Stellingwarfs

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nds-NL">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>nds_nlwiki</dbname>
    <base>https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.16</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spesiaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestaand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestaand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Mal</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg mal</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hulpe</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg hulpe</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg kategorie</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Stellingwarfs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12</id>
    <revision>
      <id>333324</id>
      <parentid>330878</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17626" sha1="1sbry1rkjdxscjgrfr0h94s8vjjpyko" xml:space="preserve">{{etalage}}{{Tw-logo|Stellingwarver taelwiezer}}
{| {{prettytable}} border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;300&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:1em;&quot;
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|&lt;big&gt;Stellingwarfs&lt;/big&gt;
|-
|'''Stellingwarfs Wikipedie-logo'''
|[[Ofbeelding:Wiki-stl.png|Logo]]
|-
|Nedersaksische naeme
|Stellingwarfs
|-
|Nederlaanse naeme
|Stellingwerfs
|-
|Laand  
|[[Nederlaand]]
|-
|Taelgebied  
|[[Frieslaand|Zuud-Frieslaand]] (behalve in [[Haulerwiek]], [[Waskemeer]] en rond [[Noordwoolde]]), [[Oaveriessel|Noordwest-Overiessel]] en [[Drenthe|Zuudwest-Drenthe]]
|-
|Antal sprekers
|Tussen 10.600 en 51.000 
|-
|Taelklassifikaosie  
|
*[[Indo-Europees]] 
**[[Germaanse sproaken|Germaans]] 
***[[West-Germaans]] 
****[[Nederduuts]] 
****[[Nedersaksisch]] 
*****'''Stellingwarfs''' 
|-
|Schrift  
|Et [[Latainse alfabet|Latiense alfabet]] 
|-
|Biebelvertaeling
|2010 &lt;ref&gt;[http://www1.omropfryslan.nl/69423/Bibel-no-ek-yn-Stellingwerfsk.aspx Bibel no ek yn Stellingwerfsk] van de Omrop Fryslân website&lt;/ref&gt;
|-
|Taelstaotus 
|Nedersaksisch dialekt
|-
|Dialekten
|Stellingwarfs, Kuunders, Westhoeksters, Blokziels, Vollenhoofs, ''(indieling onbekend veur de rest van Stellingwarfstaelig Overiessel en Drenthe)''
|-
|Taelkode ISO 639-1  
|n.v.t. 
|-
|Taelkode ISO 639-2  
|n.v.t. 
|-
|Taelkode ISO 639-3/DIS 
|stl
|}
Et '''Stellingwarfs''' is een [[Friso-Saksische toalen|Friso-Saksisch]] dialekt dat praot wodt in de gemienten [[Ooststellingwarf|Oost]]- en [[Weststellingwarf]] (tegere de [[Stellingwarf|Stellingwarven]]) in Zuudoost-[[Frieslaand]], mit uutzundering van de Friestaelige dörpen [[Haulerwiek]] en [[Waskemeer]] (beidend Ooststellingwarf) en et gebied rond et dörp [[Noordwoolde]], waor onder invloed van de [[veenkelonie|veenkeloniën]] een eigen streektael ontwikkeld is (in de volksmond ''Veenkeloniaols'' nuumd). Et dialekt in et noordwesten van [[Overiessel]] (omdebi'j gemiente [[Stienwiekerlaand]]) en et zuudwesten van [[Drenthe]] (omdebi'j de gemiente [[Westerveld]]) beheurt ok tot et Stellingwarfs. 

==Taelgebied==
[[Ofbeelding:Stellingwarfs kaorte.png|thumb|200px|left|Verspreiding van et Stellingwarfs]]
Et Stellingwarfs het zien oorsprong in et [[Nedersaksisch]] en is daordeur verwaant an onder meer et [[Drèents|Drents]] en et [[Sallaands|Sallaans]]. De streektael van de gemiente Stienwiekerlaand ([[Kop van Overiessel]]) wodt ok tot et Stellingwarfs rekend. In zuudwestelik Drenthe beheurt et grootste diel van de gemiente Westerveld, kleine stokken van de gemienten [[Midden-Drenthe]] en Noorderveld en een smalle stroke van de gemiente [[Möppelt|Meppel]] tot et Stellingwarfs. Et kerngebied van et Stellingwarfs bin de gemienten Weststellingwarf en Ooststellingwarf. 

In de vuuf oostelike dörpen van de [[Frieslaand|Friese]] gemiente [[Lemsterlaand]] ([[Delfstrehuzen]], [[Bantege]], [[Echtenerbrogge]], [[Echten (Frieslaand)|Echten]] en [[Oosterzee]]) wodde vrogger ok Stellingwarfs praot. Hier was et Stellingwarfs liekewel niet inheems, mar is et d'r hennebrocht deur luden uut [[Gieteren]], in Stienwiekerlaand, die in de laete [[18e eeuw|achttiende]] en vrogge [[19e eeuw|negentiende ieuw]] et [[vene (grondsoorte)|leegvene]] ontginden. Krek zo wodde et Stellingwarfs vrogger ok praot in de dörpen in et zuden en oosten van de gemiente [[Et Vene (gemiente)|Et Vene]]: [[Hoornsterzwaog]], [[Jubbege]], [[Ooldehoorn]] en [[Ni'jehoorn]]. Pas in de 20e ieuw wodde de Kuunder een dudelike taelgreens.

De Stellingwarven beheuren tegere mit [[Et Bildt]] ([[Bildts]]), [[Liwwadden (stad)|Liwwadden]] ([[Stadsfries]]) en de [[Waddenailaand|Waddeneilanen]] [[Vlielaand]] en [[Amelaand]] tot de gebieden in Frieslaand waor gien [[Westlaauwers Frais|Fries]] praot wodt. Uutzunderings bin de Stellingwarver dörpen [[Waskemeer]] en [[Haulerwiek]].

== Klassifikaosie ==
[[Ofbeelding:Stellingwarfse kaorte.gif|thumb|Taelgebied van et Stellingwarfs binnen et Nedersaksische taelgebied.]]
Et Stellingwarfs wodt vaeke indeeld as onderdiel van et [[Nedersaksisch]], ien van de dialektgroepen binnen et [[Nederduuts]] (Plat). Et Stellingwarfs is een Friso-Saksische tael zoas et Grunnegs of Oostfries. Binnen de [[Friso-Saksische toalen|Friso-Saksische taelen]] is et Stellingwarfs, eers as et [[Grunnegs]] en [[Oostfries]], onderdiel van et [[Westfaols]] en niet van et [[Noord-Nedersaksisch]]. Mit bi'jgelieks de verkleinwoorties, zelsstaandige naemwoorden en uutspraok het et Stellingwarfs grote geliekenissen mit et een aander Westfaols dialekt, et [[Drents]]. Zo bin d'r veur de [[Stellingwarver spelling]] verscheidene grondbeginselen uut de Drentse schriefwieze overneumen.

Pattie kenmarken het et Stellingwarfs ok gemeenschoppelik mit et [[Westlaauwers Frais|Fries]], of gaon terogge op et Fries. Zo ontbrekt et wederkerend warkwoord ''zich'', waor ze ''him'' of ''hum'' veur bruken. Nao een veurzetsel as ''op'' vaalt van et lidwoord ''de'' vake de ''d'' vort: ''op 'e taofel'' (Fries: ''op 'e tafel''). En in plak van et Saksische ienhiedsmeervoold op ''-t'' (''wi'j maakt'') hej in de mieste Stellingwarfse dialekten vervangen ''-en'' (''wi'j maeken''). De ''-en''-vorm wodt ok bruukt veur de twiede persoon inkelvoold (''ie maeken'', niet ''ie maakt''). In de daegelikse woordenschat bin d'r een protte woorden die allenig in et Fries en Stellingwarfs veurkomen, en niet in ere Nedersaksische dialekten.

Ok typisch Stellingwarfs is et gebruuk van 'ae' (langrekte èè) in plak van 'aa' in een bulte woorden, niet in 'ao' zoas dat in de omkrieten veurkomt. Et Stellingwarfse sjibbolet is dan ok: ''et waeter slaet tegen de raemen dat et klaetert''. Ze zeggen bi'jgelieks ''tael'', mar d'r bin toch - krek as in de ere Nedersaksische dialekten - een protte woorden mit 'ao', zoas ''gaon'', ''staon'', ''raod'', ''taofel'', ''vraoge''. In et [[Veluws]] bruken ze gien 'ae' mar 'aa' (of 'ao'). In et noordelikste punt waor ze [[Oost-Veluws]] praoten en in et [[Oaveriessels#Noord-Oaveriessels|Noord-Overiessels]] ([[Sallaands|Sallaans]]) bruken ze ok ''ää'', disse klaank leit tussen de Stellingwarfse ''ae'' en de [[Nederlaands|Nederlaanse]] 'aa' in. Vergeliek: 

{|
|-
| width=&quot;50%&quot; valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;16&quot;|'''Overienkomsten tussen et Stellingwarfs en et Fries'''
|-
|'''[[Westlaauwers Frais|Fries]]'''||'''Stellingwarfs'''||'''[[Nederlaans]]'''
|-
|omkriten||omkrieten||omgeving
|-
|bygelyks||bi'jgelieks||bijvoorbeeld
|-
|heit||heit||vader/papa
|-
|tegearre||tegere/saemen||samen
|-
|wis/grif||wis/grif||zeker
|}
| width=&quot;33%&quot; valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;16&quot;|'''Overienkomsten mit et Veluws/Sallaans'''
|-
|'''[[West-Veluws]]'''||'''[[Oost-Veluws]]/[[Sallaands|Sallaans]]'''||'''Stellingwarfs'''
|-
|taal||taal, tääl{{Info|Veural Sallaans}}||tael
|-
|vaak, vake||vake, väke{{Info|Veural Sallaans}}||vaeke
|-
|schaap||schaap, schaop/skaop||schaop
|-
|maken||maken, mäken{{Info|Veural Sallaans}}||maeken
|-
|waoter||waoter, water, wäter{{Info|Veural Sallaans}}||waeter
|}
|}

== Variaanten ==
Woorden die in et grootste part van et Stellingwarfse taelgebied aendigen op &quot;''-aer''&quot; wodden in Ooststellingwarf uutspreuken as &quot;''-eer''&quot;. Allend in et westelikste punt van Ooststellingwarf zeggen ze &quot;''-aer''&quot;. Toch praoten ze niet van een apat &quot;Weststellingwarfs&quot; tegenover een &quot;Ooststellingwarfs&quot;. De gemientegreens is gien taelgreens. &lt;ref&gt;[http://www.stellingwarfs.nl/index.php?pagina=info Thuusblad van de webstee van de Stellingwarver Schrieversronte]&lt;/ref&gt;

Rond [[Stienwiek]] bruken ze niet &quot;''jim''&quot; en &quot;''jow''&quot; zoas in de Stellingwarven, mar &quot;jum&quot; of &quot;''jullie''&quot; en &quot;''joe(n)''&quot;. Ze zeggen niet &quot;''hi'j het en geft''&quot;, mar &quot;''hi'j hef en gef''&quot;. 't Voltooid dielwoord maeken ze mit e-: niet &quot;''bleven''&quot; en &quot;''maekt''&quot;, mar &quot;''ebleven''&quot; en &quot;''emeuken''&quot;. In Stienwiekerlaand praoten ze ok niet van &quot;heit&quot; en &quot;mem&quot;, zoas ze in de Stellingwarven doen. In plaatse van erekte klinkers (''veerder'', ''oold''), heur ie körte klinkers: (''verder'', ''old'').

In de Smildes in de gemiente Midden-Drenthe is de warkwoordsvervoeging zoas in de Stellingwarven en Stienwiekerlaand: gien Saksisch ienhiedsmeervoold op ''-t'', mar ''-en'' (''wi'j, ie, zi'j jaegen'') en ''-en'' bi'j de twiede persoon inkelvoold (''ie jaegen''). Et voltooid dielwoord het daor gien ''e-'' (''hef jeugen''). In et grootste pat van Stellingwarfstaelig Drenthe bruken ze et Saksisch ienhiedsmeervoold wel (''wi'j, ie, zi'j jaegt''), en he'j ''-t'' bi'j de twiede persoon inkelvoold (''ie jaegt''). Et voltooid dielwoord het daor wel een ''e-'' (''hef ejeugen, ejacht''). &lt;ref&gt;Darwinkel, Abel, Jan Germs en H. Slot (2005), ''Moi! Taalgids Drenthe'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv (p.78)&lt;/ref&gt;

In et [[Kuunders]], dat praot wodt in de omkrieten van [[De Kuunder (Stienwiekerlaand)|De Kuunder]] en [[Blankenham]], wodt d'r &quot;''aa''&quot; zegd in stee van &quot;''ae''&quot; en in de vier westelikste dörpen van Weststellingwarf ([[Munnikeburen]], [[Ni'jtriene]], [[Scharpenzeel (Frieslaand)|Scharpenzeel]] en [[Spange]]) wodt naost een algemiener Stellingwarfs ok nog een aandere variaant praot, et zogenaemde Westhoeksters, dat stark op et Kuunders liekt. De dialektoloog [[Harrie Scholtmeijer]] schrift dat et &quot;Westhoekers&quot; praot wodt in Spange, [[Sliekenborg]], Scharpenzeel en [[De Langelille]]. &lt;ref&gt;Scholtmeijer, Harrie (2006), ''Mörn! Taalgids Overijssel'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv (p.23)&lt;/ref&gt;

Veerder is d'r nog et [[Blokziels]], dat praot wodt in et dörp [[Blokziel]] en de omkrieten. Hier zeggen ze &quot;''ao''&quot; (&quot;ô&quot;) in stee van &quot;''ae''&quot;. In et Vollenhoofs, dat in de omkrieten van [[Veno|Vollenhove]], [[Sint Jansklooster]] en [[Wannepervene]] praot wodt, zeggen ze &quot;''aa''&quot; in plak van &quot;''ae''&quot;. Et Blokziels en et Vollenhoofs wodden deur pattie taelkundigen niet tot et Stellingwarfs rekend. Scholtmeijer besprekt et Kuunders, Blankenhams en Blokziels saemen en nuumt een protte eigenaordighieden d'r-van. &lt;ref&gt;Scholtmeijer, Harrie (2006), ''Mörn! Taalgids Overijssel'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv (p.16-29)&lt;/ref&gt;

==Geschiedenis==
Et ooldste Stellingwarfs wodde tussen 1790 en 1795 schreven in Ooldemaark. Et gaot om et gedichien ''Elsien kumm’ries gauw van ’t Faarken''. Deur de karakteristieke 'ae' klaank weten we dat et hier om een eerste variaant in et Stellingwarfs gaot. In 1837 volgt nog een tekst in et Stellingwarfs en daornao verschient d'r hier en daor wel vaeker wat in de tael. 

Nao de Twiede Wereldoorlog was et [[Hendrik Johannes Bergveld]] die veur et eerst in et Stellingwarfs begun te schrieven. Zien wark is postuum uutgeven. Bergveld het van grote betekenis west veur de [[Stellingwarfse schrieveri'je]]. Zien teksten bin hiel breed; van religieuze stokken tot gedichten en verhaelen tot an tonielspullegies. Hi'j het nooit perbeerd om elitair Stellingwarfs te schrieven of makkelik te skoren mit ienvoldige lachwekkende stokken, mar is altied dichte bi'j himzels bleven. Er risseltaot is een hiele authentieke schriever mit authentieke teksten. Onder et schrieven docht hi'j nao over de spelling van et Stellingwarfs. Hi'j is dichte bi'j de spellinggewoontes van [[Drenthe]] bleven en bi'j de spelling van et Nederlaans.

In 1970 wodde de [[Stichting Stellingwarver Schrieversronte]]. Disse stichting het et wark van Bergveld en ere schrievers uutgeven. Mit zowat 1.300 leden is et iene van de grootste organisaosies in et Nedersaksische/Nederduutse taelgebied. De stichting zorgt veur materiaol op de schoelen, geft boeken uut, organiseerd kursussen en een hiele protte meer. Vanof et begin wodde de spelling van Bergveld deur de Schrieversronte bruukt en in 1976 wodde die spelling mit een peer kleine anpassingen as de [[Stellingwarver spelling]] vaastelegd. 

==Sprekers==
[[Ofbeelding:Tael in de Stellingwarven.jpg|thumb|350x350px|Tael in de Stellingwarven.]]
[[Bestaand:StellingwerfsFriesland1956.png|duum|350x350px|Verspreiding van et Stellingwarfs als umgangtael van schoolkinderen in Frieslaand midden jaoren 50]]
Deur de kliene verschillegies tussen et Stellingwarfs en et Nederlaans is et niet makkelik om de tael van de meensken al of niet as Stellingwarfs te klassifiseren. Nao de jaoren '50 is veural et Nederlaans sterker wodden in et taelgebruuk van de inwoners van [[Stellingwarf]]. Een in omvang toenemende groep Stellingwervers gong uutslutend of haost uutslutend Nederlaans spreken. Behalven an et Nederlaans moet et Stellingwarfs ok an et Fries terrein votgeven; veural Ooststellingwarf is sund de negentiende ieuw stark verfriest.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110612114153/http://taal.phileon.nl/nds_stellingwerfs.php Taal in Nederland] over et Stellingwarfs&lt;/ref&gt;

Et gebruuk van et Stellingwarfs nimt veural onder de jeugd of. Uut verschillende onderzuken komt naor veuren dat et Nedersaksisch ongeveer deur vief procent van de jeugd praot wodt.&lt;ref&gt;[http://www.hoesnel.nl/maatschappelijke_ontwikkeling/afname-dialecten-streektalen.html Afname van het gebruik van streektalen en dialecten in Nederland]&lt;/ref&gt; Veur et Stellingwarfs liekt dat niet aanders te wezen. Op de schoelen is et Stellingwarfs as daegelikse omgangstael zo goed as vot.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160312130208/http://frieschdagblad.nl/index.asp?artid=55406 Pieter Jonker niet somber over Stellingwerfs] artikel in 't Friesch Dagblad van 1 juli 2011&lt;/ref&gt; Geert Driessen van de Radboud Universiteit Nijmegen het onderzuuk daon in 1995, 2001 en 2011 naor et Nedersaksische taelgebruuk. Hi'j maekte daor een onderscheid tussen volwassenen en kiender. In 2011 zol 15% van de heiten en memmen nog kroemepraoten mit mekeer en bi'j de kiender zol 1% een Nedersaksisch dialekt praoten mit zien of heur vrienden.&lt;ref&gt;Geert Driessen (2012) &quot;Ontwikkelingen in het gebruik van Fries, streektalen en dialecten in de periode 1995-2011. Nijmegen: ITS.&lt;/ref&gt;

Hieronder staot de lieste Taeltelling 2005 mit percentages uut een onderzuuk naor taelbeheersing van et [[Nedersaksisch]] (waoronder dus et Stellingwarfs). De percentages bin ofkomstig uut de Taaltelling Nedersaksisch publiceerd in [[2005]]. In 2007, 2011 en 2015 het de perveensie Fryslân een Quick-Scan onderzuuk daon naor et gebruuk van taelen en streektaelen in de perveensie Frieslaand/Fryslân. De Taeltelling het et over et ''kunnen praoten en lezen'' en de Quick-Scan het et gebruuk van et Stellingwarfs as ''thuustaal'' onderzocht. 

{|
|-
| width=&quot;50%&quot; valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;16&quot;|'''Taeltelling 2005'''
|-
|'''Praoten/lezen'''||'''Weststellingwarf'''||'''Ooststellingwarf'''||'''Stienwiekerlaand'''
|-
|Et Stellingwarfs redelik tot goed praoten kunnen||64,6 %||48.9 %||67,4 %
|-
|Et Stellingwarfs thuus inderdaod een boel praoten||53,2 %||29,5 %||49,3 %
|-
|Et Stellingwarfs lezen kunnen||77,2 %||66,7 %||77,9 %
|-
|Et Stellingwarfs redelik vaeke lezen||52,3 %||47,5 %||41,7 %
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;16&quot;|'''Quick-Scan 2007'''
|-
|'''Thuustael'''||'''Weststellingwarf'''||'''Ooststellingwarf'''
|-
|Stellingwarfs||29%||12%
|-
|Fries||18%||41%
|-
|Nederlaands||53%||47%
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;16&quot;|'''Quick-Scan 2011'''
|-
|'''Thuustael'''||'''Weststellingwarf'''||'''Ooststellingwarf'''
|-
|Stellingwarfs||22%||11%
|-
|Fries||22%||39%
|-
|Nederlaands||56%||50%
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=&quot;16&quot;|'''Quick-Scan 2015'''
|-
|'''Thuustael'''||'''Weststellingwarf'''||'''Ooststellingwarf'''
|-
|Stellingwarfs||21%||12%
|-
|Fries||24%||38%
|-
|Nederlaands||52%||44%
|}
|}

==Kultuuruterings in et Stellingwarfs==
{{Heufdartikel|Stellingwarfse schrieveri'je|stl}}
In [[1972]] is de [[Stellingwarver Schrieversronte]] opricht, die sund die tied boeken uutgeft, taelkursussen verzorgt en onderzuuk dot naor de Stellingwarfse tael en kultuur.  De Schrieversronte gaot liekewel allienig over et Stellingwarfse taelgebied in de perveensie [[Frieslaand]]. De ''Schrieversronte'' geft zes keer in 't jaor et tiedschrift ''[[De Ovend]]'' uut, waor proza, poëzie, literetuurreceensies en stokken over taelkunde, volkskunde en geschiedenis allegeer in publiceerd wodden. Veerder verschient d'r in et weekblad ''Stellingwerf'' en in de [[Leeuwarder Courante]] elke weke vaaste rebrieken in et Stellingwarfs. Van 2005 tot 2011 wodde ok et digitaol Stellingwarfs maondblad ''[[An de Liende|An de liende]]'' van de stichting [[Stellingwerfs Eigen]] uutbrocht. Wat aandere media angaot, beide lekaole radiostesjons in de Stellingwarven zennen et streektaelpergramme &quot;Huus en Hiem&quot; uut. In Noordwest-Overiessel verschient viermaol in et jaor et tiedschrift [[Kopstôkken (tiedschrift)|Kopstôkken]] mit bi'jdregen in de tael van disse regio, waoronder dus ok et Stellingwarfs. De Stelligwarfstaelige dielen van Drenthe doen wat streektael anbelangt miest mit aktiviteiten binnen Drenthe mit. 

Et Stellingwarfs is veur Nederlaanstaeligen over et algemien goed leesber. De Stellingwarfse [[literetuur|schrieveri'je]] is meerstal medern en kent een verfiend taelgebruuk. Onder de bekendste Stellingwarfstaelige schrievers bin [[Hendrik Johannes Bergveld]] en [[Johan Veenstra]]. De [[H.J. Bergveld-pries]] en de [[De Stellingwarver Schrieveri'je Pries]] bin op 't heden de twie Stellingwarver schrieveri'jepriezen.

==Zie ok==
*[[Stellingwarfse schrieveri'je]]
*[[Stellingwarver Schrieversronte]]
*[[Stellingwarver taelwiezer]]

==Uutgaonde verwiezings==
*[http://www.stellingwarfs.nl/ Stichting Stellingwarver Schrieversronte]

==Referenties==
&lt;references/&gt;

{{SNLV}}

[[Kategorie:Stellingwarfs artikel]]
[[Kategorie:Stellingwarfs| ]]
[[Kategorie:Streektaol in Drenthe]]
[[Kategorie:Streektaol in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Kop van Overiessel]]
[[Kategorie:Stienwiekerlaand]]</text>
      <sha1>1sbry1rkjdxscjgrfr0h94s8vjjpyko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Almelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28</id>
    <revision>
      <id>333158</id>
      <parentid>332946</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T17:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <comment>syntax</comment>
      <origin>333158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6092" sha1="dapndpeohsjaz3dnb6svrui13j5zfvm" xml:space="preserve">{{Gemeante |
bestaandsnaam vlagge = Almelo flag outline.svg |
bestaandsnaam woapn = Almelo wapen.svg |
naam = Almelo |
lokatie = LocatieAlmelo |
proveensie = [[Oaveriessel]] |
heufdplaats = '''Almelo''' |  
kerne = [[Aadorp]], [[Boornerbrook]] en [[Mariaparochie]] |
öppervlakte = 69,40 |
öppervlakte laand = 67,43 |
öppervlakte water = 1,96 |
inwonners = 73.080 |
doatum inwonners = 1 jannewoari 2020 |
dichtheid = 1084|
breedtegroad = 52/22/0/N |
lengtegroad = 6/40/0/E |
verkeersoader = A1, N35, N347, N350; spoorlienn Zwolle-Almelo en Deaventer-Almelo |
netnummer = 0546, 074 |
postkode = 7600-7614, 7627 |
webstie = [http://www.almelo.nl www.almelo.nl] |
}}
'''Almelo''' is ne [[Stad (woonstee)|stad]] en [[gemiente (bestuur)|gemeente]] in [[Tweante]] in de [[Nederlaand|Nederland]]se provincie [[Oaveriessel]]. Et is de eerste stad in de riege van de dree grote Twentse steaden: Almelo-[[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]]-[[Eanske]].

De gemeente met ne oppervlakte van 69,40 kilometer in et veerkant en op n eersten jannuari [[2020]] har de stad 73.080 inwonners. Nöast de stad heurt ook de döarpe [[Aadorp]], [[Boornerbrook]] en een deel van [[Mariaparochie]] biej de gemeente. Wat leu oet Almelo proat [[Tweants|Twents]], een dialekt van et [[Nedersaksisch]], ook et [[stadsplat]] van Almelo ([[Nederlaands|Hollands]] met starke Twentse kenmarken) is wiedoet bekend.

== Geskiedenis van Almelo ==
Almelo ontsteet in de middeleeuwen. 'n Naam is wierum te leiden töt de germaanse weurde ''Alma'' (olm) en ''lauha'' (lo). Een lo is een lecht bos op zandgrond, kortbiej ne neaderzetting.
[[File:Huize_Almelo.jpg|links|duum|Huis Almelo]]
 
Op de krusing Almelose Aa en nen landweg kump Hoes Almelo te stoan. Oet olde papieren blik at de stad in 1420 al stadsrechten hef. 

De stad wördt verstarkt met vestingwarken, mar heel völ mö'j oe doar neet biej veurstellen: stadsgrachten, twee poorten en magwean ook ne doornheage. Veur landsbeskarming hef Almelo nooit belangriek west.

[[File:Watermolens_Koornmarkt_Almelo.png|links|duum|Deze watermolens hebben tot halverwege de 19e eeuw het beeld bepaald op de Koornmarkt in Almelo.]]

Hoes Almelo kan good al seed de 12e eeuw bestoan. De familie Van Rechteren Limpurg zit der seed joar en dag strak op. Eeuwenlange hef de familie recht um rechtdag te holden in de stad. Zeger van Rechteren (1623-1674) bedink, de katholieken möt vertrekken. De nonnen van et Sunt Katarinaklooster pakt in 1665 'n kroam in. Ze stichet 300 meter oawer de grenze biej Glane een niej klooster, wat ze ''Maria Vlucht'' neumt.

In de 17e en 18e eeuw probeert verdan mear leu een paar cent met te griepen deur in hoes te weaven. In 1830 krig Almelo de eerste stoommachine, woardeur et inenen völ rapper geet en et eerste fabriek begint. Met 'n anleg van et Oaveriessels Kanaal (1855) en de spoorliene Almelo-Zoltbargen (1865) wördt de textielindustrie opporked. Doar wordt een paar Almelose families slim rieke an. Oet den tied he'j heel wat deftige huze en villa's in Almelo, met verskillende bouwstielen: jugendstil, expressionisme en neorenaissance.

[[File:NIMH_-_2011_-_0006_-_Aerial_photograph_of_Almelo,_The_Netherlands_-_1920_-_1940.jpg|duum|Luchtfoto van Almelo, genomen tussen 1920 en 1940]]
[[File:Netherlands,_Almelo,_map_of_1866.jpg|links|duum|Kaart van Almelo uit 1866.]]

Tusken 1818 en 1914 lig de gemeente Almelo oet mekaar in ne Stad Almelo en Ambt Almelo.

=== Tweeden Wearldoorlog ===
September 1941, in 'n Tweeden Wearldoorlog, holdt de Duutsers onder mear in Almelo de Razzia van Twente. Tien jödse kearls oet Almelo wordt oppakt en ofvoord noar Mauthausen, woaras ze umbracht wordt. Meer as 60 andere jödse stadsgenoten wordt redt deur Frits Tusveld, ziene vrouwe Henny Avering en juffrouw Alie Tharner. Op 'n jödsen karkhof van Almelo steet een monument wat 242 vermoorde jödden gedech en ook de onderdoekgevers.

Op 'n 15en november 1944 oawervalt acht verzetsleu De Nederlandsche Bank an de Wierdensestroate. Ze gapt 46,1 miljoen geulden, de grötste bankroof van Nederland ooit. Dissen bankroof is dramatiseerd en noaspöld in stadsmusicals Van Katoen &amp; Nu en Het verzet kraakt. De stroatnaams in de wieke Sloetersveld zint noar verskeidene verzetsleu neumd.

=== Noa 'n oorlog ===
Februari 1946 brekt verskeidene dieken deur in Nederland en Duutsland. Grote delen stoat onder water. In wat stroaten van Almelo steet et water anderhalven meter hoge. Et Nederlandse Rode Kruus helpt de leu met vrachtwagens en boten an etten en woarme klear, en vervoort leu noar et zekenhoes.

[[File:ALMELO_DOOR_HET_WATER_GETEISTERD-PGM4011868.webm|duum|Polygoon Hollands Nieuws: Almelo door het water geteisterd.]]

Vanof de joaren '60 verplaatst völ textielwark zik noar et boetenland, umdat et doar goodkeuper is. De Almelose textiel krig et verdan slimmer en stört in. Leu komt massaal biej de deur te zitten. Heel wat textielfabrieken bint inmiddels ofbrökken, mer wat stoat der nog.

Van de villa's van de textielbaronnen is ''Bellinckhof'' an de Wierdensestroate oawerbleven. Dat hef de familie Ten Koate loaten bouwen in de joaren '20 van de 20e eeuw. Et is ene van de grötste textielhuze van Twente. Hoes en park ma'j neet zo mer in.

Vanof de tweede helfte van de 20e eeuw wörd et stadscentrum van Almelo flink opeknapt, um te zorgen at der de auto's makkeliker terechte konnen. Heel wat olde huze gungen an de vlakte en der kömmen (veur den tied) nieje, moderne huze veur weer. Wat industriemonumenten bint bewoard bleven. Nog wat joaren later ontstund der ne neje haven veur plezeervoart.

==Bekende leu oet Almelo==
*[[Wubbo Ockels]] - Ruumtevaarder (maken in 1985 as eersten Nederlaander een vlocht deur de ruumte hen)
*[[Ilse deLange]] - zangeres
*[[Herman Finkers]] - grappenmaker
*[[Wout Brama]] - vootballer
*[[Frank Löwik]] - historikus en skriever
*[[Henk-Jan Smits]] - Tellevisiepresentator en muziekproducent
*[[Tom Egbers]] - Tellevisiepresentator [[NOS]] [[Studio Sport]]

{{Oaveriessel}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Almelo| ]]
[[Kategorie:Plaatse in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Stad in Nederlaand]]</text>
      <sha1>dapndpeohsjaz3dnb6svrui13j5zfvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zeewolde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1502</id>
    <revision>
      <id>333288</id>
      <parentid>311610</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5614" sha1="5nqpb18gyceg05zmpw3u9fik54hu4ux" xml:space="preserve">{{Gemeente |
naam = Zeewolde |
bestaansnaam vlagge = Flag of Zeewolde.svg |
bestaansnaam wapen = Zeewolde_wapen.svg|
lokasie = LocatieZeewolde |
previnsie = [[Flevolaand|Flevoland]] |
heufplaose = '''Zeewolde''' |  
oppervlak = 268,86 |
oppervlak laand = 247,23 |
oppervlak waoter = 21,63 |
inwoeners = 22.656 |
daotum inwoeners = [[1 jannewaori|1 januari]] [[2020]] |
dichtheid = 92 |
breedtegraod = 52/19/0/N |
lengtegraod = 5/32/0/E |
verkeersaoder = N302, N305 |
netnummer = 036 |
postcode = 3890-3899 |
webstee = [http://www.zeewolde.nl www.zeewolde.nl]
}}
'''Zeewolde''' ({{Audio|259_Zeewolde.ogg|&lt;small&gt;üütspråke&lt;/small&gt;}}) is eyn van de ses [[Nederlaand|neaderlandske]] [[gemiente (bestuur)|gemeynden]] van de [[pervincie|provinsy]] [[Flevolaand|Flevoland]] dee dröägeleagd wördden in de [[20e ieuw|20. eyw]]. De gemeynde had up [[1 januari]] [[2020]] so'n 22.656 inwunners&lt;ref&gt;CBS&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt; en hevt een landuppervlakde van 248,54 km². Zeewolde wördden in [[1984]] een selvstandige gemeynde en is dårmead eyn van de jungste, neet döär fusy untståne, gemeynden van Neaderland.

== Ligging ==
De gemeynde Zeewolde ligt in et südelikste punt van de provinsy Flevoland. Et darp Zeewolde ligt an et Wolderwyd, teagenoaver [[Harderwiek|Harderwyk]]. In et meyst oustelike punt van de gemeynde ligt et gehücht [[Harderhaven]], et oldste gedeylde van Zeewolde mid mär een pår hüsen. De büürgemeynden van Zeewolde binnen [[Almere]], [[Lelystad]] en [[Dronten]]. An de oaverkante van de [[Veluwerandmearen]] [[Wolderwyd]] en [[Nuldernauw]] heb jy [[Harderwiek|Harderwyk]], [[Armelo]] en [[Putten]]. Teagenoaver et [[Nykarkernauw|Nykarkernauw]] de gemeynde [[Niekark|Nykark]], en an de oaverkante van et [[Eemmeer]] liggen [[Bunsjoten|Bunschoten]], [[Eemnes]] en [[Blaricum]].

== Geskydenisse ==
Et gebeed selv bestünd al rüüm vöärdat et dröägeleagd wördden, in heyl Flevolaand hebben namelik enkele eywen eleaden noch meansken ewund wårvan ouk vöärwarpen weaderevünden binnen. Enkele namen van darpen en städen kummen ouk üüt disse tyd. Liudger (742-809) was van plan een klouster te stichten, en kreyg in 793 een arvdeyl van Liudger, junge van Hredger &quot;in een bos, dat ''Seaeuuwald'' of ''Suifterbant'' heyt, behalve de akkers dee dår döär myn volk en eigen meansken untgünnen binnen.&quot; Dit was de eyrste besitting van et klooster te Werden, dee in 801 af was. Üüt olde bronnen is ebleaken dat der in et jår 790 språke was van een darp mid de name ''Seaewald''. In dee tyd bevöärrechten de [[hartog van Gelre]] de bewunners van et darp, ten westen van Harderwyk. Döär oaverstroumingen in de latere middeleywen is dit darp verswülgen döär de [[Zujerzee|Südersey]]. Üüt de darpsname kün jy twey woorden halen: ''zee'' en ''wold'' (sey/blauw/water en gröön/bossen/natuur). Disse klören kün jy samen mid de klöör geal (van [[graon|grån]]) teruggeseen in de vlagge van Zeewolde. De eyrste vermelding van ''Seaewald'' was in [[790]], een darp dat in et westen van Harderwyk lag.

Et oorsprungelike darp Seaewald lag in de veangebeden in et gebeed. Üüt wealende bronnen blikt dat [[hekserye]] groute invlööd had in de seaewaldske måtskappye. Dår wår nun de kämping ''de Parel'' ligt sol oorsprungelik et terrein eleagen hebben wårvandån de heksen der praktyken loslöäten up vöärnamelik handelsvlouten dee langes Seaewald vaarden.

== Moderne geskydenisse ==
De polder so as wülen dat nun kennen besteyt sinds 1968 (to is [[Südelik Flevoland]] dröägeleagd). In eyrste instansy was et de bedoling dat et nye darp Zeewolde tüsken Dronten en Lelystad sol kummen te liggen. Later is beslöäten üm et darp te bouwen up de plekke wår et nun ligt. An te ende van de [[1970-1979|jåren '70]] kwammen de eyrste buren en underneamers nå de polder, wårunder een multifunktioneel gebouw de Trekker.

In 1981 begün de eyrste basisskole, 't Wold, an de Dasselaarweg. Midden tüsken et reet en teagenoaver een bos, nåst et Gemeyndehüüs, bybelteek en policy. Der löyp noch een weg nå de haven, vearder was der noch heyl geen Zeewolde. Wel waren de eyrste aktiviteiten begünnen, so as et sand upspoiten.

In 1983 begünnen se mid de bouw van de eyrste gebouwen en wunningen van et darp Zeewolde en in 1984 güngen de eyrste zeewoldenaren der wunnen. Zeewolde is untstån üüt een deyl van [[Lelystad]] en et [[OL ZIJP]]. De gemeynde Zeewolde had oorsprungelik as dool üm et darp klein te holden en stelden dårümme ouk een bepåld antal inwunners vaste, de gemeynde sol by dit antal stoppen meansken te hüüsvästen, mär dit antal (5000) is inmiddels al vöäle målen houger ewörden, toch hevt Zeewolde noch altyd een rüme upset en een darps karakter. Dit see jy mid name in de jungste wyk, de Polderwyk. Ouk disse wyk is weader rüüm upesetted, mid flink wat gröön in de wyk. Een bykummend effekt van et esteagen inwunnertal is dat der meyrdere groute(re) winkelketens in Zeewolde sitten. Toch is Zeewolde noch altyd eyn van de dünstbevolkede gemeynten van Neaderland.

== Bekende inwunners ==
* [[Sabrina van der Donk]] - wördden op [[5 september]] [[2006]] Miss Netherlands Earth, se wördden darde mid Holland's Next Top Model 
* [[Ben Ketting]] - tv-presentator (by de Evangelische Omroep, u.a. ''Omega Code'').
* [[Bart van Leeuwen]] - plåtjesdraier by [[Radio Veronica]]. 
* [[Tim Visser]] - neaderlandske Rugby Union-spöäler 

==See ouk==
*[[Woldstad]]

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Flevolaand}}
{{Dialekt|wvel|Nunspeet|Nysassiske Skryvwyse}}

[[Kategorie:Gemeente in Flevolaand]]
[[Kategorie:Plaotse in Flevolaand]]</text>
      <sha1>5nqpb18gyceg05zmpw3u9fik54hu4ux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Drèents</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1562</id>
    <revision>
      <id>333311</id>
      <parentid>330743</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5767" sha1="chkegh3ld770yrskjdj6esnpeif6im2" xml:space="preserve">{| {{prettytable}} border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;300&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:1em;&quot;
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|&lt;big&gt;Drèents&lt;/big&gt;
|-
|'''Drèents Wikipedie-logo'''
|[[Ofbeelding:Wiki-drt-urs.png|logo]]
|-
|Nedersaksische naam
|Dreins, Drèents
|-
|Nederlaandse naam 
|Drents
|-
|Laand
|[[Nederlaand]]
|-
|Taolgebied
|Drenthe; gedielte van Oaveriessel
|-
|Antal sprekers
|?
|-
|Dialecten
|''gien''
|-
|Taolclassificatie
|
*[[Indo-Europees]]  
**[[Germaanse sproaken|Germaans]]  
***[[West-Germaans]]  
****[[Nederduuts]]
****[[Nedersaksisch]] 
*****Drèents
|-
|Schrift
|'t [[Latainse alfabet|Latiense alfabet]]
|-
|Taolstaotus
|'t Drèents wördt ezien as dialect van 't [[Nedersaksisch]]
|-
|Taolcode ISO 639-1  
|''gien'' 
|-
|Taolcode ISO 639-2  
|''gien''
|-
|Taolcode ISO 639-3/DIS 
|''drt''
|}
{{Tw-logo|Drèentse taolwiezer}}
[[Ofbeelding:Taal_Gronings._Verbeterde_kaart.png|thumb|250px|'t Drèentse taolgebied (in wit)]]
't '''Drèents''' (ook ''Drents'', ''Dreins'') is een groep variaanten van de [[Nedersaksisch]]e [[streektaol]] en wördt praot in de [[pervincie]] [[Drenthe]] en umstreken. Zowat de helfte van de Drèentse bevolking (43%) prat dagelijks Drèents.&lt;ref&gt;[http://www.vsonet.nl/index.php?id=1336&amp;file=Drenten%20en%20hun%20taal_1.pdf Onderzuuk ''Drenten en hun taal'' (2007)]&lt;/ref&gt;

==Gebied waor as Drèents spreuken wördt==
't Drèents praot ze niet altied geliek van plaots tot plaots, en kan slim verschillen in verschillende dielen van de pervincie. De noordoostelijke variaant Veenkoloniaols (kiekt hieronder veur een indieling) wör meeist as Grunnings zien; 't Zuudwest-Noord-Drèents hef meer gemien mit de streektaol van dielen van Frieslaand en Oaveriessel as mit de streektaol uut aandere dielen van Drenthe; en 't zudelijke Drèents löp deur in Oaveriessel.

Toch bedoelt ze mit 'Drèents' miestentied alle autochtone dialecten binnen Drenthe. [[Stichting Drentse Taol]] schrif:

*''&quot;Het Drèents is een verzamelnaam die geldt veur alle dialecten binnen de groep Drèentse streektaolen. Der bint mèensen, die het dialect an de oostkaant van de Hondsrug Grunnings nuumt, maor veur alle streektaolen an de Drèentse grens langs geldt dat ze deurloopt in de buurprevincies. Het Drèents van Zuudwolde het in Balkbrug Overiessels.&lt;br /&gt;Aj nou van Drenthe stukken ofknipt, waoj het Drèents gien Drèents nuumt, umdat het op het dialect van de buren lek, dan zul ‘t wal ies wezen kunnen, daj hielemaol gien Drèents overholdt.&lt;br /&gt;En daorum: alle dialecten die binnen de previnciegrèens spreuken wordt, bint Drèents.&quot;''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061002112614/http://www.drentsetaol.nl/algemien/detaol.htm Drentse Taol (now 't Huus van de Taol) over 'De Drèentse streektaolen']&lt;/ref&gt;

==Onderverdielings==
Er bint vrogger onderverdielings west van 't Drèents, zoas de kaorte van dialectologe [[Jo Daan]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071007134440/http://taal.phileon.nl/kaart/daan.php Jo Daan heur kaorte van de streektaolen in Nederlaand]&lt;/ref&gt; en de kaorte van dialectoloog [[Geert Hendrik Kocks]]&lt;ref&gt;In: Kocks, G.H. (1996-2000), ''Woordenboek van de Drentse dialecten'', Assen: Van Gorcum&lt;/ref&gt;

:1. 't [[Noordenvelds]]
:2. 't [[Veenkoloniaols]] ''(ok [[Grunnegs|Grunnings]])''
:3. 't [[Zuudoost-Veen-Drèents]] ''(ok Zuudoost-Drèents)''
:4. 't [[Zuudoost-Zaand-Drèents]] ''(ok Zaand-Drèents)''
:5. 't [[Midden-Drèents]]
:6. 't [[Zuudwest-Noord-Drèents]] ''(ok [[Stellingwarfs]])''
:7. 't [[Zuudwest-Zuud-Drèents]] ''(ok Zuudwest-Drèents)''

==Taalverlies en -behold==
In een onderzuuk van de [[Rieksuniversiteit Grunning]] wördt steld dat 't Drèents wal iens zol kunnen verdwienen, zeen de hudige sprekers veural olderen en leegopleiden bint. Streektaolen wördt in 't algemien deur hoger opleiden minder praot en leger waordeerd. 't Stiegen van 't opleidingsniveau in [[Drenthe]] hef dus grote gevolgen veur 't Drèents.

Umdet ja de [[dialectrenaissance]] 't prestige van de streektaolen stark omhoog haold hef, bint de overlevingskaansen ok veur 't Drèents wat gunstiger wörden. 't Succes van een popgroep as [[Skik]] is daor een illustraotie van. Een older veurbield van Drèentse successen is 't boek [[Bartje]] (1935) van [[Anne de Vries]], mit dialogen in 't Drèents, en de gelieknaomige, Drèentstalige tv-serie uut de jaoren '70, die ondertiteld weur en merakel populair weur.

==Veurbeelden==
[[Bestaand:Zuidenveld_Schoonebeek_2012_12.JPG|thumb|right|Zuudoost-Zaand-Drèents in 't Oostersebos in [[Skoonebeek]]]]
Meer uutbreide beschrievings van de variaanten van 't Drèents kuj vienden in de ofzunderlijke artikels oaver dizze variaanten (kiekt hierboven). Dit artikel zölf is schreven in 't Midden-Drèents.

Een veurbeeld van de telwoorden (1-10) in 't Drèents zoas ze 't in 't noorden, zoals [[Nörg]] en [[Roon]] praot:
: ''aein/ien, tweei, dreei, veeier, vief, zes, zeum, acht, neegn, tien''.

Vergeliekt ditte mit de versie uut [[Runerwold]] (typisch veur hiel Zuud-West-Drenthe, onder aandere ok [[Rune]], [[Zuudwolde]], [[Möppelt]], [['t Oogeveine]], [[De Wiek (Drenthe)|De Wiek]] en veur Noord-Oaveriessel):
: ''iene, tweie, dreie, veere, vieve, zesse, zeum, achte, neegn, tiene''.

==Verwiezings==
===Rifferenties===
&lt;references /&gt;

=== Kiekt ok bi'j ===
* [[Drèentse taolwiezer]]

===Uutgaonde verwiezings===
*[http://www.drentswoordenboek.nl/ Geert Kocks zien ''Woordenboek van de Drentse dialecten'' digitaal] (uutgaonde verbiending)
*[http://www.huusvandetaol.nl/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=197:spelling&amp;catid=63:drentse-spelling&amp;Itemid=100027/ Drèentse spellingwiezer (Huus van de Taol)] (uutgaonde verbiending)

{{SNLV}}

[[Kategorie:Drèents artikel]]
[[Kategorie:Drèents| ]]</text>
      <sha1>chkegh3ld770yrskjdj6esnpeif6im2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boorn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1563</id>
    <revision>
      <id>333327</id>
      <parentid>327038</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2589" sha1="9rh11dmw5is48g3w8md2mp2dir0281z" xml:space="preserve">{{Gemeante
| naam = Boorn
| bestaandsnaam vlagge = Flag of Borne (Overijssel).svg
| bestaandsnaam woapn = Borne wapen.svg
| lokatie = LocatieBorne
| heufdplaats = '''Boorn'''
| kerne = [[Hertem]], [[Zeander]]
| öppervlakte = 26,15
| öppervlakte laand = 26,00
| öppervlakte water = 0,16
| inwonners = 23.313
| doatum inwonners = 1 jannewoari 2020
| dichtheid = 897
| breedtegroad = 52/18/00/N
| lengtegroad = 6/45/00/E
| verkeersoader = [[A1]], [[A35]]; spoorlien [[Almelo]]-[[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]]
| netnummer = 074
| postkode = 7620-7626
| webstie = [http://www.borne.nl www.borne.nl]
}}
'''Boorn''' is ne gemeente in [[Tweante]] in de [[Nederlaand|Nederlaandse]] proveensie [[Oaveriessel]]. De gemeente lig noordwestelik van [[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]], hef ne öppervlakte van 26,15 veerkaante kilometer en har op [[30 juni|1 jannewoari]] [[2020]] 23.313 inwonners. Nöast Boorn zölf heurn ok [[Hertem]] en [[Zeander]] töt de gemeente. Töt de gemeentelike herindeling van [[1 januari]] [[2001]] heurn ok [[Boornerbrook]] töt de gemeente Boorn, seend den tied heurt t töt de gemeente [[Almelo]].

==Geschiedenis==
Boorn wördn in [[1206]] al neumd doo t doarp ''Burgunde'' oonder zegnschop van n bisschop van [[Sticht Utrecht|Uutrech]] kwam. Töt t eande van de achtteende eeuw was Boorn ne aarme plattelaandsgemeente. In [[1828]] stichtn ne [[Duutslaand|Duutse]] jörre, [[Salomon Jacob Spanjaard]], n bedrief, dat oetgreuin töt een van de völle linngoodfabriekn in Tweante. Roond 1920 har ''de Spanjaard'' n groot deel van de manlike inwonners in t weark. In n [[Tweedn Weerldoorlog]] kwamn völle leu oet de familie Spanjaard te stearvn. In [[1973]] höaldn t bedrief op. Boorn was in [[1895]] de eerste plattelaandsgemeente in Nederlaand met zien eign elektries. Seend [[1983]] hef Boorn n saamnwearkingsverbond met de Duutse gemeente [[Rheine]].

==Ofbeelding==
[[Image:Oude Kerk Borne.jpg|thumb|left|215px|De Oalde Kearke in Oald-Boorn]]
&lt;br /&gt;
==Bekeande leu oet Boorn==
*[[Nathalie Baartman]] - cabaretier
*[[Marleen Veldhuis]] - zwemster
*[[Laus Steenbeeke]] - acteur
*[[Wout Weghorst]] - Voetballer

==Eksterne verbeending==
*{{Commons|Borne (Overijssel)|Boorn}}
*[http://www.borne.nl/ Officiële webstie van de gemeente]
*[https://web.archive.org/web/20060623044827/http://www.borne800.nl/ Webstie met t feestviern roondum t 800-jöarig bestoan van Boorn]
*[https://www.youtube.com/watch?v=WrYJU3ce3Jw Gedicht 'Boorn, zommer 1957' deur H. Meyling]

{{Oaveriessel}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Plaatse in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Boorn| ]]</text>
      <sha1>9rh11dmw5is48g3w8md2mp2dir0281z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Europeeske Uny</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1571</id>
    <revision>
      <id>333312</id>
      <parentid>321361</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6518" sha1="92nucvh3nbmx9etn390s4z9pa47k764" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; width=&quot;300&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+ &lt;big&gt;'''Europeeske Uny'''&lt;/big&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#f9f9f9;&quot; | [[Bestaand:Flag of Europe.svg|250px|border|Vlagge]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#f9f9f9;&quot; | [[Bestaand:European Union.svg|280px]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; | [[Bestaand:European-parliament-strasbourg-inside.jpg|300px|Parlement]]
|}
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|Europeeske Kommissy]]
De '''Europeeske Uny''' (EU) is een uny van verskillende [[Europa (continent)|europeeske]] landen. Up et moment besteyt et üüt 27 lidståten, med in totaal 4.233.262 [[vierkaante kilometer|km²]] an  grundgebeed en sowat 447 miljoon inwoaners. As de EU as land ereakend wördt nemt de Europeeske Uny een söävende plekke in up de wearldranglyste wat grundgebeed angeyt, en de derde, nå [[Volksrippebliek China|China]] en [[India]], wat bevolkingsantallen angeyt. De name van de uny kwam tot stand döär et verdrag van [[Maastricht]] in [[1992]], dårvöär heytte et de ''Europeeske Gemeynskap''. Et höyvdkwartyr van de Europeeske Uny sit in [[Brussel (stad)|Brüssel]], [[België|Belgie]].

== Kandidaatlidståten ==
Volgens et EU-verdrag kan elke Europeeske ståt lid wörden van de EU, up vöärwaerde dat alle andere lidståten dermed instemmen. Dit principe van unanimiteit wil seggen dat eyn van de landen dee al lid is de totreading van een kandidaatlidståt kan blokkeren. 

De kriteria wåran de lidståten mütten vuldoon stån beskreaven in de Kriteria van [[Koupenhagen]]. Underdeyl van disse kriteria is et vulleadig oavernemmen van et [[gemeynskapsrecht]].

Der bint nou vyv kandidaatlidståten&lt;ref&gt;[https://europa.eu/european-union/about-eu/countries_en#joining-the-eu Kandidaatlidståten]&lt;/ref&gt;:
* [[Albanië|Albanie]]
* [[Noordmacedonie]]
* [[Montenegro]]
* [[Servië|Servie]]
* [[Turkije|Türkie]]

Van [[Albanië|Albanie]] is de anvråge tot lidmåtskap untvangen en up [[10 oktober]] [[2012]] deade de Europeeske Kommissy de anbevealing Albanie de status van kandidaatlidståt te geaven. In 2014 hevt et land dee status ouk ekreagen. 

[[Noordmacedonie]] is sinds [[17 december]] [[2005]] een kandidaatlidståt van de Europeeske Uny. Vanweagen een konflikt med [[Griekelaand|Grykenland]] oaver de name van et land güngen de underhandelingen neet erg vlügge. Nå de naamwysiging van et land in [[2018]] bint de totreadingsunderhandelingen van start egån.

[[Turkije|Türkie]] underhandelde sinds [[4 oktober]] [[2005]] med de EU oaver totreading, in [[februari]] [[2019]] bint dee underhandelingen stille elegd vanweagen de veranderende politike richtinge dee et land üütgeyt. 

[[Bosnië en Herzegovina|Bosnie-Hercegovina]] en [[Kosovo]] wörden officieel erkend as möägelike kandidaatlidståten.

== EU-landen ==
De volgende landen bint by de EU aneslöäten: 

{|
|
* [[Denmaark|Dänemerken]]&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
* [[Finlaand|Finland]]
* [[Sveden|Sweden]]
* [[Estlaand|Estland]]
* [[Letlaand|Letland]]
* [[Litouwen|Litauen]]
* [[België|Belgie]]
* [[Luxemburg (laand)|Luxembörg]]
* [[Nederlaand|Neaderland]]
|
* [[Ierlaand (laand)|Yrland]]
* [[Duutslaand|Düütskland]]
* [[Oostnriek|Oustenryk]]
* [[Pooln|Polen]]
* [[Slowakije|Slowakie]]
* [[Tsjechië|Tsjechie]]
* [[Frankriek|Frankryk]]
* [[Italië|Italie]]
* [[Malta (laand)|Malta]] 
|
* [[Portugal]]
* [[Spanje]]
* [[Griekenlaand|Grykenland]]
* [[Cyprus]]
* [[Slovenië|Slovenie]]
* [[Kroasië|Kroatie]]
* [[Hongaarnlaand|Hungarye]]
* [[Roemenië|Rumänie]] 
* [[Bulgarije|Bulgarye]]
|}

&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; sunder [[Gruunlaand|Gröönland]] en de [[Färöer]]&lt;br /&gt;

=== Vöärmålig lidståt ===
* [[Verienigd Keuninkriek|Vereynigd Koaningryk]] (tot en med [[31 januari]] [[2020]])

== Officiele talen ==
De officiele talen van de instituten van de Europeeske Uny bint:
{| colspan=7
|
* [[Bulgaars|Bülgaarsk]]
* [[Däänsk]]
* [[Duuts|Düütsk]]
* [[Engels]]k
|
* [[Esties|Etisk]]
* [[Fins]]k
* [[Frans]]k
* [[Grieks|Gryksk]]
|
* [[Hongaars|Hungaarsk]]
* [[Iers|Yrsk]]
* [[Italiaons|Italiaansk]]
* [[Kroaties|Kroatisk]]
|
* [[Lets]]k
* [[Litausk]]
* [[Maltees]]k
* [[Nederlaands|Neaderlandsk]]
|
* [[Pools]]k
* [[Portugees]]k
* [[Roemeens|Rumäänsk]]
* [[Sloveens]]k
|
* [[Slowaaks]]k
* [[Spaans]]k
* [[Tsjechies|Tsjechisk]]
* [[Zweeds|Sweedsk]]
|}

Med de totreading van [[Bulgarije|Bulgarye]] en [[Roemenië|Rumänie]] vanaf [[1 jannewaori|1 januari]] [[2007]] kwammen [[Bulgaars|bülgaarsk]] en [[Roemeens|rumäänsk]] derby. Ouk kwam der een derde alfabet by, et [[kyrillisk]] (in gebrüük in Bulgarye), nåst et al gebrükede [[Latainse alfabet|latynske]] en [[Griekse alfabet|grykske alfabet]].

== Andere EU-talen ==
Semi-officiele talen in de Europeeske Uny bint:
* [[Katalaans]]k
* [[Galicisk]] 
* [[Baskies|Baskisk]]
* [[Schots-Gaols|Skotsk-gaelisk]]
* [[Kumries|Kymrisk]]

Et poolske parlementslid [[Małgorzata Handzlik]] pleitede vöär de invoring van de internationale taal [[esperanto]] as tweyde taal in Europa. Up [[1 april]] [[2004]] weer hyroaver estemd. Van de 626 leaden waren der 346 üm verskillende readenen neet anweasig. 280 lüde brachten öär stemme üüt. Dårvan was 43% vöär.

Andere inheymske talen dee in de Europeeske Uny espröäken wörden, maar (noch) neet officieel erkend bint döär de EU, bint u.a.:

{| class=&quot;vatop&quot;
|
* [[Albanees]]k
* [[Aragoneesk]]
* [[Arpitaansk]]
* [[Arumäänsk]]
* [[Asturisk]]
* [[Bosnisk]]
* [[Bretonsk]]
|
* [[Elsassisk]]
* [[Färöösk]]
* [[Freeske taaln|Freesk]]
* [[Friulisk]]
* [[Jiddisj]]
* [[Karaimsk]]
* [[Kasjubisk]]
|
* [[Kornies|Kornisk]]
* [[Korsikaans]]k
* [[Ladinies|Ladinisk]]
* [[Leonees]]k
* [[Letgaalsk]]
* [[Lyvsk]]
* [[Limbörgs]]k
|
* [[Luxembörgs]]k
* [[Macedonisk]]
* [[Manx-Gaols|Manx-gaelisk]]
* [[Mirandees]]k
* [[Nedersaksisch|Neadersassisk]]
* [[Okkitaans]]k
* [[Romani]]
|
* [[Russisk]]
* [[Ruteensk]]
* [[Servisk]]
* [[Samisk]]
* [[Samogitisk]]
* [[Selterfrais|Såterfreesk]]
* [[Sardies|Sardisk]]
|
* [[Skots]]k
* [[Sorbisk]]
* [[Türksk]]
* [[Ukrainsk]]
* [[Witrussisk]]
|}

== Afbealding van de hüdige status ==
[[Bestaand:EU Member states and Candidate countries map.svg|400px|duum|none|De hüdige en tokumstige lidståten]]

== Referensys ==
&lt;references/&gt;

== Üütgånde verwysingen ==
* {{commons|European Union}}

{{Dialekt|sdz|Zwolle|Nysassiske Skryvwyse}}

[[Kategorie:Europese Unie| ]]</text>
      <sha1>92nucvh3nbmx9etn390s4z9pa47k764</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sallaands</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1671</id>
    <revision>
      <id>333321</id>
      <parentid>333156</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13688" sha1="krftk41y38mdd2duashl6vueqeap67e" xml:space="preserve">{| {{prettytable}} border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;300&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:1em;&quot;
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|&lt;big&gt;Sallaands&lt;/big&gt;
|-
|Nedersaksische näme
|Sallaan(d)s, Sallands
|-
|Nederlaandse näme
|Sallands
|-
|Laand
|[[Nederlaand]]
|-
|Täälgebied
|Gelderlaand, Oaveriessel en een diel van Dreanthe
|-
|Antal sprekkers
|292.000 (thuus). 338.000 (totaal)&lt;ref&gt;H. Bloemhof Taaltelling Nedersaksisch (2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Excl. Sallaands gebied in Dreanthe, Tweante en Gelderlaand. Incl Zuud-Dreants gebied in Oaveriessel, Stellingwärfs gebied ten zuden van Stienwiekerlaand en dielen van het Tweants&lt;/ref&gt;
|-
|Dialecten
|Stadsdialecten: [[Zwols]], [[Kampers]] en [[Deamters]]
|-
|Täälclassificatie
|
*[[Indo-Europees]]  
**[[Germaanse sproaken|Germaans]]  
***[[West-Germaans]]  
****[[Nederduuts]]
****[[Nedersaksisch]] 
*****[[Westfaals]]
******[[Gelders-Oaveriessels]]
*******Sallaands
|-
|Schrift
|'t [[Latainse alfabet|Latiense alfabet]]
|-
|Täälstaotus
|'t Sallaands wördt ezeen as dialect van 't [[Nedersaksisch]]
|-
|Täälcode ISO 639-1  
|''gien'' 
|-
|Täälcode ISO 639-2  
|''gien''
|-
|Täälcode ISO 639-3/DIS 
|''sdz''
|}
[[Bestaand:Sallaans.png|thumb|300px|t Sallaandse täälgebied]]
t '''Sallaands''' is n [[Nedersaksies]]e [[dialekt]]groep in de regio [[Sallaand]] in t westen van de [[Nederlaand]]se provinsie [[Oaveriessel|Overiessel]]. In de dörpen [[Heldern|Ellendoorn]], [[Nijverdal]] en [[Hooltn|Olten]] die vandäge de dag n nauwe baand mit [[Tweante|Twente]] ebben en vandage de dag ''bestuurlijk'' in Twente vallen, praoten ze n Sallaands-Twents overgaanksvariaant. Värder praot ze in [[Kampen (Overiessel)|Kampen]] en in de umgeving van Kampen ok Sallaands. De streektaal in de [[Kop van Overiessel]] wördt onder t [[Stellingwarfs]] erekkend. Mangs wördt et [[Veno|Venos]] as Sallaands ezeen.

t Sallaands ef veural veule overienkomsten mit t [[Oost-Veluws]] en t [[Drèents|Drents]] en in mindere maoten mit t [[Stellingwarfs]], [[Urkers]] en [[West-Veluws]]. t Sallaands is beheurlik beïnvloed deur t [[Nederlaands|Ollaands]], n invloed die naor t oosten toe dudelik minder wört. Daor leg t grote verskil mit t veul be-ollenere [[Tweants|Twents]]. [[Raolte]] legt midden in t Sallaandse täälgebied. t Dialekt mit t grootste antal sprekers is t [[Zwols]]. t Sallaands ef de [[ISO 639]]-3-kode '''sdz'''.

==Täälgebied==
t Sallaands beslet ongeveer t westen van de provinsie Overiessel, mär t kömp niet presies overiene mit t gebied dät [[Sallaand]] enuump wört. De greins mit t Twents löp tussen [[Hooltn|Olten]] (Sallaands) en [[Riesn|Riessen]] ([[Tweants|Twents]]), tussen [[Nijverdal]] en [[Wierdn|Wierden]] en tussen [[n Ham|d' Am]] en [[Vreeznveen|Vriezenvene]] (t [[Vjens|Vriezenveens]] is eigenliks n dialekt ampart). In sommige definisies löp t Sallaands deur over [[Duuts]] grondgebied (in t [[Grafschaft Bentheim]]) tot in [[Drenthe]], bi'j [[Skoonebeek]]. De greins mit t Oost-Veluws wört evörmp deur de [[Iessel]], dit is nogal n willekeurige greins. t [[Stellingwarfs]]e täälgebied in Overiessel kömp overiene mit de gemiente [[Stienwiekerlaand]] (ok wel de [[Kop van Overiessel]] enuumd); allienig t dialekt van [[Veno]] wört as enklave ok wel bi'j t Sallaands erekend. Tenslotte bin de Noord-Overiesselse dörpen [[Stappest]]-[[Roevène|Roevene]], [[Ni'jlusen]], [[De Vaort (plaatse)|De Vaort]], [[Lutten]], [[Slagharen|Slagaren]] en n antal kleinere pläätsen daor in de umgeving Drentstälig.

De dialekten van [[Kampen (Overiessel)|Kampen]] en umstreken en [[Gällemuden]] wörren soms niet bi'j t Sallaands erekend, umdat ze westeliker van karakter bin (zie ieronder). De täälkundige [[Harrie Scholtmeijer]] &lt;ref name=&quot;Scholt2006&quot;&gt;Scholtmeijer, Harrie (2006), ''Mörn! Taalgids Overijssel'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv.&lt;/ref&gt; dielt ok de dialekten van rond [[Zwolle]] en de dialekten tegen de greins mit Twente niet bi'j t Sallaands in mär rekent ze tot twie ni'je groepen:

* [[Noord-Overiessels]] boven n liende die zo'n betien onder [[Zwolle]], [[Ni'jlusen]] en [[Slagharen|Slagaren]] löp;
* [[Vechtdals]] in de drie-oek [[Ommen (stad)|Ommen]]-[[Grambargen]]-[[Vroomshoop|Vroomsoop]] (dit löp n entien deur in [[Tweante|Twente]]);
* '''Sallaands''' in t overige (grootste) part.

n Aandere indieling &lt;ref&gt;http://taal.phileon.nl/kaart/nedersaksies.php&lt;/ref&gt; is:

* '''Sallaands''' veur zwat t iele gebied;
* [[Zuud-Drèents|Zuud-Drents]] veur de pläätsen drekt onder de greins mit [[Drenthe]] ([[Stappest]], [[Roevène|Roevene]], [[Ni'jlusen]], [[De Balk]], [[De Vaort (plaatse)|De Vaort]], [[Drogteropslagen]], [[Lutten]], [[Schunesloot|Skunesloot]], [[Slagharen|Slagaren]], [[De Krim (Hardenbarg)|De Krim]]).

==Kenmärken==
Kenmärkend veur de Sallaandse dialekten bin de korte klinkers (''kettel'', ''götte'') of erekte klinkers (''kètel'', ''göte'') daor as t Nederlaands lange klinkers (''ketel'', ''goot'') ef. De [[Iessel]] bi'jlanges overeerst (krek as in t [[Oost-Veluws]]) de erekte klinkers. Värder naor t oosten e'j de körte klinkers. In Kampen en umstreken bint er ook lange klinkers (''ketel, geute'').

Karakteristiek veur t westelike Sallaands net as veur t [[Veluws]] is de uutspräke van de körte a, zo as in t Engelse ''cat'': ''värve''.

In t oosten van Sallaand wört in pläätsen as [[n Ham|d' Am]], [[Heldern|Ellendoorn]] en [[Nijverdal]] n overgaanksdialekt mit [[Tweants|Twentse]] invloeden espreuken. Bestuurlijk heuren disse pläätsen vandaag de dag bi'j Twente, mär van oorsprong binnen et Sallaandse woonplakken. Kenmärken iervan bin n ''oo'' daor as t Nederlaands n ''oe'' ef (''stool/stoel''), gien ''n'' in t meervold van sommige woorden (''huze''), en drie woordgeslachten. &lt;ref name=&quot;Scholt2006&quot;&gt;Scholtmeijer, Harrie (2006), ''Mörn! Taalgids Overijssel'', Assen: In Boekvorm Uitgevers bv.&lt;/ref&gt;

==Umluud==
t Sallaands ef net as alle Saksiese dialekten [[umluud]] ondergaon in de woorden mit n Oldgermaanse lange ''ô''; ierbi'j ef daornaost n veraandering pläätsevunnen die ielemaol analoog is an de mutasie van ''oo'' naor ''oe''. Ierdeur klinkt t Oldgermaanse *''grônaz''{{Info|Nederlaands: groen}} now as ''gruun'' (tegenover t Twentse en Veluwse{{Info|Veural in t West-Veluws zeggen ze 'greun'}} ''greun''). Ok ef t Sallaands umluud in de [[verkleinwoord]]en, waordeur t anslöt bi'j t Veluws en Twents en t zich onderscheidt van t Stellingwarfs en Drents. n klein 'boek' wört n ''bukie(n)'' enuumd, n kleine 'bak' n ''bäkkien'', n kleine 'hond' n ''hunnegie(n)'' of ''hundjen''. De n kan wel of niet nasaliseerd wörden. Et nasaliseren van de n löp wel terugge.

==Karakteristieken==
===Klankleer===
t Sallaands kent de körte [[klinker]]s ''a'', ''ä'', ''e'', ''i'', ''ie'', ''o'', ''ó'', ''ö'', ''oe'', ''u'' en ''uu''. ''Ie'', ''oe'' en ''uu'' kunnen ok lange wezen (zie ieronder). De ''ä'' klinkt ongeveer as de a in t [[Ingels|Engelse]] woord ''cat''.

Lange klinkers bin de: ''aa'', ''ae'' (ok eskreven as: ''ää''), ''ao''/''oa'', ''äö''/''öa'', ''ee'', ''eu'', ''îe'', ''oo'', ''ûu''. 

Diftongen bint o.a. ''au'' en ''ei''. ''Ui'' kan optreden in Nederlaandse leenwoorden.

Wat de [[medeklinker]]s anget valt de syllabedragende nasaal op: van de ''uutgaank'' ''-en'' wört allienig de ''n'' uut-espreuken. Zo is t ''{{small()|h}}ietn/{{small()|h}}eetn'', ''loopm'', ''wärkng''. Dit wört in de mieste spellingssystemen niet uuteskreven. De [[h]] wört in t westen van t täälgebied (in en rond [[Zwolle]] en [[Kampen (Overiessel)|Kampen]]) niet uutespreuken (dit is ok nog zo in t [[Urkers]]). De [[r]] wört in de pläätsen Kampen, [[Zwolle]] en [[Dèventer|Deventer]] &quot;brouwend&quot; uutespreuken, mär daorbuten altied erold.
 
====Prosessen in de klankleer====
Zo as boven op-emärkt, ef t Sallaands invloed ondervunnen van t Ollaands. De ''oe'' in n woord as ''hoes'' veraanderde ier väke in ''uu'', mär dät is lange niet in alle woorden t geval. Zo kennen zwat alle Sallaandse dialekten ''huus'' en ''uut'' naost ''moes''. Dit is ok t geval in t Oost-Veluws en in sommige [[Drents]]e dialekten (en kump ok buten t Nedersaksiese täälgebied veur, bi'jveurbeeld in t [[Venray]]). 

Waor et [[Tweants]] een ''oo'' hef in woorden as ''goed'', ''moeder'' en ''doen'', hef et Sallaands hier een ''oe,'' met as uutzundering [[Deaventer]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:34 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Deventer&lt;/ref&gt; In [[Olst]] en [[Wye|Wieje]] is hier ook een ''oo'' te heuren, maar niet in de directe umgeaving buten de twie dörpen.&lt;ref&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:28 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Wijhe&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:32 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Olst&lt;/ref&gt; Disse veraandering lik zo in de 19e en 20e eeuw plaats evunnen te hebben,&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_taa008192101_01/_taa008192101_01_0003.php# De Nieuwe Taalgids. Jaargang 15]. GG Kloeke p. 41.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.meertens.knaw.nl/kaartenbank/bank/kaart_details/25301 Moeder]. Haar, D. van der (1967), Gællemun en 'et Gællemunegers. Een studie over Genemuiden en het Genemuider dialect. Nijmegen.

Deel: p.370. Kaartnummer 33.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.meertens.knaw.nl/kaartenbank/bank/kaart_details/12996 Moeder]. Grootaers, L. en G.G. Kloeke (1939-1972), Taalatlas van Noord- en Zuid-Nederland (TNZN). 9 afleveringen. Leiden. Kaartnummer 6.&lt;/ref&gt;, maar meugelik ook eerder.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Et Standaardnederlaands kan meugelik invloed op disse veraandering ehad hebben. Daornaost hef et Sallaands meestal een ''ie'' (/i/ of /i:/) in woorden as ''brief'', ''zien'', ''niet'' en ''biest''. Niet elke plaatse in Sallaand hef dit. Et [[Deaventers]] hef beveurbeeld in alle veer de woorden een ''ee'',&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[Raolte]] hef nog ''breef'' en in [[Wieje]] hebt ze het oaver een ''beest'' maar kan zowal ''breef/brief'' as ''zeen''/''zien'' gebruukt wörden. Meugelik hef et Standaardnederlaands net as bi'j de veraandering nao ''oe'' invloed op de veraandering ehad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Ph Bloemhoff-de Bruijn, ''Anderhalve Eeuw Zwols Vocaalveranderingsprocessen in de periode 1838-1972''. IJsselacademie (2012). &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-6697-228-5&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; In [[Gällemuden]] kump de ''ie'' in nog meer woorden veur zo as in ''meest'', ''gemeente'' en ''alleene''.&lt;ref&gt;[http://www.detaalvanoverijssel.nl/plaats/id:14 De Taal van Overijssel]. Over de taal van Genemuiden.&lt;/ref&gt;

De of-ekörte ''e'', die in t Nederlaands tot ''e'' ewörren is, kan in t Sallaands op drie manieren uutespreuken wörren. Rond Kampen en in pläätsen mit lichtkaans [[Drèents|Drentse]] dialektinvloed&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20060512021949/http://www.meertens.knaw.nl/vdw/2000.1/entjes.html&lt;/ref&gt; zie'j daor n ''ee'' veur (''eten''), rond Zwolle en [[Dèventer|Deaventer]] n ''ae/è'' (''èten'') en in de rest van Sallaand n körte ''e'' (''etten''). De [[kluster]]s ''old'' en ''olt'' bleven in t Sallaands be-ollen: ''old'' en ''gold''.

===Grammatika===
De grammatica van t Sallaands ef veul typies Nedersaksiese kenmärken. In t grootste diel van Sallaand kennen ze t [[ieneidsmeervold]] op ''-t'' veur wärkwoorden in de tegenswoordige tied: ''wiej loopt, ieluu loopt, zee loopt''. Allienig in en rond Kampen eerst t (Old-)Ollaandse ieneidsmeervold op ''-en'': ''wiej, ieluu, zie lopen'' zo ok in [[Gällemuden]]. Verkleinwoorden wörren evörmp mit achtervoegsels as ''-ien'', ''-gien'', ''-pien'' en ''-tien'' en mit [[umluud]] in t grondwoord. Meervollen wörren miestal evörmp mit ''-en'' en ''-s'', net zo as in t Nederlaands. Allienig in t oosten komen meervolden op ''-e'' veur (''huus'' - ''huze''), zo as ok umluud in de meervoldsvörm (''bak'' - ''bäkke''). n aandere eigeneid van de dialekten van oostelik Sallaand is t be-old van de drie geslachten. De mieste Sallaandse dialekten kennen, zo as t Ollaands, allienig geslachtelike en onziedige woorden.

==Streektaalverlies en -kultivering==
Exakte siefers over oevule Sallaanders nog dialekt praoten bin niet bekend. t Stet wel vaste dat t dialekt achteruut get, mär an de aandere kaante kriegen ok jongeren t nog wel mee. De stadsdialekten, t Zwols veurop, verdwienen t snelste. Der bin vri'j vule pläätselike zangers en bänds, en ok dialektdichters, mär die bin niet wied buten de greinzen bekend. De wat bekendere dichteres [[Johanna van Buren]] uut [[Heldern|Ellendoorn]] praotte n overgaanksdialekt tussen Sallaands en Twents, mär de spelling van eur gedichten wördden vertwentst umdat ze in n Twentse [[kraante]] verskenen. &lt;ref&gt;Nijen Twilhaar, Jan (2003), ''Taal in stad en land: Sallands, Twents en Achterhoeks'', Den Haag: Sdu uitgevers&lt;/ref&gt; n Sallaandse dialektmuziekgroep die n nasionale hit skoorde was t duo [[Höllenboer]], mär disse hit (''Busje komt zo'' - ''t Bussien kömp zo'') was Nederlaandstälig. In Zwolle, krek de pläätse waor t Sallaands t snelst verdwient, is der n vrie aktieve dialektverienige, die onder aandere kursussen Zwols an de volksuniversiteit gef. De Historiekamer [[Hardenbarg (stad)|Hardenbarg]] hef ok n iel aktieve dialektgroep.

== Zie ok ==
*[[Sallaanse taalwiezer|Sallaandse taalwiezer]]

==Referensies==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;
{{Bron|n Diel van dit artikel is ebaseerd op informasie van de [[Limburgs]]e en de [[Nederlaands]]e Wikipedie}}

==Uutgaonde verwiezingen==
* [http://www.meertens.nl/books/winkler/zwolle.html De geliekenisse van de Verleuren Zeune in t Zwols]
* [http://www.meertens.nl/books/winkler/deventer.html t Zelfde, in t Deventers]

{{SNLV}}
{{Dialekt|sdz}}

[[Kategorie:Sallaands| ]]</text>
      <sha1>krftk41y38mdd2duashl6vueqeap67e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Veluwe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1673</id>
    <revision>
      <id>333276</id>
      <parentid>329769</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3075" sha1="l31u0c2jxbp37c11481tpggfjnxipin" xml:space="preserve">[[Bestaand:Veluwe_5.88540E_52.13388N.jpg|thumb|right|Satellietfoto van de Veluwe]]
[[Bestaand:Veluwe-kaort.GIF|thumb|Kaorte mit daorop de Veluwe]]
[[Bestaand:Veluwse_vlagge.png|thumb|n Ontwarp veur n Veluwse vlagge, samenesteld uut verschillende vlaggen van Veluwse gemeenten]]
De '''Veluwe''' is n [[bos]]rieke, grotendeels uut [[stuwwalle|stuwwallen]] bestaonde laondstreek in de [[Nederlaand|Nederlaondse]] provinsie [[Gelderlaand|Gelderlaond]] en n veurmaolig [[kwartier]] van t [[hartogdom Gelre]]. t Gebied grenst ongeveer an de plaatsen [[Attem|Hattem]] - [[Apeldoorne (stad)|Apeldoorne]] - [[Dieren (Gelderlaand)|Dieren]] - [[Arnem]] - [[Wageningen]] - [[Ee (gemeente)|Ede]] - [[Barreveld (gemeente)|Barneveld]] en [[Harderwiek]]. In brejer opzicht wörden alle Gelderse gemeenten ten westen van de [[Iessel]] tot an de laondstreek de [[Betuwe]] ok töt de Veluwe erekend.

== Natuur ==
De Veluwe stiet bekend um zien [[bos]]sen en t grootste natuurgebied van [[West-Europa|Noordwest-Europa]], en is zwat 100.000 [[bunder]] groot. In de bossen woenen veural [[haart (daaier)|harten]], [[kniende (dier)|knienen]] en andere wildsoorten. Bie [[Armelo]] giet al iewig lange t verhaal van de [[witte wieven]] in de ronte (dät overigens ok in [[Tweante|Twente]] veurkömp). Naost de bossen stiet de Veluwe ok bekend um zien [[zaandverstuving|zaondverstoevings]], zo as bie [[Kodek|Kootwiek]] en [[Hulshorst]]. De [[raove]] is hier mit sukses opniej uutezet, der komen noe tientallen exemplaren veur.

== Kultuur ==
In [[Apeldoorne (stad)|Apeldoorne]] stiet t [[Peleis 't Loo|Paleis t Loo]], waor [[Wilhelmina van Nederlaand|Wilhelmina]] n tied lange ewoend hef.

Wat godsdienst angiet is der n tweedeling zichtbaor tussen, an de iene kante, de noordelike en westelike helfte van de Veluwe, die n overwegend [[griffemeerd]] karakter hef, en an de aondere kaonte, de oostelike en zujelike helfte van de Veluwe, die meestentieds emaotigd of [[sekularisme|sekulier]] is. In t noorden van t oostelike deel van de Veluwe bint ok n paor [[Rooms-Katholieke Karke|katholieke]] gemeenten (of katholiek samen mit protestants kömp ok wel veur) n veurbeeld hiervan is [[Vaossen]] (tegenswoordig meer protestants). t Noorden en t westen van de Veluwe maakt deel uut van de [[Biebelgördel]] die zich uutstrekt van t noorden van [[Oaveriessel|Overiessel]] tot in [[Zeelaand|Zeelaond]].

=== Streektaal ===
Op de Veluwe wördt der naost t [[Nederlaands|Nederlaonds]] ok n [[Nedersaksies]]e variant espreuken: t [[Veluws]]. Dit wördt inedeeld in t [[West-Veluws]] en t [[Oost-Veluws]]. Zwat 48,6% kan t praoten, van ongeveer 37,0% is t de [[moerstaal]], 65,3% kan t lezen en 34,4% les t vake&lt;ref&gt;Taaltelling Nedersaksisch 2005&lt;/ref&gt;. Veur t Veluws is der de [[Dialektkringe Salland en OostVeluwe]]. De kringe is onderdeel van t [[Verbond van Nedersaksische Dialektkringen]], die vier maol in t jaor t tiedschrift ''[[De Moespot]]'' uutgèèf.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Gelderse gebieden}}
{{Dialekt|ovel|Oldebroek|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}}

[[Kategorie:Veluwe| ]]</text>
      <sha1>l31u0c2jxbp37c11481tpggfjnxipin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Urkers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1847</id>
    <revision>
      <id>333326</id>
      <parentid>332195</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16968" sha1="tc1t9j0wg3w0bj4ijvnsiavyam9mfac" xml:space="preserve">{| {{prettytable}} border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;300&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:1em;&quot;
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|&lt;big&gt;Urkers&lt;/big&gt;
|-
|'''Urker Wikipedie-logo'''
|[[Ofbeelding:Wiki-drt-urs.png|Urker Wikipedie-logo]]
|-
|Nedersaksische naam
|Urkers
|-
|Nederlaandse naam
|Urkers (soms vernederlaandst tot ''Urks'')
|-
|Laand
|[[Nederlaand]]
|-
|Taolgebied
|'t Vuurmaolige eilaand [[Urk]]
|-
|Antal sprekers
|15.000 (volgens ''Taaltelling Nedersaksisch'')
|-
|Dialecten
|''gien''
|-
|Taolclassificaosie
|
*[[Indo-Europees]]
**[[Germaanse sproaken|Germaans]]
***[[West-Germaans]]
****[[Nederduuts|Nederdeus]]
****[[Nedersaksisch]]
****'''Gelders-Overijsels'''
*****'''Urkers'''
|-
|Schrift
|'t [[Latainse alfabet|Latijnse alfabet]]
|-
|Taolstaotus
|'t Urkers wort ezien as dialect van 't [[Nedersaksisch]]
|-
|Taolcode ISO 639-1
|''gien'' 
|-
|Taolcode ISO 639-2
|''gien''
|-
|Taolcode ISO 639-3/DIS
|''gien'', mar ''urs'' is ereserveerd
|}
[[Ofbeelding:Urkers.png|thumb|250px|'t Taolgebied van 't Urkers in [[Flevolaand]]]]

't '''Urkers''' is een [[Nedersaksisch]] [[dialekt|dialect]] dat op [[Urk]] espruken wort. 't Beoort mit 't [[Eemlangds|Eemlaands]] in 't [[West-Veluws]] tot 't overgangsgebied tussen 't [[Nedersaksisch]] in 't [[Nederfrankisch]], mar wort over 't algemien erekend tot 't [[Nedersaksisch]]. Dit wil zeggen dat er in 't Urkers zowel kinmarken van de westelijke (Hollaandse) dialecten as de oostelijke (Nedersaksische) dialecten terogge-evoenden kunen worren. Ok 't Fries, 't [[Frans|Fraans]] in 't [[Amsterdams]] (Joos) eawen 't dialect direct of indirect beïnvloed. 't Dialect is ondanks disse verwaantskappen uniek van karakter, voral vanwege de isolatie as vuurmaolig eilaand. Sinds de laote niegentiende ieuw eawen vuul taolwietenskappers eurlui ermie biezigouwen. 't Urkers beoort tot ien van de levendigste dialecten van [[Nederlaand]].

't Urkers kan ok erekend worren tot 't [[Friso-Franko-Saksisch]], een speciaole groep vor taolen die tussen 't [[Westlaauwers Frais|Fries]], [[Nederfrankisch]] in 't [[Nedersaksisch]] vallen, waor  voral 't Urkers onger valt.

==Kinmarken==
De ouwe discussie got erover of 't Urkers een [[Frankisch]] of een [[Saksisch]] [[dialekt|dialect]] is. Angere indielingen worren zo nou in dan ok gebrukt. Saksische illeminten binnen 't zwakke vuurvoegsel ''e-'' in plaats van ''ge-'' in voltooide dielwoorden (''ewarrekt''), de verkleuring van  de ''aa'' nor de ''ao'' in de duidelijke eutspraak van de ''-n''. Typisch Frankisch is 't ieneidsmaarvoud op ''-en'' (in niet op ''-t''; ''wij warreken''). [[Umlaut]] in verkleanwoorden komt vuur, mar niet as riegel.

't Urkers et een grote klankinventaoris, waorin de mieste klanken een korte in lange variant eawen. Dit verskil kan dertoe leien dat woorden een iele angere betekenis kregen: ''kiek'' beteaket &quot;kijk&quot;, mar ''kiêk'' is &quot;keek&quot;. De klankwetten vor 't Urkers binnen vrij mulijk in binnen arg onriegelmaotig. In vuul woorden waor 't [[Standardnederlaans|Nederlaands]] ''ij'' in ''ui'' et, in 't [[Sallaans|Sallaands]] ''ie'' in ''uu'', et 't Urkers de klanken ''ee'' in ''eu''. Dit wort verklaord eut de theorie van de [[Hollaanse expansie|Ollaandse expansie]]: in de zuventiende ieuw begon 't [[Hollaans (dialekt)|Ollaands]] de ''ie'' in ''uu'' vor de zuielijke ''ij'' in ''ui'' in te realen. Disse streektaol ad invloed op de Zuierziedialecten. De klanken ''ee'' in ''eu'' binnen tussenfasen in de overgang, die 't [[Amsterdams]] in de zuventiende ieuw ad moet eawen. 

De ''h'' wort in 't Urkers miestal niet eut-espruken, [[H-deletie|dit verskeensel]] is waorskeenlijk in de achttiende ieuw eut [[Zwolle]] over koemen waaien. De cluster ''sk-'' is in 't Urkers, net as in 't [[Westlaauwers Frais|Fries]], 't [[Stellingwarfs]], 't [[Westfries]] in angere Noord-Ollaandse dialecten, 't [[Oost-Braobans|Oost-Brabants]] in verskillende angere dialecten, bewaord eblieven, in niet in ''sch-'' of ''sj-'' verangerd: ''skaol'', ''skilder''.

Een typisch Ollaandse verangering is ok 't samenvallen van de vroeger ongerskeien combinaties ''eer'' in ''aar''. Dit preces is in 't Urkers zelfs rigoureuzer in consekwinter toe-epast as in 't Ollaands. Niet allien kinnen ze ier ''paard'' in ''waard'', mar ok ''laren'' &quot;leren&quot; in ''griffermaard'' &quot;gereformeerd&quot;.

De woordenskat van 't Urkers kint vuul woorden die typisch vor de [[Iesselmeer|IJsselmeerkust]] binnen of wazzen: ''tate'' of in 't Urkers ''taote'' vor 't Nederlaandse woord &quot;vader&quot;, ''bessien'' vor 't Nederlaandse woord &quot;oma&quot; etc. Disse woordenskat wort wel wat of-eplat duur de toeniemende invloed van 't [[Nederlaands]], mar dit is in mindere maote 't geval.

't Urkers et te maken mit verangeringen in taol in klinkers. De lange ee wort een lange ie. Zoas 'ezeten' dat tugeswoordig 'ezieten' is. In dat geldt dan ok vor 'egeten', 'emeten' in 'elegen', dat nou 'egieten', 'emieten' in 'eliegen' is. Bij jongeren oor je ok steeds vaker ''ik kuun'' in plaats van ''ik kan'', in is 't woord ''kukebessien'', dat vrogger een skeldwoord vor &quot;oud weef&quot; was, sinds kort in gebruk ekeumen vor 't Nederlaandse woord &quot;overgrootmoeder&quot;. De taolverangeringen bewegen eurlui dus niet nor 't Nederlaands toe mar d'r vanof, ok al wort dit betwist duur sommigen. Iene Thomas Coenen dinkt dat et een anologiewarking is mit et Nederlaands. D'r is een levendige stichting ter beoud van de Urker taol; [https://web.archive.org/web/20250316152013/https://www.urkertaol.nl/ stichting Urker taol].

==Dialectgebruk==
[[Ofbeelding:Urk_harbor.jpg|thumb|left|Urkers praoten ze teus, op 't wark, op straot]]
Arg waorskeenlijk is 't Urkers 't miest levendige dialect in iel [[Nederlaand]]. Omdat Urk een arg echte gemienskap is mit weanig import sprikt zo goed as iederiene 't dialect nog onger eenkanger. Bovendien echt de Urker over 't algemien iel vuul an zien dialect. Dit zurgt ervor dat nog 97% van de Urker bevolking 't Urkers kan praoten, ouweren net zo vuul as jongeren. Bovendien gebrukken ze 't in alle informele situaties: teus, op 't wark, op straot in in eurluiers vrije teed. Soms wort 't zelfs tugen vreemden gebrukt, ok in Urker gemienskappen beuten 't durp, bijvuurbield in [[Tollebeek]] (gemiente [[Noordoostpolder]]). Allien in formele situaties (op skoel, in de kark) praoten ze [[Nederlaands]], 't Urkers wort dan wier wel vaak gebrukt in [[vergaorige|vergaoderingen]] in bijienkomsten. Een antal Urkers kunen eurluiers dialect ok skreven; dit doen voral jongeren in [[chatbox]]en. Ierbij worren de miest exotische skreefwezen gebrukt.

Wannaar d'r vreemden bij binnen wort soms over-eskakeld nor 't Nederlands. As de vreemden bekint binnen mit 't Urkers blift 't dan gewoen de voertaol. Vereusde Urkers bleven 't dialect nog lange onger eenkanger gebrukken. Sinds de [[Tweede Wereldoorlog|Twiede Warreldoorlog]] wort d'r vrij riegelmaotig in eskrieven. D'r binnen ongermaar [[Biebel]]fragminten in 't Urkers vertaold. Ongerangere 't boek van de Psalmen, Job, Jona in is d'r een gezangbundel mit psalmen in liederen in 't Urkers verskienen. De zangbundel wort gebrukt in de jaorlijkse vespdienst in 't Karkien an de Zie, waor 't Urkers in de dienst dan de ienige voertaol is in woord in gebed. In de reguliere kark wort soms een stukkien in 't Urkers eut de Biebel eliezen of een lied in 't Urkers vuur-eliezen. Mar varder wort 't Urkers in 't orthodoxe durp niet in de kark gebrukt. Inkelen zien 't as te 'gewoen' of 'te plat' om 't te gebrukken in de aredienst. Angeren venen 't te direct. Mar de vesperdienst in 't Urkers zit altoos stampvol.

==Geskiedenis==
De Urkers gelikkenis van de verleuren zuun eut [[1870]], die in 't Urkers worde 'over-ezet' duur de Urker ulp-ongerwezer [[Klaas Koffeman]]. Dinkelijk was dat de eerste geskrieven euting van de Urker taal. In de jaoren [[1874]] in [[1875]] worde er vor 't eerst epublicierd over de taol van Urk. In 1874 skrief [[Johan Winkler]] in 't ''Algemeen Nederduitsch en Friesch Dialecticon'' over 't Urker dialect. 't Jaor daorop worden in ''De Taal- en Letterbode'' twie op verzoek geskrieven artikelen van de Urker ongerwezer Klaas Koffeman op-eneumen ''Het Urker taaleigen'' in ''De vervoeging in het Urksch''. Winkler et daorop maar ongerzoek edoon nor specifieke Urker woorden zoas: ''poesen'' (zoenen), ''taote'' (vader), ''mooijen'' (meisje), ''mimme'' (moeder), ''buie'' (vriend), in adde de aarder an-eaolde vertaolde gelikkenis vorzien van anteakigen. Winkler, die de tongval van Urk ien van de markwaordigste in biezongerste van Nederlaand neumde, liet em ok eut over de oorsprong in de verwaantskappen van et Urker dialect.

Miede duurdat in een artikel in 't ''Haagsch Maandblad'' van septimber [[1925]] verskien van de aand van H.J. Moerman worde naoder ongerzoek op gank ebrocht in ul mevrouw L. Kaiser vor de Nederlaandse Verieniging vor de Studie van de Fonetiek op 1 decimber [[1928]] in Utrecht een lezing over: ‘La Langue d' Urk’. Mevrouw Kaiser ad ok proeven eneumen mit drie Urker proefpersonen in gebruk emaakt van een apparaat waormie de lingte van de klinkers vast-elegd kon worren. De, ok nou nog, significante lingte van de klinkers, ad de andacht etrokken! Ok bepleitte zie miedewarking om de Urker taol te bestuderen. In [[1931]] worde duur de Dialectencommissie der Koninklijke (Nederlandse) Academie van Wetenschappen besluten om een ongerzoek in te stellen nor de taol van het [[eilaand]] Urk. In onger leiding van [[P.J. Meertens]] in L. Kaiser verblieven in de zoemer van 1931 inkele kandidaoten in de letteren een paor weeken op 't eiland om de taol in et volksleven daor te bestudieren. Ok de bekinde mevrouw [[Jo Daan|J.C. Daan]] kwam nor et eiland in maakte de gegieves vor de samenstelling van een woordenliest pursklaor. J. Benders maakte een woordenliest van visserije in skiepsbouwtarmen. L. Kaiser gaf een fonetiek van 't Urkers, ebasierd op duur registraotie verkriegen gegievens. In 1942 verskien as nr. 9 van de Publicaties van de Stichting voor het Bevolkingsonderzoek in de drooggelegde Zuiderzeepolders, Het Eiland Urk, onger leiding van P.J. Meertens in L. Kaiser. Mit ierin zoo'n 200 bladzijdes over het Urker dialect (inclusief de woordenliest.).

Varder skrieven Tromp de Vries in S. van den Berg maardere maolen over kinmarken van 't Urker dialect in de ''Driemaandelijkse Bladen'', ''Neerlands Volksleven'' in in ''Taal- en Tongval''.
Vor et Urker dialect moet de naam van [[Tromp de Vries]] in 't biezonger eneumd worren. IJ et in de of-eloepen jaoren biezonger vuul vor 't ongerzoek in vastlegging van 't dialect beteaked in 't daorin een boonbrekende vuurtrekkersrol vervuld.

==Ongerzoek==
De bekinde amateur-dialectoloog [[Johan Winkler]] nam in zeen ''Dialecticon'' ok een Urker vertaoling van de gelikkenis van de [[De verleuren zeune|Verleuren Zuun]] op. In de lange inleiding verwonderde ij zich over 't unieke karakter van 't dialect. Voral de ierboven beskrieven klanken intrigierden em. IJ miende dat disse klanken duur de bewoeners van 't eilaand [[Flevo]] al gebrukt worden, in laoter duur de bewoeners van [[Urk]] be-ouwen was ('t diel van 't eilaand dat overblief). Disse theorie geldt nou as opeloos verouwerd, mar in de niegentiende ieuw was 't normaol om te dinken dat dialecten urfgoed eut de oerteed bezatten in aost niet verangerden tot de komst van de standerdtaol. Ok prefessionele taolgelaarden, zoas pref. [[Jac. van Ginneken]], nammen dit an.

Nao jaorenlang vergelikkend ongerzoek kwam in de jaoren twientig [[G.G. Kloeke]] tot zeen theorie van de Ollaandse expansie: de beïnvloeding van de oostelijke taol duur 't machtige Ollaand. Kloekes theorie wort nog altosen an-eneumen.

Een paor jaor terogge is, op basis van nije indielingsmethoden, ervor epleit 't Urkers in een aparte familie ''Urkers'' in te dielen, waor dit dialect dan 't ienigste lid van is.&lt;ref&gt;''[http://irs.ub.rug.nl/ppn/258438452 Measuring dialect pronunciation differences using Levenshtein distance]'' (chapter 9) duur Heeringa, Wilbert Jan&lt;/ref&gt; Dit zou kunen beteakenen dat 't Urkers as aparte taol ezien moet worren, omdat 't Nedersaksisch ok steeds vaker zo ezien wort. De visie van 't Urkers as noch Ollaands, noch Nedersaksisch dut dinken an de indieling die [[L.A. te Winkel]] eran gaf: in zeen ''Geschichte der niederländischen Sprache'' dielde ij 't mit onger angere 't [[West-Veluws]] in bij 't ''Süderseeisch''.

't Urker dialect zal zieker al langer espruken worren dan sinds [[1870]]. Mar de mulijkeid is, dat 't Urkers vuur die daotum gien eskrieven [[proza]] of [[poëzie]] kint. Daorom is 't muulijk om wat te zeggen over 't dialect van vor disse periode. Terweal ok daornao lange teed mar mit moendjesmaot wat op skrift worde esteld. Pas nao de [[Tweede Wereldoorlog|Twiede Warreldoorlog]] wort er (al) maar epublicierd in ontstaot d'r de leste jaoren aost zoiets as een skreeftaol naost de spreektaal. Zoas al aarder ezegd, was er bij de gelikkenis over de verleuren zuun vor de eerste keer sprake van een prozastuk in 't Urker dialect.

==Sjibbolet==
De zin ''&quot;Een [[twaibak|kweeuwkien]] mit gerespelde [[keze|keaze]]&quot;'' wort vaak gebrukt as [[sjibbolet]], om te kieken of je et Urkers goed eut kunen spreken. Je kunen et vergelikken mit et [[Westlaauwers Frais|Friese]] ''&quot;Bûter, brea, en griene tsiis&quot;''.

==[[Onzevaor|Oenzevader]]==
&lt;poem&gt;
Oenze Vader die in de emel is
dat Joen naam mag worren ge-eiligd
in Joen koninkrik mag koemen
Joen wil geskieden
Op d' aarde net zoas in d' emel.
Gief oens eeden oens dagelijkse brood
In vergief oens oenze skulden
Net zoas wij z' ok an angeren vergieven
In bring oens niet in verzoeking
Mar verlos oens van de boze
Want van Joe is et koninkrik
In de kracht in de aarlijkeid
Tot in ieuwigeid
In ieuwigeid
Amen
&lt;/poem&gt;

==Veraol: &quot;De pas van Klaos&quot;==
't Veraol wat ik jelui nou wil doen is echt gebeurd en voend allef in de jaoren tachtig van de vurige ieuw plaos. Wai visten zoas gewoen in de zoemermoonden om de noord en avenden daoromme in Ansolm, ielemaol in 't noorden van Denemarken. We wazzen viertien dagen van eus in daornao un lang weekend op Urk. Vor iene die net etrouwd is gien pretjen, mar 't wierzien was dan ok apart fain, mar dat effien terzede. Suundes saves om twaolf uur sting 't bussien wier te toeten vor de duur en mozzen we de barre reaze wier anvaorden nor boord, een rit van een uur of niegene, tiene. Ik voer toen mit een vraigezel, die om 't zo mar te zeggen, graag een bietjen luste. Nou is dat gien ramp want dat lusten de mieste minsen die ik kin wel. Varder was er niks op Klaos an te marken, ai woende bai zun ouwe mimme en zörgde goed vor 't ouwe mins. Mar op een keer was Klaos arges bleven plakken, in, je begrepen 't wel, 't was un bietjen laoter dan normaol eworren. Om veef vor twaoleven was ie er bientjen over in koemen zealen in ad gaauw z'n spulletjes bai eenkanger egriepen vordat 't bussien kwam.

