Wikipedia nds_nlwiki https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Media Spesiaal Overleg Gebruker Overleg gebruker Wikipedia Overleg Wikipedia Bestaand Overleg bestaand MediaWiki Overleg MediaWiki Mal Overleg mal Hulpe Overleg hulpe Kategorie Overleg kategorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 2184 333139 332867 2026-08-23T11:34:00Z Bdijkstra 3584 lint; mal heft gien ruumte veur andere namen 333139 wikitext text/x-wiki {{Titel kleine letter}} {{Ploats in Nederlaand |naam= t Vjenne |bestansnaam vlagge=Vriezenveen vlag.svg |bestansnaam wapen=Vriezenveen wapen.svg |lokasie-svg=2010-NL-P04-Overijssel-positiekaart-gemnamen.jpg |breedtegroad=52/25//N|lengtegroad=6/38//E |previnsie=[[Oaveryssel]] |gemeente=[[Tweanteraand|Twenterand]] |oppervlak=108,14|oppervlak laand=106,17|oppervlak water=1,97 |inwoners=13.910 |doatum inwoners=2026 |verkeersoader=N36|netnummer=0546 |postcode=7670–7672 |soorte=Woansteade |lokasie=52°25′N 6°38′E }} '''Vresenveane''' (vake skreaven as '''et Vjenne''', '''et Venne''', '''et Vrezenven''' of '''Vreeinvenne''') is en dorp in de [[Tweante|twentske]] [[Gemiente (bestuur)|gemeynde]] [[Tweanteraand|Twenterand]] in de neaderlandske [[Pervincie|provincy]] [[Oaveriessel|Oaveryssel]]. In 2026 woanden der 13.910 lüde. ==Geskedenisse== In 1364 gavven den [[Huus Almelo|heyr van Almelo]], Evert van Hekeren, nen breev uut wårin as hee de ''Vrye Fresen'', öäre nåkummelingen en al de lüde wat up et veane woanden, tostemming gavven üm in et ''Almelerveane'' to woanen. Dat gebeed strekkede van de ''Wierdenske Wööste'' töt de ''Bawesbeake''. As betaling musten se dan alle jåren up [[Sunte-Marten (feest)|Sünte Marten]] eynen emmer boater betalen. Dat was neet af to koupen, et must in natura betaald worden. Dee ''vrye Fresen'' musten et veane untginnen. Der warren veertig buurderyen, dee as up de ryge stünden van wat nu den Skipsloot is töt et latere [[Oaveriessels kanaal|Oaverysselsk Kanaal]]. Ydere buurderye was sesteen akker breyd, 16 x 7 maket ne uppervlakde van 112 meter in et veerkant. Up et ousten dårvan was noch en vry gebeed, de Ousterhoven. Et kan weasen dat dat deylgrunden waren vöär de bewoaners. An de westkante leade ouk sou'n gebeed, vanaf de Buursteage töt an de Stouwe, de Westerhoven en de Wöösten. Almelerveane groiden best. Halverweage de 15. eywe was et dorp al slim veranderd. De akkers musten krapper, anders pasden et neet. Üm [[1665]] gung den [[Mönster|münstersken]] prince-bisskop [[Bernhard von Galen]] plünderend en röyvend döär Twente. Töt an dat jår kunde hee et Almelerveane niks maken, want et leade ja in et gevöärlike veane en den eanigsten weg der döärhen wör strak bewaked döär [[Ståtsgreyp|Ståtske soldåten]]. Mär in [[1666]] vröör et sou slim dat et heyle veaneland hard wör. Sou kunden de 1500 münstersken in januari van dat jår ineynen van alle kanten et Almelerveane binnenvallen. Et dorp wör plünderd, de hüse en karke wörden in den brand estöäken. Heyl wat lüde löäten et leaven en de rest wör vastesat. Der besteyt nen kans dat et Almelerveane seyd den tyd ''Vresenveane'' het. Et olde Veane wör neet up deselvde steade herbouwd, mär noordeliker, an de hüdige dorpsstråte. Dat güng med en geweld. Anvang [[18e eeuw|18. eywe]] was der van et olde Veane niks meyr oaver, behalve den olden karkhov. Et dorp ligt nu an eyne 6,2 kilometer lange dorpsstråte (Hammerweg, Westende en Oustende). Upvallend sint de ryk versyrde geavels en windveaderen van de olde buurderyen. Denne wat wil weaten wo as et der vroger uutsaggen kan torechte in de [[Engbersdykveanen]], wåras seldsame deers en planten gedyet. Den lätsten skolte en eyrsten börgemeister van Vresenveane, Jan Kruys, hölde nauwgesette dagböker by, wårdöär der vöäral van de tyd [[1817]] töt [[1830]] vöäle van et