk üm paspoarten van arbeiders achter te holden töt et wark klår was. In [[2011]] wör der melding maked van vöäle selvmoarden under butenlandske warkers dee neet vordmöägen.

[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie:Gebouw]]
[[Kategorie:Verenigde Arabiese Emiraoten]]</text>
      <sha1>fy9s7rs6wvaxg7dl82apyvkq2k3zblf</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>