Klaos ding een greep in 't kässien om z'n paspoort te pakken in gelik worde er etoet. &quot;Skiet op oenze Klaos, ze binnen der al, un goeie reaze zuun in doen vorzigtig an&quot;, zeen z'n mimme. &quot;Genagt mimme&quot;, riep Klaos, skeut zun klompen an en vleug de duur eut naodat ie 't ouwe mins gank een poes egeven ad. De reaze verliep vorspoedig, ai ding un lekker knippien in 't bussien en skeut wakker toen ze al an de Deense grins stingen, ze wazzen dus al een lekker indjen op weg. Mar toen gebeurde 't; de passen mozzen tevuurskeen koemen in worden duur egieven nor de cheffeur die ze op z'n beurt an de douanebeampte gaf. De man bekiek ze iene vor iene, zeen niks mar pakte z'n zoeklicht in skien toen nor binnen om al die snuten te bekieken. Toen vroeg ie an de cheffeur waor of die vrouwe mit dat raore ding op er oofd nou eagelijk was… De skrik sloeg Klaos om z'n arte, want er ging um een liggien branen. En inderdaod: op z'n pas sting gien foto van umzelf, mar van z'n ouwe mimme! Ai ad in z'n aost de pas van ouwe Jaauwkien mie-egriepen in plaos van z'n eagen.  Wat of ze ok zenen tugen de beampte, er was gien praoten tugen, Klaos kwam de grins niet over. In 't eande van 't veraol was dat ie op z'n ientjen mit een taxi terogge nor Urk kon in z'n maos mit z'n veven varder nor Ansolm. Of ie an de Deuse grins ok nog controliert worde durf ik niet te zeggen. Afain, Klaos z'n week zat er op in 't koste um ok nog een lekker klirtjen geld. De meraol van dit veraol is, in dat eaw ik van een ouwe visserman elaard: acht is maar dan duzend in daor zullen we 't dan maar op ouwen.

== Zie ok ==
*[[Urker taolwezer]]
*[[Skokkers]]

==Referenties==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
*Hans Derks, Deutsche Westforschung. Ideologie und Praxis im 20. Jahrhundert (Leipzig : Akademische Verlagsanstalt, 2001), p. 178 - 187.
&lt;/div&gt;

==Urkers op 't web==
* [https://web.archive.org/web/20160306102827/http://dialectkring.opurk.nl/ Dialectkring op Urk]
* [http://www.meertens.nl/books/winkler/urk.html 't Veraol van de Verleuren Zuun in 't Urkers]

{{SNLV}}

[[Kategorie:Urkers artikel]]
[[Kategorie:Urkers|!!]]</text>
      <sha1>tc1t9j0wg3w0bj4ijvnsiavyam9mfac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liwwadden (gemiente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1989</id>
    <revision>
      <id>333224</id>
      <parentid>324528</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3347" sha1="qyzrob0550qe4g71i0jjuu20h3url68" xml:space="preserve">{{Gemiente
| naeme = Leeuwarden
| bestaansnaeme vlagge = Leeuwarden vlag 2014.svg
| bestaansnaeme waopen = Leeuwarden wapen 2014.svg
| lekaosie = Map_-_NL_-_Municipality_code_0080_(2014)
| perveensie = [[Frieslaand]]
| heufdplak = [[Liwwadden (stad)|Liwwadden]]
| oppervlak = 255,62
| oppervlak laand = 238,38
| oppervlak waeter = 17,24
| inwoners = 124.058
| daotum inwoners = 1 jannewaori 2020
| dichthied = 520
| brettegraod = 53/12//N
| lengtegraod = 5/48//E
| verkeersaoder = A31, N31, A32, N32, N355, N357, N359, N383
| netnummer = 058 en 0566
| postkode = 8900 - 9089
| webstee = [http://www.leeuwarden.nl/ www.leeuwarden.nl]
}}
'''Liwwadden''' ([[Stadsfries]]: ''Liwwadden''; [[Westlaauwers Frais|Fries]]: ''Ljouwert'') is een gemiente in de perveensie [[Frieslaand]]. De gemiente Liwwadden had op 1 jannewaori 2020 124.058 inwoners&lt;ref&gt;CBS&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt; en het een oppervlakte van 255,62 [[Vierkaante kilometer|km²]], waorvan 17,24 km² waeter.

Et heufdplak van de gemiente is de gelieknaemige stad [[Liwwadden (stad)|Liwwadden]]. De stad telt omdebi'j 96.000 inwoners (per jannewaori 2014).

==Belangriekste plakken==
De gemiente Liwwadden het per [[1 jannewaori]] [[2014]] 19 officiële plakken, waorvan de stad Liwwadden vereweg de grootste is. Vanof jannewaori 2014 is Liwwadden uutbreid mit et grootste diel van de vroggere gemiente [[Boornsterhem]]. Veur de dörpen die eerder tot Boornsterhem beheurden is de Friese naeme de officiële. Eerder wodde deur de gemiente ok ''Wijtgaard'' officieel verfriest tot ''Wytgaard''. 

In 2018 zal de gemiente Liwwadderediel en een diel van de gemiente Littenserediel toevoegd wodden an Liwwadden.

===Stad en dörpen===
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2012 (bron: CBS):
{| class=&quot;toccolours&quot;
|'''Stellingwarfse naeme'''||align=&quot;right&quot;|'''Inwoners'''
|-
|[[Liwwadden (stad)|Liwwadden]]||align=&quot;right&quot;|95.949
|-
|[[Grouw]]||align=&quot;right&quot;|5.757
|-
|[[Goutum]]||align=&quot;right&quot;|2.565
|-
|[[Warge]]||align=&quot;right&quot;|1.660
|-
|[[Irnsum]]||align=&quot;right&quot;|1.292
|-
|[[Wirdum (Frieslaand)|Wirdum]]||align=&quot;right&quot;|1.040
|-
|[[Roordehuzum]]||align=&quot;right&quot;|1.096
|-
|[[Wartena]]||align=&quot;right&quot;|948
|-
|[[Wietgaord]]||align=&quot;right&quot;|590
|-
|[[Lekkum]]||align=&quot;right&quot;|425
|-
|[[Snakkerburen]]||align=&quot;right&quot;|225
|-
|[[Hempens]]||align=&quot;right&quot;|155
|-
|[[Iderd]]||align=&quot;right&quot;|96
|-
|[[Friens]]||align=&quot;right&quot;|89
|-
|[[Swichum]]||align=&quot;right&quot;|50
|-
|[[Warstiens]]||align=&quot;right&quot;|41
|-
|[[Egum]]||align=&quot;right&quot;|28
|-
|[[Teerns]]||align=&quot;right&quot;|16
|}

Overige officiële plakken binnen de gemiente:
* [[Miedum]]

In juni 2007 is deur de gemientelike naemgevingskommissie overigens vaastesteld dat Miedum officieel as dörp zien worden moet, terwiel Snakkerburen n buurtschap is. Dit zol blieken uut n dokument uut 1975. De hieronder nuumde buurtschoppen hebben gien officiële staotus.

===Buurtschoppen===
[[Hoek]], [[Noordaende (Frieslaand)|Noordaende]], [[Tjaard]], [[Vierhuus]], [[Tsienzerburen]]

==Buurgemienten==
{{Tabel wiendroze
| NW= [[Et Bildt]]
| N= [[Liwwadderediel]]
| NO= [[Tietjerksterediel]]
| O= [[Smallingerlaand]]
| ZO= [[Et Vene (gemiente)|Et Vene]]
| Z= [[Zuudwest-Frieslaand]]&lt;br /&gt;[[De Friese Meren]]
| ZW= [[Littenserediel]]
| W= [[Menaldumediel]]
}}

{{Frieslaand}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Stellingwarfs artikel]]
[[Kategorie:Gemiente in Frieslaand]]</text>
      <sha1>qyzrob0550qe4g71i0jjuu20h3url68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Italiaons</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2033</id>
    <revision>
      <id>333196</id>
      <parentid>332338</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2557" sha1="qlf6tpv8glqa0kklbisgjrnvg2z922j" xml:space="preserve">[[Bestaand:Idioma italiano.png|thumb]]
'''Italiaons''' is een taol die diel uutmak van de [[Romaans|Romaonse taolgroep]]. 't Wordt praot deur ongeveer 57 miljoen mèensen in [[Italië]], in verschillende [[dialekt|varianten]]. Partie van dizze variaanten verschillen zo staark van 't algemeeine Italiaons, dat ze ok as op zukzölf staonde taolen zeein wordt. 't Antal sprekers van 't algemeeine Italiaons in Italië is ongeveer 30 miljoen. Wereldwied bint der zo'n 63 miljoen Italiaonssprekenden.

==Moedertaalsprekers==
't Italiaans stiet op de 23e plekke onder de talen nao antal moedertaalsprekers in de wereld en wordt in Italië gebruukt deur ongeveer 58 miljoen inwoners.&lt;ref&gt;https://www.ethnologue.com/language/ita Ethnologue&lt;/ref&gt; In 2015 was 't de moedertaal van 90,4% van de inwoners in Italië,&lt;ref&gt;https://www.istat.it/it/archivio/207961 L'uso della lingua italiana, dei dialetti e di altre lingue in Italia &lt;/ref&gt; die 't vake leert en gebruukt samen mit de regionale variaanten van 't Italiaans, de regionale talen en de dialekten. In Italië wordt 't veul gebruukt veur alle soorten kommunikasie in 't dagelikse leven en 't overhierst staark in de nasjonale media, in 't peblieke bestuur van de Italiaanse staot en in de uutgevery.

==Italionse teksten==

De oldste schreven Italiaonse teksten stammen oet de [[10e eeuw|10e ieuw]], mor der is veul meer materiaol terug te vinden oet de [[14e eeuw|14e ieuw]]. Oet dizze tied stammen de waarken van de beroemde klassieke Florentiense dichter [[Dante Alighieri]], mor ok de schrieverij van [[Francesco Petrarca]] en [[Giovanni Boccaccio]].

== Latinismes ==
De Italiaanse woordeschat kump veur 't grootste gedeelte uut 't vulgair Latien. Woorden mit disse oorsprong worden daorumme niet ezien as een leenwoord; mer in sommige gevallen binnen woorden die evormd binnen nao woorden uut 't literaire Latien weer opniej in-evoerd in de Italiaanse volkstalen en later in 't Italiaans, tot an de modernste tied toe. 

Dit hef soms ezörgd veur woordkoppels mit dezelfde oorsprong mer een aandere betekenisse. Vanuut 't Latiense &quot;vitium&quot; kump bi'jveurbeeld zowel 't woord ''vezzo'' (via een ononderbreuken tradisie), as 't woord ''vizio'' (opniej in-evoerd op baosis van 't klassieke Latiense gebruuk). Of ok: vanuut 't Latiense &quot;causa&quot; binnen zowel &quot;cosa&quot; (via ononderbreuken tradisie) as de gelieknamige &quot;causa&quot; (een leenwoord uut 't literaire Latien) ontstaon.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Interwiki|kode=it}}
[[Kategorie:Drèents artikel]]
[[Kategorie:Romaanse taal]]
[[Kategorie:Italiën]]</text>
      <sha1>qlf6tpv8glqa0kklbisgjrnvg2z922j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lelystad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2073</id>
    <revision>
      <id>333222</id>
      <parentid>320620</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3835" sha1="6vu17b7bok8ojgg9aoewodxbje4eqhb" xml:space="preserve">{{Gemeente |
naam = Lelystad |
bestaansnaam vlagge = Flag of Lelystad.svg |
bestaansnaam wapen =  WaopenLelystad.png |
lokasie = LocatieLelystad |
previnsie = [[Flevolaand]] |
heufplaose = '''Lelystad''' |  
oppervlak = 765,45 |
oppervlak laand = 231,54 |
oppervlak waoter = 533,91 |
inwoeners = 78.169 |
daotum inwoeners = 1 januari [[2020]] |
dichtheid = 338 |
breedtegraod = 52/30/0/N |
lengtegraod = 5/28/0/E |
verkeersaoder = A6, N302, N307, N309; spoorliende [[Weesp]]-Lelystad |
netnummer = 0320 |
postcode = 8200-8249 |
webstee = [http://www.lelystad.nl www.lelystad.nl] |
}}
'''Lelystad''' is de [[heufdstad]] van de [[Nederlaand]]se [[pervincie|provinsie]] [[Flevolaand]]. t Is esticht in [[1967]], en is sinds [[1980]] n gemeente. De stad had op [[1 januari]] [[2020]] 78.169 inwoeners&lt;ref&gt;CBS&lt;/ref&gt;. Tot an de instelling van de provinsie Flevolaand op 9 jannewaori 1986 was Lelystad niet provinsiaal in-edeeld. De stad is verneumd naor [[Cornelis Lely]], old-Minister van Waoterstaot. 

==Geografie==
Samen mit de gemeente [[Dronten]] en n klein stukkien van de gemeente [[Zeewolde]] vormp Lelystad de polder [[Oostelik Flevolaand]]. Disse polder maakt deel uut van de [[Zuderzeewarken]], t völ dreuge in 1957 en ligt 4,8 meter onder de zeespiegel. Lelystad is mit n totale [[oppervlakte]] van 765,45 km² de tweede grootste gemeente van Nederlaand. Hiervan is mar 234,54 km² laand, de rest is veural [[Iesselmeer]] en [[Markermeer]]. 

Lelystad grenst an oostelike kaante an de A6. De tweede verkeersaoder die deur de stad löp is de N302, die löp van [[Hoorn (Noord-Hollaand)|Hoorn]] naor [[Kodek|Kootwiek]]. 

== Geschiedenisse ==
Lelystad is een van de jongste woonplaotsen van Nederlaand. Daordeur is de geschiedenisse van Lelystad ook nog mar kort, mar wel goed vastelegd. Lelystad ligt in [[Oostelik Flevolaand]], de darde polder van t plan-Lely. De [[Wieringermeer]] is de eerste, de [[Noordoostpolder]] is de tweede en [[Zujelik Flevolaand|Zudelik Flevolaand]] de vierde polder. Oorspronkelik zol Lely's Zuderzeeprojekt of-erond worden mit de [[Markermeer|Markerweerd]], mar de vuufde polder is der nooit ekeumen.

In tegenstelling tot de [[Noordoostpolder]] hef Oostelik Flevolaand mar vier woonkernen: twee dorpen ([[Swifterbaant]] en [[Biddinghuzen]]), n kleine stedelike gemeenschap ([[Dronten]]) en n stad (Lelystad). In de Noordoostpolder he'j juust n bulte dorpen, mar vanwegen schaolvergroting in de laandbouw en deurdat meensen tegenswoordig meer auto's hebben vunnen ze dat in Oostelik Flevolaand niet neudig.

In september [[1967]] kwammen pas de eerste bewoners naor t &quot;eigenlike&quot; Lelystad. t Duurden arg lange veurdat Lelystad as n echte stad ezien wier.

Lelystad wier n gemeente op 1 jannewaori 1980, mit Hans Gruijters as eerste burgemeister. In de [[1980-1989|jaoren 80]] kreeg Lelystad te maken mit leegloop deurdat in t zuudwesten van de Flevopolder [[Almere]] ebouwd wier. Disse nieje stad was deur zien gunstige ligging ten opzichte van [[Amsterdam]] en t [[Gooi (regio)|Gooi]] antrekkeliker veur forensen en aander volk as dat Lelystad was. n Periode van leegstaand en verpaupering volgden. Halverwegen de [[1990-1999|jaoren 90]] is dat weer de goeie kaante uutegaon. Stedenbouwkundige inzichten veraanderden en wieken wieren opniej estruktureerd. In de wiek Schouw wieren zelfs hele straoten plat-egooid um ruumte te maken veur de nieje wiek Hanzepark. Lelystad zetten in op woonmilieus, en zo ontstonnen wieken as t Golfresort, n wiek die ebouwd is midden op n golfbaone, en Parkhaven.

[[Bestaand:Lelystad-batavia warf.jpg|thumb|left|200px|De Bataviawarf in Lelystad]]

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Flevolaand}}
{{Dialekt|ovel|Elburg|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}}

[[Kategorie:Gemeente in Flevolaand]]
[[Kategorie:Plaotse in Flevolaand]]
[[Kategorie:Stad in Nederlaand]]</text>
      <sha1>6vu17b7bok8ojgg9aoewodxbje4eqhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oldambtsters</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2121</id>
    <revision>
      <id>333242</id>
      <parentid>332437</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7064" sha1="il8jqqhvjkg27ifqccwzwn0nnxtpii3" xml:space="preserve">{| {{prettytable}} border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;300&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:1em;&quot;
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|&lt;big&gt;Oldambtsters&lt;/big&gt;
|-
|Noam  
|Oldambtsters 
|-
|Andere noamen  
|Grunnegs-Oostfrais 
|-
|Nederlaandse noam  
|Oldambts
|-
|Proat in  
|[[Nederlaand]] 
|-
|Toalgebied  
|[[Fivelgo]] te zuden van t Damsterdaip, t [[Oldambt (streek)|Oldambt]] ten noorden van t [[Winschoterdaip]], t [[Reiderlaand (streek)|Reiderlaand]]
|-
|Aantel sprekers 
|46.000
|-
|Dialekten 
|
gain
|-
|Toalklassifikoatie  
|
*[[Indo-Europees]]  
**[[Germaanse sproaken|Germoans]]
***[[West-Germoans]]
****[[Nederduuts|Leegduuts]]
****[[Nedersaksisch|Leegsaksisch]]
*****[[Grunnegs]]
******'''Oldambtsters'''
|-
|Schrift  
|[[Latainse alfabet]] 
|-
|Toalstoates 
|t Oldambtsters wordt zain as dialekt van t [[Grunnegs]]
|-
|Toalkode ISO 639-1  
|n.v.t. 
|-
|Toalkode ISO 639-2  
|n.v.t. 
|-
|Toalkode ISO 639-3/DIS 
|n.v.t.
|}

t '''Oldambtsters''' is ain van de dialekten van t [[Grunnegs]] dat sproken wordt ien de [[Grunnen (provìnzie)|Grunnegse]] gebieden [[Fivelgo]] ten zuden van t Damsterdaip, t noordeleke dail van t [[Oldambt (streek)|Oldambt]], t [[Reiderlaand (streek)|Reiderlaand]] en t noordeleke dail van de gemainte [[Wedde-Bennewold]]. Deur de grode ôfstanden tuzzen de westelke punt en de oostelke punt van t sprekersgebied, verschillen de verianten binnen t Oldambsters meer as bie andere Grunnegse dialekten. Zo is t maist oostelskte dail staark verwant aan t [[Reiderlaands]] en t maist westelkste dail is staark verwant aan t [[Hoogelaandsters]]. t Oostelkste dail kint bieveurbeeld ook nog de kombinoatsie -tsjoon, woar de andere Grunnegse dialekten -tsie broeken, bieveurbeeld ''kombinatsjoon''. t Spekersaantel ligt om en bie 46.000 minsken woarvan de maisten ien de steden [[Daam]] en [[Delfziel]].

Ien t Reiderlaand gaait de regionoale variant binoa ongewiezegd de grènze over noar t [[Duutsland|Duutse]] [[Reiderlaand (Duutslaand)|Reiderlaand]].

t Oldambtsters wordt zain as t ''Goud Geef Grunnegs''. Dit is te zain as t Algemain Beschoafd Grunnegs. De maiste woorden en grammatikaregels dij ien de Grunnegse dialekten veurkommen, kommen ook veur ien t Oldambtsters. Vandoar dat n andere noam veur t Oldambtsters ook wel gewoon [[Grunnegs|Grunnegs-Oostfrais]] is.

==Subdialekten==
Binnen t Oldambtsters kon vrouger nog weer onderschaaid moakt worden tuzzen t Duurswoldsters, t Oost Oldambsters en t [[Reiderlaands|Oostfrais Reiderlaands]]. Tegenswoordeg binnen t Duurswoldsters en Oostelek Oldambsters aal meer noar nkander tou gruid en t Reiderlaands is deur Hoogduutse invlouden doar en Nederlaandse invlouden hier, aal meer van t aander Oldambtsters ôfgruid en kin dus nait meer zain worden as subdialekt van t Oldambtsters.

[[Ofbeelding:LocatieReiderlands.png|476x235px|Duurswoldsters, Oost Oldambsters en Oostfrais Reiderlaands]]

===Duurswoldsters===
t Duurswoldsters is van aal zieden beinvloud worden, zowel vanoet t [[Veenkelonioals]]e zuden, t Hogelaandsterse westen en t [[Oostfreisk Nederduutsk|Oostfraise]] oosten. Môr in vergelieken tou t oostelke Oldambtsters liekt t Duurswoldsters meer op t Hogelaandsters as op t Oostfrais Reiderlaands. Oet resìnt onderzuik bliekt dat t Duurswoldsters n echte overgangsvariant is tussen t Oldambtsters en t Hogelaandsters, woar t mit de noam Noord-Oldambtsters nog wel bie t Oldambtsters rekend wordt&lt;ref&gt;[https://cgtc.nl/nieuwe-dialectkaart-voor-het-gronings-onderzoeker-wilbert-heeringa-vertelt-over-dialectometrie/ CGTC - nije dialektkoart]. [https://web.archive.org/web/20231019084422/https://cgtc.nl/nieuwe-dialectkaart-voor-het-gronings-onderzoeker-wilbert-heeringa-vertelt-over-dialectometrie/ Archiveerd] op 19 oktober 2023.&lt;/ref&gt;.

===Oostelek Oldambtsters===
t Oostelke Oldambsters, ook wel t Grönnegs Reiderlaands nuimd, was t Oldambtsters dat t maist op t Oostfrais leekt. Tegenswoordeg binnen t Oostelke Oldambtsters en t Duurswoldsters aal meer noar nkander tou gruid, woardeur man nait meer proaten kin over dizze baaide dialekten. t Oostelke Oldambtsters wör ook wel aanduud as &quot;de olle Oldambtster boeren toal&quot;. Dit geft al aan dat t Oostelke Oldambtsters doudestieds as t maist boers zain wör. t Klinkt tegenswoordeg nog aal donkerder as bieveurbeeld t Hogelaandsters en was t maist beholdene Grunnegse dialekt, wen man t [[Westerwôlds]] nait mitrekent. Zo wörren woorden as &quot;oep&quot; (op), &quot;teller&quot; (bred/bôrd), &quot;kniepe&quot; (kroug) en &quot;swants&quot; (steert) nog tot in 20. aiw tou zègd, in tieds dat dizze woorden in de rest van [[Grunnen (provìnzie)|Grönnen]] (m.o.v. [[Westerwôlde]]) al in de 19. aiw oet de mode kwammen. Dit komt ten eerste deurdat t Oldambsters hail oostelk legen is aan de Oostfraise grìns, ten twaide ligt t gebied nait in de direkte omgeven van Stad en ten daarde is t gebied veuraal n agroarisch gebied woar waineg boetender wonen kwammen. De vijerde oorzoak is n nuansering op t daarde punt, noamelk dat der waineg boetenders wonen kwammen, môr doarmit wordt bedould dat der nait veul import kwam boeten t [[Friso-Saksische toalen|Friso-Saksische toalgebied]]. Der kwammen noamelk wel veul boetenders wonen, môr oet Oostfraislaand. Tot aan t begun van de 20. aiw was t hail normoal dat der waarkvôlk vanoet Oostfraislaand noar Grönnen kwam om te aarbaiden. Doardeur binnen verschaaidene Hoogduutse invlouden op t Oostelke Oldambtsters kommen. n Opmaarkelke doarvan is dat de k aan t ìnde van n zin voak as kch oetsproken wör. Doardeur liekt t sumtieds wel of man &quot;ikch&quot; zègt veur &quot;ik&quot;. Woorden as &quot;edik&quot;, &quot;blaik&quot; en &quot;riek&quot; (hooivörk) worden den ook &quot;ettig&quot;, &quot;blaig&quot; en &quot;rieg&quot;.  Aander kenmaarken binnen dat de aa nait oetsproken wordt as /æː/, môr as /aː/, dat man nait zègt van -aauw (bv. &quot;baauw&quot;), môr eerder ouw (bv. &quot;bouw&quot;) en dat man voak n -e achter vraauwlieke woorden zet, môr zunder klankveraandern van de mitklinker, zo as wel gewoon is in t [[Veenkelonioals]]. Dat betaikent dat man nait zègt van &quot;kraant&quot; en &quot;klomp&quot;, môr &quot;kraante&quot; en &quot;klompe&quot; en dus nait zo as in t Veenkelonioals &quot;kraande&quot; en &quot;klombe&quot;.

===Reiderlaands===
t [[Reiderlaands]] is t dialekt dat proat wordt tuzzen de Nederlaands-Duutse stoatsgrènze en de [[Ems (revier)|Eemse]]. Ook t dialekt net over Eemse hìn wordt ook wel zain as Reiderlaands, wegen de triftong eau, in woorden as &quot;froger&quot;, dat oetsproken wordt as [frjauger]. Veur de twijde hèlft van de 19. aiw kwammen t Reiderlaands en t Oostelk Odambtsters sikkom hailmoal overain. Doudestieds broekte t Reiderlaands noamelk nog veul Nederlaandse lainwoorden. Sunt de ainworden van [[Praissen]] binnen dizze dialekten aal meer oetmekoar gruid en worden tegenswoordeg veuraal Duutse lainwoorden broekt. Toch kommen baaide dialekten nog wel dusdoaneg mit nkander overain dat man mekoar over en weer wel goud verstoan kin.

[[Ofbeelding:Oldambtsters.GIF|250px|left|thumb|Lokoatsie van t Oldambtsters ien Nederlaand]]

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Dialekt|gos}}
[[Kategorie:Grunnegs|*]]
[[Kategorie:Oldambt (gemainte)]]</text>
      <sha1>il8jqqhvjkg27ifqccwzwn0nnxtpii3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eerdgas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2180</id>
    <revision>
      <id>333180</id>
      <parentid>326479</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3030" sha1="l5yip917k42mbgn0k3nglku2hb9jlcw" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Gaskessel_gr.jpg|right|250px|thumb|Eerdgas tank]]
'''Eerdgas''' is n fossile braandstof dat veural bestaait oet [[Methoan]]. Doarnoast bestaait t maisttied oet koolwotterstoffen, swoavelwotterstof, stikstof en [[koolstofdioxide|koolstofdioksied]]. t Is ontstoan bie t zulfde proces as dat woarbie [[eerdeulje]] vörmd wuir, woardeur t ook voak bie eerdeulie vonden wordt. n Verschil mit eerdeulie is dat eerdgas n leger percentoage orgoanische stoffen bevat. 

t Grootste gasveld van [[Nederlaand]] ligt in t [[Grunnen (provìnzie)|Grunnegse]] [[Slochter]]. Sunt 1963 is doar gas wonnen, moar dij kroan is sunt 1 oktober 2023 òfsloten&lt;ref&gt;[https://www.rtvnoord.nl/nieuws/1072231/gaskraan-in-groningen-is-sinds-vanochtend-dicht RTV Noord - Gaskraan dicht]. [https://web.archive.org/web/20231019081458/https://www.rtvnoord.nl/nieuws/1072231/gaskraan-in-groningen-is-sinds-vanochtend-dicht Archiveerd] op 19 oktober 2023.&lt;/ref&gt; (omreden [[Eardbewing|eerdbevens]]). In de [[Waddenzee]] en in klainere velden in onder andern [[Beem]], [[Waarvum]], [[Saaksum]] en [[Olle Pekel|Ol Pekel]] wordt nog wel gas wonnen.

Bie t vervuiern van eerdgas mit vrachtwoagen wordt t soamenperst, om de dichtte te verlutken en meer tegelieks vervuiern te kinnen. Vanòf [[Ruslaand]], ain van grootste [[Liest van gasleveranciers ter wereld|gasleveranciers]], wordt t gas via pieplaidens noar landen in Europa vervuierd. Sunt de inval van Ruslaand in [[Oekraïne]] het de Nederlaandse stoat dit stop zet, om de Russische oorlogskas nait meer te spekken en om nait meer van heur òfhankelk te wezen.&lt;ref&gt;[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2023/02/10/nederland-niet-meer-afhankelijk-van-energie-uit-rusland Rijksoverheid.nl - Minder Russisch gas]. [https://web.archive.org/web/20231019081059/https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2023/02/10/nederland-niet-meer-afhankelijk-van-energie-uit-rusland Archiveerd] op 19 oktober 2023.&lt;/ref&gt;

Eerdgas wordt veural bruukt veur t [[koken]] en verwaarmen van t hoes of n ander gebaauw. Dit wordt doan, deur middel van t verbranden van dit eerdgas, woardeur de wotterstofdailkes mit zuurstof binden en bie t vörmen van wotter, energie (waarmte) vrijkomt. De koolstof bindt ook mit zuurstof, wordt [[koolstofdioxide|koolstofdioksied]] en komt mit de overge dailkes in de locht. Dit droagt bie aan t [[Broeikaseffect|bruikaseffekt]]. 

Pure [[wotterstof]] is dus schoon. t Komt nait in natuur veur, dus in tegenstellen tot eerdgas is wotterstof n energiedroager en gain energiebron. Deurdat allìnd de wotterstofdailkes verbraand worden, wordt pure [[wotterstof]] ook zain as t perfekte alternatief veur de fossile braandstoffen.

== Hìnwiezen ==
* [[Fossile braandstoffen]]
* [[Eerdeulje]]
* [[Stienkool|Stainkool]]
* [https://web.archive.org/web/20161003025034/http://allesoveraardgas.nl/ Alles over eerdgas]


== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{dia|Schreven ien t [[Oldambtsters|Noord-Oldambtsters]]}}

[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Delfstof]]
[[Kategorie:Braandstof]]</text>
      <sha1>l5yip917k42mbgn0k3nglku2hb9jlcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vlielaand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2254</id>
    <revision>
      <id>333279</id>
      <parentid>306961</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2709" sha1="tdppib6b3f23flj5cgwp9gkfx51xx48" xml:space="preserve">{{wrapper}}
|
{{Gemiente |
naeme = Vlielaand |
bestaansnaeme vlagge = Flag of Vlieland.svg |
bestaansnaeme waopen = Vlieland wapen.svg |
lekaosie = LocatieVlieland |
perveensie = [[Frieslaand]] |
heufdplak = [[Oost-Vlielaand]] | 
oppervlak = 315,80 |
oppervlak laand = 36,13 |
oppervlak waeter = 279,67 |
inwoners = 1.152 |
daotum inwoners = 1 jannewaori 2020 |
dichthied = 32 |
brettegraod = 53/28/0/N |
lengtegraod = 5/06/0/E |
verkeersaoder = Veerdienst [[Harlingen (stad)|Harlingen]] - Vlielaand  |
netnummer = 0562 |
postkode = 8899 |
webstee = [http://www.vlieland.nl www.vlieland.nl] |
}}
|-
|
[[Bestaand:Vlieland 4.97510E 53.24575N.jpg|thumb|Satellietfoto]]
|}
'''Vlielaand''' ([[Nederlaands]]: ''Vlieland'', [[Freesk|Fries]]: ''Flylân'') is vanuut t westen rekend t twiede bewoonde [[Nederlaand]]se [[Waddeneilaand]]. t Eiland vormt n eigen gemiente in de perveensie [[Frieslaand]]. In t zuden van t eilaand leit [[Tessel]], in t oosten he'j [[Terschelling]]. Vrogger maekten Vlielaand diel uut van t gewest [[Texla]]. 

Op 1 jannewaori 2020 had de gemiente 1.152 inwoners&lt;ref&gt;CBS&lt;/ref&gt;. In de gemiente leit amper ien dörp: [[Oost-Vlielaand]] ([[2004]]: 1.070 inwoners), t veurmaolige dörp [[West-Vlielaand]] is in [[1736]] in de zee verdwenen. Mit 31 inwoners per [[vierkaante kilometer|vierkaante kilometer]] is Vlielaand, op [[Schiermonnikoog]] nao, de dunstbevolkte gemiente van [[Nederlaand]].

== Geskiedenis ==
Vlielaand heurden tot [[1942]] bi'j de perveensie [[Noord-Hollaand]], liek as t eilaand [[Terschelling]]. t Eilaand is, tiedens de Duutse bezetting, in 1942 deur de [[Nazi-Duutslaand|Duutsers]] bi'j Frieslaand indield, daornao is niet weerommedri'jd. t Eilaand het n lange tied allienig [[zaand]] west. Sund de twintiger jaoren van de [[20e ieuw]] het [[Staotsbosbeheer]] west van Oost-Vlielaand n stok bos anlegd, zodat t dörp minder last van [[zaandverstuving|zaandverstoevings]] zol kriegen.

== Tael ==
Hoewel Vlielaand now n [[Frieslaand|Fries]] [[Waddeneilaand]] is wordt der gien Fries praot. t Oorspronkelike dialekt van Vlielaand, t [[Vlielaands]], sleut veural an bi'j de dialekten van Texel en Noord-Hollaand. t Leek op t [[Tessels]], mar onderskeidde zich dervan deur zien klinkers. De laeste spreekster, mevrouw Petronella de Boer-Zeylemaker, kwam in 1993 op 107-jaorige oolderdom uut de tied. Now wordt der allienig mar [[Nederlaands]] praot.

== Topografie ==
[[Bestaand:2013-Top33-Vlieland.jpg|640px]]

''Topografiese kaorte van Vlielaand. Klik op de kaorte veur n vergroting.''

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Frieslaand}}
{{Dialekt|stl||Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}}

[[Kategorie:Gemiente in Frieslaand]]
[[Kategorie:Nederlaandse waddenailanden]]</text>
      <sha1>tdppib6b3f23flj5cgwp9gkfx51xx48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harlingen (gemiente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2283</id>
    <revision>
      <id>333191</id>
      <parentid>306952</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2160" sha1="h040ct1s2je64k2f6stndj812yvlta8" xml:space="preserve">{{Gemiente |
naeme = Harlingen |
bestaansnaeme vlagge = Harlingen flag.svg |
bestaansnaeme waopen = Harlingen wapen.svg |
lekaosie = LocatieHarlingen |
perveensie = [[Frieslaand]] |
heufdplak = [[Harlingen (stad)|Harlingen]] |  
oppervlak = 387,67 |
oppervlak laand = 25,03 |
oppervlak waeter = 362,64 |
inwoners = 15.720 |
daotum inwoners = [[1 jannewaori]] [[2020]] |
dichthied = 628 |
brettegraod = 53/10/30/N |
lengtegraod = 5/26//E |
verkeersaoder = A31/N31, N393 |
netnummer = 0517 |
postkode = 8856 - 8872 |
webstee = [http://www.harlingen.nl www.harlingen.nl] |
}}
'''Harlingen''' ([[Nederlaands]]: {{Audio|449_Harlingen.ogg|Harlingen}}, [[Freesk|Fries]]: ''Harns'') is een gemiente in de perveensie [[Frieslaand]]. De gemiente het omdebi'j 15.700 inwoners (per 1 jannewaori 2020&lt;ref&gt;CBS&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;), waorvan omdeb'j 14.450 in et heufdplak [[Harlingen (stad)|Harlingen]].

==Belangriekste plakken==
De gemiente Harlingen het amper drie officiële plakken, waorvan de stad [[Harlingen (stad)|Harlingen]] vereweg de grootste is. De Nederlaanse naemen bin de officiële.

===Stad en dörpen===
Antal inwoners per woongebied op [[1 jannewaori]] [[2004]]: 
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin: 0em 0em;&quot;
|'''Stellingwarfse naeme'''||'''''Friese naeme'''''||'''Antal'''
|-
|[[Harlingen (stad)|Harlingen]]||''Harns''||ALIGN=&quot;right&quot;|14.450
|-
|[[Midlum]]||''Mullum''||ALIGN=&quot;right&quot;|510
|-
|[[Wienaldum]]||''Winaem''||ALIGN=&quot;right&quot;|380
|}
&lt;small&gt;Bron: CBS&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;

===Buurtschoppen===
Naost disse officiële plakken bin d'r in de gemiente de volgende [[buurtschop]]pen:
* [[Oosterpark]]
* [[Almenum]]
* [[De Bliense]]
* [[Keuningsbuurt]]
* [[Ungebuurt]]
* [[Veurriep]] (''Foarryp'')

Et buurtschop Keuningsbuurt wodt deur et [[Centraal Bureau voor de Statistiek|CBS]] beschouwd as onderdiel van de stad Harlingen.

==Galleri'je==
&lt;gallery&gt;
Ofbeelding:Harlingen_straote.jpg|Straote in Harlingen
Ofbeelding:Harlingen_haven.jpg|Haeven
&lt;/gallery&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

==Uutgaonde verwiezings==
* [http://www.harlingen.nl Webstee van de gemiente Harlingen]
{{Frieslaand}}
[[Kategorie:Stellingwarfs artikel]]
[[Kategorie:Gemiente in Frieslaand]]</text>
      <sha1>h040ct1s2je64k2f6stndj812yvlta8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Riessen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2349</id>
    <revision>
      <id>333251</id>
      <parentid>332168</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34014" sha1="r98smc42mkvwn1lzoarlslwq1bkxjkm" xml:space="preserve">{{Ploats in Nederlaand
| naam = Riessen
| soorte = Stad
| bestansnaam vlagge = Rijssen vlag.svg
| bestansnaam wapen = Rijssen wapen.svg
| lokasie =
| gemeente = [[Riessen-Hoolten]]
| previnsie = [[Ofbeelding:Flag Overijssel.svg|20px|Oaveriessel]] [[Oaweriessel]]
| oppervlak =
| oppervlak laand =
| oppervlak water =
| inwoners = 28000
| doatum inwoners =
| dichtheid =
| breedtegroad = 52/18/27.2/N
| lengtegroad = 6/31/17.9/E
| verkeersoader = N350
| netnummer = 0548
| postcode = 7461-7463
| webstee = [http://www.rijssen-holten.nl/ www.rijssen-holten.nl]
| region = NL-OV
}}
[[Ofbeelding:Rijssen-Pelmolen.JPG|thumb|right|200px|De Pelmölle]]
[[Ofbeelding:StationRiesn.jpg|thumb|right|200px|NS-stasjon van Riessen]]
'''Riessen''' ([[Nederlaands|Hollands]]: ''Rijssen'') is ne stad in [[Tweante|Twente]], in de gemeente [[Riessen-Hoolten]], in de [[Nederlaand|Nederland]]se provincie [[Oaveriessel]]. Der wont roem 28.000 leu.

Dat der nen urn van tusken de 1100 en 800 vuur Kristus opegreawen is, löt zeen at der in de [[Bronstied]] al leu rond Riessen wonnen&lt;ref&gt;[http://www.overijssel.nl/thema's/cultuur/cultureel-erfgoed/archeologie/archeologisch-depot/zoeken-collectie?zoeker_mode=details&amp;depotId=2253 Overijssel.nl. OMROL n.r. VI, 1925, p.80-94, afb. 71 no.23 Dr. J.H. Holwerda, Germaanse grafplaatsen en templa. Het urenveld bij Rijssen.] Bekekken op 8 februwoari 2017.&lt;/ref&gt;. En in olde koarkbeuke is te leazen at 'n [[Angelsassen|Angelsaksischen]] monnik [[Lebuïnus|Leefwin]] der in et [[7e eeuw|zeuwende joarhonderd]] al ne koarke leut tozetten. In [[1243]] gavven [[biskop]] [[Otto III van Hollaand|Otto III van Holland]] van et [[Sticht Utrecht]] Riessen [[stadsrechten]], umdat hee verskel har met 'n graaf van [[Goor]] en in [[1355]] köm Riessen as biejstad onder [[Deaventer]] bie de [[Hanze]].

Van Riessen wörd vake zegd dat et een duur mekoar stoark [[gerefformeerd]]e bevolking hef (met een skeldwoord: ''fienen''). Dit is neet de grötste groep van Riessen, mer ze valt wal et meeste op duur ne strakke noaleaving van 'n [[Biebel]], onderskeidende kleare en anholden van de [[zöandagsröste|zundagsröste]]. Ze stekt doarbie of tegen de umliggende plaatsen, dee as mear [[Rooms-Katholieke Karke|Rooms-Katholiek]] zint of helemoal neet geleuwig. Tegenoawer éne [[katholiek]]e koarke hef Riessen tientallen Protestantse koarken en koarkgemeenskoppen. Doarnöast hef Riessen ook grote gemeenskoppen [[Suryoye]] en [[Molukken|Molukkers]] en nog ne kleine groep [[turkije|Turkse]] [[Islam|moslim]]s.

Vanoet een [[Johannes Calvijn|Kalvinistisch]] plichtsgeveul en ideeën oawer arbeid boert Riessen op ekonomisch gebeed landelik good. Völle blöaiende bedriewen oet Riessen zint van stoark gereformeerde families. Riessen hef een nauw sociaal netwoark, woerin as onder mekaar handel driewen blöait.

Oet Riessen köm [[Harm oet Riessen]], komiek en vrogeren pressentator van [[RTV Oost]]. Riessen was ook wonstea van de skriewersbreurs [[Belcampo]] en [[Koarel van n Notoaris|Koarel van 'n Notoaris]]. Belcampo beskreef et Riessen van zinnen tied in zien book ''Het grote Gebeuren'', wat em in Riessen neet geleefd maakten. Koarel is bekend ewörden van de [[Tweants|Twents]]e wöördebeuke en reizeverhalen, zo as ''Noar 't Vuerspiejige Eailaand'' van 1951.

Riessen hef een aktief verenigesleawen, met dree vootbalvereniges, ne muziekverenige, nen tennisklub en verskeidene peardriejvereniges. As deel van de gemeente Riessen-Holten is et ekeuzen as Nederlands meuiste wandelstea van 2012. In theaterhalle et [[Parkgebouw]] treadt regelmoatig bekende en minder bekende artiesten op.

== Naamherkomst ==
'n Naam Riessen steet vuur et eerst op nen vrachtbreef van 'n Groaf van Dalen ([[1188]]), as ''parrochia Risnen''. De [[Skeeldkoarke|Skildkoarke]], den at doomoals nog Dionysius-koarke heten, was et middelpeunt van et [[karspel]] Riessen.

Oawer 'n herkomst van 'n naam bestoat meardere verhalen. Nen populairen is dat der ooit tusken Riessen en Holten een bos gröaien, dat met nen zwoaren storm kats van de bene höwwen wör. De stämme, de holten, warren evöllen noar et zuudwesten (Holten), de dunne täkkes en et loof (de riezen) noar et noordoosten (Riessen).

Wier een ander verhaal ment dat ''Riessen'' te maken hef met de ligging an de regge, woer as reed gröaien. De nearzetting wör ebouwd bie de riezen (de reedkragens) bie 'n oa. De olde name vuur de Regge is 'n Oa. Dat wör samenetrökken töt ''Risnoa'', wat heanigan verwatern töt ''Risne''.

Een doarde verhaal wil at 'n naam al bie 'n monnik [[Lebuïnus|Leefwin]] vortköm, oet et [[Angelsassen|Angelsaksisch]]. Den bouwen ziene koarke bie wat bulten in et landskop (Riessen ligt tegen ''&lt;nowiki/&gt;'n Koerbeld'' an, ne heugte in et landskop). Nen opheuging is in et (old)-engels nen ''rise''. 
==Verleden==
Oet opgreawingen en grafheuwels op [[Borkeld|'n Borkeld]] (net zuudwestelik van Riessen) blik at hier al zo'n 5000 vK leu wonnen. Van dee leu is weinig bekend, behalve dat ze woarskienlik biej 'n [[Trechterbeakerkultuur|trechterbekerkultuur]] biej an heuren.

'n [[Angelsassen|Angelsaksisch]]en monnik [[Lebuïnus|Leefwin]] (''Lebuïnus'') köm in et joar [[754]] noar et oosten van Nederland hen, um de [[Saksen (vôlk)|Sassen]], dee as de [[germaanse mythologie]] anhungen, bie et [[Kristendom]] te kriegen. Onder mear in Riessen leut hee ne koarke bouwen. De Sassen zatten hier neet op te wochten en höwwen of branden de Dionysiuskoarke een poar moal kort. In de [[Viking]]tied maken de Noormänne der nog es een moal kant woark van.

===Stadsrechten===
Riessen kreeg stadsrechten toen at den [[bisskop]] van [[Sticht Utrecht|Utrecht]], [[Otto III van Hollaand|Otto III van Holland]], verskel kreeg met zinnen [[leenman]], den Groaf van [[Goor]]. Den gung te völle zin egenen gank in zinnen [[burcht|borg]] en begun zonder goodkuring van den bisskop besloeten te nemmen. Um disse macht in te dammen, gavven den bisskop op [[5 mei]] [[1243]] stadrechten an Riessen. Det heuld in det Riessen twee [[mart|joarmoarkt]]en holden meug (wat de Riessense knippe good vulden) en det Riessen zikzelf verdeadigen meug. Det deed Riessen duur wallen en singels an te leggen. Verskeidene stroatnaams doot hier nog aait bod van: ''Huttenwal'', ''Walgaarden'', ''Walstroate''. Et stadsrecht van Riessen is verbunden met et stadsrecht van [[Dèventer|Deawenter]]. Zodöanig treud ook Riessen rond [[1350]] onder Deawenter too töt de [[Haanze|Hanze]].

Riessen har as heuwdplaatse van et [[richterambt]] [[Kedingen]] et Hoge Banke-recht, woerduur as umliggende döarpe vuur [[recht]]sproake noar Riessen mossen kommen. Dit bleef töt an de Fraanske tied bestoan. Der wör nog wal eerst verskeaidene moalen esteggeld tusken Goor en Riessen noar wee at det recht zol goan. Riessen behearden de Riessense verendelen: [[Hoge Heksel]], [[Wierdn|Wierden]], [[Rektum (Wierdn)|Rektum]], [[Iepeloo]], [[Eanter]], [[Nötter (Wierdn)|Nötter]], [[Sunnoa]] en [[Ealsen]]. Riessen har dree [[stadspoorte]]n: de Möllepoorte, Ealsenerpoorte en de Hoarpoorte. Den Riessensen achternaam ''Poortman'' dut hier nog an denken. 's Oawends deden ze in Riessen um half tiene de klokken luden um an te gewen det de poorten too gungen. Nog aait wordt in Riessen um dissen tied de klokken eluudt. Den zudeliken ingank van Riessen wör slim bewaakt met de Hooltertoren (rechtevoort nog in den stroatnaam: ''Holtertorensweg'') op den Koerbeeld. Zwöardere verdeadiging har Riessen neet neudig, want wiedters lea et tusken [[moor (toponiem)|morre-]] en [[veen (grondsoort)|vennelanden]].

Nöast [[havezate]] [[N Oosterhof|Den Oosterhof]], den as nog aait besteet, har Riessen havezate ''de Beverfeurde'' (rechtevoort ''Bevervoorde'' eneumd). In [[1323]] heurden et de familie Van Beverfeurde. Et zol van vroger oet ne peardewisselplek vuur den bisskop ewest hebben, as den duur Twente mos. Van et kasteel is niks mear oawer. Der stoat non bejoardenwonningen, mear de stroate het nog aait ''De Bevervoorde''.

=== Stadsbesteur ===
Riessen har een stadsbesteur en zes börgemeaisters. Disse woarken tegelieke as [[skepen]]s en as road. De skepens warren vuur veer moand in et joar een vast koppel. As dee veer moand umme warren, har et volgende koppel de buurte. De skepens harren een oetgebreaid pakket an taken. Ze warren ook rechters in onegelike zaken, zo as et opstellen en vastleggen van aktes. De skepens van Riessen gedreugen zik feaitelik as [[moarkerechter]]s. Nöast de stad Riessen ha'j ook ne ''moarke'' Riessen. Dit lea um Riessen too.

Noa et [[18e eeuw|18de joarhonderd]] was Riessen verdeeld in zes kwarteers van 12 rotten (wieken). Disse rotten besteunden vuural oet de euldste stroaten. De bekendste nog bestoande rotten zint: 'n Skeeld, Hoarstroate, Ealsenerstroate, Bouwstroate, Walstroate, Rozengoarde, Grotestroate, Boomkaamp en den Huttenwal. Et gebeed um Riessen hen neumden ze moarkegrond. Heanig an köm dit duur de gröai van Riessen binnen de stad te liggen, woernoa as  de leu et et boetenrot neumden. In et 18de joarhonderd besteund Riessen dus oet 12 rotten en één boetenrot. Et Boetenrot har bie verkiezings gin inspraak, umdet et boeten et stads[[wigboold]] völ. In alle kwarteers konnen de inwonners twee man anwiezen vuur et besteur. Op dee wieze har Riessen dus 12 leu in den road, woervan as der 6 in de regearing van Riessen oawerblewen.

=== Reformatie ===
Et Besloet van [[1598]] um de [[Reformasie|Reformatie]] der duur te kriegen, har in Riessen neet völle invlood. Van [[1601]] töt [[1628]] probeerden de [[classis (geleuf)|classis]] van [[Deaventer|Deawenter]] de Riessenders de wil op te leggen en de Reformatie duur te driewen. Mear den [[Italië|Italiaan]] [[Ambrogio Spinola|Spinola]] vereuwerden de belangrieke Twentse stad [[Oldenzel]], woerduur as heel [[Tweante|Twente]] wier [[Rooms-Katholieke Karke|Rooms-Katholiek]] wör. De classis probeerden dan mer de zittende pastoors van Twente te beweagen um protestants te worden. Dat wol mer neet lukken. 'n Magistroat van Riessen deed niks op Deawenter op oet en den oolden pastoor Rutger Braamkamp bedeenden nog gewoon de Roomske [[mis]]. De Classis verbeud doarop alle soorten &quot;paapse afgoderij&quot;. De grotendeels nog Katholieke inwonners gungn geregeld op [[bedevoart]] noar et Healige Bloodhoes in de [[Martinuskaarke (Maarkel)|Martinuskoarke]] van [[Maarkel|Moarkel]], umdet ze doar een reliek van et Heailige Blood van [[Jezus Kristus]] bewoarden. Disse bedevoarten stunden zwoare bootes op. 'n Opvolger van pastoor Braamkamp, Justinus Havenbergius, was al neet völle better en beide hearen deden gewoon deupen op de roomske manere. Doo as Havenbergius in 1638 oet de tied köm was ondudelik wee as em opvolgen zol. De inwonners harren gearne Abraham Nijhoff oet Wierden, mer de hoge hearen skeuven Henricus Margeratus oet Gramsbargen noar vuurten. Den danken der feestelik vuur. Oetendelik wör et Melchior Bentheim, den as van de latiense skole van Oatmörske köm en net een joar in et Vjenne stoan har. In 1663 verstoren hee gadderingen van Riessender roomsken, woerop as hee zelfs een poar keer beskötten wör. Et was nog lange onröstig in Riessen, en de inwonners blewen nog lange bekend as egenwieze leu. Pas tegen et ende van et 18de en et begin van et 19e joarhonderd wör Riessen verdan mear gerefformeerd.

===Bereuwing en oorlog===
De euldst bekende bereuwing is van [[1497]] duur Hendrik V van Wisch, nen bannerhear van [[kasteel Wisch]] oet et [[Härtogdom Gelre]]. De stad kon niks beginnen um de bereuwing te vuurkommen. In [[1510]] wol [[Karel van Gelre]] Riessen löagreuwen. Et stadsbesteur kon det met een geldbedrag ofkopen. In [[1517]] probeerden he et nog een keer.

Tusken [[1580]] en [[1584]] har Riessen et meest te maken met 'n [[Tachtigjoarigen Oorlog]]. Deawenter völ onder stoatsbehear, en Oldenzeale was van de Spanjoarden. Disse partiejen tröffen mekoar regelmoatig halfweg um te vechten: bie Riessen. In [[1583]] wör Riessen in 'n brand estöken duur Spanjaard [[Fransisco Verdugo]], den as ook de verdeadigingswallen leut vorthalen. In [[1584]] kömmen Engelse en Duutse huursoldoaten van et Stoatse leager, dee as inwonners van Riessen giezelden. Met 2100 [[Karolusgeulden]] konnen dee vrie ekocht worden.

'n Domoaligen bisskop van [[Meunster]], [[Bernhard van Galen]], ook wal bekend as &quot;Bommenbearnd&quot;, pleunderen Riessen twee moal; et eerste moal direks noa niejjoar in [[1666]], et tweede moal in [[1672]].

=== Industriële tied ===
In [[1750]] wör an 'n [[Regge|Oa]] de [[Pelmölle Ter Horst|Pelmölle]] bouwd duur de Riessense femilie Ter Horst. Ter Horst was nen groten naam in Riessen, dee as 'n groot familiebedrief opstarten. Op 'n bepoald moment har Ter Horst nen [[Tiggelwaark|steenfabriek]], nen hoolthandel en [[textiel]]fabriek. De ''Koninklijke Jutespinnerijen en -weverijen'' van Ter Horst &amp; Co (Duur de Riessenders ''&lt;nowiki/&gt;'n Stoom'' eneumd) warren mear as 125 joar lange de driewende ekonomische kracht in Riessen. Noar Ter Horst zint twee stroaten verneumd (''Ter Horstlaan'' en ''Ter Horststroate''). Ter Horst had ne egene muziekverenige (later zelfstandig ewörden as ''Wilhelmina'') en ne egene [[revue]], woer't later de zelfstandige ''Riessense Revue'' oet is ekömmen. Ook et Volkspark hef Riessen an Ter Horst te danken. in 1890 har Ter Horst 1000 man in dienst in de hoesnieverheid. De wichter en vrouwleu mosten in thoes jutezäkke neeien. In deezelfde huuskes deden ze ook kokken en sloapen. Wichterstöarfte was onmundig hoge. Riessen was nit skone en stund bekend um de grote mestheupe vuur ieder hoes. Um der wat an te doon leut Ter Horst een badhoes bouwen. Vriej toogankelik vuur et woarkvolk en öare families en tegen een klein bedrag ook vuur de andere inwonners.

Et woarkvolk (de ''Stoomgäste'') most vake 66 uur in de wekke woarken, en dan bie et hoes nog vuur de beeste zorgen. Tusken 1905 en 1906 gung iederene massaal bie 'n vakbond. Volgens 'n domoaligen vakbondsman Pluumers har det te maken met 'n personeelsuitje noar Amsterdam, wat et volk kreeg as viering van ne trouwerieje van ene van Ter Horst in 1903. In Amsterdam zaggen de woarkkearls vuur et eerst wo slecht of ze et zelf hadden. Et woarkvolk deed staken van [[3 december]] [[1906]] töt an [[26 april]] [[1907]]. Een oetzunderlik spil, want een groot deel van de bevolking was zwoar gereformeerd en dan ma'j neet tegen oewen mearderen ingoan.

Nöast Ter Horst warren der in et 19de joarhonderd nog 25 steen- en pannebakkeriejen, woervan as 'n lesten in [[2007]] is dichte goan. In [[1888]] kreeg Riessen een egen station an de spoerliene [[Deaventer]] - [[Almelo]]. In [[1924]] köm der een ende an de skeepvoart met [[Eanter]]se [[zoomp]]n.

Duurdet vanof de 70er joaren de fabrikanten öar spul alverdan mear in [[Azië]] leuten maken, kon et Ter Horst nit mear biebenen. Op de stea woer as vroger ''&lt;nowiki/&gt;'n'' ''Stoom'' was, stoat non winkels en wonhuze.

De leu kömmen bie hoes te lopen en mosten wat anders bedenken um an inkomsten te kommen. Doarumme zint der in Riessen rechtevoort noar verholding völle bouwbedriewe en vrachtboeren.

===n Oorlog===
De [[Tweede Wearldoorlog]] wör ook in Riessen vernömn. Riessen har ne grote, volledig in ebörgerde groep [[jödde|jödn]], dee't zelfs mangs nen [[Tweantse Skeeldnaamns|Skeeldnaam]] hadn. Ze wörden duur de [[Duutslaand|Duutsers]] hoaste allemoal noar Duutsland evoord en ummebracht. Ook wörden völle Riessense kearls an et woark ezat in verskeaidene Duutse woarkkaampn. et [[Verzet]] was skoonwal in Riessen beheurlik good eregeld. Ze warn onder mear drok met et saboteern van Duutse transportn, dee't oawer de spoerliene langs Riessen gungn. Op Riessen köm ook nog ne [[V1-bomme]] dale, woerbie't 17 leu oet de tied kömn.

==Landskop van Riessen==
[[Ofbeelding:Tweede Heade Riessen.jpg|thumb|right|250px|Tweede Heede bie Riessen]]
t Völziedige landskop in en um Riessen wörd beundig samen evat in 'n eersten regel van et Riessens volksleed: &quot;''Tusken heed, en bos en akker ...''&quot;. Riessen ligt gedeeltelik op nen heuwel, 'n [[Riessenderboarg]], en de heugste peunten liggent tusken de 30 en 35 meter boawen 'n zeespegel. Ook ligt Riessen deels in eslötten duur et [[Hollaands Schwarzwald|Hollands Schwarzwald]]bos, woer't ook völle [[leem]] en [[törf]] in de grond zit. Duur eeuwnlange ofgreawing van disse grondstofn, zint dr kleaine heuwelkes en koeln ontstoan, dee't in de volksmond ''Kleain Zwitserland'' eneumd wordt. Det geet lankzaam oawer in [[heed (vegetasie)|heedgrond]], zo as de Tweede Heede, det keunstmoatig in stand eheulden wörd duur [[Stoatsbosbehear]]. In de ofgelopen joarhonderden zint 'n antal van disse leem- en [[venne]]koelen oet egreawen, en stoat non vol met water, zo as 'n ''smitjesviewer'', de ''hagslagen'' en de ''venneslagen''. Duurdet Riessen van vroger oet ne boernegemeenskop was, mossen de Riessenders et hebben van et woark op de Essen. Duur et heugteverskil zint der in Riessen bepoalde delen bekend as 'n ''Hogen Es'' en wat as 'n ''Legen Es''. et Hudige bedriewenterrein ''De Mors'' was vroger grösland, woer't de boeren de beeste hadden lopen.

Riessen is ebouwd an de [[Regge]]. Det leawerden van vroger oet handel, en doarumme wör de Regge op bepoalde plekken rechte trökken. Rechtevoort zint ze gangs um de Regge wier op de oolde manere te loaten lopen, woerduur et landskop der mear verskillend van wörd.

==Toerisme==
Duurdet Riessen biej de Regge en tegen den Riesserboarg an lig, is der ne grote verskeaidenheaid an [[natuur]] te vinden. Der is völ bos, een groot stukke [[Heed (vegetasie)|heede]] en völle akkers, umdet Riessen van euldsher ne boerenegemeenskop is. Disse egenskoppen trekt völle natuurleefhebbers an. Ze beedt ook plaatse an een antal kaamp-steas dee nen goden naam hebt.

Ok [[Kasteel]] de[[n Oosterhof]] met zinnen kasteelhof trekt völle bezeukers an, ook umdat et Riessens Museum en et Brandweermuseum op dezelfde stea zitt. Doarbie is disse stea geleefd bie trouwende stellekes, dee as in den kasteelhof öare foto's loatt maken. Riessen hef, ondanks et gerefformeerde imago, een beheurlik oetgoansleawen. Der zitt een antal kafees en nen landelik bekenden diskoteek, woerop at jongeleu vanoet de wiede umtrek op an komt. Riessen hef een verskeaiden anbod van winkels, wat der vuur zörget at leu van boeten Riessen der ook gearne inkopen doot. De leste joaren dreg Riessen zik vuural oet as modestad.

Van et oolde Riessen is in et centrum nit völle mear van oawer. De oolde stadsboerderiejen zint grotendeels vervöngen duur nieje winkels en gebouwen. Net um et centrum hen vind iej nog wal een antal stroaten woerin as nog völle oolde boerderiejen stoat, zoas in den Bankaamp, de Bleekstroate en de Esstroate.

Alle joaren wörd vuur toeristen duur de Folkloregroep van Riessen ne oolderwetse waske dreeid. Dit gebuurt op den Wiejerd, woerbie as vuurnamelik vrouwleu en wichter in jak en rok de kleare doot wasken in den viewer, en bleken op de bleekweaide.

Riessen har vroger ne grote steenbakindustrie. Der warren in et 19de joarhonderd 25 steen- en panfabrieken, woervan as der noa 1960 nog vere van oawerbleewn. Et [[Leem]] wör eerst nog met peard en wage vervoord, mear in 1907 wör begunnen met de bouw van et ''Leemspoer''. Dit is ne smalspoerbane van in totaal 12&amp;nbsp;km tusken [[Maarkel]] en Riessen. Toen as et gebuurd was met de steenbakkeriejeen, wör ook et leemspoer nit mear gebroekt. Rechtevoort zint dr vriewilligers gangs um et Leemspoer dreeiende te hoolden vuur toeristen.

Wiedters steet an den [[Regge|Oa]] de [[Pelmölle Ter Horst]], den as aait völle bezeukers trekt. Ook de Pelmölle wörd vake as achtergrond vuur trouwfotoos gebroekt.

In 2012 wör Riessen oet ereupen as Wandelgemeente van het Jaar&lt;ref&gt;http://www.beleefrijssenholten.nl/Nieuws-0/115/wandelgemeente-van-het-jaar!/&lt;/ref&gt;. Sind 2015 lig der in de bossen um Riessen ene van de meuiste [[Mountainbiken (sport)|Mountainbike-route]]&lt;nowiki/&gt;s van Nederland.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20160701042948/http://mtbroutes.nl/route-top-10&lt;/ref&gt;

==Verkeer==

Riessen lig an de [[A1]] autobane en [[N347]] provinciale weg. De rivier de [[Regge]] was in vroger tieden een vuurnaam handelskanaal, der voaren völle [[zoomp|zomp]]en oawer. Wiedters hef Riessen hef een egen treinstation an de spoerliene tusken [[Deaventer|Deawenter]] en [[Almelo]]. Vanof detzelfde station jaagnt der bussen van de busdeenst ''RRReis'' tusken Riessen en Deawenter, [[Goor]], [[Zutfent|Zutfen]] en Almelo.

In Riessen zint alle stoplechten vortehaald. Rotondes zint der vuur in de steade ekömmen. Bie mekoar zint der in de bebouwde komme van Riessen zo'n 25. 

==Kultuur==

===Zeensweardigheedn===
[[Ofbeelding:N Oosterhof.jpg|thumb|right|350px|n Oosterhof]]
De volgende zaken zint de möaite weard um es te bekieken:
*''&lt;nowiki/&gt;'n Skeeld'' en de ''[[Skeeldkoarke]]''
*Et nieje stadhoes
*De oolde Roomse koarke an ''de Rozengaarde''.
*Et Volkspark
*Kasteel 'n ''[[n Oosterhof|Oosterhof]]''
*Et brandweermuseum
*Et Riessens museum
*Et leemspoer
*Den [[Riesserboarg]]
*de Tweede Heade
*de [[Pelmölle Ter Horst|Pelmölle]]
*de [[Regge]]
*''Et Skuurken'' - Een klean winkelske vuur slikkerieje wat in joaren '50-stiel eheulden wörd duur [[Tweantse Skeeldnaamns|''Dika van de Skuure'']].

===Hen stappen in Riessen===
Riessen hef wat kafees en restaurants. Diskotheek Lucky &amp; Co kan op landelike bekendheid rekkenen. Ze organiseert völle feeste vuur verskillende leaftieden: der wordt &quot;reünies&quot; eheulden vuur de euldere gardes en ''teenage parties'' vuur jongeleu tusken 12 en 15 joar. Een andere kafee is Oldfashioned. A'j lewer heanig weelt zitten, kan det bie 'De Markies', of a'j ne keer hen [[biljärtn|biljärten]], [[pooln (sport)|poolen]] of [[snookern|snookeren]] weelt, mu'j in Dorus wean. Et euldste kafee van Riessen was 'Spekhorst', al kon 'n oetbater gin opvolgers vinden en is et spul seed 2024 dichte. Spekhorst was ook de gadderstea vuur FCT Riessen, de plaatselike anhangersverenige van [[FC Tweante|FC Twente]]. Aandere kafees zint Buena Vista (vuurmoalig 'De Blauwe Reiger', of 'n ''Blaauwn)'', 'Femi's' en 'n Dreehook. Niej was kafee De Klok an de Enterstroate. Al hef et neet lange voleheulden; eande 2025 most et alwier oetskeiden.&lt;ref&gt;[https://www.tubantia.nl/rijssen-holten/gemeente-grijpt-in-bij-cafe-in-rijssen-nadat-waarschuwing-en-boetes-in-de-wind-zijn-geslagen~a6e4391a/ Tubantia.nl. Maassen, Yvet. 'Gemeente grijpt in bij café in Rijssen, nadat waarschuwing en boetes in de wind zijn geslagen'. Oetgevven en bekekken op 6 oktober 2025./]&lt;/ref&gt; 

Alle joaren doot ze in september de ''Aftersummer Party'' organiseren, ne oard tentfeest wat ooit 'halfweg Holten' ehölden wör en oetegröaid is töt tweedaags noazommerfeest.

===Winkels in Riessen===
Leu vanoet de umtrek komt gearne noar Riessen vuur de völle klearwinkels dee as der zitt. Duur de Riessense kristelike volksoard zint der vake wat nettere kleare te kriegen. Ook zitt der noar verhoolding völle [[juwelier]]s. Riessen hef twee winkelstroaten, dee as ongevear in mekoar oawergoat: de Hoarstroate en de Grotestroate. Sind een antal joar is doar et oawerdekte winkelspul 'n Hogen Wal bie ekömmen. Parkeersteas zint der zat. Iej köant den auto kwiet in de parkeerkeelders onder et nieje stadhoes, onder den Hogen Wal (mangs nog de ''Torrokeelder'' eneumd), op de parkeerplaatsen an de Bouwstroate, 'n Hogen Pad, en op de Oolde Veemoarkt. Parkeren kost niks.

===Volksoard en geleuf===
Duur mekoar zint Riessenders neet zo anders as andere Tukkers. Toch steet Riessen landelik bekend um de grote groep [[protestantisme|gerefformeerden]] wat der wont. As nen Riessender op den vrömden vertelt det he oet Riessen kump, krig he aalt de vroage of he ook zonnen ''fienen'' is.

Duur et kalvinistische plichtsgeveul stoat Riessenders bekend as 'n heanig en beleafd volk wat zin woark grondig dut. Vroger steunden ze ook bekend as een in eteugen volk woer as gin gezelligheaid an te beleawen was, mear det is duur mekoar enömmen de leste poar joar veranderd. Duurdet Riessen de leste joarn ekonomisch flink vuuroet hef eboerd, bint der völle leu noar Riessen verhuusd. Doarduur weeit der in Riessen rechtevoort 'n wat vuuroetstrevendern wind. 

Riessenders bint dr duur mekoar fier op dat Riessen töt de euldste steaden van [[Nederlaand|Nederland]] beheurt. Ze zölt nen boetenstoander den de foute maakt Riessen 'n dorp te neumen aait verbettern.

De meeste Riessenders vindt et belangriek de'j normaal bliewt doon en neet met 'n neuze in de loch goat lopen. Oet beleafdheid sprekt oew de meeste Riessenders in et [[Nederlaands|Hollands]] an, mear as ze vernemt de'j [[Tweants|Twents]] köant, goat ze ook gaaw wier oawer op Riessens. De meeste Riessenders hooldt van tradities en gebroekt nog regelmoatig [[Tweantse Skeeldnaamns|Twentse Skeeldnaamns]] vuur mekoar. Zo is 'n bouwbedrief nog aait bekend as ''Potje'', en 'n skildersbedrief as ''de Feaie'', en 'n eigenaar van et tankstation an de Oranjestroate wörd nog aait 'n ''Ölliebear'' neumd. Ook de jungere gennerasies gebroekt disse skeeldnaams regelmoatig as skoelnaams op et internet.

In de rest van Nederland is vuural et konservatieve van Riessen bekend. De skriewer [[Belcampo]], dee zölf ok in Riessen groot worden is, skreef zölfs dat as de wearld vergeet, Riessen nog 'n paar joar blif bestoan.

In 2009 köm Riessen landelik in et niejs duur de grote wearstand van de gerefformeerden tegen 'n [[metal (muziek)|metal]]festival, umdet dr godslasterlike en satanistische teksn ezungn zoln wordn. De gemeenteroad kreeg mear as 3000 klachtn. Ze spölden et zo hoge det et in et lesten in 'n [[Den Haag|Haag]] behandeld mos wordn. et Festival gung wal duur.

===Sproake===
[[Ofbeelding:Koarel.jpg|thumb|right|220px|[[Koarel van n Notoaris|Koarel van 'n Notoaris]], skriewer van de eerste Twentse wöardebeuke]]

:&gt;''Least hier oetgebreaid oawer et [[Riesns|Riessens]]''

Et [[Riesns|Riessens]] is nen vörm van [[Tweants|Twents]], wat wier tot et [[Nedersaksisch|Neersassies]] heurt. et Hef skoonwal een heel egen en herkenboar karakter, met biezeundere wöarde en klanken. Woeras andere soorten Twents vaake wat kortangebeunden oawer komt, is et Riessens wat zängeriger. et Riessens hef in de klinkers ''-ee'', ''-eu'' en ''-oo'' vake nen dreei inzitn, woerat andere soorten Twents nen vlakken [[eankelklaank|enkelklank]] hebt, bv. in de wöarde ''zee'' en ''groot'' ({{IPA|[zɪə, ɣɾɔət]}}). Dit zol volgens de gelearden 'n oawerbliefsel wean vanoet et [[Westfaals]]e plat, wat vuur 'n poar honderd joarn töt wied in Neerland espröken wör. Aandere dialeken dee't hier ook nog oawerbliefsels van hebt, zint et [[Eanters]] en et [[Vjens]]. et Riessens wörd vake in eenn oadem met Eanters eneumd, umdet dee beaide van et Twents ofwiekt en egene klanken hebt, mear det beaide wal op zonne manere doot det ze met mekander te vergelieken zint.

Et gebroek van et Riessens gung töt vuur 'n poar joar terugge zo wied det leu mekoar allene mer bie 'n Riessensen [[Tweantse skeeldnaamns|skeeldnaam]] kennen, en zelfs vuur sommige stroaten nen egen naam hadden. De Markeloseweg wörd nog aait ''de Harte Weg'' eneumd, Stationsdwarsweg is 'n ''Zwarten Weg'', de Bloemstraat neumt ze ''Sikkenstroate'', Arend Baanstroate is et ''Ströatjen'', en de Wilhelminastroate neumt ze et ''Doodsströatjen''. Et bosrieke heuwelachtige gebeed an 'n Koerbeeld, ''de Ravijntjes'', wörd duur völle leu nog ''Klean Zwitserland'' eneumd. Hier wör töt vuur in de 20e eeuwe leem oet de grond ehaald vuur Riessens steenbakkeriejen. De depe koelen doot boargachtig an.

De gemeente [[Riesn-Hooltn|Riessen-Hool]]&lt;nowiki/&gt;ten was de eerste gemeente dee't offisjeel leut vaste legn det inwonners op et gemeentehoes plat magnt kuiern. De offisjele webstea van de gemeente is onder mear in et Riessens te bekieken. Op et gemeentehoes hank een brödken woerop steet det leu ook in et Twents en et Sallands ehulpen könt worden as ze doarvuur kiest. Eens in et joar dut de gemeenteroad in et plat vergaderen. Ook köant trouwende koppels der vuur kiezen um zik in et Twents te loaten trouwen. Hiervuur zint speciale ambtenoaren van 'n börgerliken stand an enömmen. Seed 2023 zint ook de ingangsbrödte vuur de gemeente in twee sproaken. In Riessen steet onder et Nederlandse ''Rijssen'' noe ook et Nedersaksische ''Riessen''.

'n Eersten gelearden den at de wearde van et Riessens zag, was [[Koarel van n Notoaris|Koarel van 'n Notoaris]]. Hee skreef et eerste Riessense Weurdebook, en later vuur et hele Twente. 'n Eersten den as in et Riessens skreef en et ook leut oetgewen, was skoolmeister [[W.J.C. van Wijngaarden]]. Ziene verhalen en gedichten geewt völle inzicht in de sproake en kultuur van et Riessen in 'n [[19e eeuw|19en eeuw]]. Noar um is in Riessen ne stroate verneumd. Nen anderen in Riessen slim geleefden dichter was [[Jan Rozendom]]. In Riessen onbekend umdat hee oet Riessen vorttreuk, mer wal in et Riessens skreef was Gerrit Roosink.

Aandere skriewers dee't zik rechtevoort bezig hooldt met et skriewen in et Riessens zint [[Gerrit Kraa]], Gerrit Beunk, Arie Jansen en [[Gerrit Dannenberg]]. [[Jan Zandbergen]] was bekend um de limericks dee as hee alle wekken vuur de lokale krante skreef.

Öare greutsheaid blik ook oet et feit dat Riessen 'n egen volksleed hef, wat is eskreewn duur G. Mekenkamp:

=== Mooi Riessen {{Anker|Volksleed}} ===
Riessen hef ok 'n eagn volksleed: ''Mooi Riessen''. Hier he-j de dree vèrskes en et refrein. De muziek dr bie is eskreewn duur Albert Sommer:

''Tusken 't heed en bos en akker,&lt;br /&gt;tusken 't hoog' en leege land, &lt;br /&gt;woer 'n Oa zo lankzaam, lankzaam kroonkelt,&lt;br /&gt;zik 'nen weg noar 't noorden bant,&lt;br /&gt;woer nog zint, de vennekoelen&lt;br /&gt;met de bolnpeeters in 't reet,&lt;br /&gt;woer 't nog völle, völle oolderwèts is,&lt;br /&gt;weet ie woer dèt is of neet?&lt;br /&gt;''

'''Refrein:''' &lt;br /&gt;''Dèt is in Riessen, dèt oole Riessen,&lt;br /&gt;'t mooiste plaetsken oet heel Twenteland&lt;br /&gt;in heele groote steadn, kon 'k vaste aalt nit wean&lt;br /&gt;mear Riessen, jonge joa, jonge joa, jonge joa,&lt;br /&gt;dèt lig mie toch zo noa, toch zo noa, toch zo noa&lt;br /&gt;noarns is 't zo heelder en zo fris,&lt;br /&gt;umdèt 'r mear één Riessen is&lt;br /&gt;umdèt 'r mear één Riessen is.''

''Woer het wèwwertöw meàr kleppert &lt;br /&gt;landbow en ook handel bleujt, &lt;br /&gt;woer een nearig ievrig ievrig volk woont &lt;br /&gt; aalt in eenvoud op egreujd. &lt;br /&gt;Woer in 'n Esch de rogge golvet &lt;br /&gt;woer in 'n Mos de beeste weid, &lt;br /&gt;woer kastaanje en de lindeböme &lt;br /&gt;wied en zied eur geur verspreid. &lt;br /&gt; ''

''Refrein&lt;br /&gt; ''

''Woer ook vrömden geane hengoat. &lt;br /&gt;Umdet `t is zo’n rustig oord. &lt;br /&gt;Woe’j noar nachtegaal en koekkoek &lt;br /&gt;lustern könt zo ongestoord. &lt;br /&gt;Woer de kikkers in de slöte &lt;br /&gt;kwaakt eur èèn en 't zelfde leed. &lt;br /&gt;Woer het toch zo woonder-woondermooi is. &lt;br /&gt;Ken iej nog dee strekke neet? &lt;br /&gt; ''

''Refrein''

==Mooi um te weetn==
*In Riessen wörd sind 'n antal joar duur jonge möage ne ''Aftersummerparty (Halfweg Hooltn)'' organiseerd. et begun ooit as 'n kleain feestjen vuur 'n stel kameröa met ne leagertente in 'n peardebak bie nen boer, rechtevoort wörd et grötter an epakt met ne circustente en vuur et hele Riessen toogankelik.

==Bekende leu oet Riessen==
*[[Belcampo]] (Herman Pieter Schönfeld-Wichers) (1902-1992), skriewer
*[[Koarel van n Notoaris|Koarel van 'n Notoaris]] (Karel Diederik Schönfeld-Wichers) (1901-1993), skriewer van Twentse wöardebeuke
*[[Jan Zandbergen]] (1938-2021), skriewer
*[[Gerrit Kraa]] (1939), vroger skoolmeaister, non skriewer in et [[Tweants|Twents]]
*[[Harm oet Riessen]] (Harm Agteresch) (1943-2011), komiek, oold-presentator bie [[RTV Oost]], [[revue]]skriewer
*[[Dik Wessels]] (1946-2017), algemeen direkteur van VolkerWessels, de wearldwiede bouwholding woer as ook Bouwbedrief Wessels onder vaalt. Breur van Herman Wessels.
*[[Herman Wessels]] (1954-2007), oold-vuurzitter van [[FC Tweante|FC Twente]] en oprichter van Bouwbedrief Wessels
*[[Marcel Zwoferink]] (1971), akteur en zelfverdeadigingsmeister
*[[Bert van Losser]] (1973), presentator bie RTV Oost
*[[Sterrin Smalbrugge]] (1993), biologe, skriefster, presentatrice

==Vereniges==
Riessen hef 'n aktief verenigesleawn. Dr bint 'n groot antal verskeaidene sportvereniges.
*Veer voetbalclubs:
**Excelsior '31
**RKSV
**Rijssen Vooruit (meestieds of ekort tot ''Ärre Vee'')
**Sportclub Riessen
*Ne tennisverenige ''De Mors''
*Ne tennisverenige ''TCR''
*Ne zwemclub ''De Mors''
*Ne wielrenverenige: ''Tourclub Rijssen''.
*Ne volleybalverenige: ''Rivo Rijssen'' (RIVO steet vuur Riessense Volleybalclub)
*Ne gemmestiekverenige: ''VEK''
*Ne skeetverenige: ''SC Tubantia''
*Ne peardrieverenige: ''De Oosterhoffruiters''
*Dree vogelvereniges:
**''Eerste Riessense Kanarie Verenige'' (ERKV)
**Verenige van Kleane Deers- en Pluumveehoolders ''De Eendracht''
**''Zanglust''
Vearder zint dr nog verskeaidene keunstnvereniges:
*Muziekverenige ''Wilhelmina''
*[[Mirreweenterhoorn|Mirrewinterhoorn]]bloazers
*Folkloregroep ''Riessen''

==Partnerstad==
[[Ofbeelding:DEU Steinfurt COA.svg|right|50px|Woapen van Stemmert|alt=Woapn van Stemmert]]
Riessen is partnerstad met et [[Duutslaand|Duutse]] [[Stemmert]]. De beaide steaden hebt gode kontakten en dr wordt regelmoatig oetwisselingstreffens op töw ezat. et Riessense muziek ''Wilhelmina'' hef al es muziek west maaken in Stemmert, en de brandwearkorpsn van beaide steaden hebt regelmoatig saamn oefening of feest.

==Zee ook==
*[[Noorderkoarke (Riesn)|Noorderkoarke (Riessen)]]

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

==Oetgoande verbindingn==
*[https://web.archive.org/web/20070927173922/http://www.rijssen.nl/ Webstea van Riessen]
*[http://www.riessender.nl/ Webstea van en duur Riessender]
*[http://www.fotorijssen.nl/ Fotowebstea van Riessen]
{{commonscat|Rijssen}}

{{Riessen-Hoolten}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Stad in Nederlaand]]
[[Kategorie:Plaatse in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Vroggere gemiente in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Riesn-Hooltn (Tweante)]]</text>
      <sha1>r98smc42mkvwn1lzoarlslwq1bkxjkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moskou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2571</id>
    <revision>
      <id>333233</id>
      <parentid>332121</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1080" sha1="kcr7yiilanvvd19c63c3oe5mxl8j906" xml:space="preserve">{{Zie dv|Bedoelden je de buurtskop [[Moskou (Ooststellingwarf)|Moskou]] in de gemiente [[Ooststellingwarf]]?}}
[[Bestaand:Moscow In Europe.png|200px|thumb|Ligging van Moskou]]
'''Moskou''' ([[Russisch]]: '''Москва''', Moskva) is de heufdstad van [[Ruslaand]], en 't wanen in 't vleden ok de heufdstad van de [[communisme|communistische]] staot de [[Sovjet-Unie]].

Moskou is één van de grote [[wereldstad|wereldsteden]] en hef 7 punten op de liest van wereldsteden. Moskou is de grootste stad van [[Ruslaand]] en een [[metropool]] van [[Europa (continent)|Europa]]. De inwoners wörden ''Moskovieten'' eneumd.

Moskou leit an de revier de [[Moskva (revier)|Moskva]] en had op [[1 jannewaori]] [[2005]] 10.381.288 inwoners.

In Moskou bevind zich it &quot;[[Kremlin]]&quot; met it &quot;[[Rode Plein]]&quot; waor de regeering van De Russiske Federaatsie zetelt.&lt;ref&gt;[http://duma.gov.ru/en/ Staats Doema Russisch Parlement]&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{commonscat|Moscow|Moskou}}
{{Begin}}

[[Kategorie:Oost-Veluws artikel]]
[[Kategorie:Stad in Ruslaand]]
[[Kategorie:Sovjetuny]]</text>
      <sha1>kcr7yiilanvvd19c63c3oe5mxl8j906</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Volksrippebliek China</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2612</id>
    <revision>
      <id>333281</id>
      <parentid>332959</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3313" sha1="oqjhfnln75kd690h683dpdkuusq74o2" xml:space="preserve">{{Laandtabel-stl |
| naemeinlaanstael = 中华人民共和国&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó&lt;/small&gt;
| naam = China
| vlagge = [[Bestaand:Flag of the People's Republic of China.svg|125px|Vlagge van China]]
| waopen = [[Bestaand:中華人民共和國國徽.svg|90px|Waopen van China]]
| lekaosie = China in its region (claimed hatched).svg
| breedtegroad=33///N | lengtegroad=103///E | region=CN
| taelen = [[Standaard Sjinees|Manderien]] en aandere Chinese taelen
| heufdstad = [[Peking]]
| religie = [[Boeddhism|Boeddist]] 8% &lt;br /&gt; [[Taoïsme|taoïst]] 1-2% &lt;br /&gt; [[christendom|christen]] 3-4% &lt;br /&gt;  [[islam|moslim]] 1-2%
| regeringsvorm = [[Volksrippebliek]]
| km2 = 9.596.960    | pctwaeter = 2,8
| inwoners = 1,316 miljard | dichthied = 129
| muntienhied = [[Renminbi]] | valutakode = CNY
| tiedzone = [[UTC+8|+8]]
| volkslied = [[Mars van de vri'jwilligers|Mars&amp;nbsp;van&amp;nbsp;de&amp;nbsp;vri'jwilligers]]
| feestdag = Verjaordag van et ontstaon van de Volksrippebliek China, 1 oktober (1949)
| tld = cn | laandkode = CHI | til = 86
}}
'''China''' (中国, in [[Standaard Sjinees|Manderien]]: ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó'': et centraole verienigde laand van glorieuze meensken), officieel de '''Volksrippebliek China''', is een [[kommenisme|kommenistisch]] [[Staot|laand]] in [[Oost-Azië]].
 
As meensken et hebben over ''Kontinentaol China'', dan bedoelen ze meerstal et vaaste laand van China, zunder [[Hongkong]] en [[Macau]]. 

Et gaot aaltied kop aover kop wie of de meerste inwoners het, China of [[India]]. Lange lag China veur, mit zoe'n 1,3 miljard. In 2023 was India China veurbi'j&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/india-overtakes-china-to-become-worlds-most-populous-country The Guardian. &quot;india overtakes china to become worlds most populous country&quot;. Skreaven up 24. april 2023. Bekeaken up 20. oktober 2023.]&lt;/ref&gt;. Mit een oppervlakte van omdebi'j 9,6 miljoen [[vierkaante kilometer]] is et zoen betien et grootste laand ter wereld (op [[Ruslaand]] en [[Kannede]] nao). De [[heufdstad]] van et laand is [[Peking]].

== Bestuurlike indieling ==
China bestaot uut 22 perveensies.

China bestaot uut vuuf autonome gebieden:
* et [[Tibetaanse Autonome Regio|autonome gebied in Tibet]] (bezet in 1949, autonome regio sund 1965) 
* et autonome gebied van [[Binnen-Mongolië]] 
* et autonome gebied van [[Ningxia Hui]]
* et autonome gebied van [[Guangxi Zhuang]] 
* et autonome gebied van [[Xinjiang Uygur]] 

Et laand is verdielt in 23 perveensies, [[Taiwan]] wodt naemelik zien as de 23&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; perveensie. [[Hongkong]] wodde in [[1997]] een speciaol bestuurlik gebied van China en [[Macao]] bereikte disse staotus in [[1999]].

== Steden ==
De [[heufdstad]] van China is [[Peking]] (ok wel ''Beijing'' nuumd).

China bestaot uut vuuf overhiedskontroleerde gemientes:
* [[Peking]]
* [[Tsjoengking]]
* [[Sjanghai (stad)|Sjanghai]] 
* [[Tianjin]]
* [[Kanton (stad)|Kanton]] 

[[Sjanghai (stad)|Sjanghai]] is mit zoe'n betien 25 miljoen inwoners de grootste stad van et laand en is ok de daddegrootste van de wereld (nao [[Tokio]] en [[Mexico-stad]]). 

[[Hong Kong]] is een appat bestuursregio van China en beheurt sund 1997 weer bi'j China.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{commonscat|China}}

[[Kategorie:Stellingwarfs artikel]]
[[Kategorie:China| ]]</text>
      <sha1>oqjhfnln75kd690h683dpdkuusq74o2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Vaort</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2623</id>
    <revision>
      <id>333309</id>
      <parentid>271661</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="99w2bscdgp5idumsaarvhq821gnlrpa" xml:space="preserve">'''De Vaort''' kan wiezen op:

*De plaatse Dedemsvaort, ok wel [[De Vaort (plaatse)|De Vaort]] enuumd
*'t Kenaal de [[Dedemsvaort (kenaal)|Dedemsvaort]]

{{dv}}</text>
      <sha1>99w2bscdgp5idumsaarvhq821gnlrpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Et Vene (gemiente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2766</id>
    <revision>
      <id>333183</id>
      <parentid>310112</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2901" sha1="kpem63s8xh2cz30eduz9pthv2fpml9w" xml:space="preserve">{{Gemiente
| naeme = Et Vene
| bestaansnaeme vlagge = Heerenveen flag.svg
| bestaansnaeme waopen = WapenHeerenveen.jpg
| lekaosie = Map_-_NL_-_Municipality_code_0074_(2014)
| perveensie = [[Frieslaand]]
| heufdplak = [[Et Vene (plak)|Et Vene]]
| oppervlak = 187,76
| oppervlak laand = 180,86
| oppervlak waeter = 6,9
| inwoners = 50.494
| daotum inwoners = 1 jannewaori 2020
| dichthied = 279
| brettegraod = 52/58/0/N
| lengtegraod = 5/55/0/E
| region = NL-FR
| verkeersaoder = A7, A32, N380
| netnummer = 0513, 0516, 0566
| postkode = 8411 - 8459, 8490, 8491, 8494, 8495
| webstee = [http://www.heerenveen.nl www.heerenveen.nl]
}}
'''Et Vene''' ([[Nederlaands|Nederlaans]]: {{Audio|450_Heerenveen.ogg|''Heerenveen''}}; [[Westlaauwers Frais|Fries]]: ''It Hearrenfean'' of ''It Fean'') is een [[gemiente (bestuur)|gemiente]] in de perveensie [[Frieslaand]].

De gemiente Et Vene het 50.494 inwoners ([[1]] [[jannewaori]] [[2020]]&lt;ref&gt;CBS&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;), waorvan omdebi'j 29.000 in et heufdplak [[Et Vene (plak)|Et Vene]]. 

De gemiente is in [[1934]] vormd deur fusie van de veurmaolige gemientes [[Aengwirden]], een diel van [[Schoterlaand]] en een diel van [[Haskerlaand]].

==Belangriekste plakken==
De gemiente Et Vene het zestien officiële plakken, waorvan de stad Et Vene vereweg de grootste is. De Nederlaanse naemen bin de officiële, allienig de naeme van et dörp De Kniepe (''De Knijpe'') is officieel verfriesd tot ''De Knipe''.

===Stad en dörpen===
Antal inwoners per woongebied '''*''' op 1 jannewaori 2004: 
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin: 0em 0em;&quot;
|'''Stellingwarfse naeme'''||'''''Friese naeme'''''||'''Antal'''
|-
|[[Et Vene (plak)|Et Vene]] '''**'''||''It Hearrenfean''||ALIGN=&quot;right&quot;|29.750
|-
|[[Jubbege]] '''***'''||''Jobbegea''||ALIGN=&quot;right&quot;|3270
|-
|[[Ni'jehoorn]]||''Nijhoarne''||ALIGN=&quot;right&quot;|1500
|-
|[[De Kniepe]]||''De Knipe''||ALIGN=&quot;right&quot;|1470
|-
|[[Oranjewoold]]||''Oranjewâld''||ALIGN=&quot;right&quot;|1030
|-
|[[Hoornsterzwaog]]||''Hoarnstersweach''||ALIGN=&quot;right&quot;|890
|-
|[[Ooldehoorn]]||''Aldehoarne''||ALIGN=&quot;right&quot;|850
|-
|[[Mildam]]||''Mildaam''||ALIGN=&quot;right&quot;|740
|-
|[[Tjalleberd]]||''Tsjalbert''||ALIGN=&quot;right&quot;|730
|-
|[[Katliek]]||''Ketlik''||ALIGN=&quot;right&quot;|630
|-
|[[Luunjeberd]]||''Lúnbert''||ALIGN=&quot;right&quot;|450
|-
|[[Bontebok (Frieslaand)|Bontebok]]||''Bontebok''||ALIGN=&quot;right&quot;|440
|-
|[[Gersloot]]||''Gersleat''||ALIGN=&quot;right&quot;|290
|-
|[[Terbaand]]||''Terbant''||ALIGN=&quot;right&quot;|290
|-
|[[Ooldeschoot]]||''Aldskoat''||ALIGN=&quot;right&quot;|180
|-
|[[Ni'jeschoot]]||''Nijskoat''||ALIGN=&quot;right&quot;|140
|}
&lt;small&gt;Bron: CBS&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

'''*''' Woongebied: et woongebied en et bi'jbeheurende omliggende gebied buten de bebouwde koeme. Gegevens per woongebied bin niet beschikber.&lt;br /&gt;
'''**''' Exklusief Ni'jeschoot&lt;br /&gt;
'''***''' Inklusief de wiek Schurige
{{Frieslaand}}
[[Kategorie:Stellingwarfs artikel]]
[[Kategorie:Et Vene| ]]</text>
      <sha1>kpem63s8xh2cz30eduz9pthv2fpml9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opsterlaand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2824</id>
    <revision>
      <id>333244</id>
      <parentid>306956</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3039" sha1="fuq3w4bphl3pwn47fwx4mtifbbuz2dy" xml:space="preserve">{{Gemiente |
naeme = Opsterlaand |
bestaansnaeme vlagge = Flag of Opsterland.svg |
bestaansnaeme waopen = Coat of arms of Opsterland.svg |
lekaosie = LocatieOpsterland |
perveensie = [[Frieslaand]] |
heufdplak = [[Beetsterzwaog]] | 
oppervlak = 227,64 |
oppervlak laand = 224,63 |
oppervlak waeter = 3,01 |
inwoners = 29.742 |
daotum inwoners = 1 jannewaori 2020 |
dichthied = 132 |
brettegraod = 53/3/30/N |
lengtegraod = 6/5//E |
verkeersaoder = A7, N31, N381 |
netnummer = 0512, 0513, 0516 |
postkode = 8401-8409, 9241-9249 |
webstee = [http://www.opsterland.nl www.opsterland.nl] |
}}
'''Opsterlaand''' ([[Nederlaands|Nederlaans]]: ''Opsterland'' {{Audio|460_Opsterland.ogg|&lt;small&gt;uutspraoke&lt;/small&gt;}} [[Freesk|Fries]]: ''Opsterlân'') is een [[gemiente (bestuur)|gemiente]] in de [[perveensie]] [[Frieslaand]]. De gemiente had op 1 jannewaori 2020 inwoners&lt;ref&gt;CBS&lt;/ref&gt; en het een oppervlakte van 227,64 [[vierkaante kilometer|km²]].

==Belangriekste plakken==
De gemiente Opsterlaand telt zestien officiële dörpen. Et heufdplak is [[Beetsterzwaog]]. De Nederlaanse naemen bin de officiële.

===Dörpen===
Antal inwoners per woongebied op [[1 jannewaori]] [[2004]]: 
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin: 0em 0em;&quot;
|'''Stellingwarfse naeme'''||'''''Friese naeme'''''||'''Antal'''
|-
|[[Gorrediek]]||''De Gordyk''||align=&quot;right&quot;|7249
|-
|[[Ureterp]]||''Oerterp''||align=&quot;right&quot;|4610
|-
|[[Beetsterzwaog]]||''Beetstersweach''||align=&quot;right&quot;|3650
|-
|[[Wienjewoolde]]||''Wynjewâld''||align=&quot;right&quot;|2062
|-
|[[Bakkevene]]||''Bakkefean''||align=&quot;right&quot;|1961
|-
|[[Ni'j Beets]]||''Nij Beets''||align=&quot;right&quot;|1704
|-
|[[De Tienje]]||''De Tynje''||align=&quot;right&quot;|1529
|-
|[[Lippenhuzen]]||''Lippenhuzen''||align=&quot;right&quot;|1357
|-
|[[Langezwaog]]||''Langsweagen''||align=&quot;right&quot;|1055
|-
|[[Terwispel]]||''Terwispel''||align=&quot;right&quot;|1035
|-
|[[Friesepaolen]]||''Fryske Peallen''||align=&quot;right&quot;|1008
|-
|[[Siegerswoolde]]||''Sigerswâld''||align=&quot;right&quot;|882
|-
|[[Hemrik]]||''De Himrik''||align=&quot;right&quot;|737
|-
|[[Luxwoolde]]||''Lúkswâld''||align=&quot;right&quot;|427
|-
|[[Jonkerslaand]]||''Jonkerslân''||align=&quot;right&quot;|306
|-
|[[Olterterp]]||''Olterterp''||align=&quot;right&quot;|77
|-
|||''Totaol''||align=&quot;right&quot;|29714
|}
&lt;small&gt;Bron: Gemientegids 2008 - 2009&lt;/small&gt;

===Buurtschappen===
Naost disse officiële dörpen bin d'r in de gemiente de volgende [[buurtschop]]pen:
{|
|-
| width=&quot;50%&quot; valign=&quot;top&quot; |
* [[Allardsoog]] (''Allardseach'')
* [[Grootwiengaorden]]
* [[Haeneburen]]
* [[Heidehuzen]]
* [[De Hemrikerverlaot]] (''Himrikerfallaat'')
* [[Klein Grunningen]]
* [[Kortezwaog]] (''Kortsweagen'')
| width=&quot;50%&quot; valign=&quot;top&quot; |
* [[Ni'je Vaort (Opsterlaand)|Ni'je Vaort]] (''Nije Feart'')
* [[Selmien]]
* [[Sparjebird]] (''Sparjeburd'')
* [[De Oelesprong]]
* [[Ureterpe an de Vaort]] (''Oerterp oan de Feart'')
* [[Vosseburen]]
* [[Wienjeterpverlaot]] (''Weinterpfallaat'')
|}

==Zusterplakken==
* [[Ra'annana]] ([[Israël]])

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Frieslaand}}
[[Kategorie:Stellingwarfs artikel]]
[[Kategorie:Gemiente in Frieslaand]]</text>
      <sha1>fuq3w4bphl3pwn47fwx4mtifbbuz2dy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Loppersom (Grunnen)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3153</id>
    <revision>
      <id>333226</id>
      <parentid>320318</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2980" sha1="pctvvhp2obhf81sxg2o84j26bxkhf8c" xml:space="preserve">{{Gemeynde
| name = Loppersom
| bestandsname vlagge = Loppersum_vlag.svg
| bestandsname wåpen = Loppersum_wapen.svg
| lokaty = LocatieLoppersum
| provincy = 
| höyvdplaatse = '''Loppersom'''
| uppervlakde = 111,99
| uppervlakde land = 111,02
| uppervlakde water = 0,97
| inwoaner = 9.533
| dåtum inwoaner = 1 jannewoari 2020
| dichtde = 86
| breyddegråd = 53/19//N
| längdegråd = 6/45//E
| weagen = N46, N360, Spoorlien Stad - Delfziel
| netnummer = 0594, 0595, 0596
| postkode = 9910-9929, 9987, 9990-9994
| websteade = [http://www.loppersum.nl www.loppersum.nl]
}}
[[Ofbeelding:KerkLoppersum.JPG|thumb|250px|right|Petrus- en Pauluskerk Loppersum]]
[[Ofbeelding:Kerk Loppersum.jpg|thumb|250px|right|schildering in de kerk van Loppersum]]

'''Loppersom''' ([[Nederlaands]]: ''Loppersum'') is n dörp en n vrougere gemainte in de provìnzie [[Grunnen (provìnzie)|Grunnen]]. De gemainte het 9.533 inwoner (1 jannewoari [[2020]]&lt;ref&gt;CBS&lt;/ref&gt;)  en beslagt n oppervlak van 111,93 [[vierkante kilometer|km²]].

t Dörp Loppersom ligt aan de [[Lopster Wijmers]]. In t zentrum stait n schiere [[gotiek|gotische]], gedailtelk [[romanogotisch]]e kruuskèrk, de [[Petrus- en Pauluskèrk]], mit n schier interieur.