Veane bekend is. ==Taal== In et Veane hevt sik nen aparten ård [[Nedersaksisch|neadersaksisk]] untwikkeld. Wöördeskat, grammatika en segswysen sint etselvde as andere soorten [[twentsk]] en [[sallands]], mär se draiet bepålde klangen net lük anders as anders. De veanske lüde selv meynden langen tyd at dat [[Freeske taaln|freesken]] of [[Russisch|rüssisken]] invlood was, mär språkenkündigen [[Hendrik Entjes]] beweas dat et oaverblyvsels uut et [[Westfaals|westföälsk]] sint. Langen tyd had de stad [[Mönster|Münster]] nen grouten kulturelen invlood up al et ümliggende land, töt in Twente to. Et münstersk steyt bekend üm de [[Brekking (taal)|westföälske breaking]]. De klingers ''ee'', ''oo'' en ''öö'' kryget in oapen lettergreypen nen 'slag': ''ie'', ''ue'', ''üe''. Et vjensk hevt dat wat döäredreaven: je, wa, jö/we. De wöörde ''weaten'', ''koaken'' en ''spöälen'' klinget in et veansk (vjensk) as ''wjetten'', ''kwakken'' en ''spjöllen''. Ouk sint der wat westfaalske uurspråkdinge blyven hangen, sou as ''kouke'' en ''gröyn''. * Twentsk: ''Wy doot nöätenkoke eaten med en leapelke, van en gröön sköätelke'' * Vjensk: ''Wy doot njöttenkouke jatten med en ljappelty, van en gröyn skwattelty'' Ouk upvallend is den typisk sallandsken verklein-y, wåras andere ården twentsk nen -ke hebbet. ==Bekende lüde uut et Veane== *[[Gerben Löwik]] (29 juni 1977), beroopsfytser *[[Johan Kenkhuis]] (7 mei 1980), swemmer *[[Manon Fokke]] (16 januari 1976), [[Tweeden Kamer]]-lid vöär de [[PvdA]] *[[Wicher Berkhoff]] ([[21 augustus|21. augustus]] [[1794]] - [[5 april|5. april]] [[1870]]), skeypsbouwer en later rüssisk ädelman {{Tweanteraand}} [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Plaatse in Oaveriessel]] [[Kategorie:Vroggere gemiente in Oaveriessel]] [[Kategorie:Tweanteraand (Tweante)]] 6zdgltw3jd9zoe028dimczehvgg4lc4 0 9436 333135 332263 2026-08-23T01:00:40Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333135 wikitext text/x-wiki {{Gemaente | naam = Laoren | bestaandsnaam vlagge = Flag of Laren, North Holland.svg | bestaandsnaam waopn = Caot of arms of Laren (North Holland).svg | lokatie = LocatieLaren | proveensie = [[Ofbeelding:Flag of North Holland.svg|20px|Noord-Holland]] [[Noord-Holland]] | heufdplaats = Laoren | öppervlakte = 12,37 | öppervlakte laand = 12,18 | öppervlakte water = 0,19 | inwonners = 10.935| daotum inwonners = [[1 juli]] [[2006]] | dichtheid = 898 | breedtegraod = 52/15//N | lengtegraod = 5/14//E | verkeersaoder = [[A1]], [[A27]] | netnummer = 035 | postkode = 1250, 1251 | webstie = [http://www.laren.nl/ www.laren.nl] | }} '''Laoren''' ([[Nederlaans|Nederlands]]: ''Laren'') is n darp en gemeente in de Nederlandse provinsie [[Noord-Holland]] en hef ne oppervlakte van 12,37 km² (waorvan 0,19 km² water). Binnen de gemeentegrenze ligt gin andere darpen. Van oorsprong is t n brink- of [[esdarp]]. == Geschiedenis == Laoren is ene van de oldste bebouwde plekken in [[t Gooi]]. In 1085 stichtten den bisschop van Aartsbisdom Utrecht het kapittel Sint-Jansbasiliek op de bulte dee noe bekend steet as Sint-Janskarkhof. Naor den plek van disse kapelle en begraofplaatse loopt van oldsher Gooise [[doodwaege]] uut alle richtingen. Howal eerst n boerendarp, is Laoren mit ziene darpsboerderi'jen, [[enk]]en en [[meent]]en nao de kumste van de trämliene naor Hilversum en Amsterdam (den Gooisen Moordenaar) in 1892 ok n kunstenaars- en [[forensisme|forensendarp]] eworden. In de 19e eeuwe wierden de Gooise darpen ontdekt deur kunstenaars dee daor de Laorense Schole vestigden. Enkele bekenden [[kunstschilder]]s dee-t in Laoren verblevven waren [[Anton Mauve]] (leermeister van [[Vincent van Gogh]]), [[Jan Sluijters]] en [[Ferdinand Hart Nibbrig]]. Sinds de late [[1980-1989|jaoren '80]] is t veural n forensendarp eworden veur de ni'je rieken. In den darpskern he'j noe geen in bedrief waende boerderi'jen meer. == Natuur == * [[Westerheide]] * [[Zuderheide]] == Bezeensweerdigheden == * In t harte van t darp, an den olden (nog bestaonde) enk, steet de monumentale Sint-Jansbasiliek uut 1924. * In Laren steet den diksten [[mammoetboom]] van Holland.