De gemainte is voak t [[epizentrum]] van de [[aardbeving|eerdschokken]] as gevolg van de [[bodemdaling|bodemdoalen]] deur de winnen van [[eerdgas]].

In [[2021]] is Delfziel, n Daam en Loppersum bie nkander doun in de gemainte [[Emsdelta (gemainte)|Emsdelta]]. 

== Indailen ==
De gemainte Loppersom omvat de volgende ploatsen: [[Aikwerd]], [[Aikwerderdraai]], [[Ainum]], [[Froamklap]], [[Garrelsweer]], [[Garsthoezen]], [[Houksmeer]], [[Honderd (Loppersom)|Honderd]], [[Hoezenge]], [[Kolhol]], [[Leerms]], Loppersom, [[Lutjeriep]], [[Lutjewiewerd]], [[Merum]], [[Middelstom]], [[Oosterwiewerd]], [[Startenhoezen]], [[Stedum]], [[Stork (Loppersom)|Stork]], [[Toornwerd]], [[Westeremden]], [[Westerwiewerd]], [[Wirdum (Grunnen)|Wirdum]], [[Wirdumerdraai]], [[t Zaand]], [[Zeeriep]], [[Zieldiek]].

== Openboar vervouer ==
Loppersoum ligt aan de spoorlien [[Grunnen (stad)|Grunnen]]-[[Delfziel]], mit stations in Loppersom en Stedum. Doarnoast binnen der veur t openboar vervouer in de gemainte nog de volgende buslienen:
* lien (1)40: Grunnen - Ten Boer - Garrelsweer - n Daam - Delfziel
* lien (1)42: Grunnen - Ten Boer - Garrelsweer - Loppersom
* lien 45: (Garrelsweer) - Loppersom - Zeeriep - t Zaand - Spiek - Holwier - Delfziel
* lijn (6)62: Loppersom - Westeremden - Garsthoezen - Oethoezen
* [[buurtbus]] 91: Loppersom - Ainum - Leerms - Oosterwiewerd - Holwier - n Daam

== Zetelverdailen gemainteroad ==
*[[Partij van de Arbeid|PvdA]] 4 zetels
*[[Christen-Democratisch Appèl|CDA]] 4 zetels
*[[GroenLinks]] 2 zetels
*Gemeentebelangen 2 zetels
*[[ChristenUnie]] 2 zetels
*[[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]] 1 zetel

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Vrougere gemainte in Grunnen]]
[[Kategorie:Emsdelta]]</text>
      <sha1>pctvvhp2obhf81sxg2o84j26bxkhf8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leek (Grönnen)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3156</id>
    <revision>
      <id>333221</id>
      <parentid>333033</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10787" sha1="cfz9tj2xosmhc77vyhnzpr0yxaneqf5" xml:space="preserve">{{Ploats in Nederlaand
| naam = Leek
| soorte = Plaats
| bestansnaam vlagge = Flag_of_Leek.svg
| bestansnaam wapen = Coat_of_arms_of_Leek.svg
| gemeente = [[Westerkertier]]
| previnsie = [[Ofbeelding:Flag_of_Groningen.svg|20px|Grunnen_(provìnzie)]]
[[Grunnen (provìnzie)]]
| inwoners = 11.565 
| doatum inwoners = 2023
| dichtheid =
| breedtegroad = 53/09/43/N 
| lengtegroad = 6/22/35/E
| verkeersoader = A7
| netnummer = 0594 
| postcode = 9350-9351
| webstee = [https://www.leek.nl// www.leek.nl]
| region = NL-GR
}}
[[Bestaand:Bürg Nienoord.jpg|duum|220x220px|Börg Nienoord up de Leek (2024)]]
'''Leek''' ([[Grunnegs|grönnegersk]]: (de) ''Laik, [[Westerkertiers|westerkwarteersk]]: (de) Leek, [[Westlaauwers Frais|freesk]]: De Like'') is en plaatse in et [[Westerkertaaier|Westerkwarteer]], provinsy [[Grunnen (provìnzie)|Grönnen]]. Et leit in et olde gewest [[Vredewold|Vreadewold]]. Leek leit teagen et dörp [[Tolbert]] an en ouk teagen et drentske dörp [[Nijtap|Nytap]]. Wyder vindst du um Leek to de dörpen [[Zeuvenhuzen (Leek)|Söävenhüsen]], [[Midwolle|Midwolde]], [[Lettelbert]], [[Oostwold (Westerkertier)|Oustwold]] en [[IJmentil|Eymentil]]. In 2023 had Leek 11.565 inwoaners.&lt;ref&gt;https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/cijfers-op-de-kaart?location=wij-eb3e836d579c403c089921b4a8be68cd&amp;subject=T001036&amp;year=2023&amp;level=Wijk&lt;/ref&gt;

Leek steyt vöäral bekend um de [[Nienoord|Börg Nynoord]]. Disse olde [[börg]] is oorsprungelik bouwd döär de family [[Van Ewsum]] üüt Middelstüm, dee de &quot;Nije Oert&quot; (&quot;nye oord&quot;, Nynoord) stichted hevt um in et gebeed südelik van Leek te begünnen med et graven van [[Törf (braandstof)|törv]].

Up et landgood Nynoord is in de börg et ''Nationaal Rijtuigmuseum'' västigd. Dit is et groutste rytüügmuseum van [[Europa (werelddeel)|Europa]].&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20250221135933/https://dvhn.nl/weekbladengroningen/het-westerkwartier/Rijtuigmuseum-krijgt-erkenning-van-CAA-28053278.html&lt;/ref&gt; Wyder is dår en grout familypark en en swemkasteyl ([[Zwömbad|swembad]] med oaverdekkede baden en en bütenbad). Up et terrein is ouk et oapenluchtteater ''Podium Nynoord'' te vinden. An de rand van et landgood is de kämping ''Westerheerdt'' västigd en dår is ouk noch en ysbane en windhundenrenbane.

Leek hevt en oaverdekked winkelcentrum, ''De Liekeblom''. De regionale skolengemeynskop ''De Borgen'' gevt underwys up VMBO-, HAVO-, VWO- en gymnasiumnivo.

==Name==

De name van Leek geyt weaderum up et woord ''Leek'' of ''Leke'' dat 'lütje water' beteykent. Disse name kumt dan weader van et watertje ''De Leeke'' of ''De Lek''. ''De Lek'' kumt vermodelik van 'lûkan' (trekken) up desülvde wyse as 'tiohan' (trekken) ouk wel 'tucht' wordt in andere plaatsen. Up de Leek sülv nömen de mensken dit watertje ''t Piepke'' (et straatje van de Dam når Nytap herinnert dår noch al an). De name van et loog kumt dan vermodelik ouk van et watertje.&lt;ref&gt;de Vries, Wobbe. ''Groninger Plaatsnamen.'' Vol. 1. J.B. Wolters, 1946.&lt;/ref&gt; 

De inwoaners van Leek nömen et dörp sülv ouk 'Leek' of 'De Leek'. Büten Leek (of büten et Westerkwarteer) seggen de mensken gauwer 'Laik'. En inwoaner van Leek heyt en 'Leekster' en du bist altyd up de Leek ('op e Leek'), düs neet 'in Leek'. &lt;ref&gt;Brontsema, Eline en Reker, Siemon. ''Op stee: Drentse en Groninger plaatsnamen verzameld.'' Huus van de Taol, 2015.&lt;/ref&gt; In et freesk heyt et dörp ouk '''De Like''&lt;nowiki/&gt;', wat noch in de name van winkelcentrum 'De Liekeblom' herkend worden kan.

== History ==
Leek is slim verbunden med et verveanen van de umgeaving wår of et nu leit. Et is untstån nå et stichten van Nynoord in 1525 döär Wigbold van Ewsum en is dårdöär in verholding en junger loog as de meyste dår um to. Middelikerwys hebben mensken höär dår in 1592 västigd.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20250221140213/https://www.geschiedenisbibliotheekgroningen.nl/historie/joden-in-groningen/leek&lt;/ref&gt; Dit vermodelik um de slüüs 'De Leke' to, dee dår bouwd is tydens et graven van veankanalen (byname et Leekster Höyvddeep). Dår hevt by Leek ouk en [[Fort|schans]] leagen up et plak wår teagenswordig de Liekeblom steyt.&lt;ref&gt;https://groningerarchiefnet.nl/46-uncategorised/leek/336-Geschiedenis&lt;/ref&gt; 

In 1660 is de Nynoordkapelle (kerke up de Dam) an Leek skunken döär Anna van Ewsum. Med dank an de törvhandel hevt et dörp hüm dan machtig üütbreided. De stoaken törv wördt höävdsakelik oaver et water vervoord up törvskeapen. Döär dit hin-en-her varen kwam dår [[handel]]. Leek lag dårvöär up en gode steade, sülvs do de törvhandel afnam. De wyken en depen dee når et Leekstermear gungen um van dår når [[Grunnen (stad)|Stad]] te gån, wassen en belangryke readen vöär disse groi.&lt;ref&gt;https://www.historischleek.nl/dorpen/leek/&lt;/ref&gt;

Döär de handel hebben in de 18e eyw ouk [[Jeuden|jöädske]] handelslüde höär västigd up de Leek. Disse gemeynskop is bynaam in de tweyde hälvde van de 18. eyw wyder groit. See hebben vöäral handel dreaven in [[Rund|ründer]], vleysk en manufakturen (sou as byvöärbeald kleader, wår et reklamebred van Denneboom&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20250221135918/https://www.tracesofwar.nl/sights/92647/Reclamebord-Joodse-Familie-Denneboom.htm&lt;/ref&gt; noch an denken döt) wårdöär de handel noch meyr anpitjed wör. Disse jöädske gemeynskop hevt en starke invlood had up et dörp. Sou is dår noch al en jöädske begraavplaatse te vinden an de [[Diepswal (Leek)|Deepswal]] (üüt 1783) en hevt dår ouk eyns en [[synagoge]] west.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; De [[Tweede Wereldoorlog|Tweyde Wearldoorlog]] hevt en starke stempel up et loog drükked. Byname de jöädske gemeynskop is eybels slim afnommen döär de [[Holocaust]]. De synagoge wör in 1978 afbroaken en et jöädske skooltje sikkum ouk in 1994. Dit skooltje is in 1995 weader upbouwd up en andere steade. Up de müre van et skooltje bennen de namen vermelded van de jöädske inwoaners dee vermoard bennen. Wyder bennen dår en heyl ende [[Stolpersteine|strükelsteynen]] dee herinneren an de olde woanplaatsen van de Jöäden van dodestyds.&lt;ref&gt;https://www.museumjoodseschooltje.nl/joodse-geschiedenis-in-leek/&lt;/ref&gt;

Et loog is nå de Tweyde Weareldoorlog nog wyder groit, maar de handel was do al slim afnommen. Disse groi was dan ouk byname möägelik umreaden sünt [[1959]] wör Leek anweasen as industrycentrum um disse krimp teagen te gån. De skans van eyrtyds was wis noch tot in de 19. eyw te seen in de förm van et loog, maar döär üütbreyding når et westen to is dår neet vöäl meyr van te seen. Üütendelik is Leek nå et üütbreyden nå de oorlog teagen et oldere [[Middeleywen|middeleywske]] dörp Tolbert angroid.&lt;ref&gt;https://www.dbnl.org/tekst/sten009monu04_01/sten009monu04_01_0056.php&lt;/ref&gt; 

Sünt de oorlog hevt Leek vöäl van de oldere gebouwen en konstruktys stådigan vernys brüked vöär nye ougmarken. Sou is et olde deepke (med de olde [[Brogge (bouwwark)|brugge]]) under de grund verswunden um rüümde te maken vöär et centrum. Hyrdöär hevt et Leekster centrum teagenswoordig en nymoodsker karakter kreagen.

== Geografy ==

Krekt nourdelik van Leek leit en koppel dörpen up en sandrug (van [[Nuus|Nüüs]] to Oustwold an to), med leegvean an wearskanten. Südelik van Leek hevt vröger hougvean leagen, mär dit is tegenswordig vöär et groutste deyl ofgraven döär de türvwinning. De verbindings når et loog to wassen dan ouk byname waterverbindings, un låter med wyder wegverkear ouk verharde weagen. Disse waterverbindings bennen alemål graven, of vöär transport of vöär ontginnen. As sodånig is Leek en [[Veenkelonie|veankoloniale]] neadersetten, döärgroit to de höäfdplåts van et Südelik Westerkwarteer.&lt;ref&gt;Possel, J. T., M. van der Werf, and J. B. Wolters. ''Leek: gemeentebeschrijving regio Westerkwartier.'' Provincie Groningen. https://020apps.nl/mip/beschrijvingen/Leek.pdf&lt;/ref&gt;

Et loog sülv word in et westen begrensd döär de Tolbertervart un in et süden döär et Leekster Höyvddeep. Wyder wordt Leek in de volgende büürten indeyld&lt;ref&gt;https://allecijfers.nl/wijk/wijk-04-leek-westerkwartier/#google_vignette&lt;/ref&gt;:

* Leeksterholt
* Nynoordsrand 
* Roudenbörg 
* Leek Centrum
* Nynoord (bütengebeed oustelik van Leek)
* Deepswal
* Oostindye (bütengebeed südelik van Leek)

== Ekonomy un Diverdåtsy ==
As groutste plak in et Südelik Westerkwarteer, is dår up de Leek en heyl nüst an möygelikheyden vöär winkelen, kultüreale vernüverye un andere diverdåtsy. De winkels bennen oaver et heyle dörp verspreyd in verskillende winkelgebeden, med et centrum sülv un et Grout Winkelpleyn de belangrykste. Nåst de vyv supermarkten un en koppel standard winkelkettes, bennen byname de bauwmarkten, möäbelsåken un de kleyding- un skonenwinkels nömenswaerdig. 

An horeca hevt et loog en koppel snackbars, eathuuskes, restaurants un eyn kroog (Café de Oude Bank). Byname de Pankokenbürcht Nynoord un Wearldrestaurant Breed bennen van belang; Breed trekt as all-you-can-eat restaurant mensken van wyd oaver de grüppe an. In de Börg Nynoord sit ouk en café, wat et in kombinåty med et museum un de skyre umgeaving en favorite steade måkt vöär en dagbesöök, mär ouk byvöärbild vöär [[Brulfte|brülovten]].&lt;ref&gt;Welkom in Leek. Ontdek Leek. Rådpleagd up 27. mey 2025. https://www.leek.nl/&lt;/ref&gt;

Leek is ouk et to huus van en koppel industryterreinen un bedryvenparken. Et oldste bedryventerrein is Bedryvsterrein Leek, dat dicht up et centrum steyt, med byname detailhandel. Vöär de groutere bedryven dee berykbår blyven motten is dår et Leeksterholt, südelik van de Ryksweg A7. Et groutste un nyste terrein is et Leeksterveld styv nordelik van de A7, döär de ligging un moderne infrastruktüür meråkels good vöär junge un nye bedryven.&lt;ref&gt;Gemeente Westerkwartier. Bedrijventerreinen. Rådpleagd up 31. mey 2025. https://www.westerkwartier.nl/bedrijventerreinen&lt;/ref&gt; Med disse kommercy is Leek eyn van de groutere ekonomyen in et Westerkwarteer. Nömenswardige ekonomy is logistyk un transport (döär ligging an de Ryksweg A7), Informåty Technology (IT), un produkty, detailhandel un dynsten. Wat dat lätste angeyt bennen dår up de Leek nömenswaerdige underneamings specialiseard in byvöärbild pearden, autos un motoren, vleyskverwarking, metalbewarking un byname waterontharders. 

{{Center|&lt;gallery&gt;
Bestaand:Kerk up de Dam up de Leek.jpg|Kerk up de Dam (2024)
Bestaand:Jöädske skool up de Leek.jpg|Jöädske Skooltje (2024)
Bestaand:Leekster Höäfddeyp.jpg|Leekster Höyvddeep (2024)
&lt;/gallery&gt;}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Artikel in de Nysassiske Skryvwyse]]
[[Kategorie:Westerkertier (gemainte)]]

{{Appendix}}</text>
      <sha1>cfz9tj2xosmhc77vyhnzpr0yxaneqf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moarum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3157</id>
    <revision>
      <id>333232</id>
      <parentid>332632</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2871" sha1="mmywf568pcnfm0mx4lae2gder8ykb3w" xml:space="preserve">{{Ploats in Nederlaand
| naam = Moarum
| soorte = Ploats
| bestansnaam vlagge = Flag of Marum.svg
| bestansnaam wapen = Marum wapen.svg
| gemeente = [[Westerkertier]]
| previnsie = [[Ofbeelding:Flag_of_Groningen.svg|20px|Grunnen_(provìnzie)]]
[[Grunnen (provìnzie)]]
| inwoners = 6.045 
| doatum inwoners = 2025
| dichtheid =
| breedtegroad = 53/08/39/N 
| lengtegroad = 6/16/04/E
| verkeersoader = A7
| netnummer = 0594 
| postcode = 9363
| region = NL-GR
|ofbeelding2=Marum, de Hervormde kerk RM28286 foto2 2015-05-10 15.11.jpg|umskrieving2=Hervörmde Kerk ien Moarum (2015)}}'''Moarum''' ([[Westlaauwers Frais|Fries]]: Mearum, [[Nederlaands]]: ''Marum'') is n [[Darp|loeg]] en vroegere [[Gemiente (bestuur)|gemeente]] ien et [[Westerkertaaier|Westerkertier]], [[Grunnen (provìnzie)|pervìnzie Grunnen]]. Et heurde vroeger bij et gewest [[Vredewold]], soamen met [[Leek (Grönnen)|De Leek]]. Moarum leit op de grins van et [[Grunnegs|Grönneger toalgebied]] en is dus beident Friestoaleg en Grunnegstoaleg ([[Zuud-Westerkwartiers]]).&lt;ref&gt;Beheersing van het Fries. Afûk. Roadpleegd op e 6e prilmoand 2026. https://afuk.frl/nl/over-het-fries/behearsking-fan-it-frysk/&lt;/ref&gt;

== Geschiedenis ==
Bij Moarum bennen bij opgroavings resten gevonden van Rendierjoagers (14.000-8000 v. Chr.) wat aangeft dat de [[Mense|mins]] al vroeg ien et gebied west het.&lt;ref&gt;Verleden van Groningen (1/8) [15-10-2008] - RTV Noord, 5:38. RTV Noord. 15 oktober 2008. &lt;/ref&gt; Dit kin wat te moaken hemmen met et feit dat Moarum aan et ende van n laange zaandrug leit die deurlopt tot aan et tegenswoordege Leekstermeer.&lt;ref&gt;Een bijzondere bult bij Marum. De Verhalen van Groningen; Albert Buursma. Roadpleegd op 6e prilmoand 2026. https://www.deverhalenvangroningen.nl/alle-verhalen/een-bijzondere-bult-bij-marum&lt;/ref&gt; Ien Moarum stijt n Nederlaands Hervörmd kerkje, vermoedelek uut e 13e eeuw. Veur de kerk leit n eeuwenolde bult woarvan [[Ooldheaidkeunde|archeologen]] nog aal niet wieten wat de beduden dr van wezen zol.&lt;ref&gt;Kijk op Groningen. TJ.W.R de Haan. 1976. Tirion B.V. Amsterdam. ISBN: 90 10 04272 3.&lt;/ref&gt; 

De noam van Moarum gijt vermoedelek weerom op Mârhêm.&lt;ref&gt;''Groninger Plaatsnamen.'' Vol. 1. Wobbe de Vries. J.B. Wolters, 1946.&lt;/ref&gt; Wat dit woord beduudt is niet wis, mor et het vermoedelek wat te doen met ''mar'' (wat wotter beduden zol) en ''hem'' (stee) wat dus ''stee aan et wotter'' of ''thuus bij et wotter'' beduden zol kinnen.&lt;ref&gt;Marum. Historisch Marum. Roadpleegd op 6e prilomoand 2026. https://www.historischmarum.nl/dorpen/marum/&lt;/ref&gt; 

== Mooi om te wieten ==
*Uut Moarum komt &quot;[[Showband]] Marum&quot;, een korps uut de nationoale topklasse.

{{dia|Schreven ien t [[Zuud-Westerkwartiers]]}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;


[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Vrougere gemainte in Grunnen]]
[[Kategorie:Westerkertier (gemainte)]]
{{Appendix}}</text>
      <sha1>mmywf568pcnfm0mx4lae2gder8ykb3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dedemsvaort</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3282</id>
    <revision>
      <id>333310</id>
      <parentid>255733</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163" sha1="gf0dlizj81knxo2868mj0ruqv0uwsfp" xml:space="preserve">'''Dedemsvaort''' kan wiezen op:

*De plaatse Dedemsvaort, ok wel [[De Vaort (plaatse)|De Vaort]] enuumd
*'t Kenaal de [[Dedemsvaort (kenaal)|Dedemsvaort]]

{{dv}}</text>
      <sha1>gf0dlizj81knxo2868mj0ruqv0uwsfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tweantsen taalwiezer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3658</id>
    <revision>
      <id>333271</id>
      <parentid>326718</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35891" sha1="htakrv4dwcsbdd1gulyyyxjh3ey73bj" xml:space="preserve">Dit is den '''Tweantsen taalwiezer''' [[Tweants]]-[[Nederlaands|Nederlands]]. Hier stoat zaken as grammatika, weurde, zegswiezen en plaatsnamen.

''Zeet ok et artikel [[Tweants]]''

== Info in et vuurten ==
[[Ofbeelding:IndelingTweants.png|thumb|right|Meestgebroekte indeling van et Tweants]]
Et Tweants is n dialekt van et [[Neersassies]], ne [[West-Germoanse toalen|West-Germaans]]&lt;nowiki/&gt;e sproakengroep. Tweants wörd zowat in heel Tweante sprökn. 75% van de Tukkers zeg at ze et good köant, 62% zeg at ze et ook dageliks doot.

Standaard Tweants gef et nich. Hoast ieder dörpken hef zienen eigen slag. Belangrieke herkenningspeuntn bint et gebroek van ''nit'', ''nich'' en ''neet''. Wo meer a'j noar et oostn goat, te meer as ze ''nich'' zegnt. [[Vjenne]], [[Eanter]] en [[Riesn]] en wat kleanere plaatsn der umhen hebt nen helen biezeunderen slag: dee hebt de oolde [[Westfaals]]e [[Brekking (taal)|kleenkerbuuging]] beheuldn in völ weur.

In de meest westelike plaatsn ([[Healdern]], [[Nijverdal]]) lik et meer [[Sallaands]], umdet dee um wöarde te verkleanen neet et Tweantse achterplaksel ''-ke ''gebroekt (boom - beumke), mer ''-ie ''(boom - beumpie). Ook hebt dee ne kleenkerverheuging metkreggen. Tweants zeg ''stool'', ''hoes'' en ''been'' terwiel as de westelike plaatsen ''stoel'', ''huus'' en ''bien'' zegt.

Dialektonderzeuker [[Jo Daan]] deelden et Tweants in twee heufdsoortn in: [[West-Tweants]] (ok wal Tweants-Groafskops neumd) en [[Oost-Tweants]]. et [[Vjens]] kreag ne aparte stea.

Sosjaal bekekken kuiert leu oet Tweante wat indirekter as aandere leu oet Neerlaand. Nen Tukker kuiert vake in [[understatement]]s. As et bievuurbeeld in nen kamer slim hete is, zegt nen Tukker vake at et dr &quot;good doo&quot; is. et Wörd wal es ezegd at de heugste vörm van Tweantse weardering is: &quot;Det was lang nit gek&quot;.

Tukkers goat aalt op ne spölse manere met öare sproake umme. Ze probeert dinge aalt zo beeldend meugelik te zegn. As bievuurbeeld nen Tweantsen tuinman an zinnen knecht vrög of he eawen et op eruumde blad wat op de koare lig wil anstaampen (zodet der mear in kan), zegt he nit: ''&quot;Wo'j det eawen anstaampen?&quot;'', mear ''&quot;Wo'j doar eawen oawerhen daansen?&quot;.'' Ook wordt dr in Tweante regelmoatig vuur de wille [[neosassisme]]s gebroekt.

== Skriefwieze ==
Der besteet ginne offisjele skriefwieze vuur et Tweants. Wal zeent der twee skriefwiezes mear of meender algemeen an enömmen; de [[Standaard Schriefwieze]] en de skriefwieze van de [[Kreenk vuur Tweantse Sproake]] (KTS). De standaard skriefwieze wil wat den oetgaank -(e)n betreft de sprektaal zo good meugelik wiergewen en biej de metkleenkers rekkenskop hoalden met etymologie en woordvörming. De KTS-skriefwieze wil meer ansloeten bie leazers dee as Hollaands leazen gewoon zeent, en bie de skriefwiezes van aandere gebeden. Vuurbeelden:

Standaard Schriefwieze:&lt;br&gt;''Vie gungn n eandken hen loopn en deedn oonderweg verskilnde zaakn bekuiern''

KTS-skriefwieze:&lt;br&gt;''Vie gungen 'n eandken hen lopen en deden oonderweg verskillende zaken bekuieren.''

Beaide skriefwiezes hebt zo vuur- en noadelen. De Standaard Schriefwieze hef as vuurdeel det et gin twiefel löt oawer de oetsproake. Een groot noadeel is det et gaaw onleasboar wörd, umdet der smangs onwies völle metkleenkers op de riege komt te stoan. De KTS-skriefwieze hef as vuurdeel det et good leasboar is vuur leu dee as met Hollaands leazen op zeent egröaid. Een groot noadeel is det et nit recht anslot op de beleawing van oetsproake, umdet der klaanken eskrewen mut worden dee as nit oet esprökken wordt. Dit keump op onervarene Platleazers vrömd en onnatuurlik oawer.

Op disse wikipedia magt beaide skriefwiezes broekt worden.

==Klaankenlear==
Um een dudelik oetsproakoawerzicht te gevven, maket vie oonderskead tusken kleenkers en metkleenkers. Oetsproake kan nog wal es ofwieken van den eskrewenen vorm.

===Vlakke kleenkers===
*[ʌ] - wördt oet esprökn as in et Duutse ''Mann''. Zooas in et Tweantse ''hadn''.
*[a] -  wördt oet-esprökn as in et Hollaandse ''Laat'', allene iets länger en mear vuurin in n moond. Zooas in ''vake''.
**As der ne in et skriewen ne -n achter de -aa steet, wördt de [a] oet-esprökn as in et [[Fraans]]ke ''trente''. Doarumme riemt &quot;Trente&quot; op et Tweantse ''kraante''.
*[æ] - Zoo um en noabiej as in et [[Engels]]e{{Info| t standaard Brits Engels, geeldt vuur ieder moal at t Engels hier eneumd wördt}} ''back'', mear dan met n moond wat meender wied lös, woerduur as he vake as [e] wördt an-eheurd. Tweants: ''ètn''.
*[ɛ] - as in et Hollaandse ''pet''. Tweants: ''pette''.
*[e] - as in et Duutse ''geben''. Nen kleenker zoonder verglieding. Tweants: ''Breef''.
*[ɛː] - as in et Engelse ''air''. Tweants: ''leavn''.
*[ɒː] - as in et Hollaandse ''Roze''. Tweants: ''noa''.
*[ɒ] - as in et engelse ''lock'', Ned. ''bol''. Tweants: ''kop''.
**[ɔ] - as in et fraanske ''bon'', Ned. ''vol''. Tweants: ''bok'', ''hok'', ''vol'', . 
*[o] - as in et Duutse ''boot''. Tweants: ''koo''.
*[u] - as in et Hollaandse ''boek''. Tweants: ''oe''.
**[uː] - as in et Hollaandse ''boer''. Ne wat längere ''oe''. Tweants: ''koele'' of ''koeele''.
*[ɜ] - as in et Duutse ''Köln'', Ned. ''löss''. Tweants: ''lös'', ''köppe''.
*[ɜː] - as in et Engelse ''turn''. Tweants: ''köant'', ''dröa''.
*[ɶ] - as in et Hollaandse ''reuk''. Tweants: ''beume''.
*[ʏ] - as in et Hollaandse ''hut''. Tweants: ''luk''.
*[y] - as in et Hollaandse ''fuut''. Tweants: ''kuukn''.
**[yː] - as in et Hollaandse ''uur'', allene wat länger; Tweants; ''uur'', ''buul'' of ''buel''.
*[ɪ] - as in et Hollaandse ''dit''. Tweants: ''lippe''.
*[i] - as in et Hollaandse ''wie''. Tweants: ''gries''.
*[iː] - as in et Engelse ''wee''. Wat längern klaank. Tweants ''griezn'', ''tieen''.

===Bugende kleenkers===
Meesttieds wördt an et eande van een woord noa nen langen klaank de [r] neet oet-esprökken. In plaatse doarvan wördt der nen dreei emaakt noar de [ə] of [à]/[ø]:
**&quot;Hier&quot; wördt oet-esprökn as [hi jə]
**&quot;Uur&quot; wördt oet-esprökn as [uu wə]
**&quot;Beer&quot; wördt oet-esprökn as [bì jə]
**&quot;Bear&quot; wördt oet-esprökn as [bèhjà] (zeflde as in et Engels)
**&quot;Hoar&quot; wördt oet-esprökn as [hoawà]
**&quot;Oor&quot; wördt oet-esprökn as [oo wà]
**&quot;öar&quot; wördt oet-esprökn as [öa wà]

[eeə] - dissen klaank begeent as in et Duutse ''geben'', mear an et eande dreeit he met ne &quot;jöh&quot;. Ofwieknde dialekten zooas et [[Riesns|Riessens]] en et [[Eanter]]s doot dit völle. Et [[Vjens]] steet der um bekeand det et zelfs allene den &quot;jöh&quot; oetsprekt, mear dan as &quot;jèh&quot;; Tweants ''breef'' wörd in et Riesns ''breeəf ''en in Eanters &quot;''brieəf''&quot; en in et Vjens &quot;''brjèf''&quot;.
*[ooə] - disn klaank wörd oet-esprökn duur nen klaank te maakn as in et Duutse ''Boot'', mear an et eande doarvan  ne &quot;wöh&quot; an too te voogn.
*[ui] wördt oet-esprökn as [öj], zooas in ''kuiern''.
** In Riesn en Eanter is hier nog nen langn variaant op: [öai], zo as in ''gröain''. Dit is nen langn [öa] zo as in ''öar'', mear dan met nen buuging noar ne [i].

===Metkleenkers===
*[b] - Standaard West-Germaansn stemhebnden kleenker.
*[p] - Krig wat mear loch as n standaard Hollaandsn [p], en is doarumme n kleain betjen met de Engelse [p] te vergeliekn.
*[d] - Standaard West-Germaans. Veraandert duur [[assimilasie]] mangs in ne [t], meesttieds as e noa ne [s] of ne [t] keump: ''Wastettan?'' (Wat is det dan?).
*[t] - Ne &quot;dikke&quot; [t]. Krig iets nen sis-klaank met, woerduur at e wal wat weg hef van de Duutse [z]. et Tweantse ''tonge'' wördt zoowat et zelfde oet-esprökn as et Duutse ''Zunge''. As de [t] an et eande van n woord steet, en et volgnde woord begeent met nen kleenker, dan kan e vuur et gemak as ne [d] oet-esprökn wördn: ''oedesprökn'' (oet-esprökn).
*[f] - Standaard West-Germaans. As e an et eande van n woord(deel) steet, en et volgnde woord(deel) begeent met nen kleenker, dan kan e vuur et gemak as ne [v] oet-esprökn wördn: ''ovveköjerd'' (of-ekuierd). Ook as e vuur nen stemhebnden kleenker keump, kan e as ne [v] oet-esprökn wordn: ''ovbrekn'' (ofbrekn)
*[v] - Standaard West-Germaans. In völle Tweantse variaantn wördt de [v] aait as ne [f] oet-esprökn, mear in et West-Tweants is der n dudelik oonderskeaid tusken ne [f] en ne [v], behalvn as ze liek noa mekoar komt: ''offoorn'' (ofvoorn), of noa nen stemmeloozn metkleenker: ''hek fedaage nif föll ann doan'' (&lt;small&gt;(doar)&lt;/small&gt; Heb ik vandage nit völle an edoan).
*[s] - Standaard West-Germaans. Wördt met roonde lipn oet-esprökn. Doarduur wördt e mangs duur boetnlaanders as ne Engelse ''-sh-'' verstoan.
*[z] - Standaard West-Germaans, met roonde lipn. In völle Tweantse variaantn wörd de [z] aait as ne [s] oet-esprökn, dus as ''seekers'' (zekers), mear in et West-Tweants is der n dudelik oonderskeaid tusken ne [s] en ne [z], behalvn as ze direkt noa mekoar komt: '' 's söandaagns''.  ('s zöandaagns), of noa nen stemmeloozn metkleenker: ''wasseukie?'' (wat zeuk ie?).
*[k] - Krig wat mear loch as ne Hollaandse [k]. k&lt;sup&gt;ch&lt;/sup&gt;. Et ''ch-''deel vaalt hoaste neet op en lik wat op den [[Duuts]]en ''ich-laut''.
*[g] - Stemhebnde (&quot;zachte&quot;) [k]. Was vroger dudeliker as non, mear allene as e wör evolgd duur ne [n] of [ng]. et Tweantse ''bign'' wör vroger oet-esprökn as et Engelse ''big'' met nen [ng]-klaank der achteran, mear de jongere genneroasies verleest um. Rechtevoort is der bie de meeste leu gin oonderskeaid mear tusken ''legn'' (dale legn) en ''lengn'' (lengn met water, of iets länger maakn). Wat leu sprekt ''legn'' rechtevoort oet as ''lejn''.
*[l] - Wat soortn Tweants maakt oonderskeaid tusken nen zwoarn en nen lechn [l]. De wat euldere soortn hebt allene den lechn [l], den at vuur in n moond met n tip van de tonge teegn de [[vuurtaandrichel]] emaakt wörd (zo as n Duutsen [l]). Aandere soortn Tweants doot an et begin van n woord/lettergreep nen lechn en an et eande van n lettergreep nen zwoarn, net as in et [[Nederlaands|Hollaands]], en wellich is et doarduur ook veraanderd.
*[r] - Van ooldsher is n meest ebroektn [r] in Tweante n tip-[r], den nog et beste te vergeliekn is met ne [d], umdet-e ongevear op dezelfde plaatse en wieze in n moond maakt mut wordn. Det is ook meteen de reedn woerumme at sommige leu ''bedde'' skrieft en aandern ''berre''. Sommige soortn Tweants gebroekt n [[huig]]-[r], den op dezelfde plaatse in n moond emaakt wörd as n [g].

===Ofzwakking (lenisie)===
As tusken twee kleenkers nen stoarkn stemloozn metkleenker steet, krig den stemme. Det geeld ook as-e an et begin van n woard steet en et vurige woard met nen kleenker eandigt.
*''Better'' wördt vake oet esprökn as '''bedde''.
*''Of esprökn'' wörd vake oet esprökn as ''ovvesprö'ng''.

===Brekking===
In de dialektn dee't esprökn wordt in et [[t Vjenne|Vjenne]], [[Eanter]], [[Riesn]], en zo noe en dan ok oostelik van de liene tusn [[Hoksebarge]]-[[Eanske]], [[Bokel (Eanske)|Bokel]]-[[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]] en Hengel-[[Oldnzel]], kö'j mangs of bienoa aait ne [[brekking (taal)|klaankbrökke]] heurn. Ne klaankbrökke is nen klaank dee vaak veurof goan wörd deur ne zachte töt harde [j]-klaank. Disse brekking kan broekt wordn, moar et is nich n verplich deel van de Tweantse uutsproak.
* In et [[Vjens]] heur iej in n plaatsnaam (''Vjenne'') al de'j hier met ne brekking te maakn hebt; in aandere steadn of döarpe wörd et mangs &quot;Venne&quot; neumd.

== Grammatika ==
=== Persoonlike veurnaamweurde ===
:Ik
:Doe/dow/iej {{info|In Oost Twente zegnt ze ok ''Doe'' en in de rest van Tweante allenig ''Iej''. D'r bint ok teorien woarin ze meent dat et met hoeveelhied arbeid van doon hef&lt;ref&gt;§5.4 in De Tweetalige Mens - E.T.G. Nuytens 1962&lt;/ref&gt;.}}
:Hee/zee/ze/ut/et/t
:Wiej/viej/wiejleu
:Iej/iejleu
:Zee/ze/zeeleu

&lt;small&gt;In völle plaatsn wördt &quot;hee&quot; ook vuur vrouwleu broekt. et Blik oet de rest van et verhaal wal of et um nen kearl of ne vrouwe geet.&lt;/small&gt;

===Lidwöarde===
Et ekeuzene lidwoard (en oetgaank van bievooglike naamwöarde) bie zelfstaandige naamwöarde haank of van et woardgeslacht, woervan as Tweants der dree hef: Mannelik, Vrouwelik en Onziedig. Doarbie maakt et Tweants oonderskeaid tusken bepoalden en onbepoalden vorm. Belangriek is hierbie det et grammatikale geslacht neet etzelfde as et biologiese geslacht hooft te wean. Et grammatikaal vrouwelike ''eande ''(vogel) kan biologies best een männeken wean: &quot;''doar zweamp '''ne''' mannelik'''e''' eand'''e'''''.&quot; Et lidwoard bepoalt hier ook of et oawer den vogel geet of oawer nen ofstaand''; hee zweamp n'''en''' helen eande.&quot; ''

Vergeliekt ook et oonderskeid tusken ''ne bolle ''(stier, een vrouwelik woard) en ''nen bol'' (stuk of ofstaand, een mannelik woard).

Et is lastig um zoonder vuurkennis te bepoalen wat vuur een geslacht of een woard hef. Et keump vake oawereen met wo as et in et [[Hoogduuts]]&lt;nowiki/&gt;is, mer det geet neet aait op. Doar keump nog bie det et völ leu neet oetmaakt. Vuural jonge leu dee der vuur kiezet um Plat te kuieren, veend et feit dét ze Plat kuiert belangrieker as good Plat kuiern. Ze haalt dan de geslachten duur mekoar. In gesprökkene sproake vaalt der lecht langshen te sjoemelen, dus vaalt et neet op.

Männelike wöarde hebt in onbepoalden vorm et lidwoard ''nen''. In bepoalden vorm et lidwoard ''den. ''Beropen zeent meestal männelik (behalve de vanoolds vrouwelike beropen, bv. in de zorg). In gesprökkene sproake wörd et onbeklemtoonde ''den ''vake verkortt töt ''&lt;nowiki/&gt;'n,'' zodet et verwarrend genog onziedig kan lieken.

Vrouwelike wöarde hebt in onbepoalden vorm et lidwoard ''ne ''en in bepoalden vorm et lidwoard ''de. ''Et West-Tweants hef achter vrouwelike wöarde meestal ne -e (vrouw'''e''', kast'''e''',''' '''kat'''te, '''piep'''e''', baank'''e'''). Wiedters zeent wöarde dee as eandigt op -is(se), -ieje, -ead/eat en -ing/-ige vrouwelik: geskiedenisse, boerderieje, universiteat, vereanige.

Onziedige wöarde hebt in onbepoalden vorm et lidwoard ''een''. In bepoalden vorm et lidwoard ''et''.

Alle verkleanwöarde wordt onziedig: den kearl - et kearlken. De vrouwe - et vröwken. Et keend - et keendjen.

====onbepoalde lidwöarde====
{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;80%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Mannelik
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Vrouwelik
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Onziedig
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Meervoald
|-
|nen kearl
|ne vrouwe
|een wich
|.-. leu {{Info|Vuur mearvoold besteet gin onbepoald lidwoard; mangs wördt r &quot;wat&quot; of &quot;n antal&quot; gebroekt: &quot;wat leu&quot;}}
|}

===bepoalde lidwöarde===
{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;80%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Mannelik
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Vrouwelik
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Onziedig
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Meervoald
|-
|(de)n kearl
|de vrouwe
|et wich
|de leu
|}

===anwieswöarde===
Um dinge an te wiezen wörd oonderskeaid emaakt tusken dinge dee't kort bie en wied(ter) of zeent.

====Kört(er) bie====
{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;80%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Mannelik
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Vrouwelik
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Onziedig
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Meervoold
|-
|dissen kearl
|disse vrouwe
|dit wich
|disse leu
|}

====Wiet(er) of====
{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;80%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Mannelik
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Vrouwelik
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Onziedig
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Meervoold
|-
|den kearl
|dee vrouwe
|det/dat wich
|dee leu
|}

===Bievooglike naamwöarde===
Disse dreedeling keump in alle bievooglike naamwöarde wierumme: den Lesten -n van et mannelike lidwoard en de leste -e van et vrouwelike lidwoard wörd achter et bievooglike naamwoord eplakt um et geslacht van et bievooglike naamwoard te loaten kloppen met et geslacht van et zelfstaandige naamwoard.

*n'''en''' kearl - nen grot'''en''' kearl - den grot'''en''' kearl
*n'''e''' vrouwe - ne kleain'''e''' vrouwe - dee kleain'''e''' vrouwe

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;In Noord-Oost Tweante wördt dee leste -e- van et vrouwelik zelstaandig naamwoard nit oet esprökken: n'''e''' vrouw - ne kleain'''e''' vrouw - dee kleain'''e''' vrouw

Bie n onziedigen oetgaank van bievooglike naamwöarde wörd oonderskeaid emaakt tusken onbepoalende en bepoalende lidwöarde:

*onbepoalend: een keend - een groot'''-''' keend
*bepoalend: et keend - et grot'''e''' keend - det grot'''e''' keend

=== Bezittelike veurnaamweurde ===
{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;80%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | 
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Mannelik
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Vrouwelik
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Onziedig
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Meervoald
|-
|ik
|mienn/minn
|miene/minne
|mien/min
|miene/minne
|-
|doe/dow
|dienn
|diene
|dien
|diene
|-
|iej/i-j
|oewn
|oewe/oene
|oew
|oewe
|-
|hee/zee/ut/t/et
|zienn/zinn
|ziene/zinne
|zien/zin
|ziene/zinne
|-
|Wiej/wi-j/viej(leu)
|oonzn
|oonze
|oons
|oonze
|-
|iejleu
|oeleu
|oeleu
|oeleu
|oeleu
|-
|zee(leu)
|öarn/earn/eern
|öare/eare/ere
|öar/ear/eer
|öare/eare/ere

|}

===Wearkwöarde===
Tweants is oonderdeel van et [[Nederlaands Leegsaksisch|West-Neersassies]], wat blik oet et [[eenheidsmearvoold]]. Dit hoald in dat alle wearkwöarde in de eerste en tweede persoon mearvoold op dezelfde wieze vervoogd wordt as de tweede persoon eankelvoold. In de hudige tied kriegnt de wearkwöarde in n tweeden persoon eankelvoold en alle dree persoonn mearvoold nen -t achter n stam van et woard.

:Ik goa
:Iej '''goat'''
:Hee geet

:Wiej/Viej '''goat'''
:Zee '''goat'''

Oawer de verleedn tied en voltooiden tied is völle te doon, want dr is weainig eenheaid in. Hieroonder zee'j van et wearkwoard ''loopn'' achter mekaar de hudige, verleedn en voltooide tied in de verskilnde vörme stoan:

:Hee loopt/löp - hee leup/leep/liep - hee hef loopn/eloopn/leupn/eleupn/leepn/eleepn/lop/elop
==== Regelmoatige wearkweurde ====
Met regelmoatige woarkwöarde wordt dee woarkwöarde bedoold woervan n stam bie elke persoon onveraanderd blif.

{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | persoon
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | rechtevoortse tied
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | verleedn tied
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | voleandigde tied
|-
|Ik 
|haal/hale
|haaln
|(e)haald
|-
|Doe
|haal'''s'''
|haalns
|(e)haald
|-
|Iej 
|haal'''t''' (aansum: haal iej)
|haaln
|(e)haald
|-
|Hee 
|haal'''t'''
|haaln
|(e)haald
|-
|Wiej 
|haal'''t''' (aansum: haal/hale wiej)
|haaln
|(e)haald
|-
|Iej(leu) 
|haal'''t''' (aansum: haal iej)
|haaln
|(e)haald
|-
|Zee
|haal'''t'''
|haaln
|(e)haald
|}

==== Hebn ==== 
{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | persoon
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | rechtevoortse tied
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | verleedn tied
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | voleandigde tied
|-
|Ik 
|heb(be)
|had/har
|(e)had
|-
|Doe
|hes
|hars
|-
|Iej 
|hebt
|hadn/harn
|(e)had
|-
|Hee 
|hef
|had/har
|(e)had
|-
|Wiej 
|hebt
|hadn/harn
|(e)had
|-
|Iej(leu) 
|hebt
|hadn/harn
|(e)had
|-
|Zee
|hebt
|hadn/harn
|(e)had
|}

==== Wean ====
{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | persoon
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | rechtevoortse tied
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | verleedn tied
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | voleandigde tied
|-
|Ik 
|bin/zin
|was/wazze
|(e)wes(t)
|-
|Doe
|bis/beens/zins
|wais
|(e)wes(t)
|-
|Iej 
|bint/zeent
|warn/wazn
|(e)wes(t)
|-
|Hee 
|is
|was
|(e)wes(t)
|-
|Wiej 
|bint/zeent
|warn
|(e)wes(t)
|-
|Iej(leu) 
|bint/zeent
|warn
|(e)wes(t)
|-
|Zee
|bint/zeent
|warn
|(e)wes(t)

|}

==== Goan ====
{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | persoon
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | rechtevoortse tied
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | verleedn tied
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | voleandigde tied
|-
|Ik 
|goa
|gung
|(e)goan(e){{Info|den lestn -e- keump allene in Zuud-west Tweante vuur}}
|-
|Doe
|gees
|gungs
|(e)goan(e)
|-
|Iej 
|goat
|gungn
|(e)goan(e)
|-
|Hee 
|geet
|gung
|(e)goan(e)
|-
|Wiej 
|goat
|gungn
|(e)goan(e)
|-
|Iej(leu) 
|goat
|gungn
|(e)goan(e)
|-
|Zee
|goat
|gungn
|(e)goan(e)
|}

=== Onregelmoatige wearkweurde ===
Met onregelmoatige woarkwöarde wordt dee woarkwöarde bedoold woervan n stam in de 3de persoon in de hudige tied ne ''umlaut'' krig.

==== Doon ====

{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | persoon
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | rechtevoortse tied
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | verleedn tied
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | voleandigde tied
|-
|Ik 
|doo
|deu/döa/dee
|(e)doan(e)
|-
|Doe
|dös
|deus/döas
|(e)doan(e)
|-
|Iej 
|doot
|deudn/döadn/deedn
|(e)doan(e)
|-
|Hee 
|döt/dut
|deu/döa/dee
|(e)doan(e)
|-
|Wiej 
|doot
|deudn/döadn/deedn
|(e)doan(e)
|-
|Iej(leu) 
|doot
|deudn/döadn/deedn
|(e)doan(e)
|-
|Zee
|doot
|deudn/döadn/deedn
|(e)doan(e)

|}

==== Loopn ====
{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | persoon
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | rechtevoortse tied
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | verleedn tied
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | voleandigde tied
|-
|Ik 
|loop/lope
|leup
|elop/loopn
|-
|Doe
|löps/loopst
|leups
|elop/loopn
|-
|Iej 
|loopt (aansum: loop iej)
|leupn
|elop/loopn
|-
|Hee 
|löp
|leup/leep
|elop/loopn
|-
|Wiej 
|loopt (aansum: lope/loop wiej)
|leupn
|elop/loopn
|-
|Iej(leu) 
|loopt (aansum: loop iej)
|leupn
|elop/loopn
|-
|Zee
|loopt
|leupn
|elop/loopn

|}

===Woardgeslacht===
Zelfstaandige naamwöarde köant wean ''männelik'', ''vröwwelik'' en ''onziedig'' in et Tweants. Ofhaankelik van et woardgeslacht mut et lidwoard en n oetgaank van et bievooglike naamwoard ekeuzn wordn.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!
! Onbepoald
! Bepoald 
! Anw vnw kortbie
! Anw vnv ofstaand
|-
| Männelik
| nen kearl
| n kearl
| dissen kearl
| den kearl
|-
| Vröwwelik
| ne vrouwe
| de vrouwe
| disse vrouwe
| dee vrouwe
|-
| Onziedig
| n keend
| t keend
| dit keend
| det keend
|}

t Bievooglike naamwoard krig in onbepoalden vörm n oetgaank van et lidwoard met: n'''en''' mooi'''en''' kearl, n'''e''' mooi'''e''' vrouwe, n'''-''' mooi'''-''' keend. In ''bepoalden'' vörm krig et onziedige woard ne extra -e: det mooi'''e''' keend.

Alle wöarde dee't eandigt op -ing of -eit/-eaid zeent vrouwelik.

===Mearvoold===
t Mearvoold kan op verskilnde wiezes evörmd wordn. Mannelike wöarde kriegnt vake ne klaankumbuging (umlaut): 1 hoond - 2 heunde. Vrouwelike wöarde kriegnt ne -n dr bie achter: 1 kiste - 2 kistn. Onziedige wöarde kriegnt dr -e(r) bie achter: 1 keend - 2 keender.

Onziedige wöarde met nen roondn klaank achterin n moond (oo, oe, oa) kriegnt ook ne umbuging noar vuurtn in n moond: 1 book - 2 beuke, 1 hoes - 2 huuze, 1 hoar - 2 höare. Klaankn dee't al vuurin n moond emaakt wordt, kriegnt gin klaankumbuging: 1 been - 2 bene.

t Oonderskeaid tusken Oost-Tweants en West-Tweants is hier vuural det et Oost-Tweants bie mannelike en onziedige wöarde n lestn lettergreep vortlöt: 1 hoes - 2 huuz, 1 woard - 2 wöar, 1 been - 2 been.

Wöarde dee't van oorsproonk nit Tweants zeent wordt vake vanzelf as vrouwelik ezeen, en kriegnt dus ook vrouwelike mearvooldsoetgänge. Wöarde dee't eandigt op -eit/-eat kriegnt vake ne mearvoolds-''n'' (fakulteat - fakulteatn), en wöarde dee't eandigt op -ing ne mearvoolds-''s'' (vereniging - verenigings).

De wieze woerop at et mearvoold evörmd kan wordn, kan ook van doarp töt doarp nog wier verskiln. In wat dialektn raakt et oonderskeaid tusken mannelik en vrouwelik aal mear vergetn, en wordt rechtevoort de meeste mearvooldn op de vrouwelike wieze doan, duur dr ne -n achter te plakn. Zo is et mearvoold van ''woard'' &quot;wöarde&quot;, mer völle dialektn maakt doar &quot;woordn&quot; van.

t Is opvalnd det bv. in Riessen de leu zegnt: ''1 stroate - 2 stroatn'', terwiel et in et Eanters is: ''1 stroate - 2 ströate''. Dit is opmaarkelik umdet &quot;stroate&quot; n vrouwelik woard is, mer in et Eanters mearvoold toch umlaut krig.

== Sk-/Sch- ==

In wat deeln van Tweante wördt de '''sch-''' op zin [[Nederlaands|Hollaands]] oet-esprökn, in aandere deeln wördt e as '''sk-''' oet-esprökn. Dr is gin regel vuur, en n eenn zegt ''skole'' en n aander ''schole''. Dit is ook nit per plaatse verskilnd, mear hef te maakn met persoonlike vuurkuur, of invlood van de umgewing.

Dr wörd wal es edacht det dit dr met te maakn hef det de oolde leu oet Tweante öare wichter Hollaands prebeern te learn en de wichter verbettern as zee in et Hollaands van ''skuur'' vuur ''schuur'' deedn. De wichter gungn disn regel dus ok in et Tweants gebroekn.

Disse &quot;verbettering&quot; zorgt dr ook vuur det leu ook wöarde met ''sch-'' goat oetsprekn dee't juust wál met ne ''sk-'' mut wordn oet esprökn, zo as bv. ''scheetbord'' (skateboard) en ''schielers'' (skeelers). Dit woarkt ook aansumme: leenwöarde oet et Hollaands met ne ''sch-'' wordt mangs met ne ''sk-'' oet esprökn (bv. ''niejskierig'')

Op disse wiki tref ie dus mangs '''sch-''', en mangs '''sk-'''.

== -ing/-ige ==
Wat woarkweurde köant (net as in et Hollaands) veraanderd wordn in zelfstandige naamweurde duur der '''-ing''' of '''-ige''' (oetsproak -ege) achter te plakn. Dee leste meugelikheaid is alleen wat eulderwètser. Rechtevoort wördt -ing mear gebroekt, mear -ige keump in wat plaatsen ook nog wal völle vuur. Doarumme kö'j hier beaide teegnkomn.
Vuurbeeldn:
*verbeelding - verbeeldige
*bedoling - bedolige
*verkering - verkerige

== Sassies ''hebn'' ==
Duur euldere sprekkers van et Tweants wördt mangs nog et hulpwoarkwoord ''hebn'' in plaatse van ''wean'' gebroekt. Dèt geet op de zelfde wieze as in et [[Engels]]:
*Engels: ''Where '''have''' you been?''
*Tweants ''Woer '''heb''' iej ewest?'' of ''Woar he'j west?''
Rechtevoort geet et op et gebroek van ''wean'' in dee stean op an: 
*Hollaands: ''Waar '''ben''' jij geweest?''
*Tweants: ''Woer '''bin''' iej ewest?'' of ''Woar bi'j wes?''.

== Sassies ''doon'' ==
Tukkers gebroekt heel vake ''doon'' as hulpwarkwoord um ne haandeling te beskriewn. A'j det noar et Hollaands vertaalt, kleenkt et wat keenderlik in de oorn, mear feailik is et heel normaal.

*''Wat doo'j?''
*''Ik '''doo''' leazn.''
*''Wat dee'j?''
*''Ik '''dee''' leazn.''
*''Wat he'j (e)doan?''
*''Ik hebbe leazn '''(e)doan'''.''
*''Woerumme steun Jan bekeand?''
*''Den '''dee''' aait völle leazn''/''Umdet hee aait völle leazn '''dee'''.''

Umdet völle sprekkers rechtevoort ook völle Hollaands doot, meant ze dèt dit keenderlik is, en doarumme neet good. Dee gebroekt doarumme rechtevoort meestntieds n Hollaandsn vorm: ''Ik leaze''.

== Saamntrekkings ==
Tweants steet ook bekeand um de völle saamntrekkings van weurde. Dit gebuurt allene neet op good geluk, mear as et oonderwoarp noa et hulpwoarkwoord keump, zoo as ''wiln'', ''hebn'', ''wean'', ''doon'' en woarkweurde dee at op nen kleenker eandigt. Allene as der noadruk op et oonderwoarp keump, wördt dit neet edoan.

'''Wiln'''
:wi'k - wil ik
:wi'j - wil iej
:wi'w - wilt wie

Meestieds wördt ''wiln'' saamn etrökn tot
:wo'k - wol ik
:wo'j - wol iej
:ezv

'''Goan'''
:goa'k - goa ik
:goa'j - goa iej
:goa'w - goa wie

'''Vuurbeeld met ''hebn'''''
*He'j um nog ezeen?
*Heb iej um nog ezeen? (met noadruk op ''iej'')

==Vuurzetsels==
In et Tweants wordt regelmoatig dubbele vuurzetsels gebroekt. Vake slot dan een &quot;noa&quot;zetsel et vuurzetselvuurwearp of. Dit is um ne oetdrukking wat mear kracht met te gewen, of te loaten zeen det ne beskrewene gebuurtenis met völle geweald gebuurt.

Vuurbeelde:
*&quot;Vie goat op de kökken ''op'' an&quot;
*&quot;Hee höw um steail vuur n kop ''vuur''&quot;
*&quot;Houwt um op n bek ''op''!&quot;
*&quot;Zo kö'j der nog mooi met an et knooin ''an'' kommen&quot;

== Wöarde ==

{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | In et Nederlaands
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | In et Tweants
|-
|Aardappel 
|Eerdappel, earpel, eerpel, tuffel, ''[[Vjenne|Vjens]]'': jappel
|-
|Altijd
|Aait, aalt, aaltied, altied
|-
|Azijn
|Ettik, azien
|-
|Begrafenis
|Groov, grove, groof, groav(e), begraffenis
|-
|Boerenkool
|Moos
|-
|Bomen
|Beum(e)
|-
|Boos, kwaad
|Hellig
|-
|Boterham
|Brugge, snee/vlak stoete
|-
|Bretels
|Li(e)chtn, zeeln
|-
|Broek (kleding)
|Boks(e)
|-
|Brood (als stof, wit-)
|Stoet(e)
|-
|Bunzing
|[[Ulk]]
|-
|Deel (Boerderij)
|Del(le)
|-
|Den (boomsoort)
|Dan(ne)
|-
|Drempel
|Dorpel, zul
|-
|Eik (als ding)
|Eekn
|-
|Eik (als soort)
|Eek
|-
|Eelt
|Zwil
|-
|Gierigaard
|Knieperd, kniepköttel
|-
|Gootsteen
|Göttegat, götngat, gottegat
|-
|Haagwinde (plant)
|Pispötjes
|-
|Ham (vlees)
|Skeenkn
|-
|Huid/lichaam
|Hoed
|-
|Jas(je), colbert
|böais
|-
|Kerk
|Keark(e), kaark(e), koarke, kark(e)
|-
|Kleding
|Kleer, klere, klear(e), 
|-
|Koe
|Koo, meervoald beest(e)
|-
|Kreuken
|Knöttern
|-
|Kwikstaart (vogelsoort)
|Bouwmeaisterke
|-
|Mensen
|Leu
|-
|Merel (vogelsoort)
|Geenteling, Geetlink
|-
|Mier
|Miegeamp
|-
|Modder
|Drek, modde
|-
|Mol
|Weul(e), wreut, vroot, vrote
|-
|Morsen (werkwoord)
|Sopn, smearn, smiestern, knooin, slatern
|-
|Motor (andrieving)
|Tuf
|-
|Muur (kruid)
|Miere
|-
|Onkruid
|[[Krödde (plaanten)|Roed]], onkroed, rood
|-
|Ontzettend
|Onmeundig, machtig
|-
|Ooievaar (vogelsoort)
|[[Stöarke|Stoark]], meervoald stöark(e), kikkervretter, klepper-Deark
|-
|Opscheplepel
|Sleef
|-
|Pinda's
|Aapnnötjes
|-
|Prullenbak
|Askenemmer
|-
|Punt/uiteinde
|Tip
|-
|Reu (hond)
|Rekkel
|-
|Rookkamer
|Damphoes, damphuus
|-
|Ruzie
|Verskel, drokte, houweriej(e), kif, stichelderiej(e), gedoo, wöarde hebn
|-
|Schaap
|Schoap
|-
|Schort
|Scholdook, scholk, skelk, schoeterd, sloch(t), sluj, sopsleui. 
|-
|Schuim
|Broes, schoem
|-
|Sperwer
|Klemmerd
|-
|Stier
|Bol(le), boln
|-
|Stoel
|Stool
|-
|Stoeien
|Balgen, dawweln
|-
|Taal
|Sproak(e), taal
|-
|Toilet
|Huuske, driethoes, tonne, pot
|-
|Totaal, helemaal
|kats, kèts, gils
|-
|Tuin
|Hof, goardn
|-
|Ui
|Siepel
|-
|Uil
|Oel(e)
|-
|Vijver
|Viever
|-
|Visite
|Kuiervolk, visiet, viseet, visite, viziet, visietnleu
|-
|Vogelverschrikker
|Skiw{{Info|Vaake ook as skeeldwoord gebroekt}}
|-
|Voorhoofd
|Plètte, plät(te)
|-
|Zak (in kleding)
|Tuk
|-
|Zak (plastic/papieren) 
|Toetn, tute, buul
|-
|Zeef
|Ziej(e)
|-
|Zinsbegoocheling
|Oognbekeukelderieje
|-
|}

== Zegswiezn ==
:&gt;''Der is hieroawer n volledig oawerzicht: [[Tweantse zegswiezen]]''

Tweants hef vake aandere oetdrukkings as et Hollaands. Zo kan et Hollaandse &quot;''alles goed?''&quot; letterlik vertaald wordn noar &quot;''Alns good?''&quot;, mear echt Tweants gebrok vake de vroage &quot;''Good te passe?''. De Tweantse zegswiezn zeent vake beeldend; duur ne abstrakte beskriewing te geewn, weett de tooheurders wat dr bedoold wörd. Der zitt vake natuurellemeantn in. De beskriewings köant mangs slim ofwiekn van et bedoolde. Tukkers vertaalt disse zegswiezn vake rechtstreeks noar et Hollaands, woerduur at de [[Tweantisme]]s ontstoat.

Hier he'j n poar vuurbeelde:
{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;80%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | In et Nederlaands
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | In et Tweants

|-
|Alles goed?
|Good te pas(se)? Nog n betjen goans? Wodöanig? Kö'j et volhooldn?
|-
|Aandacht van de andere sekse krijgen
|Gesnoef um de dure hebn, geroek um et hoes kriegn
|-
|Ben je doof?
|He'j et met de oorn? He'j zwil in de oorn?
|-
|Daar kun je zeker van zijn
|Doar hoo'j nit achteran. Doar kö'j doonder op zegn. Doar kö'j gif op innemn
|-
|-
|Dat gaat je mis hoor!
|Det vrös oe op n emmer!
|-
|De wind van voren krijgen
|n Schoer duur de bene kriegn, n board der of kriegn, de kaste oet ekeard kriegn
|-
|Het ligt nooit aan hemzelf
|As nen boer nit kan zwemn (dan ligt et an et water)
|-
|Ik ben werkeloos
|Ik bin bie de dure/t hoes/de kökken
|-
|Lachen als een boer met kiespijn
|Lachn as nen sik in de braandnetteln
|-
|-
|Van hem/haar is niet te winnen (bij gesprekspartners die koppig vasthouden aan hun foutieve standpunten, met enige wrevel vastgesteld)
|Teegn n peard kö'j nit gaapn / teegn ne koo kö'j nit drietn
|-
|Verkering uit hebben
|Ut nus/nös oonder n boom / de beume hebn (lign)
|-
|}

As nen Tukker wat te völle dut met noadelige gevolgen, keump dr vuur et woarkwoord n [[prefix]] ''ver-'':
*Ik hebbe miej verbuurd (ik hebbe te zwoar ebuurd, dus non he-k ne zeare rugge)
*Ik hebbe miej verjag (Ik bin te vear ejag, en non mu-k n heel stuk wierumme of ik bin te laate kömn)
*Ik hebbe miej verhöwn (en non he-k nen zearn doem)

== Plaatsnaamn ==

{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;40%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | In et Tweants
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | In et Nederlaands
|-
|[[Albeargn]]
|Albergen
|-
|[[Almelo]]
|Almelo 
|-
|[[Beantel]]
|Bentelo
|-
|[[Beckum]]
|Beckum
|- 
|[[Böaningn]]
|Beuningen
|-
|[[Bokel (Eanske)|Bokel]] 
|Boekelo (Enschede)
|-
|[[Bokel (Hoksebarge)|Bokel]] 
|Boekelo (Haaksbergen)
|- 
|[[Boorn]]
|Borne
|- 
|[[Boornerbrook]]
|Bornerbroek
|- 
|[[Breklenkaamp]] 
|Breklenkamp
|- 
|[[Broenehaar]] 
|Bruinehaar
|- 
|[[Buurse]] 
|Buurse
|- 
|[[Dealdn]] 
|Delden
|- 
|[[Dealdnerbrook]] 
|Deldenerbroek
|- 
|[[Dealdner Es]] 
|Deldeneresch
|- 
|[[Deankaamp]] of Dearnkaamp, n Doarp
|Denekamp
|- 
|[[Deepn]]
|Diepenheim 
|-
|[[Deulder]]
|Dulder
|- 
|[[Doarle]] 
|Daarle
|-
|[[Doarseveld]]
|Daarlerveen
|- 
|[[Döarningn]] 
|Deurningen
|- 
|[[Eanske]]
|Enschede
|- 
|[[Eanter]] 
|Enter
|- 
|[[Eul]] 
|Oele
|- 
|[[Fleringn]] 
|Fleringen
|-
|[[Gammelke]]
|Gammelke
|- 
|[[Geester]] 
|Geesteren
|- 
|[[De Glanerbrug]] 
|Glanerbrug
|- 
|[[Goor]] 
|Goor
|-
|[[Haadorp]]
|Adorp
|-
|[[n Haarbrik]]
|Harbrinkhoek
|- 
|[[n Ham]]
|Den Ham
|- 
|[[Hoksebarge]] 
|Haaksbergen
|- 
|[[Heldern]] of Healndoorn
|Hellendoorn 
|- 
|[[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]] 
|Hengelo
|- 
|[[Hertem]] 
|Hertme
|- 
|[[De Hoeve (Hoksebarge)|De Hoeve]] 
|Sint Isidorushoeve
|-
|[[t Langnven]] 
|Langeveen
|- 
|[[Lattrop]] 
|Lattrop
|-
|[[Lemsel]]
|Lemselo
|- 
|[[Lönnker]] 
|Lonneker
|- 
|[[Loster]] 
|Losser
|- 
|[[De Lut]] 
|De Lutte
|- 
|[[Mariaparochie]] 
|Mariaparochie
|-
|[[Maander]] 
|Mander
|- 
|[[t Maanderven]] 
|Manderveen
|- 
|[[Maarkel]] 
|Markelo
|- 
|[[Niejstad]]
|Nijstad
|-
|[[Nijverdal]]
|Nijverdal
|-
|[[Noard Döarningn]]
|Noord Deurningen
|- 
|[[Nötter (Wierdn)|Nötter]] 
|Notter
|- 
|[[Nutter]] 
|Nutter
|- 
|[[Oagel]] 
|Agelo
|-
|[[Old Oatmörsken]]
|Oud Ootmarsum
|- 
|[[Oatmörsken]] of Oatmöske
|Ootmarsum
|- 
|[[Oaverdeenkel]]
|Overdinkel
|- 
|[[Oazele]]
|Azelo 
|- 
|[[Oldnzel]] 
|Oldenzaal
|- 
|[[Ossel]]
|Usselo
|- 
|[[Rektum (Wierdn)]]
|Rectum
|-
|[[Reutum]] 
|Reutum
|- 
|[[Riessen]] 
|Rijssen
|-
|[[Rossum (Oaveriessel)|Rossum]] 
|Rossum
|- 
|[[Sunnoa|Senoa]]
|Zuna
|-
|[[Soasel]] 
|Saasveld
|- 
|[[Tilgt]] 
|Tilligte
|- 
|[[Tubbige]] 
|Tubbergen
|- 
|[[Twekkel]] 
|Twekkelo
|- 
|[[Vas]]
|Vasse 
|- 
|[[t Vjenne]]
|Vriezenveen
|- 
|[[Voalt]]
|Volthe
|-
|[[De Wieke]] 
|Vriezenveensewijk
|- 
|[[Vroomshoop]] 
|Vroomshoop
|- 
|[[Weersel]] 
|Weerselo
|- 
|[[Westerhaar]] 
|Westerhaar-Vriezenveensewijk
|- 
|[[Wierdn]] 
|Wierden
|- 
|[[Zeander]] 
|Zenderen
|-
|[[De Zoeke]]
|De Zoeke
|}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Nedersaksische taalwiezers}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Tweants]]
[[Kategorie:Taalwiezers]]</text>
      <sha1>htakrv4dwcsbdd1gulyyyxjh3ey73bj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Almere</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3755</id>
    <revision>
      <id>333160</id>
      <parentid>306971</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T17:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3606" sha1="2x5gcwhpue8njdr8h8ts9zdkmrycf77" xml:space="preserve">{{wrapper}}
|
{{Gemeente |
naam = Almere |
bestaansnaam vlagge = Almere_vlag.svg |
bestaansnaam wapen = Waopen_Almere.png | 
lokasie = LocatieAlmere |
previnsie = [[Flevolaand]] |
heufplaose = [[Almere Stad]] |
kernen = [[Almere Haven]], [[Almere Buten]], [[Almere Hout]], [[Almere Poort]], [[Almere Pampus]]  (in anbouw), [[Almere Oosterwold]] (in de ontwarpfase) | 
oppervlak = 248,77 |
oppervlak laand = 129,60 |
oppervlak waoter = 119,17 |
inwoeners = 211.840 |
daotum inwoeners = 1 januari 2020 |
dichtheid = 1635 |
breedtegraod = 52/22/0/N |
lengtegraod = 5/13/0/E |
verkeersaoder = A6, A27, N305; spoorliende [[Weesp]]-[[Lelystad]] |
netnummer = 036 |
postcode = 1300-1379 |
webstee = [http://www.almere.nl www.almere.nl] |
}}
|-
|[[Bestaand:Map NL Almere.PNG|270px|right|thumb|Wiekindeling Almere]]
|}
'''Almere''' ({{Audio|254_Almere.ogg|&lt;small&gt;uutsprake&lt;/small&gt;}}) is n gemeente in de [[Nederlaand]]se [[pervincie|provinsie]] [[Flevolaand]], in de polder [[Zujelik Flevolaand]]. De gemeente grenst an [[Lelystad]] en [[Zeewolde]] en an t [[Gooimeer]], [[IJmeer]] en [[Markermeer]]. Almere ligt twee tot vuuf meter onder t zeenivo.

Almere is noen wat t antal inwoeners angeet de grootste gemeente van [[Flevolaand]] mit zo'n 211.840 inwoeners ([[1]] [[januari]] [[2020]]&lt;ref&gt;CBS&lt;/ref&gt;), en de zeuvende gemeente van [[Nederlaand]]. 

== Stadsdelen ==
Almere besteet (of zal bestaon) uut de volgende stadsdelen: 
* [[Almere Stad]] 
* [[Almere Haven]] 
* [[Almere Buten]] 
* [[Almere Hout]]
* [[Almere Poort]]
* [[Almere Pampus]]  (in anbouw)
* [[Almere Oosterwold]] (in de ontwarpfase)

== Geschiedenisse ==
Van oorsprong waren de [[Iesselmeerpolder]]s veural of zelfs allinnig bedoeld as laandbouwgrond. Nao de [[Tweede Wereldoorlog]] zaggen ze dat de vloggreuiende bevolking van mit name [[Amsterdam]] veur n deel argens aanders zol mutten gaon woenen. Zo bin der twee stejen in de polders [[Oostelik Flevolaand|Oostelik]] en [[Zujelik Flevolaand]] an-eleegd. De stad in Oostelik Flevolaand wördden [[Lelystad]], de stad in zujelik Flevolaand wördden op de eerste schetsen nog ''Zuudweststad'' eneumd, mer kreeg in de jaoren zeuventig de naam ''Almere'', naor de vrog-middeleeuwse naam van de [[Zuderzee|Zujerzee]].

De eerste [[huus|woeningen]] in Almere wördden in [[1976]] op-eleverd. De stad wördden to nog bestuurd deur t ''Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders (O.L. Z.IJ.P.)'', mit n laanddrost an t heufd. In [[1984]] wördden de gemeente Almere offisieel in-esteld.

Oorspronkelik was Almere op-ezet as meerkernige stad. Dit beleid is los-eleuten, zodat bieveurbeeld n wiek as ''Tussen de Vaorten'' ebouwd kon wörden. Oek zie'j tussen de oudste en de niejste woenwieken dudelik dat t woeningbouwbeleid veraanderd is: in de jaoren zeuventig was dit ericht op nivellering en funksionaliteit, in de jaoren negentig kwammen der meer exklusieve en opvallende woeningen (bieveurbeeld in de ''Regenboogbuurte'').

== Stejenbaanden ==
Almere is n offisiële [[zusterstad]] van de Deense stad [[Aalborg]]. Oek hef t vrendschappelike baanden mit:
* [[České Budějovice]] (Tsjechië)
* [[Haapsalu]] (Estlaand)
* [[Kumasi]] (Ghana)
* [[Lancaster]] (Verenigd Koninkriek)
* [[Milton Keynes]] (Verenigd Koninkriek)
* [[Rendsburg]] (Duutslaand)
* [[Växjö]] (Zweden)
* [[Rathenow]] (Duutslaand)

== Uutgaonde verwiezingen ==
{{Commonscat|Almere}}

[[Bestaand:Almere kastele.jpg|thumb|Kasteel Almere]]
{{Flevolaand}}

{{Dialekt|wvel|Nunspeet|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Gemeente in Flevolaand]]
[[Kategorie:Plaotse in Flevolaand]]</text>
      <sha1>2x5gcwhpue8njdr8h8ts9zdkmrycf77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dronten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3763</id>
    <revision>
      <id>333177</id>
      <parentid>306972</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2631" sha1="4ut7xgn8a0r5qran1wwx46su63hamyf" xml:space="preserve">{{Gemeente|
naam = Dronten |
bestaansnaam vlagge = |
bestaansnaam wapen = |
lokasie = LocatieDronten |
previnsie = [[Flevolaand]] |
heufplaose = '''Dronten''' | 
kernen = [[Biddinghuzen]] en [[Swifterbant]] |
oppervlak = 423,89 |
oppervlak laand = 333,89 |
oppervlak waoter = 90 |
inwoeners = 41.569 |
daotum inwoeners = [[1 januari]] [[2020]] |
dichtheid = 125 |
breedtegraod = 52/31/0/N |
lengtegraod = 5/43/0/E |
verkeersaoder = A6, N305, N306, N307, N309 |
netnummer = 0321 |
postcode = 8250-8259 |
webstee = [http://www.dronten.nl www.dronten.nl] |
}}
'''Dronten''' ({{Audio|255_Dronten.ogg|&lt;small&gt;uutsprake&lt;/small&gt;}}) is n plaotse en [[gemiente (bestuur)|gemeente]] in de [[Nederlaand]]se [[pervincie|provinsie]] [[Flevolaand]], in de polder [[Oostelik Flevolaand]]. Op [[1 januari]] [[2020]] had de gemeente 41.569 inwoeners&lt;ref&gt;CBS&lt;/ref&gt; op n oppervlakte van 333,89 [[vierkaante kilemeter|km²]]. De plaotse zelf hef ongeveer 27.871 inwoeners ([[2012]]).

==Geschiedenisse==
De plannen over de gemeente Dronten wördden vanaof t begin van de jaoren '50 emaakt. Veur de darpskoeme van Dronten begunnen de eerste konkrete plannen in [[1958]]. De bouw van t darp begun in [[1960]]. Van t begin aof an was der diskussie of Dronten n darp of n stad zol mutten wörden. Op 26 april 1962 kwammen de eerste bewoeners naor Dronten. In eerste instansie wördden uutegaon van hooguut 15.000 inwoeners, in laotere plannen wördden dit 30.000 inwoeners. Sinds 2012 hef de gemeente Dronten (Biddinghuzen, Dronten en Swifterbaant) meer as 40.000 inwoeners.

Op 1 jannewaori 1972 wördden de gemeente Dronten offisieel in-esteld. De naam Dronten kömp van de polder Dronthen, n polder die ontstaon is deur an-eslibd laand bie [[Kampen (Overiessel)|Kampen]], op de grens van de provinsies [[Overiessel]] en [[Gelderlaand]]. Tot de instelling van de provinsie Flevolaand in 1986 voerden Ministerie van Binnenlaandse Zaken de meeste provinsietaken uut; sommige taken wördden deur de gemeente zelf eregeld.

== Verkeer en vervoer ==
Dronten ligt an de provinsiale wegen [[N305]], [[N307]] en [[N309]].

As onderdeel van de Hanzeliende tussen [[Lelystad]] en [[Zwolle]] is der n [[stasion]] in Dronten ebouwd, dat op 9 desember 2012 in gebruuk eneumen is. Dronten is hierdeur beter bereikbaor ewörden, de reistied van Dronten naor Zwolle is noen zo'n twintig minuten.

==Darpskernen==
*[[Biddinghuzen]]
*[[Swifterbaant]]
*[[Ketelhaven]]
*[[Roggebotsluze]]

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Flevolaand}}
{{Dialekt|wvel|Nunspeet|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}}

[[Kategorie:Gemeente in Flevolaand]]
[[Kategorie:Plaotse in Flevolaand]]</text>
      <sha1>4ut7xgn8a0r5qran1wwx46su63hamyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noordoostpolder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3766</id>
    <revision>
      <id>333239</id>
      <parentid>306974</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3304" sha1="2yllxhcjy3coc6jk10vl5vwhst91f3b" xml:space="preserve">{{wrapper}}
|
{{Gemeente |
naam = Noordoostpolder |
bestaansnaam vlagge = Noordoostpolder vlag.svg|
bestaansnaam wapen =  Coat of arms of Noordoostpolder.svg|
lokasie = LocatieNoordoostpolder |
previnsie = [[Flevolaand]] |
heufplaose = [[Emmeloord]] | 
kernen = [[Baant]], [[Creil]], [[Espel]], [[Ins]], [[Kraggenburg]], [[Luttelgeest|Luttelgiest]], [[Marknesse]], [[Nagele]], [[Rutten]], [[Tollebeek]]  | 
oppervlak = 595,43 |
oppervlak laand = 460,31 |
oppervlak waoter = 135,12 |
inwoeners = 47.262 |
daotum inwoeners = 1 januari 2020 |
dichtheid = 103 |
breedtegraod = 52/42/0/N |
lengtegraod = 5/45/0/E |
verkeersaoder = A6, N50, N331, N333, N351, N352 |
netnummer = 0527 |
postcode = 8300-8319 |
webstee = [http://www.noordoostpolder.nl www.noordoostpolder.nl] |
}}
|-
|[[Ofbeelding:Satellite image of Noordoostpolder, Netherlands (5.78E 52.71N).png|thumbnail|right|Satellietfoto van de Noordoostpolder]]
|}
De '''Noordoostpolder''' ({{Audio|257_Noordoostpolder.ogg|&lt;small&gt;eutspraak&lt;/small&gt;}}) is n [[polder]], [[gemiente (bestuur)|gemiente]] in laandstreek in de [[Nederlaand]]se [[pervincie|provinsie]] [[Flevolaand]]. De gemiente ad op [[1 januari]] [[2020]] 47.262 inwoeners&lt;ref&gt;CBS&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt; op n laandoppervlakte van 460,31 [[vierkaante kilemeter|km²]]. Mit n waoteroppervlak (voral t [[Iesselmeer|IJsselmeer]]) van 135,12 km² kömp de totaole oppervlakte op 595,43 km². De oofdplaotse van de gemiente is [[Emmeloord]].

t Vuurmaolige eilaand [[Urk]] maakt ''gien'' diel eut van de gemiente Noordoostpolder; Urk is n zelfstaandige gemiente.

== Plaotsen in dörpen in de gemiente ==
De gemiente Noordoostpolder bestot eut 12 plaotsen, waorvan Emmeloord verreweg de grootste is. t Gemiente-eus stot in [[Emmeloord]].

Antal inwoeners per plaotse op 1 april 2014:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; align=&quot;center&quot;
!Naam!!Begin!!Plan!!1985!!2014
|-
|[[Emmeloord]] ||1943||align=&quot;right&quot;|10.000||align=&quot;right&quot;|18.976||align=&quot;right&quot;|25.669
|-
|[[Marknesse]] ||1946||align=&quot;right&quot;|2.000||align=&quot;right&quot;|2.194||align=&quot;right&quot;|3.738
|-
|[[Ins]]||1948||align=&quot;right&quot;|2.000||align=&quot;right&quot;|1.618||align=&quot;right&quot;|2.990
|-
|[[Tollebeek]]||1956||align=&quot;right&quot;|2.000||align=&quot;right&quot;|579||align=&quot;right&quot;|2.407
|-
|[[Luttelgiest]]||1950||align=&quot;right&quot;|2.000||align=&quot;right&quot;|666||align=&quot;right&quot;|2.200
|-
|[[Nagele]]||1954||align=&quot;right&quot;|2.000||align=&quot;right&quot;|1.014||align=&quot;right&quot;|1.939
|-
|[[Rutten (Nederlaand)|Rutten]]||1952||align=&quot;right&quot;|2.000||align=&quot;right&quot;|620||align=&quot;right&quot;|1.689
|-
|[[Creil (Nederlaand)|Creil]]||1953||align=&quot;right&quot;|2.000||align=&quot;right&quot;|687||align=&quot;right&quot;|1.649
|-
|[[Kraggenburg]]||1948||align=&quot;right&quot;|2.000||align=&quot;right&quot;|655||align=&quot;right&quot;|1.416
|-
|[[Espel]]||1956||align=&quot;right&quot;|2.000||align=&quot;right&quot;|714||align=&quot;right&quot;|1.386
|-
|[[Baant]]||1951||align=&quot;right&quot;|2.000||align=&quot;right&quot;|651||align=&quot;right&quot;|1.344
|-
|[[Skokkelaand]]||n.v.t||align=&quot;right&quot;|0||align=&quot;right&quot;|0||align=&quot;right&quot;|8
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|'''Totaol'''||||align=&quot;right&quot;|30.000||align=&quot;right&quot;|28.374||align=&quot;right&quot;|46.435
|}
&lt;small&gt;Bron: gemiente Noordoostpolder&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Flevolaand}}
{{Dialekt|urs|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}}

[[Kategorie:Noordoostpolder| ]]
[[Kategorie:Streek in Flevolaand]]
[[Kategorie:Vroggere gemiente in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Zuderzeewarken]]</text>
      <sha1>2yllxhcjy3coc6jk10vl5vwhst91f3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Broke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3800</id>
    <revision>
      <id>333339</id>
      <parentid>321653</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T00:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>333339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1096" sha1="lcves00gaqe09tlwfoheeykn2bh8ud5" xml:space="preserve">{{Ploats in Nederlaand
| soorte=Buurtschop
| lokasie=
| region=NL-GE
| gemeente=Berkelland
| oppervlak=
| oppervlak laand=
| oppervlak water=
| inwoners=
| doatum inwoners=
| breedtegroad=52/9/52/N 
| lengtegroad=6/39/17/E 
| dichtheid=
| verkeersoader=
| netnummer=
| postcode=
| webstee=
}}
'''Broke''' of '''Broeke''' (Nederlands) is ne buurtschop en straeke in de gemeente [[Berkelland]] in de [[Nederland]]se previnsie [[Gelderland]].
Broke heurden tot 1 januari 2005 bi-j de veurmalege gemeente [[Nee]]. Met de gemeenteleke herindeling ging Nee op in de ni-je gemeente [[Berkelland]].
==Bron==
* [https://web.archive.org/web/20080528222445/http://taal.phileon.nl/nds_achterhoek.php Taal.phileon.nl]

== Link ==
* [https://web.archive.org/web/20130813171158/http://www.atlas1868.nl/ge/neede.html Nee, Kaarte van J. Kuyper 1867] 


[[Ofbeelding:Broeke (Neede) 1818.jpg|250px|thumb|left|Broke als deel van de (veurmalege) gemeente Nee (Neede) 1818. Kadasterkaarte (verzamelplan)]]

{{Berkelland}}

[[Kategorie:Achterhooks artikel]]
[[Kategorie:Berkelland]]
[[Kategorie:Plaotse in Gelderlaand]]</text>
      <sha1>lcves00gaqe09tlwfoheeykn2bh8ud5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stadsfries</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4807</id>
    <revision>
      <id>333323</id>
      <parentid>291109</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="7wvq70ja33auybhfcn0yny842hi79b4" xml:space="preserve">{| {{prettytable}} border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;300&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:1em;&quot;
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|&lt;big&gt;Stadsfries&lt;/big&gt;
|-
|Naeme  
|{{PAGENAME}}
|-
|Aandere naemen  
|Stadsfrys / Stedsk (Fries)
|-
|Wodt praot in 
|[[Nederlaand]] 
|-
|Taelgebied  
|[[Frieslaand]]
|-
|Antal sprekers 
|45.000 (schatting)  
|-
|Taelklassifikaosie  
|
*[[Indo-Europees]]
**[[Germaanse sproaken|Germaans]]
***[[West-Germaans]]
****[[Nederfrankisch]]
*****[[Nederlaands|Nederlaans]]
******[[Hollaans (dialekt)|Hollaans]]
|-
|Schrift  
|[[Latainse alfabet|Latiens alfabet]] 
|-
|Taelstaotus 
|wodt zien as een dialekt van et Hollaans
|-
|Taelkode ISO 639-1  
|n.v.t. 
|-
|Taelkode ISO 639-2  
|n.v.t. 
|-
|Taelkode ISO 639-3/DIS 
|n.v.t.
|}
[[Image:Stadsfries.gif|thumb|285px|Omkrieten waor et Stadsfries praot wodt]]
'''Stadsfries''' ('''Stadsfrys''' in et dialekt zels, '''Stedsk''' in et [[Westlaauwers Frais|Fries]] en '''Liwwarders''' in Liwwadden) is de saemenvattende naeme van de stadsdialekten die in Friese steden en grote plakken [[Liwwadden (stad)|Liwwadden]], [[Sneek (stad)|Sneek]], [[Bolsward]], [[Franeker]], [[Dokkum]], [[Harlingen (stad)|Harlingen]], [[Stavoren]] en tegensworig ok (weer) in [[Et Vene (plak)|Et Vene]] praot wodden. Op taelkundige gronden bin ok et [[Midslaand|Midslaans]], et [[Amelaans]], et [[Et Bildt|Bildts]] en et [[Kollum|Kollummers]] verwaant an et Stadsfries. Pattie taelkundigen rekenen disse dialekten tegere mit et [[Westfries]] van [[Westfrieslaand]], [[Tessel]] en [[Vlielaand]] tot et [[Friso-Frankisch]].

De naeme ''Stadsfries'' moet niet al te letterlik zien wodden: veural in de woordeschat is de tael veural [[Nederlaands|Nederlaans]]. Et Stadsfries is naemelik in de [[16e eeuw]] ontstaon doe [[Frieslaand]] zien bestuurlike zelsstaandighied verleur. In de grotere Friese steden ontston doe de noodzaeke Nederlaans te leren. Et uutaendelike risseltaot was een mingtael mit een grotendiels [[Hollaans (dialekt)|Hollaanse]] woordeschat en veurnaemelik Friese taelprincipes. Butendat is et [[Westlaauwers Frais|Fries]] van et omringende plattelaand sund die tied stark evolueerd, zodat et Stadsfries nog veul meer van et mederne Fries as van et [[Ooldfries]] ofwiekt.

==Klaanken==
In et Stadsfries ontbreken de mederne Frieze twieklaanken ''ie'', ''ue'' en ''uo'', lichtkaans omdat et Fries in de tied dat et Stadsfries an zien opmars begon disse twieklaanken nog niet had. De [[Oold-Germaans]]e begincluster ''sk-'' is zoas in et Fries ''sk-'' bleven (behalven op [[Amelaand]]). Et Stadsfries het gien ''v-'' en ''z-'' an et beginne van een woord, krek zoas in et Fries. De Nederlaanse ''ij'' en ''ui'' is terugge te vienen as ''ie'' en ''uu'' ; mit wissighied is te zeggen dat et Hollaans an et aende van de [[middeleeuwn|middelieuwen]] ok disse klaanken had.

==Woordeschat==
Zoas hierboven al zegd is et Stadsfries veural een Hollaans dialekt; toch bin de Friese invloeden ok dudelik zichtber. Deur de verschillen mit et Hollaans en de overienkomsten mit et Fries te koppelen an de klaankwetten die hierboven beschreven bin (''see-see-zee'', ''skuutsje-skûtsje-schuitje'') is te zien dat et Stadsfries een groot antal Friese woorden het, veural in de huzelike kring en mit betrekking tot et plattelaand is dit et geval. Vanwegen de Friese invloed op et [[Stellingwarfs]] toont et Stadsfries ok inkelde overienkomsten mit 't Stellingwarfs, zo zeggen ze in et Stadsfries bieveurbeeld ok ''mem'' en ''heit''. Aandere veurbeelden die in et Stellingwarfs niet veurkommen bin ''jaar'' en ''jarre'' veur een ''gier''.

==Grammatika==
De Stadsfriese [[grammatika]] liekt slim op die van et Fries. Et enigste wezelike verschil is dat de zwakke [[warkwoord]]en niet in twie klassen uutmekaarvalen: de klassen op ''-je'' is dus vervalen. Et woortien ''do'' (&quot;ie&quot;) is terugge te vienen as ''dou'' en daormit wodt de invloed van et Fries dudelik: in et anspreken van luden het et Stadsfries altied de Friese gewoontes beholen. Et warkwoord ''make'' wodt zo vervoegd: ''ik maak, dou maakst, hy maakt, wy/jo/jimme/sy make'' en de twiede infinitief is ''te maken'', zoas in et Fries.

{{SNLV}}

[[Kategorie:Stellingwarfs_artikel]]
[[Kategorie:Nederlaanse streektael en dialekt]]
[[Kategorie:Streektaol in Frieslaand]]</text>
      <sha1>7wvq70ja33auybhfcn0yny842hi79b4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>400</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4965</id>
    <revision>
      <id>333294</id>
      <parentid>304853</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="667" sha1="d1wozkpbbzvcj96bn5endggtsu00j1m" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''400'''

== Gebeurtenissen ==
* Rond dit jaor zollen Polynesische zeeluui 't [[Paoseilaand]] bereik hem.
* Rond dit jaor begin de ketterie van [[Pelagius (munnik)|Pelagius]], een munnik in Britannia dee leer dat der gien arfzonde is en dat de meens zonder de Genaode van God de hemel kan bereiken.
* De Chinese boeddhistische munnik Faxian begin an een jaorenlange reize naor India.
* De [[Visigothen]] onder [[Alarik]] trekken veur de eerste keer [[Italië]] binnen.
* Rond disse tied nemen de Japanners 't [[hanzi|Chinese schrif]] over, ze neumen 't [[kanji]].

== Geboren ==
* ...

== Uut de tied ==
* ...</text>
      <sha1>d1wozkpbbzvcj96bn5endggtsu00j1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>401</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4966</id>
    <revision>
      <id>333295</id>
      <parentid>304854</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="jjxboysa4dwr2gd1m2qy1uhqnp50qsb" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''401'''

== Gebeurtenissen ==
* [[Paus Innocentius I]] volg [[Paus Anastasius I]] op. Hij verklaor dat zien gezag over de hele christenheid geld.
* De [[Vandalen]] beginnen naor 't wessen te trekken vanuut [[Dacië|Dacia]] en [[Pannonia (Romeinse provincie)|Pannonia]]
* De [[Visigothen]] vallen 't noorden van Italië an en zeien dood en verdarf. Dit is 't beginne van de [[Vierde Gotische Oorlog]] (tot [[413]]).

== Geboren ==
* [[Keizers van Byzantium|Keizer]] [[Theodosius II van Byzantium]]

== Uut de tied ==
* [[Paus Anastasius I]] ([[Paus]] van 399 tot 401)</text>
      <sha1>jjxboysa4dwr2gd1m2qy1uhqnp50qsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>402</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4967</id>
    <revision>
      <id>333296</id>
      <parentid>304855</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="461" sha1="5t1nwviqy86z7bg094loebj4gi58rx8" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''402'''

== Gebeurtenissen ==
* 6 april – [[Slag bie Pollentia]], West-Romeinse leger onder leiding van [[Stilicho]] verslaot de Visigoten, dee daordeur edwungen wonnen weerumme te gaon naor [[Illyrië]]
* [[Flavius Honorius|Honorius]] verplaos de heufstad van [[Milaan (stad)|Milaan]] naor [[Ravenna (stad)|Ravenna]] umdat dit eenvoudiger te verdedigen.

== Geboren ==
* ...

== Uut de tied ==
* ...</text>
      <sha1>5t1nwviqy86z7bg094loebj4gi58rx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>403</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4968</id>
    <revision>
      <id>333297</id>
      <parentid>304856</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="tnornxq9ugm5sq1j7s8njrlwtkz2ap2" xml:space="preserve">{{NavJaor}}
De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''403'''

== Gebeurtenissen ==
* [[Alarik]], koning van de [[Visigoten]] valt opniej [[Italië]] binnen, bie [[Slag bie Verona|Verona]] wonnen de Visigoten versleugen deur 't Romeinse leger onder leiding van [[Stilicho]].
* [[Jehannes Chrysostomus]], bisschop van [[Constantinopel]] wonnen of-ezet en verbannen, weerummereupen, opniej of-ezet en opniej verbannen.
* Vanwegen de dreiging van de Visigothen wonnen de stadsmuren van [[Rome]] hersteld en verstark.

== Geboren ==
* ...

== Uut de tied ==
* ...</text>
      <sha1>tnornxq9ugm5sq1j7s8njrlwtkz2ap2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>404</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4969</id>
    <revision>
      <id>333298</id>
      <parentid>304857</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:28:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="hbfbjpz4qf8k6zf0tp4qd4fciutdgpn" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''404'''

== Gebeurtenissen ==
*Een munnik warp hum in [[Rome]] in de arena um in de stried tussen twee [[gladiator]]en tussenbeiden te koemen. Hij wonnen deur 't pebliek in stukken escheurd. Naor anleiding van dit incident wonnen 't [[Colosseum]] op las van [[keizer]] [[Flavius Honorius|Honorius]] veurgoed esleuten.

== Geboren ==
*...

== Uut de tied ==
* Eudoxia, keizerin van [[Byzantiense Keizerriek|Byzantium]], echgenote van keizer [[Arcadius van Byzantium|Arcadius]]</text>
      <sha1>hbfbjpz4qf8k6zf0tp4qd4fciutdgpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>405</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4970</id>
    <revision>
      <id>333299</id>
      <parentid>304858</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="343" sha1="0wafprelz48xp0uly6o3sr32n2un5b9" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''405'''

== Gebeurtenissen ==
*'t [[Japan]]se hof voer officieel 't Chinese schrif in (werschienlijke daotum).
*De [[Vulgata]]vertaling van de [[Biebel]] in 't [[Latien]] is ree

== Geboren ==
*[[Ricimer]], starke man achter de trone van 't West-Romeinse Riek.

== Uut de tied ==
*...</text>
      <sha1>0wafprelz48xp0uly6o3sr32n2un5b9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>406</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4971</id>
    <revision>
      <id>333300</id>
      <parentid>304859</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="ec431k50z3b8uicl8rlzv9mp19u9spj" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''406'''

== Gebeurtenissen ==
* In [[Efeze]] wonnen de [[Tempel van Artemis]], een van de [[zeuven wereldwonders]], helemaole mit de grond gelieke emaak en wonnen overbliefsels dervan (en van de [[Artemis]]cultus zelf) op-eneumen in 't christendom. De reusachtige zuilen wönnen naor [[Istanbul]] ebröch um in de [[Aya Sofia]]karke te dienen, waor ze nog de heeltied te bezichtigen bin.
* Bie Florence wonnen 't leger van [[Radegast]] in-esleuten deur de Romeinen onder leiding van [[Stilicho]] en verslagen.
* 31 december - Naodat [[Stilicho]] de troepen langes de [[Rien]] vort-ereupen had um vrede te sluten mit de pretendent in Brittannië vallen de [[Vandalen]], [[Boergondiërs]], [[Sueven]] en [[Alanen]] [[Gallië]] binnen.

== Geboren ==
* [[Attila de Hun]] (werschienlijke daotum)

== Uut de tied ==
* [[Godigisel]] koning van de Vandalen</text>
      <sha1>ec431k50z3b8uicl8rlzv9mp19u9spj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>407</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4972</id>
    <revision>
      <id>333301</id>
      <parentid>304860</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="ny14vp10vi9dwtghdwql7xswn5xxgm5" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''407'''

== Gebeurtenissen ==
* De [[Franken]] preberen de [[Vandalen]] tien te howden. Ze slagen der zwat in de Vandalen te verrineweren en vermeurden koning [[Godigisil]]. De [[Alanen]] onder [[Respendial]] redden de Vandalen van de ondergang. De invasie geet veerder mar is of-ewend in de richting van de [[Loire (revier)|Loire]]
* 't Romeinse leger in Brittannië reup [[Constantien III van Rome|Constantien III]] uut tot keizer. Hij val Gallië binnen.
* Opstand van de separatistische [[Bagaudae]] in [[Gallië]]. Ze beheersen 't grootste deel van [[Armorica]] (Bretagne en 't Loiregebied).

== Geboren ==
*...

== Uut de tied ==
*...</text>
      <sha1>ny14vp10vi9dwtghdwql7xswn5xxgm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>408</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4973</id>
    <revision>
      <id>333302</id>
      <parentid>304861</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="052yq2ubu24sy3vklq2bxi2jxq10mfo" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''408'''

== Gebeurtenissen ==
* [[Theodosius II]] is nao de dood van zien vaor de enige [[keizer]] van Byzantium, onder regentschap van [[Anthemius van Byzantium|Anthemius]]
* [[Flavius Honorius|Honorius]] geef bevel [[Stilicho]] veur verraod te vermeurden
* Nao Stilicho's dood treed een golve van anti-barbaars geweld op in Italië. Vele Gotische soldaoten lopen over naor [[Alarik]]. Hij eis een som geld um hum naor [[Pannonia (Romeinse previnsie)|Pannonia]] (Hongarije) weerumme te trekken.
* As an Alariks eisen neet voldaon wonnen, trek e op naor [[Rome]] en beleger 't. Hij verkrieg een rieke losprieze veur de stad en trek hum weerumme naor [[Etrurië]].

== Geboren ==
*...

== Uut de tied ==
* [[Arcadius van Byzantium|Arcadius]], keizer van Byzantium
* [[22 augustus]] - [[Stilicho]], Germaanse opperbevelhebber en veurmaolig voogd van [[Flavius Honorius|Honorius]] (executie in opdrach van Honorius)</text>
      <sha1>052yq2ubu24sy3vklq2bxi2jxq10mfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>409</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4974</id>
    <revision>
      <id>333303</id>
      <parentid>304862</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="85ss8utratgjm25smory9rfwmpvvvqr" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''409'''

== Gebeurtenissen ==
* [[Yazdigerd I van Perzië]] vaordig een edik uut waorin de christenen toleransie toe-ezegd wonnen.
* [[Chandra-Gupta II]] geef een antal zilveren munten uut, noen hij de satrapen van de Shaka gebieden in West-India an zien riek toe-evoegd hef. Hij hef daormee de toegang tot de havens van [[Gujarat]] zeker-esteld.
* [[Vandalen]], [[Sueven]] en [[Alanen]] bereiken Spanje.
* Onderhaandelingen tussen [[Flavius Honorius|Honorius]] en [[Alarik]] mislokken, en Alarik trek opniej op naor [[Rome]].
* [[Ravenna (stad)|Ravenna]] wonnen heufstad van 't [[West-Romeinse Keizerriek|West-Romeinse Riek]].
* De [[senaot]] reup [[Priscus Attalus]] uut tot keizer. Disse sluut vrede mit Alarik, en geef [[heiden]]en en [[arianisme|arianen]] d'r tempels en karken weerumme.

== Geboren ==
*Koning Pharamond - leider van de Franken

== Uut de tied ==
*...</text>
      <sha1>85ss8utratgjm25smory9rfwmpvvvqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>410</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4975</id>
    <revision>
      <id>333304</id>
      <parentid>304863</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="753" sha1="63dhyo80cp3ysh0nb1dhagjmcqa9cl9" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''410'''

== Gebeurtenissen ==
*Keizer [[Flavius Honorius|Honorius]] stuur een breve naor [[Britannia]], waorin steet dat de previnsie zelf veur heur bestuur en veiligheid möt zurgen, en dus onofhankelijk wonnen.
*Eerste Algemene Synode van de Karke van 't Osen (Synode van Isaak). De bisschop van [[Ctesifon]] wonnen erkend as Primaot van de Oostelijke Karke, op gelieke hoogte mit de Metropolieten van Rome, Jeruzalem, Alexandrië en Anthiochië. De Niceense Geleufsbeliedenis wonnen anvaord en de bisschoppen van [[Jundishapur]], [[Nisibis]], [[Basra]], [[Arbela]], en [[Kirkuk]] wonnen as metropolieten erkend.

== Geboren ==
*...

== Uut de tied ==
* [[Alaric I]], koning van de Visigothen</text>
      <sha1>63dhyo80cp3ysh0nb1dhagjmcqa9cl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>412</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4977</id>
    <revision>
      <id>333305</id>
      <parentid>304865</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="230" sha1="6ke0hlxslhptvoct5mt2jctzlt4uoy1" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''412'''

== Gebeurtenissen ==
*De Visigothen onder [[Athaulf]] trekken de [[Alpen]] over um zich in [[Aquitanië]] te vestigen.

== Geboren ==
*...

== Uut de tied ==
*...</text>
      <sha1>6ke0hlxslhptvoct5mt2jctzlt4uoy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>413</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4978</id>
    <revision>
      <id>333306</id>
      <parentid>304866</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="495" sha1="ld5uqbeb2911mtqjr78ocmowda6jc69" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''413'''

== Gebeurtenissen ==
* [[Athaulf]], koning van de [[Visigothen]], verover [[Narbonne]] en [[Valence (Drôme)|Valentia]]. De opstandige keizers [[Iovinus]] en [[Sebastianus]] wonnen eëxecuteerd.
* Keizer [[Flavius Honorius|Honorius]] sluut een [[fouderati]]–verdrag mit de [[Bourgonden]].

== Geboren ==
*...

== Uut de tied ==
* [[Iovinus]], opstandig [[keizer]] van [[Rome]]
* [[Sebastianus]], opstandig [[keizer]] van Rome</text>
      <sha1>ld5uqbeb2911mtqjr78ocmowda6jc69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>415</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4980</id>
    <revision>
      <id>333307</id>
      <parentid>304868</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="ku3jxrsdgkxwrvtt35eupt6e6ms0ikk" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in '''415'''

== Gebeurtenissen ==
* [[Kumara-Gupta]] volg [[Chandra-Gupta II]] op op de trone van 't Gupta-riek.
* [[Wallia]] volg [[Athaulf]] op as koning van de [[Visigothen]].
* [[Visigoten]] koemen an in Spanje um een einde te maken an de plunderingentochen van [[Vandalen]], [[Sueven]] en [[Alanen]]

== Geboren ==
*...

== Uut de tied ==
* Chandra-Gupta II
* [[Hypatia]], docente in [[wiskunde]] en [[neoplatonische filosofie]] in stukken escheurd deur een menigte christenen. Sommigen luui beweren dat de patriarch [[Cyrillus]] van Alexandrie daor de haand in had.
* [[Athaulf]], koning van de [[Visigothen]] (meurdanslag)</text>
      <sha1>ku3jxrsdgkxwrvtt35eupt6e6ms0ikk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hawaïaans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5010</id>
    <revision>
      <id>333315</id>
      <parentid>256788</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="gp6ol4husa3t8bo7j3wk7qtl6xa1bs0" xml:space="preserve">{| {{prettytable}} border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;300&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:1em;&quot;
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|&lt;big&gt;Hawaïaans&lt;/big&gt;
|-
|Naam  
|ʻŌlelo Hawaiʻi
|-
|Wördt proat op  
|[[Hawaï]], vuural [[Ni'ihau]]
|-
|Antal sprekkerds 
|Tusken de 8.000 en 15.000
|-
|Schrift  
|[[Latainse alfabet|Latiense alfabet]] 
|-
|Officiële sproak
|Hawaï (noast t [[Ingels|Engels]])
|-
|Sproakkode ISO 639-1 
|gin
|-
|Sproakkode ISO 639-2 
|haw
|-
|Sproakkode ISO 639-3/DIS 
|haw
|}
Ut '''Hawaïaans''' (Hawaïaans: ''‘Ōlelo Hawai'i'') is ne sproak oet de [[Polynesië|Polinesiese]] tak van de [[Austronesische talen|Austronesiese sproakfamilie]].

De sproak wordt nog mer weinig sprökn umdat de bewonners van [[Hawaï]] van vandaag-an-n-dag meesttieds eargns aanders vandan komt en [[Engels]] sprekt. Nichtemin is de sproak nich bedreigd. Dat kömp umdat veule keender de sproak leert. De sproak is ne ekstreem vuurbeeld van ne [[kleenkersproak]]; t hef mer acht [[metkleenker]]s, inklusief de [[glottisslag]]. De bekendste weurdn bint ''aloha'' (leefde) en ''wiki'' (gauw).

== Alfabet ==
Ut Hawaïaanse [[alfabet]] hef mer twaalf letters:

:a,e,h,i,k,l,m,n,o,p,u,w

De glottisslag wordt (mangs) as een [[okina]] schreevn. De okina lik wal ne apostrofe, biejvuurbeeld:

:Hawaiʻi ('ha - wai - ie')
:Molokaʻi ('mo - lo - ka - ie')

{{Interwiki|kode=haw}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Taol]]</text>
      <sha1>gp6ol4husa3t8bo7j3wk7qtl6xa1bs0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Franciscus van Sales</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5149</id>
    <revision>
      <id>333313</id>
      <parentid>305170</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1266" sha1="ci52vdixhbkkucrxad9tmx89rbiukx3" xml:space="preserve">[[Bestaand:Château de Bussy-Rabutin - Saint François de Sales, évêque de Genève (bgw19 0375) (cropped).jpg|right|thumb|Franciscus van Sales]]
De Heilige '''Franciscus van Sales''' ([[21 augustus]] [[1567]], [[Annecy]] - [[28 december]] [[1622]], [[Lyon]]) was [[bisschop]] van [[Genève (stad)|Genève]] en [[Annecy]], ordestichter en [[mysticus]]. Hij is een [[Rooms-Katholieke Karke|rooms-katholieke]] [[heilige]] en [[karkleraor]].

Franciscus van Sales wör in [[1661]] zaoligverklaord deur [[Paus Alexander VII]]. Zien heiligverklaoring deur dezölfde [[paus]] volgde in [[1665]]. In [[1877]] wör hij deur [[Paus Pius IX]] tot karkleraor oetreupen. In [[1923]] reup [[Paus Pius XI|Pius XI]] hum oet tot [[bescharmheilige]] van schrievers en journalisten, vanwegen zien grote literaire activiteit. 

De congregaotie van de [[Salesianen]] die deur [[Don Bosco]] sticht wör, is naor Franciscus nuumd. Ok de ''Oblaten van de Heilige Franciscus van Sales'' (O.S.F.S.) wör naor hum nuumd.

Ok in de [[Anglicaanse Karke]] geldt Franciscus as heilige. Zien gedachtenis is daor op [[24 jannewaori|24 januari]].

{{commonscat|Francis de Sales|Franciscus van Sales}}

[[Kategorie:Drèents artikel|Sales, Franciscus van]]
[[Kategorie:Bisskop|Sales, Franciscus van]]</text>
      <sha1>ci52vdixhbkkucrxad9tmx89rbiukx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hiëronymus van Stridon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5157</id>
    <revision>
      <id>333317</id>
      <parentid>279089</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1285" sha1="9tqbxbrzeuyqs4fhjhjfxpn2rzr4rxu" xml:space="preserve">[[Bestaand:Domenico Ghirlandaio - St Jerome in his study.jpg|thumb|180px|Hiëronymus van Strido]]
De '''Heilige Hiëronymus''' (geboren umdebij [[347]] in Stridon  – esturven op [[30 september]] [[420]]) is ien van de vier grote karkvaoders van 't Westen. Hij wördt ezien as heilige deur de [[Rooms-Katholieke Karke]] en de [[Oosters-Orthodoxe Karke]]. Zien feestdag is op [[30 september]]. In de [[christendom|christelijke]] iconografie wördt Hiëronymus väke of-ebeeld mit een leeuw. Hiëronymus is veural bekend deurdät e de [[Biebel]] vertaold het vanoet 't [[Grieks]] en [[Hebreeuws]] in 't [[Latien]].  In 't [[Grieks]] ston e bekend as ''Ευσέβιος Σωφρόνιος Ιερόνυμος'' (''Eusebius Sofronios Jeronumos'') en in 't [[Latien]] as ''Eusebius Sofronius Hieronymus''.

De editie van Hiëronymus, 't [[Vulgaat]] is now nog een slim belangrieke [[Biebel]]se tekste biej de [[Rooms-Katholieke Karke|Rooms-Kattelieke Karke]]. Hiëronymus is de bescharmheilige van de [[archeologie|archeologen]], archivisten, [[Biebel]]studenten, [[biebeltheek|bibliothecarissen]], [[biebeltheek|bibiliotheken]], schoelieren, studenten en vertaolers.

{{commonscat|Saint Jerome}}

{{DEFAULTSORT:Hieronymus Stridon}}
[[Kategorie:Sallaands artikel]]
[[Kategorie:Christendom]]</text>
      <sha1>9tqbxbrzeuyqs4fhjhjfxpn2rzr4rxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hieronymus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5159</id>
    <revision>
      <id>333316</id>
      <parentid>294681</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="345" sha1="lywtjuukpzqsvls146wh1gjqkpgckwd" xml:space="preserve">'''Hieronymus''' kan verwiezen naor:

* [[Hiëronymus van Stridon]]
* [[Hiëronymus (naam)]]
* [[Hiëronymus van Alphen]]
* [[Hieronymus van Cardia]]
* [[Hieronymus Fabricus]]
* [[Hieronymus Bosch]]
* [[Hieronymus Freiherr von Münchhausen]]
* [[Hieronymus von Colloredo (1732-1812)]]
* [[Hieronymus von Colloredo-Mannsfeld (1775-1822)]]

{{dv}}</text>
      <sha1>lywtjuukpzqsvls146wh1gjqkpgckwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>26 augustus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5606</id>
    <revision>
      <id>333350</id>
      <parentid>267443</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T09:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P. W. Siebert</username>
        <id>26325</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geboren */ +1 👤</comment>
      <origin>333350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1191" sha1="3tg57ov387qnvwu5vlicd0l3d0nywsa" xml:space="preserve">{{augustus}}
De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op '''26 augustus'''

== Gebeurtenissen ==
*[[1346]] - [[Slag bij Crécy]], [[Filips VI van Frankriek|Filips VI]] wonnen versleugen deur de de Engelsen.
*[[1652]] - [[Slag bie Plymouth]], zeeslag tiejens de [[Eerste Engels-Nederlaanse Oorlog]].
*[[1883]] - Bie de uutbarsting van de [[Krakatau]] ontsteet een [[vleuigolve]] dee an meer as 36.000 meensen 't leven kos.
*[[1978]] - [[Paus Jehannes Paulus I|Jehannes Paulus I]] wonnen paus.
*[[2004]] - Een [[gewone vinvis]] straant in [[Noordwiek (Zuud-Hollaand)|Noordwiek]].
*[[2006]] - [[Boten Anna]] van [[Basshunter]] is de eerste [[Zweeds]]talige nummer 1-hit in de [[Nederlaanse Top 40]].

== Geboren ==
* [[1980]] - [[Chris Pine]]

== Uut de tied ==
*[[1278]] - [[Ottokar II van Bohemen]] (46)
*[[1346]] - [[Jan de Blinde]] (50), koning van Bohemen en graaf van Luxemburg (1310 - 1346)
*[[1666]] - [[Frans Hals]] (83), Nederlaanse [[pertret]]schilder
*[[1723]] - [[Antoni van Leeuwenhoek]] (90), Nederlaanse wetenschapper
*[[1850]] - [[Lodewiek Filips van Frankriek]] (76), de leste koning van Frankriek (1830 - 1848)

{{DEFAULTSORT:#::26 Augustus}}
[[Kategorie:Augustus]]</text>
      <sha1>3tg57ov387qnvwu5vlicd0l3d0nywsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tweants-Groafschops</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5921</id>
    <revision>
      <id>333270</id>
      <parentid>332131</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="8zj7z7wnph4guy0gerva9yth7ar7f5d" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Tweants.png|thumb|250px|Tweants-Groafschops in Tweante]]
[[Ofbeelding:Achterhooks.png|thumb|250px|Tweants-Groafschops in n Achterhook]]
Et '''Tweants-Groafschops''' (ook wal es ''West-Tweants'' eneumd) is ne [[Nedersaksisch|Nedersaksische]] dialektgroep wat esprökken wördt in et zuden en westen van [[Tweante]], in et oosten van [[Sallaand]] en in et noorden en oosten van den [[Achterhook]]. Van een vast dialekt is gin sproake, alle döarpkes sprekt dinge net eaven aanders oet.

Et meest opvallende onderskeid tusken Oost-Tweants en Tweants-Groafschops is dat in den eersten dinge ontkend wordt met et woord ''nich,'' terwiel as Tweants-Groafschops ''neet'', ''nit'', of ''nie'' gebrok. Et Tweants-Groafschops hef neet met edoane an de [[Apokope|e-apokope]]. Doarduur hebt de Tweants-Groafschopper dialekten nen end-e an vrouwelike wöörde as ''katte'', ''henne'', ''komme'' en ''kraante'', mer ook in mearvolden as ''wöörde'', ''beuke'', ''sköape'' en ''huze''.  

Ook hef et Tweants-Groafschops wat mear lange klaanken in oapen lettergrepen, dee in Oost-Tweants kort ewörden zint: ''voagel'' en ''tegenoawer'' klinkt in et Oost-Twents as ''voggel'' en ''teggenowwer''. Een ander vuurnaam kenmaark is dat Tweants-Groafschops een vuurplaksel e- hef in voltooide deelwöörde: &quot;ik bin goan&quot; tegenoawer &quot;ik bin egoan.&quot;

In wat Tweants-Groafschopper dialekte, zo as [[Eanters|Enters]], [[Riessens]] en [[Vjens]], zit de [[Brekking (taal)|westfaalske breking]] nog in. Oost-Tweants ''wetten'' en ''lopen'' klinkt doar as ''wiëten'' en ''loëpen.'' Broekhuysen hef dit ook anetoont veur de Achterhook.&lt;ref&gt;Broekhuysen, J., Studies over het dialect van Zelhem in de graafschap Zutfen (1950)&lt;/ref&gt; 

== Vuur/veur ==
Et Tweants-Groafschops zet zik of van et Oost-Tweants met ''vuur-/veur-liene''. In t [[Gelders-Oaveriessels]] blif t weurd ''vuur'' zooas in t [[Nederlaands]] ''vuur'' en in t Tweants-Groafschops wördt dit oetsprökn as ''veur''.

{| class=&quot;wikitable&quot; rules=&quot;all&quot; cellpadding=&quot;2&quot; width=&quot;40%&quot; style=&quot;border: 1px solid #999&quot;
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Nederlaands
! style=&quot;background-color:#abcdef&quot; | Tweants-Groafschops
!Oost-Tweants
|-
|voor
|vuur
|veur
|-
|vuur
|veur
|vuur
|-
|door
|duur
|deur
|-
|duur
|deur
|duur
|-
|deur
|deure/dure
|deur
|}

In beide gebeden, [[Gelders-Oaveriessels]] en Tweants-Groafschops, löp et dialektgebeed duur oawer de proveensiegreanze met Oaveriessel hen. Der löp dus wal ne dialektgreanze duur 'n [[Achterhook]], mer nich tusken 'n Achterhook en Tweante. Eankelde döarpe en steden woar Tweants-Groafschops wördt kuierd bint [[Riesn|Riessen]], [[Maarkel]], [[Geesteren (Berkelland)|Geesteren]], [[Eibarge]]n en [[Wenters|Weenterswiek]] (de letste dree bint in 'n [[Achterhook]]). Zeet ok de kaarten van 'n Achterhook en Tweante vuur et percieze Tweants-Groafschopse taalgebeed.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

==Zee ok==
*[http://www.meertens.knaw.nl/projecten/mand/CARTafbeeldingen/daan2.JPG Dialektgebeed van t Tweants-Groafschops]

{{SNLV}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Nedersaksies]]
[[Kategorie:Streektaol in Gelderlaand]]
[[Kategorie:Streektaol in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Achterhook]]
[[Kategorie:Sallaand]]
[[Kategorie:Tweante]]</text>
      <sha1>8zj7z7wnph4guy0gerva9yth7ar7f5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Köllumerlands</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6378</id>
    <revision>
      <id>333318</id>
      <parentid>332567</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2096" sha1="c3l24rn3izgopamubaagz50x3txpo97" xml:space="preserve">{{center|''De noam '''Kölmerlands''' kin ook dienen as foutieve benoamen veur t [[Westerkertaaiers|Westerkertiers]]''}}

----

[[Ofbeelding:LocatieKölmerlands.png|right|Lokoatsie Köllumerlands]]
Et '''Köllumerlands''' is n dialekt van et [[Westerkertiers|Westerkwartiers]], dat op humzulf weer tot et [[Grunnegs]] heurt. Et wordt sproken ien et westelke part van de gemeente [[Zuudhörn]] en et oostelke part van de gemeente [[Köllumerland en Nijkruusland]]. Et is een van de dialekten die n overgaang vörmen tussen et [[Hoogelaandsters|Hoogelandsters]] en et [[Westlaauwers Frais|Fries]].

De noam Köllumerlands wordt ook wel bruukt veur et [[Westerkertiers|Westerkwartiers]] ien zien algemeen.

Hiernoast stijt n koartje van [[Frieslaand|Friesland]], [[Grunnen (provìnzie)|Grunnen]] en [[Oostfraislaand|Oostfriesland]]. Et grieze part is et gebied woar of et Westerkwartiers sproken wordt en et grune part is et gebied woar of t Kölmerlands sproken wordt.

Krekt as de meeste andere Westerkwartierse dialekten, kint et Kölmerlands de typisch Grunnegse klanken ai en ou niet. Et Köllumerlands dut veul denken aan et [[Stadsfries]] van [[Köllum]] en [[Dokkum]].

== Ontstoan ==
Et Köllumerlands is middelkerwies ontstoan doe et olle Köllumerland hum ien 15e eeuw aansloot bij et gezag van [[Grunnen (stad)|Stad]]. Ok kwammen der lu uut t oosten om de boedel doar ien te poldern. Et Fries dat doar sproken wer, veraanderde stoareg ien t Grunnegs, mor et Fries het meer ienvloeden achterloaten as dat et ien et Hoogelandsters doan het. Ien et [[Pompsters]] is de Friese ienvloed t grootst van aal Grunnegse dialekten.

== Klassifikoatsie ==
*[[Indo-Europees]]  
**[[Germaanse sproaken|Germoans]]  
***[[West-Germoans]]  
****[[Nederduuts|Leegduuts]]
****[[Nedersaksisch|Leegsaksisch]] 
*****[[Grunnegs]]
******[[Westerkertiers]]
*******'''Köllumerlands'''

{{dia|Schreven ien t [[Westerkertiers|Zuud-Westerkertiers]]}}

{{DEFAULTSORT:Kollumerlands}}
[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Grunnegs|*]]
[[Kategorie:Streektaol in Frieslaand]]
[[Kategorie:Westerkertier (gemainte)]]</text>
      <sha1>c3l24rn3izgopamubaagz50x3txpo97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scheuvel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6821</id>
    <revision>
      <id>333256</id>
      <parentid>309248</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4749" sha1="4dpkgr8dd21qyxumr7p3d8r14tw6bwx" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:JaapEden.jpg|250px|thumb|n Scheuvelloper]]
[[Ofbeelding:Houten schaatsen.JPG|350px|thumb|Fraise deurlopers; holten scheuvels zunder aanmôkte schoun dij onder de vouten bonden wuiren]]
[[Ofbeelding:Tour skate ice1.jpg|350px|thumb|Scheuvel]]
De '''scheuvel''' is n iezer dat onder de [[scho]]unen bonden wordt of aan de schounen vaastmôkt is, om zok doarmit over t [[ies]] te verploatsen, [[scheuvellopen]] nuimd. Aine dij de scheuvels broekt wordt n scheuvelloper nuimd.&lt;ref&gt;[http://gtb.inl.nl/iWDB/search?actie=article&amp;wdb=WNT&amp;id=M062596&amp;lemmodern=scheuvel Scheuvels in dialect]&lt;/ref&gt;

== Glidsers ==
Oet aarcheologische vondsten is bleken dat der aal ien de oertied &quot;scheuvellopen&quot; wuir. t Was dou nog veuraal n kwestie van glieden. De alereerste scheuvels worden doarom '''glidskers''' nuimd; ''glids'', is n [[rib (anatomie)|rib]] of n [[middenvoutsbain]] van n [[kou]], [[peerd]] of [[haart (daaier)|haart]]. De glissers wuiren veurzain van goaten en mit pezen of oalvellen aan de vout vastmôkt. Om t ôfzetten op t ies te versimpeln, wuiren voak ain of twij stokken broekt. Loater wuiren ook prikstokken as helpmiddel ienzet. Glissers of botscheuvels binnen deur hail Europa terugvonden. Ien Nederlaand binnen zai middelkerwies veuraal broekt tuzzen 800 en 1200.

== Glids-iezers ==
De glidser wuir ien de loop van de aiwen aal meer vervongen deur n holten scheuvels mit iezeren '''glids-iezer'''. Middelkerwies dee t glids-iezer om en bie 1400 zien ientree. Op middelaiwse printen en schilderijen binnen zie voak terug te vinden. Veurbeeld hiervan is de holtgravuur ''De val op het ijs van de heilige [[Lidwina van Schiedam]]'' van Johannes Brugman oet 1498. t Kunstwaark toont n gebeurtenis van sikkom honderd joar eerder woarop scheuvels mit glids-iezers op de aachtergrond ôfbeeld worden.

== Hollaandse en Fraise scheuvels ==
Ien de 19e aiw kende man drij heufdsoorten scheuvels: de Hollaandse krulscheuvel, de Zuud-Hollaandse boanscheuvel en de Fraise scheuvel. Baaide Hollaandse scheuvelsoorten wuiren veuraal broekt om te zwieren over t ies (t loatere [[kunstscheuveln]]). Dizze scheuvels haren veulaal n sierleke krul aan de veurkaant. Bie de Fraise scheuvel gong t om snìlhaid. Dizze scheuvel haar n hoge haals van holt. De voutstoapel (t paart van de scheuvel woar of de voutzool op rust) was bie de Fraise scheuvel recht van vörm, in tieds dat dizze bie de Hollaandse scheuvel de vörm van n aacht haar. 

== Fraise deurlopers ==
De Fraise scheuvel oet de negentiende aiw mit n hoge haals en n schaarpe punt was nait hailmoal zunder gevoar. Op Duutse iesboanen wuir de Fraise scheuvel doarom verboden. As reaksie hierop wuir de haals veurzain van n sierlek en ongevoarlek ekkeltje. Nevven dizze aanpassen, wuir de scheuvel ien de loop van de tied aal laanger. De grootste verbeteren was aans t verlaangen van t scheuveliezer. Zo wuir om en bie 1875 de [[Fraise deurloper]] geboren, n scheuvel mit n grotere stabiliteit woarmit man n laangere slag môken kon. De scheuvel ston beschreven as deugdelk en vlot en was doarom veuraal bie körte-boanscheuvelers hail populèr. Om en bie de [[Tweede Wereldoorlog|Twijde Wereldkraig]] was hai tot wied boeten [[Fraislaand]] deurdrongen.

== Noren ==
Op 10 febrewoari 1954 vijerde iesveraineg Thialf ien t Herenveen heur 75-joareg jubileum. Dit wuir vijerd mit n scheuvelloopwedstried. De Nederlaander Gerard Maarse (gos: Geert Moors) en de Noor Arne Johhansson luipen doarbie veur t eerst op stoalen hoge Noren. Heur tegenstaanders op de maist nijmoodse Fraise deurlopers konden t twijtel nait biebenen. De invoasie van stoalen Noren was doarmee n feit. De holten deurlopers kregen n aal ollerwetser imago en de verkoop doalde dramoatisch. De nekslag veur honderden Nederlaandse scheuvelmôkers.

== Soorten scheuvels ==
=== Op t ies ===
* [[Friese doorloper|Fraise deurlopers]]
* [[Glijijzertje|Glidsiezerkes]] (kinderscheuvels)
* [[Lege Noor]] en [[Hoge Noor]]
* [[Klapscheuvel]]
* [[Kunstloopscheuvel]]
* [[Noor (scheuvel)|Noren]]
* [[Rondloopscheuvel]] (veurloper van kunstloopscheuvel)
* [[Ieshockeyscheuvel]]

=== Op t laand ===
* [[Rolscheuvels]]
* [[Inline-scheuvels]]

== Leegsaksisch ==
* [[Drèents]]: ''scheuvel, skeuvel'' (waarkwoord: ''scheuvels rönnen'')
* [[Grunnegs]]: ''scheuvel'' (waarkwoord: ''scheuvellopen'')
* [[Oostfreisk]]: ''scheuvel'', ''skeuvel'' (Platduutse skriefwies: ''schöfel'')
* [[Sallaans]]: ''scheuvel, schaatse''
* [[Stellingwarfs]]: ''scheuvel, schaetse''
* [[Tweants]]: ''scheuvel, schaatse''
* [[Veluws]]: ''schaots{{small()|e}}'', ''schaose''

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Boetende hìnwieze ==
* [http://www.schaatsmuseum.nl/ Scheuvelsmuseum ien Hindeloop]

{{Bron}}

[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Scho]]</text>
      <sha1>4dpkgr8dd21qyxumr7p3d8r14tw6bwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zwärtewäterlaand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7223</id>
    <revision>
      <id>333290</id>
      <parentid>324816</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2123" sha1="5wbsnvyq18pufkd8isbzn73bxlirc8u" xml:space="preserve">{{Gemiente |
naeme = Zwärtewäterlaand |
bestaansnaeme vlagge = Flag of Zwartewaterland.svg |
bestaansnaeme waopen = Zwärtewäterlaand waopen.jpg |
lekaosie = LocatieZwartewaterland |
perveensie = [[Oaveriessel|Overiessel]] |
heufdplak = [[Asselt]] |  
oppervlak = 87,86 |
oppervlak laand = 82,69 |
oppervlak waeter = 5,17 |
inwoners = 22.690 |
daotum inwoners = [[1 januari]] [[2020]] |
dichthied = 274 |
brettegraod = 52/35/0/N |
lengtegraod = 6/5/0/E |
verkeersaoder = N331, N334, N377 |
netnummer = 038 |
postkode = 8060-8064, 8280-8299 |
webstee = [http://www.zwartewaterland.nl www.zwartewaterland.nl] |
}}
[[Ofbeelding:Hasselt.jpg|thumb|right|Asselt, ezien vanof de [[Brogge (bouwwark)|brugge]] over 't [[Zwärte Wäter]]]]
'''Zwärtewäterlaand''' ([[Nederlaands|Nederlaans]]: ''Zwartewaterland'') is een [[gemiente (bestuur)|gemiente]] in de pervinsie [[Oaveriessel|Overiessel]]. In [[2001]] bin de gemienten [[Gällemuun]], [[De Sluus]] en [[Asselt]] ierin samen-egaon. De gemiente ad op [[1 april|1 januari]] [[2020]] 22.690 inwoners &lt;ref&gt;Centraal Bureau voor de Statistiek, CBS, Bevolkingsontwikkeling; regio per maand&lt;/ref&gt; en ef een oppervlakte van 87,86 [[vierkaante kilemeter|km²]].

== Kernen ==
[[Baarlo (Zwärtewäterlaand)|Baarlo]], [[Cällemuun]], [[De Velde]], [[Gällemuun]], [[Asselt]], [[Kamperzeediek-Oost]], [[Kamperzeediek-West]], [[Kievitsnest]], [[Mastenbroek]] (gedieltelijk), [[Zwärtewätersklooster]] en [[De Sluus]].

== Openbaor vervoer ==
't Openbaor vervoer in de gemiente Zwärtewäterlaand wördt verzörgd deur [[Connexxion]]. De belangriekste lienen bin:

* 70: Zwolle-Zwolle noord-Asselt-De Sluus-Stienwiek
* 71/171: Zwolle-Asselt-De Sluus-Veno-Marknesse-Emmeloord
* 73: Meppel-De Sluus
* 74: Zwolle-Asselt-Gällemuun-Kamperzeediek-Iesselmuun-Kampen

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Uutgaonde verwiezingen ==
* [http://www.zwartewaterland.nl Webstèè van de gemiente]
* [http://www.hanzesteden.info Webstèè Anzesteden langes de Iessel]

{{Dialekt|sdz}}
{{Oaveriessel}}
{{Commonscat|Zwartewaterland}}

{{DEFAULTSORT:Zwartewaterlaand}}
[[Kategorie:Zwärtewäterlaand| ]]</text>
      <sha1>5wbsnvyq18pufkd8isbzn73bxlirc8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nedersaksische volksleidjes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7458</id>
    <revision>
      <id>333235</id>
      <parentid>332240</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39037" sha1="87o17bp663vp5shakk5q4edeux7lya6" xml:space="preserve">{{etelazie}}
{{Zie dv|'t Artikel [[Nedersaksische meziek]] böd een beschrieving van de Nedersaksische meziek van vrogger töt now.}}
'''Nedersaksische volksleidjes''' bint leidjes, al dan niet veur kiender, die ofkomstig bint oet de Nedersaksische gebieden. Disse leidjes huft niet altieds in 'n [[Nedersaksisch]] dialekt schreven te weden. Hieronder steeit de tekst van een köppel volksleidjes.

== Achterhookse volksliedjes ==

=== Sunte-Marten-liedje ===

:Vandaag is 't Sunte Marten en morgen Sunte Kruk.
:Wi'j hebt nog goeie harten wi'j sloat ze stuk veur stuk.
:Hölleken op een tölleken, Sunte Martens kölleken.
:Geef wat, hol wat, geef den armen Thomas wat.
:'k kwam eens bij een rijke man, den zovele geven kan,
:gevend zal hij leven, Zalig zal hij sterven,
:de hemel zal hij erven, God zal hem belonen met honderddoezend kronen.
:Met honderddoezend rökskes an.
:En doar kump Sunte Marten an.

=== Liedje veur de foekepot ===

''Liedje uut 't artikel oaver de Rommelpot op de [http://nl.wikipedia.org/wiki/Rommelpot Nederlaanstalige Wikipedia]:''

:Foekepotterij, foekepotterij,
:geef mien een cent, dan goa ik weer veurbij.
:Ik heb geen geld um brood te kopen,
:deurum mot ik met de foekepotte lopen.
:Foekepotterij, foekepotterij,
:geef mien een cent dan goa ik weer veurbij.

=== Wie gaot met? ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071206035753/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-15.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''

:Wie gaot met? Wie gaot met?
:Wie gaot met nar Rommelskerken,
:Waar de seuvetien boeren satten
:Die de achttien skinken fratten?
:Wie gaot met? Wie gaot met?
:Wie gaot met nar Rommelskerken?

== Drèentse volksliedties ==
[[Ofbeelding:BerendBotje RA.JPG|thumb|250px|Berend Botje in Zuudlaoren]]
=== Berend Botje ===

:Berend Botje ging uit varen,
:met zijn scheepje naar Zuid-Laren.
:De weg was recht, de weg was krom,
:nooit kwam Berend Botje weerom. 

:Eén twee drie vier vijf zes zeven,
:waar is Berend Botje gebleven? 
:Hij is niet hier, hij is niet daar,
:hij is naar Amerika. 

:Berend Botje ging uit varen,
:met zijn scheepje naar Zuid-Laren.
:De weg was recht, de weg was krom,
:nooit kwam Berend Botje weerom. 

:Eén twee drie vier vijf zes zeven,
:waar is Berend Botje gebleven?
:Hij is niet hier, hij is niet daar,
:hij is naar Amerika. 

=== Sunt-Meerten-liedtien ===

:Sunt-Meerten, Sunt-Meerten.
:De koeien hebben steerten,
:de maagies die hebt rokkies an.
:Daor komp Sunt-Martines an.

=== Achter op Scheloo is 't knollengruin bevroren ===

:Achter op Scheloo is 't knollengruin bevroren
:Falderalderiere, falderalderare
:Achter op Scheloo is 't knollengruin bevroren
:Falla, falderaldera

:En daor hef Jan Pieks zien dochter bie verleuren
:Falderalderiere, falderalderare
:Daor hef Jan Pieks zien dochter bie verleuren
:Falla, falderaldera

:En oes alderkleinste zwientie det vret al erpelschillen
:Falderalderiere, falderalderare
:Oes alderkleinste zwientie det vret al erpelschillen
:Falla, falderaldera

:En van 't zummer zat den Poep al op die hoge Rolder toren
:Falderalderiere, falderalderare
:Van 't zummer zat den Poep al op die hoge Rolder toren
:Falla, falderaldera

:En as ie daor nog zat, dan was ie vast bevroren
:Falderalderiere, falderalderare
:As ie daor nog zat, dan was ie vast bevroren
:Falla, falderaldera

[https://web.archive.org/web/20241216164615/https://www.liederenbank.nl/image.php?recordid=75244 ''Tekst, wieze en ezungen opnaome van dit liedtien mit uutleg, uut de Nederlaanse Liederenbaanke van 't Meertens Instituut'']

[https://web.archive.org/web/20241215171325/https://www.verhalenbank.nl/extra.php?info=tekst&amp;idnummer=WEV011501&amp;volksverhaal_type=&amp;atu_type= ''Körtere, ofwiekende versie mit aandere uutleg, uut de Nederlaanse Volksverhalenbaanke van 't Meertens Instituut'']

De dichter [[Hans Heyting]] hef dit liedtien verwarkt in zien gedicht 'En achter op Scheloo...' Een fragment daoruut: ''Daor achter dat glas slap / dat wichtien, dat snaore! / 'k Zie liever een glas / met 'n bel olde klaore! / Ein prosit, ein prosit, / waorum zal ik treuren! / En achter op Scheloo / is 't knollegruun bevreuren!'' (Uut H. Nijkeuter (2005). ''De dichter en de wichter. Verzamelde gedichten van Hans Heyting''. Zuudwolde: Stichting Het Drentse Boek)

't Knollegruun bevreur wal op meer plaatsen: d'r is ok een variaant 'In Hardenbarg is 't knollegruun bevreuren'. (L. Jonker (1939). ''Harm, de boer van 't Hoogelaand''. Möppelt: Boom)

=== Suja, mien lam ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071206141734/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-04.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''

::Suja, mien lam!
::Vao komt er an;
:Mouder zal dai 'n poppechien koopen
::Met klunnen d'r an,
::Met klunnen d'r an.

=== Suze, suze ===
''Uut: Dr. G.H. Kocks (1997). Woordenboek van de Drentse dialecten. M-Z. Assen: Van Gorcum. Ingaank: ''suzen'' ''

:Suze, suze kindtien
:Pappot stiet in het spindtien
:Zute melk met wittebrood
:Over een jaor is het kindtien groot
''(In 't Woordenboek an-ehaalde bron: [[J.H. Bergmans-Beins]])''

:Suze, suze, poppien
:Hest doe pien in het boekien of zint dien voeties kold
:Vuurtien zul wij stoken
:Pappien zul wij koken
:Het wiegien giet van rik, rak
:Veur oes kleine dikzak
''(In 't Woordenboek an-ehaalde bron: [[Maandblad Drenthe]] ([[Börger]]))''

=== Zoo ridt de akkerman ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071206122215/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-07.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''

:Zoo ridt de akkerman
:Met de peerdties zachies an,
:Zóó rieden de heeren
:Mit de wilde peeren.

=== Paosliedties uut Dwingel ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071208022332/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/feest5.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''

:Heb i ook 'en olde mande,
:Die wie toe Paoschen brande,
:Heb i ook 'en bossien riet?
:Aors hebben wi veur 't Paoschvuur niet?

:Heb je ook olle wanne,
:Die we Paoschmaandag kunne branne?
:Of 'n bosse riet?
:Anders hewe Paoschmaandag niet.

=== Jan Toerelier ===
''Uut: L. Jonker (1939). ''Harm Boerenlèven an de Riest''. Möppelt: Boom''

:Jan Toerelier, de bienties, de bienties,
:Jan Toereloer, de bienties van de vloer.

=== Drie sjeun tamboers ===
''Uut: L. Jonker (1939). ''Harm Boerenlèven an de Riest''. Möppelt: Boom''

:Drie sjeun tamboers, die kwamen al uut 't oosten,
:Rombom, zo sleug er de trom,
:Die kwamen al uut 't oosten, rombom.

:De jongste van die drie zag daor een aordig magien,
:Rombom hij sleug er de trom,
:Zag daor een aordig magien, rombom.

:Zeg magienlief, ik wille mit oe gaon trouwen,
:Rombom ik slao er de trom,
:Ik wille mit oe gaon trouwen, rombom.

:Wel sjeun tamboer, dan muj mien vader mar vraogen,
:Rombom, wat maal ik er om,
:Dan muj mien vader mar vraogen, rombom.

:Zeg olde heer, mag ik mit oen dochter trouwen,
:Rombom, ik slao er de trom,
:Mag ik mit oen dochter trouwen, rombom.

:Wel sjeun tamboer, zeg mij wat is oen riekdom,
:Rombom, ie slaot er de trom,
:Zeg mij wat is oen riekdom, romdom.

:Mien riekdom is, daor wil ik niet um jokken,
:Rombom, ik slao er de trom,
:Een tromme mit twei stokken, rombom.

:Nee sjeun tamboer, dan kuj mien dochter niet kriegen,
:Rombom, zo slaot er de trom,
:Dan kuj mien dochter niet kriegen, rombom.

:Mien vader is groothartog van Bretanje,
:Rombom, zo slao ik er de trom,
:Groothartog van Bretanje, rombom.

:O, sjeun tamboer, dan mag ie mien dochter trouwen,
:Rombom, slao op mar de trom,
:Ie magt mien dochter trouwen, rombom.

:Nee olde heer, now wi'k heur niet meer hebben,
:Rombom, wat maal ik er om,
:Now wi'k heur niet meer hebben, rombom.

=== Ik had zo geern een hennegien ===
''Uut: L. Jonker (1939). ''Harm Boerenlèven an de Riest''. Möppelt: Boom''

:Ik had zo geern een hennegien,
:'s Aovends naor zien bennegien,
:'s Morgens vrog van 't rik,
:Hier bin ik.

:En toe ik had een hennegien,
:Toe wo'k ook hebben een haan,
:Kukeleku zo zeg mien haantien,
:Klok zo zeg mien hennegien,
:'s Aovends naor zien bennegien,
:'s Morgens vrog van 't rik,
:Hier bin ik.

:En toe ik had een haan,
:Toe wo'k ook hebben een zwaan,
:Laankhaals zo hiet mien zwaantien,
:Kukeleku zo zeg mien haantien,
:Klok zo zeg mien hennegien,
:'s Aovends naor zien bennegien,
:'s Morgens vrog van 't rik,
:Hier bin ik.

:En toe ik had een zwaan,
:Toe wo'k ook hebben een gaans,
:Witte veren drag mien gaansien,
:Laankhaals zo hiet mien zwaantien,
:Kukeleku zo zeg mien haantien,
:Klok zo zeg mien hennegien,
:'s Aovends naor zien bennegien,
:'s Morgens vrog van 't rik,
:Hier bin ik.

:En toe ik had een gaans,
:Toe wo'k ook hebben een skaop,
:Trippeltrap zo hiet mien skaopien,
:Witte veren drag mien gaansien,
:Laankhaals zo hiet mien zwaantien,
:Kukeleku zo zeg mien haantien,
:Klok zo zeg mien hennegien,
:'s Aovends naor zien bennegien,
:'s Morgens vrog van 't rik,
:Hier bin ik.

:En toe ik had een skaop,
:Toe wo'k ook hebben een koe,
:Slindermaker hiet mien koegien,
:Trippeltrap zo hiet mien skaopien,
:Witte veren drag mien gaansien,
:Laankhaals zo hiet mien zwaantien,
:Kukeleku zo zeg mien haantien,
:Klok zo zeg mien hennegien,
:'s Aovends naor zien bennegien,
:'s Morgens vrog van 't rik,
:Hier bin ik.

:En toe ik had een koe,
:Toe wo'k ook hebben een peerd,
:Hardedraver hiet mien peerdtien,
:Slindermaker hiet mien koegien,
:Trippeltrap zo hiet mien skaopien,
:Witte veren drag mien gaansien,
:Laankhaals zo hiet mien zwaantien,
:Kukeleku zo zeg mien haantien,
:Klok zo zeg mien hennegien,
:'s Aovends naor zien bennegien,
:'s Morgens vrog van 't rik,
:Hier bin ik.

=== Varsien veur een [[gespin]] ===
''Uut: L. Jonker (1939). ''Harm Boerenlèven an de Riest''. Möppelt: Boom''

:De klok slöt acht, wat wordt 't laat,
:Waor of mien Klorus blif?
:Ik twiefel an zien trouw.
:Miskien hef hij berouw.
:Det hij der 'n maagien zonder geld,
:Evraogd hef töt zien vrouw,
:Det hij der 'n maagien zonder geld,
:Evraogd hef töt zien vrouw.

=== Nog een [[gespin|spinneliedtien]] ===
''Uut: L. Jonker (1939). ''Harm Boerenlèven an de Riest''. Möppelt: Boom''

:Toe ik ter op Neerlaands bargien stund,
:Keek ik er 't zeegat in,
:Daor zag ik een skeepien zeilen,
:Der waren drei ruterties in,
:Ien van de drei was naor mien zin,
:Ien van de drei was naor mien zin.

=== Hier lig mien Dorus ===
''Uut: L. Jonker (1939). ''Harm Boerenlèven an de Riest''. Möppelt: Boom''

:Hier lig mien Dorus in 't graf,
:Mien alderbeste vrind.
:Wat hef die lieve jongeling,
:Mij tederlijk bemind.

== Grunnegse vèrskes ==
[[Ofbeelding:Groningen, Peerd van ome Loeks.jpg|thumb|right|t Peerd van Ome Loeks veur t Heufdstation in Stad]]
=== Peerd van Ome Loeks ===
''Ome Loeks was n Grunneger dij aigelks [[Lukas van Hemmen]] haitte (Lukas (Nl) = Loeks (Gr)). Dizze kirrel was kastelain en aigender van runpeerden (n belaangrieke sport in [[Grunnen (stad)|Stad]] en der om tou). Hai was ain van de populèrste peerdholders en dou zien peerd Appelon oet de tied gong, begonnen n hail ìnde mìnsken dit vèrske zingen op melodie van t sunterkloaslaidje &quot;Daar wordt aan de deur geklopt&quot;. Tegenswoordeg is dit t maist bekìnde en populère volkslaidje in Stad en [[Ommelanden|Ommelaand]], woarnoa t stadsbestuur in 1959 besloot om bie Heufdstesjon ien Stad n staandbeeld te ploatsen.''

:Peerd van Ome Loeks is dood, 
:Loeks is dood, Loeks is dood 
:Peerd van Ome Loeks is dood, 
:harstikke dood. 
:Guster nog goud gezond, 
:sluig hai mit steert in t rond 

:Peerd van Ome Loeks is dood, 
:harstikke dood. 
:Haar ik hom môr vreten geven, 
:den was er in leven bleven 
:Peerd van Ome Loeks is dood, 
:harstikke dood.

=== Damster Kaarms ===

''Schreven ien t Oldambtsters van de Woldstreek. n Populèr vèrske bie de subverainen &quot;Omlandia&quot; van t [[G.S.C. Vindicat atque Polit]].''

:Dou ik van Damster kaarms kwam
:Holderdebolder joep joep
:Dou ik van Damster kaarms kwam
:ien onderbroek
:Toun zag ik doar ain wichie stoan
:holderdebolder joep joep
:Ik vruig heur of ze midde wol goan
:Zie zeede van nee môr ze mainde van joa
:Toun binnen soamen noar berre tou goan
:En ien dij broek doar zag ik mie ain scheur
:Toun stak ik doar mien soabel deur
:Noa negen moanden kwam der ain kind
:Toun mos ik veur de rechter kommen
:Hai vruig mie of ik t doan haar ik
:Zeede van nee, môr mainde van joa

=== Ain boer wol noar zien noaber tou ===

:Ain boer wol noar zien noaber tou 
:Hai boer hai 
:Ain boer wol noar zien noaber tou 
:Hai boer hai 
:Zien wief dij wol mit hom goan 
:Dom dom dom dai 
:Zien wief dij wol mit hom goan 
:Dom dom dom dai 

:Nee wief doe most thoeze blieven 
:Hai boer hai
:Nee wief doe most thoeze blieven 
:Hai boer hai
:Most spinnen en naaien 
:Van dom dom dom dai
:Most spinnen en naaien 
:Van dom dom dom dai

:Dou boer weer ien hoeze kwam
:Hai boer hai
:Dou boer weer ien hoeze kwam
:Hai boer hai
:Zee'e wief, wat hestoe wel doan? 
:Dom dom dom dai
:Zee'e wief, wat hestoe wel doan? 
:Dom dom dom dai

:Môr t wief kreeg dou berrestok
:Hai boer hai
:Môr t wief kreeg dou berrestok
:Hai boer hai
:En sloug hom dou op zien kop 
:Dom dom dom dai
:En sloug hom dou op zien kop 
:Dom dom dom dai

:En boer gong noar zien noaber kloagen 
:Hai boer hai
:En boer gong noar zien noaber kloagen 
:Hai boer hai
:Mien wief het mie op kop sloagen 
:Van dom dom dom dai
:Mien wief het mie op kop sloagen 
:Van dom dom dom dai

:En noaber zee &quot;Net zie zo&quot;
:Hai boer hai
:En noaber zee &quot;Net zie zo&quot;
:Hai boer hai
:Mien wief dij dut krek zie zo! 
:Dom dom dom dai
:Mien wief dij dut krek zie zo! 
:Dom dom dom dai

=== Sunt-Meerten-laidke (1) ===

:Sunt-Martinus bisschop
:mit zien roege muts op, (''of'':mit zien hoge houd op) 
:mit zien laange stevels aan, (''of'':mit zien laange slipjaas aan)
:doar komt Sunt-Martinus aan.

=== Sunt-Meerten-laidke (2) ===

:k Staai veur joen deur en t is duuster,
:mit mien lanteern en ik luuster
:komt der nog ain?
:ik kin niks zain
:aans gaai k weer vot in t duuster
:Of 
:k loop in mien ain in t duuster
:met mien lanteern en ik fluuster
:komt der nog ain?
:ik kin niks zain
:aans gaai k weer vot in t duuster

=== Sunt-Meerten-laidke (3) ===

:Mien lutje lanteern,
:ik zai die zo geern,
:doe daanst deur de stroaten
:dat kist ja nait loaten
:Mien lutje lanteern,
:ik zai die zo geern

=== Laidke veur de foekerommelpot ===

''Dit laidke komt van de [http://www.sillius.nl/groningana/foekerommelpot.html Grunneger Bladzieden]:''

:k Heb zo laank mit de foekepot lopen
:k Heb gain geld om n brood te kopen
:Rommelpotterij, rommelpotterij
:Geef mie n oortje din goa ik veurbie
:Din goa ik noar de heren
:En loat mien potje smeren
:Din goa ik noar de Fransen
:En loat mien potje dansen
:Din goa ik noar de smid, smid, smid
:En zeg: wat is mien potje wit.

=== Sloaplaidkes ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071206141734/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-04.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]. Schreven ien t Stadjeders; schriefwieze en inhold korrigeerd.''

:1

:Suze, nanje, mien poppien,
:Ik waig die mit mien sloffen,
:Ik waig die mit mien schou,
:Poppien, doe dien oogies tou.

:2

:Suze, nanje, ik waige die,
:Waarst doe wat grooter, dan sluig ik die,
:Moar dou bist mi nog al te klain,
:t Mout die moar deur de vingers zain.

===Waiten je wel, waar Jan-man woont?===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071208142318/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-16.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]. Schreven ien t Westerwôlds; schriefwieze en inhold korrigeerd.''

:Waiten je wel, woar Jan-man woont?
:Jan-man woont om t houkien,
:Jan-man het zin wief verkocht
:Veur ein dreisìnts koukien.

:Jan minen man,
:Komst doe môr an;
:Wi willen mekander helpen;
:Ik zal di de boksen lappen,
:En doe zellst voor mi melken.

=== Jaap, Jaap, Jeude ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071206035753/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-15.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]. Schreven ien t Stadjers; schriefwieze en inhold korrigeerd.''

:Jaap, Jaap, Jeude!
:Wat hest dou in dien zak?
::n Maattien jenever
::En n proempien tabak.

=== Heila, boer! De brij is zoer ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071206174718/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-17.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]. Schreven ien t Westerkertaaiers; schriefwieze en inhold korrigeerd.''

:Heila, boer! De brij is zoer,
:De slaif ligt in de aaske;
:As de boer nait beter oppaast,
:Dan komt hie in de kaaste.

=== Woar is hier de moane? ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071206174718/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-17.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.] Schreven ien t Westerkertaaiers; schriefwieze en inhold korrigeerd.''

:Woar is hier de moane?
:De moane is hier niet,
:De moane is doar niet,
:De moane is achterwege.

=== Wie wil nou de bokse lappen ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071206174718/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-17.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]. Schreven ien t Westerkertaaiers; schriefwieze en inhold korrigeerd.''

:Wie wil nou de bokse lappen,
::Zonder noad, zonder droad,
::Zonder knecht of kameroad?
::Is doe gorte goar?

=== Fidel, di, dom ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071208114531/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-18.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]. Schreven ien t Stadjers; schriefwieze en inhold korrigeerd.''

:Fidel, di, dom,
:Dien bainen binnen krom,
:Dien bochel is dien ransel.
:Scheer die weg dou mosterdjong,
:Ik wil niet mit die daansen.

===Spoukien, spoukien, Hillebrandt ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071206081957/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/speel5.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]. Schreven ien t Westerwôlds; schriefwieze en inhold korrigeerd.''

:Spoukien, spoukien, Hillebrandt,
:Kom van boven en lang mi de hand.

===Jan Pankouk===
:Jan Pankouk
:Jan Pankouk
:Jan eerdappeldaif
:Zat onder de toavel
:en scheet in de slaif.
:moeke zee wat dust doe doar
:ik moak pa zien eten kloar

===Hop hop peerdje===
''Dit vèrsie wordt zongen deur n wazzende terwiel der n leutje op de knij zit. As t vèrsie begunt, gaait de wazzende op en neer mit zien bain woardeur t leutje begunt te wuppen. Op stee van &lt;nowiki&gt;{{noam}}&lt;/nowiki&gt; wordt de noam invuld van t kind dij op de knij zit. Dit open stee bestaait oet twij lettergrepen. Schreven ien t Veenkelonioals.''

:Hop hop peerdje rie noar de stad.
:Hoal os ...&lt;nowiki&gt;{{noam}}&lt;/nowiki&gt;... koekies zat.
:Koekies as ain woagen rad;
:Het er/ze de haile weke wat.

=== Grönneger lijdtien ===
''Schreven in 1831 in t Stadsgrönnegs. t Is schreven veur de luu oet Stad dij noar Bèlgie gongen om de opstaand neer te sloan.''

:Nouw nog een lijd veur t algemijn,
:k Kan t Hollans nijt begriepen
:Het Grönnegs kan hier iederijn;
:Zo t olde zingt, zal in t gemijn,
:Ook t jonge goudje piepen.

:Der is en volk, dat volk is dom,
:Dat vlökt op laand en Köning;
:Dat volk ligt veur de hogen krom,
:Dij speulen mit dat volk wt om,
:En smeren t volk mit höning.

:Dat volk smoorde in zien aigen smeer;
:k Wol t was, woar ik het gunde;
:Och, geef dat volk ons nooit nijt weer,
:Dou met dat volk, o lijve Heer!
:Wat t weerd is! - Fui, t is zunde!

:Dou trokken de studenten op,
:De krieglu en de schutters;
:Dij gaffen heur wat op de kop,
:De Buren luien in galop!
:Moar onze eur wuir lutters!

:Nouw bin studenten weer in hoes,
:t Is oet met heu ellende!
:Ze sluigen t volk met man en moes;
:Nouw drinkt zuk old en jonk n roes
:De bliedschop het gijn ende!

:De bisschop dij van Munster kwam,
:t Is haile lank al leden,
:Dij sluigen ze ook al krom en lam.
:Nouw zigt men: t Is dezölfde stam,
:Vn nouw en van t verleden!

===n Vrijer aan de deur===
''Vanôf t twijde koeplet wordt allend de eerste zin nuimd. De twijde en vaaierde lienen van t eerste koeplet binnen bie aal koepletten t zulfde. De daarde komt aaltieds overain mit de eerste.''

:Moeke, der staait n vrijer aan de deur,
:Fiekedom, fiekedom, fieke-dieredom
:Moeke, der staait n vrijer aan de deur,
:Ha-le-lu-jah!

:Vroag ais, wat hai drinken wil.

:Tee mit widde puntjes.

:Vroag ais, wat hai eten wil.

:Gört mit proemedanten

:Vroag ais, woar hai sloapen wil.

:Op het mooiste bèr in hoes.

:Vroag ais, houveul geld hai het.

:Honderdoezend gulden.

:Loat hom din moar binnenkommen!

===Italienne===
:En dat gaait weer noar Osker tou,
:Noar Oskert tou,
:Noar Oskert tou,
:En dat gaait weer noar Oskert tou,
:''(stamp op de vloer)''

:En Osker is zo'n mooie stad,
:Zo'n mooie stad,
:Zo'n mooie stad,
:En Oskert is zo'n mooie stad,
:Zo'n mooie stad, hoezee!

:En van Hambörg gaait t noar Ritsebuul,
:Noar Ritsebuul,
:Noar Ritsebuul,
:En van Hambörg gaait t noar Ritsebuul,
:Van Ritsebuul noar t maark.

===&quot;Hup!&quot; zee de gans===
:Doar kwam n gans oet Saksen,
:Oet Saksen kwam n gans;
:Dij was zo schoon geboren;
:Van achteren en van voren;
:&quot;Hup!&quot; zee de gans.
:Weg was de gans!

:Doar kwam n gans oet Saksen,
:Oet Saksen kwam n gans;
:Veur in de riegeboom,
:Achter in de ziegeboom;
:&quot;Hup!&quot; zee de gans.
:Weg was de gans!

===Vraauwen Roukema, Narriman en Rozeboom===

:Vraauw Roukema, vraauw Roukema;
:Wat hebben joe dikke titten;
:Hou waiten joe dat, hou waiten joe dat;
:Zie hangen ja sikkom tot op joen gat.

:Vraauw Narriman, vraauw narriman;
:Wat het joen man ain dikke;
:Hou waiten joe dat, hou waiten joe dat;
:Ik heb hom zulf ien handen had.

:Vraauw Rozeboom, vraauw Rozeboom;
:Wat binnen joe daip hìn zonken
:As smörnsvroug, t hoantje kraait
:Den is vraauw Rozeboom weer naaid.

''Voakentieds wordt de lèste kurze op zien (overdreven netjes) Hollaands zongen om de Hollanders ien de zoal aan tou spreken en op tou jutten.''

:Vrouw Rozeboom, vrouw Rozeboom;
:Wat zijt gij diep gezonken;
:Als 's ochtendsvroeg, het haantje kraait,
:Is mevrouw Rozeboom genaaid.

=== Laid van de Zwaluw ===
''Bekiek ook de Westfeelske versie. Zongen in [[Fraansum]].''&lt;ref&gt;Driemaandelijkse Bladen 1902 2e jaargang blz 101&lt;/ref&gt;

:Verleden joar dou ik hier weggong
:Was dit vak vol, was dit vak vol
:En nou is 't allemoal vertierelierd

== Oostfraislaand ==

=== Antje ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071208114531/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-18.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''
::Antje!
:Broad poerren in 't pantje,
:Let de bonken stoan,
:O-en seg: de kat het 't doan.

===Heite Sunte-Marten===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071108214833/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/feest10.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''

:Heite Sunte-Marten,
:De kalver sunt so darten,
:De koojen hebben horens,
:Klokken hebben torens.
:De tuteretuut,
:Dat leed is oet.
:Oen dee dat leed wat wider kan,
:Dee sing verdan;
:Spiker, boor oen knüptang,
:Is dat nieh 'n luutjen mooien sang?
:ja - e, nee - e,
:Schipper van Ariken,
:Let sün seiel striken,
:Let sün seiel up de top,
:Geef mi wat in mün rommelpot,
:'n Oortje of 'n appel,
:Laat mi nieh to lange staan,
:Ik moet nog 'n huuske wider gaan.
:Kip, kap, keugel,
:Sunder-Martens veugel,
:Sunder-Martens dikkeboek,
:Stekt sun eers to 't fenster oet.

=== Kip, kap keugel (Emden) ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071108214833/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/feest10.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''

:Kip, kap keugel,
:Sunder-Martens veugel
:Woel so wiët flegen
:Al euver den Rün.
:Hei je Sunder-Martens veugel niet sien?
:Sunder-Martens gense
:Sunt ook gaar te bense,
:Biten de olle wive
:De titten van den live,
:Braden ze op 'n reuster,
:Smekken ze as 'n keuster.
:D'r vlogen twee robiintjes na 't papenhoes to,
:Dat papenhoes weer d'r versloten,
:De himmel stoen speerwijd open.
:Als Josef oet de schale kwam,
:He har d'r geen botter,
:He har d'r geen brood,
:He lee siin kop in Marye heur schoot.
:Marye dee har d'r goerrel an,
:Daar hongen wol doesent klokjes an.
:De klokjes foengen an to pingelen,
:Leeve engeltjes foengen an to singen,
:Van hier an, van daar an.
:Boven woont de rike man,
:Dee oens waal wat geven kan.
:Rike man te pere,
:Oense lieve Heere
:Dee let wassen
:Good koorn oet good flassen,
:Good koorn oen good liinsaad.
:Trooke, is dat geen hoesgeraad?

=== Kip, kap keugel ===
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071108214833/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/feest10.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''

:Kip, kap keugel,
:Sunder-Martens veugel
:Sunder-Martens dikkeboek,
:Steckt siin eers to 't fenster oet.
:Hier woont 'n rike man,
:Die veul geven kan.
:Veul kan he geven,
:Lank zal he leven;
:Wen he koemt to starven,
:De hemel sal he arven,
:God sal 'm lonen
:Mit hondert-doesend kronen,
:Mit hondert-doesend klokjes d'r an,
:Daar koemt Sunder-Marten an.

== Oaveriesselse volksliedties ==

=== Kop van Oaveriessel ===

==== Hen den den ====
''Ezungen riempien, eheurd in de [[Kop van Overiessel|Kop van Oaveriessel]]:''

:Hen den den,
:wat veurig jaor een kiepien was
:is now een olde hen!

''Vergeliek: 'Din, din, din, / Dat verleden jaar / Een piekje waar, / Is nu een ouwe hin.' ''&lt;br /&gt;
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071208142318/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-16.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''

==== Spik spak spaander ====
''Ezungen riempien, eheurd in de [[Kop van Overiessel|Kop van Oaveriessel]]:''

:Spik spak spaander,
:van 't iene bien op 't aander.

''Vergeliek: 'Klits, klats, klander, / Van d'eene bil op d'ander.' ''&lt;br /&gt;
''Uut: [https://web.archive.org/web/20071208142318/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/1-16.html Dr. Johannes van Vloten (1894). ''Nederlandsche baker- en kinderrijmen. Vierde veel vermeerderde druk''. Leiden: Sijthoff.]''

==== Waorom mag i'j neet mit eur naor Sevene gaon ====
Een centraole plek in et dörp [[Sevene]] in de [[Kop van Overiessel]] is 'de brogge'. Hier was töt zo 1950 een brogge over d'[[Olde Aa (Sevene)|Olde Aa]], mar de plek numen ze nog altied zo. Dit was een ontmoetingplek daoraj de leste ni'jgies konden vernemen. Ok wördden d'r wal ies vri'jers van buten hardhaandig an-epakt; de brogge stond daoromme bekend as een 'minne stee'. Steenwiekers zongen naor anleiding daorvan et volgende liedtien, toe-eschreven an Mr. 'Toone' Kamp. (Veur &quot;i'j&quot; moej' &quot;hi'j&quot; lezen en veur &quot;eur&quot; &quot;heur&quot;: in et Steenwieks vaalt de ''h'' vaeke weg.)

:Janna's moder hef wat
:teugen Janna's skat,
:waorom dat?
:doof veur Janna's hartewense
:geef mi'j Rense
:blef et olde mense
:en gien reden gef ze op
:ze hef et aanders in de kop
:et olde mense is wat vinnig
:en braof zinnig
:en zo hold' ze van mekaander
:die bestemd bin d'een veur d'aander
:en dat dot mi'j zo'n verdreet,
:oe soms neet?

:Waorom mag i'j neet mit eur
:an de deure staon,
:waorom mag i'j neet mit eur
:naor Sevene gaon,
:waorom mag i'j neet mit eur
:mit eur aantien in zien haand
:naor de enties kieken an de waeterkaant
:waorom mag i'j neet mit eur
:naor de steerns zien
:en een smokkien geven of een zoegertien?
:waorom mag i'j neet mit eur,
:waorom mag i'j neet mit eur
:jao, dat weet ik niet
:eur moder is d'r neet veur.

:Uut Weijdema, Dick (1986), ''Uit de geschiedenis van een turfgraversdorp: grepen uit de geschiedenis van Zuidveen, een voormalig turfgraversdorp in de Kop van Overijssel'', Kampen: IJsselakademie (spelling an-epast an de Stellingwarver en West-Overiesselse spelling)

=== Sallaand ===

==== Bezweringsvarsien ====
''Een soort bezweringsvarsien, det kiender mit menare op sjaanterige wieze zungen bi'j 't maken van fluities uut siepsapsiepiesholt (holt van de [[fluithout|liesterkral]]). Uut de'' [https://web.archive.org/web/20241217201228/https://www.verhalenbank.nl/extra.php?info=tekst&amp;idnummer=AMPT00105&amp;volksverhaal_type=&amp;atu_type= ''Nederlaanse Volksverhalenbaanke van 't Meertens Instituut'']

:Sap sap sieppien
:Wanneer bin ie riepe
:Ankome meitied
:As de veugelkes eigies legt
:Legt ze dan geen eier
:Dan mar doppen
:Gooi er de olde wieven
:Mee tegen de koppen
:Kop an bloeden
:Bloed-bloed varken
:Gaot er mee naor Marken
:Gaot er mee naor Engelaand
:Engelaand stiet in de braand
:Wie ef dat edaone
:Kleine Marietje
:Wat ef sie op h'r schootje
:Mooi mooi boekje
:Wat staot er in te lèzen
:Van vader en van moeder
:Van zuster en van broeder
:Wil d'r duppien nog niet of
:Smiet 'm dan der kop mar of
:D'r of, d'r of, d'r of

''D'r bint van dit varsien veule Nedersaksische variaanten in Nederlaand en in Duutslaand ([https://web.archive.org/web/20071206190746/http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/anoniem/vloten/mei.html Nederlaanse veurbielden]). Halbertsma tiekenden een variaant op in de'' Overyssel Almanack ''(1836), mit de uutleg: &quot;de twijg riip en gesneden zijnde, slaan de kinderen met het hecht van een mesje op een der groene rijsjes, tot dat de bast loslaat, dien zij er dan heel aftrekken en als een pijp gebruiken om op te fluiten of er erwten door te blazen. Zoo lang het kind met zijn mesje op den bast tikte, plag het oudtijds de volgende regelen te zingen&quot; ([https://web.archive.org/web/20081014004045/http://www.northvegr.org/lore/grimmst/03804.php bron]):''

:Lange lange pipe,
:wenneer bistou ripe?
:Te Meye, te Meye,
:as de veugeltjes eyer lekt.
:'T ketjen op den dyk zat,
:sute melk met brokken at.
:Doe kwam de voele hesse
:al met de scharpe messe,
:wold et ketjen et oor afsnien;
:it ketjen ging ant lopen
:to hope, to hope!
:de voele hesse ging lopen.
:Heel of, half of,
:houwe dijn den kop af,
:so dood as een piere,
:kump sün levendage net weer hiere.

''Naor 't bezweringsvarsien verwiest de titel van de uutgaove ''Wanneer bin ie riepe... : cursiefjes, ingezonden voor de streektaalwedstrijd 1984 georganiseerd door de IJsselakademie en de Dialektkringe Salland en Oost-Veluwe'' (Kampen: IJsselakademie).''

==== [[Stöppelhaene]] ====
'''t Artikel [[Stöppelhaene]] beschrif dit Sallaanse oogstfeest. De spelling van 't liedtien is an-epast naor de [[Iesselakkedemie]]spelling, waordeur de titel eigenlijks '''Stöppelhäne''' zol mutten wèèn, mä deurdät 't zo bekend is, is de titel zo elaoten.''

:De roggebouw is of-edaone
:En 't lääste voer is op-elään
:Noe lao-wie 't wärk en steugie staone
:En viert tesämen 't Stöppelhaene
:Noe is dit zommerfees op tille
:De tied van 't riepen van 't gewas
:Wie määkt dan met mekäre wille, wille, wille
:De Stöppelhaene zit in de gas
:Wie määkt dan met mekäre wille, wille, wille
:De Stöppelhaene zit in de gas

:Dit is een fees veur boerenmeensen
:Naor 'n aolen stiel in Sallaans laand
:Wie könt oons niet wat bèters weensen
:Noe 't drukke wärk is an de kaant
:Een glassie zuut dät mag 't wè kossen
:Met een ende wos zo uut de pan
:Bi-w gangs dan zingen wie aole lieties en gaot hossen
:De Stöppelhaene die kreit dervan
:Bi-w gangs dan zingen wie aole lieties en gaot hossen
:De Stöppelhaene die kreit dervan

==== Daor zatten zeuven kikkerties ====
''Ezungen in [[Westenholte]] ([[Zwolle]]). Spelling ummezet.''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Driemaandelijkse Bladen 1904 B.J. van Apeldoorn&lt;/ref&gt;
:Daor zatten zeuven kikkerties
:Al in een boerensloot;
:Zi'j zollen samen karmis 'olden
:En speulden poot an poot:
:Poot an poot
:Lou is dood
:Legt em in een kissien
:Zet em een boerenklapmussien op
:Dan liekt e net een menissien
:Een menist,
:Twee menist
:De darde lig in de doodskist

==== Op een langslaper en een luilak ====
''Ezungen in [[Westenholte]] ([[Zwolle]]). Spelling ummezet.''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
:Meimötte is opestaon
:Hij kan wel weer nao bedde gaon
:Luilak, spinneverdriet
:Ken ie Jan de luilak niet?

==== Buten in de buuzen ====
''Ezungen in [[Westenholte]] ([[Zwolle]]). Spelling ummezet.''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

:Buten in de buuzen
:Daor lag een huntien dood
:Zien startien was bevreuren
:Zien billegies laggen bloot:
:Toe kwam Liesien lonken
:Die zeg: 'dat untien is dronken'
:Toe kwam Jan de timmerman
:Die spiekert dat untien zien startien weer an

=== Tweante ===

==== Driekusman ====
''Wör vuural in [[Tweante]] en n [[Achterhook]] ezungn en edaanst. t Is nit alleene n vèrske, mear dr heurt ook nen daans biej. As t &quot;klap klap klap&quot; ezungn wörd, klapt de daansers in de heande en as t &quot;stap stap stap&quot; ezungn wörd, treat ze met de veute. [http://www.youtube.com/watch?v=8h4KIodMRfE Opnoame]''

:Non wol ik wal s weetn wat Hendrieksken zeg
:Hendrieksken zeg, Hendrieksken zeg
:Non wol ik wal s weetn wat Hendrieksken zeg
:Hendrieksken zeg: bô Joa!

:Vader, Moder, weelt mie sloan
:Ik mag neet mear met Driekus goan
:Driekusman, driekusman, 
:keert oew s umme en kiekt miej s an.

:Met de heandkes: klap klap klap,
:Met de veutjes: stap stap stap.
:Had ik diej, wat zol ik diej!
:keert oew s umme en daanst met miej.

==== Stille mear mien Tuutje ====
''Eheurd in [[Tweante]]. t Wördt ezungn duur mooders as n keend gölnd in thoes keump. n [[Riessen]]sen komiek [[Harm oet Riessen]] hef dr ne opname van maakt: [http://www.youtube.com/watch?v=68FY3bnW40g Harm oet Riessen - Stille mear min tuutje].''

:Stille mear, mien Tuutje,
:Wat is dr toch ebuurd?
:Tröantjes oawer t snuutje,
:kleedje kèts eskuurd,
:Komt mear eawn biej moor op n skoot,
:Tröantjes vort, joa zo wor-j groot.

==== Peerd van Ome Loeks (Tweantse versie) ====
''t Peerd van Ome Loeks wördt ok wal boetn [[Grunnen (provìnzie)|Grunningn]] ezungn, biejvuurbeeld in [[Tweante]] en [[Sallaand]].''

:Peerd van Ome Loeks is dood 
:Loeks is dood, hartstikke dood. 
:gistern nog good gezoond 
:sleug-e met n steert in t roond 
:ha-k um mear vretn egeewn/edoan
:dan was-e in leawn ebleewn/nit dood egoan

==== Tweants draankleedke ====
''t Kan ezungn wordn in plaatse van t gebrukelike Duutse ''[[Ein Prosit]]''. Iej mut t op ne [[Gregoriaans|Gregoriaanse]] maneere zingn, as o-j in de Roomse koarke zitt. Met wa-j zingt, mu-j met t glas metdoon. t Leste wöardken mut gewoon, dreuge ezeg wordn.''

:An de lippe, van de lippe
:An de kinne, van de kinne
:An n haals, van n haals
:An de börste, van de börste
:An n naffel, van n naffel
:An t grei, van t grei
:Leu, doot hoog
:Leu, doot leag
:Leu, liek veur n snoetn
:-Zoepn

==== Palmpoasken ====
''Wör duur de keender ezungn tiedns ne Palmpoaskenoptocht''

:Palm Palm Poasken
:Palm Palm Poasken
:Loat de koekoek roasken  
:Loat de kiefte zingn  
:Dan kriege viej mooie dingn
:Hei koerei!  Hei koerei!  
:t Is nog énen zöandag, 
:Dan kriege viej n ei.

== Veluwse volksliedties ==

=== Sonde-Marten-liedtien uut Elburg ===
:Sonde, sonde Marten
:De kalvers dragen starten
:De konen hebben horens
:Rieke, rieke torens
:Hier woont zo'n rieke man
:Die zoveule geven kan
:Veule zal e geven
:Zalig zal e leven
:Stook vuur, stook vuur
:Sonde Marten is zo duur
:Geef me een holtjen of een turfjen
:Waor 'k me bie kan warmen
:Mit mien blanke darmen
:Stook vuur, stook vuur
:Sonde Marten is zo duur

=== Fluitjes van [[fluithout|liesterkrallenhout]] ===
:Siep sap houtjen
:'k Slao joe mit een boutjen
:'k Slao joe mit een mes twee, dree
:Dat jie vliegen al over de zee
:Kom jie dan weer boven
:Dan stop ik joe in de novend
:Kom jie dan weer op 't laand
:Dan gooi ik joe mit een haand vol zaand

=== Wiegelietien uut Wezep ===
:Oetse de boetse de bente.
:De kugies die loop in Drenthe,
:de kugies die loop in 't grune gres.
:Ik wol dat mien kientien maar groot was,
:dan kon e mooi naor schoele gaon,
:leren op een bänkien
:en as e dan ondeugend was
:dan kreeg e met een plänkien.

=== Wiegeliedjes uut Apeldoorne ===

==== Suja, suja kindjen ====
:Suja, suja kindjen,
:oew päppien steet in 't spindjen,
:melksien van de bonte koe,
:kindjen dut de ögies toe.

==== Huia, kabuia ====
:Huia, kabuia,
:Jantjen die sleup in de huia,
:hadde wie ons klein Jantjen niet,
:dan zongen wie van huia niet.

== Schokker volksliedjes ==

=== Suja mien kleintien ===
:Suja mien kleintien,
:Ie bin dan toch zo stout,
:En heb je dan pijn in je buikie,
:Of bin d'r je voeties koud.
:Dan zal ik 'n vuurtien stoken,
:'n Pappien voor 't jonchien koken,
:'t Wiegien dut van wip-wap-wap-wap,
:Veur mien klaane dikzak.

=== 't Schokker vastelaovondlied ===

:'t Was op een vastelaovond
:En 't dat was een dure tijd,
:En toen raokte ik an mijn ongeluk
:En toen raokte ik an de meid.

:En de meid die was lui en lekker,
:Geen mindere wou zij doen,
:En toen ging zij neur 't stalletjen toe
:En toe melkten zij de koe.

:Weet je wel wat al de mooie moidjes doen,
:'s Ochtends geane zij vroeg opstaon,
:En dan geane ze voor dat spiegeltjien staon,
:Dan kijken ze hier en dan kijken ze deur,
:En dan kijken rond van trots, hier.

:Moedertjien zet je nachtkappetjen ies op,
:Want je liefien zal vanaovond komen.
:Komt er me liefien vanaovond nijt,
:Sleap zij in d'r mijn armpies nijt,
:Dan komt Flores Jansen,
:Die deur loopt de rommelpot voel
:En dan geat ze leren dansen.

== Westfaalse volksliedties ==

=== 't lied van de zwaluw ===
''Doe as vrogger in [[Westfalen]] de zwalves weerumme kwammen, leup et hele gezin töt an et hekke van et arf um de zwalves weer welkom terogge te hieten. Hiernao wördden de skuurdeure lös edaon zodet de zwalve kon kieken in et huus. Deuden de luu dit niet of vund de zwalve et huus niks an, dan zung e dit liedtien.&lt;ref&gt;Driemaandelijkse Bladen 1904 4e jaargang blz 26&lt;/ref&gt; In [[Fransum|Fraansum]] en ook wal in [[Drenthe]] bint liedties bekend die as de zwalves tsjilpt as zie weerumme nao de boerenarven komt. Ook in [[Crombach]] en [[Frieslaand]] bint de värsies bekend. Wieder bestiet in Grönning de zegswieze: Ij zingt as en zwaalvie op en bonestok.''

:As ik weg taug, as ik weg taug
:Woeren kisten un kasten vull
:As ik wedderquam, as ik wedderquam
:Wos der nist mehr!
:Dat mein ik, dat mein ik!
In [[Hagen]] giet et liedtie zo:

:To jaor ar ik fut genk
:Wören alle skoppen en skiuren vull
:Nu ar ik weer kam
:Is alles verquikelt, verquackelt, verheert en verteert
:kisten un kasten vull

In Crombach

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Nedersaksies lied]]</text>
      <sha1>87o17bp663vp5shakk5q4edeux7lya6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henk Krosenbrink</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7933</id>
    <revision>
      <id>333194</id>
      <parentid>283934</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1824" sha1="8q4yt3mvivi0j28tev911ott7g0rs3r" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:H Krosenbrink 124.JPG|thumb|Henk Krosenbrink (in 2010)]]
'''Henk Krosenbrink''' ([[Miste]], 31 meert [[1928]] - [[Wenters]], 18 juni 2015&lt;ref&gt;http://www.destentor.nl/regio/achterhoek/boegbeeld-achterhoekse-cultuur-henk-krosenbrink-overleden-1.5015599&lt;/ref&gt;) is nen [[Achterhooks]]en schriever.

Hee worden geboren in de buurtschap Miste bi'j [[Wenters]] en wont now in [[Kolle]], ok in [[Gelderlaand|Gelderland]]. Aorspronkelek warken hee in het onderwies, maor in 1967 worden hee redacteur bij de [[Regionale Omroep Noord en Oost]]. Vanaf 1980 bes an ziene pensionaering in 1990 was hee directeur van het [[Staring Instituut]] in [[Deutekum]].

Krosenbrink schref een antal streekromans, verscheiden beuke ovver 'n Achterhook en heurspelen, onder andere veur Radio Bremen. Veur ''De Graafschapbode'' schref hee ne serie dialectverhalen. In 1975 verscheen den gedichtenbundel ''Hölten Letters''. Ziene dialectverhalen bunt ebundeld in ''Tronselers'' (1972), ''Slag umme Arem'' (1983) en ''De sneekaels'' (1993). Veur den gedichtencyclus ''Leefde en dood'' kreg hee in 2001 den jaorleksen [[Platduuts]]en literatuurpries de [[Freudenthal-Pries]].

Krosenbrink hef ovver de [[Nedersaksische schrieveri'je|Nedersaksische literatuur]] in Oost-Gelderlaand en op de Oost-Veluwe eschreven in 't ''[[Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde]]''.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

==Uutgaonde verwiezing==
*[http://www.dialectkring.nl/?pageId=166&amp;Henk_Krosenbrink Dialectkring Achterhook en Liemers ovver Henk Krosenbrink]

{{Bron|*Dialektkring.nl
*Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.) (2008), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde'', Assen: Van Gorcum}}

{{DEFAULTSORT:Krosenbrink, Henk}}
[[Kategorie:Achterhooks_artikel]]
[[Kategorie:Schriever in 't Achterhooks]]</text>
      <sha1>8q4yt3mvivi0j28tev911ott7g0rs3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tripklombe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8037</id>
    <revision>
      <id>333269</id>
      <parentid>299097</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2766" sha1="8r9zoy152q4w42pybnu69dt0me5cgol" xml:space="preserve">== Dreinse versie: ==
'''''Tripklompen''''' of '''''trippen''''' waren klompen (en laoter kaploze klompen met een zeel) of schoenen met een bred erunner. &lt;ref&gt;https://woorden.huusvandetaol.nl/resultaten.php?q=trip%20I&amp;exact=true&lt;/ref&gt; Meist broekt op nat veen (baggelveen) um neeit weg te zakken. Peerden har um die reden ok trippen unner de iezers. Umdat veenwarkers deur het trippen last kregen van de vreei wur een tweeide versie van de klomp maokt. In stee van een bred, wur de klomp ienvoldig breeider maokt en de kap wur vervangen deur een zeel. &lt;ref&gt;http://www.drentsarchief.nl/onderzoeken/beeldbank-home/zoekresultaat/indeling/detail/form/advanced?q_searchfield=DM0900183&lt;/ref&gt; ''In Drenthe worden tripklompen (noe) neeit meer broekt.'' D'r bint nog wal kaploze klompen met zelen zo as op het plao'ie hierunner, maor die neuimt wij in (Noord-)Drenthe nog aaid ''vrouwlieklompen''. {{Dia|Schreven in het Noord-Dreins van [[Roon]].}} 

== Grunningse (en Freeise) versie: ==
[[Ofbeelding:Klompenmetband.jpg|thumb|right|200px|[[Tweants]]e tripkloompn]]
n '''''Tripklombe''''' of '''''holske''''' is n variaant van de [[kloomp|holtklombe]], môr is eerder n soort schoune. Tegenswoordeg komt dizze veuraal nog in de [[Grunnen (provìnzie)|pervìnzie Grönnen]] veur, môr het vrouger n veul groter ôfzettensgebied had. t Bestaait uut n holten zole, mit over de voude hìn, n haard stukkie [[Leer (stof)|leer]]. Maisttieds zit der gain leer om de hakke hìn, woardeur man der hail makkelk mit de voude in schoeven kin. Dizzent worden veuraal bruukt as vrijetiedsschounen veur boeten en worden droagen mit dikke [[sokken]].

Boeten Grönnen verwiest t voak noar laanke holten klompen mit n klain stukkie leer over de bovenkaande van de voude hìn. De dingen dij ien Grönnen ook wel as tripsklompen aanduud worden haiten in t Nederlaands ook wel &quot;strovels&quot;. De noam ''tripklombe'' komt van de femilie Trip. t Woapen van dizze femilie lôt den ook drij tripklompies zain en is zichtboar op de veurgevel van t ''[[Trippenhuis]]'' in Amsterdaam.

==Leegsaksisch==
*[[Drèents]]: tripklompen, trippen
*[[Grönnegs]]: ''tripklombe, holske''
*[[Tweants]]
**''trippe'' ([[Riesns]])
*[[Veluws]]: 
**''klompschoe{{small()|n}}''
**''klompleers'' ([[Putten]], [[Uddel]], [[Bunsjoten]])
**''tripklomp{{small()|e}}''
**''trip'' ([[Bunsjoten]])
**''lege klomp{{small()|e}}''
**''lèèrtiesklomp'' ([[Wezep]])
**''leertiesklomp'' ([[Terwolde]], [[Attem]], [[Epe]])
**''schippersklomp'' ([[Heerde]], [[Loen]])
**''klapklomp'' ([[Barreveld (daarp)|Barreveld]])
**''rove'' ([[Nunspeet]])
**''keuineus'' ([[Bunsjoten]]) - dit is een trip zongder leertsies

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Dia|Schreven in t [[Veenkelonioals]]}}

[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Scho]]</text>
      <sha1>8r9zoy152q4w42pybnu69dt0me5cgol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krödde (tiedschrift)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8109</id>
    <revision>
      <id>333213</id>
      <parentid>320339</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1839" sha1="cerldpebb1q7avdicrhk1sfwpfsfd58" xml:space="preserve">'''Krödde''' (ondertitel: ''Grunneger tiedschrift'') was n tiedschrift veur verhoalen en gedichten ien de [[Grunnegs|Grunneger toal]]. t Verscheen van 1982 töt ìnd 2015 op zien minst vaaier moal ien t joar en wordde drokt ien [[Grunnen (stad)|Stad]]. Oprichters waren [[Wim de Lange]], [[Fokko Veldman]], [[Henk Scholte]] en [[Hanny Diemer]]&lt;ref&gt;Lezen en schrieven in Grunneger toal: 'Dankwoord oetsproken bie 25 joar KRÖDDE', Hanny Diemer, (blz. 59), oetg. Tonnis Musschenga &amp; Tonko Ufkes, 2008. Roadpleegd op 24 september 2018.&lt;/ref&gt;. De redakteuren waren op t lest [[Jan Glas]], [[Willem Hartholt]] en [[Geesje Vos]]. Lözze nummers liggen nog in verschaaiden biebeltaiken en binnen te bestellen.

''Krödde'' is kommen noar veurbeeld van t [[Drenthe|Drìntse]] letterkundege tiedschrift [[Roet (tiedschrift)|''Roet'']] (opricht ien 1979) en t eerdere blad ''[[De Pennevogel]]'' (1974-79). De [[Oostfraislaand|Oostfraise]] tegenhonger van ''Krödde'' is [[Diesel (tiedschrift)|''Diesel'']]. Krödde is der mit stopt toen redakteuren mainden dat t tiedschrift in de pepieren vörm nait of onvoldounde konkeraaiern kon mit nijmoodse media. Veur n frizze en nijmoodse oetgave hebben zie geen nije redaksie-/bestuursleden vinden kind. t Is in dezìmber 2016 opvolgd deur t digitoale tiedschrift veur Grunneger literatuur [[Oader (tiedschrift)|Oader]].

De Grunneger dichters [[Jan Glas]] en [[Aly Freije]], dij baaiden dichtwaark stoan haren ien ''Krödde'', hebben ien 2006 resp. 2008 de [[Freudenthal-Pries]] veur nije Leegsaksische schrieverij wunnen.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

==Boetende hìnwiezen==
*[http://pleiterborg.nl/krodde/button1_gr.html Archief van ''Krödde'']

{{DEFAULTSORT:Krodde}}
[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Grunnegs]]
[[Kategorie:Nedersaksies tiedschrift]]
[[Kategorie:Grunnen (gemainte)]]</text>
      <sha1>cerldpebb1q7avdicrhk1sfwpfsfd58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uetersen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8352</id>
    <revision>
      <id>333325</id>
      <parentid>288727</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1413" sha1="k390p30bwoqkq7vb24xk3kjqzmyxzm5" xml:space="preserve">{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+&lt;big&gt;'''Uetersen'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;''Rosenstadt Uetersen''
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; align=&quot;center&quot; colspan=2 |
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[Ofbeelding:Uetersen Wappen.png|120px|thumb|Wappen van Uetersen]]
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[Ofbeelding:Lage des Kreises Pinneberg in Deutschland.png|100px|thumb|Liggen van Uetersen]]
|}
|-
| align=center colspan=2 | [[Ofbeelding:Uetersen Stadtwerkehaus.jpg|250px|thumb|Museum Uetersen]]
|}
'''Uetersen''' (ˈyːtɐzən) is n gemainte en stad in de [[Duutslaand|Duutse]] dailstoat [[Sleeswiek-Holstain]] en ligt in t distrikt [[Pinnebaarg]], an de revier de [[Pinnau]]. Uetersen ligt 30 kilometer in t noordwesten van [[Hambörg]] en beheurt tot de [[metropoolregio Hambörg]]. De gemainte het sikkom 18.000 inwoner op n oppervlak van 11,43 km².

Uetersen, bekend as ''rozenstad an de Pinnau'', het n binnenhoaven. In [[1870]] het Uetersen stadsrechten kregen.

== Boetende hìnwiezen ==
* [http://www.Uetersen.de Webstee van Uetersen (Duuts)]

{{Commonscat|Uetersen}}

[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Stad in Duutslaand]]
[[Kategorie:Gemeente in Sleeswiek-Holstein]]
[[Kategorie:Plaotse in Sleeswiek-Holstein]]</text>
      <sha1>k390p30bwoqkq7vb24xk3kjqzmyxzm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kruudmoos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8444</id>
    <revision>
      <id>333215</id>
      <parentid>330296</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2503" sha1="ktb46zl44r2xlzmlobicg0bbhtrc2ow" xml:space="preserve">[[ofbeelding:KruudmoesNederland.png|miniatuur|500x500px|Gebeed in Nederland woer as kruudmoos egetten wör of bekend is. Binnen et greune gebeed neumt ze et ok wal gruunmoes, in et rode gebeed melkmoes. De gelle pluskes zint families wat et kent, vake as ze van oorspronk (deels) oet et kruudmoosgebeed stamt.]]
'''Kroedmoos''', '''kruudmoos''' of '''kruudmoes''' ({{Audio|Nl-kruudmoes.ogg|&lt;small&gt;oetspraoke&lt;/small&gt;}}, [[Nysassiske Skryvwyse|NSS]]: ''kruudmoos'') is een traditioneel gerecht wat in et [[Gelders-Oaveriessels]] gedeelte van [[Nederlaand]] egetten wördt. Et is nen dikken inekokten pap van [[gort]], [[karnemelk]], [[spek]], [[rookworst]], [[Roziene|rozienen]] en nen hoop verske kruden. Kruden wat der vake ingoat zint [[Kaarvel|karvel]], [[peterselie]], [[selderie]], [[Veankel|venkelloof]] of [[dille]], [[kruzemunt]] en zoerblad. Mangs doot ze der ook [[Braandnetel|brandnetteltöppe]] of blad van zwarte beazen duur.&lt;ref&gt;[https://www.zelfmaakrecepten.nl/kruudmoes-zelf-maken/ Zelfmaakrecepten.nl. &quot;Kruudmoes zelf maken.&quot; Bekekken op 15 november 2024] &lt;/ref&gt; Et is een traditioneel boerengerecht, bedoold um good wat te verbranden hebben biej et wark op et land. 

Et terechtemaken doert mear as 12 uur, vandoar at et gerecht de leste joaren wat minder vake getten wördt.

== Kruudmoos maken ==
Hieronder ne beskriewige van wo as kruudmoos emaakt wördt.

=== Wat der in geet ===
:''100 gram gort''
:''1 liter water''
:''10 gram zolt''
:''300 gram rookworst''
:''100 gram rozienen''
:''1,5 etleppel kervel''
:''1,5 etleppel peterselie''
:''1,5 etleppel kruzemunt''
:''250 mililiter karnemelk''

=== Maken ===
:'n Gort 12 uur loaten wellen in et water. Doarnoa een uur in etzelfde water kokken.
:Rozienen, pläkkes van 'n rookworst en kruzemunt der biej duur.
:Loat dat 15 minuten heanig kokken. Dan de rest der biej.
:'n Kruudmoos good woarm opdenen.

== Trivia ==
Onder 'n naam ''Gait-Jan Kruutmoes'' presenteerden [[Kees Schilperoort]] in de [[1950-1959|joarn 1950]] en [[1960-1969|1960]] et radioprogramma ''De Boertjes van Buuten''. 

== [[Nedersaksisch|Neersassies]] ==
* [[Tweants]]: ''kruudmoos'' of ''kruudmoes''
* [[Sallaans]]: ''kruudmoes'' of ''groenmoes'' (rondumme [[Kampen (Overiessel)|Kampen]])
* [[Veluws]]: 
** ''kruudmoes''
** ''melkmoes''
** ''moes'' ([[Doospiek]], [[Wezep]], [[Nunspeet]])

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Verwiezingen ==
{{Dia|Disse pagina is eskreewn in t [[Riesns]]}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Nedersaksiese gerechten]]</text>
      <sha1>ktb46zl44r2xlzmlobicg0bbhtrc2ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krentenstoete</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8676</id>
    <revision>
      <id>333212</id>
      <parentid>326879</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2911" sha1="bxx192ln8pwt0htuckfsy38vld8lq3s" xml:space="preserve">[[File:Krentewegge voor een geboorte .jpg|thumb|Et kind op de krentewegge bie 't kroamschudden]]
Een '''krentenstoete''' (oek wel: ''krentenbrood'' of ''krentenkrogge'') is een [[stoete|brood]] waorbie een bulte [[krente]]n mee-ebakken wonnen.

Een &quot;goed krentenstoete&quot; ziet [[zwart]] van de krenten, of hef (zoas ze wel zegen) meer krenten as deeg.

In [[Drenthe]] en [[Tweante|Twente]] wonnen aorig wat krentenstoete egeten, veural bie de [[koffie]]. 't Twentse krentenstoete (daor heet 't ''kreantewegge'') wonnen soms wel as een [[brood]] mit een lengte van aanderhalf tot twee meter ebakken en een breedte van ongeveer dartig centimeter. Vandaor dat ze deur meerdere personen edreugen wonnen. Dat gebeuren soms in een grote [[dook]], mar meestentieds op een [[planke]] of een [[ledder]]. Ze wonnen vake kedo egeven bie geboortes (veural de eerste in een huwelijk) deur femilielejen of klega's. Et geven van krentewegge bie een geboorte kump ook in et westen van Overiessel veur.&lt;ref&gt;Reeks Nederlandse Dialectatlassen. Zuid-Drenthe en Noord-Overijssel.&lt;/ref&gt; 

Krentenstoete wonnen vake [[zundag|'s zundaas]] egeten, mit [[feesdagen]] ([[Kìrsttied|Kars]] en [[Poaske|Paosen]]), bie een [[brulfte]] of bie gezinsuutbreiding.

Een [[brukjen|krentenbrukjen]] wonnen vake mit [[echte botter]] besmeerd en soms wonnen der een plakjen [[keze]] op-edaon.

==Trivia==
*Van een bakker uut [[Zutfent|Zutfen]] hemmen meensen eheurd dat der in de jaoren dartig elke weke wel zo'n grote krentenstoete ebakken wönnen, waorbie de lengte oek ofhung van de welstaand van dee persoon.
*Rundumme [[Breevoort]] is et tradisie dat bi-j et [[kroamschudden]] de stoete under &quot;nen krommen arme&quot; wödden breg ni-j de olders woarbi-j de lengte van de pillenwegge wödt bepoald deur den tied dat et kind is geboarn vanof et trouwen, nen meter veur ieder joar.

==Zie oek==
*[[Krentenplassien]]

==[[Nedersaksisch]]==
*[[Achterhooks]]:
**''krentenwegge''
**''pillenwegge''
*[[Drèents]]:
**''krentestoet{{small()|e}}''
**''krint{{small()|en}}stoet''
**''krente{{small()|n}}wegge'', ''krinte{{small()|n}}wegge''{{Info|Veur een grote stoete}}
**''plas''{{Info|Veur een grote stoete}}
*[[Sallaands]]:
**''krintewege, krentewigge, krenteweage, krentewegge''
*[[Tweants]]:
**''kreantewegge''
**''kreentnstoet{{small()|e}}''
*[[Veluws]]:
**''krentenbrood'', ''krintenbrood''
**''krentenstoete'', ''krintenstoete'' (veural [[Oost-Veluws]]{{Info|Mar oek in Nunspeet as &quot;krentenstoete&quot;}})
**''krentenkrogge'', ''krintenkrogge''  (umgeving [[Nunspeet]], [[Oldebroek]], [[Wezep]])
**''krentenwegge'', ''wegge'' (veural [[Oost-Veluws]])
**''krentenmik'', ''mik{{small()|ke}}'' (veural [[West-Veluws]]{{Info|Mar oek in Oldebroek en Wezep as &quot;mikke&quot;}})
**''rezienenbrood'' ([[Harskamp]])

{{Dia|Disse pagina is eschreven in 't [[Nunspeets]]}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Bronnen ==
[[Kategorie:West-Veluws artikel]]
[[Kategorie:Stoete]]</text>
      <sha1>bxx192ln8pwt0htuckfsy38vld8lq3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ede Staal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9422</id>
    <revision>
      <id>333178</id>
      <parentid>333020</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6253" sha1="10ga1x1nmp51x5kpe33y96acfixi0wc" xml:space="preserve">'''Ede Ulfert Staal''' ('''Ede Stoal''' nuimd) ([[Waarvum]], [[2 augustus|2 augustes]] [[1941]] - [[Delfziel]], [[22 juli]] [[1986]]) was leroar Engels en n [[Grunnegs|Grunnegstoaleg]] zanger en dichter. &lt;!-- Als Grunneger bard was en is hai roazend populair. ''Dizze zin begriep ik nait'' --&gt;

==Jeugd, studaaiern en vroug waark==
Staal gruide op ien dörp [[Lains]]. Doar was zien opa dirregìnt van t meziekkörps. De jonge Staal begon muziek te môken op n mondörgelke en speulde vief joar op de trompet bie t körps.

Ien [[Grunnen (stad)|Stad]] studaaierde hai medisinen, loater Engels - ain van de toalen dij zien belangstellen haren. Net veur t ôfstudaaiern huil er der mit op. Staal het aan verschaaidene schoulen stoan. Hai dee ook rekloamewaark, tekstschrieverij en Engels kommentoar bie promotsiefilms.

==Ontdekken as zanger en radiowaark==
Ien 1974 kwam t Engelstoalege singelke ''I'm in the blues'' oet, dat nait veul sukses har. [[Engbert Gruben]] van [[RTV Noord|Radio Noord]] ontdekte hom ien 1981. Ain joar loater wuir Staal zien vèrske ''Mien Toentje'' n hail populèr herkennenslaid op Radio Noord. Der wazzen veul aanvroagen veur optredens, môr doar haar e voak gain verlet van.

Ien 1984 kwam zien ploatke ''Man, man, man, wat n boudel'' oet, mit de bekende balloade ''Het het nog nooit zo donker west''. Ien zulfde joar kwam zien eerste LP oet, ''Mien Toentje'', dij hail suksesvol wuir. Ien 1985 mos Staal n swoare operoatsie ondergoan.

Begun 1986 kreeg hai n vaste kollumn op Radio Noord ien t programma ''Sloaperstil''. Zien 'vertelstertjes' kwammen oet op kassette en spaigelploat.  

==Overlieden en postume ienvloud==
[[Ofbeelding:Monument Ede staal Delfzijl.jpg|thumb|right|t Monument veur Ede Staal op diek bie Delfziel]]
Zien operoatsie haar gain blievend herstel opleverd: Staal kwam ien 1986 op zien stee oet de tied. Noa zien dood kwam de twijde LP oet, ''As vaaier woorden''. Postuum kreeg hai de [[K. ter Loanpries]] van stichten [[t Grunneger Bouk]]. Der is ook n twijjoarliekse pries veur mìnsken dij heur (nait veur heur waark) biezunder verdaainstelk môkt hebben veur de streektoal wat radio aangaait.