<ref>[https://web.archive.org/web/20080516235816/http://users.telenet.be/sequoiadendron/nl/loc/noordholland.html Mammoetbomen in Noord-Holland]</ref> == Rifferensies == <references /> == Uutgaonde verwiezingen == * [https://web.archive.org/web/20210106122047/https://www.laren.nl/ Webstae van de gemeente] * [https://web.archive.org/web/20110415223257/http://www.atlas1868.nl/nh/laren.html Kaarte van 1868 en Satellietfoto 2006] {{Noord-Hollaand}} {{Dialekt|act||Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}} [[Kategorie:Gemeente in Noord Hollaand]] [[Kategorie:Plaotse in Noord Hollaand]] 8sfv3fk6epk2trfhbju062c69o1zfq3 0 11424 333136 282845 2026-08-23T01:15:39Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333136 wikitext text/x-wiki {{Gemeante | naam = Nederweert | bestaandsnaam vlagge = Nederweert flag.svg | bestaandsnaam woapn = Coat_of_arms_of_Nederweert.png | lokatie = LocatieNederweert| proveensie = [[Limburg (Nederlaand)|Limburg]] | heufdplaats = '''Nederweert''' | öppervlakte = 101,78 | öppervlakte laand = 99,68 | öppervlakte water = 2,10| inwonners = 16.520 | doatum inwonners = 1 juli 2006 | dichtheid = 166 | breedtegroad = 51/16/58/N | lengtegroad = 5/44/50/E | verkeersoader = [[A2]], [[N266]], [[N275]] | netnummer = 0495 | postkode = 6030-6035, 6091-6092 | webstie = [http://www.gemeentebeek.nl/ www.gemeentebeek.nl] | }} '''Nederweert''' ([[Limburgs]]: ''Ni-jwieërt'') is ne plaatse en [[gemiente (bestuur)|gemeente]] in [[Limburg (Nederlaand)|Limburg]]. De gemeente hef ne oppervlakte van 101,78 km² (woarvan 2,10 km² water). ==Oaverige karnen== [[Budschop]], [[Leveroij]], [[Nederweert-End]], [[Ospel]], [[Ospeldiek]] en [[Schoor]]. ==Geskiedenis== ===Name=== Nederweert neumden zi-j vrögger Merefelt, wat betekkent 'in et midden van meren', of later, ''Weert van et nederste ende''. Dit leste is verbasterd tot Nederweert. Nen anderen uutleg van 'Mereveld' is dat de benaming ofstamt van et Germaanse weurd 'mar' (peerd), en 'vilde' (veld of plaatse) et Mereveld zol nen peerdenwesselplaatse uut de Romeinse tied wean ewest, vandage nog herkenboar in de benaming van de buurtschop Rosveld, eavenens mit betekkenis peerdenwesselplaatse. ===Schepenbank=== Nederweert was vrögger verboanden an den [[schepenbank]] van [[Weert (stad)|Weert]]. Argens halverweage de [[14e eeuw|14de eeuwe]] wodden Nederweert van Weert ofgescheiden. In [[1419]] wodden veur et eerst tieding emaakt van nen eigen schepenbank en [[heerlekheid]]. De heerlekheid blef bestoan tot den [[Franse Revolusie|Fransen]] inname in 1795 van de [[Zudeleke Nederlanden]]. ===Heerlekheid=== De heerlekheid is lange tied in bezit ewest van de [[Groafschap Horn|graven van Horne]]. In [[1701]] kwam Nederweert dreks onder de [[Stoaten-Generoal van de Nederlanden|Stoaten-Generoal]] en in [[1715]] bi-j de [[Oostenrieks Gelre|Oostenriekse]] of Zudeleke Nederlanden. Vanof de [[Franse tied in Nederland|Franse tied]] heurden et ok bi-j et Belgiese [[departement (Nederlaanden)|departement]] van den [[Nedermaas]]. (Kiek wieter bi-j et ''[[Oaverkwarteer van Gelder]]''). ===Belgiese Tied=== Tiedens den [[Belgiesen krieg]] vocht Nederweert an de kante van de Zudeleke Nederlanden (België). Nederweert heurden noa et uutropen van et ni-je laand 9 joar bi-j België. Noa de erkenning van België deur den Nederlaandsen könning Willem 1, wodden Limburg ne proveensie binnen Nederlaand moar ok et hartogdom Limburg binnen den Duutsen Bond. De 3 hartoagen dee