Ien 2000 het Engbert Gruben n monument veur Ede Staal onthuld op de diek bie Delfziel. t Monument wordt ''De Poal van Stoal'' nuimd. Van [[Henk van Middelaar]] kwam ien 2004 n biogroafie over Ede Staal oet, ''Geef mie de nacht''.

Laidjes van Ede Staal binnen meer dan ains vertoald naar aandre toalen en dialekten. De Limburgers Paul van Loon en Zjèr Bataille hebben verschaaidene nummers noar t Limburgs vertoald en ''Termunterziel'' wuir deur t Hansen Nippon-maru Male Choi in Japanse oetvoering speuld in Yokohama.

=== Ede Staal en Top 2000 ===
Ien november 2007 het [[Dagblad van het Noorden]] mit n aktie perbaaierd om Ede Staal in de Top 2000 van Radio 2 te kriegen. Moar t laid ''&lt;nowiki&gt;'t Het nog nooit zo donker west&lt;/nowiki&gt;'' had zoveul stimmen kregen, dat Ede hoog in de top 10 driegde te komen. Volgens n artikel op [[RTV Noord]] kwam hai meugelk zulfs op nummer ain oet.&lt;ref&gt;[http://www.rtvnoord.nl/artikel/artikel.asp?p=78617 'Ode aan Ede' doet gooi naar Top 2000]. RTV Noord, 13 jannewoarie 2009&lt;/ref&gt; Doarom wuir Ede deur t radiostasion van de liest schrapt. Als reaktie op dit verhoal raip t Grunneger beeldmaark [[Popko]] in november 2014 op om Ede noar nummer ain te stimmen in de [[Dialect Top 20]] van NPO Radio 2 en meugelk zo weer n opening te moaken veur n plek op de keuzeliest van de Top 2000.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141108175500/http://www.groningerkrant.nl/2014/11/groninger-beeldmerk-popko-de-bres-voor-ede-staal/ Groninger beeldmerk Popko in de bres voor Ede Staal]. Groninger Krant, 1 november 2014&lt;/ref&gt; De streektoalzanger eindigde op nummer ain mit t laid '''t Het nog nooit zo donker west''.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141108175053/http://www.gezinsbode.nl/ede-staal-op-1-in-nationale-hitlijst/ Ede Staal op 1 in nationale hitlijst]. Groninger Gezinsbode, 8 november 2014&lt;/ref&gt; 

Sinds 2012 binnen vergeliekboare akties veur Top 2000 wel toustoan deur NPO Radio 2, wat meugelk muik dat Ede Staal in 2019 veur 't eerste moal in Top 2000 ston: ''&lt;nowiki/&gt;'t Het nog nooit zo donker west'' kwam binnen op plek 476.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/save/https://www.nporadio2.nl/song/44760/het-het-nog-nooit-zo-donker-west&lt;/ref&gt; 

==Diskogroafie==
* ''Het het nog nooit zo donker west''
* ''I'm in the blues'' (single, Phonogram, Philips 6012 391, 1973)
* ''Mien Toentje'' (Mollebone Music, CD EKS 1284, 1984)
* ''As vaaier woorden'' (Mollebone Music, CD EKS 1086, 1986)
* ''Zuzooien op zundagmörn'' (3CD; Mollebone Music, CD EKS 1293-1/2/3, 1993, mit tekstbouk)
* ''Hear my song - as 't boeten störmt'' (2CD; Mollebone Music, CD EKS 1096-1/2,1996)
* ''Zalstoe aaltied bie mie blieven'' (cd-single, MAURA MUSIC 1997 MM 025, 1997)
* ''I'm in the blues'' (cd-single, JAZ MUSIC JAZ 2021, 2005)
* ''Doarom zing ik'' (CD; JAZ MUSIC JAZ 192540, 2005)

== Trivia ==
* Sunds 2013 geft [[Marcel Hensema]] een toneelveurstellen mit titel ''Mijn Ede'', woar veul meziek van Ede Staal broekt wuir.
* Arriva het ain van heur Spurt-trainen vernuimd noar Staal.
* t Album ''As Vaaier Woorden'' stond twai weken noteerd in de Album Top 100, moar dizze wuir der na twai week weer oet hold, omdat albums òlder din twai joar op n aandre liest komen.&lt;ref&gt;[http://www.nu.nl/muziek/2591330/groningse-zanger-album-top-100-geweerd.html Groningse zanger uit Album Top 100 geweerd]. NU.nl, 16 augustus 2011&lt;/ref&gt;
* Staal zien neef [[Roon Staal]] is zanger en pianist. Hai vertolkte twai nummers van Ede, noamelk ''Help me through the night'' en ''When the waves are too high''.
==Wellen==
*[https://web.archive.org/web/20080604080734/http://www.dideldom.com/legenden/ede_stoal.shtml Dideldom.com]
*Artikel van Ede Staal op de Nederlaandse Wikipedie

==Boetende hìnwiezen==
* [https://web.archive.org/web/20180120010842/http://www.edestaal.nl/ Ede Staal]
* [http://www.rtvnoord.nl/edestaal Ede Staal en Radio Noord]
{{Bron|Bronnen / wellen: = }}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Staal, Ede}}
[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Muzikaant oet Grunnen]]
[[Kategorie:Streektaolmuziek]]
[[Kategorie:Nedersaksiese leu]]
[[Kategorie:Nedersaksiese muziek]]</text>
      <sha1>10ga1x1nmp51x5kpe33y96acfixi0wc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Velp (Gelderlaand)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9705</id>
    <revision>
      <id>333347</id>
      <parentid>322337</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T02:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>333347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1962" sha1="t7lsr3e2dypbv2ab8ddsr5tstar9o33" xml:space="preserve">'''Velp''' is een darp in de gemeente [[Rheden]] in de [[Nederland]]se previnsie [[Gelderlaand]]. Et grenst zowal an de plaetse Rheden en [[Rozendaal]] (gemeente Rozendaal) as an de stad [[Arnem]]. Velp hef 17.723 inwonners (2013) en hef ne oppervlaakte van rundumme 11,01 km². De autobane A12 vormt de scheidingsliene tussen Arnem en Velp. Aandere belangrieke verkeersoaders bunt de [[A348]] en de [[N785]]. Velp wöd deurkruust deur de spoorliene Arnem-[[Zutfent]]. Ten noorden van dizze spoorliene bevindt zich greune, röstege villawieken terwiel Velp-Zuud wödt kenmarkt deur meer opgoande, eenvoldige huze.

In 1812 wierd Velp van de gemeente Rheden of-esplitst en samen-evoogd mit et darp Rosendaal tot ne ni-je gemeente Velp. In 1818 wierd dit wier ongedoan emaakt en wierd Velp trög enommen in de gemeente Rheden. Rosendaal ging wieter as zelfstaandege gemeente en hef den staotus tot in de hudege tied wetten te beholden &lt;ref&gt;Bronne: Ad van der Meer and Onno Boonstra, &quot;Repertorium van Nederlandse gemeenten&quot;,
[https://web.archive.org/web/20091208122350/http://www.knaw.nl/cfdata/publicaties/detail.cfm?boeken__ordernr=20061061 KNAW, 2006]&lt;/ref&gt;

==Goldskat van Velp==
In 1851 wierd in Velp nen skat op-egroaven, bestoande uut Merovingiese golden kunstveurwarpen. Den skat wierd verkocht an Prusen. In 1945 wödden zi-j uut [[Berlien]] met-enommen deur den Russiesen bezettingsmacht. Vanof dee tied ligt ze in et museum van [[Moskou (stad)|Moskou]].

== Uutgoande verwiezingen ==
*[https://web.archive.org/web/20100224171059/http://www.atlas1868.nl/ge/rheden2.html Kaarte van de gemeente in 1868]
*[https://web.archive.org/web/20140902012912/http://wijkplatform.velpophetnet.nl/ Wiekplatform Velp-Zuud]
[[Ofbeelding:Velp Hoofdstraat.jpg|thumb|center|600px|360° Panorama, Heufdstroate, Velp (Gld).]]

== Bronnen ==
&lt;references/&gt;

{{Rheden}}

[[Kategorie:Achterhooks artikel]]
[[Kategorie:Gemeente in Gelderlaand]]
[[Kategorie:Plaotse in Gelderlaand]]</text>
      <sha1>t7lsr3e2dypbv2ab8ddsr5tstar9o33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stappest (gemiente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10043</id>
    <revision>
      <id>333264</id>
      <parentid>330918</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1871" sha1="7vb2l4ca1mwwro7hpetsldt5so2obw2" xml:space="preserve">{{Gemiente |
naeme = Stappest |
bestaansnaeme vlagge = Staphorst vlag.svg |
bestaansnaeme waopen = Staphorst wapen.svg |
lekaosie = LocatieStaphorst |
perveensie = [[Oaveriessel|Overiessel]] |
heufdplak = Stappest |  
oppervlak = 135,69 |
oppervlak laand = 133,99 |
oppervlak waeter = 1,7 |
inwoners = 17.144 |
daotum inwoners = 1 jannewaori 2020 |
dichthied = 128 |
brettegraod = 52/38/0/N |
lengtegraod = 6/12/0/E |
verkeersaoder = [[Rieksweg 28|A28]], [[Pervèensiale weg 377|N377]] |
netnummer = 0522 |
postkode = 7715, 7950-7955 |
webstee = [http://www.staphorst.nl www.staphorst.nl] |
}}
'''Stappest''' ([[Nederlaands|Nederlaans]]: ''Staphorst'') is een gemiente in de [[Nederlaand|Nederlaanse]] [[pervincie|previncie]] [[Oaveriessel]]. De gemiente hef umdebi'j 17.000 inwoners en hef een oppervlakte van 135,69 [[vierkaante kilemeter|km²]] (mit een te verwaarlozen gedielte an water).

In de gemiente ligt de dörpen [[Stappest]], [[Roevène]], [[De Rieverst]] en [[De Punt (Stappest)|De Punt]], en de [[buurtschop]]pen [[Haalfweg (Stappest)|Halfweg]], [[Hamingen]] en [[Lankhorst]]. In 't oosten van de gemiente ku-j de [[Boswachteri'je Stappest]] vienen. De gemiente wördt bediend deur 't naobi'j elegen stadtien [[Möppelt]] in [[Drenthe]]. In [[2017]] beheurden Stappest töt de drie gemientes waor de mieste kinder geboren worden.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20210116090435/https://destaphorster.nl/artikel/1003902/staphorst-in-top-3-meeste-geboortes-van-nederland.html&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

==Uutgaonde verwiezings==
{{commonscat|Staphorst|Stappest}}
* [http://www.staphorst.nl/ Webstee van de gemiente Stappest] 
* [https://web.archive.org/web/20070929134747/http://www.staphorst.org/ Infermaotie oaver Stappest en Roevène]

{{Oaveriessel}}
{{Dialekt|drt|[[Zuudwest-Zuud-Drèents|Zuudwest-Zuud-Drente]]}}

[[Kategorie:Stappest| ]]</text>
      <sha1>7vb2l4ca1mwwro7hpetsldt5so2obw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brielle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10171</id>
    <revision>
      <id>333338</id>
      <parentid>323860</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T00:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>333338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4659" sha1="0f0nq8w7yh83aejq97os9yldylj8ahd" xml:space="preserve">{{Gemaente
| naam = Brielle
| bestaandsnaam vlagge = Flag of Brielle.svg
| bestaandsnaam woapn = Brielle wapen.svg
| lokatie = LocatieBrielle
| proveensie = [[Ofbeelding:Flag of Zuid-Holland.svg|20px|Zuud-Hollaand]] [[Zuud-Hollaand]]
| heufdplaats = '''Brielle'''
| öppervlakte = 31,12
| öppervlakte laand = 27,49
| öppervlakte water = 3,63
| inwonners = 16.004
| doatum inwonners = [[1 juli]] [[2007]]
| dichtheid = 582
| breedtegroad = 51/53/0/N
| lengtegroad =  4/11/0/E
| verkeersoader = [[N15]]
| netnummer = 0181
| postkode = 3230 - 3235
| webstie = [http://www.brielle.nl www.brielle.nl]
}}

'''Brielle''' vrögger '''Den Briel''', is ne [[Stad (woonstee)|stad]] en vroggere [[gemiente (bestuur)|gemeente]] in de [[Nederland]]se previnsie [[Zuud-Hollaand]], elaegen op et eilaand [[Voorne-Putten|Voorne]] en besteet uut 31,32 km² oppervlaak woarvan 3,71 km² water is. Noast de stad Brielle zelf umvat de gemeente ok de darpen [[Veerpolders]] en [[Zwartenwoal]]. Brielle zelf hef ruum 9.000 inwonners.

== Geskiednis ==
Brielle is ne olde [[Stad (woonstee)|stad]]; den name geet terugge noar et Keltiese weurd ''brogilo'' ('in-eslotten gebeed, jachtgebeed') en uut de oldste geskriften blik dat de plaatse van vandage 'den ni-jen Briel' is. 'Den olden Briel' mot argens aanders op et eilaand Voorne elaegen hebben. Lange tied was de stad den stool van den [[Graaf van Voorne]], totdat dizze [[heerlekheid]] in [[1371]] bi-j [[Hollaand (gewest)|Hollaand]] edoan wodden. Brielle had zien eigen [[haavn]] en dref handel mit et [[Oostzee|Oostzee-gebeed]], mit name [[Gdansk|Danzig]] en de [[Baltiese stoaten]]. De stad had zelfs nen eigen [[factori-je]] in [[Zweden]].

In [[1572]] wodden de stad in-enommen deur de [[Geuzen]] onder leiding van [[Willem II van der Marck Lumey|Lumey]] en [[Bloys van Treslong]], woarbi-j den veerman [[Jan Koppelstock|Koppelstock]] nen belangrieken rol spölden. De inname van Den Briel wödt algemeen ezene as et eigenleke begin van den opstaand teggen [[Filips II van Spanje|Filips II]]. Dit histories feit wöd ieder joar op [[1 april]] evierd. Skoolkinder onthold dit feit mit den zinne: 

:&quot;''Op 1 april verloor [[Fernando Álvarez de Toledo|Alva]] ziene brille''&quot; (eurspr. &quot;''Op 1 april verloor Alva Den Briel''&quot;)

Tiedens den toostaand in [[1572]] vermoordden de [[calvinisme|calvinistiese]] Watergeuzen op gruweleke wieze 19 [[Rooms-Katholieke karke|kattelieke]] geesteleken uut et veroaverde [[Gorkem]], de heilige [[Marteloaren van Gorkem]]. Vanof dee tied is Brielle ok ne Christeleke bedevoartsplaatse veur Nederlaandse kattelieken.

In [[1585]] wöd Brielle [[Engelaand (olde könninkriek)|Engels]] bezit: könningin Elisabeth verkreg et, saomen mit [[Vlissingen]], in onderpand in ruul veur 5000 soldoaten dee-t de Nederlaanden heelpen in den stried teggen Spanje. In [[1616]] kwamen dizze gebeeden trög bi-j Nederlaand.

== Bezeensweerdig ==
* De stad hef nog altied eure olde [[vesten|vestingwarken]].
* Grootn of St. Catharienekarke. Dizze karke was in opzet de grootsten karke van Hollaand, moar is nooit of-ebouwd. Den bouw begun in [[1417]]. In [[1456]] was der nen grootn braand en in [[1482]] raken het geld op en heelden ze op met bouwen. 
* Het Rooms-katholeeke heiligdom van de [[Marteloaren van Gorkem]], bouwd rundumme en op de plaatse van de turfschoppe woar de marteloaren deur de prottestantse [[Geuzen]] opgehangen en edood wodden um eur katteliek geleuf.
* Völle monumentale huze in et centrum van Brielle, woaronder et [[Arsenoal (Brielle)|Arsenoal]] uut 1708.
* Histories Museum Den Briel 
* Olde Stadhoes (museum)
* Mölle 't Vleegent Hert
* Brielsen Meer (veurhen Brielsen Moas)

== Uutgoande verwiezingen ==
* [http://www.brielle.nl/ Webstae Gemeente Brielle]
* [https://web.archive.org/web/20120309165454/http://www.atlas1868.nl/zh/briellestad.html Brielle op olde kaarte (1868) en Google Earth] 
* [http://www.ngw.nl/b/brielle.htm Libertatis primitiae]
* [https://web.archive.org/web/20080404230115/http://www.streekarchiefvpr.nl/content/blogcategory/8/75/lang,nl/ Streekarcheef, Historie van Brielle]
* [http://www.cultuurwebbrielle.nl/index.php Kultuur web Brielle]
* [http://www.catharijnekerk.nl/ St. Catharienekarke]
* [http://www.trouw.nl/groen/natuurtochten/article819669.ece/wandelen_Openluchtmuseum_Brielle?backlink=true Sjoksen deur Brielle]

== Galleri-je ==
&lt;gallery&gt;
Ofbeelding:Brielle-34.JPG|Stadhoes
Ofbeelding:Brielle-33.JPG|Winkelstraote
Ofbeelding:Catharijnekerk Brielle 01.jpg|Catharijnekarke
&lt;/gallery&gt;

[[Kategorie:Achterhooks artikel]]
[[Kategorie:Vroggere gemaente in Zuud-Hollaand]]
[[Kategorie:Plaotse in Zuud Hollaand]]
[[Kategorie:Stad in Nederlaand]]</text>
      <sha1>0f0nq8w7yh83aejq97os9yldylj8ahd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maarkel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10292</id>
    <revision>
      <id>333344</id>
      <parentid>314127</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T01:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>333344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4035" sha1="8fltgeb17pnyv558mwoyvkn3eudd01o" xml:space="preserve">{{Ploats in Nederlaand
| naam = Maarkel
| soorte = Doarp
| bestansnaam vlagge = Flag_of_Markelo,_Netherlands.svg
| bestansnaam wapen = Markelo_wapen_1967.svg
| lokasie =
| gemeente = [[Hof van Tweante]]
| previnsie = [[Ofbeelding:Flag Overijssel.svg|20px|Oaveriessel]] [[Oaweriessel]]
| oppervlak =
| oppervlak laand =
| oppervlak water =
| inwoners = 7595
| doatum inwoners = 2012
| dichtheid =
| breedtegroad = 52/14/03/N
| lengtegroad = 6/29/43/E
| verkeersoader =
| netnummer = 0547
| postcode = 7475
| webstee = [http://www.hofvantwente.nl/ www.hofvantwente.nl]
| region = NL-OV
}}
[[Ofbeelding:Het Beaufort Markelo.jpg|thumb|right|300px|t Oolde gemeentehoes van Maarkel]]
'''Maarkel''' ([[Nederlaands|Hollaands]]: ''Markelo'') is n doarp in de gemeante [[Hof van Tweante]]. Tot [[2001]] was Maarkel zelf ne gemeante. In [[2012]] har et ongevear 7500 inwonners.

n Naamn Markelo keump van ''loo'' wat &quot;bos&quot; beteeknt, en ''marke'' wat &quot;greanze&quot; beteeknt.&lt;ref&gt;Groenedijk, T. (2000), ''Nederlandse plaatsnamen'', 't Ogeveine: Slingenberg Boekproducties, ISBN 90-76113-815&lt;/ref&gt;

==Umgewing==
[[Ofbeelding:Berg markelo.JPG|thumb|right|300px|Maarkelsen Baarg]]
[[Ofbeelding:Televisietoren van Markelo.jpg|thumb|right|200px|Tellevisietoorn van Maarkel]]

Op t Westn lig de [[Maarkelsenbarg|Maarkelsenboarg]], den at op n top t Oaweriessels Verzetsmunumeant [[1940]]-[[1945]] hef.

Op ongevear 5 kilometer op t Westn van t doarp steet ne 156 meter hoge tellevisietoorn. Hiervan steet n skaalmodel in [[Madurodam]] in [[n Heeg|n Haag]]. In [[2007]] is-e in ekortt noa at t analoge tellevisiesignaal oet de loch is ehaald.

==Geskiedenisse==
In de [[middeleewn]] was Maarkel t heuwd van t [[karspel]] Maarkel (koarkgemeante). In [[1224]] wör [[Deepn]] ne gemeante op zikzelf. Vuur n opkomst van t [[protestantisme]], wat in Maarkel duur de adel an t volk wör op edrungn.

Tot t midln van t 17e joarhonderd wördn beevoartn noar Maarkel organiseert, terwiel at det verböadn was duur de regerige. In de parochiekoarke van Maarkel hadn ze n woonderreliek van t [[Healige Blood]]. Later stopn de regerige dit duur de kapeln dichte te messeln of of te brekn.

Seend t 15e joarhonderd beheurdn Maarkel tot t richteramt [[Kedingen]]. In [[1811]] wör t Karspel Maarkel, met boerskop Karspel [[Goor]] en stad Goor, saamn edoan tot Gemeante Goor. Op [[1 juni]] [[1818]] wör Maarkel zelfstaandig en in [[2001]] gung t op in de gemeante Hof van Tweante. Tot Maarkel beheurdn de boerskopn [[Ealsen]], [[Ealsenebrook]], [[Herike]], [[Stokkum (Hof van Tweante)|Stokkum]], [[Maarkelsebrook]], [[Karspel Goor]], [[Pothook]] en [[Achterhook (Maarkel)|Achterhook]].

==Geleuf==
De Maarkelsen beent meestieds behooldnd protestaants. in t midln van t doarp steet de [[Marinuskerk|Marinuskoarke]], ook wal gewoon Neerlaands-Hervörmde Koarke neumd. In de [[middeleewn]] was Maarkel [[Rooms-Kattelieke Karke|Roomsk]], en de oolde Roomske koarke har n rellikwie van t Heailige Blood. Vanoet heel [[Neerlaand]] wördn beevoartstochten noar Maarkel emaakt.

==Bekeande Maarkelsen==
* [[Wijnand Duijvendak]] (30 november 1957), geboorn in Maarkel en Neerlaands politicus
* [[Gert-Jan Oplaat]] (22 november 1964), is geboorn in Maarkel en Neerlaands politicus
* [[Johan Nijenhuis]] (4 maart 1968), geboorn in Maarkel en Neerlaands filmregisseur
* [[Erik Wevers]] (24 maart 1970), op egröaid en wont in Maarkel, is Neerlaands Rallycoureur en teameigenaar
* [[Jeroen Biegstraaten]] (25 juli 1973), geboorn in Maarkel en Neerlaands akteur
* [[Bakermat]] (8 oktober 1991), geboorn in Maarkel en Neerlaands DJ en musikproducent
* [[Gerard Bakker]], Elvis Bode in [[Van Jonge Leu en Oale Groond]]

== Rifferenties ==
&lt;references /&gt;

==Oetgoande verbeendige==
* [https://web.archive.org/web/20120323180345/http://www.atlas1868.nl/ov/markelo.html Kaarte van gemeante Maarkel in 1868] op www.atlas1868.nl

{{Hof van Tweante}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Vroggere gemiente in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Plaatse in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Hof van Tweante]]</text>
      <sha1>8fltgeb17pnyv558mwoyvkn3eudd01o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Derk Sibolt Hovinga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10386</id>
    <revision>
      <id>333173</id>
      <parentid>321686</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4459" sha1="g7jk6q7ck0x41dr21akq446ryhwo4jm" xml:space="preserve">'''Derk Sibolt Hovinga''' (1909-1990) was n [[Grunnegs]]toaleg dichter.

Hovinga, dij twij joar [[Olde Toalen]] studaaierd haar, was boer ien t [[Oldambt (streek)|Oldambt]]. In zien jonge joaren was hai lid van de NSB, moar loater har hai doar spiet van.&lt;ref&gt;Otto S. Knottnerus, '[https://ottoknot.wordpress.com/2020/03/14/de-zwarte-vlag-een-gedicht-van-derk-sibolt-hovinga/ De zwarte vlag - een gedicht van D.S. Hovinga]' (14 meert 2020).&lt;/ref&gt; Hai schreef benoam over de natuur en de [[Grunnen (provìnzie)|Grunneger]] kultuur van dizze streek. Ook goan summege gedichten over historische onderwaarpen, mythologie, volksverhoal en [[mystiek]]e ervoarens. Hai het negen dichtbundels oetgeven. Hovinga was ien joaren vieftig redacteur van t tiedschrift veur [[Nedersaksisch]]e literetuur ''[['t Swieniegeltje]]'' en druig doar gedichten en boukbesprekens aan bie.

Ien 1983 het Hovinga de [[Literaire Pries]] van [[Stichting 't Grunneger Bouk]] oetlangd kregen veur zien dichterij.

Omreden zien waark as hail muzikoal zain wordt, het t projekt Oost-Groninger Wereldmuziek summege van zien 'laiden' op muziek zet en ien 2008 ien [[Oostwòld (Scheemde)|Oostwòld]], nait wied van zien vrougere woonhoes, speuld en zongen.

Marten Grupstra het n borstbeeld van Hovinga môkt, en H.B. Reininga het n biogroafie van hom schreven, ''Derk Sibolt Hovinga: Dichter en boer. De waarheid achter de mythe (2007)''. t D.S. Hovinga-fonds geft zien gedichten opnij oet en subsidieert wiedere Grunnegstoalege kultuuroetingen.

==Zitoat==
&lt;poem style=&quot;margin-left:1.5em; font-style:italic&quot;&gt;
O nacht
Het aailand rust.
Ik stoa mit die allain
Hier aan de leste kust
En om ons roest de zee.

O wenst,
Het aiweg laid,
Dat in en om ons waait,
En het gain enne nait,
En roest ook in de zee.
&lt;/poem&gt;

Oet t gedicht ''t Aailand van geluk''

==Waark==
* ''Störm en stilte'' (1952)
* ''Miemern in tweiduustern'' (1960)
* ''Oogst van mien aner laand'' (1968)
* ''Noar 't Adrillenmaart in Winschoot''
* ''De raaize noar Peries van twei Oldamster boeren, deur ain van heur vertelt anno 1939''
* ''Balloaden, mythen, overleverns, gedichten en laiden van 't kustvolk'' (1980)
* ''Bloaren aan de levensboom'' (1982)
* ''Drei dichterlieke vertelsters'' (1983)

===Versoamelbundels/tot den tou onoetbrocht waark===
* ''Onder de regenboog'' (1987) - òfronden van zien waark
* ''Störm en Stilte/Miemern in twijduuster/Oost van mien aner laand'' (1992, herdrok 2000)
* ''Laiden van t Oldambt en t olle Loug veur 's oavends loat en 's mörnsvroug'' (1998) - noa zien dood oetgeven deur stichten D.S. Hovingafonds
* ''Luisteren naar het land. Het mystieke verlangen van de Groninger dichter D.S. Hovinga'' (2020) - Oldambt Historische Reeks, dail 5

==Trivia==
* D.S. Hovinga het bie de [[vrijmezzelderij|vrijmezzelderslòzie]] ''M.K.V.'' ien Winschoot en t Grunneger studìnten bittergenootschop ''Omlandia'', subverain van ''Vindicat atque Polit'' zeten.
* Hovinga haar n veurlaifde veur de Ommelanden en doarom n zekere òfkeer tegen [[Grunnen (stad)|Stad]]. Doarom het hai t Grunnegs vòlkslaid, van [[Geert Teis]], herschreven zodat Stad nait zo'n prominìnt stee meer haar, mòr dat de noadrok noar t Ommelaand kwam. Zo schreef hai nait van &quot;''Ain pronkjewail in golden raand, is Grönnen Stad en Ommelaand''&quot;, mòr &quot;''Mien laand 's mien laand in roem verbaand, Doar bovenoet waast zien verstaand. Mien laand 's mien in roem verbaand, van Stad en loug en Laand.''&quot;. Doarnoast het er n hail aander laid schreven mit de titel &quot;Grunneger Volkslaid&quot;.

==Wellen==
*[https://web.archive.org/web/20160808110928/http://www.oostgroningerwereldmuziek.nl/Hovinga.html Projekt Oost-Groninger Wereldmuziek: ''Derk Sibolt Hovinga - Mien Aner Laand'', mit demo's]
*[https://web.archive.org/web/20080107214850/http://www.degroningerkroon.nl/derksybolt/index.html De Groninger Kroon: ''Expositie: &quot;Derk Sibolt's poëzie verbeeld&quot;'']
*[http://hdl.handle.net/11370/74f7fdfd-6e24-4333-a24e-805cd0b9eff5 F.G.W. Löwik (2003). ''De Twentse Beweging : strijd voor modersproake en eigenheid''. Grunnen: Rieksuniversiteit Grunnen. Heufdst. zes]
*Fokko Veldman en Hanny Diemer (2008). De literatuur van Groningen. Ien Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), ''Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde''. Azzen: Van Gorcum


== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Bron}}

{{DEFAULTSORT:Hovinga, Derk Sibolt}}
[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Schriever ien t Grunnegs]]</text>
      <sha1>g7jk6q7ck0x41dr21akq446ryhwo4jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zwarte Cross Festival</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11065</id>
    <revision>
      <id>333289</id>
      <parentid>331297</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4668" sha1="a6fi17jgu4hwxegkoymbdow6jwrrhot" xml:space="preserve">[[Bestaand:Bökkers - Zwarte Cross 2022.jpg|thumb|300px|&quot;Welkom Thuus!&quot; bi-j et heufdpodium in 2022, nao twei jaor uutstel umreden van [[COVID-19|corona]]]]
[[Ofbeelding:Megastunt-Zwarte-Cross-2009.jpg|thumb|300px| Megastunt in 2009]]
[[Ofbeelding:Freestyle motorcylist with audience.jpg|thumb|300px|right|Stunten op den Zwarte Cross]]
Et '''Zwarten Cross Festival''' (sprek oet:Zwatten Kross) is et grootste [[muziekfestival]] van Oost-Nederlaand en den grootsten motorcross van [[West-Europa]]. Op de elfde uutvoering van et dreedaagse festival in 2007 kwamen ruum 90.000 bezeukers af, in 2019 zo'n 220.000. De organisatie dervan is zo'n betjen in hende van rockband [[Jovink en de Voederbietels]]. Et wöd jaorliks eholden bi-j [[Lechtenvoorde]] in den [[Gelderlaand|Geldersen]] [[Achterhook]]

==Geskiedenis==
Den Zwarten Cross wöd in 1997 veur et eerst organiseerd, en was anvankelek nen grap. Et was nen crosswedstried waor iederene an met mocht doon, mit nen motor, brommer, scooter of n ander vervoermiddel naor keuze. Den name &quot;Zwarten Cross&quot; grep weerumme naor n verschiensel uut de [[jaoren 60]], toon blérbekken in t café dee al te völle an et broezen waren aover eure kunsten op den krossmotor of -brommer uut-edaagd worden eur können in nen zwarten cross te bewiezen.

In 1997 wöd dan et verschiensel ni-j leaven in-eblaozen en wöd in [[Hummelo]] n crosslandjen ereageld. Maor undanks n betjen illegale uutstraoling wodden braaf vergunning an evraogd en verkreggen. Op graond van allenig mondeling neugen wodden n dealnemmerantal van 150 ehaald, en der kwamen rundumme doezend kiekers. Den dag wodden of eslotten deur n optreaden van Jovink.

Den opzet blek an te slaon: et tweede jaor waren der al 350 dealnemmers en 4 doezend man publiek. Eén en ander endigden aoverigens wal in n alderbastend antal gewonden en blesseerden, wat et veur de organisatie neudeg maken samenwarking te zeuken mit nen ervaoren crossclub. Dizzen wodden evonden in [[Halle (Nederlaand)|Halle]] in den HALMAC (Halse Auto en Motor Club). Daordeur kon vanof 1999 et officiële Grand Prix sirkuit ''de Kappenbulten'' gebroekt worden.

In 2010, 4 dagen veur dat t zol beginnen, wier t festivalterein op eschrikt deur nen storm. Hierbie raken 4 leu gewond. Alle tenten dee op dat moment al op ebouwd waren, wieren vort eblaozen, en de mega-tente raken onherstelbaor beschadigd. Daorumme wier der n butenpodium neer ezat. De schaa was zo'n 1 miljoen euro. 2 dage later was der weer nen storm, maor de schaae was disse kere neet zo groot. 

Op den zaoterdag van dat zelfde jaor kwam der bi'j n ongeluk met ene van den karmis-machines een metwarker umme.

Nao et deurslaond sukses van den Zwarten cross bunt der meer soortgelieke evenementen annevangen. Op riege Den [[Knastercross]], [[Dollweekend]] en den [[Stouten cross]].

In 2021 verkochten organisator van et eerste uur Hendrik Jan Lovink et festival deur an Superstruct, een groot bedrief wat ok andere festivals as Sziget in Hongari'je en Wacken in Duutsland hadde.&lt;ref&gt;[https://www.gelderlander.nl/bronckhorst/megapact-in-festivalland-tussen-zwarte-cross-en-sziget-hendrik-jan-lovink-stopt-ermee~a30e75bc/ Gelderlander.nl. Aalbers, Rick. 'Megapact in festivalland tussen Zwarte Cross en Sziget; Hendrik Jan Lovink stopt ermee'. Skrevvene op 30 meert 2021. Bekekkene op 21 mei 2025.]&lt;/ref&gt; 2025 wordden et festival as onderdeel van Superstruct ovverkocht deur een groot Amerikaans investeerdersbedrief, wat der um bekand steet dat ze festivalorganisaties uutklaedet en dan et hele spul deurverkaopet. Dat laeverden völle hellige kommentaren op.&lt;ref&gt;[https://www.gelderlander.nl/nieuws/zwarte-cross-in-handen-van-omstreden-investeerder-wij-hebben-deze-boze-stiefmoeder-niet-gekozen~a56c5f9e/ Gelderlander.nl. Winter, Suzanne de. Dijkgraaf, Joost'''.''' Zwarte cross in handen van omstreden investeerder 'wij hebben deze boze stiefmoeder niet gekozen'. Skrevvene op 20 mei 2025. Bekekkene op 21 mei 2025.] &lt;/ref&gt; 
&lt;gallery&gt;
Papa Roach ZC10.JPG|Papa Roach &lt;br&gt;(Zwarte Cross 2010)
Blondie - Debbie Harry - Zwarte Cross 2011 (cropped).jpg|Blondie (2011)
Ilse DeLange op Zwarte Cross 2011.jpg|Ilse DeLange  (2011)
Jack parow-1438331092.jpg|Jack Parow (2015)
ZC16 The Darkness.jpg|The Darkness (2016)
ZC22 HENGE (4).jpg|Henge (2022)
&lt;/gallery&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Uutgaonde verwiezingen ==

* [http://www.zwartecross.nl/ Webstea van den Zwarten Cross]
* [http://www.festivalinfo.nl/festival_detail.php?festival_id=2667 Festivalinfo aover den Zwarten Cross]

[[Kategorie:Achterhooks_artikel]]
[[Kategorie:Sport in Gelderlaand]]
[[Kategorie:Achterhook]]
[[Kategorie:Motorsport]]
[[Kategorie:Muziekfestival]]</text>
      <sha1>a6fi17jgu4hwxegkoymbdow6jwrrhot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Westerveld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11195</id>
    <revision>
      <id>333283</id>
      <parentid>324605</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3008" sha1="k1biqiq2yku0qxiz9m12zovm4y74g2d" xml:space="preserve">{{Gemiente
| naeme = Westerveld
| bestaansnaeme vlagge = Westerveld gemeentevlag.svg
| bestaansnaeme waopen = Coat of arms of Westerveld.svg
| lekaosie = LocatieWesterveld
| perveensie = [[Drenthe]]
| heufdplak = [[Haovelte]]
| oppervlak = 282,75
| oppervlak laand = 278,99
| oppervlak waeter = 3,76
| inwoners = 19.460
| daotum inwoners = 1 januari 2020
| dichthied = 70
| brettegraod = 52/46//N
| lengtegraod = 6/14//E
| verkeersaoder = [[A32]], [[N371]], [[N353]]
| netnummer = 0521, 0561
| postkode = 7970-7999, 8350-8354, 8380-8387, 8437-8439
| webstee = [http://www.gemeentewesterveld.nl www.gemeente&lt;br /&gt;westerveld.nl]
}}
'''Westerveld''' is een [[Nederlaand|Nederlaanse]] [[gemiente (bestuur)|gemiente]] in 't zuudwesten van de pervincie [[Drenthe]]. De gemiente ligt kortbi'j [[Möppelt]] en de [[Drèentse Heufdvaort]]. Westerveld is nao een gemientelijke herindieling in [[1998]] ontstaon uut de gemientes [[Haovelte]], [[Dever]], [[Dwingel]] en [[Vledder]]. Op 1 januari [[2020]] had de gemiente 19.460 inwoners.&lt;ref&gt;CBS&lt;/ref&gt; Westerveld hef een oppervlakte van 283 km&lt;SUP&gt;2&lt;/SUP&gt;.

== Kernen ==
De gemiente Westerveld hef 26 officiële kernen. Hiervan bint de veurmaolige gemientes Dever, Dwingel, Haovelte en Vledder de heufdplaetsen. 't Gemientehuus staot in Dever. 
{|{{prettytable}} 
! Kern || Inwoners || Kern || Inwoners || Kern || Inwoners
|-
| [[Haovelte]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 3090 || [[Geeuwenbrugge]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 390 || [[Lheebroek]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 110 
|-
| [[Dwingel]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 2360 || [[Wapse (Drenthe)|Wapse]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 340 || [[Frederiksoord]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 100 
|-
|| [[Dever]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 2180 || [[Deverbrugge]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 260 || [[Dooldersum]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 40 
|-
|| [[Vledder]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 1890 || [[Haovelterbarg (dörp)|Haovelterbarg]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 220 || [[Boschoord]] || ALIGN=&quot;right&quot;| ?
|-
| [[Uffelte]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 1160 || [[Vleddervene (Westerveld)|Vleddervene]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 200 || [[Oldendever]] || ALIGN=&quot;right&quot;| ?
|-
| [[Wilhelminaoord]] || ALIGN=&quot;right&quot; | 810 || [[Zorgvlied (Drenthe)|Zorgvlied]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 163 || [[Olde Willem (Westerveld)|Olde Willem]] || ALIGN=&quot;right&quot;| ?
|-
|[[Wapservene]] ||ALIGN=&quot;right&quot;| 760 || [[Eemster]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 140 || [[Wateren (Westerveld)|Wateren]] || ALIGN=&quot;right&quot;| ?
|-
| [[Darp (Westerveld)|Darp]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 550 || [[Leggeloo]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 120 || ''[[Westeinde (Westerveld)|Westeinde]]'' ''*'' || ALIGN=&quot;right&quot;| 150 
|-
| [[Neiensleek]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 400 || [[Wittelte]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 120 ||''[[Veldhuzen (Drenthe)|Veldhuzen]]'' ''*'' || ALIGN=&quot;right&quot;| ?
|-
|}
'''*''' Gien officiële kern

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Uutgaonde verwiezings ==
* [http://www.gemeentewesterveld.nl/ Gemiente Westerveld]
* [https://web.archive.org/web/20070928042202/http://www.vvvwesterveld.nl/top.asp?taal=nl VVV Westerveld]

{{Drenthe}}
{{Commonscat|Westerveld}}

[[Kategorie:Drèents_artikel]]
[[Kategorie:Gemiente in Drenthe]]</text>
      <sha1>k1biqiq2yku0qxiz9m12zovm4y74g2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bargen (Limburg)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11378</id>
    <revision>
      <id>333337</id>
      <parentid>283877</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T00:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>333337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2540" sha1="86hb0k87e45aus4encyiaq8yi3wkiyg" xml:space="preserve">{{Gemaente |
naam = Bargen |
bestaandsnaam vlagge = Bergen limburg flag.svg |
bestaandsnaam woapn = Bergen L-wapen.svg |
lokatie = LocatieBergenLi |
proveensie = [[Limburg (Nederlaand)|Limburg]] |
heufdplaats = '''Bargen''' |
öppervlakte = 109,45 |
öppervlakte laand = 106,45 |
öppervlakte water = 3 |
inwonners = 13.587 |
doatum inwonners = 1 juli 2006 |
dichtheid = 127,6 |
breedtegroad = 51/36//N |
lengtegroad = 6/2//E |
verkeersoader = [[N270]], [[N271]]| |
netnummer = 0485 / 0478 |
postkode = - |
webstie = [http://www.bergen.nl/ www.bergen.nl] |
}}
'''Bargen''' ([[Limburgs]]: ''Baerge'') is ne plaatse en [[gemiente (bestuur)|gemeente]] in de [[Nederlaand]]se previnsie [[Limburg (Nederlaand)]]. De gemeente hef ne kleine 14.000 inwonners en hef ne oppervlakte van rundumme 110 [[vierkante kilometer|km²]] (woarvan moar n paar km² water).

== Karnen ==
Darpen: [[Afferden (Limburg)|Afferden]], [[Ai-jen]], Bargen, [[Ni'j-Bargen]], [[Siebengewald]], [[Well (Limburg)|Well]] en [[Wellerlooi]].
Gehuchten en buurtschoppen:  [[Heukelom (Bargen (L))|Heukelom]] en [[Knikkerdarp]]

== Geskiedenis ==
Bargen maakten in ieder geval vanof de 16de eeuwe deel uut van de [[schepenbank]] Well en had gin eigen zaegel of woapen. Bargen beheurden wieter bi-j et Oaverkwarteer van [[Gelre]] of [[Spaanse Nederlaanden|Spaans]] [[Opper-Gelre]]. Tiedens den [[Spaansen Successieoorlog]] wodden et deur [[Pruusen|Pruusiese]] tröppen bezet, en zo blef et as deel van [[Pruus Opper-Gelre]] rundumme ne eeuwe lange Duuts (tot 1814). Op et Congres van Wenen in 1815 kwam der ne ni-je stoatkundige indaeling. De grenze tussen Nederlaand en Pruusen (laes noo Duutslaand) wodden bepoald op nen ofstaand van n kanünschot emaeten vanof den riveer de Maas. Dit um nen buffer te vörmen in geval van nen anval uut 't oosten.

== Monumenten in de gemeente ==
* [[Kasteel Well]]
* Kapelle O.l.V. van Smarten Afferden
* Old karkhöf Well	
* Kark Afferden
* St. Vituskarke Well	
* Koornmölle Afferden
* St. Rochuskapelle Well	
* Kasteel Blei-jenbekke Afferden
* St. Antoniuskapelle Ai-jen	
* Veldkruus Afferden
* Monumentoale boerderi-jen	
* Mariakapelleken/ Annakapelleken
* Karktoorn Bargen	
* Monument der Gevallenen Wellerlooi
* St. Antoniuskapelle Heukelom	
* Archeologischen vondsten nasjonoal park

== Uutgoande verwiezing ==
* [https://web.archive.org/web/20091211070107/http://www.atlas1868.nl/li/bergen.html Kaarte van 1868 en Satellietofbeelding 2006]

{{Limburg}}

[[Kategorie:Achterhooks artikel]]
[[Kategorie:Gemainte in Nederlaands Limbörg]]</text>
      <sha1>86hb0k87e45aus4encyiaq8yi3wkiyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gennep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11382</id>
    <revision>
      <id>333340</id>
      <parentid>321729</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T00:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>333340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4547" sha1="sikdcx6hy8szgkekop9396bt1cjgtj5" xml:space="preserve">{{Gemaente |
naam = Gennep |
bestaandsnaam vlagge = Flag of Gennep.svg |
bestaandsnaam woapn = Coat_of_arms_of_Gennep.png |
lokatie = LocatieGennep |
proveensie = [[Limburg (Nederlaand)|Limburg]] |
heufdplaats = '''Gennep''' |
öppervlakte = 58,37 |
öppervlakte laand = 56,77|
öppervlakte water = 1,60|
inwonners = 16.827|
doatum inwonners = 1 juli 2006 |
dichtheid = 296 |
breedtegroad = 51/41/0/N |
lengtegroad = 5/58/0/E |
verkeersoader = [[Maas]], [[A77]], [[N271]]| 
netnummer = 0485 |
postkode = 6590-6599 |
webstie = [http://www.gennep.nl/ www.gennep.nl]|
}}
[[Ofbeelding:Stadhuisgennep.jpg|thumb|Stadhuus met op den achtergraond 't gemeentekantoar]]
'''Gennep''' is ne [[Stad (woonstee)|stad]] en [[gemiente (bestuur)|gemeente]] in de Nederlandse prevensie [[Limburg (Nederlaand)|Limburg]] en hef ne oppervlakte van 58,37 [[vierkante kilometer|km²]] (woarvan 1,60 km² water). De stad Gennep ligt op den saomenlöp van de [[revier]]en de [[Maas]] en den [[Niers]].

== Darpen en karnen ==
*Gennep
*[[Heijen]]; [[Diekendelle]] en [[Smele]].
*[[Milsbekke]]; 
*[[Ottersem]]; [[Aoldonk]] en [[Den Looi]]. 
*[[Ven-Zelderheide]]; [[Dam (Limburg)|Dam]], [[Hekkens]] en [[Zelder]].

== Geskiedenis ==
Gennep kump van et [[Keltisch]]en 'Ganapja'. Et verwis doarmet noar de plaatse van Gennep: plaatse woar 2 wateren soamenkomt, den [[Maas]] en den [[Niers]]. Op nen deurwoadboaren plaatse op dizzen plek kwamen zowal nen noord-zudeleken as ne oost-westeleken weg van de [[Romeinsen Riek|Romeinen]] samen.

Noa den [[Tweede Wereldkrieg]] blek dat under de (olde) karke al n holten karkjen van rundumme 750 estoan hef. Ondanks nen groten stadsbraand op et ende van de 16de eeuwe dee alle gegaevens hieroaver verneetegden, mot Gennep al veur 1371 heure [[stadsrechten]] verworven hebben. De stad telden zo'n 750 inwonners en was deur 3 poorten te betraeden; de Zandpoorte, de Nierspoorte en de Maaspoorte dee as leste in 1820 of-ebrokken wodden. De stad kenden geen groten greuj, veurnoamelek deur de strategiese ligging van 't noabi-j-elegen [[Genneperhuus]], woardeur veule moalen verskillenden gröppen buutenlaandse soldoaten Gennep bezetten. Et staedjen was in teggenstelling tot et kasteel onverdaedigboar, veurnoamelek deur den ofbraak van et stadskasteel dat zo'n betjen  op de plaatse van de [[Sint-Martinuskarke (Gennep)|Sint-Martinuskarke]] van vandage estoan mot hebben.

De stad hef vaak onder n ander bestuur estoan: [[Hartogdom Kleef|Kleefs]] (1441), [[Pruusen|Pruusies]] (1609), [[Eersten Fransen Republeek|Fraans]] (1794), [[Veraenigd Könninkriek der Nederlaanden|Nederlaands]] (1815), [[België|Belgies]] (1830) en wier Nederlaands (1839). 

Vanof 1540 vlöchten prottestanten noar Gennep, op den vloch veur de Spanjoarden. Deurdat Gennep in den 16de en 17de eeuwe neet tot de [[Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden|Republiek]] beheurden, wierd hier in 1660 ne [[Nederlaanse Hervormde Karke|Nederduuts Gereformeerde karke]] ebouwd uut eigen middelen. Dit in teggenstelling tot de völle andere prottestantsen karken van veur 1660. Deurgoans wodden ne [[katholieke]] karke 'hervormd' en deur de [[prottestant]]en in gebruuk enommen. In t Pruusiese Gennep was dit onmeugelek, woardeur Gennep heden ten dage de oldste, uut eigen middelen betaalde, prottestantse karke op heur boadem hef stoan. De karke is [[Nederlaands Hervormd]] en ligt noast t [[Stadhuus van Gennep|stadhuus]] dat noa den groten stadsbraand van [[1597]] deur Van Bommel ebouwd wodden. Ok [['s-Heerenbarg]] en [[Venlo]] hebt n stadhuus van zien hand. De oavereenkumste tussen dee dree stadhuze bunt dudelek zichtboar.

== Bezeensweerdig ==

* Oldste huus van Gennep met [[pinakel]]gaevel uut rundumme 1525
* [[Sint-Martinustoorn (Gennep)|Martinustoorn]] uut 1869 en bi-jbeheurend karkhof
* 17de eeuwse [[Stadhuus van Gennep|stadhuus]] met [[Keramiek]]museum
* [[Nederlaands-hervormde karke (Gennep)|Eerste prottestantse karke op Nederlaands groandgebeed]] uut [[1663]]
* [[Museum Het Petershuis]], in laat-[[gotiek|gotiesen]] bouwstiel
* [[Sint-Martinuskarke (Gennep)|Sint Martinuskarke]] en museum [[Kijk-je kerk-kunst]]
* [[middeleeuwn|Middeleeuwse]] stadsmure en stadspark
* [[Beltmölle]] ''[[Den Reus]]'' uut 1848

== Uutgoande verwiezingen ==
*[https://web.archive.org/web/20161003084807/http://gennep.nu/ Indrök van Gennep]
*[https://web.archive.org/web/20161220132124/http://www.atlas1868.nl/li/gennep.html Kaarte van 1868 en Satellietofbeelding 2006]

{{Limburg}}

[[Kategorie:Achterhooks artikel]]
[[Kategorie:Gemainte in Nederlaands Limbörg]]</text>
      <sha1>sikdcx6hy8szgkekop9396bt1cjgtj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Wolden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11440</id>
    <revision>
      <id>333172</id>
      <parentid>318558</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5428" sha1="337zqw6pkzx3zsq82zvjdwch7a6rbhp" xml:space="preserve">{{Gemeente|
naam = De Wolden |
bestaansnaam vlagge = Flag of De Wolden.svg |
bestaansnaam wapen = Coat of arms of De Wolden.svg |
lokasie = LocatieDeWolden |
previnsie = [[Drenthe]] | 
burgemeester = [[Peter Snijders]] ([[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]]) |
heufplaose = [[Zuudwolde (Drenthe)|Zuudwolde]] |
oppervlak = 226,35 | 
oppervlak laand = 224,78 |
oppervlak waoter = 1,57 |
inwoeners = 24.327 |
daotum inwoeners = 1 [[januari]] [[2020]] |
dichtheid = 108 |
breedtegraod = 52/40/0/N | lengtegraod = 6/25/0/E |
verkeersaoder = [[Rieksweg 48|N48]], [[Rieksweg 28|A28]] |
netnummer = 0522, 0523, 0528 |
postcode = 7705, 7920-7928, 7932, 7935, 7957-7964 |
webstee = [http://www.dewolden.nl/ www.dewolden.nl] |
}}
'''De Wolden''' is een [[gemiente (bestuur)|gemiente]] in 't zuudwesten van de [[previncie]] [[Drenthe]] in [[Nederlaand]]. Op 1 januari [[2020]] har de gemiente 24.327 inwoners.&lt;ref&gt;CBS&lt;/ref&gt; 't Totale oppervlak is 299 [[vierkaante kilometer|km²]] (daorvan 0,60 km² uut water bestiet). De gemiente hebt ze op 1 jannewaori 1998 evörmd uut de gemientes [[Zuudwolde (Drenthe)|Zuudwolde]], [[Runerwold]], [[De Wiek (Drenthe)|De Wiek]] en 't grootste diel van [[Rune]].

==Kernen==
De gemiente De Wolden hef 17 officiële kernen en 47 buurtskoppen, die as binnen de dörpsgrèenzen van de 17 dörpen ligt. 't Gemientehuus viej op Zuudwolde.

{|{{prettytable}} 
! Colspan=6 | Officiële kernen
|-
! Kern || Inwoners || Kern || Inwoners || Kern || Inwoners
|-
| [[Alteveer (De Wolden)|Alteveer]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 870 || [[Fört (De Wolden)|Fört]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 605 || [[Rune]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 3.675
|-
| [[Ansen]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 296 || [[Karkenveld]] || ALIGN=&quot;right&quot;| - || [[Runerwold]] || ALIGN=&quot;right&quot;| -
|-
| [[Barghoezen (De Wolden)|Barghoezen]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 169 || [[Koekange]] || ALIGN=&quot;right&quot;| - || [[Veeningen]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 940
|-
| [[Drogteropslagen]] ||ALIGN=&quot;right&quot;| 531 || [[Koekangerveld]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 123 || [[De Wiek (Drenthe)|De Wiek]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 2.777
|-
| [[Echten (Drenthe)|Echten]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 335 || [[Linde (De Wolden)|Linde]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 672 || [[Zuudwolde (Drenthe)|Zuudwolde]] || -
|-
| [[Eursinge (De Wolden)|Eursinge]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 98 || [[Oosteinde (De Wolden)|Oosteinde]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 711 || ||
|-
|}

{|{{prettytable}} 
! Colspan=6 | Buurtskoppen
|-
! Kern || Kern || Kern || Kern || Kern
|-
|| [[Anholt (De Wolden)|Anholt]] || [[De Stapel]] || [[Haakswold]] || [[Nolde]] || [[Schotterhuze]]
|-
|| [[Armweide]] || [[De Stuw]] || [[Haalweide]] || [[Oldenhave]] || [[Schrapvène]]
|-
|| [[Bazuin (De Wolden)|Bazuin]] || [[De Tippe]] (gedieltelijk) || [[Hees (De Wolden)|Hees]] || [[Oosterwiek (De Wolden)|Oosterwiek]] (veurmaolig) || [[Stienbargen (De Wolden)|Stienbargen]]
|-
|| [[Benderse]] || [[Dickninge]] || [[Hoge Linthorst]] || [[Oshaar]] || [[Struukbarg]]
|-
|| [[Blijdenstein (De Wolden)|Blijdenstein]] || [[Diekhoezen (De Wolden)|Diekhoezen]] || [[Kraloo]] || [[Old Veeningen]] || [[Ten Arlo]]
|-
|| [[Bloembarg]] || [[Drogt]] || [[Leeuwte (De Wolden)|Leeuwte]] || [[Peerdelaanden]] || [[Voele Riete]]
|-
|| [[Braambarg (De Wolden)|Braambarg]] || [[Dunningen]] || [[Lubbinge]] || [[Pieperi'je]] || [[Weerwille]]
|-
|| [[Buitenhuizen (De Wolden)|Buitenhuizen]] || [[Eemten]] || [[Lunssloten]] || [[Rheebroggen]] || [[Wemmenhove]] 
|-
|| [[Bultinge]] || [[Engelaand (De Wolden)|Engelaand]] || [[Middelvène]] || [[Runerweide]] || [[Wittevène]] (gedieltelijk) 
|-
|| [[De Olde Tol]] || [[Giesselte]] || || || 
|-
|}

==Politiek==
Uutslag van de gemienteraodsverkiezingen (GR) en Tweidekamerverkiezingen (TK)
{|{{prettytable}}
! Partij || GR 2002 || TK 2003 || GR 2006
|-
| || ALIGN=&quot;right&quot;| in % || ALIGN=&quot;right&quot;| in % || ALIGN=&quot;right&quot;| in %
|-
| Opkomst || ALIGN=&quot;right&quot;| 66,7 || ALIGN=&quot;right&quot;| 86,6 || ALIGN=&quot;right&quot;| 68,2 
|-
| [[Gemeentebelangen (De Wolden)|Gemeentebelangen]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 27,8 || ALIGN=&quot;right&quot;| - || ALIGN=&quot;right&quot;| 25,7 
|-
| [[PvdA]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 17,4 || ALIGN=&quot;right&quot;| 27,7 || ALIGN=&quot;right&quot;| 22,6 
|-
| [[VVD]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 20,6 || ALIGN=&quot;right&quot;| 24,1 || ALIGN=&quot;right&quot;| 21,2 
|-
| [[CDA]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 20,0 || ALIGN=&quot;right&quot;| 30,1 || ALIGN=&quot;right&quot;| 16,7 
|-
| [[GroenLinks]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 6,1 || ALIGN=&quot;right&quot;| 3,4 || ALIGN=&quot;right&quot;| 7,1 
|-
| [[ChristenUnie]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 6,2 || ALIGN=&quot;right&quot;| 2,0|| ALIGN=&quot;right&quot;| 6,7 
|-
| [[LPF]] || ALIGN=&quot;right&quot;| - || ALIGN=&quot;right&quot;| 4,5 || ALIGN=&quot;right&quot;| - 
|-
| [[SP (NL)|SP]] || ALIGN=&quot;right&quot;| - || ALIGN=&quot;right&quot;| 3,6 || ALIGN=&quot;right&quot;| - 
|-
| [[Democraten 66|D66]] || ALIGN=&quot;right&quot;| 2,0 || ALIGN=&quot;right&quot;| 3,2 || ALIGN=&quot;right&quot;| - 
|-
| [[Staatkundig Gereformeerde Partij|SGP]] || ALIGN=&quot;right&quot;| -|| ALIGN=&quot;right&quot;| 0,2 || ALIGN=&quot;right&quot;| - 
|-
|}

'''College van burgemeester en wethouders:'''
*Börgemeister: [[Peter Snijders (politicus)|P.H. (Peter) Snijders]] - VVD
*Wetholder: [[Ank van der Ziel-Nauta|A. (Ank) van der Ziel-Nauta]] - Gemeentebelangen
*Wetholder: [[Liesbeth Koster-Sassen|E. (Liesbeth) Koster-Sassen]] - VVD
*Wetholder: [[Bert Damming|A. (Bert) Damming]] - PvdA

==Taal==
De [[streektaal]] binnen De Wolden is 't [[Zuudwest-Zuud-Drèents]], det bi'j 't [[Nedersaksisch]] heurt.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Drenthe}}
{{Dia|Dit stok is eskreven in 't [[Zuudwest-Zuud-Drèents]] van de Drèents-Oaveriesselse grèensstreek.}}

[[Kategorie:Drèents artikel]]
[[Kategorie:Gemiente in Drenthe]]</text>
      <sha1>337zqw6pkzx3zsq82zvjdwch7a6rbhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>N Ham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11941</id>
    <revision>
      <id>333345</id>
      <parentid>322259</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T01:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>333345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3269" sha1="oecji4txdl0oisnrnfmq3a41h3rnxjj" xml:space="preserve">{{Titel kleine letter}}
'''n Ham''' (sprek oet: ''nnám'', [[Nederlaands|Hollaands]]: ''Den Ham'') is n [[breenkdoarp]] in de gemeante [[Tweanteraand]], op ongevear 15 km op t noordwestn van [[Almelo]] en har per 1 jannewoari [[2006]] 5804 inwonners. Terwiel at t doarp zik rechtevoort op Tweante richet, is t van vroger oet n [[Sallaand]]s doarp, wat ook te heurn is in öare sproake.

Töt an [[1 juli]] [[2001]] heurdn n Ham en [[Vroomshoop]] bie mekoar in de gemeente n Ham. In 2001 wör t bie t [[Vjenne]] in eliefd, mear n joar later in [[2002]] in de gemeente Tweanteraand.

==Geskiedenisse==
Al in [[1333]] wör n Ham vuur t eerst (as [[karspel]]) eneumd in ne leenakte van n [[Hear van Egede]].

t Midln van t oolde [[esdoarp]] is n breenk, met doarnöast t euldste bouwsel: nen in [[Gotiek|gotiesn]] stiel ebouwdn toorn van de [[Nederlaands Hervormde Karke|Hervörmde Koarke]] (tusken ongevear 1325 en 1425 ebouwd). Töt deepe in t 19e joarhonderd deedn de leu oet n Ham vuural boern: völle [[veeboer|vee-]] en [[akkerboer]]n. Töt an ongevear [[1830]] was t in n Ham gin vetpot. Det wör wat better noa de [[industriële revolusie]].

Rechtevoort wont dr in n Ham vuural [[protestantisme|protestaant]]n. Mear nog neet zo heel lange leedn steund n Ham neet bekeand um öaregeleuvigheaid, en de umwonnden neumdn t zelfs ''n Goddeloozn Ham''. in t Gebeed van de vuurmoalige gemeente n Ham hef de Gerefformeerde Boondsgemeente 3300 leedn en de Gerefformeerde Koarke 1600, op n inwonnertal van ongevear 15.000. 

Toew at n Ham bie t Venne köm beheuld n Ham eerst zin eegne gemeentehoes. Noa de inliewige in de Tweanteraand is disn dr achterhen edoan.

==Bereikboarheaid==
n Ham kö'j neet makkelik komn. Neet met t [[Openbaar Vervoer]] mear met n auto ook neet. Vuur t doarp hen löp de [[N341]] [[Eerde]]-[[Vroomshoop]], nen 80-weage den at bekeand steet as ene van de meuiste weagn van Neerlaand. Vanof n Ham löp disse weage noar t westn op [[Ommen (stad)|Omn]] (vuurbie [[Laandgood Eerde]]) an en noar t oostn op Vroomshoop, [[Westerhoar]]-[[Vjensewieke]], woer at'e oeteaindelik bie [[Kloosterhoar]] oetkeump. Wat Openbaar Vervoer angeet kö'j allene in n Ham komn met de busse: liene 81 (Ommen-Larcom - Ommen NS - Den Ham - Westerhaar) en liene 594 (n Ham - [[Nijverdal]])

==Bekeande leu oet n Ham==
*[[Marloes de Boer]] ([[30 jannewaori|30 januwoari]] [[1982]], anvoorster van t [[Neerlaands Vrouwleuvoetbalelftal]] en t [[FC Tweante (Vrouwleuvoetbal)|Vrouwleu-elftal van FC Tweante]], geboorn in n Ham)
*[[Sanne Nijhof]] ([[20 oktober]] [[1987]], wun t eerste seizoen van [[Holland's Next Top Model]], wont in n Ham)

==Mooi um te weetn==
Alle joarn hebt ze in n Ham t Historisch Schouwspel, woerbie at de geskiedenisse van t doarp en de strekke wordt noa espöld duur ongevear 130 man in historiese kleare.

==Oetgoande verbeendige==
*[https://web.archive.org/web/20100708203409/http://atlas1868.nl/ov/denham.html Kaarte van de vrogere gemeente in 1868]
*[https://web.archive.org/web/20070813152054/http://www.denham-vroomshoop.nl/den-ham.htm Informasie oawer n Ham en Vroomshoop]

{{Tweanteraand}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Plaatse in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Vroggere gemiente in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Tweanteraand (Sallaand)]]</text>
      <sha1>oecji4txdl0oisnrnfmq3a41h3rnxjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schiermonnikoogs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12453</id>
    <revision>
      <id>333322</id>
      <parentid>322215</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5627" sha1="argnqoczu0mfzu489o3oxi281c6m3rb" xml:space="preserve">{| {{prettytable}} border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;300&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; margin-bottom:1em;&quot;
!colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;lightgrey&quot;|&lt;big&gt;Schiermonnikoogs&lt;/big&gt;
|-
|Naeme  
|{{PAGENAME}}
|-
|Aandere naemen  
|Eilaanders
|-
|Wodt praot in 
|[[Nederlaand]] 
|-
|Taelgebied  
|[[Schiermonnikoog (eilaand)|Schiermonnikoog]]
|-
|Antal sprekers 
|50-120 (schatting)  
|-
|Taelklassifikaosie  
|
* [[Indo-Europees]]  
** [[Germaanse sproaken|Germaans]]  
*** [[West-Germaans]]  
**** [[Noordwest-Germaans]]
***** [[Freeske taaln|Fries]]
****** [[Westlaauwers Frais|Westlauwers Fries]]
******* '''Schiermonnikoogs'''
|-
|Biebelvertaeling
|gien
|-
|Schrift  
|[[Latainse alfabet|Latiens alfabet]] 
|-
|Taelstaotus 
|wodt zien as een dialekt van et Fries
|-
|Taelkode ISO 639-1  
|n.v.t. 
|-
|Taelkode ISO 639-2  
|n.v.t. 
|-
|Taelkode ISO 639-3/DIS 
|n.v.t.
|}
Et '''Schiermonnikoogs''' is et [[Westlaauwers Frais|Friese]] eilaanddialekt dat spreuken wodt op [[Schiermonnikoog (eilaand)|Schiermonnikoog]].

== Antal sprekers ==
Et Schiermonnikoogs is et kleinste levende dialekt van et [[Westlaauwers Frais|Westlauwers Fries]]. Et eilaanddialekt wodt mit uutstarven bedriegd, et het omdebi'j nog 50 sprekers (jaor: [[2000]]). Der moet liekewel bi'jzegd wodden dat [[Els Perdok]], schriefster van et Woordeboek Nederlaans-Schiermonnikoogs, in [[2001]] nog op zoe'n 120 sprekers uutkwam (''[[Liwwadder Kraante]], 2 april 2001''). De verklaoring veur et verschil in sprekersantallen moet lichtkaans zocht wodden in de kriteria veur de tellings.

Et Schiermonnikoogs wodt grotendiels spreuken deur de wat ooldere meensken en et sprekersantal nemt staorigan of. Der is op et eilaand op dit stuit mar ien gezin die de kiender in et dialekt grootbrengen. Veur aanderstaeligen wodden der kursussen geven om et dialekt te leren; in [[2001]] weren der twintig meensken die de kursus volgden.

== Woordeliesten ==
In [[1968]] publiseerde de [[Fryske Akademy]] de ''Wezzenlist fan it Schiermonnikoogs'' van [[Douwe Fokkema]]. In 2001 publiseerde [['t Heer en Feer]] et ''Woordenboek Nederlands-Schiermonnikoogs'' van Els Perdok. In [[2002]] kwam bi'j de Fryske Akademy et dattigduzend woorden tellende ''Wezzenbúek Nederlands-Eilanders'' uut. Daorin bin ok nog ni'je woorden opneumen, zoas &quot;''steunkar''&quot; veur &quot;rollator&quot;.

== Oorsprong ==
Et Schiermonnikoogs is een unieke vorm van et Fries, die stark ofwiekt van de Friese standerdtael. Veur de verklaoring van dit verschil wodt vaeke wezen op ien of meer van volgende oorzaeken:
* De taelgemienschop is ieuwenlaank isoleerd west op et eilaand.
* Et eilaand leit op 'e scheiding van Westlauwers en [[Oostlaauwers Frais|Oostlauwers Fries]].
* Et dialekt is lichtkaans meer beïnvloed deur et [[Nedersaksisch]].
* Schiermonnikoogs is lichtkaans votkommen uut de eerste Friese emigraosiegolf, die ok as verklaoring veur de ofwiekende eilaanddialekten van et [[Noordfries]] zien wodt.
* De taelgemienschop is deur de ieuwen henne nogal behooldend west.

Een veurbeeld van de invloed van et Nedersaksisch, veural et [[Hogelaands|Hogelaans]] en et [[Westerkertiers]], is et vaeke veurkommen van de typisch Hogelaanse klaanken &quot;ai&quot; en &quot;au&quot;.

== Verschillen mit et Standerdfries ==
[[Bestaand:Aailaanders.png|thumb|De lekaosie van et Schiermonnikoogse dialekt in et Friese taelgebied.]]
Et Schiermonnikoogs is een nogal behooldende vorm van et [[Westlaauwers Frais|Fries]]; zo maekt et in zien grammatika nog onderscheid tussen drie geslaachten, een verschiensel dat in et Standerdfries allange niet meer veurkomt. Ok de spelling wiekt wat of van et Standerdfries, mit bi'jgelieks &quot;ië&quot; waor et  Standerdfries &quot;ie&quot; veur het, behalven in de kombinaosie &quot;ier&quot;.

Aandere verschillen bin bi'jgelieks de klaankleer. Zo het et Schiermonnikoogs:
* &quot;au&quot; veur &quot;â&quot;; vergeliek &quot;''saun''&quot;-&quot;sân&quot; (zaand), &quot;''laun''&quot;-&quot;lân&quot; (laand), &quot;''haun''&quot;-&quot;hân&quot; (haand), &quot;''braun''&quot;-&quot;brân&quot; (braand) en &quot;''straun''&quot;-&quot;strân&quot; (straand);
* &quot;''grôs''&quot; veur &quot;gers&quot; (grös);
* &quot;''rone''&quot; veur &quot;rinne&quot; (lopen);
* &quot;''starm''&quot; veur &quot;stoarm&quot; (storm);
* &quot;''greoun''&quot; veur &quot;grûn&quot; (grond);
* &quot;''lôze''&quot; veur &quot;lêze&quot; (lezen) en
* &quot;''búek''&quot; veur &quot;boek&quot; (boek).
Veerders het et:
* &quot;''tj''&quot; veur &quot;tsj&quot;; vergeliek &quot;''tjark''&quot;-&quot;tjerke&quot; (karke) en &quot;''tjoster''&quot;-&quot;tsjuster&quot; (duuster) en
* ''&quot;sch''&quot; veur &quot;sk&quot;; vergeliek &quot;''schúele''&quot;-&quot;skoalle&quot; (schoele), &quot;''schiimer''&quot;-&quot;skimer&quot; (schiemer).

Al mit al bin de verschillen mit et Standerdfries zo groot, dat de onderlinge verstaonberhied slim vule zwaorigheden opleveren. Vergeliek bi'jgelieks de volgende woorden &quot;''lytj''&quot;-&quot;lyts&quot; (klein), &quot;''jiët''&quot;-&quot;ljocht&quot; (locht), &quot;''got''&quot;-&quot;grut&quot; (groot), &quot;''fieuwl''&quot;-&quot;fûgel&quot; (voegel).

== Literetuur ==
* K. Boelens en aanderen, ''Twataligens - Ynlieding yn Underskate Aspekten fan de Twataligens'', Liwwadden, 1981.
* K. Jansma, ''Friesland en zijn 44 gemeenten'', Liwwadden, 1981.
* E. Perdok, ''Wezzenbúek Nederlands-Eilanders'', Liwwadden, 2001.
* L. Wiersma., ''Yn myn thúshafen - Gedichten yn de taal fan it eilaun Schiermonnikeich'', Liwwadden, 1973.

== Uutgaonde verwiezings ==
* [http://www.xs4all.nl/~evertjrt/epfuetlasken.html Et verhael Fúetlasken van Els Perdok]
* [http://www.meertens.nl/books/winkler/schiermonnikoog.html Et verhael van De verleuren zeun in et Schiermonnikoogs]
* [https://web.archive.org/web/20070928211145/http://www.operaesjefers.nl/index.php?zoektaal=4&amp;nkeuze=Veninga&amp;p=1&amp;submit=Dwaan Een peer gedichten in et Schiermonnikoogs van Jacob Veninga op Tresoar].

{{SNLV}}

[[Kategorie:Stellingwarfs artikel]]
[[Kategorie:Freesk]]
[[Kategorie:Streektaol in Frieslaand]]</text>
      <sha1>argnqoczu0mfzu489o3oxi281c6m3rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Old Oatmörsken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12483</id>
    <revision>
      <id>333241</id>
      <parentid>326465</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="948" sha1="j2n9nehqf47fl4g7wdv5mkfoirm89ma" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Map NL - Dinkelland - Oud Ootmarsum.png|thumb|right|200px|Old Oatmörsken in de gemeente Deenkellaand]]

'''Old Oatmörsken''' is n doarp in de gemeente [[Deenkellaand]] in t noord-oostn van [[Tweante]]. t Ligt teegn de kern [[Oatmörsken]] an en heurdn vuur de nieje indelige van [[2001]] bie de gemeente [[Deankaamp]]. Old Oatmörsken hef 340 inwonners en ligt kort bie t natuurgebeed t [[Springendal]]. Het boetngebeed van Old Oatmörsken kent ok  buurtschoppn: Posselhook (kan opdeelt worn in Veur- en Achterpossel), Ottershaagn en Nutter. [[Klootscheetn]] döt ze völ in Old Oatmörsken bie K.V. Oud-Ootmarsum&lt;ref&gt;https://www.kvoudootmarsum.nl/&lt;/ref&gt; op n Springeldalbaan en oawer n Uelscherdiek.

==Bekeande leu oet Old Oatmörsken==
*[[Monique Sleiderink]] (1969), presentatrice vuur [[RTV Oost]] 

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Plaatse in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Deenkellaand]]</text>
      <sha1>j2n9nehqf47fl4g7wdv5mkfoirm89ma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mederne Devotie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12906</id>
    <revision>
      <id>333230</id>
      <parentid>324979</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6596" sha1="nk43qnhbo9i8nw6rk0vqacngagcm94y" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Zwolle Windesheim Klooster.jpg|thumb|260px|'t Brouwhuus (now [[Protestaantse Karke Nederlaand|PKN]]-karke) van de [[Congregatie van Windesheim]] in 't dörp [[Windesheim]]]]
De '''Mederne Devotie ''' ([[Latien]]: ''Devotio moderna'') was een [[spiritualiteit|spirituele]] beweging binnen de middeleeuwse [[Rooms-Katholieke Karke|Kattelieke Karke]] die opkwaamp in 't [[Oaversticht]] - vandage [[Oaveriessel]] - op 't end van de veertiende eeuw. De beweging ontstund deurdet een köppel mèensen niet bliede waren mit heur situatie deur misstaanden in de Karke. De Mederne Devotie stund veur een verni'jing van 't christelijke gemienschopslèven; ie kunt 't zien as een hervörmingsbeweging binnen de Karke. Persoonlijke lèvensheiliging en praktische lèvenswiesheid vörmden 't strèven. De initiatiefnemers waren [[geestelijke]]n en [[leek (Rooms-Katholieke Karke|leken]]. Ze leefden in gemienschop van taofel en goedern zunder een kloosterbelofte of te leggen. De Mederne Devotie schreef in et [[Iessellaands]], een schrieftaal die tussen et Middelnederlaands en Middelnederduuts in stund.&lt;ref&gt;Jurjen van der Kooij; Henk Bloemhoff, Hermann Niebaum en Siemon Reker, [https://dbnl.org/tekst/kooi001hand01_01/index.php Handboek Nedersaksische taal- en letterkunde]. Koninklijke van Gorcum (2008), pp. 43. &lt;nowiki&gt;ISBN 978 90 232 4329 8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Naar een taalgeschiedenis van van Oostnederland. Hermann Niebaum, 1985.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/toor004gesc01_01/colofon.php Geschiedenis van de Nederlandse taal]. Amsterdam University Press (1997), pp. 155.&lt;/ref&gt; Daornaost wördt de schrieftaal mangs ook as allenig Middelnederlaands eziene.

==Geert Grote==
De grondlegger van de Mederne Devotie was [[Geert Grote]] ([[Dèventer]], oktober 1340 - aldaor 20 augustus 1384). Hi'j wördden in Dèventer geboren as iene van een dikke haandelsfemilie. Grote vund gien voldoening in de haandel en richtten hum op [[religie]]uze zaken. De bestaonde praktijken van de karke vund e ok niet wat; hi'j zag ze as corrumperend. In zien stad stichtten hi'j de eerste woongemienschoppen van de [[Zusters van 't Gemiene Lèven]] en de [[Breurs van 't Gemiene Lèven]]. Dit waren gemienschoppen van leken (niet ewi'jde geestelijken). De zusters, en wat later ok de breurs, preekten een geestelijk reveil tègen de verloedering van 't lèven van de [[geestelijke|clerus]] en de verroeging van de volkse zeden. Heur veurnaamste bezigheden waren de zörg veur de studerende jongen en 't verbètern van de leefumstaandigheden van 't volk.

==Verantwoordelijkheid==
Ien van Geert Grote zien heufdstellings was det iederiene zölf verantwoordelijk is veur zien of heur zieleheil. Umme [[God]] in de mute te gaon of contact mit Hum te hebben, onderwees e, bi-j gien bemiddelende geestelijke neudig. De dielnemers in de breurs- en zustergemienschoppen mussen daorumme ok gien belofte ofleggen an de karke. Daordeur kwaamp d'r in de 15e eeuw al drokte mit de bestaonde karke. De karkelijke autoriteiten maakten heur zörgen oaver de ontwikkelings binnen de Mederne Devotie. De [[bisschop van Utrecht]], beveurbield, was niks wies mit veul van de in zien ogen rigoureuze opvattings en vaardigden veur de diakens van de gemienschoppen een preekverbod uut.

Umme wiedere karkelijke maotregels te veurkomen, naamp een bulte gemienschoppen de riegel van de [[Darde Örde]] van Sunte [[Franciscus van Assisi|Franciscus]] an. Dizze veur leken bedoelde örderiegel sleut best an bi'j de ideaolen van Geert Grote. Waorschienlijk wördden deur dizze opstelling de Mederne Devotie tègen wil en daank een belangrieke wegbereider van de [[riffermaotie]], die veural wörtel scheut en vaste voet an de grond kreeg in 't verspreidingsgebied van de Mederne Devotie, de [[Hanze|Hanzeatische]] wereld in Noordwest-Europa.

==Windesheim==
Nao 't uut de tied raken van Geert Grote volbrocht zien volgeling [[Florens Radewiens]] de wèens van Grote um een klooster te stichten in [[Windesheim]] (zo'n 10 km. ten zuden van [[Zwolle]] an de [[Iessel (revier)|Iessel]]). 't Klooster wördden in-ewi'jd deur de bisschop van Utrecht op 17 oktober 1387 en kwaamp töt grote blui onder [[prior]] [[Johann Vos van Heusden]] (1391-1424). In Zwolle kwaamp een tweide gemienschop op de [[Agnietenbarg]].

Vanuut Windesheim, bename vanuut de haandelssteden Zwolle en Dèventer, verspreidden heur de Mederne Devotie oaver de wereld van de Hanze, mit een heugtepunt in de vrogge 16e eeuw. De prior van Windesheim was doe de centraole en leidende feguur van een wied verbreide, evestigde kloosterörde die as ze ok wal de [[Congregatie van Windesheim]] nuumden. D'r waren doe goed honderd kloosters, heufdzakelk in Noord- en Oost-Nederlaand, Noord-Duutslaand ([[Lübeck]]) en rondum [[Keulen]].

==Thomas a Kempis==
De beweging beïnvloedden mèensen zoas [[Thomas a Kempis]] (Kempen ca. 1380 - Zwolle, 25 juli 1472), die praktische devotie tiedens de viering van de [[Mis]] en in het dagense lèven veurstund, en later ok [[Desiderius Erasmus]] en [[Jheronimus Bosch|Jeroen Bosch]] uut [['s-Hertogenbosch (stad)|'s-Hertogenbosch]].

As dartienjaorig jonggien vertrok Thomas a Kempis naor de [[Latiense schoele]] van de Breurs van 't Gemiene Lèven in Dèventer. De breur Florens Radewiens har in Dèventer de kapittelschoele op-ericht. Radewiens hef veul betekend veur Thomas en hef hum ontvaankelijk emeuken veur 't klooster. Ze geleuft det a Kempis de schrieveri'je van Geert Grote in belangrieke maote 'ecodificeerd' hef in zien boek [[De Imitatione Christi|''De naovolging van Christus'']], min of meer 't praktische spirituele pregramma van de Mederne Devotie.

De invloed van de Mederne Devotie bleef ok nao de riffermaotie groot, zowal onder de oaver-eblèven kattelieken in [[Nederlaand]], [[Vlaanderen|Vlaondern]], Noord-Duutslaand en [[Verienigd Keuninkriek|Engelaand]] as onder de protestanten. ''De naovolging van Christus'' wördden nao de [[Biebel]] 't miest verbreide boek van de wereld.

==Uutgaonde verwiezings==
*[https://web.archive.org/web/20070929003440/http://www.titusbrandsmainstituut.nl/ned/onderzoek/geschiedenis/moderne_devotie.htm Onderzuukspreject Mederne Devotie, Titus Brandsma Instituut, Nijmègen]
*[http://www.musicadevota.com Musica Devota, webstee van Ulrike Hascher-Burger oaver meziek en de Mederne Devotie (Duuts)]

{{Dia|Dit stok is echreven in 't [[Zuudwest-Zuud-Drèents]] van de Drèents-Oaveriesselse grèensstreek.}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Drèents artikel]]
[[Kategorie:Kristelke orde]]
[[Kategorie:Geschiedenis van Sallaand]]
[[Kategorie:Daeventer]]</text>
      <sha1>nk43qnhbo9i8nw6rk0vqacngagcm94y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jan Rozendom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13278</id>
    <revision>
      <id>333200</id>
      <parentid>311581</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1726" sha1="cn4rvjf7ldxie1xddrsztzbm3hdxh7g" xml:space="preserve">'''Jan Rozendom''' in [[Riessen]] bekeand as '''Jan van de Waander''' ([[1921]] - [[1990]])&lt;ref&gt;[http://www.twentsetaalbank.nl/details/personen/207.html Jan Rozendom bie de Twentse Taalbank]&lt;/ref&gt;), was nen [[Tweante|Tweantsen]] dichter, den't vake met zinne gedichtn in et domoalige Riessens Niejsblad steund. Hee skreef in t [[Riessens]], met vake nen stichteliken inhoold.

Rozendom was nen [[gerefformeerd]]en. Hee skreef doarumme ook oawer eenvoold, te völle egenzinnigheaid, ondaankberheaid, wat blik oet gedichten as &quot;A'j hoge stoat, kö'j lege valn&quot;, &quot;''Viej weett t zo good''&quot; en &quot;''Staank vuur daank''&quot;. Doarnöast har he körte verhaalkes op riem.

Rozendom har geveul vuur ritme. De meeste van ziene gedichten hebt een strak metrum van veer um dree jamben de regel. Hee skreef met [[Koarel van n Notoaris|Koarel]] zinne skriefwieze, al har hee den neet helemoal good oonder 't knee: In 1971 köm zinnen gedichtenbeundel ''Roozeknúpkes'' (Rozeknöpkes) oet, met et streepken op de ú de verkeerde kaante op, al was he doar wal konsekweant in.

Doarbiej was'e nog vuurzitter van t Riessens Männenkoor en de Oold Strieders '40-'45 en deed hee vanoet de [[Protestantisme|Hervörmde Koarke]] völle vuur de gemeenskop in Riessen en [[Ealsn|Ealsen]].

==Fragment==
===Det kon neet===
:Getjan keek zik de oongne oet,
:Was vuur de eerste keer
:In 'n dierntuin, vreug um 'n haverklap
:En wat is det vuur 'n deer.
:
:Nen aap, ne leeuwe en nen wolf,
:Nen olifant, nen bear,
:Nen buffel, zebra, krokodil,
:En nog zoovulle mear.
:...

==Woark==
*''Roozeknúpkes'' (1971)

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Rozendom, Jan}}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Schriever in t Tweants]]
[[Kategorie:Tukker]]</text>
      <sha1>cn4rvjf7ldxie1xddrsztzbm3hdxh7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gèld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13483</id>
    <revision>
      <id>333314</id>
      <parentid>332477</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2409" sha1="bt2x4pi6x9fvan1wuv9qt9fnryk1w7h" xml:space="preserve">[[Bestaand:Euro_coins_and_banknotes.jpg|right|thumb|Braifkes en munten]]

'''Geld''' of '''sìnten''' ([[kiend|kinderlieks]]: ''seentjes''; [[Oldgrunnegs]]: ''pennijnghe'' of ''pannynge'') is n ruilmiddel van bepoalde weerde dij men veur ales dat ruilboar is, inwizzelen kin. Geld is ontstoan in de oldhaid in [[Klaain Azie]], tegenwoordeg [[Turkije]]. Veur dij tied broekte men brokken [[edelmetoal]], en nog eerder wör t spul binnen de gemainschop voak geven, en der boeten ruild. Loater kwammen lu der achter dat ze dij stukken metoal bewaarken konden, en as ze der n plak van mouken, dat ze den makkelker te vervouern wazzen. Dou was [[munt|muntgeld]] geboren. De munt kwam in de [[Oold Griekenlaand|Graikse]] en [[Romeinse Riek|Romaainse]] tied ook binnen in de rest van [[Uropa]]. In de [[Middelaiwen]] haar elke streek en stad in Uropa zien aigen [[Muntienhied|muntainhaid]]. Dit is noa de 18e aiw drastisch verminderd. Vanòf dij tied waren der n poar grotere [[staot|stoaten]] mit elk n aigen muntainhaid. In de 19e aiw kwam t [[braifgèld|braifgeld]] op gang, en in stee van metoalen kreeg men n soort [[sertivikoat|certifikoat]] woarmit men t recht aan verlainde [[gold]] of [[silver]] tou verkriegen. In de twijde helft van de 20. aiw het man in [[VS|Amerikoa]] dizze reloatsie tou gold kwiet moakt en binnen braifkes nait meer n sertifikoat, mor het t weerde van zokzulf, dat garandeerd wordt deur de Amerikoanse overhaid en de zìntroale baank en t vertraauwen van de gebroekers. In 2002 hebben 15 landen in [[EU|Uropa]] heur nasjonoale muntainhaid votdoan en inwizzeld veur de [[Uro|Euro]]. Tegenswoordeg is dit aantal landen oetbraaid en begunt de Euro langzoam de positie van wereldmuntainhaid van [[Amerikoanse dollar]] over te nemen.

Sunt t ende van de 20e en t begun van de 21e aiw is geld langzoam aan t verdwienen as fisiek betoalmiddel. Deur de opkomst van de [[kredietkoart]] en de [[pinpas]] wordt geld aal meer n onzichtboar middel dat enkel zichtboar is as n getal op n bankreken. Toch leuven onderzuikers nait dat t fisieke geld hailmoal verdwinen gaait, den t tastboare zol neudeg wezen veur t vertraauwen in t geld. Toch is men in Amerikoa al drok bezeg mit wiedere ontwikkeln van geld, noamelk mit vingeròfdrokken tougang hebben tot joen bankreken.

== Links noar boeten ==
{{Commonscat|Money|Gèld}}

{{DEFAULTSORT:Geld}}

[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Geld| ]]</text>
      <sha1>bt2x4pi6x9fvan1wuv9qt9fnryk1w7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johanna van Buren Cultuurprijs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13503</id>
    <revision>
      <id>333203</id>
      <parentid>332401</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2462" sha1="frvua5qkhvw37y4n2r8ijsl7mysesd5" xml:space="preserve">De '''Johanna van Buren Cultuurprijs''' is een drei-jaorlijkse pries veur lu die heur verdienstelijk hebt emeuken op 't gebied van de oost-Nederlaandse streekcultuur. De pries is in 1981 in-esteld deur de [[Stichting Johanna van Buren]] en is vernuumd naor de [[Heldern]]se streektaaldichteres [[Johanna van Buren]]. Initiatiefnimmer van de pries en sikketaoris van de stichting is W.C.B. Landman uut [[Nijverdal]]. An de pries is een geldsom van wisselnde heugte verbunden.

==Winnaors==
*'''1981: [[Marga Kool]]''' (veur heur volledige wark)
:''Jury:'' [[Hendrik Entjes|H. Entjes]], [[Henk Krosenbrink|H. Krosenbrink]], [[Simon van Wattum|S. van Wattum]], [[Gerard Nijenhuis|G. Nijenhuis]]
*'''1987: [[Willem Wilmink]]''' (veur zien inzet veur 't [[Nedersaksisch]] middels zien publicaoties)
:''Jury:'' [[Henk Bloemhoff|H. Bloemhoff]], [[Hendrik Entjes|H. Entjes]], [[Marga Kool|M. Kool]], M.J. Potman
*'''1993: [[Anne van der Meiden]]''' (veur zien inzet veur 't Nedersaksisch, in 't besunder 't [[Twèents]])
*'''1996: [[Hendrik Entjes]]''' (veur zien hiele wark)
:''Jury:'' J. Bouwhuis (veurzitter), J. Dijkstra, [[Anne van der Meijden|A. van der Meiden]], [[Hermann Niebaum|H. Niebaum]]
*'''2002: [[Herman Finkers]]'''
*'''2006: [[Bennie Jolink]]'''
*'''2013: [[Daniël Lohues]]'''
*'''2016: [[Jan Schoenaker]]'''
*'''2022: [[Johanna ter Steege]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://naober.nl/platteland/streektaal/johanna-van-buren-cultuurprijs-uitgereikt-johanna-ter-steege/ |title=Uitreiking Cultuurprijs aan actrice Johanna ter Steege |website=Naober |date=2022-05-23 |access-date=2026-01-21 |language=nl}}&lt;/ref&gt;
*'''2025: [[Laurens ten Den]]'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.deweekvanhellendoorn.nl/uitgaan-en-cultuur/uitgaan-en-cultuur/27225/johanna-van-buren-cultuurprijs-voor-laurens-ten-den |title=Johanna van Buren cultuurprijs voor Laurens ten Den |date=2025-12-23 |access-date=2026-01-21 |language=nl}}&lt;/ref&gt;

==Bronnen==
*[http://www.literaireprijzen.nl/index.php?fuseaction=home.showPrijs&amp;prijsnr=164 Letterkundig Museum: literaire prijzen.nl]
*[http://www.trouw.nl/krantenarchief/1993/11/17/2691261/Johanna_van_Buren_Cultuurprijs_1993.html Trouw: 'Johanna van Buren Cultuurprijs 1993']

{{Dia|Dit stok is eschreven in 't [[Zuudwest-Zuud-Drèents]] van de Drèents-Oaveriesselse grèensstreek.}}


== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;
{{DEFAULTSORT:Buren, Johanna Van, Cultuurprijs}}

[[Kategorie:Drèents artikel]]
[[Kategorie:Leegsaksiese pries]]</text>
      <sha1>frvua5qkhvw37y4n2r8ijsl7mysesd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nöalstukske</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13686</id>
    <revision>
      <id>333238</id>
      <parentid>328968</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5573" sha1="1h7inst4ct2pxnv7dl2dxtt6oku04bx" xml:space="preserve">Een '''nöalstukske''', '''kaanttekst''' of '''stiekelstokkien''' (lokale varianten hiervan zint allemoal meugelik) is n kort stukske proza woarin nen skriever ziene gedachten aargens oaver löt goan. Vake steet een nöälstukske in ne [[kraante]] of een [[tiedskrift]], mear et kan ook vuureleazen worden vuur [[radio]] of [[tellevisie]], of op internet oetegiewen. Umdat et [[Nedersaksisch]] op skrift vake gebroekt wördt vuur körte böllekes, bint nöalstukskes ne hele beste stea um de taal wierumme te veenden; vuurbeelden van Nedersaksische nöalskrievers veend iej hieroonder.

Nöalstukskes köant oawer zo'n betten vanallens goan: van huselike vuurvallen (en ölderskop) töt an de wearldpolitiek. Woar den skriever ook mer wat van meant te mutten vinden. Et onderwaarp kan beskouwend, beskrievend, mer ook [[Irony|ironisch]] en [[Sarkasme|satirisch]] behaandeld worden. Kolumnisten magt in Nederland bie wet heel wat skrieven. Mangs geet et der zo onmeundig van in nöälstukskes, dat as et boeten et nöälstukske zol kommen, dat et dan verböäden zol worden. Komiek [[André Manuel]] krig regelmoatig klachten&lt;ref&gt;[https://www.klacht.nl/tubantia/klacht/opruiing-en-haatzaaiing-door-nep-columnist/ Klacht.nl -  &quot;Klacht: Opruiing en haatzaaiing door nep-columnist.&quot; Bekeaken up den 30. september 2023.]&lt;/ref&gt; en wör in et verleden zelfs al es bedreigd üm ziene nöälstükkes in 'n [[De Twentsche Courant Tubantia|Tubantia]].&lt;ref&gt;[https://www.rtvoost.nl/nieuws/2216864/andre-manuel-wordt-wel-ouder-maar-niet-milder-ik-ga-door-zolang-het-nog-relevant-is Rtvoost.nl -  André Manuel wordt wel ouder maar niet milder: &quot;Ik ga door zolang het nog relevantis&quot;. Bekeaken up den 30. september 2023]&lt;/ref&gt;

== Nedersaksische veurbeelden ==
* [[Dick Blancke]] (Drèentstalige stokkies veur 't ''[[Neisblad van het Noorden]]'' en ''[[Maandblad Drenthe]]'' in de jaoren negentig)
* [[Hermen Bomhof]] (Veluwstalige rubrieken in de ''Nieuwe Apeldoornse Courant/Noord-Veluws Dagblad'')
* [[Gerrit Dannenberg]] (skriever in Tweants blad ''[[De Roskam]]'')
* [[Hanny Diemer]] (veur [[RTV Noord|Radio Noord]] in Grunning)
* [[Ab Drijver]] (Drèentstalige columns in de Drents Groningse Pers onder de name Aoldert van Geesie)
* [[Erik Harteveld]] (Drèentstalige stokkies in 't [[Dagblad van het Noorden|Dagblad (eerder Neisblad) van het Noorden]] vanof 1990, ondertiekend mit Vrouw Koetje; in 2002 ebundeld)
* [[Helligen Hendrik]] (Bert Eeftink: ''De twee minuten van Helligen Hendrik'' veur Radio Oost)
* [[Miny Hofsteenge]] (moandelijkse [[Drèents|Drèentstalige]] column 'Miny's Hof' in de ''[[Drentse Courant]]'' en anslutend in 't ''[[Dagblad van het Noorden]]'' tussen 1987 en 2003)
* [[Martin Koster]] (as 'Sjarlefrans' in 't ''[[Dagblad van het Noorden]]''; keuze ebundeld as ''Ik trap hum an'', Het Drentse Boek, 2020)
* [[Bert van de Bunte|Lammertnôom]] (Bert van de Bunte, in ''Veluweland'', [[Nunspeet|gemeente Nunspeet]])
* [[Jan Niehoff]] (radiocolumns veur de [[RTV Noord|Regionaole Umroep Noord]], verzameld in ''Oetstreud op wiend'', 1962)
* [[Wilm van Noesel]] (skriever oet [[Nijverdal]])
* [[Willie Oosterhuis]]
* [[Gait van de Renderklippen]] (in ''Veluweland'', [[Epe|gemeente Epe]])
* [[Suze Sanders]] (columns veur [[RTV Drenthe|Radio Drenthe]])
* [[Broos Seemann]] (schreef aover Sallaandse angelegenheden, miest in 't Nederlaands, mangs in 't Sallaands)
* [[Johan Veenstra]] (schriever van Stellingwarver Stiekelstokkies en internetdagboek)
* [[Jan Roelof Westerhuis|Gerriet Wilms]] (Jan Roelof Westerhuis, recensent van Drèentse literetuur)
* [[Frouk Alice Weijs-Kroek]] (column 'Pennestreken' in de ''[[Zwolse Courant]]'', mit nog vier schrievers)
* [[Klaas Würsten]] (had töt 2011 alle wekken de column 'Miets'n' in ''[[de Stentor]]'')
* [[Henk van 't Zand|Henk uut de Zandbak]] (Henk van 't Zand, in de ''Oprechte Dalfser Courant'', [[Dalsen (gemiente)|gemiente Dalsen]])

== (Niej) Nedersaksisch ==
Et Nederlaandse/Engelse woord ''column'' hef nog ginne lange traditie, en der besteet gin algemeen gebroekte Nedersaksische umzetting vuur. Doarumme wordt hier een antal Nedersaksiese weurde beskreaven - woervan een antal [[neosassisme|neologismes]] (nieje Nedersaksische weurde) - dee-t al dan neet in et eskreaven of esprökken Nedersaksisch konstateerd bint. De tied zal oetwiezen wat of oeteandelik in et Nedersaksisch zal blieven bestoan.

* '''Nöalstukken''': ''Nöalen'' is ne Nedersaksische oetdrukking vuur zeldaam zeuren, drammen, nostalgisch dwepen, of flauwe gräpkes maken. Nen columnist hef ja de neiging um aargens oawer te nöalen of te drammen, of met grappige inzichten te kommen oaver bepoalde onderwaarpen.

* '''Stekkelstukke / stiekelstokkies''': kömp onder mear veur as de Stellingwarver Stiekelstokkies (columns/vertellegies veur de radio) van Johan Veenstra veur Omrop Fryslân.

* '''Kollum(n)/kollem''': min of meer fonetisch/klaankmoatig ummezat vanoet et Engelse ''column'', wat weer of eleid is van et Latiense ''columna'' (poer), wat verwis noar de vake langwaarpige ruumte wat der in de kraante of et tiedskrivt vuur vrie ehölden wordt.

* '''Stokkie(n)/stukkie(n)''': wördt völle gebroekt vuur een artikelske in ne kraante of een tiedschrift, vuural vuur een artikelsken wat vuur de wille eskreven is, of een beschouwend artikelsken (al of neet godsdeenstig).

* '''Kaanttekst''': Woord wat is bedacht duur [[Goaitsen van der Vliet]] en wat ook in zinne Tweantse wöördebeuke steet.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Noalstukken }}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Literatuur]]</text>
      <sha1>1h7inst4ct2pxnv7dl2dxtt6oku04bx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jeneawer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14253</id>
    <revision>
      <id>333202</id>
      <parentid>326591</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7088" sha1="1w14evmznxbumepefbnji419mph211j" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Hollandse Graanjenever 0495.JPG|thumb|Hollaandsen groanjeneawer - nen jongn-jeneawersoort woervan't n alkohol vuur 100% oet groan keump]]

'''Jeneawer''' of '''kloarn''' is nen stoarkn draank den't emaakt wörd in [[België]], [[Neerlaand]], bepoalde deeln van t noordn van [[Fraankriek]] (oonder n naam ''genièvre''), t noordwestn van [[Duutslaand]] (&quot;(Ostfriesischer) Korngenever&quot;) en in [[Westfalen|Westfaaln]] (oonder n naamn ''Wacholder''). Disse naamn bint [[Geografie|geografies]] beschearmd op dezelfde wieze as [[Cognac]]&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32019R0787 Verordening (EU) 2019/787 van t Europees Parlemeant en 'n road] (Nederlaands) &lt;/ref&gt;.

Van oorsproonk geet t um moutwien woer't oftreksels van de [[jeneawerbeaze]] bie wördn edoan. Seed t eande van t 19e joarhoonderd hef jeneawer ook vuurgestokte [[ethylalkohol]]. Tot 2009 mos in Neerlaand jeneawers woerin dissen neutraaln alkohol t meeste vuurkeump ''jongn jeneawer'' (nich mear as 20% moutwien) of ''ooldn jeneawer'' (nit meender as 15% moutwien) eneumd wordn&lt;ref&gt;[https://wetten.overheid.nl/BWBR0019035/2006-01-01 Verordening Benaming Distilleerde en Zwak distilleerde Draanken Produktskap Draanken 2003] (Nederlaands)&lt;/ref&gt;. Rechtervoort hoof dat nit mear en is t op Europees niveau regeld. 

Koornwien is nen jeneawer den't vuural op moutwien baseerd wörd (nit meender as 51% moutwien). Vake doot ze koornwien nog n zetn riepn op heultne vaatn. In België neumt ze det dan ''beleagn jeneawer'' of ''elagerde jeneawer''. 

Jeneawer met neutraaln alkohol neumt ze in België kortweg jeneawer, of in [[Waalnlaand]] ''peket''. In [[Tweante]] wörd jeneawer ook wal ''kloarn'' eneumd, umde'j dr duurhen köant kiekn. Dr zeent nen hoop aandere soortn draank te kriegn, mear jeneawer is t ennigste det volledig ''kloar'' is.

== Oorsproonk ==
Al in de [[middeleewn]] ha'j in de Neerlaandn stoarkn draank, en dan vuural distilleerdn wien, dus [[braandewien]]. Dr wör probeerd um duur distillasie van skraal [[beer]] aksienzen terugge te winnen, woerduur't n eersten koornbraandewien ontsteund. Disse distillasies wördn gebroekt as medisien en wördn völ gebroekt tiedns de [[pest]]oetbraakn dee't in de middeleewn duur [[Europa (continent)|Europa]] gungn. Dr wördn völle kruudn bie edoan woervan't de leu meandn det ze geneaskrachtig warn. Vuural jeneawerbeaze was slim geleefd. Noa ne bepoalde tied wör dr vuur t stokn van zukke koornbraandewien gin beer mear gebroekt, mear n vergist groanbeslag.

Wonnear at n naamn jeneawer vuur t eerst gebroekt wör is nit bekeand. Ene van de verkloarings is det professor [[Franciscus de le Boë Sylvius]] in [[1650]], tiedns t probeern um n vochtofdriewend geneasmiddel te veenden, nen jeneawerbeasdraank stokn wat'e ''genièvre'' of ''genova'' neumdn.

Duur keuning-stadhoolder [[Willem III van Oranje-Nassau|Willem III]], den't tiedens zin Engelse keuningskop probeerdn n haandel met Neerlaand op n heuger plan te kriegn, wör t spul oonder n naamn ''gin'' ook geleefd in Engelaand. Engelse stokkers probeerdn t noa te maakn, mear konn de juuste bestaanddeeln nit veendn, of de juuste ofstemming doarvan, woerduur't dr in Engelaand n niej soort draank ontsteund, wat non dus ''gin'' eneumd wörd.

== Kafeegebroekn ==
In t kafee wörd jeneawer aait oet n borrelgleasken edreunkn. Det is n kleain gleasken woer't 4cl ingeet. De meestgebroekte glasvörme zeent t ''kelkjen'', n tölpvörmig glas met n stelken en n veutjen, en t ''shot glas'', n kleain [[whiskey]]gleasken. t Is normaal um zovölle in te geetn det dr nen kop boawn t gleasken oetkeump. Umdet zon vol glas nit zoonder sopn te verplaatsn is, wörd eerst t gleasken kort vuur n klaant ezat, en dan pas de jeneawer in eskeunkn, an de toafel. n Klaant neamp dan t eerste slukn zoonder t gleasken an te raakn.

Bie de goodkeupere jeneawers is t mangs gebroek t spul zo koold meugelik op te deenn. Vake wörd zonne fläske in de vreeskiste bewoard, en t gleasken is ook bevröarn. Dit is feaitelik nit good vuur n smaak. Gemiddelde jeneawers wordt in de koelkaste bewoard, en de bettere jeneawers op kamertemperatuur.

In wat kafees is t gebroekelik det as t leste betn oet de fläske nit genog is um t gleasken te vuln, det dan n klaant t ''börtjen'' vuur niks mag hebn. Det neumt ze nen ''twiefelder'' of ''kasteleainsborrel''.

n Pilsken met nen kloarn dr nöast neumt ze in Neerlaandse kafees nen ''kopstoot''.

Mangs wörd n gleasken jeneawer in n glas beer ezeunkn en zo tegelieke op edreunkn. Det neumt ze nen ''duukboot''. Dit wörd ook wal met aandere soortn stoarkn draank edoan.

== Jeneawer in Grönningn ==
[[Grunnen (provìnzie)|Grönningn]] wörd ok wal t 'laand van de jeneaver' neumd, umdet dr in de stad Grönningen van ooldsher jeneawerstokkeriejn zeent, dee öare marktleaidersplaatse töt in de hele proveensie oetbreaidn. Teegnswoordig is der nog mer ene oawer. t Dreenkn van jeneawer was hier töt an de Tweede Wearldoorlog zo gewoon det t oaweral bie edreunkn wör, van verjöardeage töt [[groowe]]s en van slachtfeesten töt 's oawends noa t woark. Zölfs vrouwleu dreunken vroger jeneawer in oawervlood. Van ooldsher wörd in Grönningn jeneawer edreunkn oet n gleasken wat bolvörmig van oonder is, noar t midden hen smaller wörd en boawenan nen trechtervörm hef. 

A'j vroger gin jeneawer metdreunkn (dus a'j wat aans nömn) wör det as onbeleawd ezeen. Vuural bie [[slachten|slachtfeesten]] woer alle noabers oeteneugd wörn. Noadat der n bol vleais van t [[värken|voarken]] of esneedn was, wör der n bortjen enömn en dat bie elken bol. Bie verjöardeage wör der vroger allenig mer jeneawer edreunkn en töt de Tweede Wearldoorlog eignlik gin [[beer]]. Noe wörd mear beer edreunkn as jeneawer. Teegnswoordigs is de dubbele graanjeneawer t populearst, vroger was de oolde graanjeneawer t meest in trek.

== Neersassies ==
* [[Drèents]]:
** ''foezel'' (ok ''foenzel'' ([[ZWZ]])) (slechte jenever)
** ''heldere''
** ''jandoedel'' (ok veur aandere alcoholische draank)
** ''janever''
** ''jajum'' (jenever of aandere starke draank)
** ''jenever''
** ''peperlap'' (slechte jenever)
** ''roggefoezel'' (van rogge emeuken jenever)
** ''schone''
** ''snaps'' (Duutse jenever)
** ''spruut'' (Duutse jenever)
** ''tittertie''
** ''zuut'' (jenever of braandewien mit suker)
* [[Grunnegs]]: 
** ''jenever'' (ook oetsproken as ''jannever'')
** ''genever'' (oetsproak: ''zjeneejver'' of ''genever'' ([[Westerwoolds|WEV]]).)
* [[Stellingwarfs]]:
** ''foezel'' (slechte jenever)
** ''helderop''
** ''jajem''
** ''jandoedel'' (ok veur aandere alkeholische draank of draank van slechte kwaliteit)
** ''jannever''
** ''jenever''
** ''recht-op-en-daele'' (glassien jonge jenever)
** ''rood'' (struusbeienjenever)
** ''vuurwaeter''
* [[Tweants]]: 
** ''jeneawer'', ''jeneaver'', ''jenever''
** ''janeawer'', ''janeaver'', ''janever''
** ''kloarn''
** ''foezel''
* [[Veluws]]:
** ''jenever'', ''janever''
** ''klaore''
** ''borrel''

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Commonscat|Jenever}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Drank]]</text>
      <sha1>1w14evmznxbumepefbnji419mph211j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Spitfires</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14336</id>
    <revision>
      <id>333267</id>
      <parentid>331791</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3242" sha1="at47kweoiltfntz2aticin2gxdtc0u1" xml:space="preserve">'''The Spitfires''' was ene van de langstbestoande bands oet den [[Achterhook]]. Ze bunt begonnen in 1939 as n soort van [[bigband]], en hadden too nog den name 'Dans Orkest Brugman'. Noa den oorlog hef Gradus Brugman den name veranderd in The Spitfires. As eerbetoon an et vleegtuug, ziene ontwarpers, bouwers en vlegers. De Militaire bevri-jdingsfeesten, 'Trommelvuren' eneumd, wodden in heel Nederland evierd en deur The Spitfires oet evoerd. Ze spöllen dus heel völle veur Nederlandse en Geallieerden militairen en zelfs op oetneugen van de RAO in de Scala in Londen. Et orkest bestond in dee tied (zowat twee joor) oet zo'n 16 muzikanten en twee zangeressen. 

Den meest bekenden muzikant van The Spitfires was [[Hein Migchelbrink]], den in 1979 bi-j de band begun, en noa meer as darteg joar et langst spöllende lid was. Hee was altied te kennen an zienen groten board, zienen hood, en ziene zwatte kleare.

In de joaren 90 van de veurege eeuw bunt de bloazers deroet egoane, en vervongen deur nen gitarist.

In 2020 bunt de Spitfires der met opeholdene. Migchelbrink gung as soloartiest wieder onder den name 'Hein van de Spitfires'.&lt;ref&gt;[https://www.destentor.nl/zutphen/hein-migchelbrink-74-uit-ruurlo-blijft-ze-met-de-piele-tegen-de-boks-aansloan-alleen-nu-door-heel-het-land~ae3f079b/ De Stentor. Hein Migchelbrink (74) uit Ruurlo blijft ze ‘met de piele tegen de boks aansloan’, alleen nu door heel het land. Simons, Merten. Skreaven up den 31. augustus 2021. Bekeaken up den 2. february 2025.]&lt;/ref&gt;

==Platenriege==

===CDs===
*''Wie goan deur'', (Buma/Stemra 119303, 1993)
*''Dubbel en Dwars'' (2-cd BUCD 9404, 1994)
*''&lt;nowiki/&gt;'t Spitvirus'', (8713545 300956, 1995)
*''Of neethan'', (Bunny Music BUCD 9385, 1996)
*''Dubbel en Dwars'',  (2-cd BUCD 9404, 1998)
*''Landjeplat, hoepeltroet &amp; dat soort zaken'', (TTC21892, 1999)
*''De serieuze tour'' (2002)
*''Aj alles gehad hebt'' (Foei-foei &amp; Co. ,2006)
*''Het Beste Van - 2CD'' (2008) 
*''75 Jaar - Top 75 - 4CD'' (2014) 
*''Nog Eene Dan'' (2017) [Hein Solo als Hein van the Spitfires]

===Singles===
*''Wie Was Nog Nooit In Apeldoorn?'' (1981)
*''Ik zal oe vanaovend wel kriegen'' (1996)
*''Ik bun soldoat'' (Stichting Doe Een Wens TTS 11413, 1999)
*''Kerstmis vier ik pas als jij er bent'' (promo cd)
*''Pipi Vangkous'' (1997)
*''Gertje gaat tie goed'' (1998)
*''Ik ben Soldoat'' (1998)
*''De haan is dood'' (Sony Music TTS 11943, 2000)
*''Veur de winnaars'' (2001)
*''Maksie singel'' (2002)
*''Ik red mien wel'' (2009) 
*''Ik goa toch mooi Deur'' (2017) [Hein Solo als Hein van the Spitfires] 
*''Lachen is gezond'' (eigen productie, ?)
*''De Euro song'' (eigen productie, ?)
*''Henkie, ikke en René'' (eigen productie, ?)
*''De hu'nebed polka'' (eigen productie, ?)
*''Was 't mor weer zomer'' (?)

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Externe links ==
* [https://www.spitfires.nl/ Officiële website]

==Bronnen==
{{Bron|
*[http://www.streektaalzang.nl/strk/geld/geldspin.htm Streektaalzang]
*[http://www.spitfires.nl Webstea van the Spitfires]
*Extra informatie, ne kleindochter van Gradus Brugman 
}}

{{DEFAULTSORT:Spitfires, The}}
[[Kategorie:Achterhooks artikel]]
[[Kategorie:Achterhook]]
[[Kategorie:Nederlaandse muziekgroep]]
[[Kategorie:Streektaolmuziek]]</text>
      <sha1>at47kweoiltfntz2aticin2gxdtc0u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Veurlopen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15243</id>
    <revision>
      <id>333277</id>
      <parentid>332218</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2340" sha1="fjhe6nivocjajqz1bz3lro6ums17umc" xml:space="preserve">'''Veurlopen''' is n paranormaal verschiensel dat vrouger veul veurkwam ien de [[Nedersaksisch|Saksische]] en [[Freeske taaln|Frais]]e gebieden. Vrouger leufen mennege luu ien dizze gebieden dat dit echt was. t Verschiensel holdt ien dat man n &quot;visioen&quot; (toukomstbeeld) zag, dus man vernam wat, veurdat t echt gebeurde. Dit kon wezen ien vörm van lichten of geluden, mor bieveurbeeld ook symbolen. Zo ston n hoelende hond veur dood. As aine n vrumde, hoelende hond over t veld zag, betaikende dat voak dat der aine oet tied kommen zol. n Rooie hemel betaikende oorlog of n aander oprour, môr maisttieds zagen mìnzen dingen, voak lichten of zo wat, woar loater n autoweeg lègd is of n hoes baauwd is.  

Man nuimt dit ook wel &quot;helderziendheid&quot; (kloarzicht). Der binnen mennege verhoalen van luu dij vrouger schienboar dizze goave haren. Luu dij dit haren, doarvan wör ook wel zegd dat zai ''mit helm op geboren'' wazzen. Sumtieds wör t zain as wat duvels en sumtieds was t juust wat positiefs. 

Veurloopen is nauw verwànd met t gevuul wat wol ies &quot;Deja-Vu&quot; neimt wordt. Het gevuul da'j ietwat al is earder mitmoakt hem.&lt;ref&gt;https://www.psypost.org/new-psychology-research-sheds-light-on-the-mystery-of-deja-vu/&lt;/ref&gt; 

Deur kultuur- en religiewaitenschoppers wordt t ook wel aanduud as &quot;[[bijgeloof]]&quot; en as haidens overbliefsel.  

Bie aander volker kent man dit ook. Zo broeken [[zigeuners]] n gloazen bol om ien tou kieken. De [[Inka]]'s broeken bloader. De [[olde maja-beskaving|Maya]] gebroekten halluzenerende plaanten en paddestoulen en heur op de steerns bazeerde klinder. Bie [[tarot]] worden koarten broekt en ien [[astrologie]] wordt keken noar de staand van [[steern]]s en [[planeten]]. Aander luu zain veurlopens ien heur dreums of ien swaarde spaigels. Summege luu hebben der zulfs heur beroup van mokt, om aander luu heur toukomst tou veurspellen.  

Toch binnen &quot;veurlopen&quot; en &quot;veurspellen&quot; nait hailmoal t zulfde. Bie veurspellen dut aine zien best om de toukomst tou zain, ien tieds dat veurlopens oet zokzulf verschienen. 

t Probleem mit veurzain is dat t mennegmoal klopt, mor t is noeit waitenschoppelk bewezen hou of t waarkt en of t uberhaupt echt is. Tegenswoordeg leuven lutje luu dat t echt is.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Begin|gos}}

[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Paranormaliteit]]</text>
      <sha1>fjhe6nivocjajqz1bz3lro6ums17umc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stadsplat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16393</id>
    <revision>
      <id>333263</id>
      <parentid>329895</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5125" sha1="fhvjb55uc0h89hqplkulgak3es6fqcd" xml:space="preserve">'''Stadsplat''' of '''stadplat''' is een versammeling [[dialekt]]en wat wördt spröäken in de gröttere städen in et [[Nedersaksisch|neadersassiske]] gebeed. Et is een förm van et [[Neerlaands|neaderlandsk]], med neadersassiske kenmarken, so as uutspråke en een paar dialektwöörde en [[Tweantse zegswiezen|segswysen]] derdöär. Vöäral in de gröttere [[Tweante|twentske]] städen [[Almelo]], [[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]] en [[Eanske|Enske]] wördt dit dialekt spröäken.

Vermodelik is den oorsprung van et dialekt tweyleadig. Döär de [[industriele revoluty]] groiden de van oldsher neadersassisktalige städen flink en tröäken der vöärdan meyr lüde van nit-neadersassiske streaken up an. Dårnöäst wör et gebruuk van et neadersassisk langen tyd untmodigd en as minderwaerdig seen. Et resultaat is ne ård mengspråke, wårby de starkde van et aksent afhangt van de sociale ümstandigheid.

In de toneylskets Et en Fret uut 1793 uut de stad [[Grunnen (stad)|Grönning]] kümt nåst et [[Stadsgrunnegs|Stadsgrönnegsk]] ouk en mengvörm tüsken hollandsk en neadersassisk vöär.&lt;ref&gt;Stad-Gronings uit 1793 - De taal van de humoristische toneelschets Et en Fret (Niebaum, 2009)&lt;/ref&gt;[[Klaas Hanzen Heeroma|Heeroma]] skreev in 1936 dat in en verhaal uut 1838 (van T.W. van Marle) in [[Daeventer|Deaventer]] 'halv dialekt' vöärkümt.&lt;ref&gt;De ouderdom van enkele Oostnederlandse isoglossen (Heeroma, 1936)&lt;/ref&gt;

Et verskynsel is te vergelyken med et [[liwwadders|leywardersk]] [[stadsfries|stadsfreesk]], wat eigenlik hollandsk is med starke freeske kenmarken, en et ''[[missingsch]]'' in Noorddüütskland.

Allewal de vermenging van neaderlandsk med neadersassisk earder plaatse vünd in de steden as in de doarpen en up et platteland, wördt rechtevoort buten de steden lykegood een continuüm eproat van neaderlandsk, via regiolektysk neaderlandsk en een vermenging van neaderlandsk med neadersassisk, töt meer consequent neadersassisk.

==Kenmarken==
===Uutspråke===
Neadersassiske klinkers en medklinkers wordet topassed in et neaderlandsk. Et bekendst bint de vlakke {{IPA|/eː/}} (NL ''ee''), {{IPA|/oː/}} (NL ''oo'') en {{IPA|/øː/}} (NL ''eu''), dee as nich verglydet (nen [[tweeklaank|tweyklank]] wordet). Ouk de standaardneaderlandske ''ui'' en ''ei'' bint anders in et stadsplat: se beginnet höyger en meyr vöärin den mund (''buiten'' wördt {{IPA|/bʏjtŋ̩/}} (NL fonetisk: ''bujtn''), ''weinig'' wördt {{IPA|/ʋeːinəx/}} (NL fonetisk: ''weejnig''). De ''au/ou'' klinkt meyr as ne {{IPA|/oː/}} (NL ''oo'') as ne {{IPA|/ɑu/}} (''au'').

Elk woord wat in et hollandsk up -en endigt, krigt in et stadsplat ne [[lettergreapklinker]]: ''-m'', ''-n'' of ''-ng''. Den wördt köäsen up basis van de vöärgånde medklinker: de neaderlandske warkwöörde ''lopen'', ''eten'' en ''werken'' wordet uutspröäken as {{IPA|/loːpm̩/}} (NL fonetisk: ''loo(p)-m''), {{IPA|/eːtn̩/}} (NL fonetisk: ''ee(t)-n'') en {{IPA|/ʋɛrkŋ̩/}} (NL fonetisk: ''wer(k)-ng''). Ümdat dit as sociaal unwünskelik seen wördt, proberet lüde dit in sociaal underskeidende ümstandigheden te underdrükken en de lätste lettergreap vulleydig uut te spreaken, wårdöär et jüüst tevöäle nådruk krigt: {{IPA|/loːpən/}} (NL fonetisk: ''loopun''), {{IPA|/eːtən/}} (NL fonetisk: ''eetun'') en {{IPA|/ʋɛrkən/}} (NL fonetisk: ''werkun''). Medklinkergrupen wordet terüggebracht (medklinkerredukty): ''borst'' wördt ''bos''.

Stemhebbende wryv- en sis-klanken wordet untstemd: [z] wördt håste altyd [s], [v] wördt [f].

Wyders is et stadsplat [[rhotisisme|nit-rotisk]], wat wil seggen dat de -r an et ende van een woord of lettergreap of nå nen klinker nich uutsprökken wördt: ''Moeder'' wördt ''moede'', de jungensname ''Bart'' wördt ''Bat''.

Ouk wördt der völle [[ofzwakking (sproaklear)|afswakking]] (''lenity'') topasd. Hyrby wordet harde stemlouse plofklanken ''p'', ''t'' en ''k'' afwakked töt sachten ''b'', ''d'' en [[Duuts]]en ''g'' as se tüsken twey klinkers inståt. Et vöärbealdsinneke &quot;Dat kun je maar beter niet opeten&quot; wördt uutspröäken as &quot;da kuj ma bede nie obeedn&quot; (NL fonetisk).

Hyruut blikt ouk dat stadsplat de samentrekkingen uut et neadersassisk gebruukt:''wil ik'', ''kün y'', ''sült wy'', esw., wordet samentrökken as ''wi'k'', ''ku'j'' en ''zu'w''.

===Wöörde en segswysen===
In de basis is de wöördeskat van et stadsplat hollandsk. Toch wordet hyr vöäle dialektwöörde döärhen bruked. De bekendste vöärbealde sint ''unmündig'' en ''kats''.

*&quot;Et ging omunnig hat&quot; - &quot;het ging ontzettend snel.&quot;
*&quot;Ik heb der kats nie meer aan (ge)dacht&quot; - &quot;ik ben het compleet vergeten&quot;.

Andere segswysen hebbet ne typisk twentske undergrund: &quot;ik heb de band lek&quot; (i.s.v. ''Mijn band is lek'') en &quot;De ruiten los&quot; (i.p.v. ''de ramen open'').

==Bekende sprekkers==
*[[Ilse DeLange]] - sängeresse uut Almelo
*[[Herman Finkers]] - komik en leedkesskryver uut Almelo

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Dialekt|twd||Nysassiske Skryvwyse}}

[[Kategorie:Nederlaands]]
[[Kategorie:Nedersaksies]]
[[Kategorie:Streektaol in Oaveriessel]]
[[Kategorie:Tweante]]</text>
      <sha1>fhvjb55uc0h89hqplkulgak3es6fqcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lubeek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18861</id>
    <revision>
      <id>333227</id>
      <parentid>329710</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9313" sha1="52b9eyrp782ol5nga29t7206mj126l9" xml:space="preserve">[[Bestaand:Lübeck Holstentor.jpg|thumb|Lubeek]]
[[Bestaand:Lage der kreisfreien Stadt Lübeck in Deutschland.png|thumb|Lubeek]]
[[Bestaand:Stadssigill foer staden Luebeck.png|thumb|De zegel van Lubeek, 1280]]
De [[Hanzestad]] '''Lubeek''' (ok: ''Loek''&lt;ref&gt;'Hie wil Loek en Hambörg wal hebben'; 'Ze kunden Loek en Hambörg wel op' (Zuudoost-Zaand-Drèents). Bron: [http://woorden.huusvandetaol.nl/resultaten.php?q=Loek%20II&amp;exact=true Woordenboek van de Drentse dialecten]&lt;/ref&gt;; [[Platduuts]]: ''Lübeek'', [[Duuts]]: ''Lübeck'', [[Deens]]: ''Lybæk'') is de op-een-nao grootste stad in de deelstaot [[Sleeswiek-Holstein]] in t noorden van Duutslaand. t Was meerdere eeuwen lank de sentrale stad binnen t stejenverbond de [[Hanze]]. Wegens de historiese bouwwarken in [[bakstiengotiek|baksteengotiese]] stiel steet de stad op de [[Wereldarfgoedlieste]]. t Inwoenerantal stung 31 desember 2011 op 210.577.

== Geografie ==
Lubeek ligt an de rivier de [[Trave]] en an de [[Oostzee]] (an de baai de [[Lubeker Bochte]]). t Is an disse zee de grootste Duutse haven, in disse haven wörden der veural negozie edaon mit laanden langes de [[Oostzee]]. De ouwe binnenstad is n eilaand waor as de Trave umhinne streump. Deur t [[Elde-Lubeek-kanaal]] is de Trave verbunnen mit de [[Elve]]. n Aandere belangrieke rivier kortbie de binnenstad is de [[Wakenitz]]. Deur [[Bundesautobahn 1]] is Lubeek verbunnen mit [[Hambörg|Hamburg]] en [[Denmaark|Denemarken]]. t Sentraal stasion van Lubeek hef n antal spoorlienden, waoronder die naor Hamburg.

Vanaof t stadsdeel [[Travemond]] geet der n [[veerboot]] naor [[Trelleborg]] in [[Zweden]].

== Geschiedenisse ==
Rond [[700 v.Chr.|700 veur Christus]] trökken de Slaven naor de oostelike delen van Holstein waor veurheer Germaanse stammen woenden die t gebied verlaoten hebben tiedens de migrasieperiode. Toe [[Karel de Grote|Kaorel de Grote]] an de macht was in de vrogge [[9e eeuw]], probeerden e de Saksen te bekeren tot t [[christendom]], de Saksen bin in die tied uut dit gebied vertrökken en de Polabiese Slaven die n goeie baand hadden mit Kaorel de Grote kwammen juust in t gebied woenen. ''Liubice'' (&quot;schitterend&quot;) was esticht op de zaandbanken van de rivier de Trave zo'n vier kilometer ten noorden van de stadskern Lubeek van vandage de dag. In de [[10e eeuw]] wördden t de belangriekste vestigsplaotse van de [[Abodriten]] en ze bouwden daor n kasteel. De vestigingsplaotse is in [[1128]] tot de grond toe aofebraand deur de heidense [[Ranen]] van [[Rügen]].

De stad van vandage de dag is esticht in [[1143]] deur [[Adolf II van Holstein|Adolf II]], graaf van Schauenburg en Holstein, as n Duutse vestigingsplaotse an t riviereilaand [[Bucu]]. Hij bouwden der n niej kasteel dat veur t eerst eneumd is deur [[Helmold]] in [[1147]]. Adolf mos t kasteel aofstaon an [[Hendrik de Leeuw]] in 1158. Naodat Hendrik uut de macht ezet was in 1181, was Lubeek acht jaor lange n [[vrieje rieksstad]]. Keizer [[Keizer Frederik I Barbarossa|Barbarossa]] verordende dat de stad n regerende raod van twintig lejen mos hebben. Deurdat der in de raod veural koopluui zatten, betekenden dat de Lubeker politiek de koemende eeuwen veural um negoziebelangen dreiden. De raod bleef tot in de [[19e eeuw bestaon]].

De stad en t kasteel veraanderden van eigendom in de daorop volgende periode en maakten tot [[1192]] deel uut van t [[Hertogdom Saksen|Hartogdom Saksen]], tot [[1217]] van t graafschap [[Holstein]] en tot de [[slag bie Bornhöved]] in [[1227]] van [[Denemarken]].

Rond t jaor [[1200]] wördden de haven t heufdvertrekpunt veur kolonisten die naor de Baltiese gebiejen gungen, dat veroverd was deur de [[Lieflaandse Orde]], en laoter de [[Duutse Orde]]. In [[1226]] verhoogden [[keizer Frederik II]] de staotus van de stad naor n [[vrieje rieksstad]], hierdeur wördden Lubeek de [[Vrieje en Hanzestad Lubeek]]. In de [[14e eeuw]] wördden Lubeek de &quot;Koneginne van t [[Hanze]]verbond&quot;, deurdat t vereweg de grootste en t invleudriekste lid was van disse middeleeuwse haandelsorganisasie. In [[1375]] beneumden [[keizer Kaorel IV]] Lubeek as een van de vuuf &quot;Heerlikhejen van t Riek&quot;, n titel die t deelden mit [[Venesië]], [[Rome]], [[Pisa]] en [[Florence]]. As der armoe was over de haandelsveurrechten dan wördden dat uutevochten deur Lubeek en t Hanzeverbond tegen Denemarken en Noorwegen mit n steeds verschillende uutkomst. Allewel Lubeek en t [[Hanze]]verbond vake wunnen, verleur Lubeek in 1435 en 1512, toe t betrökken raakten in t [[gravenspul]], n burgeroorlog die in Denemarken uutbrak van 1534 tot 1536. Lubeek sleut zien eigen oek an bie t [[Schmalkaldies Verbond]].

Naodat t versleugen was in t [[gravenspul]], wördden de macht die Lubeek had zeutjes an minder. De stad bleef neutraal in de [[Dartigjaorige oorlog]], mer deur de verrinewerende gevolgen van de oorlog die dartig jaor lang evoerd wördden en de nieje transatlantiese richtige die de Europese negozie uutgung, verleur t Hanzeverbond en dus oek Lubeek an belang. Toch bleef Lubeek, naodat t Hanzeverbond in [[1669]] offisieel uutenevuilen was, nog n belangrieke haandelsstad an de [[Baltiese Zee]].

==De meuite weerd==
===Gebouwen===
n Groot gedeelte van de stad is in [[middeleeuwen|middeleeuwse]] sferen ebleven, mit ouwe gebouwen en smalle straotjes. Vrogger ko'j de stad mer vanaof een kaante binnenkoemen, via een van de vier [[stadsmure]]n, waorvan der vandage de dag nog twee over bin, de welbekende [[Holstentor]] (1478) en the [[Burgtor]] (1444).

In t ouwe stadssentrum staon zeuven karktoorns. De oudste bin de [[Lubeker Dom]] (de stadskathedraol) en de Marienkirche (de Mariakarke), beie stammen uut de [[13e eeuw|13e]] en [[14e eeuw]].

Wat nog meer te zien is:
*t Lubeker raodhuus.
*Sunte-Katharinakarke, n karke die bie n veurmaolig klooster heurden, noen de [[Katharineum]], n [[Latiense schoele]].
*[[Thomas Mann]]s huus.
*[[Günter Grass]] zien huus.
*de Karke van Sunte-Peter (&quot;Petrikirche&quot;).
*de Karke van Sunte-Lawrence, t steet op n [[begreefplak|begraafplaotse]] veur meensen die ummekeumen bin in de [[16e eeuw]] deur de [[zwatte dood|zwarte dood]].
*de Karke van Sunte-Jouk (''Lübecker Jakobikirche'', 1334).
*de Karke van Sunte-Aegidien (&quot;Aegidienkirche&quot;).
*de [[Salzspeicher]], historiese waorenhuzen waor zout aofeleverd wördden uut [[Lüneburg]], waor t op-esleugen stung veurdat t verschipt wördden naor de Baltiese havens.

Liekas veule aandere plaotsen in Duutslaand, hef Lubeek n lange tradisie van karstmarkten in desember, hier ku'j terechte veur t bekende haandwarkkraampjen in de Heiligen-Geist-Hospital (Ziekenhuus van de Heilige Geest), die an de noordkaante zit van de Königstrasse.

===Museums===
Lubeek hef veule kleine museums, zo as t ''St. Annen-museum'', de ''Behnhaus'' en de ''Holstentor''. t ''Lubeker museum van theaterpoppen'' is n museum dat in eigen beheer is. Beziensweerdighejen an de waoterkaante bin t [[lochtschip]] dat as [[Femernbelt]] dienden en de [[Lisa von Lübeck]], n rekonstruksie van n [[karveel|Hanzekarveel]] uut de [[15e eeuw]].

== Bekende inweuners van Lübeek ==

=== Geboren ===
De volgende leu bunt er geboren:

* [[Godfrey Kneller]] (1646-1723), portretschilder
* [[August Hermann Francke]] (1663-1727), theoloog en pedagoog
* [[Johann Friedrich Overbeck]] (1789-1869), Duuts kunstschilder en illustrator
* [[Emanuel Geibel]] (1815-1884), dichter
* [[Heinrich Mann]] (1871-1950), schriever
* [[Thomas Mann]] (1875-1955), schriever en [[Nobelpries veur Literatuur|Nobelprieswinnaar]] (1929): zienen beroemden roman [[Buddenbrooks]] spölt in de stad
* [[Paul Helwig]] (1893-1963), psycholoog, filosoof en dramaturg
* [[Eberhard Godt]] (1900-1995), admiraol
* [[Wilhelm Mohnke]] (1911-2001), generaol
* [[Willy Brandt]] (1913-1992), West-Duuts bondskanselier (1969-1974) en [[Nobelpries veur de Vrede|Nobelprieswinnaar]] (1971)
* [[Jossy Halland]] (1914-1986), zangeres
* [[Jürgen Heinsch]] (1940), voetballer
* [[Beatrix von Storch]] (1971), politica
* [[Sandra Völker]] (1974), zwemster
* [[Lea van Acken]] (1999), actrice

=== Overleden ===

* [[Bernt Notke]] (1435-1508 of 1509), schilder, beeldhouwer en holtsnieder
* [[Dietrich Buxtehude]] (1637-1707), Duuts-Deens componist

=== Weunachtig (ewest) ===

* [[Erich Mühsam]] (1878-1934), schriever, anarchist en strieder tegen het nationaal-socialisme, bracht zien jeugd deur in Lübeek

==Galderieje==
&lt;gallery&gt;
Bestaand:Aerial image of Lübeck (view from the southwest).jpg|Lubeek panorama
Bestaand:Lubeka kolorowa litografia książkowa XIVw.jpg|Lubeek, 15e eeuw
Bestaand:Luebeck-1641-Merian.jpg|Lubeek in 1641
Bestaand:Luebeck-Rathaus am Markt von Suedwesten gesehen-20100905.jpg|Stadhuus
Bestaand:Luebeck-Heiligen-Geist-Hospital von Westen gesehen-20100905.jpg|Ziekenhuus van de Heilige Geest, een van de oudste sosiale instituten van Lubeek (1260)
Bestaand:A house in Lübeck.jpg|n Typies [[herenhuus]] mit n [[trapgaevel|trapgevel]]
Bestaand:St. Mary's Cathedral, Lubeck, Germany.jpg|Sunte-Mariakarke, Lubeek
&lt;/gallery&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

==Uutgaonde verwiezingen==
*[http://www.luebeck.de/ www.luebeck.de]

{{Commons|Lübeck|Lubeek}}
{{Dialekt|wvel|Nunspeet|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}}

[[Kategorie:Stad in Duutslaand]]
[[Kategorie:Gemeente in Sleeswiek-Holstein]]
[[Kategorie:Plaotse in Sleeswiek-Holstein]]</text>
      <sha1>52b9eyrp782ol5nga29t7206mj126l9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zuud-Afrikaans Engels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19202</id>
    <revision>
      <id>333348</id>
      <parentid>332991</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T02:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>333348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7803" sha1="e7cugdihkuvcxbync9vxier6gxi4i3b" xml:space="preserve">[[Bestaand:South Africa 2001 English speakers proportion map.svg|thumb|Geografiese verspreiding van t Engels in Zuud-Afrika: persentazie van de bevolking dat t as eerste taal hef.
{|
|valign=top|
{{Kaortlegenda|#EDF8E9|0–20%}}
{{Kaortlegenda|#BAE4B3|20–40%}}
{{Kaortlegenda|#74C476|40–60%}}
|width=15|
|valign=top|
{{Kaortlegenda|#31A354|60–80%}}
{{Kaortlegenda|#006D2C|80–100%}}
|}]]
[[Bestaand:South Africa 2001 English speakers density map.svg|thumb|Geografiese verspreiding van t Engels in Zuud-Afrika: dichtheid an eerstetaalsprekers van t Engels. 
{|
|valign=top|
{{Kaortlegenda|#ffffcc|&amp;lt;1 /km²}}
{{Kaortlegenda|#ffeda0|1–3 /km²}}
{{Kaortlegenda|#fed976|3–10 /km²}}
{{Kaortlegenda|#feb24c|10–30 /km²}}
{{Kaortlegenda|#fd8d3c|30–100 /km²}}
|width=15|
|valign=top|
{{Kaortlegenda|#fc4e2a|100–300 /km²}}
{{Kaortlegenda|#e31a1c|300–1000 /km²}}
{{Kaortlegenda|#bc0026|1000–3000 /km²}}
{{Kaortlegenda|#800026|&amp;gt;3000 /km²}}
|}]]
t '''Zuud-Afrikaans Engels''' (aofekort: '''ZAE'''; offisieel aofekort as: '''SAfrE''', '''SAfrEng''', '''SAE''', '''en-ZA'''&lt;ref&gt;&lt;code&gt;en-ZA&lt;/code&gt; is de [[taalkode]] veur t ''Zuud-Afrikaans Engels'' , zo as vastesteld as [[ISO-standard]] en [[internet]]standard).&lt;/ref&gt;) is t [[Engels]] dat espreuken wörden in [[Zuud-Afrika]]. t Engels van eerstetaalsprekers uut [[Zimbabwe]], [[Zambië]] en [[Namibië]] wörden erkend as vertakkingen dervan. 

Der bin wel wat sosiale en regionale verschillen binnen t Zuud-Afrikaans Engels. Sosiale verschillen binnen t Zuud-Afrikaans Engels bin in dree groepen verdeeld: '''Ekultiveerd''' (Cultivated), t luustert nauw naor t deftige Engels (wat de Engelsen [[Received Pronunciation]] neumen) en wörden in verbaand ebröcht mit de [[bovenklasse]]; '''Algemeen''' (General), n sosiaal kenmark van de middenklasse, en '''Breed''' (Broad), wörden in verbaand ebröcht mit t warkvolk, en lik arg op t Engels zo as t espreuken wörden deur [[Afrikaans]]taligen. In t Australies Engels he'j n zelfde soort situasie.

==Uutspraak==
Liekas t [[Brits Engels]] in Zuud-England, is t Zuud-Afrikaans Engels [[tremulaant|niet-rhoties]] (dit betekent da'j de [[r (letter)|r]] nao n klinker minder rollend uutspreken; bie sprekers die n Afrikaanse invleud hebben kan dat wel zo ween) en hef zogeneumde ''trap-bath''-splitsing, wat inhölt der n uutspraakverschil is tussen de Engelse woorden ''trap'' (IPA: {{IPA|/træp/}}) en ''bath'' (IPA: {{IPA|/bɑːθ/}}). An t einde van n woord völt de r vake zelfs helemaole vort, bv. in 'car' en 'cure' dat uutespreuken wörden as {{IPA|[kɑː]}} en {{IPA|[kjʊə]}}.

De twee heufdkenmarken van de Zuud-Afrikaans Engelse klankleer bin t gedrag van de [[klinker]]s in ''kit'' en ''bath''. De klinker in ''kit'' neigt naor n &quot;splitsing&quot;, zodat der n dudelike [[allofoon|allofone]] variasie is tussen de esleuten, {{IPA|[ɪ]}} veur in de mond en n wat sentralere {{IPA|[ɪ̈]}}. De klinker in ''bath'' is karakteristiek open en achter in de keel in de Algemene en Breje variëteiten van t Zuud-Afrikaans Engels. De neiging um beie {{IPA|/aʊ/}} en {{IPA|/aɪ/}} te [[eenklank|vereenklanken]] tot {{IPA|[ɑː]}} en {{IPA|[aː]}} respektievelik, bin typiese kenmarken van t Algemene en Breje Zuud-Afrikaans Engels. Woorden as ''pin'' en ''bit'' klinken in t Zuud-Afrikaans Engels eerder as {{IPA|[pən]}} en {{IPA|[bət]}}, dit is vergeliekbaor mit de Afrikaanse uutspraak veur de i.

Eigenschappen die betrekkige hebben op medeklinkers bin onder aandere de neiging um stemloze [[plofklank]]en, waor de klemtoon op völt, an t begin van n woord ongeaspireerd uut te spreken, {{IPA|[tj]}} '' tunes'' (tonen) en {{IPA|[dj]}} ''dunes'' (dunen) klinken dan as {{IPA|[tʃ]}} en {{IPA|[dʒ]}}. De {{IPA|/h/}} hef n starke neiging um an t begin van n woord stemhebbend te ween.

Oek hef t Zuud-Afrikaans Engels de Afrikaanse/Nederlaandse g-klank in partie woorden (IPA: {{IPA|x}}), bv. ''ag'', ''gogga'', ''gooi'', enz.

==Woordeschat==
===Veurbeelden===
[[File:South African English.ogg|thumb|]]

t Zuud-Afrikaans Engels hef n bulte woorden die in t Britse of t Amerikaanse Engels niet veurkoemen, meestentieds stammen disse woorden aof van t [[Afrikaans]] of [[Bantoetalen]] (zo as [[Zoeloe]] of [[Xhosa]]), mer veural in [[Durban]] he'j wat invleujen uut de [[Indiese talen]]. Woorden die t ZAE gemeen hef mit t [[Noord-Amerikaans Engels]] bin ''mom'' (moene; in de meeste Brits Engelse dialekten en in t Australies Engels is t: 'mum'), ''freeway'' of ''highway'' (Brits Engels: 'motorway'), ''cellphone'' (mobiele telefoon; in t Brits en Australies Engels: mobile) en ''buck'' veur geld (de [[Zuud-Afrikaanse raand]], in dit geval, en niet de [[dollar]]), ''ou/oke'' veur n 'keerltjen'. 

Zuud-Afrikanen maken n onderscheid tussen [[voetbal]] (''soccer'' tegenover t Standardengelse 'football') en [[rugby]]. Der bin wel wat verschillen binnen de Zuud-Afrikaans Engelse variaanten: in [[Johannesburg]] is t Engels stark op t Engels ebaseerd, terwiel t in de [[Oost-Kaap]] n starke Afrikaanse invleud hef. Allewel de verschillen tussen de twee groot bin, bin der oek veule overeenkomsten.

Sommige woorden die allinnig in t Zuud-Afrikaans Engels veurkoemen bin: ''takkies'', ''tackie'' of ''tekkie'' veur n '[[sportscho]]' (Amerikaans Engels: sneakers; Brits Engels: trainers), ''combi'' of ''kombi'' veur n kleine busse vergeliekbaor mit n [[Volkswagen Kombi]], ''bakkie'' veur n auto waorvan de achterkaante los is (Standardengels: pick-up truck), ''kiff'' veur 'cool', ''lekker'' veur 'leuk', ''donga'' veur '[[geule]]', ''dagga'' veur '[[kannabis]]', ''[[braai]]'' veur 'barbecue' en ''jol'' veur n 'feesjen'.

===In t Standardengels terechtekeumen===
Der bin verschillende Zuud-Afrikaans Engelse woorden die in t Standardengels terechtekeumen bin, meestentieds vanuut t Afrikaans of n aandere inheemse taal uut de regio: ''[[äärdvärken|aardvark]]'' (eerdvarken); ''[[apartheid]]''; ''commando'' (kommando); ''veld''; ''[[impala]]''; ''[[mamba]]''; ''[[trek]]'' en ''[[spoor]]'' (spoor van n dier).

==Veurbeelden van ZAE-aksenten==
(De volgende veurbeelden bin aofkomstig van ZAE-aksenten die op-eneumen bin veur de webstee [http://accent.gmu.edu http://accent.gmu.edu]) 
*[https://web.archive.org/web/20110722105046/http://accent.gmu.edu/searchsaa.php?function=detail&amp;speakerid=903 Eerstetaalspreker van t ZAE: n keerl uut Kaapstad, Zuud-Afrika]
*[https://web.archive.org/web/20110722105105/http://accent.gmu.edu/searchsaa.php?function=detail&amp;speakerid=904 Eerstetaalspreker van t ZAE: n deerne uut Kaapstad, Zuud-Afrika]
*[https://web.archive.org/web/20110722105111/http://accent.gmu.edu/searchsaa.php?function=detail&amp;speakerid=496 Eerstetaalspreker van t ZAE: n keerl uut Port Elizabeth, Zuud-Afrika]
*[https://web.archive.org/web/20110722105122/http://accent.gmu.edu/searchsaa.php?function=detail&amp;speakerid=102 Eerstetaalspreker van t ZAE: n keerl uut Nigel, Zuud-Afrika]

==Referensies==
&lt;references/&gt;

==Uutgaonde verwiezingen==
*[https://web.archive.org/web/20201022091513/https://englishacademy.co.za/ English Academy of South Africa]
*[https://web.archive.org/web/20060219211349/http://www.frokwon.net/slang.asp Straottaalwoordeboek van Zimbabwe]
*[https://web.archive.org/web/20100330000824/http://www.wavescape.co.za/bot_bar/surfrikan/slang.html &quot;Surfrikan&quot;, t Zuud-Afrikaans Engels van surfers]
*[http://www.roepstem.net/sa-english.html De invleud van t Afrikaans op t ZAE (in t burgers)]
*[https://web.archive.org/web/20180916215122/http://www.rsa-overseas.com/features/slang.htm The Expat Portal RSA Slang]
*[https://web.archive.org/web/20120416043924/http://web.ku.edu/~idea/africa/southafrica/southafrica.htm Verschillende ZAE-veurbeelden]

{{Dialekt|wvel|Nunspeet|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}}

[[Kategorie:Engels]]
[[Kategorie:Zuud-Afrika]]</text>
      <sha1>e7cugdihkuvcxbync9vxier6gxi4i3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lochhaven Skiphol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19546</id>
    <revision>
      <id>333225</id>
      <parentid>281855</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1601" sha1="ihwrlo6l4k6zyhbzhhvrw4x8gr3gk8d" xml:space="preserve">[[Bestaand:EHAM Terminal E.jpg|thumb|Terminal E]]
'''Skiphol''' (nl:Schiphol), of ''Lochhaven Skiphol'' (in t [[Engels]] ''Schiphol Airport'', ''Amsterdam Airport'', ''Schiphol Airport Amsterdam'' of ''Amsterdam Airport Schiphol'' eeneumd), is t grootste [[vleegveld]] en ene van de belangriekste lochhavens van [[Europa]]. Skiphol was in 2010  t viefteende vleegveld ter weerld wat antallen passagiers angeet.&lt;ref&gt;[http://www.schiphol.nl/InDeSamenleving/ToekomstSchiphol/Vracht.htm Vracht], Schiphol.&lt;/ref&gt; t Vleegveld bevund zich in de gemeente [[Haorlemmermeer]], zo'n 15 kilometer ten zuudwesten van [[Amsterdam]].

Skiphol is den thoeshaven van de Nederlandse [[lochvaortmaotkoppi'je]]n [[KLM]], [[Corendon Dutch Airlines|Corendon]], [[Martinair]], [[ArkeFly]] en [[transavia.com|Transavia]]. Dernaost is t den Europeses [[hub (lochthaven)|hub]] van [[Delta Air Lines]] en den daarden hub van priesvechter [[Vueling Airlines|Vueling]]. [[Easyjet]] broekt den lochhaven ok as hub. Den lochthaven lig een paar meter onder [[zeenivo]] en hef zes [[startbane|start- en landingsbanen]]. Op de plaatse waor Skiphol no lig, hef vrogger n darp elaegen: [[Riek (Haorlemmermeer)|Riek]]. Den name &quot;Skiphol&quot; wörd ok ebroekt as plaatsname, net as [[Skiphol-Oost]] en [[Skiphol-Riek]].

Den lochhaven beheurt to an de [[N.V. Luchthaven Schiphol]], met as andeelholders de [[Staot der Nederlanden]], en de gemeenten [[Amsterdam (gemeente)|Amsterdam]] en [[Rotterdam (gemeente)|Rotterdam]].

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Dialekt|act||Algemene Nedersaksiese Schriefwieze{{!}}ANS}}
[[Kategorie:Lochvaort]]</text>
      <sha1>ihwrlo6l4k6zyhbzhhvrw4x8gr3gk8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20276</id>
    <revision>
      <id>333308</id>
      <parentid>321326</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2173" sha1="rsanqas88rtx2bhzufcixkfaxlbpfnw" xml:space="preserve">{{Infobox
| bgcolor     = #BFFFBF
| kop         = Île Brion
| ofbeelding = Ile brion island-map.jpg
| caption    = Koarte van Île Brion
| subkop1     = Laand en inwonners
| head1_1     = Oppervlakte | item1_1 = 7 [[Vierkaante kilemeter|km²]]
| head1_2     = [[Bevolking|Inwonners]] | item1_2 = 0
| head1_3     = Lengte   | item1_3 = 8 km
| head1_4     = Archipel | item1_4 = [[Magdalena-eilaanden]]
| subkop2     = Oaverig
| head2_1 = [[Preveensies van Kannada|Preveensie]] | item2_1 = [[Quebec (perveensie)|Quebec]]
| head2_2 = [[Regionen in Kannada|Regio]] | item2_2 = [[Gaspésie–Îles-de-la-Madeleine]]
| head2_3 = [[Gemeanten in Kannada|Gemeante]] | item2_3 = [[Grosse-Île, Quebec]]
| head2_4     = [[UTC|Tiedzone]] | item2_4 = UTC−4
| ofbeelding2 = Brion Island.jpg
| caption2 = Brion vanof Grosse-Île.
}}
'''Brion''' ([[Fraans]]: ''Île Brion'', [[Engels]]: ''Brion Island'') is n mömenteal önbeweund [[eilaand|eailaand]] van de [[Magdalena-eilaanden]] in t mirre van n [[Saint Lawrence-boai]] en önnerdeal van de gemeante [[Grosse-Île]], [[Gaspésie–Îles-de-la-Madeleine]] in [[Quebec (perveensie)|Quebec]], [[Kannada]]. t Is t meast neurdeustlik lean eailaandn van n archipel.

== Skiednisse ==
[[Jacques Cartier]] ploatsn zin tweade kruus öp t eailaand in [[1534]] en neumn t ''ille de Bryon'' noar zinn heufdexpedisionoaris [[Philippe de Chabot]], Seigneur de Brion en Admiroal van Fraankriek&lt;ref&gt;http://www.toponymie.gouv.qc.ca/ct/ToposWeb/fiche.aspx?no_seq=8365&lt;/ref&gt;.

== Eerdkunde ==
''Falaise Haldimand'', neumnd noar [[Frederick Haldimand]], leg an de zuudoostköste van t eailaand.&lt;ref&gt;http://www4.nrcan.gc.ca/earth-sciences/geography-boundary/geographical-name/search/unique.php?output=xml&amp;id=EPOUF&lt;/ref&gt;

== Netuurlike skiednisse ==
Biejnoa't hölle eailaand hör biej t ''Réserve écologique de l'Île-Brion''. t ''Rochers-aux-Oiseaux''-federoalvögelreservoat is vörmd deur n poar eailaandskn ten neurdwestn van Brion.

== Fotoos ==
[[Bestaand:Brion Island 01.jpg|120px]]
[[Bestaand:Brion Island 05.jpg|220px]]
[[Bestaand:Brion Island 06.jpg|220px]]

== Referensies ==
&lt;references/&gt;

{{Dialekt|twd}}

[[Kategorie:Kannadees eilaand]]</text>
      <sha1>rsanqas88rtx2bhzufcixkfaxlbpfnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Groningers in Opstand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20756</id>
    <revision>
      <id>333188</id>
      <parentid>323416</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="785" sha1="463mols3myhg5nxq0dp8pjdq0regbt9" xml:space="preserve">Groningers in Opstand was de maist suksesvolle Grunneger actie ooit op droad&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141208082614/http://www.pekelderstreekblad.nl/nieuws/25953/groningers-in-opstand-meest-succesvolle-groninger-online-actie-ooit/ ‘Groningers in Opstand’ meest succesvolle Groninger online actie ooit]. Pekelder Streekblad, 13 jannewoarie 2014&lt;/ref&gt;, opstart op 30 dezember 2013 deur Bram Reinders oet [[Farmsum]] tegen t sloeten van [[Aldel]] en t stoppen van t gaswinnen.

== Trivia ==
* In augustus 2014 wuir de noam veraanderd noar ''Groninge'''n''' in Opstand''.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Boetende hìnwiezen ==
* https://web.archive.org/web/20141208032459/http://groningeropstand.nl/
{{Bron}}
{{Dialekt|gos}}
[[Kategorie:Grunnen]]
[[Kategorie:Politiek]]</text>
      <sha1>463mols3myhg5nxq0dp8pjdq0regbt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Łobez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20785</id>
    <revision>
      <id>333229</id>
      <parentid>312566</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3332" sha1="noi4q5qaoaqv9nt4lbrnaqyrkk9kq8c" xml:space="preserve">{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Łobez'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; align=&quot;center&quot; colspan=2 |
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[File:POL Łobez COA.svg|100px]]
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[File:Łobez-Polska.png|right|100px]]
|}
|-
| align=center colspan=2 | [[File:Lobez main street.jpg|250px]]
|}

'''Łobez''' ([[Duuts]]: ''Labes'') is n [[Stad (woonstee)|stad]] in t [[Pooln|Poolse]] woiwodskop [[West-Pommeren]], an de mond van de [[Rega]]. De stad had in [[2015]] 10.409&lt;ref&gt;Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2015, stan na 01.01.2015.[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2015-r-,7,12.html]&lt;/ref&gt; inwoners.

== Inwoners ==
&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:500 height:220
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.98)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.8,0.8,0.9)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953
  bar:2014 from:0 till:10440
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  bar:2014 at: 10440 text:10,4 shift:(0)
  &lt;/timeline&gt;

== Beziensweerdigheden ==
&lt;gallery&gt;
Lobez kosciol kz.jpg
Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg
Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Zustersteden ==
Łobez is n zusterstad van de volgende steden:
* [[Affing]] ([[Duutslaand]], sinds 1997)
* [[Svalöv]] ([[Zweden]], sinds 2000)
* [[Kėdainiai]] ([[Polen]], sinds 2002)
* [[Paikuse]] ([[Estlaand]], sinds 2003)
* [[Wiek]] (Duutslaand, sinds 2008)
* [[Guča]] ([[Servië]], sinds 2010)
* [[Istra]] ([[Ruslaand]], sinds 2011)

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Uutgaonde verwiezings ==
* [http://www.lobez.pl Webstee] 
* [http://www.bip.lobez.pl/ BIP Łobez]
* [http://www.youtube.com/watch?v=mPWlmToO5FY/ Łobez - You Tube]
* [http://pl.wikivoyage.org/wiki/%C5%81obez Tourist Information]

{{Commons|Łobez}}
{{Dialekt|act}}

[[Kategorie:Stad in Pooln]]</text>
      <sha1>noi4q5qaoaqv9nt4lbrnaqyrkk9kq8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niger (laand)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20807</id>
    <revision>
      <id>333237</id>
      <parentid>306128</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10756" sha1="c11silatpal7uu59l1lvo7nv0ka36sj" xml:space="preserve">{{Laandtabel-twd
| naaminlaandssproak = République du Niger &lt;br /&gt;Nigeriense Reppubiek
| vlagge =   Flag of Niger.svg
| vlagartikel = Vlagge van Ghana
| woapn =Coat of Arms of Niger.svg
| woapnartikel = 
| lokasie = Location Niger AU Africa.svg
| sproaken = [[Fraansk]] (offisjeel), [[Hausa|Hausa]], [[Fulfulde]], [[Goermantsjema]], [[Kanuri]], [[Zarma]] en [[Tamasheq]]
| heufdstad = [[Niamey]]
| geleuf = [[Islam]], [[Kristendom]]
| regeringsvörm = [[Republiek]]
| inwonners =  17.138.707 (2012) | dichtheid = 12,1
| km2 = 1.267.000
| breedtegroad = 7/41//N 
| lengtegroad = 0/59//W 
| region = NE
| pctwater = 0,02
| munteenheid = [[West-Afrikaansen Fraank]]  | valutakode = XOF
| tiedzone = [[WAT]]
| volksleed = ''[[La Nigérienne]]''
| feestdag =
| tld = Ne | laandkode = NE | tel = 227
}}

'''De Nigeriense Reppubliek''' (kortweg '''Niger''') is een laand in [[West-Afrika]]. De heuwdstad is [[Niamey]]. Dee lig in et zuudwesten. Et laand is an alle kaanten in eslötten duur aandere laanden. Niger is neumd noar de rivier de [[Niger (rivier)|Niger]]. Met ne oppervlakte van zowat 1,27 miljoen kilometer in et veerkaant is Niger et grötste laand van Afrika. 80 perseant doarvan is deel van de [[Sahara]]. Et grötste deel van de 17.138.707 inwonners is [[Islam|Mohameddaan]] en wont in et wiedte zuden of westen van et laand.

Niger is een [[ontwikkelingslaand]]. En steund in 2013 boawenan op de lieste van minst ontwikkelde laanden van de weareld. De meeste delen van Niger dee nog gin [[weuste]] zeent, loopt verdan gevoar oet te dreugen. Inkomsten mut et laand vuural halen oet [[boeren]] en den oetvoor van onverwoarkte materialen, benaamd [[uranium-oer]]. Niger mut verdan strieden vuur ontwikkeling vanweage de in eslöttene ligging, et verdreugende laand, slecht oonderwies, oarmood, slecht weagennet, weainig gezoondheidszörg en milieuversmearing.

De Nigeriense samenleawing is ne boonte verzameling van verskillende volker, dee aait in ofzeunderlike stoaten en strekken eleawd hebt, vuurdet Niger een zelfstaandig laand wör. Niger is samen etrökken oet greansstrekken van verskillende aandere grote laanden. Seend de onofhaankelikheid hef Niger vief groondwetten had en dree periodes van leagerbesteur. Seend nen stoatsgreep in 2010 is Niger een demokrasie met verskillende partiejen. 

==Verleden==
=== Euldste verleden ===
[[File:1997 278-10 Sahara glyph.jpg|200px|thumb|Ne oolde rotsinkoarving teunt [[giraf]]fen, [[ibex]] en aandere deers in de zudelike Sahara bie [[Tiguidit]] in Niger.]]

Der zeent verskillende archeologiese veundste doan dee loat zeen det der al heel lange leu in et nondeagse Niger wont. 5000 joar terugge was de Sahara (de Tenereweuste neumd in Niger) ne natte stea met gröslaand. Dit was good geschikt vuur boeren en veehoolderieje.&lt;ref&gt;Gwin, Peter. [http://ngm.nationalgeographic.com/2008/09/green-sahara/gwin-text/1 &quot;Lost Tribes of the Green Sahara&quot;], ''National Geographic'', September 2008.&lt;/ref&gt; 
Tusken 2005 en 2006 wör der in de Tenereweuste ne begreafplaatse veunden duur [[Paul Sereno]], nen [[paleontologie|paleontoloog]] van de [[University of Chicago]].&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/Technology/story?id=5593387] Ancient cemetery found in 'green' Sahara Desert&lt;/ref&gt;

Hee en zin team veunden 5000 joar oolde oawerbliefsels van ne vrouwe en twee wichter.&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/Technology/story?id=5593387] Ancient cemetery found in 'green' Sahara Desert&lt;/ref&gt; Der wörden ook nog oawerbliefsels van deers eveunden dee as normaal neet in de Sahara leawen köant. Dit was bewies genog um an te nemmen det de Sahara op dee stea vroger greun was. De gelearden nemt non an det verweusting roond 5000 vuur [[Kristus]] de leu alverdan wiedter noar et zuden en zuud-oosten drung (et [[Tsjaadmear]]).&lt;ref&gt;[http://www.larousse.fr/encyclopedie/pays/Niger/135284] Larousse.fr - Niger&lt;/ref&gt;

=== Keaizer- en keuninkrieken in vuurkoloniaals Niger ===
Roond et [[5e eeuw v. Chr.|5e joarhoonderd v. Kr. ]]&lt;nowiki/&gt;wör der völle haandeld oawer weagen duur Niger. Dit wör vuural doan duur [[Berbers (volk)|Berberstammen]] oet et noorden, dee met öare [[Kameel|kamelen]] roondtreuken. Hierduur wör [[Agadez]] ne belangrieke haandelsplaatse. Oawer verskeaidene joarhoonderden vermearderden of vermeenderden de oetwesseling tusken noord en zuud. De blaankere noorderlingen mengden zik met de doonkerder zudelingen. Hierduur wör ook de [[Islam]] wiedter noar et zuden verspreaidt noa et [[7e eeuw|7de joarhoonderd]].&lt;sup&gt;[12]&lt;/sup&gt; Der kömmen verskeaidene keaizer- en keuninkrieken in blöai töt an de kolonisasie in Afrika.

==== Et Songhairiek (600 - 1591) ====
Et [[Songhairiek]] dreug den naam van et belangriekste volk, de Songhai of Sonrai. Dit volk leawden in de bocht van de Nigerrivier, op de greanze tusken Niger, Burkina Faso en Mali. In et [[7e eeuw|7de joarhoonderd]] treuken Songhaistammen noar et noorden van wat rechtevoort Niamey is en stichtten doar de [[stadstoat|stadstoaten]] [[Koukia]] en [[Gao]]. Tegen et [[11e eeuw|11de joarhoonderd]] was Gao de heuwdstad van et riek ewörden. 

Van 1000 töt 1325 blöaiden et Songhairiek. Et wus vreade te hoolden met anliggende rieken, zo as et Maliriek. In 1325 gung öar det toch mis: et Songhairiek wör in enömmen duur et Maliriek. Mer in 1335 wör et bevriedt duur preens [[Ali Kolen]] en zin breur. Disse preensenbreurs wörden vaste heulden duur [[Moussa Kankan]], den hearser van et Maliriek. Vanof et midden van et [[15e eeuw|15de joarhoonderd]] töt et eande van et [[16e eeuw|16de joarhoonderd]] was Songhai ene van de grötste Mohammeddaanse rieken oet de geskiedenisse.

==== De  Hausa-keuninkrieken (mid 1350 - 1808) ====
Tusken de Nigerrivier en et Tsjaadmear lea nen vlak beste groond, woer as de Hausa-keuninkrieken warren. Disse keuninkrieken blöaiden tusken et middeln van et [[14e eeuw|14de joarhoonderd]] töt et begin van et [[19e eeuw|19de joarhoonderd]]. Doarnoa wörden ze in enömmen duur Osman dan Fodio, den as et [[Sokotoriek]] stichten. De keuninkrieken van de Hausa hungen neet nauw samen, mer vörmden meardere federasies van verskillende keuninkrieken, lös van mekoar. Ze warren min of mear demokraties: de keuningen wörden duur de heugere leden van et laand ekeuzen of vort esteurd.&lt;sup&gt;[13]&lt;/sup&gt;

De keuninkrieken begunnen as de zeuwen stoaten Daoera (van keuniginne Daurama), Kano, Rano, Zaria, Gobir, Katsena en Biram, estichtet duur de zes zöns van Bawo, volgens de legende van Bayajidda. Bawo was ennigst keend van de Hausakeuniginne Daurama en Bayajidda ([[Abu Yazid]] oet [[Bagdad]] in [[Irak]], volgens een antal [[Nigeria|Nigeriaanse]] geskiedkeundigen). 

[[File:Photo1906 Zinder overview.jpg|thumb|300px|Oetzicht vanof et Fraanske fort oawer et städken [[Zinder]] en et Sultanspaleis (1906). De Fraansken maakten subiet een eande an vuurkoloniale stoaten as et [[Sultanoat van Damagaram]]. De sultans blewen ceremoniële &quot;stamheuwde&quot;, an esteeld duur et koloniale besteur.]]

== Laandskop en klimaat ==
[[File:Ng-map.png|thumb|250px|Ne kaarte van Niger]]

Niger lig an alle kaanten tusken aandere laanden. Et ligt langs de greanze tusken de Sahara en de strekken oonder de Sahara. In et zuuden greanst et an Nigeria en Benin, in et westen an [[Burkina Faso]] en [[Mali]], in et noorden al [[Algerieje]] en [[Libië]] en [[Tsjaad]] in et oosten. 
Niger lig tusken 11 en 24 groad noorderleankte en 0 en 16 groad oosterbreedte. Et hef ne oppervlakte van 1.267.000 kilometer in et veerkaant, woervan as 300 veerkaante kilometer water is. Et is net neet tweemoal zo groot as [[Fraankriek |Fraankriek]]. Niger is wat grötte angeet et 22ste laand van de wearld. 

Et leegste peunt is de [[Niger (rivier)|Nigerrivier]], op 200 meter boawen zeeniveau. Et heugste peunt is &lt;nowiki&gt;[[Mont Idoukal-n-Taghès]]&lt;/nowiki&gt; in de [[Aïr-boargen]] met 2022 meter.

=== Klimaat ===
Niger hef een [[subtropies]] klimaat. Et is der onmeundig hete en dreuge, met völle [[weuste]]. In et depe zuden is der een tropies klimaat, op den raand van et streumgebeed van de Nigerrivier. Et laandskop besteet vuural oet weuste vlaktes en [[zaanddoenen]], met glooiende of vlakke [[savanne|savannes]] in et zuden en heuwels in et noorden. 

=== Natuur ===
[[File:Elephant dust bath park w niger.jpg|thumbnail|250px|Nen olifant in et [[W-natuurpark]].]]

Et noorden van Niger besteet oet grote (half)-weustes. De meest ezene [[zoogdeers]] zeent [[Addax-antilopes|Addax-]] en [[Sabelantilope|Sabelantilopes]], gazelles. In de boargen vend iej Barbary-sköape. De natuurparken [[Aïr- en Ténéré-natuurparken|Aïr en Ténéré]] zeent twee van de grötsten van de wearld. Disse zeent estichtet um disse biezeundere deers te beskoarmen. 
Et zuden van Niger is heuwdzakelik bedekt met Savannes. Op de greanze met Burkina Faso en Benin veend iej et [[W-natuurpark]]. Et is deel van et WAP-Complex, nen ketten van de natuurparken W [[Arli-natuurpark|Arli]] en [[Pendjari-natuurpark|Pendjari]]. Hier gef et de zeeldzame [[West-Afrikaanse Leeuwe]] en ene van de leste groepen van den [[Noordwest-Afrikaansen Cheetah]].    

== Ekonomie ==
De Nigeriense [[ekonomie]] dreeit vuural op gewassen, vee en een poar van de grötste uraniumwellen van de wearld. Herhaaldelike dreugtes, verweusting, ne inwonnersgröai van 2,9% en meender vroage noar uranium in de wearld hebt ezorget at de ekonomie op et gat is ekömmen.

Niger dut met an de CFA franc en de algemene centrale baanke, de [[Centrale Baanke van West-Afrikaanse Stoaten]] (BCEAO), met zeuwen aandere leden van et [[West-Afrikaanse Monetaire Verboond]]. Niger is ook lid van de [[Organisasie vuur Harmonisasie van Zakenwetgewing in Afrika]] (OHADA).

In dezember 2000 vreug Niger wietergoande skooldverlichting an bie et programma van et [[Internasjonaal Monetair Fonds]] vuur [[Oarme Laanden met Zwoare Skoolden]] (OLZS). Et laand kreeg ook ne oawereenkomst met et Fonds vuur Oarmoodbestrieding en Gröaibevördering (OBGB). Duur de OLZS heuld Niger geeld oawer vuur basisgezoondheidszorg, basisskolen, [[HIV/AIDS]]-bestrieding, weagenbouw in et boetengebeed en aandere programma's vuur oarmoodvermeendering.

In Dezember 2005 kreeg Niger 100% mearvooldige kwietskeelding van t IMF. Det was ongevear $ 86 miljoen Amerikaanse dollar, de OLZS neet met erekkend. Zowat de helfte van de regearingsknippe wörd evuld met giften van oawer vear. Niger kan in et vuurliggende wellicht geeld halen oet [[Öllie|ölliewinning]], [[goold]]-, [[kolstof|kollen]]- en aandere mineraalmienen. De uraniumpriezen zeent wat in de heugte goan de leste joaren. Mer ook in 2005 was der nen spreenkhanenploage en grote dreugte. Dit zörgden vuur een tekort an etten vuur ongevear 2,5 miljoen Nigerienen.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Niger| ]]</text>
      <sha1>c11silatpal7uu59l1lvo7nv0ka36sj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kroezeboom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20999</id>
    <revision>
      <id>333214</id>
      <parentid>331281</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3603" sha1="qeklpex6n6xipydzs7by7pvmtzob1wd" xml:space="preserve">[[Bestaand:Den Kroezeboom bie Fleringen Tweante.jpg|thumb|Den kroezeboom bie Fleringen in Tweante.|359x359px]]

Den '''Kroezeboom''' is nen oalden [[Eek (boom)|eken]] met nen stamumtrek van 7,25 meter biej [[Fleringen]] in [[Tweante]]. Et is een van de öaldste beum op et [[Nederlaand]]se groondgebeed. Nöast den eken steet een [[Rooms-Katholieke Karke|Rooms]] kapelleken veur [[Maria]]. Den boom trekt völ bezeukers, umdat he tuske de 400 en 600 joar oald is, umdat et der heel heanig is en den boom op ne stea steet wat leu deurgoans as mooi ervaart. Koppels doot der gearn [[trouwen]]. Ook majt der jongeleu gearn op de beankskes roondhangen.

==Gebroek==
Et wörd zejd dat den kroezeboom nen kruusboom was. Um laand te verdelen breuken [[boer]]en vrogger herkenningspeunten in et laand. Den boom zol op een kruuspeunt van verskillende stukken laand stoan hebben. Ook kan et wean at hier vrogger [[rechtspraak|rechtdag]] höalden wör. Zo wör den boom et tekken van rechtsproak. Et gavven de umgewing nen gewichtigen anblik. 

Tusken et [[16e eeuw|16de]] en [[17e eeuw|17de joarhonnerd]] stund der een ''Hilligenhuesken''. An wel of dit kapelleken wiedet was, is nich bekeand. In de tied van de [[Reformasie]] wörden alle Rooms-Katholieke tradities verböaden. Et kapelleken wör ook daal höwwen. Nen roondtrekkenden preester, Hendrik Smithoes, blef toch hemelik met ne waag onner 'n boom eucharistiedeenste opvoren. Et wör ne bedevoartsstea veur Roomsken. Roond [[1730]] was et oflopen met de vereringen roond den kroezeboom.

In et [[20e eeuw|20ste joarhonnerd]] begunnen de leu wier gelöwwige weerde an den kroezeboom te hechten. In [[1909]] höalden ze ne mis bie den boom um te vieren dat de H. Pancratiuskeark in [[Tubbig]] 100 joar doarveur weer teruw gevven was. In dat joar wör der ok weer ne kapel bouwd, in [[neogotiek|niejgotischen]] stiel. De kapel was wiedt an et Healige Hart van Kristus. Pastoor Von Bönninghausen leut een beeld van 1,50 meter hoog oet steen houwen. Dit steet sind 1971 in de St. Pankratiuskeark in Tubbig. Et kapelleken wör in [[1944]] weer ofbrökken en vervöngen deur ne neie, hoaltene kapel met vakwerkmuren.

==Leaftied==
Van den boom geet et pröatke at he tusken de 700 en 1000 joar oald is, mer dat lik meer fantasie as woarheid. Fleringen wördt al in et joar [[933]] neumd, mer dat wil nog nich zeggen at den boom ok zo oald is. Boomkenners schatt em tusken de 400 en 500 joar oald. Op foto's van net noa 'n [[Tweede wereldoorlog|oorlog]] is te zeen at den boom nog nich deurmiddeln spletten is. Doaran is te zeen at he nog nich zo oald is as wat wal es dacht wördt.

==Onnerhoald==
Et geet nich aait evven good met 'n Kroezeboom. Umdat den boom begun te splitten en doardeur in et middeln begun te rotten, hebt boomchirurgen et slechte hoalt vortschraapt en de twee delen met iezeren pennen an mekaar veraankerd. 'n Kroes wördt met stoalkabels biej mekaar höalden.

Umdat 'n Kroezeboom völ toeristen trekt en der nog regelmoatig gadderingen höalden wordt, blif 'n boom ne veurname stie veur de umgewing. Um der nen boomchirurg biej te halen is geald neudig. Doarum hebt ze in Fleringen zölfs ne stichting in de been hölpen veur et behoald van den boom.&lt;ref&gt;[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/2718739/1996/04/16/Twente-in-actie-voor-behoud-kroezeboom.dhtml Trouw.nl. ''Twente in actie voor behoud Kroezeboom.'' 16 april 1996.] Bekekken op 11 meart 2015.&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Commonscat|Kroezeboom, Fleringen}}
{{Bron}}
[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie: Natuur]]
[[Kategorie: Toerisme]]</text>
      <sha1>qeklpex6n6xipydzs7by7pvmtzob1wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tholen (gemeente)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21415</id>
    <revision>
      <id>333268</id>
      <parentid>307082</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2374" sha1="i10g8vs3ogxsydu8pi49qa0xd5kvwtg" xml:space="preserve">{{Gemeante |
bestaandsnaam vlagge =  Flag_of_Tholen.svg |
bestaandsnaam woapn = Tholen_wapen.svg |
naam = Tholen|
lokatie = LocatieTholen |
proveensie = [[Zeelaand]] |
heufdplaats = [[Tholen (stad)|Tholen]] | 
öppervlakte = 254,00 |
öppervlakte laand = 147,09 |
öppervlakte water = 106,91 |
inwonners = 25.758|
doatum inwonners = 1 jannewoari 2020 |
dichtheid = 175 |
breedtegroad = 51/35/0/N |
lengtegroad = 4/7/0/E |
verkeersoader = [[N257]], [[N286]], [[N659]] |
netnummer = 0166, 0167|
postkode = 4675, 4690-4699 |
webstie = [http://www.tholen.nl www.tholen.nl] |
}}
'''Tholen''' is ne gemeente in de [[Nederlaand]]se [[proveensie]] [[Zeelaand]]. Op 1 jannewoari 2020 har et 25.758 inwonners op ne vlakte van 254,41 km² (met 106,60 km² water). De gemeente is ne samenvoging van de oolde [[eilaand]]en [[Tholen (eilaand)|Tholen]] en [[Sunt Filipslaand]].

Seend [[2 jannewaori|2 januwoari]] [[2008]] steet et roadhoes van de gemeente in de stad [[Tholen (stad)|Tholen]]. Doarvuur steund et in et doarp [[Sunt Maartensdiek]]. Et vaalt op at et [[gereformeerde]] Tholen vuural kik noar et [[Rooms-Katholieke Karke|Rooms-Katholieke]] [[Bargen op Zoom]].

Den naam ''Tholen'' slöt op de tol wat ze hier eerdaags heffen deden op de [[Eendracht]] (noe et [[Skelde-Reinkanaal]] en de [[Striene]]. Seend [[1994]] hef de gemeente nen stadsboond met de [[Polen|Poolse]] gemeente [[Iława]].

==Kernen==
De Tholense leu wont verspreaid oawer de volgende kernen:

Aantal inwoners per woonkern op 1 januari 2011&lt;ref&gt;[http://www.tholen.nl/index.php?simaction=content&amp;mediumid=1&amp;pagid=137&amp;stukid=10911 Gemeente Tholen - Inwonersaantal per kern 2011]&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin: 0 2em 0 2em; width: 150px;&quot;
| [[Tholen (stad)|Tholen]] ||align=right| 7597
|-
| [[Sunt-Annalaand]] ||align=right| 3696
|-
| [[Sunt-Maartensdiek]] ||align=right|3608
|-
| [[Old-Voskemear]] ||align=right| 2758
|-
| [[Sunt Filipslaand (doarp)|Sunt Filipslaand]] ||align=right| 2674
|-
| [[Skaarpenisse]] ||align=right|1791
|-
| [[Stawenisse]] ||align=right| 1742
|-
| [[Poortvliet (doarp)|Poortvliet]] ||align=right|1672
|-
|}

Wiedters zeent der de [[boerskoppen]] [[Anna Jacobapoolder]], [[Botsheuwd]], [[De Sloes (Tholen)|De Sloes]] en [[Westkarke (Tholen)|Westkarke]].

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Zeelaand}}

[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie: Gemeente in Zeelaand]]</text>
      <sha1>i10g8vs3ogxsydu8pi49qa0xd5kvwtg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harselaor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21563</id>
    <revision>
      <id>333192</id>
      <parentid>281587</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1572" sha1="qanma6veurhft5a8n08hr2iwy4zc6fv" xml:space="preserve">[[Bestaand:Harselaar dorp.jpg|thumb|Stasionsweg, Harselaor]]
'''Harselaor''' ([[Nederlaans|Nederlaands]]: ''Harselaar'') is n daarp in de gemeente [[Barreveld (gemeente)|Barreveld]], in de [[Nederlaand]]se [[pervincie|provinsie]] [[Gelderlaand]]. t Ligt tussen [[Barreveld (daarp)|Barreveld]] en [[Voorthuzen]] in.

De naom Harselaor komt al in de 14e eeuw veur as ''Hersler'' en kan dujen op n ''laor'' (boswei) mit ''hirs'' (pluumgierst) of ''hers'' (peerd). Eerst duuiden t op n westeliker elegen buurtschap, tussen wat noe t daarp is en [[Terschuur]] in. In dit gebied lag ok n herengoed Klein Harselaor, dat in 1600 eneumd wier.&lt;ref&gt;[http://www.barneveld.nl/document.php?fileid=9559&amp;m=2&amp;f=9d7b6455ec4bd7085b30deee642279af&amp;attachment=0&amp;c=9233 Inventariserend archeolgies onderzeuk Harselaor]&lt;/ref&gt;

An t begin van de 20e eeuw was t Harselaor n kruuspunt van de spoorlien [[Amsterdam]] - [[Zutfent|Zutfen]] en de lokaolspoorweg [[Niekark]] - [[Ee]]. Der laggen hier twee haltes, respektievelik stasion Barreveld-Voorthuzen en stopplaots Barreveld Kruuspunt, zodat tussen de twee lienen overestapt kon worren. Sinds 1937 wort der gien gebruuk meer emaokt van t spoor tussen Barreveld-Niekark.

Nao de [[Tweede Wereldoorlog]] ontstong ten noorden van de spoorlien t bedriefsterrein Harselaor, dat tegenswoordig t overgrote deel van t daarp vormt. Maor der staot ok woenbebouwing, der woenen in Harselaor zo'n 280 minsen.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Barreveld}}
{{Dialekt|wvel|Barreveld|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}}

[[Kategorie:Plaotse in Gelderlaand]]</text>
      <sha1>qanma6veurhft5a8n08hr2iwy4zc6fv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fotosyntese</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21798</id>
    <revision>
      <id>333184</id>
      <parentid>314690</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2734" sha1="mmypjdc4tfkllckp26vn8hredm4u5su" xml:space="preserve">[[File:Skematies Oawerzicht Fotosyntese.png|thumb|Skematies oawerzicht van fotosyntese bie plaanten. Vriekommende kolhydraten wordt deur de plaante broekt of opsloan.]]
[[Bestaand:Photosynthesis equation.svg|thumb|Algemene skeadkeundige vergelieking veur fotosyntese bie plaanten.]]
[[Bestaand:Seawifs global biosphere.jpg|thumb|right|Samensteelde ofbeelding van wearldwiede fotosynteseverdeling, met beade oseanies [[fytoplankton]] en [[gewas]]sen. Doonkerrood en blaauwgreun geewt plaatsen met völle fotosyntese an.]]

'''Fotosyntese''' (oet et [[Grieks]]: φώτο- [foto-], &quot;lecht&quot;, en σύνθεσις [syntese], &quot;samengoan&quot;) is een [[chemie|chemies]] proses wat kracht oet [[zunne|zunlecht]] haalt um [[kolstofdiokside]] um te zetten in organiese verbeendingen, zo as [[koolhydraten|kolhydraten]]. Fotosyntese zorget veur genog zoerstof in den [[daampkreenk]] en veur alle neudige organiese samenstellingen veur leawen op [[earde]].&lt;ref&gt;Bryant DA, Frigaard NU - &quot;Prokaryotic photosynthesis and phototrophy illuminated&quot;. Trends Microbiol (2006), vol. 14, is 11. 488–96.&lt;/ref&gt;

[[Plaanten]], [[algen]] en [[blaauwalgen]] köant fotosyntetiseren. Disse leawensvörme hebt veur fotosyntese [[water]] en kolhydraten neudig, en geewt [[zoerstof]] as ofvalstof of. Een paar aandere [[bakterie|bakteriesoorten]] geewt bie de fotosyntese gin zoerstof of. Dit wörd ''anoksigene'' [[zoerstofloze fotosyntese|(zoerstofloze) fotosyntese]] neumd. Zowat alle leawensvörme haalt oet fotosyntese voor en kracht, of kolstoffen in organiese verbeendingen. Een leawensvörm wat zelf fotosyntese kan oetvoeren, wörd ''fotoautotroof'' neumd. Doartegenoawer stoat de ''chemotrofe'' leawensvörme, dee chemiese verbeendingen neudig hebt vuur fotosyntese. Wiedters gef et nog wat leawensvörme dee kolstoffen haalt oet verskillende organiese verbeendingen, in plaatse van oet kolstofdiokside. Disse neumt gelearden dan wier ''fotoheterotroof''.

Et gef völle soorten fotosyntetiese prosessen, dee verskilt per leawensvorm. Liekewel bint der wat elemeanten oaweral liek. Lecht wörd opnömmen in greune [[chlorofiel]]hooldende [[proteïne]]n. In plaanten zitt proteïnen in [[organel]]len dee [[chloroplast]]en neumd wordt. Disse zitt veural in [[bladsel]]len. In [[bakterie|bakteriën]] zitt ze in et [[plasmamembraan]]. Bie disse lechtofhaankelike reaksies wörd wat kracht broekt um [[elektron]]en oet nuttige stoffen te halen, zo as oet water, woardeur zoerstofgas ontsteet. Wiedters komt der nog twee samenstelde stoffen vrie: vermeenderde [[nikotinamideadeninedinukleotidefosfaat]] (NADF) en [[adenosinetrifosfaat]] (ATF).

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie: Biologie]]
[[Kategorie:Fotosyntese| ]]</text>
      <sha1>mmypjdc4tfkllckp26vn8hredm4u5su</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jaguar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21801</id>
    <revision>
      <id>333197</id>
      <parentid>332225</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9494" sha1="311lvtb5nat594p6gfhyaenqd0445ee" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Jaguar in Pantanal Brazil 1.jpg|thumb|300px|Nen jaguar in [[Pantanal]], [[Brazilië]]]]
[[File:Jaguars (Panthera onca) couple (Female right).webm|thumb|right|Jaguar]]

Den '''Jaguar''' ('''''Panthera onca''''') is ne grote [[katte]], ne [[felidae|feline]] in et geslacht van ''[[Panters]]''. Et is de ennigste inheemse pantersoorte van [[Amerika (kontinent)|Amerika]]. De jaguar is de doardegrötste katte noa den [[tieger]] en de [[leeuw]]e, en de grötste van et Amerikaanse wearlddeel. Et leafgebeed van den jaguar strekt van et zuud-westen van de [[Verenigde Stoaten]], langs [[Mexico (laand)|Mexiko]] en Middeln-Amerika töt et zuden van [[Paraguay]] en [[Argentinië]]. Behaalve ne kleane (vermeerderende) groep in de stoaten [[Arizona]] en [[Niej-Mexiko]], is den jaguar verjagd oet de Verenigde Stoaten.

Wat lief angeet lik den jaguar nog et meeste op een [[löjpeard]]. Toch is he wat grötter en stewiger, en wat leafgewoontes angeet lik he mear op den [[tieger]]. Den jaguar hef et leewste (sub-)tropies reagenwoold, mer hee redt zik ook in aandere soorten bos en zelfs in lös veeld. Net as den tieger dut den jaguar gearne zwemmen.

Den jaguar leawt vuural op zikzelf en vaank zinnen prooien duur ze heanig te achtervolgen en vanoet een buske te bespringen. Hee steet an et heuwd van de voorkettene en heuld doarmet een heel [[ekosysteem]] in eawenwicht. Hee behearst de antallen van de deers dee as he et. In vergeliek met aandere grote katten kan den jaguar onmeundig hard bieten. Zo kan he duur skeelde van [[kroepdeers]] bieten en zinne prooien op ne aparte wieze doodbieten: hee bit dwars duur de [[skedel]] tusken de oren, en verknip zo de [[harsens]].

Den jaguar kan bedreigd raken, want der zeent der alverdan meender van. Det keump duur verlees en opsplitsing van zin leafgebeed duur [[ontbossing]]. Internasjonalen haandel in jaguars of jaguarlidmoaten is verböaden, mer et deer wörd regelmoatig duur [[meanske]]n doodskötten, meestal tiedens anvoaringen met Zuud-Amerikaanse boeren. Et leafgebeed löp terugge, mer is toch nog wal oet estrekt. Vanweage zin grote leafgebeed is den jaguar nen vuuranstoanden anwezighead in de geleuwe van völle [[Indianen]], woeroonder de [[Maja]]'s en [[Azteken]].

==Naamofkomst==
Et woard Jaguar keump oet de [[Toepi-guaranisproaken]], meest annemelik de [[Amazonebekken|Amazoniese]] [[haandelssproake]] [[Nheengatu|Tupinambá]]. Et is met et [[Portugees]] met wierumme noar [[Europa (werelddeel)|Europa]] kömmen. Et Toepiaanse woard ''yaguara'' wörd mangs as &quot;beest&quot; en mangs as &quot;hoond&quot; oawerzat. Et spesifieke woard vuur jaguar is ''yaguareté'', met et achterplaksel  -''eté'', wat &quot;echt&quot; or &quot;woar&quot; beduudt.

Et eerste deel van zinne Latiense name, ''Panthera'', keump van et [[Grieks]]e woard vuur [[löjpeard]] πάνθηρ. Der wörd edacht at et eerste deel παν- (pan) &quot;allens&quot; beduudt en θήρ (ther) van θηρευτής keump en &quot;reuwer&quot; beduudt. Doarmet zol et dus &quot;reuwer van alle deers&quot; beduden. Dit kan ook best een volksoetleg wean. Et kan ook heel best van et [[Sanskriet]]e ''pundarikam'' kommen, wat &quot;tieger&quot; beduudt.

Et tweede deel van de Latiense name, ''Onca'', is ne ofleading van et Portugese [[wiktionary:onça|''onça'']]. Vuur et gemak hebt ze et eunterste höaksken (de [[cedilla]]) vortloaten van de -c. Vuur den [[sneelöjpeard]] wörd wal es ''ounce'' (''Panthera uncia'') broekt. Det keump van et Latien ''Lyncea'' ([[Lynx]]), woerbie as den letter L duur mekoar haald is met et [[Fraans]]ke en [[Italiaans|Italjaans]]e bepoalde [[lidwoard]] (''l'once'' en ''lonza'').

==Lief==
[[Bestaand:Jaguarskull.jpg|thumb|Nen jaguar hef nen grovven kop en onmeundig krachtigen kennebakken. Zudelike jaguars zeent grötter as noordeliken.]]

Den jaguar is een krachtig deer en de grötste katte van et Amerikaanse wearlddeel. Et is et grötste vleaisettende [[zoogdeer]] van Middel- en Zuud-Amerika.&lt;ref&gt;Anton, Mauricio. The Big Cats and Their Fossil Relatives. [[Columbia University Press]] (1997). p 63. ISBN 978-0-231-10228-5&lt;/ref&gt; Grötte en zwöarte löp slim oeteen: meestal tusken de 56 en 96 kilogram. Der zeent zwöardere männekes ewöagen (töt 158&amp;nbsp;kg, ongevear net zovölle as ne tiegerinne of leeuwinne). De kleanste vröwkes weugen 36&amp;nbsp;kg. Vröwkes zeent gewoonlikerwies 10 - 20% kleander as männekes.

Van snoeten töt startanzet mett jaguars tusken de 1,12 en 1,85 meter. Öaren start is de körtste van alle grote katten, tusken de 45 en 75&amp;nbsp;cm. Ze hebt verhooldingswies korte, krachtige en stoarke peute, vuural in vergeliek met kleane tiegers of leeuwen in dezelfde zwöarte. Jaguars zeent van den boadem töt an de skoolders tusken de 63 en 76&amp;nbsp;cm hoge. In vergeliek met den [[Afrika]]ansen löjpeard is den jaguar grötter, zwöarder en stewiger in bouw.

Van et noorden noar et zuden wordt jaguars grötter. Oet ne studie in Mexiko bleek at jaguars doar neet zwöarder wörden as 50 kilogram. Det is ongevear eawen groot as vröwkes[[poema]]'s. Venezolaanse en Braziliaanse jaguars zeent völle grötter. Männekes wordt doar ongevear 95 kilogram en vröwkes tusken de 56 en 78 kilogram. In Pantanal, Brazilië wordt oolde männekes regelmoatig wal 136 kilogram. Et zwöarste männeken ooit emetten weug 148&amp;nbsp;kg.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&amp;v=PYUGIYdsZC8 142 kg weelden jaguar]&lt;/ref&gt; Bosjaguars zeent meestal doonkerder en fleenk wat kleaner as jaguars in lösse gebeden.

Met zin korte krachtige lief kan nen jaguar good klimmen, kroepen en zwemmen. Noa de leeuwe en den tieger kan den jaguar et härtste bieten. Nen jaguar van 100&amp;nbsp;kg kan bieten met nen kracht van 503,57&amp;nbsp;kg/f.&lt;ref&gt;[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ar.22518/full Bite Force Estimation and the Fiber Architecture of Felid Masticatory Muscles]&lt;/ref&gt; Met disse kracht kan nen jaguar duur [[skeeldpedde]]nskeeld bieten. Der zeent verhalen det nen jaguar ne [[koo|bolle]] van 360&amp;nbsp;kg met zinnen bek kan versleppen en duur de dikste butte bieten kan.

Jaguars hebt een doonkergel töt roodbroen vel (mangs zwart). Op zinnen boek is he wit. De katte zit oonder de zwarte reuskes, as [[skutkluur]] in et stippelige lecht van et oerwoold. Elken jaguar hef zin egene reuskespatroon. De reuskes köant oet meardere stipkes bestoan en den vörm kan verskillen. An den start vormt de reuskes meestal nen baand. De reuskes maakt ook et oonderskeaid tusken den jaguar en den löjpeard. Dee van nen jaguar zeent grötter, hee hef der meender, en ze hebt dikkere lienen en kleane stippen in et midden. Löjpearde hebt det neet.

===Kluurveraandering===
[[Bestaand:Black Jaguar (Panthera onca).JPG|thumb|Nen [[Melanisme|melanistiesen]] jaguar is nen kluurmutasie dee as mer bie 6% van de groepen vuurkeump.]]

Et gef mangs [[Plymorfisme (biologie)|zwarte]] jaguars. Ze liekt meestal zwart, mer a'j nauw kiekt, hebt ze nog wal stippen.

Den zwarten jaguar keump meender vuur as den gestippelden, mer met zowat 6% van het hele jaguarvolk lig et froai hoge boawen de normale mutasiestandaard. Et wörd duur [[natuurlike verkiezing]] ehulpen. In de wat doonkerdere woolden hebt ze ja nen besten skutkluur. Oet oonderzeuk blik at et [[allele]]melanisme de oawerhaand neamp. Zwarte jaguars köant een vuurbeeld wean van [[heterozygoot vuurdeel]]: öare genmutasie pakt vuurdelig oet, woerduur at ze stöarker zeent as öare stippelde familie. Vuurtplaanting in gevangenskop gef hieroawer nog gin besloet.

Zwarte jaguars wordt ook wal es [[zwarten panter|zwarte panters]] eneumd, mer ze vormt gin egenen soort. Nog zeeldzamer zeent de [[albino]]-jaguars, dee mangs [[witten panter|witte panters]] eneumd wordt. Zee hebt öaren kluur neet met en zöalt doarduur neet makkelik oawerleawen in et weeld.

===Vermeardering en leawenskreenk===
[[Bestaand:Jaguarpickingupcub08.jpg|thumb|Moor pakt welp op bie den nekke]]
Jaguarvröwkes wordt met twee joar [[geslachtsriepheid|geslachtsriepe]], männekes met dree of veer joar. Ze köant et hele joar duur [[beklimmen]], mer et antal wörpe neamp too as der mear te etten is. Oonderzeuk noar männekesjaguars wis oet at der gin veraandering in zoadkwaliteat of skeetkracht is per seizoen. Vröwkes zeent 6 - 17 deage [[loops]] van nen 37-deagsen menstruasiekreenk. Ze geewt öare loopshead an duur stoark roekende miege te [[spreuien]] en völle geluud te maken. Beade männekes en vröwkes maakt gröttere roondes tiedens disse deage.

Köppelkes goat noa et bestiegen oet mekoar. De vröwkes zeent 93 - 105 deage drechtig en brengt de kleanen allene groot. Meestal besteet enen worp oet twee jongen, mer et köant der mangs wal vere wean. Moors hooldt alle männekes oet de buurte van de welpen, umdet dee mangs [[jongenmoord (zoologie)|de jongen doodbiett]]; dit keump ook bie den tieger wal es vuur.

Jongen wordt bleend geboren en kriegnt noa twee wekken zicht. Met dree moand zeent ze van de titte of, mer ze bliewt nog töt zes moand in et geboortehol, vuur at ze met öare moor hen jagen goat. Ze bliewt vuur een töt twee joar bie öare moor, vuur at ze der allene op oet goat um öar egene groond of te bakenen. Jonge männekes trekt eerst roond en vechtet regelmoatig met euldere männekes, töt ze et vuur mekoar kriegnt um een egen jachtgebeed op te eisen.

In et weeld wordt ze 12 töt 15 joar oold en in gevangenskop töt 23 joar, woermet ze töt de langsleawende katten heurt.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Zoogdier]]
[[Kategorie:Amerika]]</text>
      <sha1>311lvtb5nat594p6gfhyaenqd0445ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Juneau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21873</id>
    <revision>
      <id>333208</id>
      <parentid>321809</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="iknxlzl7ixbj8kcrr745emfvxmd39aq" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Map of Alaska highlighting Juneau City and Borough.png|thumb|right|300px|Juneau stad en borough op de kaarte van [[Alaska]])]]
'''Juneau''' ({{IPA|ˈdʒuːnoʊ}}; [[Tlingit-sproake|Tlingit]]: ''Dzánti K'ihéeni'' [{{IPA|ˈtsántʰì kʼìˈhíːnì}}]) is de heuwdstad van den [[Verenigde Stoaten|Amerikaansen stoat]] [[Alaska]]. Et ligt an et [[gastineaukanaal]] in de Zuud-Alaskaanse [[panhandle]]. Et is de tweede grötste stad in de Verenigde Stoaten wat oppervlak angeet.

Juneau is al seend [[1906]] de heuwdstad van Alaska. et [[Congres van de VS]] steurden de Alaskaanse regearing hierhen vanoet [[Sitka (Alaska)|Sitka]]. In [[1970]] wörden doomoalig Juneau, [[Douglas (Alaska)|Douglas]] en et umliggende [[Borough (Verenigde Stoaten)|Borough]] Groot-Juneau bie mekoar edoan, woermet de hudige gemeente juneau ontsteund. Disse gemeente is grötter as de stoaten [[Rhode Island (stoat)|Rhode Island]] en [[Delaware (stoat)|Delaware]].

Juneau stad lig an den voot van den boarg [[Juneau (boarg)|Juneau]] en tegenoawer et [[Douglaseilaand]]. In [[2014]] wör et antal leu wat der wont eskatt op 32.406. Doarmet is et de tweedegrötste stad van Alaska, noa [[Anchorage (Alaska)|Anchorage]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150707013027/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/02/02110.html Quickfacts.census.gov - states.]&lt;/ref&gt; Et dagelikse inwonnertal neam tusken mei en september mangs met 6000 leu too, duur ankommende cruiseskepe.

De stad is neumd noar gooldzeuker [[Joe Juneau]]. De stad hef ook nen zet ''Rockwell'' en ''Harrisburg'' heetn. In et [[Tlingit-sproake|Tlingit]] het de stad ''Dzántik'i Héeni'' (&quot;Begin van de slingerrivier&quot;, ''dzánti'' ‘slinger’, ''–kʼi'' ‘begin’, ''héen'' ‘rivier’). De[[Takurivier]], net op et zuden van Juneau, is eneumd noar de koolde ''t'aakh''-weend, den as mangs oet de boargen dalekeump.

Juneau is de ennigste stad in de Verenigde Stoaten woer as ginne weagen hengoat vanoet de rest van den stoat. Iej köant der allene met ne vearboot kommen. Dit keump umdet de stad tusken onmeundig roew boargterrein lig. Doarmet is et ne ''eilaandstad'', umdet alle too- en oetvoor van goderen oawer water of duur de locht mut. Juneau stad ligt op zeeheugte, oonder boargen tusken de 1100 en 1200 meter hoge. Hierop lig et [[Iesveeld van Juneau]], ne grote ieskappe woer as 30 [[gletsjer]]s oetstreumt. De [[Mendenhallgletsjer]] en de [[Lemon Creek-gletjer]] kö'j in Juneau vanof de stroate zeen.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Plaatse in Alaska]]
[[Kategorie:Stad in de Verenigde Stoaten]]</text>
      <sha1>iknxlzl7ixbj8kcrr745emfvxmd39aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sierra Leone</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21892</id>
    <revision>
      <id>333258</id>
      <parentid>328050</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4236" sha1="8mgea9y21bkiodxsd3984kq9ypobd0d" xml:space="preserve">{{Laandtabel-twd
| naaminlaandssproak = Republic of Sierra Leone&lt;br /&gt;Reppubiek Sierra Leone
| vlagge =  Flag of Sierra Leone.svg
| vlagartikel = Vlagge van Sierra Leone
| woapn =Coat_of_arms_of_Sierra Leone.svg
| woapnartikel = 
| lokasie = Sierra Leone (orthographic projection).svg
| sproaken = [[Engels]] (offisjeel), [[Temne (sproake)|Temne]], [[Mende (sproake)|Mende]], [[Krio (sproake)|Krio]] 
| heufdstad = [[Freetown]]
| geleuf = [[Islam]], [[Christendom]] 
| regeringsvörm = [[Republiek]]
| inwonners =  6.190.280 | dichtheid = 79,4
| km2 = 71.740
| breedtegroad = 8/29//N 
| lengtegroad = 13/14//W 
| region = SL
| pctwater = 1,1
| munteenheid = [[Sierra-Leonese Leone]]  | valutakode = (SLL)
| tiedzone = [[GMT]]
| volksleed = ''[[High We Exalt Thee, Realm of the Free]]''
| feestdag =
| tld = sl| laandkode = SL | tel = 232
}}
'''Sierra Leone''' (offisjeel de '''Republiek Sierra Leone''') is een laand in [[West-Afrika]]. Et ligt in et noordoosten an [[Guinea]], in et zuudoosten an [[Liberië]] en an den [[Atlantiesen Oseaan]] in et zuudwesten. Sierra Leone hef een [[tropies klimaat]], met verskeaidene laandskoppen van [[savanne]] töt [[reagenwoold]]. Sierra Leone is 71740&amp;nbsp;km² en der wont 6 miljoen leu. De heuwdstad is [[Freetown]]. Dit is ook de grötste stad en et [[ekonomie]]s en politiek middelpeunt van et laand.