Limburg ehad hef waren dan ok de könningen van Nederlaand. Totdat uutendelek in 1866 et hartogdom veur altied vort ging en het nen volle Nederlandse previnsie wödden. ===Karke=== In et darp steet ne [[Rooms|rooms-katholieke]] (Lambertus) karke uut [[1467]], ebouwd in [[Braobantse gotiek]]. De registers van Deup (vanof 1569), Trouw (vanof 1562) en Oaverlieden (vanof 1724) van Nederweert bunt onder-ebracht in et [[Rieksarchief (Nederlaand)|Rieksarchief]] in Maastricht. ==Uutgoande verwiezing== * [https://web.archive.org/web/20161221233321/http://www.atlas1868.nl/li/nederweert.html Kaarte van 1868 en Satellietofbeelding 2006] {{Limburg}} [[Kategorie:Achterhooks_artikel]] [[Kategorie:Gemainte in Nederlaands Limbörg]] [[Kategorie:Heerlikheid]] enek93q3iy5e4v1k7v42hvukmutyakp 0 30615 333140 333099 2026-08-23T11:38:53Z Bdijkstra 3584 333140 wikitext text/x-wiki {{Laandtabel-twd | naaminlaandssproak = República de Colombia | vlagge = Flag of Colombia.svg | woapn = Coat of arms of Colombia.svg | lokasie =Colombia in South America.svg | breedtegroad=4 | lengtegroad=-73 | region = CO | sproaken = [[Spaans]] | heufdstad =[[Bogotá]] | religie =[[Rooms-Katholieke Karke|rooms-katholiek]] 79% <br />[[Protestantisme|protestaants]] 6% | regeringsvörm = [[Presidentiële reppubliek]] | km2 = 1.141.748 | pctwaeter = 0,65 | inwonners = 53.399.171 | dichtheid = 46.77 | munteenheid = [[Peso]] | valutakode = COL | tiedzone = −5 | volksleed = [[Himno Nacional de Colombia]] | feestdag = 20 juli | tld = co | laandkode = COL | tel = 57 }} '''Colombia''' (offisieel de '''Reppubliek Colombia''') is n laand in [[Zuud-Amerike|Zuud-Amerika]], wat graenzen hef met [[Venezuela]], [[Brazilië]], [[Peru]], [[Panama]], [[Ecuador]], [[ Karibiese zee]], [[Grote Oseaan]] en den [[Atlantische Oceaan|Atlantiesen Oseaan]]. Colombia is met 1,4 miljoen veerkaante kilometer t grötste laand van Zuud-Amerika. De grootste stad en heufdstad is Bogotá <!-- ==Laandsbeskriewing== ==Verleden== ==Ekonomie== ==Kultuur== ==Volksbeskriewing== ==Verwiezingen== ==Oetgoande verwiezingen== --> {{Commonscat|Colombia}} {{Wiktionary}} {{Dialekt|twd|Riessen|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}} [[Kategorie:Colombia| ]] i43u8mb8dxt8ya3jj0tgzudhkxn4xlu 0 35104 333141 333091 2026-08-23T11:40:28Z Bdijkstra 3584 333141 wikitext text/x-wiki {{Laandtabel-twd | naaminlaandssproak=República del Perú (spaansk)<br>Piruw Ripuwlika (ketsjwa)<br>Piruwxa Ripuwlika (aymara) | naam-nds=Peru | vlagge=Flag of Peru.svg | naam=Peru | woapn=Escudo nacional del Peru.svg | lokasie=LocationPeru.svg | sproaken=[[spaansk]], [[ketsjwa]], [[aymara]] | heufdstad=[[Lima]] | regeringsvörm=republik | religie= kristendom (94,5%), ateisme (5,1%), natuurgodsdeenste (0,4%) | pctwater=0,41 | km2=1.285.216 | dichtheid=26,6 | inwonners=34.157.732 |region=PE | breedtegroad=12/2.6//S | lengtegroad=77/1.7//W | volksleed= "Somos libres"<br>(wy sint vry) | munteenheid=Peruaanske Sol | valutakode=PEN | tiedzone=UTC−5 (PET) | feestdag= | tld=pe | laandkode=PE | tel=+51 | webstea= | ofbeelding2= | umskrieving2= }} '''Peru''', offciääl de '''Republik Peru,''' is en land in et westen van [[Zuud-Amerika|Süüdamerika]]. Et is nåbers med [[Ecuador|Ekwador]] un [[Colombia|Kolombia]] in et noorden, [[Brasilie]] in et ousten, [[Bolivia|Bolivie]] in et süüdousten un [[Chili]] in et süden. In et süden un westen grenst et an den [[Grote Oceaan|Stillen Oceaan]]. Peru hevt slim uuteyneloupende leavgebeden, van de dröyge vlakdes an de küste in et westen töt de töppe van de [[Andes]] dee van noord töt süüd et land döärkrüset, un et [[Regenwold|tropiske reagenwold]] rund de [[Amazone (revier)|Amazonerivyr]] in et ousten. Der woanet 34 miljoon lüde in Peru. De höyvdstad is [[Lima]]. Med 1.285.216 km² is Peru et up achteen nå grötste