De tweede grötste stad is [[Bo (Sierra Leone)|Bo]]. Aandere belangrieke steaden met mear as 100.000 inwonners zeent [[Kenema]], [[Makeni]] en [[Koidu]]. Sierra Leone is opdeeld in veer proveensies, Noord, Oost, West en Zuud. Disse zeent wier oonderverdeeld in veerteen distrikten.

Der wont ongevear zesteen [[volk]]er in Sierra Leone. Dee hebt allemoal öare egene sproake en gebroeken. De twee grötste volker dee ook et meeste te vertellen hebt, zeent de [[Temne (volk)|Temne]] en de [[Mende (volk)|Mende]]. De Temne wont vuurnamelik in et noorden, terwiel as de Mende vuural in et zuudoosten wont. [[Engels]] is de offisjele sproake van et laand, mer et [[Krio-sproake|Krio]] wörd et meest ekuierd. Disse sproake verbeendt alle volker in et laand, vuural in haandel en sosjalen ummegaank.

Et grötste geleuf in et laand is de [[Islam]].&lt;ref&gt;[http://oluseguntoday.wordpress.com/2009/10/13/71-of-sierra-leoneans-are-muslims/ 71% of Sierra Leoneans are Muslims « Oluseguntoday's Blog]. Oluseguntoday.wordpress.com (13 Oktober 2009). Bekekken op 15 augustus 2012.&lt;/ref&gt;
Mer de [[Kristendom|Kristelike]] meenderheaid hef oardig wat te vertellen. Sierra Leone steet bekeand as ene van de godsdeenstvrieje laanden van de wearld. Moslims en Kristenen köant der good met mekoar. Geleufsgeweeld keump hoaste neet vuur.

De seanten haalt Sierra Leone vuural oet [[mienbouw]]. De heuwdwelle vuur inkomsten zeent [[diamaant]]en. Doarnöast leawert Sierra Leone völle [[titanium]] en [[bauxiet]]. Ook [[goold]] is der völle te veenden en et laand hef ene van de grötste vuurröade [[rutiel]]. Sierra Leone hef de doarde grötste natuurlike hawen van de wearld. Ondaanks disse riekdom an groondstoffen, leawt 70% van leu der in oarmood.&lt;ref&gt;[http://www.indexmundi.com/sierra_leone/population_below_poverty_line.html Indexmundi.com. Sierra Leone Population below poverty line. Eskrewen op 9 januwoari 2012.] bekekken op 20 mei 2012&lt;/ref&gt;

Sierra Leone wör onofhaankelik in [[1961]]. Duur [[umkeuperieje]] in de regearing en verkwaanseling van de natuurlike groondstoffen breuk der de [[Börgeroorlog van Sierra Leone]] oet ([[1991]] töt [[2002]]). Et laand wör verwoost. 50.000 leu kömmen oet de tied, völle van et weagennet wör verbrökken en mear as twee miljoen leu kömmen as [[vluchteling]] in umliggende laanden te wonnen.

Duur de [[Ebolakrisis van 2014]] köm et laand in ne [[humaniteare krisis]]. Et laand hef ne onmeundig lege leawensverwochting.

Sierra Leone is lid van völle internasjonale organisasies, zo as de [[Verenigde Nasies]], de [[Afrikaanse Unie]], de [[Ekonomiese Gemeenskop van West-Afrikaanse Stoaten]], de [[Manorivierunie]], et [[Gemenebest]], de [[Afrikaanse Ontwikkelingsbaanke]] en de [[Organisasie vuur Islamitiese Samenwoarking]].

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Laand]]
[[Kategorie:Geografie van Afrika]]</text>
      <sha1>8mgea9y21bkiodxsd3984kq9ypobd0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Soedan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21937</id>
    <revision>
      <id>333260</id>
      <parentid>332217</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6795" sha1="acun088mz2h3aqk6bv672utgbqx8oj2" xml:space="preserve">{{Landtabel
|nameinlandstaal=Republic of the Sudan&lt;br&gt;جمهورية السودان (Arabisch)&lt;br&gt;(''Jumhūriyyat as-Sūdān'')
|vlagge=Flag of Sudan.svg|wåpen=Emblem of Sudan.svg
|lokaty=Sudan (orthographic projection) highlighted.svg
|talen=Arabisch en Engels (officieel)|höyvdstad=Khartoem|regeringsform=Republiek
|religy=97% Islam&lt;br&gt;3% Kristendom
|km2=1.886.068|dichtheid=21,3|inwoaners=50.467.278
|breyddegråd=15/38//N|längdegråd=32/32//E
|volksleed=نحن جند اللّٰه، جند الوطن&lt;br&gt;(''Naḥnu jund Allah, jund al-waṭan'')&lt;br&gt;&quot;Wiej zint soldoaten van God, Soldoaten van et thoesland&quot;
|münteynheid=Soedanesen Pond|valutakode=SDG|tydzone=UTC+2 (CAT)
|tld=.sd&lt;br&gt;.السودان|landkode=SD|tel=+249
}}

'''Soedan''' ([[Arabies|Arabisch]]: السودان, ''as-Sūdān''), officieel de '''Soedanese Republiek''' (Arabisch: جمهورية السودان, ''Jumhūrīyat as-Sūdān''), is een land in et dal van de [[Niel]] in [[Noord-Afrika]]. In et noorden is et noabers met [[Egypte (laand)|Egypte]], op et oosten met de [[Rode Zee]], [[Eritrea]] en [[Ethiopië]], op et zuden met [[Zuud-Soedan]], op et zuudwesten met de [[Sentraal-Afrikaanse Reppubliek|Centraal-Afrikaanse Republiek]], op et westen met [[Tsjaad]] en in et noordwesten lig [[Libië]]. Met nen lappe van 1.886.068 kilometer in et veerkant is et op twee noa et grötste land van [[Afrika]]. [[Niel|De Niel]] split et land in ne oostelike en westelike helfte.&lt;ref&gt;Collins, Robert O. (2008). ''A History of Modern Sudan''. [[Cambridge University Press]]. ISBN 978-0-521-85820-5.&lt;/ref&gt; de meeste van de 50 miljoen inwonners volgt der 'n [[Islam]].&lt;ref&gt;Foreign Affairs. Where is the Middle East? Davison, Roderic H. 1960:38. 665–675.&lt;/ref&gt; 

Soedan was et grötste land van Afrika en de [[Arabiese wearld|Arabische wearld]] töt an [[2011]], toen as [[Zuud-Soedan]] zik ofsplitten noa de Zuud-Soedanese ofskeadingsverkiezingen. Doarduur mut Soedan noe ansloeten achter [[Algerye|Algerieje]] en de [[Demokratiese Reppubliek van de Kongo|Demokratische Republiek van de Kongo]] as grötste landen.

Soedan is aneslötten bie de [[Vereynigde Natys|Verenigde Naties]], de [[Afrikaanse Unie]], de [[Arabiese Liga|Arabische Liga]], de Islamitische Samenwoarkingsorganisatie en de [[Neet-lieerde Beweaging]]. Doarnöast kiekt ze met in et [[Wearld-Haandelsverboond|Wearld-Handelsverbond]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190205154022/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/su.html Cia.gov - The World Factbook: Sudan. U.S. Central Intelligence Agency.] Bekekken op 10 juli 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm WTO – Understanding the WTO –  members.] Bekekken op 15 februwoari 2015.&lt;/ref&gt; De heuwdstad is [[Kartoem]], wat ook et politieke, kulturele en zakelike middelpunt van et land is. Soedan is ne [[Federale republiek|federale]] [[presideant|presidentieel]] [[representatieve demokrasie|representatief demokratische]] [[republiek]]. De politiek wörd eregeld duur de Nationale Vergoaring.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141231235706/http://www.parliament.gov.sd/en/ الموقع مغلق للصيانة.] Bekekken op 15 februwoari 2015.&lt;/ref&gt; Rechtbanken in Soedan doot rechtsprekken volgens de Islamitische [[sjaria]].

== Geskiedenisse ==
In de Ooldheid ontstunden in Soedan meardere beskawingen, zo as et [[Könninkriek Koesj]], [[Kerma]], [[Nobatia]], [[Alodia]], [[Makoerieje]], [[Meroë]]. De meesten konden der good geworden, an de Niel. Rond 3300 vuur [[Jezus Kristus|Kristus]], vuur de dynastische tied van [[Nubië]] en [[Nagadan]], onstunden der geliektiedig [[farao|faraotische]] hearserstelsels.&lt;ref&gt;History in Africa. Studies and Comments on Ancient Egyptian Biological Relationships. Keita, S.O.Y. 1993:20.129–154.&lt;/ref&gt; Umdat et zo kort bie Egypte ligt, wör Soedan ook rond et [[6e eeuw|6de joarhonderd]] [[kristendom|kerstend]] en rond et [[15e eeuw|15de joarhonderd]] [[islam|islamiseerd]]. Duur de kerstening is de [[Oold-Nubies|Oold-Nubisch]]e sproake de euldst vastelegde [[Niel-Sahariese sproaken|Niel-Saharische sproake]]. De euldste skriften komt oet et [[9e eeuw|9de joarhoonderd]].

In de 19e eeuwe wör Soedan volledig inenömmen duur Egypte, onder et geslacht-[[Muhammad Ali (Egypte)|Muhammad Ali]]. Duur religieus nationalisme breuk de [[Mahdist-opstand]] oet, dee duur een Egyptisch-[[Verienigd Keuninkriek|Brits]] samenwaarkingsleager dalehöwwen wör. In [[1899]] drungen de Britten der op an, Egypte zol Soedan samen met de Britten regearen. Woar dat op dale köm was dat de Britten et der vuur et zeggen kregen. In [[1952]] gavven de Egyptenaren de [[Monaarchie|monarchie]] nen trad in et gat. Alle Britten mosten der oet. [[Muhammad Naguib]], ene van de beide opstandsleiders en Egyptes eersten President, was half Soedanees. Soedanese onofhankelikheid stund hoge op ziene lieste. Op 'n eersten januari van 1956 gung dat duur en wör Soedan zelfstandig.

Kort doarop begun et regime van [[Gaafar Nimeiry]] ne islamistenregearing. Dit maakten et gat tusken et islamitische Noorden en de [[Christendom|Christenen]] en [[Animisme|animisten]] in et Zuden nog grötter. Ze spreuken andere sproaken, geleufden andere dinge en zo ha'j et skoap an et drieten met nen [[börgeroorlog]] tusken regearingsstriedkrachten onder invlood van et ''Nationale Islamitische Front'' (NIF) en de opstandigen in et zuden onder invlood van et ''Soedanese Volksbevriedingsleager'' (SPLA). In [[2011]] köm doar oetendelik 'n niejen stoat [[Zuud-Soedan]] oet voort.

Tusken [[1989]] en [[2019]] regearden [[diktator]] [[Omar al-Bashir]] et land met ziene ''Nationale Congrespartieje'' (NCP). Hee begung verskeidene [[Menskenrechten|misdoaden tegen de menskheid]], zo as foltering, vervolging van minderheden, noar verluud geldsketen vuur internationaal [[terrorisme]] en [[Volkermoard|volksoetröaiing]] in [[Darfoer]] tusken [[2003]] en [[2020]]. Et regime hef de dood van zo'n 300 töt 400 doezend leu op 'n koarfstok. De leu kömmen in [[2018]] in et gewear en wollen Bashir vort hebben. Op 'n [[11 april]] [[2019]] volgden doarop nen stoatsgreep en Bashir köm in et hok te zitten. Soedan zit momentan vaste in nen börgeroorlog tusken twee partiejen, de Soedanese Striedkrachten (SAF) en de paramilitäre Rappe Hulptroppen (RSF).

==Naam==
De naam ''Sudan'' is egewen an de strekke zudelik van de [[Sahara]], dee löp van West- töt Midden-Afrika. De naam kump van et Arabiese ''bilād as-sūdān'' (بلاد السودان), wat &quot;de landen van de [[zwarte leu]]&quot; beduudt. Dit slöt op West- en Noord-Midden-Afrika.&lt;ref&gt;EJ Brill. International Association for the History of Religions. Numen. Leiden, 1959. p 131.&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Soedan| ]]</text>
      <sha1>acun088mz2h3aqk6bv672utgbqx8oj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rio de Janeiro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22007</id>
    <revision>
      <id>333252</id>
      <parentid>329561</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4820" sha1="l64h7vc0qp4igsdcp5jnd4x88568omf" xml:space="preserve">[[Bestaand:Montagem Rio de Janeiro.jpg|350px|thumb|Rio de Janeiro]]

'''Rio de Janeiro''' (oetsprekn as ‘’RIE-jo de zja-NEA-ro’’, [[Portugees|Portugese]] oetsproake {{IPA|ˈʁi.u dʒi ʒɐˈnejɾu}}) of mangs ook kortweg '''Rio''', is de tweede grötste stad van [[Brazilië]]. Et is de heuwdstad van de [[Rio de Janeiro (deelstoat)|lieknamigen deelstoat]]. Delen van de stad stoat op de [[wereldarfgoodlieste|wearldoarfgoodlieste]] van [[UNESCO]].&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/list/1100 UNESCO - Rio de Janeiro: Carioca Landscapes between the Mountain and the Sea. 1 July 2012].&lt;/ref&gt;

De stad wör in [[1556]] egroondt duur et [[Portugese Riek]]. Et was doaroonder anvaankelik de heuwdstad van et [[Kapteinskoppen van et Portugese Riek|Kapteinskop Rio de Janeiro]]. In [[1763]] wör et de heuwdstad van de [[Stoat Brazilië]], nen stoat oonder et Portugese Riek. Toen as in [[1808]] et [[Brazilië#Verenigd_Keuninkriek_met_Portugal|Portugese Hof noar Brazilië oetweek]], wör Rio de wonstad van Keunigin [[Maria I van Portugal]] öar hof. Doar maakten zee met öar zönne, den [[preensregeant]] en anstoanden keunink [[Johan VI van Portugal]] van Brazilië een keuninkriek binnen et [[Verenigd Keuninkriek van Portugal, Brazilië en de Algarven]]. Rio bleef de heuwdstad van et Lusitaanse keuninkskop töt [[1822]], toen as den [[Brazilië#Onofhaankelik_kaeizerriek|Onofhaankelikheaidskrieg]] anvung. Dit is ene van de weanig bekeande moalen at ne heuwdstad van een kolonistenlaand noar de kolonie verskeuf. Rio de Janeiro was töt [[1889]] de heuwdstad van et Keaizerriek Brazilië en doarnoa töt [[1960]] van de Republiek Brazilië. Doarnoa wör [[Brasília]] de heuwdstad.

Rio de Janeiro hef et een noa heugste bruto inkommen van Brazilië,&lt;ref&gt;[http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/economia/pibmunicipios/2006/tab02.pdf Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) - Posição ocupada pelos 100 maiores municípios em relação ao Produto Interno Bruto. 16 December 2008] Bekekken op 16 December 2008.&lt;/ref&gt; en de 30ste van de wearld in 2008&lt;ref&gt;[http://www.citymayors.com/statistics/richest-cities-2005.html City Mayors Statistics - The 150 richest cities in the world by GDP in 2005. 11 March 2007.] bekekken op 8 September 2008&lt;/ref&gt;. Et wörd eskatt op [[Braziliaansen real|R$]] 343 miljard (zowat 84 miljard). In de stad zitt völle heuwdkantoren van de Braziliaanse [[Aerdöäly|öllie]]-, [[mienbouw]]- en [[telekommunikasie]]-industrie. Doaroonder zeent twee van de grötste bedriewen van et laand (Petrobras en Vale) en et grötste telemedia-samenwoarkingsverbaand van [[Latiens-Amerika]]: [[Organizações Globo|Grupo Globo]]. Der zitt ook nen hoop [[universiteat]]en en oonderwiesinstellingen en et is et een noa grötste middelpeunt vuur oonderzeuk en oontwikkeling van Brazilië: 17% van al et nasjonale oonderzeuk köm in 2005 oet Rio.

Rio de Janeiro is ene van de drokst bezöchte steaden van et [[Zudelik Halfroond]]. Et steet bekeand um de natuurlike umgewing, et Braziljaanse [[Karnaval]], [[samba]], [[bossa nova]] en de straanden van [[balneario]],&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/player/nol/newsid_8250000/newsid_8250700/8250788.stm?bw=bb&amp;mp=wm&amp;news=1&amp;nol_storyid=8250788&amp;bbcws=1 &quot;Rio de Janeiro's Beach Culture&quot;] Tayfun King, ''Fast Track'', BBC World News (11 September 2009)&lt;/ref&gt; zo as de  [[Barra da Tijuca, Rio de Janeiro|Barra da Tijuca]], [[Copacabana (Rio de Janeiro)|Copacabana]], [[Ipanema, Rio de Janeiro|Ipanema]] en [[Leblon, Rio de Janeiro|Leblon]]. Nöast de straanden zeent belangrieke herkenningspeunten oonder mear et onmeundige staandbeeld van [[Kristus den Verlösser (staandbeeld)|Kristus den Verlösser]] boawenop den boarg [[Corcovado]], wat ook wal ene van de [[Zeuwen nieje woonderen van de wearld]] eneumd wörd; den [[Sukerbroodboarg (Brazilië)|Sukerbroodboarg]] met de [[kabelbane]]; de ''[[Sambadrome Marquês de Sapucaí|Sambódromo]]'' (Sambadrome), een groot paradestadion vuur samba-optochten tiedens Karnaval, met onmeudige tribunes an weerskaanten; en [[Maracanã-stadion]], ene van de grötste [[vootbal]]-stadions van de wearld. 

In Rio de Janeiro wordt de [[Olympiese Zomerspöllen van 2016|Olympiese]] en [[Paralympiese Zomerspöllen van 2016]] eheuldn. Det is et eerste moal at dee spöllen op et Zudelik Halfroond en in een [[Portugees]]-talig laand eheulden wordt.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympic_games/8282518.stm BBC News. BBC Sport, Rio to stage 2016 Olympic Games 2 October 2009.] Bekekken op 4 oktober 2009.&lt;/ref&gt; In et Maracanã-stadion wörden de finales van de [[FIFA Wearldcup]] eheulden in [[1950]] en [[2014]], de [[Confederations Cup]] van [[2013]] en de [[Pan-Amerikaanse Spöllen]] van [[2007]]. 

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie: Brazilië]]

{{begin}}</text>
      <sha1>l64h7vc0qp4igsdcp5jnd4x88568omf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sofia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22028</id>
    <revision>
      <id>333261</id>
      <parentid>313818</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="6gmprns38lfor89ofxeye1cswx35m72" xml:space="preserve">[[Bestaand:Alexander Nevsky Cathedral, Sofia (by Pudelek).JPG|thumb|200px|De Alexander Nevsky-kathedroale is ene van de grötste toeristentrekkers van Sofia.]]
'''Sofia''' ([[Bulgaars]]: София) is de heuwdstad van den [[Europa (werelddeel)|Europesen]] stoat [[Bulgarije]]. Et is ook meteen de grötste stad van et laand. Der wont 1,3 miljoen leu, woermet as et de 15de grötste stad van de [[Europese Unie]] is. Sofia lig an den voot van den boarg [[Vitosha]] in et westen van et laand, op meender as 50 km van de [[Servië|Serviese]] greanze. Et ligt op et middeln van de [[Balkan]]. Doarumme is et ne belangrieke duurvoorstea tusken de [[Zwarte Zee]] en de [[Adriatiese Zee]], terwiel as de [[Egeïse Zee]] der et körtste bie ligt.&lt;ref&gt;[https://books.google.bg/books?id=xiNjOpwrTBMC&amp;pg=PA315&amp;dq=sofia+the+most+city+in+europe&amp;hl=bg&amp;sa=X&amp;ved=0CB0Q6AEwADgKahUKEwiyi4CtpuPGAhXuFtsKHeO2B4E#v=onepage&amp;q=sofia%20the%20most%20city%20in%20europe&amp;f=false Lauwerys, Joseph. Education in Cities. (1970). Evan's Brothers. ISBN 0-415-39291-8]&lt;/ref&gt;

Der wont al seend 7000 joar vuur [[Jezus Christus|Kristus]] leu op de stea woer as rechtevoort Sofia lig.&lt;ref&gt;[https://books.google.bg/books?id=eb7XJbKNhVMC&amp;pg=PA21&amp;dq=sofia+human+habitation&amp;hl=bg&amp;sa=X&amp;ved=0CCoQ6AEwAmoVChMI7YTroqqXxwIVBA0sCh3udQN2#v=onepage&amp;q=sofia%20human%20habitation&amp;f=false Ghodsee, Kristen. The Red Riviera: Gender, Tourism, and Postsocialism on the Black Sea (2005)] [[Duke University]] Press. p21.&lt;/ref&gt; De meeste Bulgaarse grote [[universiteat]]en, kultuurhuze en bedriewe zitt in Sofia.&lt;ref&gt;[http://www.internethostelsofia.hostel.com/ Internet Hostel Sofia, Tourism in Sofia]. Bekekken in januwoari 2012.&lt;/ref&gt; Sofia is ene van de meest geunstige steaden van de wearld um een bedrief op te starten, vuural in de [[Informasietechnologie|IT]].&lt;ref&gt;[http://bnt.bg/news/nauka-i-tehnologii/sofiya-sred-naj-dobrite-mesta-v-sveta-za-starta-p-biznes Sofia is one of the top 10 places for start-up businesses in the world, Bulgarian National TV]&lt;/ref&gt; Dit hef vuural met lege [[belasting]]en te maken en een onmeundig rap netwoark. 

In [[2013]] was Sofia ook ene van de meest betaalboare heuwdsteaden um te bezeuken.&lt;ref&gt;[http://www.usatoday.com/story/travel/destinations/2013/08/29/sofia-bulgaria-cheap/2730089/ Clark, Jayne. Is Europe's most affordable capital worth the trip?] [[USA Today]]. Bekekken op 12 februwoari 2016.&lt;/ref&gt;

Toeristen komt noar Sofia vuur de [[Alexander Nevsky-kathedroale]] en ne hele riege an musea.

&lt;gallery&gt;
StGeorgeRotundaSofia.JPG| 
Sof.University~1935.jpg|
Narsob3.jpg|
NationalAssemblySquare.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Stad in Bulgarije]]</text>
      <sha1>6gmprns38lfor89ofxeye1cswx35m72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kongo (rivier)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22161</id>
    <revision>
      <id>333210</id>
      <parentid>328098</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1555" sha1="8lzsrnmrr3lxwbg9uu6af47axi0uvyh" xml:space="preserve">[[Bestaand:River_Congo.svg|thumb|200px|Leup en streumgebeed van de Kongo]]
Den '''Kongo''' (mangs ook '''Congo''') is nen rivier in [[Afrika]]. Op wat steas is he deper as 220 meter, woermet et de deepste rivier van de wearld is.&lt;ref&gt;[http://hydroacoustics.usgs.gov/publications/Measurements4LowerCongo-6.pdf Oberg, Kevin. Discharge and Other Hydraulic Measurements for Characterizing the Hydraulics of Lower Congo River, July 2008. U.S. Geological Survey.]&lt;/ref&gt; Op de [[Amazone]] in Zuud-Amerika noa hef et de grötste watermassa van de wearld. 

De Kongo begeent in [[Zambia]] as de [[Chambezi]]-rivier. Streumopwearts van de [[Boyoma-watervallen]] wörd de Kongo de [[Loewalaba]]rivier eneumd. De Chambezi is nen toostreum noar de [[Loewalaba]]rivier. vanof de Loewalaba emetten is de Kongo 4370 km laank. Bie mekaar is de Kongo-[[Chambezi]]-rivier 4700 kilometer laank, woermet as et de op acht noa längste rivier van de wearld is. 

De rivier keump twee moal vuurbie den [[eawenaar]]. et [[Kongostreumgebeed]] beslöt ne vlakte van 4 miljoen kilometer in et veerkaant. Det is 13% van et hele Afrikaanse laand. 

De laanden [[Kongo-Brazzaville]] en [[Kongo-Kinsjasa]] daankt öaren naam an de rivier. Wiedters krig de Kongo langs verskillende kleanere rivieren water vanoet [[Angola]], [[Boeroendi]], [[Kameroen]], de [[Mid-Afrikaanse Reppubliek]], [[Gabon]], [[Roewanda]], [[Tanzania]] en [[Zambia]].

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Revier]]
[[Kategorie:Kongo-Brazzaville]]
[[Kategorie:Kongo-Kinsjasa]]</text>
      <sha1>8lzsrnmrr3lxwbg9uu6af47axi0uvyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natuurkeuze</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22235</id>
    <revision>
      <id>333234</id>
      <parentid>302919</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18209" sha1="9ezm1g3bkqw7i6xqy4zzpzkop0pfhr8" xml:space="preserve">'''Natuurkeuze''', '''Natuurlike verkiezing''' of in et [[Nederlaands]]: ''natuurlijke selectie'', is een natuurlik verloop woerbie as soorten leawensvörme, deers, plaanten en leu met de meest nuttige kenmoarken oawerleawt in ne bepoalde umgewing. Et idee is een onmisboar deel van de [[evolutietheorie|evolusie]]. Et is oet edacht duur [[Charles Darwin]]. Hee vergeleek et met [[fokken]] van deers, woerbie as leu bepoalde weunskelike karaktertrekken van deers oawer tied oetverstoarkt duur deers en öar noawas met dee trekken bie mekoar te zetten.

Alle leawensvörme zeet der van binnen en van boeten willekurig verskillend oet. Dit keump deels umdet alle eenlingen van nen leawensvorm willekurige vervörmingen en trekken in öar genmateriaal hebt. Et noageslacht van disse eenlingen köant dee trekken metkriegen. In et leawen van dee eenlingen reageert öare genen op de umgewing, woerduur as der verskil in trekken keump. Eenlingen dee as toovallig geunstige trekken hebt um met öare umgewing um te goan, bliewt leawen. Neet-anepaste eenlingen oawerleawt et neet. De eenlingen met de gode trekken kriegt noawas, dee as ook wier willekurig wal of neet de juuste trekken hebt. Zo past nen soort zik verdan better op ne umgewing an.

Natuurkeuze dreeit um de woarnemboare trekken van nen leawensvorm. De oarfelike basis van zonnen trek wat een vuurdeel gef oawer soortgenoten, kan verdan vakerder vuurkommen in nen groep (zeet [[allele-frekweansie]]). Oawer tied köant doar groepen oetkommen dee as spesjaliseerd zeent op een ekologies vlak (mikro-evolusie). Der kan dan ne nieje soort ontstoan. Met aandere wöarde is natuurkeuze een belangriek verloop (mer neet et ennigste) woermet as evolusie vuurkeump binnen nen groep van nen leawensvorm. Natuurlike verkiezing kan tegenoawer keunstmoatige verkiezing zeen worden, woerbie as meansken met opzet spesjale trekken kiezet. Toch hef det neet aait de weunskete oetkomst. In natuurlike verkiezing is der ginne opzettelike keuze.

Natuurkeuze is ene van de groondbegeenselen van de moderne [[biologie]]. Et idee, wat duur Darwin en [[Alfred Russel Wallace]] in ne deelde riege opstellen wearldkundig maakt wör in [[1858]], woarken Darwin oet in zin invloodrieke book [[On the Origin of Species]] (''Oawer den Oorsproonk van Soorten''). Doarin beskreef hee natuurkeuze an de haande van keunstmoatige keuze. Doarbie kiezet leu plaanten en deers met trekken dee as ze weelt verstoarken verdan um met te fokken. Et natuurkeuzeidee oontwikkelen umdet der ginne geeldige theorie vuur oarfelikheaid was. In Darwins tied warren der ja nog gin moderne theoriejen oawer genen.

==Begeenselen==
Natuurverskil keump verspread oawer alle eenlingen oet alle leawensvörme vuur. Völle van disse verskillen doot de oawerleawingskaansen en vermeerdering niks, mer wat verskillen köant de kaans op oawerleawing of vermeerdering van nen eenling verbetteren. Bievuurbeeld een [[kanien]] wat härter lopen kan as aanderen, oontsnapt earder an [[roofdeer]]s. [[Alg]] wat better zunlecht in ennergie umzetten kan, gröait härter. Nen trek woerduur as nen leawensvorm makkeliker oawerleawt, zorgt meestentieds ook vuur een heuger siefer vuur vermeerdering.

De [[baarkenspanner]]-mot keump in et [[Verenigd Keuninkriek]] in lechte en doonkere kluren vuur. Völle van de beume woerop as den mot röst, wörden in de [[Industriële Revolusie]] zwart van et [[roet]] oet de stoompiepen. Doarduur warren zwarte motten inenen better beskut tegen roofdeers. Noar verhoolding oawerleawen ze makkeliker en konnen vuur mear zwart-klurig noawas zorgen. Binnen vieftig joar noa at den eersten zwarten mot evungen wör, warren zowat alle motten um [[Manchester]] zwart. Det sleug kats umme toen as de [[clean Air Act]] in [[1956]] an enömmen wör. De locht en beume wörren skone, woerduur as den zwarten mot zin vuurdeel wier kwiet was en oeteandelik zeeldzaam wör.&lt;ref&gt;[http://www.millerandlevine.com/km/evol/Moths/moths.html Millerandlevine.com - The Peppered Moth - An Update. Miller, Kenneth R.  Augustus 1999.] Bekekken op 13 april 2011.&lt;/ref&gt;

As de trekken woermet eenlingen een bettere kaans op vermeerdering hebt, duur egewen wordt van oolder töt noawas, dan is der in een volgend geslacht een wat heuger andeel rappe kanienen of bettere zunlechtumzetters bie algen. Dit wörd ''differensjele vermeerdering'' neumd. Ook al is et vuurdeel bie de vermeerdering mer heel klean, oawer völle geslachten wörd et nen oawerheersenden trek in de groep. De natuurlike umgewing kiest de trekken woermet den leawensvorm een vuurdeel hef oawer zinne soortgenoten. Zo komt der heanigeverskoewingen in et oeterlik of innerlik van leawensvörme. Charles Darwin was den eersten den as disse oetwoarking beskreef.

Et idee van natuurkeuze is eulder as genenkennis, et oarfmechanisme in alle leawensvörme. In hudige wöarde gebuurt natuurkeuze an de haande van nen leawensvorm zin [[fenotype]] (zichtboare trekken), mer zeent de genetiese bouwsteender (et [[genotype]]) oarfelik. De umgewing en et genmateriaal wat et metkrig van de oolders bepoalt dus wo as nen leawensvorm der oetzut.

Zo komt natuurkeuze en genstudie bie mekoar, zo as beskrewen in de [[moderne sythese van evolusie]]. Um evolusietheorie volledig te beskriewen, mut der ook verteld worden wo as [[geneties verskil]] überhaupt ontsteet (zo as duur vervörming en [[seksuele vermeerdering]]). Der komt ook aandere evolusieverlopen bie kieken, zo as [[genetiesen drift]] en [[genenvlöai]]. Natuurkeuze is ene van de belangiekste mechanismen vuur et ontstoan van grote veraanderingen in de natuur.

===Gezoondhead===
[[Image:Darwin's finches.jpeg|thumb|[[Charles Darwin]]'s tekeningen van verskil in bekke bie [[veenk]]en van de [[Galápagos-eilaanden]], woer as 13 nauw verwaante soorten leawt met vuural verskillende bekke. Iederen bek lik an epast noar et soort etten wat de veenken nemt. De vörme liekt dus duur natuurkeuze te wean ekömmen.]]

Fit en gezoond wean is belangriek bie natuurlijke selectie. Duur mekoar geeldt det eenlingen dee as fitter zeent, earder oawerleawt. De bekeande zinne &quot;[[survival of the fittest]]&quot; dut doar bod van. Toch zit et wat ingewikkelder in mekoar. bie de moderne evolusie geet et neet um wo oold as nen leawensvorm wörd, mer wo good as et zik vermeerderen kan. As nen eenling mer half zo lange as aanderen van zinnen soort leawt, mer dubbel zovölle noawas krig dee ook volwassen wordt, komt dee genen vakerder vuur in de volwassenen van et volgende geslacht.

Umdet natuurkeuze vuur eenlingen geeldt, zorget aandere, toovallige umstandigheden at et effekt van gezoondhead eankel mer &quot;in duursnee&quot; met erekkend kan worden. De fithead van een bepoald genotype keump oawereen met de duursnee oetwoarking op alle eenlingen met det genotype. Dreagers van genotypes dee slechte gezoondhead metbrengt, hebt in duursnee weanig of gin noawas; een vuurbeeld is de oarfelike [[toasliemzeekte]] bie leu.

Umdet gezoondhead een duursnee groepskenmoark is, köant gode vervörmingen vuurkommen in eenlingen dee as um toovallige readenen neet volwassen wordt. Gezoondhead haank slim van de umgewing of. Andoeningen as [[sikkelselzeekte]] zorget in duursnede vuur lege fithead bie et meankelike volk. Mer umdet sikkelselzeekte immuun maakt vuur [[malaria]], hef et ne hoge fitheadswearde bie volker woer as malaria völle vuurkeump.

===Keuzesoorten===
Natuurkeuze kan alle oeterlike, oarfelike trekken nemmen. Doarbie kan der keuzedruk vanoet de umgewing ontstoan, zo as seksuele keuze en [[Stried (biologie)|stried]] met soortgenoten of aandere soorten. Toch wil det neet zeggen at natuurkeuze altied liekoet geet en altied mer anpassing van trekken töt gevolg hef; natuurkeuze zorget meestentieds juust at de soort gezoond en etzelfde blif duur meender fitte eenlingen oet te bannen.

[[Bestaand:Genetic Distribution.svg|thumb|In disse grafieken stoat de verskillende soorten genetiese verkiezing. Op iederen grafiek is de x-as nen oeterliken trek en de y-as is et antal leawensvörme. Groep A is et oorsproonkelike volk en Groep B is et volk noa de verkiezing. Grafiek 1 teunt erichte keuze, woerin as nen eankelen oeterliken trek de vuurkeur krig. Grafiek 2 löt stabiliserende keuze zeen, woer as de duursnee karaktertrek vuurkeur krig oawer de extremen. Grafiek 3 löt verdeelkeuze zeen, woer as de extreme karaktertrekken vuurkeur hebt oawer de duursnee.]]

Et soort keuze kan in edeeld worden noar de oetwoarking op nen trek. Stabiliseringskeuze zorget at nen trek optimaal stoark blif; allens wat hiervan ofwik is in et noadeel. Verdeelkeuze keump in oawergänge vuur, as den hudigen trek neet optimaal is. Et zorget at den trek oeteandelik töt et beste peunt keump. Verdeelkeuze keump ook in oawergänge vuur as den karaktertrek neet optimaal is, mer veraandert den trek in meardere richtingen. Dit kan zorgen vuur nieje soorten van den leawensvorm, woervan as de verskillende vörme van den trek in verskillende umgewingen vuurdelig zeent. 

Keuzesoorten köant ook in edeeld worden noar öar oetwoarking op allelefrekweansie. Positieve keuze zorgt at ne allele vaker vuurkeump. Negatieve keuze vermeendert et. Det kan mekoar ook wier tegenwoarken: duur positieve keuze van een bepoald allele zöalt aandere alleles negatief ekeuzen worden. Doarnöast köant ze indeeld worden noar de oetwoarking op genetiese verskeaidenheaid. Zuwerende keuze zorget at verskil in de soort minimaal blif. Eawenwichtskeuze zorget at de verskeaidenheaid binnen de soort etzelfde blif. 

[[Ofbeelding:Life cycle of a sexually reproducing organism.svg|thumb|right|Den [[Biologiesen leawenskreenk]] van nen leawensvorm wat zik seksueel vermeardert. Verskillende oonderdelen van natuurkeuze stoat bie de verskillende leawensfases.]]

Keuze kan ook indeeld worden noar de leawensfase van nen leawensvorm. Et verskilt per oonderzeuker wulke termen of der gebroekt wordt. Sommigen hooldt twee soorten keuze an: 
#oawerleawingskeuze, woerduur de kaans tooneamp at ne eenling oawerleawt 
#vruchtboarheaidskeuze, wat zorget vuur verbettering in et vermearderingssiefer, as den eenling oawerleawt.


Keuze kan ook indeeld worden noar antal of eenhead. ''Eenlingkeuze'' bekik et op eenlingnivoo. Doarin wörd ezegd at anpassingen den eenling vuurdelig zeent. Et keump van keuze oonder eankelingen. [[Genkeuze]] woarket rechtstreeks op et nivoo van genen. In völle umstaanden is dit neet mear as ne aandere beskrieving van eenlingkeuze. Toch is genkeuze in eankelde gevallen (zo as bie verwaantenkeuze en genoomverskel) ne bettere verkloaring van de oonderliggende gang van zaken. Groepskeuze geet oawer groepen leawensvörme. Dissen oetleg zeg at groepen eawenredig vermeardert en veraandert met genen en eenlingen. Der wörd nog aait oawer disterd oawer wo slim as groepskeuze in de natuur vuurkeump.

As leste kan keuze indeeld worden noar de [[welle (biologie)|welle]] woer as umme streden wörd. Seksuele gezelkeuze keump oet stried um een gezel. Geslachtskeuze kan ''binnenslachtelik''  wean, zo as bie stried tusken eenlingen van etzelfde geslacht binnen ne groep, of ''tuskenslachtelik'', as een van de geslachten de toogang töt vermeardering behearst, duur te kiezen oet ne groep anwezige geslachtsgezellen. Meestal geet et bie de gezelkeuze um de meeste kaans op vermeardering, mangs zelfs as de leawensvatboarhead geheels nit zeker is. Ekologiese keuze is natuurkeuze woer as gin geslachtskeuze an te passe keump. Of aanders oet elegd, natuurkeuze wörd liek etrökken met ekologiese keuze, woer as geslachtskeuze lös van steet. Zo zea Darwin et ook, mer det geet vuurbie an et feit at gezellenstried en gezellenkeuze natuurlike verlopen zeent.

Belangriek um te onthoolden is at verskillende keuzesoorten samenvaalt. Stabiliserende keuze löp meestal langs negatieve keuze op biezeundere alleles. Dit zorget dan vuur ne zuwering, terwiel as esteurde keuze meestentieds verlöp langs positieve keuze van ne weunskelike allele den as eerst biezeunder was.

====Geslachtskeuze====
[[File:Peacock Flying.jpg|thumb|300px|right|Nen start van ne [[paauwe]] oonder et vlegen, een good vuurbeeld van geslachtskeuze.]]
[[File:Alligator Pipefish 2.jpg|240px|right|thumb|[[Alligatorpiepviske]], ne syngnathide]]

Geslachtskeuze of seksuele keuze geet oawer de stried um nen gezel. Et kan binnenslachtelik wean, dus as twee van etzelfde geslacht met mekoar vecht um et recht van vermeerdering. Meestal männekes tegen mekoar. Et kan ook tuskenslachtelik wean, as ene van de geslachten zelf nen gezel oetzöch. Der zeent ook soorten dee as ummedreeit gedrag loat zeen. Woerbie as et männeke nen gezel kiest, bievuurbeeld bie visken oet de [[Syngnathidae]]-familie. Mer ook bie [[amfibieën]], [[veugel]] en [[zoogdeers]] (met inbegrip van [[mense|meansken]]) en [[kroepdeers]] keump det vuur.&lt;ref&gt;Eens, Marcel. Pinxten, Rianne. Sex-role reversal in vertebrates: behavioural and endocrinological accounts. Behavioural Processes. Elsevier. Amsterdam, the Netherlands. 5 oktober 2000. Vol 51, 1-3. p. 135-147.&lt;/ref&gt;

Bepoalde trekken köant in et ene geslacht zichtboar wean en vuur et aandere antrekkelik wean. Dit zorget vuur nen kringloop, ook wal den Fisheriaansen kreenk eneumd. Fisher wees hiermet op de oetbeundige plume dee as bepoalde veugel hebt, bievuurbeeld den weeierstart van paauwen. Disse liekt op et eerste gezicht onhandig, umdet ze de deers meender weandboar loat wean. Toch zeent ze opvallender en dus antrekkeliker, woerduur de kaans op vermeardering grötter is. Denzelfden Ronald Fisher köm in 1930 met zinne [[stelling van de sexy zönne]]; moders weelt geslachtskloare zönnens, dee as öar grote groepen kleankeender geewt. Doarumme kiest ze geslachtskloare vaders vuur öare keender. Stried tusken geliekslachtigen wörd mangs oet evöchten met bepoalde kenmoarkende liefstrekken, zo as et gewei van [[härten]]. Duur mekoar wörd tuskenslachtelike keuze in verbaand ezeen met seksuele tweevörmighead, zo as de verskillende gröttes van männekes en vröwkes.&lt;ref name=&quot;Barlow&quot;&gt;{{cite journal |last=Barlow |first=George W. |date=March 2005 |title=How Do We Decide that a Species is Sex-Role Reversed? |journal=[[The Quarterly Review of Biology]] |location=Chicago, IL |publisher=[[University of Chicago Press]] |volume=80 |issue=1 |pages=28–35 |doi=10.1086/431022 |issn=0033-5770 |pmid=15884733}}&lt;/ref&gt;

===Vuurbeelde van natuurkeuze===
[[Image:Antibiotic resistance.svg|thumb|upright|Wierstaand tegen antibiotika vermeardert duurdat immune eenlingen oawerleawt. Öaren noawas oarft dan de wierstaand, woerduur as der een niej, immuun bakterievolk ontsteet.]]

Een bekeand vuurbeeld van natuurkeuze is de wierstandsopbouw tegen [[antibiotika]] van [[mikroleawensvorm|mikroleawensvörme]]. Al vanof at [[Penisiline|Penisiline]] in 1928 oet eveunden wör, wordt met antibiotika bakteriezeektes tegen egoan. Natuurlike groepen bakteries hebt, umdet ze met zulke onwies grote antallen zeent, ook fleenke variasie in de genen. As ze an antibiotika bloot esteld wordt, goat de meeste bakteries dood. Toch hebt der dan aait wat ne zodöanige vervörming det ze der min of mear bestaand tegen zeent. As de behandeling met antibiotika (te) kort is, oawerleawt disse eenlingen. Disse steurde oetröaiing van eenlingen met slechten wierstaand is natuurkeuze.

De oawerbliewende bakteries vermeerdert zik wier en vörmet et volgende geslacht. Duur de oetröaiing van slecht-wierstoande eenlingen in et vurige geslacht hef et nieje geslacht mear bakteries dee wierstand tegen de antibiotika hebt. Tegelieke komt der dan ook nieje vervörminge, dee wier zorget vuur genetiese variasie binnen et nieje geslacht. Spontane vervörmingen zeent zeeldzaam, en vuurdeligen nog zeeldzamer. Toch zeent bakterievolker groot genog um der een antal eenlingen tusken te hebben met vuurdelige vervörmingen. As zee toovallig meender skade liedt van antibiotika, hebt disse meer kaans um te oawerleawen as der wier ne antibiotikabehandeling vuurkeump.

Oawer längeren tied en bie herhaalde blootstelling kan der ne bakterie ontstoan dee as wierstand tegen antibiotika hef. Disse nieje groep antibiotika-wierstoande bakteries is optimaal an epast an de umstandigheden. Mer tegelieke hooft de bakterie nit optimaal an epast te wean an de oolde umgewing woerin nog gin antibiotika was. Oeteandelik komt der duur de natuurkeuze twee groepen dee as onwies an epast zeent op de umstandigheden, mer et zwoar hebt as dee umstandigheden veraandert.

Duurdat der zovölle met antibiotika eknooid is, zeent der verdan mear bakteries in zekenhuze kömmen dee as immuun zeent. De [[Methisilline-resistente Staphilococcus aureus]]-bakterie (MRSA) is zonnen &quot;superbakterie&quot;, vanweage et grote gezondheadsgevoar wat hee opleawert en umdat hee noar verhoolding good tegen antibiotika kan. Meesttieds wordt doar dan wier stöarkere antibiotika tegen gebroekt, mer ook doar zeent al wier immune MRSA-soorten van eveunden.&lt;ref&gt;Schito, Gian C. The importance of the development of antibiotic resistance in ''Staphylococcus aureus''. Clinical Microbiology and Infection, meart 2016. [[Wiley-Blackwell|Blackwell Synergy]] on behalf of the European Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases. vol 12: suppl s1. p 3–8.&lt;/ref&gt;

Dit is een vuurbeeld van wat de gelearden de [[woapenwedloop van de evolusie]] neumt. Bakteries bliewt zik oontwikkelen tegen antibiotika, terwiel as oonderzeukers met niejere, stöarkere antibiotika komt. Etzelfde gebuurt met plaanten en insekten dee as ne wierstaand tegen gif opbouwt. Disse wedloop is nit altied duur de meansken in woarking ezat. Een good beskrewen vuurbeeld is de spreading van een gen in de [[kapelle]] ''[[Hypolimnas bolina]]'', den de parasietbakterie ''[[Wolbachia]]'' oonderdrukket den as männekes doodt. Et gen hef zik in mer vief joar verspreadt&lt;ref&gt;Charlat, Sylvain. Hornett, Emily A. Fullard, James H. Davies, Neil |Roderick, George K. Wedell, Nina. Hurst, Gregory D. D. 13 juli 2007. Extraordinary Flux in Sex Ratio. [[Science (blad)|Science]]. Washington, D.C., [[American Association for the Advancement of Science]]. vol: 317, is: 5835. p 214. issn=0036-8075.&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Biologie]]</text>
      <sha1>9ezm1g3bkqw7i6xqy4zzpzkop0pfhr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SSID</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26375</id>
    <revision>
      <id>333346</id>
      <parentid>292942</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T02:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>333346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="4d3y8whs3bn0uo3wjxzq8a90q6msyjy" xml:space="preserve">Een '''Service Set IDentifier (SSID)''' (Letterlik uut [[Engels]]: ''deynstenkoppelkenner'') is ne rygel van karakters dey by mekander ne eynsoortige naam geyvt an een drådloos lokaal netwark ([[WLAN]]). Nen anderen naam vuur SSID is düs ''netwarknaam''. Met dissen naam könt wifi-toostellen verbinding leggen met et wöynskete netwark, as der in dezelfvde ümgewing ook meerdere lösstånde netwarke zind.

Drådloze toostellen dey as rechtstreyks met mekander uutwesselt, wordt ne ''basic service set (BSS)'' nöymd; een basaal deynstenkoppel. Meerdere BSSen by mekander vormet eyn logys WLAN-segment, wat een ''extended service set (ESS)'' nöymd wörd, een uutbreid deynstenkoppel. Nen deynstenkoppelkenner (SSID) is niks anders as nen alfanümeryken naam vöör zonnen ESS.

==Vuyrbeyld==
In bedryf A kan et drådloze netwark (ESS) meerdere togangspünte (''Access Points'', APs) hebben en tyntallen tostellen, dey as allemål datzelvde SSID bruukt. Een ander bedryf under dezelvde kappe (B) kan een egen WLAN bruken, met wyr egene APs en tostellen, up een ander SSID. Een SSID helpet tostellen in bedryf A üm de juyste APs van bedryf A te vinden en tegelyke APs van bedryf B vöörby te gån.

AP's trekt meerdere målen per sekonde andacht, döör båkens uut te zenden met den ESS-naam (SSID). Tostellen pikt dan disse AP's up döör rond te lüstern of et nog båkens gef. Ze könt ook zelv pröyvbåkens met et juyste SSID uutstuyren üm AP's te zöyken. As et toostel een toogangspünt met den goden naam treft, stuyrt et een verbindingsverzöyk met et juyste SSID. Et toogangspünt gef dan een verbindingsantwoord, ook met et SSID.

==Welle==
* [https://web.archive.org/web/20170101050729/http://searchmobilecomputing.techtarget.com/definition/service-set-identifier searchmobilecomputing.techtarget.com service set identifier]

[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie: Internet]]</text>
      <sha1>4d3y8whs3bn0uo3wjxzq8a90q6msyjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klaas Kleine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26405</id>
    <revision>
      <id>333209</id>
      <parentid>321838</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3280" sha1="15h6bw9eqneh7a3joc5ikwls9x0rlis" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Het namaken van de bijl uit kogge NM107 door Klaas Kleine, smid in Diever. - M107NOP - 20577393 - RCE.jpg|thumb|300px|Klaas Kleine in Dever]]
'''Klaas Kleine''' ([[Koldervene]], [[1940]] - [[Dever]], [[24 oktober]] [[2000]]) was een ambachtsman en [[Drèents|Drèentstalig]] schriever. Naost een paar boeken bint d'r van zien haand een bult artikels verschenen in kraanten, maondblaoden en aandere media. In de Drèentse culturele wereld stund e bekend as een kleurrieke, non-conformistische feguur&lt;ref&gt;Encyclopedie van Drenthe&lt;/ref&gt;, 'kwetsbaor, zachtmoedig, vol met humor, maor ok rechtlijnig, eigenwies'&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190511170735/https://www.huusvandetaol.nl/promotie-van-de-drentse-taol/meer-promotie/item/20-kleine-klaas-1940-2000 Huus van de Taol]&lt;/ref&gt;.

==Beroepen==
Klaas Kleine gruuide op in [[Möppelt]], daoras e twee jaor op de [[ambachtsschoele]] zat. Nao alderhaand baonties kwaamp e bij zien va in de smederije te warken. In 1966 verbouwde hij in Dever een bouwval tegenaover de karke töt woonhuus en [[smederije]]. Hier ontwikkelde hij hum van [[hoefsmid]] töt [[edelsmid]]. Ok legde hij hum toe op restauratiewark in kestielen en laandhuzen. Veur de jaorlijkse openlochtopvoerings van 't [[Shakespeare Theater Diever]], waorin e zölf rollen speulde, maakte hij wapens. Wieder was e vioelbouwer, kezemaker en geitenhouder. In 't plaatselijke hervörmde karkleven was e actief as [[koster (persoon)|koster]], [[olderling]] en [[karkvoogd]].

==Schrieverije==
Kleine begunde te schrieven onder anmoediging van de schrievers [[Marga Kool]] en [[Gerard Nijenhuis]] en dreug vanof de jaoren tachtig bij an Drèents letterkundig tiedschrift ''[[Roet (tiedschrift)|Roet]]''. Ok schreef e stokkies veur 't ''[[Nieuwsblad van het Noorden]]'' en 't maondblad ''[[Drenthe (tiedschrift)|Drenthe]]''. Veur [[RTV Drenthe]] schreef e heurspulteksten. In naovolging van [[Jan Naarding]] hef Kleine eperbeerd een Drèentse bewarking van 't dierdicht [[Reintien de Vosse]] te maken, mar det hef e niet ofekregen.

Van 1989 töt 1993 was Kleine veurzitter van de [[Drentse Schrieverskring]]. Hij warkte mit an 't ''Drents kerkelijk liedboek'', was bestuurslid bij de [[Stichting Drentse Taol]] en gaf cursussen Drèents. In 1995 bundelde ''Roet'' de töt dan toe verschenen ''Dryloeken'', gedichten die Kleine tussen 1988 en 2000 rond de jaorwisseling an vrunden en vaste lezers stuurde.

In 1996 hef e de [[Simon van Wattum-pries]] ekregen veur bezundere inspannings veur de streektaal.

Nao Kleines aoverlieden brocht ''Roet'' (in 2002) een themanommer uut waorin veural zien schriefwark belocht wördden. Collega-schrievers wördden uuteneudigd een bijdrage te levern en gaven in gedichten en verhalen an wat Kleine veur heur betiekend had. 

==Belangriekste publicaties==
* ''Waor blief Ie now?/Vangt de loze vossen'' (bewarking van 't Hooglied, 1984)
* ''Iezerstark, verhalen uut de smederij'' (1986)
* ''[[Een feestelijk starfgeval]]'' (novelle, 1991)
* ''Broggen'' (körte roman, 1999)
* ''99 Krabbels''
* ''Kerkgeschiedenis van Diever''

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Kleine, Klaas}}
[[Kategorie:Drèents artikel]]
[[Kategorie:Schriever in 't Drèents]]
{{Dia|Dit stok is eschreven in 't [[Zuudwest-Zuud-Drèents]].}}</text>
      <sha1>15h6bw9eqneh7a3joc5ikwls9x0rlis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26529</id>
    <revision>
      <id>333187</id>
      <parentid>317347</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="qni8uf6bnz13517s0vwy0gblfl015cl" xml:space="preserve">[[ofbeelding:Fíbula aquiliforme (M.A.N. Madrid) 01.jpg|thumb|Gotisk syråd]]
De '''Goten''' waren en [[Oost-Germaanse talen|Oust-Germaansk]] volk det en groute rolle hev espöld in de undergang van et [[West-Romeinse Rijk|West-Romeinse Ryk.]]

== Oorsprong ==
Er wördt edacht det de Goten üüt et süden van [[Scandinavië|Skandinavye]] kwamen. Dårnåst bint er ouk lüü dee denkt det de Goten van et eiland [[Gotlaand|Gotland]] wegkwamen, ümdet Gotland nå de Goten vernüümd isse. Geskydkundigen bint et hyr nog neet oaver eyns.

== Ukraïne en Transsylvanye ==
In de darde eyw en veerde eyw bint de Goten nå et süden etrökken richting de [[Zwatte Zee|Zwarte See]]. De Goten güngen tun wounen tüsken de rivyren de [[Donau]] en de [[Don]]. Vlak nå de ankomst in Ukraïne splitsten de Goten sik in de [[Ostrogoten]] (de 'oustelike Goten') en de [[Visigoten]] (de 'westelike Goten'). De Ostrogoten en Visigoten hadden twey köninkryken; vanof ungeveyr et jår 270 is dår melding van emaakt. Ouk nå de [[Grote volksverhuuzing|Groute volksverhüsing]] waren er nog Goten in Ukraïne, dit umdet et [[Krim-Gotisch]] töt in de 18e eyw nog up de [[Krim]] vöärkwam.&lt;ref&gt;Goten as in see hebt Gotisk espröäken&lt;/ref&gt;

== Et Romeinse Ryk ==
=== Invallen op Romeins gebeed ===
In [[237]] vünden de eyrste invallen op verskillende plaatsen in Romeins gebied plaats. [[Dacië|Dasyë]] weer det jår eplünderd döär de Goten. Eyrst wünnen de Romeinen makkelik, maar üütendelik weren de Goten sou gevårlik det de Romeinen beslöäten de Goten te betalen ümdet see de stad Histria hadden eplünderd.

Tyn jår later waren de plünderings nog groter ewörden. In [[249]] wördden sölfs [[Marcianopolis]] döär de Goten inenömmen en eplünderd.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Dialekt|sdz}}
{{Germoanen}}

[[Kategorie:Germoans vôlk]]</text>
      <sha1>qni8uf6bnz13517s0vwy0gblfl015cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peperneut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27204</id>
    <revision>
      <id>333246</id>
      <parentid>295406</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="ecif678m3ctczydgip583nl8vjgs7mj" xml:space="preserve">[[Bestaand:Bowl of pepernoten in a psychiatric ward, Lentis Winschoten (2017).jpg|duum|318x318px|Peperneuten]]
'''Peperneuten''' bint lutje kooukies maokt van bakmeel. De veurnaomste ingrediënten bint specelaoskruden en bastersuker / broene suker. Met [[Sunterklaos|Sunnerklaos]] wur er met peperneuten strèeid deur Sunnerklaos zien rechterhaand, Zwarte Piet. In Drenthe neuimt ze schaopenkeutelies ok wal ''peperneuten''. &lt;ref&gt;https://woorden.huusvandetaol.nl/resultaten.php?q=peperneut&lt;/ref&gt; 

==Historie / benaomings==
Waor de peperneuten weg kommen is een raodsel maor gezien de benaomings en gebruken van oeze naobers over de (oostelijke) gruppe kuj haost wal zeggen daw met een [[Nedersaksies]] gebruuk te dooun hebben. In [[Duutslaand]] heten ze ''pfeffernüsse'', in ''[[Platduutse Wikipedia|Plattdüütsch]]'' pepernööt, in [[Denmaark|Denemarken]] ''pebernødder'', en [[Noorwegen]] en [[Sveden|Zweden]] ''peppernøtter''. 

==Kruudnoten==
Hollanders en vakmèensen neuimt de peperneuten ok wal 'kruidnoten'. In kraantentaol wur ok meisttieds 'kruidnoten' bruukt. Veur oes bint peperneuten en kruudnoten geliek maor veur sommige Hollanders bint peperneuten kleine hompies taai-taai. (Een plaotie kuj vinden op de [[Nederlaands]]e versie van Wikipedia: [[:nl:Pepernoot|pepernoot]].)

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Dialekt|drt|[[Roon]]}}

[[Kategorie:Koek]]</text>
      <sha1>ecif678m3ctczydgip583nl8vjgs7mj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agnostisisme</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29777</id>
    <revision>
      <id>333349</id>
      <parentid>322466</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T07:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13343" sha1="sc9afjjirucux3ql3e7gsi59sxkg9u1" xml:space="preserve">[[Bestaand:ThomasHenryHuxley.jpg|duum|[[Thomas Henry Huxley]] bedacht et begrip agnosticisme uutendelik.]]
'''Agnosticisme''' ([[Latien|elatiniseerde]] vörm van et [[Grieks|greeksken]] ἀγνωστικισμός, a-gnōstikismós van oldgryksk ἀγνῶσις, ''a-gnō̂sis'' sünder weaten, sünder kennis) is et [[Filesefie|filosofiske]] standpunt, dat annamen – in et bysünder teologiske, dy et bestån of neet bestån van ne hougere instanty, byvöärbeald van nen [[God|god]], betrevvet – ünverklård of neet verklårbår bünt.&lt;ref&gt;William L. Rowe: [http://books.google.ca/books?id=-MWK96fFN4UC&amp;pg=PA17 ''Agnosticism'']. &lt;/ref&gt; Anhangers van et agnosticisme wördt ''agnostici ''enöömd.

Agnosticisme is ne werldvisy, dee in et besünder de principiele begrensdheyd van et menskeliken weaten, verstån en begrip benådrükket. De möägelikheyd van et bestån van nen transcendent wean of ne transcedente grundslag wördt neet bestreaden. Agnosticisme is sou wal med teisme as ok med [[ateisme]] vereynigbår, ümdat der gelööv in god möägelik is, sölvs woneyr men de möägelikheyd van de ''seakerheyd'' van syn bestån teagenspreakt. Net sou is de upvatting, wårin ateistiske vöärstellen wårskynliker bünt as teistiske, med et agnosticisme vereynigbår. De vråge „Geavt et nen god?“ beantwöärdet agnostici dårüm neet med „ja“ of „nee“, mår med „Ik weat et neet“, „Et is neet düdelik“ of „Et is neet beantwöärdbår“.

== Geskydenis ==
Et begrip agnosticisme wyr in disse förm döär Thomas Henry Huxley (1825–1895) bedacht. Skounwal et geyt üm ne noch jungen uutdrükking, is de dårachter skülende upvatting düdelik older en wördt onder andere in Rigveda, by Laozi ([[China|sjineeske]] filosoof in den 6en eeuw v. Chr.) as ok by sofisten en eynige andere grykske vöärsokråten.

Al in den 5en eeuw v. Chr. verklården Protagoras, eyn van de vöärsokratisken sofistiske filosofen van de grykske oldheyd, synen agnostisken standpunt med de wöärden: &quot;Wat de goden angeyt, kan ik neyt wetten as se wel of te neyt beståt, of ho se bünt. Völle saken ståt kennis in den weg, wårunder de undudelikheid van et underwarp en de körtheid van et meanselik levven.&quot;

Nen – minder erinnerden – agnostisken grundslag skynt in den vroggen [[Romeinse Riek|romeinsken keysertyd]] (parallel med et begin van et [[Vrogge Kristendom|vrogge christendom]]) in deylen van et volk verbreid eweasd to weasen; sou leyt de skryver Petronius in synen satirisken roman ''Satyricon'' (in de scene van et ''gastmål van Trimalchio'') den protagonist ''Ganymedes'' disse wöärden in den mond:

In den 18en en 19en eeuw leggen de filosofen David Hume, Immanuel Kant en [[Søren Kierkegaard]] kritiske teagenpositys van de verskydene godsbewysen an den dag, wårin see öäre twyvel gaven of et nen definitiv, ünumstoatelik bewys vöär of teagen et bestån van god geaven könde. De amerikånske redenår Robert G. Ingersoll wördt up grund van syne waleformuleerde tekste oaver dit tema ok as ''„the Great Agnostic“'', „de groute agnosticus“, anedüded.

In den 20en eeuw gealdt [[Bertrand Russell|Bertrand Russells]] religykritiske proovskrivt ''Wårum ik gin christen bün'' (1927) as nen klassisk dokument van et agnosticisme. Nen later skrivt van densölven auteur heit ''Am I an Atheist or an Agnostic?'' („Bün ik ateist of agnosticus?“).

== Varianten van et agnosticisme ==
; Agnostisk ateisme
: Agnostiske ateisten bünt ateistisk, ümdat see neet gelövet in eyn of meerdere goden en agnostisk, ümdat see neet bewearet too weaten dat der gin god besteyt.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180626135831/http://actok.org/faqs/whats-the-difference-between-an-atheist-and-an-agnostic/ ''What’s the difference between an atheist and an agnostic? '']&lt;/ref&gt;
; Agnostisk teisme
: Agnostiske teisten bewearet neet too weaten van et bestån van nen god; dan noch gelövet see in eynen (ov meerdere).&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180626135831/http://actok.org/faqs/whats-the-difference-between-an-atheist-and-an-agnostic/ ''What’s the difference between an atheist and an agnostic? '']&lt;/ref&gt;
; Apateisme (ok „apatisk“ of „pragmatisk agnosticisme“)
: De meaning dat de vråge når et bestån of neet bestån van god üninteressant en beteakenislous wart. Sölvs as eyn of meerdere goden beståt, hevt öär bestån feytelik gin groute beteakenis vöär et leaven van de menskheyd. Et apateisme baseert sich up meaningen van den greeksken filosoof Epikuros.
; Ignostisisme
: De meaning dat de vråge når et bestån of neet bestån van „god“ beteakenislous is, sou lang as et ginne koherente definity van et begrip „god“ geavt. Nen ignosticus segt: „Ik weat neet wat y med et woord ‚god‘ bedoolt en kan dårüm ginne uutspråke oaver dit bestån of neet bestån doon.“ De benåming ignostisisme wyr döär rabbi Sherwin Wine (1928–2007) bedacht, den oprichter van et geselskap vöär humanistisk jöädendom. Vöärloper bünt skonwal al in de låte oldheyd too vinden.
; Stark agnosticisme (ok „hard“, „esloaten“, „streng“ of „permanent agnosticisme“)
: De meaning dat et bestån of neet bestån van goden in de båsis ünherkennbår is, vöär alle mensen en vöär alle tyden.
; Swak agnosticisme (ok „week“, „oapen“, „empirisk“ of „temporeel agnosticisme“)
: De meaning dat et bestån of neet bestån van goden vöär de oapenbårders sölv en töt et moment van de oapenbåring ünbekennt wart.

==Agnosticisme en teisme==
In principe bünt agnosticisme en teisme medeynander vereynigbår, want men kan in nen god gelööven, ok sünder syn bestån as verseakerd too sen (epistemiske logika, byv. gelööven as „as wårskynlik beskowen“).

Skonwal in de praktyk ståt vöäle agnostici kritisk teagenoaver et gelööv in (konkrete) goden. De godsbewysen van et teisme (byv. in et [[Jeudendom|jöädendom]], et [[christendom]] of de [[islam]]), et oapenbåringsweaten en de in [[Geleuf|religys]] oavereleaverde wunderen en wydere argumenten vöär et bestån van hougere weasens holdet når et oardeyl van agnostici by weatenskaplike beskowing gin stand. Ne godsteory, dee neet weaderelegt wörden kan, gealdt in de ougen van vöäle  agnostici vanweagen et fålen van de falsifiseerbårheyd as ünweatenskappelik, sou as in de analogy van „Russells teekanne“ verdüdeliked wördt. Disse segt nåmelik nyts öäver öäre wårheyd. See müt dårüm vulgens den as Ockhams skaermesse bekende denkreagel vermeden wörden, dår see nen ünnöydig ekompliseerde verklåringspoging wardt. Vöäle agnostici wyset in et bysünder antropomorfe godsvöärstellingen af, ümdat öär disse to stark an de menslike kultuur en vöärstellingswerld gebunden skynet.

Eyn förm van teisme, dee döär vöäle richtingen van et agnostisme aksepteert wördt, is et [[panteisme]], dat de werld, de natuur en et universum as 'göddelik' anwyst, sünder dår wyder nen god vöär an too wysen. vöäle  filosofen, byvöärbeald [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], sagen et panteisme skonwal as deagelik ateisme.

==Agnosticisme en ateisme==
Sums wördt et agnosticisme valselik med ateisme gelykesteld. Et geyt skonwal üm twey verskillende teoryen. By et agnosticisme geyt et üm de principiele (ün-)möägelikheyd van de bykommende beslistheyd med betrekking töt bepålde vrågestellingen (byv. dy når et bestån van god), by et ateisme dårinteagen üm de öävertüging dat kontroleerbåre bewysen vöär et bestån van god töt now too neet når vöären ebröcht bünt of dat god neet besteyt. Wyders is et agnosticisme vöäral ne filosofiske posity, terwyl et ateisme sich vöäral as teagenpool van et teisme set.

Under de neetteistiske agnostici vindt men twey söärten upstellingen når et ateisme:

* De afwysing sou wal van et (starke) ateisme as ok van et teisme. Vanweagen de begrensdheyd van et mensliken weaten oaver et universum en de begrensdheyd van onse vöärbealdingskracht wart et net sou irrationeel nen „ünkritisk gelööv in et neet bestån“ as nen konkreet of neet konkreet gelööv in et bestån van nen god an too nemmen. Döär anhangers van disse posity wördt benådrükt dat et in feite ünnöydig wart, sich – ovwal döär middel van ne inskatting van wårskynlikheyden ovwal up grund van nen filosofisk werldbeald – an ne „gelöövsposity“ in disse vråge too binden.

* De vervlöchting van agnosticisme en (swak) ateisme. see wördt, nårgelang de sichtswyse, as ''agnostisk ateisme'' of as ''ateistisk agnosticisme'' anedüüd – oaver de völgorde van de konsepten besteyt üneynigheyd. By disse posity wördt et standpunt anehangd dat et bestån van nen god inderdåd ünbekend is, skonwal up grund van Ockhams skaermesse et neet bestån plausibeler wart.&lt;ref&gt;[http://plato.stanford.edu/entries/atheism-agnosticism/ ''Atheism and Agnosticism.''] &lt;/ref&gt;

== Verwyterd begrip ==
Et wöärd agnosticisme kümt in nen verwyterden beteakenis behalve in teologiske ok algemeyn in metafysiske of kennisteoretiske konteksten an bud, byvöärbeald med betrekking töt de vråge of et nen leaven nå den dood of ne reinkarnåty geavt. Ok hyr kan ne agnostiske posity inenömmen wörden, dee de ünbeslistheyd erkennt of benådrükt.

Sums wördt et begrip agnosticisme as synonym vöär skeptisisme gebrüket, üm kennisteoretiske lear an too düden, dee de kennbårheyd van de geheyle werld of up weasenlike terreinen betwyvelt.

== Kritik ==
Van teistiske kant uvent de natürlike teology principiele krityk uut up agnosticisme. Disse beweart dat men sünder terüggreape up göddelike oapenbåringen enkel döär middel van et mensliken verstand bewysen kan dat god besteyt. [[Thomas van Aquino]] wydden an et agnosticisme (sünder dat wöärd too gebrüken) in syne summa contra gentiles et 12en höydstük van et 1en book. Dårin kümt hy töt de konklusy dat men inderdåd neet bewysen kan, ''wat'' god wart, skonwal seyr wal, ''dat'' god besteyt. Dit standpunt wyr låter döär vöäle  filosofen – wårunder Kant – verwörven, dår et bestån van god (vgl. godsbewys) sich noch verifiseren noch falsifiseren löät. Vöär [[Paus Benedictus XVI|Joseph Ratzinger]] is et agnosticisme wal ne teoretiske, skonwal ginne praktiske opty: „As pure teory lykt et höygst verlichtend, mår agnosticisme is in wean meer as teory“. see knapt as ne seypbälle, woneyr men öär in öäre wåre reikwyde probeert too „praktiseren“. Vöär de kwesty oaver god wart „vöär nen mens gin neutraliteyt möägelik“ en hy kan enkel „ja of nee seggen en eyn van disse med alle konsekwentys töt in de kleinste dingen van et leaven annemmen.“&lt;ref&gt;Joseph Ratzinger: ''Agnostizismus – eine lebbare Option?'' &lt;/ref&gt;

Ok van de syde van et ateisme wördt et agnosticisme bekritiseerd. sou meant den britsken bioloog Richard Dawkins in syn book ''De godswån'' dat „nen seaker agnosticisme [skonwal de] gepaste holding in vöäle  weatenskaplike kwestys“ wart, mår by god wart dit neet et geval, ümdat et bestån of neet bestån van god ''neet'' evven wårskynlike optys wart.&lt;ref&gt;Richard Dawkins: ''Der Gotteswahn'', 6. &lt;/ref&gt; Hy düüdt sichsölv an as „de facto ateistisk“: Hy vindt et bestån van nen god seyr ünwårskynlik en leidt syn leaven med de anname dat der gin besteyt&lt;ref&gt;Richard Dawkins: ''Der Gotteswahn'', 6. &lt;/ref&gt; – ne handelswyse, dee hy den mens in et algemeyn tooskrivt. sou sollen wy in et dageliks leaven dertoo neigen, oaver dingen, wårvan wy et bestån, strikt enömmen, noit volledig uutslüten künnet, sou as de tandenfee, Russells teekan of et vlygende spaghettimonster, too spreaken, asov see neet beståt.&lt;ref&gt;Richard Dawkins: ''Der Gotteswahn'', 6. &lt;/ref&gt;

== Literatuur ==
* Theodore M. Drange: ''[http://www.infidels.org/library/modern/theodore_drange/definition.html Atheism, Agnosticism, Noncognitivism]'' (1998) up www.infidels.org, stand 30 augustus 2012.
* Birgit Heiderich: &lt;cite style=&quot;font-style:italic&quot;&gt;Der moderne Agnostizismus&lt;/cite&gt;. Hrsg.: Heinz Robert Schlette. Patmos, Düsseldorf 1979, {{ISBN|3-491-77307-5}}.
* Horst Herrmann: ''Agnostizismus. Freies Denken für Dummies.'' Wiley-VCH, Weinheim 2008, {{ISBN|978-3-527-70426-2}}
* Jacques Marx: &lt;cite style=&quot;font-style:italic&quot;&gt;Athéisme et agnosticisme&lt;/cite&gt;. Edition de l’Université de Bruxelles, Brüssel 1986, {{ISBN|2-8004-0917-7}}.
* Robin Le Poidevin: [http://books.google.ca/books?id=8DKg5MeJtmIC&amp;printsec=frontcover ''Agnosticism. A Very Short Introduction'']. Oxford University Press, Oxford 2010, {{ISBN|978-0-19-957526-8}}.
* Peter Suren: &lt;cite style=&quot;font-style:italic&quot;&gt;Der Skeptizismus und seine universellen Argumente&lt;/cite&gt;. Utz, München 2000, {{ISBN|3-89675-820-9}}.

== Uutgaonde verwiezings==
* Kai Nielsen: [http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-03 ''Agnosticism''] in ''[[Dictionary of the History of Ideas]]''
* [http://www.infidels.org/ The Secular Web] (Filosofiske websteade oaver agnosticisme, ateisme, naturalisme; ümvangryke elektroniske biblioteek)
* [http://plato.stanford.edu/entries/atheism-agnosticism/ ''Atheism and Agnosticism''] in de Stanford Encyclopedia of Philosophy

== Referentys ==
&lt;references /&gt;

{{Dialekt|act}}
[[Kategorie:Filosofie]]</text>
      <sha1>sc9afjjirucux3ql3e7gsi59sxkg9u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lewis Hamilton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29783</id>
    <revision>
      <id>333223</id>
      <parentid>332883</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175174" sha1="paheb6hfhbt3e2cehl1c2jpyd7fmtrt" xml:space="preserve">'''Lewis Carl Davidson Hamilton''' &lt;small&gt;MBE&lt;/small&gt; (geboaren 7 january 1985) is nen britsken autokoureur den rydet in de [[Formule Eyn]] vöär [[Mercedes AMG Petronas]]. Synde nen siesmalig Formule Eyn werldkampioon, wördet hy wyd esen as eynen van de gröytste koureurs in de geskydenis van den sport en döär sümmigen as den besten allertyden. Hy wön syne eyrste werldkampioonskapstitel med [[McLaren]] in 2008, dårnå verhüseden hy når Mercedes, wår hy noch vyv titels hevt ewönnen. As eynen van de meyst süksesvülle koureurs in de geskydenis van den sport, is Hamilton med ses werldtitels den tweyden allertyden, net as med syn 106 raceoaverwinningen en syn 205 podiümfinishes. Hy hevt momenteel de rekords vöär de meyste karrierepünten allertyden (3778), de meyste pole positions allertyden (98), de meyste grand salms in eyn seisoon (3) en et höygsten antal pünten in eyn seisoon  (413). 

Terwyl hy geboaren wyr en upegröieden in [[Stevenage]], [[Hertfordshire]], begön Hamiltons interesse in et racen doo synen våder hem nen radiografisk bestüürbåren auto köcheden as hy sesse waren. Hy teakenden by McLarens Young Driver Support Programme in 1998, nådat hy McLarenteambås Ron Dennis benadereden by nen uutreikingsceremony dree jår dårvöär en sei &quot;up nen dag wül ik in ow wågens ryden&quot;. Nå et winnen van de [[britske Formule Renault]], [[Formule 3 Euro Series]] en [[GP2]] kampioonskappen, underweg ümhoog up de racekarrierelere, maken hy twålv jår nå syn eyrste üntmoting med Dennis syn Formule Eyn-debuut vöär McLaren in 2007. Ümdat hy van nen emengeden achtergrund kümmet, med nen swarten våder en ne witte moder, is Hamilton den eyrsten en eynigen swarten koureur den in de Formule Eyn rydet.

In syn eyrsten seisoon in de Formule Eyn, haleden Hamilton verskydene rekords as hy tweyds endigeden in et seisoon 2007 achter Kimi Räikkönen med precys eyn punt verskil, inklusiv dy vöär de meyste podiumfinishes up ne ry van nen debuut (9), de edeyled meyste oaverwinningen in nen debuutseisoon (4) en de meyste punten in nen debuutseisoon (109). Et völgenden seisoon, wön hy syne eyrste titel up dramatiske wyse; in den låtsten hook van de låtste runde in de låtste race van et seisoon, wårdöär hy den toonmålig jüngsten Formule Eyn werldkampioon in de geskydenis wyr. Nå noch veer jår by McLaren sünder noch höyger as veerdes in de individuele standen too endigen, teakeneden Hamilton by Mercedes in 2013, sich hereynigend med synen kartteammåt uut synen jöögd, [[Nico Rosberg]]. In syn eyrsten seisoon, endigeden hy wederüm veerdes, de darde mål in vyv jår.

Twey süksesvülle seisonen völgeden as Hamilton syne tweyde en darde titel wön. Hamilton wön 11 races in 2014, in nen swår bevöchten kampioonskapsgevecht med Nico Rosberg, beslissed in de låtste race van et seisoon, wår Hamilton den oaverwinning behåleden üm sich van syne tweyde werldkampioonskapstitel too verseakeren. Et seisoon dårnå stelleden Hamilton syne darde werldtitel veilig med dree races too gån, in nen seisoon wårin hy nen rekordantal van 17 mål up et podium endigeden en kwam hy med dree wereldkampioonskappen up gelyke höygte med synen held [[Ayrton Senna]]. Nådat hy tweyds endigen achter Nico Rosberg in 2016 en Rosberg was estopped, wyr [[Sebastian Vettel]] van [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] den dichtsten rivål van Hamilton wårby de twey twey intense kampioonskapgevechten hadden, mår Hamilton was uutendelik den besten en behåleden vöär de tweyde mål twey achtereynvölgende titels, in 2017 en 2018. Nen darden en veerden werldtitel völgeden in 2019 en 2020, wårmed hy nen veertal van upeynvölgende titels vervolmåkeden, wat syn totål up seaven werldtitels bracht, in antal titels now gelyk met den seavenmåligen werldkampioon [[Michael Schumacher]].

== Vroggen leaven ==
Hamilton wyr geboaren up 7 january 1985 in Stevenage, Hertfordshire, [[Engelaand (regio)|Engeland]]. Skonwal wyd verspreid is dat hy enömd sol wean når den amerikånsken sprinter Carl Lewis, segt Hamilton dat dit neet et geval is. Hamiltons moder, Carmen (Larbalestier), is blank britsk, terwyl syn våder, Anthony Hamilton, swart britsk, wat hem van emenged ras mikt; hy süt sichsülv as swarten. Lewis' olders skeidden doo hy twey was; dårdöär, woanen hy by syne moder en halvsüsters töt hy twålv wyr, doo hy gin woanen by syne våder, styvmoder Linda en halvbroder Nicolas, ok nen professioneel koureur, den cerebrale verlamming hevt. Begin 2011 teakenen Nicolas by Total Control Racing üm syne racekarierre too starten in de Renault Clio Cup van 2011. Hamilton wyr upevood as roomsk katolyk.

[[Bestaand:Hamilton and Father Brazil 2008.jpg|duum|links|Anthony Hamilton, Lewis synen våder en toonmåligen manager, vyrt feest med synen sön nå den [[Grouten Prys van Brasilie van 2008.|brasiliaansken Grand Prix van 2008.]]]]
Hamiltons våder köcht hem nen radiografisk bestüürbåren auto in 1991, den hem et eyrsten gevuul van racekompetitsy gaven. Hamilton wyr tweyds in et nationalen BRCA kampioonskap et völgenden jår. Hy sei oaver den tyd: &quot;Ik bestüren disse avstandsbestüürbåre autos en wön klubkampioonskappen van vulwaskenen&quot;. Dårdöär köcht synen våder hem synen eyrsten kartauto as nen karstkado up nen leaftyd van ses jåren old. Syn våder sei hem dat hy syne racekarierre understütten sol so lang as hy hard warken vöär skole. Üm synen sön stüt too geaven, deed Anthony avstand van syne båne as nen informatsytechnologymanager en wyr nen kontrakteur; sums warken hy in dree bånen tegelyk, terwyl hy ok noch by alle races van syn söne anweasig was. Anthony setten låter syn eigenen komputerbedryv up, terwyl hy Lewis noch steads managen. Lewis be-endigen syn warkbetrekking med synen våder begin 2010 en teakenen in määrt 2011 nen managementdeal med Simon Fuller syn firma XIX Entertainment. In november 2014 kondigen Hamilton an dat hy syn managementkonkrakt med Fuller neet hernyen sol.

Lewis Hamilton sat up skole up The John Henry Newman School, ne döär vrywilligers eleide katolyke middelbåre skole in Stevenage, Hertfordshire. Nevven et racen, spelen hy played vootbal vöär syn skoleteam med den engelsken internationalen middenvelder Ashley Young. Hamilton, nen Arsenal fan, sei dat hy vootballer ewest wart as hy de Formule Eyn neet had ehåld ov nen kriketer, ümdat hy beyde espöld hevt vöär syne skoleteams. In february 2001 begön hy ne study an de Cambridge Arts and Sciences (CATS), nen privaat ''sesde vörm'' kollege in Cambridge. Doo hy vyv jår was, nam Hamilton karatelessen üm sichsülv too verdeadigen vanweagen et pesten up skole; later, learen hy nen eynwyler te beryden, as deyl van syne kartrivaliteyt med tookümstigen F1 Mercedes-teammåt Nico Rosberg, den der al eynen beryden kön.

== Vrogge karriere ==

=== 1993–2000: Karten ===
Hamilton begön med karten in 1993, doo hy acht was, up et Rye House Kart Circuit en begön al snel races en Cadetklasse-kampioonskappen too winnen. Twey jåren låter, benåderen hy McLaren F1 teambås Ron Dennis vöär ne handteakening en sei hem, &quot;Hallo. Ik bün Lewis Hamilton. Ik wön et britsken kampioonskap en up nen dag wül ik in ow wågens ryden.&quot; Dennis skrev in syn handteakeningenbook, &quot;Bel myn oaver neagen jår, dan reagelt wy wat.&quot; Hamilton reyd vöär Zip Young Guns Karting Team van Marvin Hines. Up de leavtyd van 12 jår was syne ryvårdigheyd sodånig houg dat Ladbrokes ne weddenskap annam, 40 üm 1, dat Hamilton vöär syne 23e nen Formule Eyn Grand Prix ewönnen had; nen anderen vöärspellen, 150 üm 1, dat hy  et World Drivers' Championship ewönnen had vöärdat hy 25 was. Vanav de Cadetrangen bevörderen hy når Junior Yamaha (1997) en Dennis roopen ''Hamilton'' uutendelik in 1998 by sich nådat hy noch ne Super One serie en syn tweyden britsken kampioonskap. Dennis kwam syne belovte nå en teakenen Hamilton vöär et McLaren driver development program. In dit kontrakt is ne optsy vöär nen tookümstig stuulken in de Formule Eyn, wat Hamilton uutendelik den jüngsten ryder oit maken den nen kontrakt teakenen dat låter leiden töt ne Formule Eynkarriere.

Hamilton rükkeden wyder up in de Intercontinental A (1999), Formule A (2000) en Formule Super A (2001) rangen en wyr europeesk kampioon in 2000 med maximåle pünten. In de Formule A en Formule Super A, rydend vöär TeamMBM.com, was Nico Rosberg syn teammåt, den låter ryden sol vöär de Williams en Mercedesteams in de Formule Eyn; sy sollen låter wederüm in eyn team sitten by Mercedes in 2013. Volgend up syne kartsuksessen maken den britsken Racing Drivers' Club hem töt &quot;Rysende ster&quot; lid in 2000.

In 2001 maken Michael Schumacher ne eynmålige terügkeer når et karten en ryden teagen Hamilton as ok teagen andere tookümstige F1 koureurs Vitantonio Liuzzi en Nico Rosberg. Hamilton endigeden uutendelik seavendes, veer plaatsen achter Schumacher. Skonwal de twey mekare wenig sagen up de båne, prees Schumacher den jungen Brit.

=== 2001–2005: Formule Renault en Formule Dree ===
Hamilton begön syne autosportkarriere in de britske Formule Renault Winter Series van 2001. Undanks dat hy crashen in syne darde ründe in de wågen tydens et testen, endigen hy vyvdes in den endstand in de winterserys. Dit leidden töt ne vulledige Formule Renault UK kampagne med Manor Motorsport in 2002. Hamilton beendigen et klassement as darden med dree oaverwinningen en dree pole positions. Hy blev nöch nen jår by Manor en wön et kampioonskap med tyn oaverwinningen en 419 punten teagenoaver de twey oaverwinningen en 377 punten van syn nöästen rivaal, Alex Lloyd. Ümdat hy et kampioonskap al te pakken had, missen Hamilton de låtste twey races van et seisoon üm syn debuut te måken in de seisoonsfinale van et britsken Formule 3 kampioonskap. Hyr was hy minder suksesvul: de eyrste race mus hy verlåten med nen platten band en in de tweyde vilen hy uut döär nen crash en wyr hy når et sykenhuus ebröcht nå ne botsing med syn teammåt Tor Graves. Hy kön syne snelheyd wal tonen tydens sowal den Macau Grand Prix as den Korea Super Prix, in de låtstenuumde startten hy up pole position by syne eyrste uptreaden up de båne en in pas syne veerde F3 race. Doo hy in 2002 bevrågd wyr oaver et vöäruutsicht üm eyn van de jüngste Formule Eyn koureurs oit te wörden, antwoordden Hamilton dat syn dool was &quot;neet den jüngsten in de F1 te wean ...[mår] üm ervåringe up te doon en dan te låten sen wat ik kan in de F1&quot;.

Låter in 2004, wül Williams ankundigen dat sy dichte by ne handteakening van Hamilton waren, mår sy deden et neet ümdat BMW, öär motorleverancyr up dat moment, hem neet wul financieren. Hy teakeneden uutendelik upny by McLaren en måkeden syne debuut vöär Manor in de Formule 3 Euro Series van 2004. Sy wönnen eyn race en Hamilton endigen et jår as vyvden in et kampioonskap. Hy wön den F3 Superprix van Bahrein en ryen eyn van de F3 Groute Prys van Makau. Hamilton testten end 2004 vöär et eyrste vöär McLaren up Silverstone.

Hamilton ging oaver når de regerende Euro Series kampionen ASM vöär et seisoon 2005 en dominereden et kampioonskap, wårby hy 15 van de 20 runden wön. Dit hadden der 16 können wean mår hy wyr ediskwalificered vöär de oaverwinning up Spa-Francorchamps vanweagen nen technisk mankement dat ok verskydene andere koureurs uutschakeleden. Hy wön ok de Marlboro Masters of Formula 3 in Zandvoort. Nå et seisoon leet et britsken tydskrivt ''Autosport'' hem vöärkommen in öär &quot;Top 50 koureurs van 2005&quot; uutgåve en plaatsden Hamilton as 24en.

=== Seisoon van 2006: GP2 ===
Vanweagen syn sukses in de Formule Dree ging hy vöär 2006 oaver når ASMs süsterteam ART Grand Prix in den GP2 . Net as öär süsterteam in de F3 waren ART de leiders van et veld en regerende kampionen ümdat sy in 2005 den GP2-kroun behåld hadden med Nico Rosberg. Hamilton wön et GP2-kampioonskap by syne eyrste poging, wårby hy Nelson Piquet Jr. en Timo Glock versloog.

Under Hamiltons prestatsys was ouk ne dominante oaverwinning op de Nürburgringe, ündanks nen strav vöär versnellen in de pitstråte. Tydens syne thuusrace up Silverstone, as understötting vöär den britsken Grand Prix, haleden Hamilton twey rivalen in by Becketts, ne serie buchten up houge snelheyd (töt 150 myl per üre (240 km per üre in nen GP2-wågen) wår inhålen seldsåm is. In Istanbul herstellen hy van nen drai den hem når de achttynde plaatse terügwörpen döär de tweyde positsy te pakken in de låtste buchten. Hamilton wön de titel under üngewöäne umstandigheyden, wårby hy et låtsten punt dat hy nöydig had kreg nådat Giorgio Pantano syne snelste runde in den Monza demonstratsywedstryd avenömmen wyr. In de sprintrace, skonwal hy tweyds endigen en Piquet sesdes, stünd hy 12 punten lös van synen rivål.

Syn GP2-kampioonskap kwam tegelyk med ne leyge plaatse by McLaren nå et vertrek van Juan Pablo Montoya når NASCAR en van Kimi Räikkönen når Ferrari. Nå månden van spekulåtsy oaver ov Hamilton, Pedro de la Rosa ov Gary Paffett vöär 2007 nevven den verdeydigenden kampioon Fernando Alonso plaatse möcht nemmen, wyr Hamilton bevestigd as tweyden koureur van et team. Hem wyr an et ende van september vertelled van McLarens besluut, mår et niuws wyr noch bynå twey månden neet bekend emåked uut angst dat et oaverskadüwd wyr döär de ankondiging van Michael Schumachers pensioon.

== Formule Eynkarriere ==

=== McLaren ===

==== Et seisoon van 2007: En rekordbreakend beginnersjår ====
[[Bestaand:Lewis_Hamilton_2007_Canada.jpg|rechts|duum|Hamiltons eyrste Formule Eynoaverwinning kwam by den kanadeesken Grouten Prys van 2007]]
In syn eyrsten seisoon in de Formule Eyn ryeden Hamilton nevven verdeydigend dübbelen werldkampioon Fernando Alonso, den by McLaren was ekommen nådat hy Renault verlåten had. By syn debut by den australisken Grand Prix, endigden hy dardes in de race, wårmed hy den 13en koureur wear den up et podium endigden by syn debut (utgesünderd dee in de eyrste werldkampioonskapsrunde oit). In Bahrein en Barcelona, endigden Hamilton as tweyden achter Felipe Massa en nam sou de leiding in et individuelen kampioonskap, wat beteykenden dat Hamilton den jüngsten koureur oit wear den nen werldkampioonskap leidden.

Hamilton endigden tweyds achter Alonso in Monaco en achterav suggereden hy dat hy was teageneholden üm teagen synen teammåt too racen. De FIA sprak McLaren vry nå nen undersuuk. Hamilton had sowal syne eyrste pole position as syne eyrste oaverwinning van syne F1-karriere in den kanadeesken Grand Prix in Montreal. Ne wekke låter wön Hamilton den Grouten Prys van de Vereynigde Ståten, wårmed hy den eyrsten Brit sinds John Watson in 1983 wyr, den ne F1 race wön in de VS.

Döär dardes too endigen up Magny-Cours achter Ferrarikoureurs Kimi Räikkönen en Felipe Massa, breidden Hamilton syne vöärsprong in et kampioonskap uut når 14 pünten. In Hamilton synen eyrsten thuuswedstryd up Silverstone endigden hy dardes en evenareden et rekord van Jim Clark uut 1963 van 9 podium finishes up ne ry vöär nen britsken koureur.
[[Bestaand:Hamilton_US_'07_(cropped).jpg|links|duum|Hamilton nådat hy de leiding had enommen in den Grouten Prys van de Vereynigde Ståten in 2007]]
Tydens de kwalifikatsy vöär den europaesken Grand Prix, botseden Hamilton up de Schumacherversmalling nå nen probleem med de raddop veroorsaked by et radpistool dat vöär dissen wågen gebruukt was. Hy wyr når et medisk centrum van et cirkwit ebracht up nen brankard med nen süürstovmasker en infuus, mår was undertüsken by bewüstsyn. Hy was neet in ståt üm de kwalifikatsy too voltoien en starteden dårüm up de tynde positsy. Nå nen låtsten medisken check up sundagmörgen, kreg Hamilton toostemming üm too racen. Tydens ne heavige reagenbuie dee uutendelik de race underbrak, gleden Hamilton van de båne in nen grindbak, mår ümdat synen motor et blev doon, wyr hy terügesettet up et cirkwit en mocht hy de race vervolgen nå de hervatting. Syne neagende plaatse in disse race was syne eyrste finish buuten et podium en sunder pünten. Twyvelachtigerwys wyr Hamilton den eyrsten en eynigen koureur van wy synen wågen esleped en terügesettet up de båne wyr döär nen krånwågen tydens ne Formule Eyn race. De FIA verbad as gevolg dårvan vortan et gebruuk van mechaniske assistentsy üm nen wågen terüg up de båne too sleppen.

Hamilton wön den hongaarsken Grand Prix vanvav eyrste positsy nå ne twyvelachtige kwalifikatsysessy. Alonso had den snelsten tyd neaderesettet, mår was vyv plaatsen in den uutslag terügesettet ümdat hy Hamilton ehinderd had üm up tyd uut de pitstråte too vertrekken vöär et voltoien van syne låtste runde. Nå de race  verklåreden Hamilton dat hy de betrekkingen med Alonso hersteld had. By den türksken Grand Prix had Hamilton nen lekken band den leidden töt ne vyvde plaatse. Alonso versloog Hamilton in de Groute Prys van Italie en Belgie, wårdöär Hamilton nen vöärsprong van twey pünten oaverhyld. Hy breidden syn vöärsprong uut når 12 pünten nå et winnen van den japansken Grand Prix in heavige reagen nådat Alonso was uutevallen. Nå de race, wyr Hamilton undersocht döär de racejury vöär syne betrokkenheyd by nen incident achter den safety car; sowal Sebastian Vettel as Mark Webber velen uut de race terwyl sy hem volgeden mår et dreetal wyr vryesprökken up den vrydag van et chineesken Grand Prixweekende. By den chineesken Grand Prix begön Hamilton vanav eyrste positsy,mår slageden der neet in uut too ryden ümdat McLaren hem too lang up versletten banden had rund låten ryden (ündanks et advys van Bridgestone) en hy gleden in nen grindbak as hy up de pitstråte ankwameden. Hamilton ging de låtste race van et seisoon düs med veer en seaven pünten vöärsprong up Alonso respektivelik Räikkönen in.

In den brasiliaansken Grand Prix endigen Hamilton seavendes en wön Räikkönen, wat beteakenden dat Hamilton tweyds wyr in et kampioonskap med eyn pünt verskil. In de eyrste runde wyr Hamilton vöärbyereden döär meyrdere wågens en vyl terüg når de achtste plaatse; acht runden låter kön hy neet skakelen når ne versnelling en blev 40 sekonden stån. Hy herstelleden sich når de seavende plaatse mår  Ferrari had öär twey koureurs ümewisseld sodat Räikkönen vöär et kampioonskap kön gån. Hamilton pakkeden et rekord van des werlds jüngeste individuele tweyde plaatse in et kampioonskap, med 22 jåren en 287 dågen, dårvöär sinds 1960 in handen van Bruce McLaren med 23 jåren en 5 dågen; et rekord van Hamilton is undertüsken verbrökken döär Sebastian Vettel in 2009.

In oktober begön de FIA nen undersuuk når BMW Sauber en Williams vöär brandstovsjuumel; de BMWkoureurs waren vyvdes en sesdes geendigd en as sy uut den uutslag ehåled wyren, wårdöär Hamilton når de vyvde plaatse epromoveerd wördet, wön hy et werldkampioonskap med eyn pünt vöär Räikkönen. Uutendelik wyren beide teams neet estravd; McLaren ging in höyger beroop. Hamilton vertelleden de BBC vervölgens dat hy de F1-titel neet winnen wül döär de diskwalifikatsys van andere koureurs.
[[Bestaand:Podium_2007_USGP.jpg|duum|Hamilton up de höygste podiumplaatse nådat hy den Grouten Prys van de Vereynigde Ståten van 2007 had ewönnen. Nevven hem ståt teammåt Fernando Alonso (links) en Felipe Massa (rechts).]]

===== Spanningen in et team =====
Hamiltons lange betrekkinge med Dennis begön too verslechteren by de eyrste publike anwysing dat Hamilton üngelükkig was med et uptreden van et team nådat hy tweyds was geendigd in Monaco in 2007. Nå upmarkingen nå de race emåkt döär Hamilton dee suggerereden dat hy was verplicht üm in ne understüttende rolle too ryden, undersücht de FIA ov McLaren de reagels had ebrökken döär teamorders up too leggen. McLaren untkenden dübbelen werldkampioon Fernando Alonso too bevöärdelen en dårup sprak de FIA et team vry döär too stellen dat: &quot;McLaren in ståt was ne optimåle teamstrategy nå too streaven ümdat sy nen substantieel vöärdeyl hadden boaven alle andere wågens. Sy hebbet niks edåne dat beskreven kan wörden as ingrypend in et resultåt van de race&quot;.

Spanningen kwammen opny an de oppervlakte by de hongaarske Grand Prix van 2007. Tydens de låtste kwalifikatsysessy vöär de race wyr Hamilton in de pitstråte vertråged döär Alonso en düs neet in ståt den låtsten rundetyd vöär et ende van de sessy neader too setten. McLaren marketen up dat Hamilton neet had ehöyrsåmd an ne eyrdere instruksy üm Alonso too låten passeren uut angst üm syne eigene positsy too verleesen. Alonso wyr terügesettet når de sesde plaatse van et startvak, wårdöär  Hamilton stegen når de eyrste plaatse (hy was öärsprünkelik tweyds ewörden in de kwalifikatsy), terwyl McLaren pünten in et kampioonskap vöär konstrukteurs wyr avenömmen. Hamilton seiden dat hy den strav vöär Alonso &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;vry lichte&quot; vunden en allenig möyte had med et verlees van pünten van den konstrukteur. Et wyr emelded dat Hamilton teagen Dennis eskolden had oaver den teamradio nå et incident. Et britske autosporttydskrivt ''Autosport'' beweren dat dit &quot;dertoo leidden dat Dennis synen koptelefoon warpeden teagen de pitmüür in avgünst (nen gebår dat döär velen wyr miseinterpreteerd as ne reaksy up et verlees van de eyrste startplaatse van Alonso)&quot;.Skonwal brachteden McLaren låter nen bericht uut in nåme van Hamilton dat eynig üngewenst tålgebruuk untkenneden. Döär disse geböärtenissen storteden de betrekkinge tüsken Hamilton en Alonso tydelik in, wårby de twey neet med mekare spraaken vöär nen körten tyd. In de nåsleppe wyr emelded dat Hamilton benådered was döär Luca di Montezemolo vöär et ryden by Ferrari in 2008.

De rivaliteyt tüsken Hamilton en teammåt Alonso leidden töt de spekulåtsy dat eynen an et ende van et seisoon McLaren verlåten wyr. Alonso en McLaren beendigen dårup öär kontrakt med wedersydse oavereynstemming in november.