land van de wearld, un et up twey nå grötste in et süüdamerikaanske wearlddeyl. In de oldheid un [[middeleywen]] warren der al verskeidene kulturen in Peru. Et hevt wat van de ölde spoars van beskaving van de wearld, dee as torügge gåt töt 10.000 vöär Kristus. En paar dårvan warren de [[Caral-Supe]]-beskaving (de öldste van de Nye Wearld un wyduut beskouwd as eyne van de oorsprüngelike beskavingen), de [[Nazca]]-kultuur, de [[Wari]]- un [[Tiwanaku]]-ryken, et [[Köäningryk Cusco]] un et [[Inkaryk]]. Den lätsten was den grötsten ståt van Noord- un Süüdamerika by mekander, vöärdat Kolumbus der anküm. In de 16. eywe veröäverden et [[Spaanske Ryk]] de streake. [[Karel V]] makeden der nen underståt van med den officiälen titel ''Köäningryk Peru''. In [[1551]] wör der de eyrste universiteit estichted, de [[Nationale Universiteit van San Marcos]] in Lima. In [[1821]] verklården Peru sik unafhangelik van [[Spanje]]. Dårvöär hadden [[José de San Martín]] un [[Simón Bolivar]] al flink evöchten. Den [[slag van Ayacucho]] gavven den döärslag, un Peru wör echt selvstandig in [[1824]]. In de jåren der up stünd et land der politik wankel by, mär döärdat se ''guano'' (natuurliken meststof) begünden to verkoupen kreagen se et beater. Den [[Salpeteroorlog]] ([[1879]]-[[1884]]) makeden dår en ende an. De heyle [[20e ieuw|20. eywe]] had Peru et politik un sociaal neet makkelik. Ståtstropen vöchtden teagen guerrilagrupen, med mangs ne ekonomiske upleaving tüskendöär. Med et 'Gröne Plan' makeden Peru nen trad richting neoliberale ekonomiske ideen, under de autoritäre leiders [[Alberto Fujimori]] un [[Vladimiro Mentesinos]] in de jåren 1990. Den eyrsten syne politike ideology klingt noch altyd döär in de politike wandelgänge van et land. Vanaf et jår [[2000]] kreag et land et wat beater un wat meyr skuuv vöär den duum, mär de teen jår der up bleak et land noch altyd kwetsbår vöär langsleapende sociopolitike ungelykheid. Döärdat et nationale kongres der nen kråm van makeden, verstarked döär de [[COVID-19]]-pandemy, slöög in [[2022]] de vlamme in de panne un kümmen de lüde in et land up de achterste beyne. Den ståt Peru is ne [[Demokraty|demokratiske]] [[Rippebliek|republik]], verdeyld in 25 streaken. De vöärnaamste brunnen van inkumsten sint [[mynbouw]], fabriken, [[Laandbouw|landbouw]] un [[Visserieje|viskerye]]. IT un [[biotechnology]] wordet voordan belangryker. Et land is aneslöäten by de [[Pacifiske Puma's]], ne politike un ekonomiske grupe van latynsk-amerikaanske landen dee allemål groiet un warket an stabilere ekonomiske basis, verbeaterde regeyringsförme un ne oapen holding når internationalen handel. Peru hevt vöäle sociale vryheid. Et is en aktiv lid van et [[Asiatisk-Pacifiske Ekonomiske Samenwarkingsverbund]], de [[Pacifiske Allianty]], et [[Ümvattende un Vöäruutstreavende Verdrag vöär Transpacifisk partnerskap]] un de [[Wearld Handelsorganisaty]]. De bevolking van Peru besteyt uut mestisen, amerindianen, europeanen, afrikanen un asiaten. De höyvdspråke is [[Spaans|spaansk]], al spreaket der heyl wat ouk verskillende ketsjwaspråken: aymara un anderen. Disse mengeling van kulturen leyvert en klöärig anbud in (koak)[[Keunst|kunst]], [[Literatuur|skryverye]] un [[Meziek|musik]]. [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Peru| ]] 66h2b7b92mf9cfm28m3qfhdbn95ygjx 0 35631 333137 333057 2026-08-23T11:16:36Z Bdijkstra 3584 lint 333137 wikitext text/x-wiki {{Landtabel |nameinlandstaal=ٱلْجُمْهُورِيَّةُ ٱلْيَمَنِيَّةُ ([[arabisk]])<br>''al-Jumhūriyyah al-Yamaniyyah''<br>Republik Jemen |vlagge=Flag of Yemen.svg|wåpen=Emblem of Yemen (2).svg |lokaty=Yemen (orthographic projection)2.svg |talen=Arabisk|höyvdstad=[[Sanaa]]|regeringsform=Republik|religy=Islam (99%) |pctwater=Håste niks|km2=455.503|dichtheid=71,8|inwoaners=32.684.503 |breyddegråd=15/20/54/N|längdegråd=44/12/23/E |volksleed=الجمهورية المتحدة<br>''al-Jumhūriyyah al-Muttaḥidah''<br>"vereanigde Republik" |münteynheid=Jemenitisken Rial|valutakode=YER |tydzone=UTC+3 (AST) |tld=ye|landkode=YE|tel=+967 }} '''Jemen''', officiääl de '''Republik Jemen''', is en land in [[Azie|Westasie]]. Med de eilandengrupe Sokotra der by höyrt Jemen by Süüdarabie. Et is in et noorden nåbers med [[Saudi-Arabie]], in et noordousten med [[Oman]], de Arabiske Sey up et ousten, den Gulv van Aden up et süden en de Roude Sey up et westen. Et hevt seygrensen med [[Djibuti]], [[Eritrea]], [[Somaliland]] en [[Somalie]] in den [[Hoarn van Afrika]]. Et hevt ne uppervlakde van 455.503 kilometer in et veerkante en ne küstlyne van souwat 2000 kilometer längde. Jemen is et up eyn nå grötste land van et [[Arabiske Skyreiland]] en hevt de meyste inwoaners. Höyvdstad is [[Sanaa]], wat medeyne de grötste stad is. Der woanet by skatting ungeväär 34,7 miljoon lüde, vöärnamelik arabiske [[Islam|muslims]]. By skatting sint der dat meyr as wat in Saudi-Arabie woanet. Et land is aneslöäten by de [[Arabiske Liga]], de [[Vereynigde Natys]], [[Neet-lieerde beweaging]] en et [[Islamitiske Samenwarkingsverbund]]. Jemen ligt al meyr as 7000 jår up en krüüspunt van kulturen. De Sabaeanen warren en invloodryk köäningryk wat dreav up handel. Dårmed hadden se slimmen invlood up et hüdige [[Eritrea]] en [[Etiopie]]. In 275 n.K. nöäm et [[Himjarite-köäningryk]] et oaver. Dee besatten en grout deyl van wat nu Jemens gebeed is en stünd under starken invlood van et [[jöädendom]]. In den 4. eywe köäm dår et [[kristendom]] oaverhen en dree eywen later den [[islam]]. Vanaf den tyd was Jemen en vöärnaam middelpunt in den spreid van Islam en mohammedaanske geleyrdheid. Jemenitiske soldåten warren nen dryvenden kracht achter den spreid van den islam. Vöäle van Jemens bouwwarken bleaven in de beyne töt moderne tyden. Eywenlange was et nen vöärnamen producent van [[Koffie|koffee]], wat döär den haven van [[Mocha]] verhandeld wör. Verskeidene geslachten van heyrsers regeyrden oaver Jemen tüsken den [[9e eeuw|9.]] en den [[16e eeuw|16. eywe]]. In den [[19e eeuw|19. eywe]] wör et land upedeyld tüsken en [[Ottomaanse Riek|ottomaansk]] en en [[Groot-Brittannie|britsk]] deyl. Nå den [[Eerste Wealdkrieg|Eyrsten Wearldoorlog]] wör et ''Köäningryk Jemen'' estichted, wat nå nen [[börgeroorlog]] in [[1962]] de ''Jemenitiske Arabiske Republik'' (Noord-Jemen) wör. In [[1967]] splitteden de ''Demokratiske Volksrepublik Jemen'' (Süüd-Jemen) sik af van et den britsken beskarmståt Aden, wårmed as et den eyrsten en eanigsten [[Kommunisme|kommunistisken]] ståt in et [[Midden-Oosten|Middenousten]] wör. In [[1990]] köämen de beide jemenitiske ståten weader tohoupe en förmden de hüdige Republik Jemen. [[Ali Abdullah Saleh]] was president, töt de [[Arabiske Lente]] in [[2012]]. Seyd [[2011]] hevt Jemen te maken med politieke unröste wat sik löt seen as stråtprotesten teagen årmode, warklousheid, [[Umkeuperieje|ümköyperye]] en president Saleh syne plannen üm den [[Groendwet|grundwet]] to herskryven üm sikselv vöär unbepålden tyd president to holden. Teagen 2015 was dat nen vulleydigen börgeroorlog ewörden. Verskeidene partyen vöchteden üm et land in handene to krygen, wårunder den presidentiälen leiderskapsråd van de internationaal erkende regeyring en den Höygeren Politiken Råd van de [[Huti-beweaging]]. Den stryd sint verskeidene butenlandske partyen by betrökken eraked en is nen slimmen humanitären ramp ewörden. Jemen is eyne van de minst untwikkelde landen van de wearld. Et is eyne van de armste landen van et Middenousten en Noordafrika. Volgens de Vereanigde Natys hadde sou'n dree veerde van et land in [[2019]] noudhülpe nöydig, ungeväär 24 miljoon lüde. In [[2024]] stüden Jemen up de sesde steade in de Fragile Ståtenskåle. In 2020 was et up de [[Mid-Afrikaanse Reppubliek|Centraalafrikaanske Republik]] nå et slimste land up de Wearld Hungerskåle. In 2024 steyt et land as minst vreadsame land up de Wearld Vreadesskåle. Seyd 2025 steyt et 184. up de menskelike untwikkelingsskåle. Jemen is eyne van de kwetsböärste landen vöär [[klimaatverandering]] en eyne van de minst good vöärbereide landen der up. [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Laand]] [[Kategorie:Geografie van Azië]] e22bu3b2bep1sxkeydqgymd6t5c6re2 0 35640 333138 333053 2026-08-23T11:28:01Z Bdijkstra 3584 lint 333138 wikitext text/x-wiki {{Landtabel |nameinlandstaal=Köäningryk Saudi-Arabie<br>المملكة العربية السعودية ([[arabisk]])<br>al-Mamlaka al-ʿArabiyya as-Suʿūdiyya |vlagge=Flag of Saudi Arabia.svg |wåpen=Emblem of Saudi Arabia.svg |lokaty=Saudi Arabia (orthographic projection).svg |talen=[[arabisk]] |höyvdstad=[[Riyad]] |regeringsform=Islamitisk köäningryk |religy=Islam (officiääl) |pctwater=0,7|km2=2.149.690|inwoaners=33.702.731|dichtheid=15 |breyddegråd=24/39//N|längdegråd=46/46//E |volksleed=النشيد الوطني السعودي<br>an-Našīd al-Waṭaniyy as-Suʿūdiyy<br>"Gesang van et Saudi-land" |münteynheid=Riyal|valutakode=SAR |tydzone=UTC+3 (SAST) |tld=sa السعودية.|landkode=SA|tel=+966 }} '''Saudi-Arabie''', officiääl et '''Köäningryk Saudi-Arabie''' ('''KSA'''), is en land in [[Azie|Westasie]]. Et ligt middenin in et [[Midden-Oosten|Middenousten]] en beslöt et grötste deyl (2.150.000 km²) van et [[arabisk skyreiland]]. Dårmed is et up veer nå et grötste land van Asie, et grötste van et Middenousten en up elvene nå de grötste van de wearld. Up et westen ligt et an de Roude Sey, up et noorden is et nåbers med de landen [[Jordanie]], [[Irak]] en [[Kuwait]]. Up et ousten van et land ligt den [[Persisken Gulv]], [[Bahrain]], [[Katar]] en de [[Vereynigde Arabiske Emiraten]]; up et süüdousten ligt [[Oman]] en up et süden [[Jemen]]. Den [[Gulv van Akaba]] in et noordwesten förmt den skeid med [[Egypte (laand)|Egypte]] en [[Israël|Israel]]. Saudi-Arabie is et eanigste land med ne küstlyne langs de Roude Sey en den [[Arabisken Gulv]]. Et meyste van et land is dröyge [[Weuste|wööste]], laegland, steppe en [[Barg|bargen]]. Grötste stad is höyvdstad [[Riyad]]. Andere groute städen sin [[Jedda]] en de vöärnaamste [[Islam|islamitiske]] städen: [[Mekka]] en [[Medina]]. Med 32,2 miljoon inwoaners is Saudi-Arabie up dree nå et drukst bevolkede land van de arabiske wearld. Vöär at et land islamitisk wör was et gebeed in handen van verskeidene kulturen en beskavingen. By upgraevingen sint wat van de eyrste menskelike spoors buten Afrika vünden. Vöärin de [[7e eeuw|söävende eywe]] untstünd in Saudi-Arabie den islam. Den profeet [[Mohammed]] brachteden de verskeidene volker van et skyreiland by mekander as eyn islamitisk bluk. Nå synen doud in [[632]] begünnen syne volgelingen et gelöyv en heyrskappye buten Arabie te spreiden. Binnen teentallen jåren veröyverden see gebeden in Noordafrika, Midden- en Süüdasie en et [[iberisk skyreiland]]. Verskeidene geslachtslynen regeyrden et land in sou nöömde [[Kalifaat|kalifaten]]: de [[Rashidun]] ([[632]]–[[661]]), [[Umayyad]] ([[661]]–[[750]]), [[Abbasiden]] ([[750]]–[[1517]]) en de [[Fatimiden]] ([[909]]–[[1171]]). Dår völlen ouk andere veröyverde gebeden in Asie, Afrika en [[Europa (werelddeel)|Europa]] under. Et hüdige Saudi-Arabie wör stichted in 1932 döär [[Köäning Abdulasis]], den as [[Hejas]], [[Najd]] en deylen van oustelik en südelik Arabie vereynigden nå ne ryge veldtochten vanaf [[1901]]. Seyd den tyd wördt et land regeyrd döär et [[Huus Saud]]. Volgens de [[Groendwet|grundwet]] is Saudi-Arabie en soverein arabisk-islamitisk land, med islam as ståtsgelöyv en [[Arabies|arabisk]] as officiäle språke. Töt an de vroge jåren [[2000]] was de [[Wahhabi]]-ströyming van den [[Sunnisme|sunnitisken]] islam de höyvdströyming. De regeyring van et land hevt internationaal kommentaar kreagen up wo as se sik bemödet med den [[Jemenitisken Börgeroorlog]], inparking van politike en börgerlike vryheiden en slechte [[menskenrechten]]. Vanaf 2010 ungeväär löt Saudi-Arabie wat meyr vryheiden to in et sociale, kulturäle en religiöse leaven. Saudi-Arabie wördt seen as nen vöärnamen politiken en ekonomisken spöäler in de streake. Et is nen vöärnamen bundgenoute van de [[Verienigde Staoten van Amerika|Vereynigde Ståten]]. In [[1938]] wör der [[aerdöäly]] in et land vünden. Dårmed is et de up eyn nå grötste öälyproducent en vöärnaamsten uutvoorder van de wearld. Et land sit up de tweyde-gröätste öälyvöärråd en up vyv nå grötste [[Eerdgas|gasbelle]] van de wearld. De [[Wearldbanke]] hevt Saudi-Arabie anweysen as land med houge inkoamens. Et is et eanigste arabiske land in de groute ekonomien van de G20. De saudiske ekonomy is de grötste van et Middenousten en steyt up de neagenteende steade vöär nominaal GDP en söäventeendes vöär PPP. Et land büdt syne inwoaners gratis underwys, belastingvry leaven en algemeyne gesundheidspleyge. Veertig procent van et warkvolk halet se uut et butenland, wårdöär et et dardegrötste immigrantenland van de wearld is. Saudi-Arabie hevt eyne van de jungste bevolkingen. Ungeväär de hälvde van de inwoaners is junger as 25 jår. Saudi is by de Samenwarkingsråd van de Gulv, Vereynigde Natys, Islamitiske Samenwarkingsorganisaty, Arabiske Liga en OPEC. Ouk küert et med by de [[Sjanghai]]-samenwarkingsorganisaty. [[Kategorie:Tweants artikel]] [[Kategorie:Laand]] [[Kategorie:Geografie van Azië]] bdj1swwfxbe0fshibt2kauifr0640o6 0 35667 333142 333075 2026-08-23T11:48:46Z Bdijkstra 3584 +[[Kategorie:Zanger]]; +[[Kategorie:Tekstschriever]]; +[[Kategorie:Akteur]] ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 333142 wikitext text/x-wiki '''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (Barranquilla, 2 februari 1977), beter bekend onder der artiestennaam '''Shakira''', is n [[Colombia|Colombiaanse]] zangeres, liedjesschriever, daanseres en aktrise. Ze is eboren en op-egroeid in Barranquilla en wördt vake de "Koninginne van de Latiens-Amerikaanse muziek" eneumd.<ref>https://www.forbes.com/sites/andreazarczynski/2023/04/30/as-latin-music-booms-grammy-museum-honors-shakira/</ref> Ze is begunnen mit muziek maken en optrejen in heur jonge jaoren.<ref>https://www.las2orillas.co/por-esta-razon-habrian-fracasado-los-primeros-discos-de-shakira-mucho-antes-de-trabajar-con-live-nation/</ref> Ze is veural bekend ewörden mit wereldwiede hits as "Whenever, Wherever", "La Tortura", "Hips Don't Lie", "She Wolf", "Waka Waka", "Loca", "La La La", "Chantaje" en "Te Felicito".<ref>https://www.billboard.com/lists/shakiras-top-songs-billboard-hot-100/</ref> Shakira hef wereldwied miljoenen plaoten verkocht en hef meerdere Grammy Awards ewunnen.<ref>https://www.grammy.com/artists/shakira/17393</ref> Naost heur muzikale sukses steet ze oek bekend um der opvallende stiel van daansen, waoronder t buukdaansen.<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-aug-17-wk-shakira17-story.html</ref> == Diskografie == * ''Magia'' (1991) * ''Peligro'' (1993) * ''Pies Descalzos'' (1995) * ''Dónde Están los Ladrones?'' (1998) * ''Laundry Service'' (2001) * ''Fijación Oral, Vol. 1'' (2005) * ''Oral Fixation, Vol. 2'' (2005) * ''She Wolf'' (2009) * ''Sale el Sol'' (2010) * ''Shakira'' (2014) * ''El Dorado'' (2017) * ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (2024) == Referensies == <references /> [[Kategorie:Zanger]] [[Kategorie:Tekstschriever]] [[Kategorie:Akteur]] 2orpttfgxqyo7d900bd4uzqlfdhkbj7