==== Et seisoon van 2008: Jüngsten werldkampioon oit ====
Nen månd nå et vertrek van Alonso, wyr et bevestigd dat Heikki Kovalainen den tweyden wågen ryden sül vöär McLaren-Mercedes in 2008 nevven Hamilton, den nen ny vyfjårig konkrakt van meyrdere miljoonen punden teakenden üm töt et ende van et seisoon van 2012 by McLaren-Mercedes too blyven.
[[Bestaand:Lewis_hamilton_-_2008_Melb_GP.jpg|links|duum|Hamilton wön de eyrste race van 2008 in Melbourne, Australie.]]
Hamilton wön de eyrste race van et seisoon van 2008, den Grouten Prys van Australie, nådat hy up de eyrste positsy was begönnen. In Maleysie endigeden hy vyvdes nådat hy van de neagende plekke was estarted, wårby hy nen strav mos uutsitten vöär et hinderen van de kwalifikatsyrunde van Nick Heidfeld. Hy was terügge up et podium in Spanje döär dår dardes too endigen. Hamilton endigeden tweyds in Türkeye en wön den Grouten Prys van Monaco, wat hem an de leiding bracht van et werldkampioonskap. In Montreal botseden Hamilton tydens de race up de achterkante van Räikkönen, nådat hy neet had können seen dat den Fin mos wachten vöär et roden licht an et ende van de pitstråte terwyl et heylen veld vöärby kwam under begeleiding van nen safety car. Beyde wågen mosten upgeven en Hamilton kreg nen strav van 10 positsys vöär den start van de völgende race, den fransken Grand Prix. Undanks nen fout by de kwalifikatsy wårdöär hy as veerdes starteden, wön den britsken Grand Prix under möylike, natte ümstandigheyden met ne prestatsy dee töt düsverre as eyne van de beste van syne karriere wördt esen. In de völgende race up Hockenheim wön Hamilton undanks nen taktisken blünder van de teamstrategy.

Hamilton wön den belgisken Grand Prix, mår låter wyr döär eoordeeld dat hy nen üneyrlik vöärdeyl had ehad döär nen versmalling in et parkours af too snyden üm nen botsing med Räikkönen too vöärkommen. McLaren sei dat öäre telemetry leet seen dat Hamilton achterblev üm Räikkönen vöärby too låten, mår Hamilton kreg nen tydsstrav van 25 sekunden, wat hem terügbracht når de darde plaatse en titelrivål Massa de oaverwinning gav. Hamiltons vöärsprong in et werldkampioonskap vöär koureurs wyr terügebracht töt twey pünten en nen beroop by et FIA World Motor Sport Council döär McLaren wyr avewesen.

In den italiaansken Grand Prix endigeden Hamilton seavendes en den vöärsprong van Hamilton in et kampioonskap was now noch eyn pünt. Hamilton endigeden dardes in de völgende race in Singapore, terwyl Massa geyn pünten pakkeden, wårdöär den vöärsprong van Hamilton in et kampioonskap upleep töt seaven pünten. In Fuji kreg Hamilton nen strav wårby hy mos döärryden (by de völgende pitrunde) vöär et van de båne düwen van andere wågen doo hy nen fout beging in de eyrste runde. Vöärdat Hamilton den strav kön uutsitten, probereden hy Massa too passeren, den hem rakeden nådat hy nen fout måkeden. Massa kreg vöär disse aktsy låter nen strav wårby hy mos döärryden (by de völgende pitrunde) en Hamilton endigeden twålvdes. Med noch twey races too gån had Hamilton nen vöärsprong in et werldkampioonskap van vyv pünten up Massa. Den chineesken Grand Prix wön Hamilton wårdöär hy med nen vöärsprong van seaven pünten in et werldkampioonskap de låtste race van et seisoon inging. Achterav sei Hamilton: &quot;Et heyle weekende hebbet wy god an unse syde ehad so as altyd en et heylen team hevt fantatisk wark edane by et vöärbereiden van den wågen, den nen dröym was üm in too ryden.&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;
[[Bestaand:Hamilton_Brazil_2008_celebrations.jpg|links|duum|Hamilton en syn team vyren synen eyrsten Formule Eyn werldkampioonskapstitel.]]
By den brasiliaansken Grand Prix mos Hamilton minstens as vyvden endigen as Massa de race wön üm et werldkampioonskap veilig too stellen. Net vöär de race begön der ne reagenbuie en Hamilton was as veerden eplaatsd vöärdat hy terügvelen når de sesde plaatse nådat hy nen pitsop had emåked vöär dröyge banden. Wisselvallige neaderslag beteakeneden dat alle koureurs meyrdere målen wisseleden tüsken reagenbanden en banden vöär droug weader en med dree runden too gån lag Hamilton vyvdes en mos hy enkel syne positsy vasteholden üm den titel too verseakeren. In de vöärlåtste runde passereden Vettel Hamilton en den begön de låtste runde as sesden en lek de vyvde plaatse neet meyr too können terügnemmen. Skonwal måkeden hy en Vettel in de låtste runde nen gat van 18 sekunden good döär Timo Glock, den et möylik had up banden vöär ne dröyge wegge, by de låtste bochte in too hålen sodat hy de vyvde plaatse terügnam en blev den racewinnaar Massa vöär den titel med eyn pünt vöär. Dit beteakeneden dat Hamilton et werldkampioonskap van de Formule Eyn van 2008 had epakt en wyr den jüngsten koureur den den titel wön, den eyrsten swarten koureur en den eyrsten britsken koureur den et werldkampioonskap wön sinds Damon Hill in 1996.

===== Racistisk misbruuk =====
In february wyr Hamilton verbål anevallen en up andere wysen misbrüked tydens de testraces vöär et seisoon up et Circuit de Catalunya in Katalonie döär verskillende spaanske tooskowers dy swarte gesichtsvarv en swarte prüüken hadden en ouk shirts med de wöärde &quot;De family van Hamilton&quot;. Hamilton wyr wyd en syd unpopulair in Spanje vanweagen syne rivaliteyt med synen spaansken vöärmåligen teammåt Fernando Alonso. De FIA wårsküweden spaanske autoriteyten vöär herhåling van sülk gedrag en lancereden ne &quot;Race teagen racisme&quot; kampagne.

Kört vöar den brasiliaansken Grand Prix van 2008 wyr ne websteade van den spaansken tak van advertentsybedryv TBWA uut New York enåmed &quot;pinchalaruedadeHamilton&quot; (&quot;steaket de banden van Hamilton lek&quot;) enömed in de britske media. De websteade bevatteden ne eanimerede avbeeldinge van Interlagos dat gebruukers de möägelikheyd gav üm spykers en stekkels up de båne too leggen wår de wågen van Hamilton oaverhen sül ryden. Under de düüsenden upmarkingen achterelåten sinds 2007 waren nen antal racistiske beledigingen. Synen rivål Fernando Alonso veroardeleden de racistiske supporters.

==== Et seisoon van 2009: Nen frustrerend jår ====
[[Bestaand:Hamilton_2009_Malaysian_GP_1.jpg|rechts|duum|Hamilton rydend vöär McLaren up den maleysisken Grand Prix van 2009.]]
Hamilton begön de opener van et seisoon van 2009, den australisken Grand Prix, vanav de 18de startplaatse nådat McLaren nen strav had ekregen vöär et verwisselen van synen versnellingsbak tydens de kwalifikatsy. Hamilton profitereden van nen låten botsing tüsken Sebastian Vettel van Ferrari en Robert Kubica van BMW Sauber wårdöär hy upskoov når de veerde plaatse an et ende van de race. Hy wyr vervölgens epromoveerd töt darden nådat Jarno Trulli was estravt vöär et inhålen van hem under ümstandigheden med nen safety car. Tydens nen gesprek med de jüry nå de race vertelleden Hamilton en officials van McLaren de jüry dat sy Trulli neet upsettelik hadden låten passeren, wat låter teagenesprökken wyr döär de bekenntemåkede raceradiokommunikatsy van McLaren. Hamilton wyr vervölgens ediskwalificeerd van de race vöär et gevven van &quot;misleidend bewys&quot; tydens et gesprek med de jüry. Hy hevt sich låter persoonlik veruntskuldigd by de racedirekteur van de FIA Charlie Whiting vöär et elogen hebben by de racejüry. Hy ging verder döär et incident too beskryven as den swårsten weak van syn leaven en oaverwoog de Formule Eyn too verlåten.

Hamilton scoreden weinig pünten by de Groute Prys van Maleysie, China en Bahrein. Hamiltons geluk verbetereden up de Hungaroring, de tynde runde van et seisoon, wår hy de race wön, 11.529 sekunden vöär Räikkönen wårmed hy de tynde oaverwinning van syne karriere pakkeden en de eyrste med nen wågen med KERS. De terügkeer van McLaren in vörm ging wyder in Valencia, wår Hamilton tweyds endigeden. By den singaporeesken Grand Prix pakkeden Hamilton syne tweyde oaverwinning van et seisoon. He endigeden dardes by de japanske en brasiliaanske Groute Prys. In den eyrsten Grand Prix van Abu Dhabi ging Hamilton an de leiding in de race, mår trök sich terügge in runde 20 due vanweagen nen probleem med den achterrem, syne eyrste terügtrekking in de Formule Eyn vanweagen nen technisk probleem.

==== Et seisoon van 2010: Ne nye titelpoging ====
[[Bestaand:Lewis_Hamilton_2010_Malaysia_1st_Free_Practice.jpg|rechts|duum|Hamilton rydend vöär McLaren by den Maleisisken Grouten Prys van 2010, wår hy sesdes endigeden nådat hy as 20sten was begonnen.]]
In et nye seisoon sol Hamilton nevven Jenson Button ryden, nådat Heikki Kovalainen når Lotus Racing was vertrökken.

Hamilton endigeden dardes in Bahrein, in Australie, beendigeden Hamilton de race up de sesde plaatse, nå nen botsing med Mark Webber låt in den wedstryd. In Maleisie sörgeden ne misreakening up et weder döär syn team dervöär dat hy tydens de kwalifikatsy up banden mos ryden dee neet günstig waren vöär de natte ümstandigheyden. Dit bracht hem töt de 20ste plaatse by de start van de race, mår hy slagen derin sich når vöären too warken en sesdes too endigen. Hamilton kreg nen waarskuwing tydens de race, nådat hy veer mål slingereden up nen recht stük terwyl hy probereden de aerodynamiske lyne too verbrekken dy Vitaly Petrov ontving en probereden hem neet too blokkeren.
[[Bestaand:McLaren_duo_1-2_finish_2010_Canada_(cropped).jpg|links|duum|Hamilton behaleden syne tweyde oaverwinning up ne ry in Kanada, vöär synen teammåt Jenson Button.]]
Hamilton wyr tweyds in China achter Jenson Button. Dit betekenden de eyrste 1–2 finish van McLaren sinds den italiaansken Grand Prix van 2007. Hamilton was betrökken in nen incident in de pitstråte med Red Bull koureur Sebastian Vettel; beyde wyren bestravt. In Monaco kwalificereden Hamilton sich en endigeden hy as vyvden. In den türksken Grand Prix, behaleden Hamilton syne eyrste oaverwinning van et seisoon 2010 terwyl hy en Button eyrstes en tweyds wyren. Hamilton kwalificereden sich in den kanadeesken Grand Prix vöär ''pole position'', wårdöär hy nen 100% skore wat betrevt pole positions behyld up et Circuit Gilles Villeneuve. Nådat hy an syne eýrste runde was begunnen, kreg Hamilton van syn team de instruktsys üm too stoppen up de båne vanweagen nen tekört an brandstov, wårvan et peil neet houg genog was üm der döär de FIA nen steakproov van too können låten nemmen. Hamilton wyr bestravt nådat hy disse runde neet snel genog had avewarkt; et team kreg ne buute van $10,000. Mår Hamilton ging wydter en wön de race en nam de leiding in et individuelen kampioonskap nå den darden 1–2 uutslag van McLaren van et seisoon. In Valencia klageden Alonso oaver syne radio deroaver dat Hamilton had behåled döär den safety car neet too volgen; Hamilton ontving strav wårby hy döär mocht ryden. Mår Alonso en Ferrari waren wuudend ümdat den tyd den et kosteden um ne beslissinge te måken dervöär sörgeden dat den strav niks an de tweyde plaatse van Hamilton an de finish verandereden. Hamilton besküldigden Alonso van &quot;sure drüven&quot;, skonwal sy et byleggeden vöär de völgende race.

Hy endigeden tweyds in synen thuuswedstryd up Silverstone en dårna veerdes in den Grouten Prys van Düütsland. Undanks dat hy up Spa-Francorchamps in den grindbak belanden, wön Hamilton syne darde race van et seisoon en nam hy wederum de leiding in et kampioonskap. Skonwal sakkeden hy döär upeynvölgende upgåven in de italiaanske en singaporeeske Groute Prys når de darde plaatse in et kampioonskap. In den Grouten Prys van Japan endigeden Hamilton vyvdes. In Süüdkorea, endigeden Hamilton tweyds en veerdes in den brasiliaansken Grand Prix. In de låtste race van et seisoon in Abu Dhabi endigeden Hamilton tweyds achter Vettel, den Hamiltons rekord van jüngsten Formule Eynwerldkampioon oit verbrak.

==== 2011–2012: Låtste jåren by McLaren ====
[[Bestaand:Lewis_Hamilton_2011_Malaysia_Qualify.jpg|links|duum|Hamilton tydens de kwalifikatsy vöär den maleysisken Grand Prix]]
By den start van et seisoon 2011 setten Hamilton Red Bull Racing weg as &quot;enkel nen drankbedryv&quot;. Hamilton begön et seisoon med ne tweyde plaatse in sowal de kwalifikatsy as den endstand van den australisken Grouten Prys, ündanks dat hy üm mos gån med ne beskadigde vluure in synen McLaren. In den maleysisken Grand Prix, kwalificereden hy as tweyden en endigeden hy seavendes in de race, hy had muuite deals döär bandensleet en deals ümdat hy achtervolged wyr döär Fernando Alonso van Ferrari in de låtste runden. Hamilton ontving nen tydsstrav van 20 sekunden nå de race vöär slingeren tydens et verdeadigen en üngepast ryden, wat Hamilton terügsetteden når de achtste plaatse. Hamilton pakkeden syne eyrste oaverwinning van et seisoon in China. Hy endigeden vervölgens veerdes in Türkye en tweyds in Spanje.
[[Bestaand:2011_Canadian_GP_-_Hamilton.jpg|duum|Hamilton trök sich terügge uut den kanadeesken Grand Prix van 2011 nå nen botsing med teammåt Button.]]
In Monako, kwalificereden hy as tynden nådat de darde kwalifikatsyrunde was avelast vöärdat hy nen tyd had neder können setten vanweagen nen swåren crash van Sergio Pérez. Tydens de race kreg Hamilton nen strav wårby hy döär mocht ryden nådat hy up Massa was ebotset by Hotel Harpin. Låter botseden Alguersuari up Hamilton, den synen achtervlöggel brak; de race kreg ne roude vlagge woneyr Petrov up etsölvden moment crasheden wårdöär syn team de möägelikheyd kreg synen wågen too repareren. By den herstart had hy nen botsing med Maldonado by Sainte Devote, wår hy låter nen tydsstrav van 20 sekunden vöär kreg, mår dat verandereden syne endpositsy neet. In nen vråggesprek med BBC sei Hamilton dat hy dat seisoon töt dan too vyv van de ses races by de jüry was ewest en sich slachtovver vuuleden. Doo hy wyr evrågd wårüm hy sovölle by öär ewest was, antwoordden Hamilton &quot;Misskyn is et ümdat ik swart bün. Dat is wat Ali G segget.&quot; Hy leggeden låter uut dat et nen grap was en ontleep so wyderen strav.
[[Bestaand:Lewis_Hamilton2011.JPG|links|duum|Hamilton pakkeden syne darde oaverwinning van et seisoon by den Grouten Prys van Abu Dhabi.]]
By den kanadeesken Grand Prix botseden Hamilton up Webber by de eyrste bochte vöärdat hy weder achter synen teammåt an ging ryden. Nen pår runden låter probereden Hamilton too profiteren van nen misser döar Button too passeren den Hamilton in de pitmüre düweden. Hy mos upgeaven med ne ebrökken koppeling; beyde koureurs waren et ens dat et &quot;eyn van disse dingen (dee geböären könnet)&quot; was. In Valencia en Silverstone endigeden Hamilton veerdes achter Massa terwyl hy derin slågeden grouten bandensleet too döärstån in de eyrste en brandstov up too spåren in de tweyde race. In Düütsland behaleden Hamilton syne tweyde oaverwinning van 2011 as hy Webber en Alonso avheeld. In Hungarye had Hamilton vyv pitstops en nen strav wårby döär mocht ryden vöär et düwen van Paul di Resta in et gras terwyl hy veerdes endigeden. Hy endigeden veerdes up Monza nå nen stryd med Michael Schumacher, den hy weigereden de sküld too geaven vöär syne aggressive taktik, den de heyle race düreden.

In den Grouten Prys van Singapore veröärsakeden Hamilton nen üngeval med Felipe Massa dat dervöär sorgeden dat Hamilton nen nyen vöärvlöggel nöydig had en dat hy nen strav wårby hy döär mocht ryden kreg. Massa besküldigeden Hamilton van &quot;ünkündig üm syne harsenen too gebrüüken&quot; too syn tydens nen vråggesprek nå de race. Terwyl sy sammen nen vråggesprek hadden, pakkeden Massa Hamiltons skolder vaste en sei &quot;Good wark, man, good edane&quot;; Hamilton antwoordden döär den Brasiliaan too seggen dat hy hem allenig mos låten. Vöär den japansken Grand Prix stönd Hamilton derop dat hy niks mis had edane tydens et seisoon. Tydens de race kreg Hamilton nen lekken band vöärdat hy weder med Massa in botsing kwam; ündanks dat Ferrari Hamilton estravt probereden too krygen, untsnappeden Hamilton an nen gevolg terwyl hy vyvdes endigeden. Hamilton sei Massa låter &quot;wörd vulwassen&quot;, nådat hy tooegeaven had dat syne Formule Eynkarriere too wyd was egane.

In Korea, kwalificerden Hamilton sich vöär de eyrste plaatse wårmed ne ry van 16 upeynvolgende pole positions vöär Red Bull wyr beendigd. Hy reed mår töt de veerde bochte an de leiding, wår werldkampioon Sebastian Vettel de leiding oavernam en de race wön terwyl Hamilton tweyds endigeden. By de eyrste race in India, behaleden Hamilton den tweyden tyd in de kwalifikatsy, mår wyr dree plaatsen terügeset up et startveld, nå et negeren van ne gele vlagge in de training van vrydag. Hamilton endigeden seavendes nå noch nen incident med Massa wårdöär den Brasiliaan den strav kreg terwyl Hamilton den vöärvlöggel mos vervangen. In Abu Dhabi kwalificereden Hamilton sich as tweyden en wön de race. In Brasilie beendigeden Hamilton en Massa öär konflikt as hy sich terügtrök uut de race en vyvdes endigeden in den algemeynen endstand van et kampioonskap.
[[Bestaand:Lewis_Hamilton_2012_Malaysia_Qualify.jpg|links|duum|Hamilton pakkeden de eyrste startplaatse vöär den maleysisken Grand Prix van 2012, mår veel tydens de race terüg når de darde plaatse.]]
Hamilton blev by McLaren nevven Button vöär et seisoon 2012. Hamilton kwalificereden sich vöär de eyrste startplaatse vöär den australisken Grand Prix, mår endigeden dardes nådat hy by den start was epassered döär Button en döär Vettel nå nen pitstop vöär nen safety car. Hamilton kwalificereden sich weder as eyrsten vöär den maleysisken Grand Prix, mår wyr in de race vrog epassered döär Fernando Alonso en Sergio Pérez, wårdöär hy dardes endigeden. Hamilton behaleden syne darde darde plaatse op ne ry in China, med vöär hem Nico Rosberg en Button. Hamilton kwalificereden sich vöär de tweyde startplaatse in Bahrein, mår tydens de race bracht ne serie van slechte pitstops hem buuten den stryd üm de oaverwinning en hy endigeden achtstes. Hamilton was ok betrökken by nen kontroversieel raceincident med  Rosberg, wårby Rosberg Hamilton van de båne lek too duwen terwyl hy hem probereden in too halen. Hamilton kwalificereden sich vöär de eyrste startplaatse vöär den spaansken Grand Prix, mår mos synen wågen midden up de båne stopsetten üm nen hervülbår brandstovproov too können geaven nå de kwalifikatsy. De jüry besloot dat hy de kwalifikatsyregel had ebrökken dy eintrodusered waren nå nen vergelykbår incident by den kanadeesken Grouten Prys van 2010 wår Hamilton by betrökken was. De jüry slöt hem uut van de kwalifikatsyresultåten en setteden hem terüg når de achterkante van et startveld; mår Hamilton endigeden undanks dit as achtsten vöär  Button, den as tynden wyr estarted.
[[Bestaand:Lewis_Hamilton,_United_States_Grand_Prix,_Austin_2012.jpg|rechts|duum|Hamilton tydens de parade van de koureurs by den Grouten Prys van de Vereynigde Ståten van 2012.]]
Hamilton behaleden syne eyrste oaverwinning van et seisoon by den kanadeesken Grand Prix&amp;nbsp;– wårdöär hy disse race vöär de darde mål wön&amp;nbsp;– nådat hy Fernando Alonso in de slotfase had inehaled.

Hamilton wön den hongaarsken Grand Prix up 29 jüly 2012 wårmed hy syne tweyde oaverwinning van et seisoon behaleden. Hamilton, sammen med den leider in et kampioonskap Fernando Alonso, gav up in den belgisken Grand Prix nådat hy betrökken was in nen ungeval med meyrdere wågen in de eyrste bochte van de race. Romain Grosjean wyr anewesen as verantwöärdeliken van et ungeval en kreg nen uutsluuting van eyn race. Hamilton kwam terüg med nen eyrste startplaatse vöär dem italiaansken Grand Prix en leidden et groutsten deyl van de race wårmed hy syne darde oaverwinning van et seisoon behaleden en den hoop up et winnen van et (individuelen) kampioonskap leavend too holden. Hamilton kwalificereden sich by den singaporeesken Grouten Prys weder vöär de eyrste startplaatse, mår had too måken med nen versnellingsbak den tydens de race faleden. Hy gav ok up doo hy an de leiding reden van den Grouten Prys van Abu Dhabi, vöärdat hy den Grouten Prys van de Vereynigde Ståten in Austin wön. Hamiltons seisoon endigeden med noch ne eyrste startplaatse en upgave in den brasiliaansken Grand Prix, wår hy betrökken was in nen botsing med Nico Hülkenberg terwyl hy an de leiding reed an et ende.

=== Mercedes ===

==== Et seisoon van 2013: Eyrste oaverwinning med Mercedes ====
[[Bestaand:Lewis_Hamilton_2013_Malaysia_FP2_2.jpg|duum|Hamilton tydens ne vrye training van den maleysisken Grouten Prys van 2013.]]
Up 28 september 2012 wyr anekondiged nå vöäl spekülatsy dat Hamilton McLaren sül verlåten nå et seisoon van 2012 season üm by et Mercedes-Benz bedryvsteam an too slüten vanav et seisoon van 2013, nevven Nico Rosberg nådat hy nen dreejårig konkrakt by et team had eteakened.

In syn eyrsten raceweekend vöär Mercedes, den australisken Grand Prix, kwalificereden Hamilton sich as darden en beendigeden de race as vyvden. Hamilton endigeden dardes in Maleysie, wårmed hy syn eyrsten podium behåleden vöär et team, skonwal Nico Rosberg hem neet had möägen inhålen vanweagen teamorders. In de völgende race in China stelleden Hamilton syne eyrste pole position vöär Mercedes veilig.

In Monako, nådat hy vöär de darde mål up ry in de kwalifikatsy van ne race verslågen wyr döär synen teammåt Rosberg, gav Hamilton too dat hy moite had med et bestür van den wågen tydens et remmen. Vöär de race hadden sowal Red Bull as Ferrari formeel beklag egeaven teagen Mercedes vöär wat was vastestelled as deelnemmen an nen illegalen 1.000 kilometer bandentest - nen test van de banden nå 1000 kilometer gebruuk -. Gin van de Mercedes koureurs kreg nen strav vöär et brekken van reagels en Mercedes kreg nen wårsküwing.

Den hongaarsken Grand Prix was de eyrste oaverwinning van Hamilton as Mercedes koureur, den eyrsten britsken koureur den ne Formule Eynrace in nen Mercedes bedryvswågen wint sinds Stirling Moss in den britsken Grand Prix van 1955 up Silverstone. Hamilton wön de race van ne unverwachte eyrste startpositsy, wårby hy uutendelik 11 sekunden vöär nümmer twey Kimi Räikkönen oaver de lyne kwam. Döär et winnen van den hongaarsken Grand Prix beheeld Hamilton syne persoonlike reeks van minstens eyn race vöär den stop in et midden van et seisoon too winnen en stünd tydens den sommerstop veerdes in et individuelen kampioonskap. By den belgisken Grand Prix behåleden hy syne vyvde en låtste pole position van et seisoon en beendigeden de race as darden. Skonwal hy de reste van et seisoon gin podiums  meyr behåleden, heelp ne reeks finishes med pünten hem veerdes too endigen an et ende van et seisoon.

==== Et seisoon van 2014: Tweyde werldtitel ====
[[Bestaand:Lewis_Hamilton_2014_China_Race.jpg|duum|Hamilton by den Grouten Prys van China van 2014. Döär de race too winnen behålden Hamilton vöär et eyrst in syne Formule Eynkarriere dree oaverwinningen up ne ry.]]
Nen nyen reagel in et seisoon van 2014 stünd koureurs too üm nen ünyk wågennümmer too kysen vöär de reste van öäre karriere. Hamilton koos 44, et sülvden nümmer dat hy in synen karttyd gebrükeden.

Nå test vöärav an et seisoon in Jerez wyr Mercedes wyds as favoryt esen vöär 2014 ümdat sy nen seaker snelheydsvöärdeyl lekken too hebben oaver andere teams. Dit wyr wåremåked by den australisken Grand Prix wår Hamilton de eyrste startpositsy behåleden. Hy mos upgeaven, mår Rosberg dominereden en wön med meyr as  20 sekunden. In Maleysie wyr Hamiltons potentieel wåremåked terwyl hy van de eyrste startpositsy wön in nen 1-2 van Mercedes, den eyrsten sinds 1955. In Bahrein was Mercedes neet too stoppen terwyl Rosberg de eyrste startpositsy had wårby Mercedes den eyrsten ry -de eyrste twey positsys- besetteden. Hamilton had ne bettere start mår had noch nen swår gevecht med Rosberg in et eyrsten deal van de race. Mercedes koos verskillende startegyen vöär öäre koureurs en Hamilton måkeden nen gat med de snellere banden. Mår den safety car wyr inesettet nådat den Sauber van Esteban Gutiérrez was eråked döär den Lotus van Pastor Maldonado. Hamilton mos den stryd angån med Rosberg in ne medsleppende race når de finish med ne spannende wyl-teagen-wylrace. Uutendelik wön Hamilton, wårmed hy vöär et eyrst sinds et seisoon van 2010 twey oaverwinningen up ne ry behåleden, doo hy in Türkeye en Kanada wön.
[[Bestaand:Hamilton_and_Putin.jpg|links|duum|Hamilton wördet efelisiteard döär [[Vladimir Poetin|Vladimir Putin]], de president van Rüsland, nå et winnen van den eysten rüssisken Grand Prix in 2014.]]
De dominantsy van Mercedes wyr wyder bevestiged in China wår Hamilton de eyrste startpositsy behåleden en dan elke runde an de leiding reed terwyl synen teammåt tweyds endigeden. Dit måkeden nen dreetal van oaverwinningen up ry kompleet, et eyrsten in de karriere van Hamilton. Mercedes ging wyder med domineren in Spanje wår Hamilton upny de eyrste startpositsy behåleden en wön&amp;nbsp;– syne veerde oaverwinning achtereyn – undanks starke kompetitsy van teammåt Nico Rosberg den tweyds endigeden. In Monako kwalificereden Hamilton sich as tweyden achter Rosberg. Rosberg wyr döär de jüry undersucht nådat hy de untsnappingsroute had enömmen by den Mirabeau-hook. De upvölgende geyle vlaggen verplichteden Hamilton in too holden an et ende van de sessy, wat Hamilton nen kans up de eyrste startpositsy had können kosten. Rosberg wyr vryesprökken van eynige fout in dat incident. Rosberg wön de race terwyl Hamilton tweyds endigeden. Tydens de kwalifikatsy van den düütsken Grand Prix deden de remmen van Hamilton et neet en mos hy as twintigsten starten mår hy kon dardes endigen. Nen motorbrand by de kwalifikatsy vöär den hongaarsken Grand Prix beteakeneden dat hy achteran in de pitstråte mos starten van wår hy weerüm dardes kon wörden, vöär Rosberg, skonwal hy van synen raceingenieur synen teammåt vöärby mos låten gån.

By de eyrste race nå den sommerstop in Belgie, nam Hamilton de leiding van Rosberg oaver by de start mår ne botsing tüsken öär in de tweyde runde gav hem nen lekken band en hy trök sich låter terüg uut de race. Dårnå wön hy de italiaanske en singaporeeske Groute Prys, beide van de eyrste startpositsy, wårmed hy de leiding nam in et kampioonskap. Dit wyr evolged döär oaverwinningen in den japansken Grand Prix&amp;nbsp;– den wyr underbrökken döär heavigen reagenval&amp;nbsp;– en de Groute Prys van Rüsland en de Vereynigde Ståten wårmed hy vöär et eyrst in syne karriere vyv oaverwinningen up ne ry behålden. Syne tynde oaverwinning van et seisoon was ok de 32e van syne karriere, de meyste oaverwinningen van alle britske koureurs. Hamilton wyr werldkampioon nådat hy den Grouten Prys van Abu Dhabi wön, hy versloog teammåt Rosberg med 67 pünten, nådat den wågen van Rosberg mechaniske probleymen kreg tydens de race. Hamilton sei in et vråggesprek by et podium &quot;Dit is den besten dag van myn leaven&quot;. An et ende van et jår, untving Hamilton den prys vöär de sportpersoonlikheyd van et jår van de BBC.

==== Et seisoon van 2015: Darde werldtitel ====
[[Bestaand:Lewis_Hamilton_2015_Malaysia_FP3_1.jpg|duum|Hamilton in den Grouten Prys van Maleysie van 2015]]
Hamilton kon profiteren van nen vervölg van de dominantsy van Mercedes an et begin van et seisoon van 2015, as den nyen W06 Hybrid meyr ründjens voltoieden as elken anderen wågen en deed dat med mår eynen krachtbrun. By de oapeningsrace in Australie kwalificereden Hamilton sich vöär de eyrste startpositsy, 0,594 sekunden rapper as teammåt Rosberg en 1,391 sekunden vöär den Williams van Felipe Massa's Williams den as darden starteden. Hamilton wön vervölgens de race vöär Rosberg up de tweyde plaatse, med den Ferrari van Sebastian Vettel as darden up 34 sekunden achterstand. In Monako verlöär hy syne eyrste positsy an synen teammåt Rosberg nå 65 runden lang an de leiding van de race too hebben ereden döär nen fout den by den pitstop döär syn team was emåked, wårnå hy uutendelik dardes endigeden.
[[Bestaand:Hamilton_Canada_2015.jpg|links|duum|Hamilton vyrt syne oaverwinning in den Grouten Prys van Kanada van 2015]]
Vöärafgånd an den Grouten Prys van Monako, kondigeden Mercedes an dat sy et konkrakt van Hamilton med drey jår hadden verlänged, wårmed hy töt et ende van et seisoon van 2018 by et team wyr ehölden. Hyrup volgeden månden van kontraktbesprekkingen den wyd epublisered wyren tüsken den koureur, den koos vöär sichself too underhandelen en et team. Den deal skynt meyr as £100 miljoon weerd too wean oaver de vülle drey jåren, wat Hamilton eynen van de bestbetålde koureurs in de Formule Eyn måket. Et wyr ok vermelded dat et verlängden kontrakt Hamilton et recht gav um syn eigen beyldrechten by too holden, wat as ungewöän wördet beskowed in den sport en um syne wågen wårmed hy kampioonskappen had ewönnen net as de troffeen dy hy versåmelet.

Nå nen winlosen start an den europeesken tuur, wön Hamilton den britsken Grand Prix vöär de tweyde mål up ne ry en de darde mål in totål, wårmed hy ok et 45 jår olde rekord van Jackie Stewart van et antal rundes an de leiding ereden ehad hebben in achttyn upeynvölgende Groute Prys verbrak. Hy endigeden sesdes in nen hongaarsken Grand Prix wårin vöäl was eskeden, wat ok syne upeynvölging van 16 finishes up et podium up ne ry beendigeden, de up eyn nå langste in de geskydenis van de F1. Hamilton wön de völgende twey races in Spa en Monza en breidden syne leidende positsy oaver Nico Rosberg, den in de låtste race mos upgeaven vanweagen falen van den motor, uut når 53 pünten. By den singaporeesken Grand Prix, kön Hamilton sich as vyvden kwalificeren vöär teammåt Nico Rosberg en hy was uperükked når de veerde plaatse in de race vöärdat hy mos upgeaven vanweagen nen probleym med den krachtbrun. Med et winnen van den Grouten Prys van de Vereynigde Ståten versekereden Hamilton sich drey races vöär et ende van syn darden individuelen kampioonskap.

==== Et seisoon van 2016: Tweyds achter Rosberg ====
By de oapening van et seisoon, den australisken Grand Prix, kwalificereden Hamilton sich vöär de eyrste startpositsy. Skonwal had hy nen slechten start van de race mår hy herstelleden sich en endigeden tweyds achter synen Mercedesteammåt Nico Rosberg. In de tweyde race van et seisoon, den Grand Prix van Bahrein, kwalificereden Hamilton sich weaderum vöär de eyrste startpositsy. In de eyrste runde was der skonwal nen botsing tüsken hem en Bottas, wårvöär Bottas kreg nen strav wårby hy döär mocht ryden. Hamilton herstelleden sich en beendigeden de race as darden achter Rosberg en Räikkönen. In de völgende race, den chineesken Grand Prix, had Hamilton gin tyd neaderesetted in de kwalifikatsy en starteden hy achter in et startveld. Hy kwam tydens de race töt an de vyvde positsy mår wyr inehåled döär Räikkönen en Ricciardo teagen et ende van de race um as seavenden too endigen. In de veerde race van et seisoon, den rüssisken Grand Prix, had Hamilton gin tyd neaderesetted in et darden deal van de kwalifikatsy, wårdöär hy in tynde positsy starteden. Hy endigeden tweyds achter Rosberg, undanks dat hy nul wåterdrük had in de låtste 16 runden.

In de völgende race in Spanje leggeden Hamilton beslag up de eyrste startpositsy, vöär Rosberg. Beyde koureurs hadden nen gooden start, mår Rosberg håleden Hamilton in by de buutenkante van buchte 1. In de völgende pår buchten kwam den wågen van Rosberg terecht in nen inkorrekten stand van den motor vanweagen nen fout den den Düütsker had emåked in de startrunde. Dat beteakeneden dat hy langsåmer as Hamilton uut buchte 3 kwam en Hamilton van hem de leiding oavernam. Rosberg blokkereden den döärgang en dwung Hamilton når et gras wår hy de kontrole verloor, hy dråieden når Rosberg too en dårdöär lagen beyde koureurs uut de race. De jüry sag et as nen raceincident en beslöät dat Hamilton gelyk had  med synen oavernåmepoging terwyl hy uutendelik 17 kilomeater per ure rapper uut buchte 3 kwam as Rosberg. De botsing tüsken Hamilton en Rosberg in de oapeningsrunde beteakeneden dat beyde Mercedeswågen sich direkt terügtrökken. De jüry beslöät achterav dat de botsing nen raceincident was.
[[Bestaand:Hamilton_-_2016_Monaco_GP_02.jpg|links|duum|Hamilton underweg når de oaverwinning in den Grouten Prys van Monako van 2016]]
Hamilton, den now 43 pünten achter Rosberg stond, begön et gat too oaverbrüggen döär in Monako en Kanada too winnen vöär respektivelik Daniel Ricciardo en Sebastian Vettel, mår nen ungeval in de kwalifikatsy van de race in Baku en nen probleym med de avstelling van den motor beteakeneden dat hy vyvdes endigeden. Hamilton wön vervölgens den oustenryksken Grand Prix undanks nen botsing med Rosberg in de låtste runde. Nen weak låter, måkeden Hamilton syn dreetal thuusoaverwinningen by den britsken Grand Prix kompleet, wårdöär synen teammåt by Mercedes noch med eyn pünt an de leiding van et kampioonskap stond. Hy kwam an de leiding in et kampioonskap in de völgende race in Hungarye en vergröäteden synen vöärsprong når 19 pünten nå in Düütskland, wår Rosberg veerdes endigeden, too winnen.

Mår nå den sommerstop verslechtereden et seisoon van Hamilton. Ümdat Mercedes koos ne party startstravven too aksepteren üm nye underdealen up te bowen, wyr Hamilton verplicht van de 21e positsy too starten in Belgie. Hy håleden vöärdeyl uut kontakt tüsken Vettel, Räikkönen en Verstappen in de eyrste runde döär sich når vöären too ryden in et veld tötdat nen swår ungeval by Eau Rouge wårby Kevin Magnussen betrökken was vöär nen rouden vlag sörgeden. Doo de race sich vöärsetteden, was Nico Rosberg an de leiding van de race töt an et ende by den eblökten vlag, terwyl Hamilton uutendelik as darden endigeden nådat hy Daniel Ricciardo neet had können inhålen. Rosberg verkleineden in de völgende race in Italie de leiding van Hamilton in et kampioonskap töt twey pünten, wårby hy vöärdeyl håleden uut den trågen start vanav de eyrste positsy van Hamilton en vrog de leiding nam dee neet meyr bedreiged wyr tydens de reste van de race. Hamilton veel by den start terüg töt de vyvde positsy, mår herstelleden sich in de oapeningsrunden når de veerde plekke en gebrukeden strategy um uutendelik vöär de Ferraris van Vettel en Räikkönen too endigen.
[[Bestaand:Lewis_Hamilton_engine_failure_2016_Malaysian_GP_2.jpg|rechts|duum|Et fålen van den motor van Hamilton in Maleysie was en belangryk moment in et gevecht üm et kampioonskap.]]
Rosberg nam de leiding weader oaver in Singapore, den sich kwalificereden vöär de eyrste startpositsy terwyl Hamilton mos ryden vöär de darde positsy nådat hy mechanisken probleymen had ehad en ryfouten had emåked. Hamilton lek de leiding weader oaver too nemmen nå ruum an de leiding too hebben ereden in den maleysisken Grand Prix, mår hy gav up 16 runden vöär et ende van de race med fålen van den motor, wårdöär Daniel Ricciardo an de leiding kwam van de race, terwyl Rosberg dardes endigeden, wårmed hy syne leiding in et kampioonskap uutbreideden når 23 pünten.

Rosberg breideden synen vöärsprong in et kampioonskap wyder uut når 33 points in Japan, wårby hy in de race in eyrste startpositsy vertrök en wön. Undertüsken had Hamilton weader nen slechten start, wårby hy terügveel van de tweyde positsy by den start når de achtste an et ende van de eyrste runde. Hy herstelleden sich med ne andere pitstrategy wårdöär hy weader dardes was in et låtste deal van de race mår hy kön Max Verstappen neet inhålen en endigeden as darden, wårdöär hy now nen achterstand van 33 pünten up Rosberg had en hy neet meyr eigenhändig et kampioonskap kön winnen. Dit resultåt verseakereden Mercedes van de darde werldkampioonskapstitel vöär konstrukteurs up ne ry. Hamilton begön de leiding van Rosberg too verminderen döär as eyrsten man in nen 1–2 finish in de Vereynigde Ståten too endigen. Hamilton leidden ok nen 1–2 uutslag van Mercedes in Meksiko en in Brasilie, wår hy de swår verreagende race dominereden en nen ny dreetal oaverwinningen kompleet måkeden. Mår ümdat Rosberg tweyds endigeden in de race, mos Hamilton um et kampioonskap too winnen, den Grouten Prys van Abu Dhabi winnen terwyl Rosberg veerdes ov låger mos endigen.

In Abu Dhabi behåleden Hamilton de eyrste startpositsy vöär Rosberg en had up hem nen vöärsprung vöär et gröytsten deal van de race.  In de låtste runden van de race ging Hamilton teagen teamorders in, eyrst van synen raceingenieur en dan van den technisk direkteur van et team en hy vertrågeden ekspres üm Nico Rosberg terüg too dringen in de achtervölgende groop an et ende van de ende üm rivålen  Vettel en Verstappen uut too nöydigen üm synen teammåt in too hålen, wat dertoo had eleided dat hy et individuelen kampioonskap sül winnen. Mår Rosberg kön syne positsy vasteholden üm up de tweyde plaatse too endigen, genog üm de titel too winnen med 385 pünten teagenoaver de 380 van Hamilton. Under drük evrågd ov Hamilton ne sanktsy ov sölvs ne uutslüting kön krygen, antwoordeden Toto Wolff: &quot;Alles is möägelik&quot;, skonwal der ging strav oapenbår wyr emåked. Anderen hebbet hem estööned med et principe dat &quot;koureurs vry bünt üm too racen&quot;. Nå de race ontkenneden Hamilton dat hy sküldig was ewest van slecht gedrag, wårby hy sei &quot;Ik denke neet dat ik wat gevöärliks heb edåne&quot;, &quot;Ik was an de leiding, düs ik bepåleden et tempo. So bünt de reagels.&quot;

==== Et seisoon van 2017: Veerde werldtitel ====
[[Bestaand:Lewis_Hamilton_2017_Catalonia_test_(27_Feb-2_Mar)_Day_1.jpg|rechts|duum|Hamilton tydens et testen in et vöärseisoon van 2017.]]
In december 2016, vyv dågen nådat hy et werldkampioonskap had ewönnen, kondigeden Rosberg syne terügtrekking uut de sport an. Williamskoureur Valtteri Bottas wyr in january anekondiged as synen vervanger by Mercedes. By de seisoonsoapening in Australie behåleden Hamilton de eyrste startpositsy vöär Sebastian Vettel en synen nyen teammåt Bottas. Tydens de race, måkeden hy nen vroggen pitstop en kwam der achter den Red Bullwågen van Max Verstappen uut. Skonwal hy seyr dichte by den Red Bull was, lükkeden et hem veer runden lange neet üm dee in too hålen, wat der uutendelik too leideden dat Vettel de oaverwinning kön behålen, terwyl Hamilton slechts as tweyden kön endigen. Disse race köndigeden nen ende an de dominantsy van Mercedes van de vöärbye twey seisoonen an.

In de tweyde race van et seisoon in China, starteden Hamilton weader vanav de eyrste positsy. Hamilton verdeadigeden syne eyrste positsy metean med nen rappen en foutlosen start en wyr neet meyr bedreiged in de reste van de race. Nevven dat hy de 54ste oaverwinning van syne karriere behåleden, leideden Hamilton alle runden en setteden hy de snelste runde neader, wårdöär den Mercedeskoureur den darden 'Grand Slam' van syne karriere behåleden. Hamilton evenåreden ok et karriererekord van Jim Clark van 11 &quot;dreetallen&quot; – races ewönnen vanav de eyrste startpositsy terwyl hy de rapste runde neaderesettet hevt – wat hem edealed tweyds plaatsden up de ewige lyste.

In Bahrein, de darde race van 2017, wyr Hamilton in den stryd üm de eyrste startpositsy verslågen döär Bottas. Hy wyr inehåled döär Vettel by den start en kreg dan nen strav van vyv sekunden vöär et too langsåm ryden in de pitstråte, mår herstelleden sich üm tweyds too endigeden achter rivål vöär et kampioonskap Vettel. Nå de race veruntsküldigeden hy sich oapenbår by et team vöät den strav den hy untvangen had, mår hy nuumeden ok syne sörgen oaver de snelheyd van synen wågen. In de völgende race in Sotsji, Rüsland, had Hamilton et heyle weakende moite med de snelheyd en kwalificereden hy sich as veerden. In de race endigeden hy as veerden, terwyl synen teammåt Bottas syne eyrste oaverwinning in nen Grand Prix oit behåleden.

Mercedes bracht nen reeks verbetteringen an de motoren an vöär den spaansken Grand Prix en in de kwalifikatsy pakkeden Hamilton de eyrste startpositsy vöär Sebastian Vette van Ferraril. Vettel håleden Hamilton in by de eyrste buchte, den neet in ståt was in te hålen tötdat Vettel 14 ründen låter nen pitstop måkeden. Hamilton blef buuten tötdat hy nen pitstop deed under den ''Virtual Safety Car'', wårmed hy tyd wön up Vettel den synen pitstop ne runde låter deed. Vettel kwam nevven Hamilton uut de pitstråte en de twey råkeden mekanders wylen as Hamiltonvan de båne wyr edwungen en achterstand up Vettel upleep. Hamilton håleden Vettel by vöär de leiding in runde 44 en heeld et vaste üm de race too winnen, wat de leiding van Vettel in et kampioonskap terügdrung töt ses pünten en de vöärsprung van Mercedes in et kampioonskap vöär konstrukteurs töt acht pünten up Ferrari uutbreideden. Twey weaken låter in Monako, terwyl Ferrari de eyrste twey startpositsys besetteden, kwalificereden Hamilton sich as 14den terwyl hy moite had üm syne banden up too warmen mår ok syne låtste -vrye- runde verhinderd wyr döär nen incident wår Stoffel Vandoorne by betrökken was. Hamilton herstelleden sich en endigeden seavendes, terwyl Vettel Räikkönen inhåleden tydens de fase van de pitstops üm de race too winnen en syne leiding in et kampioonskap når 25 pünten up Hamilton uut too breiden.[[Bestaand:First_corner,_GP_of_Canada_2017_(35203105871).jpg|links|duum|Hamilton wön den Grouten Prys van Kanada van 2017 vanav de eyrste startpositsy üm de eyrste 1–2 finish van Mercedes van et seisoon too bewerkstelligen.]]
Nå dat resultåt, behåleden Hamilton de eyrste startpositsy in Kanada, wårmed hy gelyk kwam med synen held Ayrton Senna med de 65e mål (up de eysrte startpositsy) in syne karriere. Hy kreg eynen van de olde helmen van Senna aneboden, nen givt van de family van den douden Brasiliaan vöär et gelykkommen med syn rekord. Nå et untvangen van den givt, was Hamilton språkelous vöär nen moment, vöärdat hy sei: &quot;Ik trille. Ik wet dat Ayrton vöär velen van owlüden owen favoriten koureur was en dat was hy ok vöär myn. Hy inspirereden myn üm too kommen wår dat ik vandage bün, dus üm dit too untvangen is den gröysten eer&quot;. Hamilton wön,terwyl hy alle ründen van de race an de leiding reed en de snelste runde neaderesettet had vöär synen tweyden Grand Slam van et seisoon.

Hamilton verseakereden sich vöär de vyvde mål van et seisoon van de eyrste startpositsy by den Grouten Prys van Azerbeidjan, terwyl hy den achterstand up den leider in et kampioonskap Vettel probereden too verkleinen. Hamilton had nen goden start, terwyl Vettel uprükkeden når de tweyde plaatse nådat Bottas en Räikkönen in den eyrsten sektor wyren ebotsed. De race sat vul med incidenten, med dree safety cars en nen rouden vlag. Jüüst vöärdat de tweyde safety carperiode endigeden, botseden Vettel teagen den achterkant van den wågen van Hamilton en besküldigeden synen rivål van et hem uutdågen döär syne remmen uut too testen, mår de telemetriske data van de FIA toneden an dat Hamilton syne remmen neet had ebruked. Eynige momenten låter, kwam Vettel langssyde en den Mercedes van Hamilton avsnydeden terwyl sy sich vöärbereideden up nen herstart, wårvöär hy den strav kreg dat hy tyn sekunden stille mos stån. Skonwal had Hamilton nen pår runden eyrder nen pitstop motten måken vöär nen lössen vöärkant, kwam Vettel når vöären en blev hy Hamilton vöär wårmed hy 14 pünten vöär kwam in den tüskenstand. Hy kreg ginne wydere bestravving, mår nam de volledige verantwöärdelikheyd, bracht ne püblike veruntsküldiging an Hamilton uut en bekenneden de kommende 12 månden in synen personliken tyd vry too süllen måken vöär underrichtsaktiviteyten tydens nen antal FIA kampioonskappen en evenementen.

In Oustenryk, kwalificereden Hamilton sich dardes achter Vettel, terwyl Bottas de eyrste startpositsy behåleden. Hy untvangeden nen strav van vyv startplaatsen nådat synen wågen ne unanekondigede verwisseling van den versnellingsbak nöydig had, wårdöär hy de race as achtsten begön. Hamilton beendigeden de race as veerden, terwyl Bottas syne tweyde oaverwinning in nen Grouten Prys oit behåleden. Vettel endigeden tweyds wårmed hy synen vöärsprung in et kampioonskap når 20 pünten up Hamilton uutbreideden.
[[Bestaand:2017_British_Grand_Prix_(35895436386).jpg|rechts|duum|Hamilton behålden synen vyvden Grand Slam van syne karriere en synen darden van et seisoon in den britsken Grand Prix.]]
By den britsken Grand Prix, kwalificereden Hamilton sich vöär de eyrste startpositsy, med nen tyd den meyr as ne halve sekunde rapper was as den tweydseplaatseden Räikkönen. De race wyr ewönnen döär Hamilton, den gelykkwam med et rekord med synen darden grand slam van et seisoon, startend van de eyrste startpositsy, terwyl hy alle ründen van de race had eleided, de rapste runde had neaderesetted en med 14 sekunden vöärsprung up synen Mercedes-teammåt Bottas wön. Med syne vyvde oaverwinning in den britsken Grand Prix kwam hy gelyk med de rekords van Alain Prost en Jim Clark, dy allebeide ok vyv mål disse race hadden ewönnen. Dårenteagen had synen rivål in et kampioonskap Sebastian Vettel laste van et fålen van syne banden med twey ründen too gån en endigeden dårnå seavendes. Dårdöär nam synen vöärsprung up Hamilton in de individuelen tüskenstand av töt eyn pünt.

De völgende weak endigeden Hamilton veerdes in Hungarye, achter Bottas. Dit leideden töt wat kontroversy ümdat Bottas eyrstens vöär Hamilton lag, mår, ümdat Vettel skade an syn stüre had en Räikkönen synen teammåt neet kön inhålen, vörmden sich ne ry wågen achter de Ferraris. Terwyl Bottas Räikkönen neet kön inhålen, vrågeden Hamilton üm syne plaatse too wisselen med Bottas üm beyde Ferraris in proberen too hålen. Ümdat hem dat neet lükkeden, gav Hamilton de positsy terügge an Bottas by de låtste buchte van de låtste runde. Vettel wön de race en breideden synen vöärsprung in et individuelen kampioonskap up Hamilton uut töt 14 pünten en den vöärsprung van Mercedes in et kampioonskap vöär konstrukteur wyr terügebracht töt 39 pünten up Ferrari.

Hamilton hernam de leiding in et kampioonskap nå nen dreetal oaverwinningen nå den sommerstop. Tydens de kwalifikatsy vöär den belgisken Grand Prix behåleden Hamilton vöär de 68e mål in syne karriere de eyrste startpositsy en setteden den rapsten rundetyd oit neader up et Cirkuit van Spa-Francorchamps (1:42.553) terwyl synen rivål vöär et kampioonskap Vettel sich nevven hem up den eyrsten startry kwalificereden. By syne 200e race in de Formule Eyn behåleden Hamilton syne vyvde oaverwinning van et seisoon in nen spannend gevecht med Vettel den de heyle race vlakby Hamilton kön blyven, mår hem neet vöärby kön gån.

Ne weak låter by den italiaansken Grand Prix behåleden Hamilton syne 69e eyrste startpositsy, wårmed hy Michael Schumacher vöärbyging vöär de meyste eyrste startpositsys allertyden. Tydens de natte kwalifikatsyrunde pakkeden Hamilton de eyrste startpositsy med 1,148 sekunden up Verstappen in Q3, wat by verre et gröytsten verskil was van et seisoon. Hamilton setteden syne eyrste startpositsy üm in syne sesde oaverwinning van et seisoon, wat ok beteakeneden dat hy de leiding in et kampioonskap oavernam van Vettel med dree pünten. Bottas endigeden tweyds terwyl Mercedes syne meyst dominante race van et seisoon töt dan too vyrden med öären darden 1-2 finish van et seisoon. Med de europäske ründen van et seisoon edåne en seaven runden too gån, had Mercedes ok nen vöärsprung van 62 pünten in et kampioonskap vöär konstrukteurs up Ferrari.

Mercedes had et moilik tydens de kwalifikatsy van den singaporeesken Grand Prix. Vettel behåleden de eyrste startpositsy terwyl Hamilton slechts vyvdes wyr, achter beyde Red Bulls en den tweyden Ferrari van Räikkönen. Tydens den eyrsten, döär reagen ekenmarkeden, nachteliken Grand Prix oit, nam Hamilton de leiding in de eyrste runde nå nen botsing in buchte eyn wårby Räikkönen, Verstappen en Vettel betrökken waren en wårdöär sy öäre wågen terüg mosten trekken. Hy behåleden vervölgens de oaverwinning dy unwårskynlik had eleken döär Ricciardo van sich av too holden tydens dree herstarts achter den safety car restarts in et låtsten deyl van de race.
[[Bestaand:Max_Verstappen_overtaking_Lewis_Hamilton_2017_Malaysia_2.jpg|links|duum|Max Verstappen hålden Hamilton in, den en probleym med synen motor had, vöär den leiding in den maleysisken Grand Prix van 2017.]]
Döärdat sy gröyte möilikheyden hadden med den upbow nå et introduceren van en ny pakket verbetteringen by den maleysisken Grand Prix, was Mercedes meyr as ne sekunde langsåmer as Ferrari up vrydag. Mercedesbås Toto Wolff sei dat den wågen nen belangryk probleym had dat sy neet hadden können vinden. Up såterdag besloot et team üm verskillende programmas nevven eynander too too passen, wårby Bottas et nyen aeropakket ebrükeden en Hamilton de olde versie ebrükeden. Vettel had probleymen med syn motorblok en sül as låtsten starten terwyl Hamilton syne 70e eyrste startpositsy van syne karriere behåleden en underwyl setteden hy nen ny rekord van de rapste runde van disse båne neader. Skonwal sy in de kwalifikatsy nen rappen wågen hadden, was et racetempo van Mercedes langsåmer as dat van Red Bull en nådat hy de leiding vasteheeld nå den start, mos Hamilton de leiding in de veerde runde an Verstappen avgeaven terwyl hy nen probleym med et MGU-K (''kinetisk motorgeneratoronderdeyl'') van synen wågen up mos lossen. Hy behåleden de tweyde plaatse en breidden synen vöärsprung in et kampioonskap up nen herstellenden Vettel, den veerdes endigeden, uut.

Tydens de kwalifikatsy vöär den japansken Grouten Prys, behåleden Hamilton vöär et eyrst de eyrste startpositsy up Suzuka en verbrak hy et bånerekord dat eyrder van Michael Schumacher uut 2006 was med meyr as 1,6 sekunde. Terwyl rivål vöär den titel Vettel nå veer ründen upgav, heeld Hamilton Max Verstappen edürende de race av, ündanks klachten oaver trillingen van de motor in de låtste ründen, üm syne achtste oaverwinning van et seisoon too behålen en synen vöärsprung in et kampioonskap uut too breiden når 59 pünten.

Hamilton brak nen ander rekord tydens de kwalifikatsy vöär den Grouten Prys van de Vereynigde Ståten. In winderige ümstandigheyden behåleden Hamilton syne 72e eyrste startpositsy en synen 117en start up den eyrsten ry, wårmed hy nen ny rekord van meyste starts up den eyrsten ry neadersetteden en et rekord van Michael Schumacher van 116 vöärbyging. Hamilton verloor syne leiding eyrstens an Vettel mår volgeden dichte en håleden Vettel uutendelik in runde 6 in üm de leiding too nemmen en dårnå too winnen, wårmed hy Mercedes an syne veerde upeynvolgende kampioonskapstitel vöär konstrukteurs too behålen. Döär de oaverwinning breidden den vöärsprung van Hamilton in et individuelen kampioonskap sich töt 66 pünten uut, wat beteakeneden dat ne vyvde plaatse in de völgende race in Meksiko enog sül weasen üm de titel too pakken med noch twey race too gån.

In Meksiko vechteden Hamilton, nådat hy as darden was ekwalificered, vöär syne positsy med Vettel en Verstappen tydens de eyrste pår büchten tötdat der kontakt tüsken Vettel en Hamilton kwam wårdöär de vöärkant van de wågen van den eyrsten beskadigeden en Hamilton lekreed. Dårdöär mosten beyde koureurs an et ende van de eyrste runde nen pitstop måken, wårna sy achteran in et veld weader ansloten. Vettel kwam weader når vöären üm veerdes too endigen, terwyl Hamilton, den skade had an et luchtrooster en de underkante van synen wågen van de botsing in de eyrste runde, neagendes wyr. Skonwal behåleden Hamilton de titel med noch twey races too gån.

Tydens de kwalifikatsy vöär den brasiliaansken Grouten Prys, måkeden Hamilton nen seldsåmen fout by syne eyrste vrye runde in de eyrste kwalifikatsy en rakeden de hekken nådat hy de kontrole oaver synen wågen verloren had en begön de race dårdöär vanuut de pitstråte terwyl Bottas de eyrste startpositsy behåleden. Hamilton kwam stark terügge döär de meysten in too hålen en veerdes too endigen, minder as ne sekunde achter Räikkönen up de darde plaatse, terwyl Vettel de race wön.

Mercedes dominereden de kwalifikatsy vöär den Grouten Prys van Abu Dhabi wårby Hamilton vöär de tweyde race up ne ry sich achter Bottas kwalificereden nådat Hamilton weader nen foutjen tydens de låtste buchte van syne låtste poging had emåked. Et was de eyrste mål sinds den Grouten Prys van Azerbeidjan dat et team de eyrste startry besetteden. Mercedes sloot et seisoon av med den veerden 1=2 terwyl Bottas vanav de eyrste startpositsy wön en Hamilton neet kön passeren ündanks meyrdere pogingen in de låtste ründen.
====Et seisoon van 2018: Vyvde werldtitel====
[[File:FIA F1 Austria 2018 Handshake after Qualifying.jpg|thumb|right|Et seisoon van 2018 was de eyrste mål in den sport dat twey veermålige werldkampionen -Hamilton en Vettel-  vöär ne vyvde werldtitel stryden süllen.]]
Dit Formule Eynseisoon (2018) was de eyrste mål dat twey veervowdige werldkampionen, Hamilton en Vettel, vöär ne vyvde titel stryden süllet en wyr döär journalisten en fans den ''Fight for Five'' enömed. Hamilton begön et seisoon med ne rekordbreakende seavende mål up de eyrste startpositsy in den australisken Grand Prix mår endigeden uutendelik tweyds axhter Sebastian Vettel, den nen vrog moment achter den virtuelen safety car —veröärsåked döär den verneelden Haas van Romain Grosjean— ebrükeden üm Hamilton too passeren en de positsy vaste too holden töt an den finish. Nådat hy up et podium was eendiged in Bahrein en veerdes was eendiged in Sjanghai, wön Hamilton syne eyrste race van et seisoon in Azerbeidjan, nådat nen fout van Vettel Hamilton in ståt stelleden üm de tweyde plaatse in too nemmen en vervölgens nam hy de leiding in de race oaver van synen teammåt Bottas den med nen ungelükkigen låten lekken band too måken kreg. Döär de oaverwinning kwam Hamilton an de leiding van et kampioonskap vöär de eyrste mål in 2018. Nå de race was Hamilton too låt by de podiumceremony üm Bottas too trousten. By de völgende race, pakkeden Hamilton syne eyrste upeynvölgende oaverwinningen van et seisoon doo hy vanav de eyrste startpositsy in Spanje in den eyrsten 1–2 finish van et seisoon van Mercedes. Skonwal stünd Hamilton de leiding in et kampioonskap in de völgende twey ründen in Monako en Kanada av.  

In den fransken Grand Prix wön Hamilton van de eyrste startpositsy terwyl den leider in et kampioonskap Vettel ne botsing in buchte eyn veröärsåkeden, wat hem terügsloog når de achterkante van et veld van wåruut hy uutendelik vyvdes endigeden, wårdöär Hamilton de leiding in et kampioonskap med 14 pünten terügge kön pakken. In Oustenryk mos Hamilton vöär et eyrst sinds den maleysisken Grouten Prys van 2016 vanweagen nen technisk probleym upgeaven, wårdöär nen (rekord)reeks van 33 races, wårin hy altyd in de pünten was eendiged, sünder upgåve töt ne ende kwam. Döärdat Vettel dardes was eendiged, kwam hy weader an de leiding van et kampioonskap. Ündanks dat hy up de eyrste startpositsy an Silverstone was begönnen, behåleden Hamilton gin thuusoaverwinning nådat hy nå ne botsing med Räikkönen in de eyrste runde virtueel låtstes reed. Ündanks dat herstelleden Hamilton sich üm tweyds too endigen terwyl Vettel de oaverwinning behåleden. In de weak vöär den düütsken Grand Prix teakeneden Hamilton nen tweyjöärig kontrakt med Mercedes, dat töt £40 miljoon (per jår) weerd skynt too weasen, wat Hamilton den bestbetåleden koureur in de geskydenis van de Formule Eyn måked. Nen hydraulisk probleym in de kwalifikatsy beteakeneden dat Hamilton de race slechts as veertynden sül starten. In de race pakkeden Hamilton eyne van de beste oaverwinningen van syne karriere terwyl hy döär et middendeyl van et veld reed en döär de veranderende weersümstandigheyden hen kwam, eholpen döär weader nen fout van Vettel den in de hekken botseden vanav de leidende positsy in syne thuusrace. De leiding in et kampioonskap wyr weader van Hamilton ewörden. Hamilton pakkeden weader upeynvölgende oaverwinningen en syne vyvde oaverwinning van et seisoon terwyl hy van de eyrste startpositsy in Hungarye wön, wårmed hy synen vöärsprung in et kampioonskap når 24 pünten uutbreideden an et begin van den sommerstop.

[[File:FIA_F1_Austria_2018_Nr._44_Hamilton.jpg|thumb|right|Hamilton mos eyne mål in et seisoon upgeaven in den oustenryksken Grouten Prys.]]

Nå den sommerstop had Hamilton weader fantastisken vörm; hy wön veer van de völgende vyv races med ok veer upeynvölgende Grand Prixoaverwinningen. Et seisoon begön weader in Belgie wår Hamilton vöär de sesde mål van et seisoon de eyrste startpositsy behåleden. Skonwal behåleden den Ferrari van Vettel de oaverwinning up et völ kracht eisenden cirkuit van Spa nådat hy Hamilton inhåleden in de eyrste runde. Hamilton profitereden vulledig van weader nen fout van titelrivål Vettel, den runddråieden in de eyrste runde terwyl Hamilton hem an de buutenkant inhåleden en behåleden de oaverwinning up Monza vöär de ougen van de Tifosi nådat hy Räikkönen, den eyrstes lag, med acht ründen too gån inhåleden. In den singaporeesken Grouten Prys, ne båne wår Mercedes moite med presteren had ehad in et hybridetydperk, behåleden Hamilton ne unverwachte eyrste startpositsy med eyne van syne beste ründen van syne karriere. Hamilton sei sölv dat de runde &quot;magisk vuleden&quot;, terwyl teambås Toto Wolff et beskrev as &quot;fonkelend&quot;, deran toovoogend dat &quot;alleynig hy sül weaten wat hy deed in dee runde... et is unwarkelik&quot;. Hamilton setteden syne eyrste startpositsy in de race in ne oaverwinning üm en breideden dårmed synen vöärsprung in et kampioonskap up Vettel, den dardes endigeden achter den Red Bull van Verstappen, uut.

Hamilton behåleden ne kontroversiele oaverwinning in Rüsland wår Mercedes, nådat hy in de pitstops up achterstand van Vettel was ekommen vöärdat hy hem passereden up de båne, teammåt Bottas updroog Hamilton de leiding in de race too geaven üm synen vöärsprung in et kampioonskap up Vettel wyder uut too breiden. Nå de race beskrev Hamilton synen teammåt as &quot;nen echten heer&quot;. Ne indrükwekkende oaverwinning vanav de eyrste startpositsy in Japan, terwyl Vettel sesdes endigeden nå runddråien in de race, evölged döär nen podiumfinish in de Vereynigde Ståten betekeaneden dat Hamilton de titel vöär et tweyden jår up ne ry kön pakken in den meksikaansken Grouten Prys. Hamilton endigeden veerdes in Meksiko en behåleden so de werldtitel med noch twey races too gån. Den upny werldkampioon ewördenen koureur endigeden syn seisoon in geweldigen vörm med upeynvölgende oaverwinningen in de Groute Prys van Brasilie en Abu Dhabi wårmed hy nen ny rekord van meyste kampioonskapspünten in eyn seisoon behåled neadersetteden (408). Hy wyr ok den eyrsten koureur den et totålen antal van 3000 pünten in ne karriere oaverskreed. Hamilton beendigeden et seisoon med 11 eyrste startpositsys, 11 raceoaverwinningen en ne evenåring van et rekord van 17 podiumfinishes.

====Et seisoon van 2019: Sesde werldtitel====
Nådat hy nen kontrakt had eteakened med Mercedes dat töt 2020 sül düren, wyr et bevestiged dat Hamilton syne titel in 2019 sül verdeadigen. Hamilton behåleden syne sesde werldtitel by den Grouten Prys van de Vereynigde Ståten van 2019 en behåleden in et seisoon 11 oaverwinningen, 17 podiüms en 5 eyrste startpositys.

==== Et seisoon van 2020: Seavende wereldtitel ====
Hamilton wön syne seavende werldtitel in 2020, gelyk an et rekord neaderesetted döär Schumacher, in nen seisoon dat heavig beinvlood wyr döär de COVID-19 pandemie. In et verkörteden raceseisoon med seaventeen races, pakkeden Hamilton 11 oaverwinningen (gelyk an syne vöärige persöänlike beste prestatsy, mår in minder races) inklusiv eyne in Portugal, wårmed hy et rekord van Schumacher van 91 oaverwinningen verbrak. Hy behåleden ouk 14 podiums en 10 pole positions. Hamilton misseden den Grouten Prys van Sakhir van 2020 nådat hy COVID-19 had upelopen, wårmed hy vöär et eyrsten sinds syn debut in 2007 ne race misseden. Hamilton pakkeden de titel by den türksken Grouten Prys van 2020 med noch dree ründen too gån en endigeden et seisoon med nen vöärsprong van 124 pünten up synen  teammåt Bottas, den tweyds endigeden in den stand. Midden in de kampagne ''We Race as One'' van de Formule Eyn en nen groienden steun vöär de ''Black Lives Matter-''beweaging, kneeleden Hamilton vöär elke race wårin hy starteden en droog hy tshirts med de tekste &lt;nowiki&gt;''Black Lives Matter''&lt;/nowiki&gt;. Hamilton stund enöyteerd up de vöärlöypige startlyste vöär et seisoon van 2021 as eynen van de twey ryders van Mercedes, skounwal hy noch gin ny konkrakt had eteykend by et team.

====Et seisoon van 2021: Titelstryd med Verstappen====
[[Bestaand:2021 United States Grand Prix 23.jpg|thumb|Hamilton en Verstappen waren betrökken in verskeydene gevechten up de båne gedurende et seisoon van 2021]]
In de oapeningsrundes, kwamen Hamilton en [[Max Verstappen]] van Red Bull rap når vöären as favoriten vöär den titel van 2021.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Brundle |first1=Martin |title=Martin Brundle: Assessing the state of F1's title battle after Max Verstappen's supreme Styria win |url=https://www.skysports.com/f1/news/24096/12344411/martin-brundle-assessing-the-state-of-f1s-title-battle-after-max-verstappens-supreme-styria-win |access-date=13 December 2021 |agency=Sky |publisher=Sky Sports |date=29 June 2021}}&lt;/ref&gt; Döär et seisoon hen wisselden de twey de leiding in et kampioonskap af en strydeden reagelmåtig up de båne, wat vake leideden töt kontroverse en sy gingen med gelyke pünten de [[Grouten Prys van Abu Dhabi van 2021|låtste race van et seisoon]] in (mår Verstappen stund vöär in de standen vanweagen en gröyter antal oaverwinningen). By de beslissende race in Abu Dhabi, haalden Verstappen Hamilton in de låtste van de race in, wårdöär Hamilton synen achtsten titel neet kreeg.&lt;ref name=&quot;benson2021&quot;&gt;{{cite news |last1=Benson |first1=Andrew |title=Abu Dhabi Grand Prix: 'Max Verstappen's win decided by a questionable call' |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/59631665 |access-date=13 December 2021 |agency=BBC |publisher=BBC Sport |date=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;

De ümstandigheyden vöärafgånd an de låtste runde —nåmelik, ne &quot;unesene&quot; upeynvölging van beslissingen emåked tydens nen låten safety car döär den racedirektöör [[Michael Masi]]—waren seyr kontroversieel ümdat sy et &quot;normale protokol&quot; neet volgden. De beslissing van Masi üm allenig de wågen dee al up ne runde achterstand reden de instruktsy too geaven tydens den safety car weder by too kommen - mår allenig dee tüsken Verstappen en Hamilton reden - måkeden et gat tüsken et tweytal unedåne en stelden Verstappen, up nye sachte banden, in ståt de låtste runde direkt achter Hamilton up syne versleten harde banden too ryden.&lt;ref name=&quot;benson2021&quot;/&gt; [[Lando Norris]] van McLaren dacht dat de beslissing van  Masi wear edåne üm ne spannende finish &quot;vöär TV&quot; uut too lokken,&lt;ref&gt;{{Citeer web|datum=12 december 2021|titel=Wo de drang van de Formule1 når drama leideden töt et buugen van de reagels in ne poging üm ne spannende televisyfinish uut too lokken|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-2021-abu-dhabi-grand-prix-result-max-verstappen-wins-world-championship-appeal-rules-regulations-michael-masi-latest-news-lewis-hamilton/news-story/369a5504eec1a41d66f77ec3a516c4e9|access-date=13 december 2021|website=Fox Sports|language=en}}&lt;/ref&gt; terwyl [[George Russell (racekoureur)|George Russell]] van Williams de beslissing as&quot;absoluut unakseptåbel&quot; beskreev.&lt;ref&gt;{{Cite tweet |author= George Russell |user= GeorgeRussell63 |number= 1470040401323175950|date= 12 December 2021 |title= Max is an absolutely fantastic driver who has had an incredible season and I have nothing but huge respect for him, but what just happened is absolutely unacceptable. I cannot believe what we’ve just seen. |access-date= 12 December 2021 |link= https://twitter.com/georgerussell63/status/1470040401323175950}}&lt;/ref&gt; Teagen et ende van de låtste runde sei Hamilton teagen syn team oaver den radio, &quot;Dit is emanipuleerd, man&quot;.{{r|manipulated2021}} Daniel Ricciardo van McLaren, den eynen van de achterblyvers was dee neet terügge mochteden kommen, sei: &quot;[Ik bun] bly dat ik der gin deyl van uut måk. Wat der net ouk mag ebeurd weasen, et lek vry [rår]&quot;.&lt;ref name=&quot;galloway2021&quot;&gt;{{Citeer web |titel=GP Abu Dhabi: FIA segt dat kontroverse oaver låtste runden 'et imago van et kampioonskap verbleket' en beloavt en oaversicht vöär 2022  |url=https://www.skysports.com/f1/news/15740/12496705/abu-dhabi-gp-fia-says-controversy-around-final-laps-tarnishing-the-image-of-the-championship-and-promises-review-for-2022 |work=Sky Sports |date=15 december 2021 |archive-url=https://archive.today/oy2lx |archive-date=16 december 2021 |last=Galloway |first=James}}&lt;/ref&gt; Nå de race feliciteerden Hamilton Verstappen med syne oaverwinning.&lt;ref name=&quot;manipulated2021&quot;&gt;{{citeer web |titel= GP Abu Dhabi: Lewis Hamilton beweerden in nen radioboudskap dat de beslissende race van de F1 'emanipuleerd' wear|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12494989/abu-dhabi-gp-lewis-hamilton-claimed-f1-title-deciding-race-was-manipulated-in-radio-message |datum=13 december 2021 |archive-url=https://archive.today/a3W4S |archive-date=13 december 2021 |work=Sky Sports |last= |first=}}&lt;/ref&gt;

Et dårupvölgende protest van Mercedes by de [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] oaver de beslissing en et resultåt van de race wear afeweasen, wårna et team de intentsy angav teagen de beslissing in beroop too gån.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Richards |first1=Giles |title=Max Verstappen beats Lewis Hamilton to F1 world title on last lap in Abu Dhabi |url=https://www.theguardian.com/sport/2021/dec/12/f1-max-verstappen-wins-abu-dhabi-gp-lewis-hamilton |access-date=13 December 2021 |work=The Guardian |date=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;benson2021&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Benson |first1=Andrew |title=Mercedes protests rejected by Formula 1 stewards as title goes to Max Verstappen |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/59631659 |access-date=13 December 2021 |agency=BBC |publisher=BBC Sport |date=12 December 2021}}&lt;/ref&gt; Skounwal Mercedes besloot gin beroop an to teykenen nå de anköndiging van de FIA dat sy ne &quot;edetailleerde analyse en verdüdeliking&quot; van et incident sal uutvoren en höäre stelling dat de kontroverse et imago van de sport &quot;verbleket&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Benson |first1=Andrew |title=Mercedes will not pursue appeal against F1 title-deciding Abu Dhabi result |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/59681314 |access-date=17 December 2021 |agency=BBC |publisher=BBC Sport |date=16 December 2021}}&lt;/ref&gt;

Undanks de kontroverse rund de låtste race van et seisoon, beskreev Andrew Benson van BBC Sports et seisoon as &quot;eynen van de meyst intense, hardstbevochten stryden in de sportgeskydenis oaver 22 grands prix verdeyld&quot;, wårby Hamilton en Verstappen &quot;med kop en skolders —en noch meyr— boaven yderen anderen ryder van et veld uutstaken.&quot;&lt;ref name=&quot;benson2021&quot;/&gt; Gedurende et seisoon, wördet Hamilton den eyrsten koureur den 100 pole positions en 100 raceoaverwinningen behaalden, respektivelik tydens de [[Grouten Prys van Spanje van 2021|spaanske]] en [[Grouten Prys van Rüsland van 2021|rüssiske]] groute prys.&lt;ref name=&quot;theguardian100pole&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2021/may/08/lewis-hamilton-claims-100th-f1-pole-at-spanish-gp-verstappen-starts-second|title=Lewis Hamilton makes history by claiming 100th F1 pole at Spanish GP|first=Giles|last=Richards|work=[[The Guardian]]|date=9 May 2021|access-date=9 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Pickman|first=Ben|date=26 September 2021|title=Lewis Hamilton wördet den eyrsten F1-koureur in de geskydenis den 100 oaverwinningen nouteert|url=https://www.si.com/racing/2021/09/26/lewis-hamilton-russian-grand-prix-win-history|url-status=live|access-date=26 September 2021|website=[[Sports Illustrated]]}}&lt;/ref&gt;

In juli 2021 teykenden Hamilton ne kontraktverlenging üm by Mercedes too blyven töt et ende van 2023.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Hamilton signs new Mercedes contract|language=en-GB|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/57680700|access-date=4 July 2021}}&lt;/ref&gt;

==== Et seisoon van 2022 ====

Hamilton sal by Mercedes med Russell ryden in et seisoon van 2022.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Benson |first1=Andrew |title=George Russell: Mercedes teykent med britsken F1-koureur nevven Hamilton vanaf 2022 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/58474646 |website=www.bbc.co.uk |publisher=BBC Sport |access-date=7 September 2021}}&lt;/ref&gt;

== Et profil van den koureur ==

=== Rystyl ===
[[File:Lewis_Hamilton_2008_Britain_6.jpg|rechts|duum|Hamilton wön med meyr as nen minuut vöärsprung up de tweyde plekke Nick Heidfeld by den britsken Grouten Prys van 2008.]]
Hamilton wördet esen as eynen van de meyst komplete koureurs van et veld. As rekordholder allertyden van de meyste eyrste startplaatsen, wördet Hamilton beskowd as eynen van de rapste kwalificeerders uut den sport. Ok is hy nen tåien racer, hy blinket uut up verskeydene typen bånen. Hy is beskreven as dat hy nen agressiven rystyl hevt, wat van tyd töt tyd dertoo leidet dat hy syne vöärwylen vastsettet. Hamilton is epresen vöär syn vermogen üm sich an te passen an variatsys in de upbow van de wågen en an wisselende ümstandigheyden van bånen; döärhen syne karriere, hevt hy gewöänlik minder brandstov as syne teammöäte vanweagen syn vermogen üm vårt too beholden in de buchten undanks instabiliteyt in de wågen. Hy is ok epresen vöär sy vermogen üm up belangryke momenten snelle ründen too ryden, vöäral by de kwalifikatsy.
[[File:F1_2014_JAP_Lewis_Hamilton_4968.jpg|links|duum|Hamilton wön den japansken Grouten Prys van 2014 in heavigen reagen.]]
Ayrton Senna was van grouten invlood up den rystyl van Hamilton. &quot;Ik denke dat et deals kömmet ümdat ik når hem kek doo ik jüng waren en dacht 'dit is hoo ik wil ryden as ik den kans kryg' en ik ging dan når buuten en proberen et up de kartbåne. Mynen heylen anpak van racen is dåruut untwikkeled&quot;. Hy is vergeleaken med Senna in snelheyd. In 2010 reed Hamilton in den originelen McLaren MP4/4 wårmed Senna syne werldtitel had ewönnen as underdeyl van ne dokumentaire in dynen eer van den BBC-autoshow ''Top Gear''. In de dokumentaire nuumeden Hamilton en andere medekoureurs Senna as den nümmer eyn koureur allertyden.

Hamilton wördet esen as eynen van de beste reagenryders in den sport en summige van syne beste prestatsys waren in dy ümstandigheyden. Wellicht den upvallendsten van disse prestatsys was den britsken Grouten Prys van 2008 wår hy med meyr as nen minuut up Nick Heidfeld wön, et gröytsten verskil wårmed nen koureur ewönnen had sinds den autralisken Grouten Prys van 1995.

Eyrder in syne karriere wyr Hamilton bekritisered vöär sums wuudend too wean, so as doo hy ediskwalificered wyr in Imola in den GP2 vöär et inhålen van den safety car, wat hy veer jår låter sül herhålen in de Formule Eyn in den europäesken Grouten Prys van 2010 in Valencia. Skonwal hevt Hamilton låter in syne karriere meyr vulwassenheyd etöyned, terwyl hy syne genadelousheyd en agressy beholdeden. Hy verdealeden de meningen van et püblik en vöärmålige koureurs in de låtste race van et seisoon van 2016, wår hy an de leiding teagen de teamorders inging döär Nico Rosberg too vertrågen en too dwingen in de achtervölgende gruup üm by öäre rivålen uut too lokken dat sy synen teammåten in gingen hålen, wat hem in ståt had estelled üm et werldkampioonskap too winnen.

=== Untvangst ===
Hamilton wördet våke esen as den besten koureurs van syne generatsy en algemeyn beskowed as eynen van den gröytsten Formule Eynkoureurs in de geskydenis van den sport. Våke wördet hy beskowed by den gröytsten britsken koureurs in de Formule Eyn, Hamilton is den meyst süksesvullen, want hy hevt meyr raceoaverwinningen dan eynig anderen britsken koureur in de geskydenis van de Formule Eyn en vyv oaverwinningen in den britsken Grouten Prys net as Jim Clark en Alain Prost. Syne lükse leavensstyl en interessen buuten de Formule Eyn bünt bekritisered, skonwal hebbet lüde uut den sport so as Emerson Fittipaldi en Christian Horner öäre steun egeaven vöär Hamiltons vermogen üm kontakt too måken med de fans. Bernie Ecclestone hevt reagelmåtig ereagered med syne bewundering van et vermogen van Hamilton üm den sport too promoten med synen leavensstyl, upmarkend hoo hy blyde is üm med fans üm too gån anders as sümmige van syne kollegas. Sinds Hamiltons eyrste seisoon in 2007, hevt den jårliksken werldwyden upbrengst van de Formule Eyn tooenömmen med 53% når $1,83&amp;nbsp;miljard up 31 jüly 2016.

Al nen grout talent as nen tyner, hevt Hamilton sichselv neaderesettet as eynen van de beste koureurs van de werld nå syn rekordbrekkenden debutjår wår hy gelykkwam med synen teammåt, den tweymåligen werldkampioon Fernando Alonso en wyr tweyden in et kampioonskap med mår eyn pünt achterstand. Nå syne eyrste werldtitel in 2008 beskoweden vele lüde Hamilton as den besten koureur van syne generatsy. Nå nen veer jår lange dominantsy van Red Bull en Sebastian Vettel in den sport in de vulgende veer jåren, wyr hy sowal professioneel en persoonlik etested ümdat hy neet höyger as de veerde plaatse in et individüellen kampioonskap, wat dertoo leideden dat summigen synen status as den besten koureur in den sport gingen betwyvelen. 

Dree jår låter nådat hy syne tweyde en darde werldtitel had behåled med Mercedes up ne dominante wyse vöär jöygdvrind en teammft Nico Rosberg verklareden David Coulthard Hamilton den besten koureur van syne generatsy en nuumeden hem &lt;nowiki&gt;''den Ayrton Senna van synen tyd''&lt;/nowiki&gt;. Disse mening wyr uutendelik breyder eakseptered by et püblik, de eksperts, medekoureurs en vöärmålige koureurs. Syne minder süksesvulle jåren by McLaren bünt ok ecitered as nen vöärbeyld van syne ryvermogen ümdat Hamilton ten minsten eyne race hevt ewönnen per seisoon in twålv seisoonen up ne ry en kreg groute lov van ervåren koureurs vöär et behålen van winnende prestatsys uut wågen dy neet dominant waren. Terwyl et sükses van Hamilton wyderging, wårby hy de meyste eyrste startpositsys allertyden en et up eyn nå gröytsten antal raceoaverwinningen, as ok syne veerde werldtitel, ging et debat van et püblik en de eksperts oaver van synen status in de moderne Formule Eyn in nen debat over synen status tüsken de gröytste koureurs in de geskydenis.

=== Rivaliteyt med Nico Rosberg ===
[[File:Nico_Rosberg_and_Lewis_Hamilton_2016_Malaysia.jpg|rechts|duum|Lewis Hamilton (links) en Nico Rosberg (rechts) by den Grouten Prys van Maleysie van 2016.]]
Doo Hamilton tootrad töt Mercedes in 2013, wyr hy nevven synen olden kartteammåt en vrind Nico Rosberg esetted. In öäre veer seisonen as teammåten, ne periode van dominantsy van Mercedes in de Formule Eyn, wyren de betrekkingen van de twey espannen en leideden sums töt heavige konfrontatsys up en buuten de båne. Hamilton en Rosberg wyren vöär et eyrst teammåten in 2000, doo sy karteden. Sy raceden vöär Mercedes Benz McLaren in de Formule A, wår Hamilton europäesk kampioon wyr med Rosberg neet wyd derachter. Robert Kubica, den med öär raceden vöär de Formule Eyn, erinnereden sich hoo sy sowal up as buuten de båne kompetitiv waren en sei &quot;sy hadden sölvs races van pizzas eaten, sy eateden der altyd twey in eyn mål&quot;. Sportjournalist Paul Weaver geavet et kontrast van öäre upvoodingen: Rosberg, nen eynig kind, wyr geboaren in Düütskland mår wyr groutebracht in Monako en was den sön van nen ryken vöärmåligen Formule Eynwerldkampioon, Keke Rosberg, terwyl Hamilton wyr geboaren in nen hüürflatwoning in Stevenage en synen våder mos meyrdere bånen hebben üm et jöygdracen van synen sön too bekostigen.

Ekspert en kommentator Will Buxton vergeleek et karakter en de rystylen van de twey en markereden Hamilton as den rapperen koureur med meyr natüürlik vermogen, terwyl hy Rosberg, hoowal hy neet even rap is, markereden as den intelligenteren koureur. Öären olden kartbås Dino Chiesa gav too dat Hamilton den rapperen koureur was, terwyl Rosberg, den ens teagen Chiesa sei dat &lt;nowiki&gt; ''alles med natüürkünde en wiskünde too måken hevt'' &lt;/nowiki&gt;, altyd seriöser en analytisker was. Dat leideden dertoo dat velen gelöveden dat Rosberg meyr sükses sül behålen in de Formule Eyn, et höygsten nivo van oapenwylracen, vanweagen et intellektüelen vermogen dat benöydiged is üm remmen in too stellen, energy uut eksterne brunnen üm too setten, de wylinstellingen by too stellen en synen brandstovverbruuk by too stellen. Skonwal hebbet de wylinstellingen van Hamilton hem våke in ståt estelled üm langer döär too gån, hy kreereden våke optimåle racestrategyen en syn brandstovverbruuk is meystal better ewest dan dat van de meyste van syne konkurrenten. Mark Hughes van Sky Sport sei: &quot;Rosberg hevt ne weatenskaplikere metodology, proberet specifiker dingen verfyned by te stellen as Hamilton, den typisk neiget üm nen balans too suuken wår hy med kan warken en syn ryden der dan up an too passen&quot;.

In öären tyd toosammen as teammåten wön Hamilton twey werldtitels en Rosberg eyn en behåleden Hamilton meyr pünten in dree van öäre veer seisonen toosammen. Gedürende dissen tyd wönnen de twey toosammen 54 van de 78 races in veer seisonen. In kwalifikatsys was Hamilton better as Rosberg, wårby hy 42 mål vöär synen teammåt endigeden. Hamilton had ok bettere raceresultåten in disse periode med 32 oaverwinningen teagenover de 22 van Rosberg en behåleden ok 55 finishes up et podium, vyv meyr as Rosberg.
[[File:Mercedes_duo_2013_Malaysia.jpg|links|duum|Rosberg wyr verplichted üm achter Hamilton too blyven in den Grouten Prys van Maleysie van 2013, et eyrsten van vele kontroversiele incidenten up de båne.]]

==== Tydlyn van incidenten ====
Et eyrsten teaken van spanningen tüsken de twey wyr by den Grouten Prys van Maleysie van 2013, wår Mercedes nen teamupdracht gav, wårby den rapperen Rosberg achter Hamilton up de veerde plaatse (stille) mos blyven (stån), wat Rosberg med teagensinne deed. Hamilton betwyveleden en bekritisereden den radiouproop en gav nå de race too dat Rosberg de darde plaatse verdeend had.  Et incident wyr in de völgende dågen upelosten med den &quot;Multi-21&quot; by Red Bull en ging vöärby sünder wydere kontroversy terwyl de twey måten wyder gingen.

By den Grouten Prys van Bahrein van 2014 wyren beyde Mercedeskoureurs betrökken by nen wyl-an-wylduel vöär de oaverwinning. Nen låten safety car had blykbar et vöärdeyl egeaven an Rosberg up de tweyde plaatse, den et vóärdeyl van nen betteren band had, mår nå de hervatting setteden Hamilton drük in ne byna wyl-an-wylanraking dee sonder warkelik konkakt tüsken de Mercedeswågen vöärby ging. In de aveslöäten ruumte nå de race deden de twey med an nen (spottend) nåmåkgevecht. 

Hamilton kwam an by den Grouten Prys van Spanje van 2014 med dree upeynvölgende oaverwinningen achter sich en de möägelikheyd um in et kampioonskap vöär Rosberg too kommen med syne veerde oaverwinning. Hamilton heeld nen achtervulgende Rosberg av an et ende van de race en kwam 0.6 sekunden eyrder oaver de streyp as den düütsker. Up nen båne med meyr móägelikheyden tót inhvlen was Rosberg misskyn in ståt ewest üm in too hålen en den sei nå race dat ne ekstra runde enog ewest was. Nå de race wyr bekend emåked dat Hamilton desölvde motorinstelling had ebruked üm syne positsy too verdeadigen as Rosberg had edåne in Bahrein.

Twey weaken låter by den Grouten Prys van Monako van 2014, was Hamilton rapper as synen teammåt in alle dree uvensessys en ok in de tweyde kwalifikatsy vöär binnen de låtste tyn. In et låtste deyl van de darde kwalifikatsy begönnen beyde Mercedeskoureurs an ne runde; eyrst Rosberg, dårnå Hamilton. Rosberg, den up de eyrste positsy lag, ging wyd by Mirabeau en reed in ne sydebåne, wat töt geale vlaggen leideden en wårdöär Hamilton syne låtste runde van syne kwalifikatsy av mos brekken. Meyrdere eksperts deden suggestys van vüül spel en måkeden vergelykingen med de upsettelike botsing van Michael schumacher by La Rascasse in 2006, mår de jüry vrywåreden Rosberg van eynigen fout. Hamilton måkeden düdelik dat hy vuuleden dat Rosberg syne runde ekspres had verpested en nådat hy de race as tweyden was begönnen en as tweyden had beendiged, kondigeden hy an dat hy en Rosberg neet langer måten warens.
[[File:First_lap_2014_Bahrain_Grand_Prix_(3).jpg|rechts|duum|Den start van den Grouten Prys van Bahrein van 2014 wår Hamilton synen teammåt Rosberg inhåleden vöär de leiding.]]
In den Grouten Prys van Hungarye van 2014 wyr Hamilton edwungen üm vanav de achterkante van et startveld too starten ümdat nen brandstovlek in de eyrste kwalifikatsysessy synen wågen untbrandeden. Hamilton begön döär et veld når vöären too kommen tötdat nen safety car midden in de race de volgorde verandereden, wårdóär Rosberg achter Hamilton kwam mår med ne andere strategy. Doo Rosberg, up nyere banden, et gat når Hamilton dichteden, vrog Mercedes den britsken koureur üm hem oaver too låten nemmen, weatende dat den düütsker vöär et ende van de race noch nen pitstop måken sül mooten. Hamilton weigereden, wårby hy redenereden dat hy vanav de låtste positsy når vöären was ekommen en dat hy der neet klår vöär was üm too vertrågen üm Rosberg, synen titelrivål den up de eyrste positsy was begönnen, derdöär too låten. De beslissing van Hamilton beteakeneden dat hy up de darde plaatse blev en dat hy Rosberg up achterstand heeld an et ende van de race nå den låtsten pitstop. Mercedesvöärsitter Niki Lauda sprak synen steun uut vöär Hamilton nå de race en sei &quot;Völgens myn had Lewis gelyk&quot;.

De twey måkeden kontakt by den Grouten Prys van Belgie van 2014, wår Rosberg wyd bekritisered wyr vöär et raken van Hamilton by Les Combes, wårby hy synen vöärvlöggel brak en synen teammåt nen lekken band gav en hem feitelik uut de race düweden. Rosberg herstelleden sich üm tweyds too endigen achter Daniel Ricciardo mår et blek låter dat den düütsker de nöse van synen wågen had elåten üm &quot;nen pünt too måken&quot; når synen britsken teammåt döär neet up too geaven. Nådat hy döär et publyk untmudiged wyr up et podium, wyr Rosberg edwungen üm eksküses an too byden en &quot;epaste diskiplinäre måtreagelen&quot; wyren enömmen teagen hem.

Et völgende seisoon kwam Hamilton når den Grouten Prys van de Vereynigde Ståten van 2015, terwyl hy wist dat hy de titel kön winnen med dree races too gån as hy dår sül winnen.  Nådat Hamilton Rosberg heyl agressiv dwüng üm wyd too gån döär de eyrste buchte, so dat hy de leiding kön nemmen, wårnå ne spannende race untstünd wårby et vöärdeyl steyds hen en weader ging tüsken beide Mercedeskoureurs en de achtervölgende Red Bulls. Nen entousiasten Rosberg ging an de leiding in et låtste deyl van de race mår måkeden nen fout by buchte 12, wår hy deep ging en leet synen teammåt nen pår ründen vöär et ende vöärby gån. Hamilton gav de leiding neet meer av en behåleden syne darde werldtitel. Rosberg was wuudend nå de race en sei dat de akty in de eyrste buchte van synen teammåt &lt;nowiki&gt;''eyn stap too wyd''&lt;/nowiki&gt; was ewest. Hy wörp syne podiümpette up skandalige wyse når Hamilton terwyl sy wachteden üm når et podiüm too gån.

Nå Austin wön Rosberg seaven races up ne ry, med dårby de eyrste veer races van 2016. Doo sy når Spanje gingen had hy nen vöärsprung van 43 pünten up Hamilton nå nen antal probleymen vöär Hamilton, den dan de eyrste startpositsy behåleden vöär Rosberg. Nå nen gooden start vöär beide mannen, håleden Rosberg Hamilton buutenüm in by de eyrste buchte. Doo sy döär de völgende pår buchten gingen, kwam den wågen van Rosberg in ne inkorrekte motorinstelling vanweagen nen fout den den düütsker had emåked in de upstellingsrunde. Dat beteakeneden dat hy langsåmer as Hamilton uut de darde buchte kwam en Hamilton ging vöär de leiding. Rosberg blokkereden en dwüng Hamilton in et gras too gån wår hy de kontrole verloor en dråieden in et ründe en botseden teagen Rosberg wårdöär beide koureurs uut de race veelen. De jüry nuumeden et nen raceincident en dat Hamilton gelyk had med syne poging ümdat hy 17 kilometer per üür rapper was as Rosberg doo hy uut de darde buchte kwam. Achterav was Hamilton beslissed dat et incident syne relaty med Rosberg neet slecht deed, wåroaver hy låter toogav dat dy sinds 2014 minder was ewörden.
[[File:Rosberg_Hamilton_-_2016_Monaco_GP_2.jpg|links|duum|Hamilton ''(achtergrund)'' bedankeden Rosberg vöär et gehöärsåmen an de teamorders en vöär et hem derdöär låten in den Grouten Prys van Monako van 2016.]]
In Oustenryk lek Rosberg, den nen probleym had med de remmen, up weg når syne beste oaverwinning in syne karriere. Mår in de låtste ründen kwam Hamilton dichterby en nen fout van Rosberg in de eyrste buchte van de låtste runde gav hem nen bettere döärgang in et langen stük richting de tweyde buchte. Hamilton koos de buutenkante en reed nevven Rosberg terwyl sy by de buchte kwamen. Terwyl Hamilton stüreden üm de buchte in too gån, ging Rosberg rechtdöär, wat ne botsing veröärsåkeden en den vöärvlöggel van den düütsker beskadigeden. Hamilton håleden in wårdöär hy kön winnen, terwyl Rosberg terügge når de veerde positsy veel in de låtste buchten. Beide koureurs gaven den anderen den sküld, terwyl den wuudenden teambås Toto Wolff med teambevelen in tookümstige races dreigeden. De jüry gaven Rosberg den sküld vöär et incident en gaven hem twey stravpünten vöär et fålen üm ''raceruumte'' too too stån en vöär et veröärsåken van nen botsing.

An de låtste race van et seisoon in Abu Dhabi begön Rosberg med nen vöärsprung van twålv pünten up teammåt Hamilton in et individüelen werldkampioonskap. In de låtste ründen van de race, gehöärsåmeden Hamilton de bevelen uut et team neet, eyrst (neet) van synen raceingenieur en dan van den technisk direkteur van et team en hy vertrågeden an et ende van de race ekspres üm Rosberg terügge too dringen når de achtervölgende gruup in ne poging üm rivålen Vettel en Verstappen an too moodigen üm synen teammåt in too hålen, wat hem in ståt had estelled üm et werldkampioonskap too winnen. Doo hy evråged wyr ov Hamilton ne sankty ov sölvs ne diskwalifikaty krygen kön, antwoordeden Toto Wolff: &quot;Alles is möägelik&quot;, skonwal der gin strav oapenbår wyr emåked. Anderen hebben hem understöned völgens et principe dat &quot;koureurs vry bünt üm too racen&quot;. Nå de race untkenneden Hamilton dat hy sküldig was ewest an eynig slecht gedrag en sei &quot;Ik denke neet dat ik yts gevöärliks heb edåne&quot;, &quot;ik reed an de leiding, düs ik bepåleden et tempo. So bünt de reagels.&quot;

Slechts vyv dågen låter, nådat hy syn eyrsten individüelen werldkampioonskap had ewönnen, kondigeden Rosberg syne plotselinge terügtrekking uut den sport an. Hamilton sei dat hy neet verrassed wyr döär de ankondiging en was ündanks öäre espannene verholding wal verdreetig dat synen langdürenden rivål ging stoppen. &quot;Den sport sal hem missen, mår ik wense hem al et besten,&quot; sei Hamilton. &quot;Dit is de eyrste mål dat hy ewönnen had in 18 jår, wårdöär et ginne verrassing is dat hy beslöäten hevt too stoppen. Mår hy hevt ouk ne family üm sich up too richten en hy wil warskynlik meyr kinder. De Formule Eyn nemmet so völlen tyd van ow in beslag.&quot; Hy betrüren ouk et ende van de rivaliteyt tüsken öär tweyen en sei &quot;As et geet üm et missen van de rivaliteyt, natüürlik want wy begönnen med karten doo wy 13 waren en wy spraken altyd oaver kampioon wörden. Doo ik by dit team kwam, was Nico der al, wat yts was wår wy as kinder oaver hadden esprökken. Düs et geet seyr, seyr vrömd wörden en et sal seakers jammer wean üm hem völgend jår neet in et team too hebben.&quot;

==Publik imago en invlood==
===Rykdom en inkommen===

In 2015 wyr Hamilton erankschikked as den ryksten britsken sporter med nen eschat persoonlik fortuun van £88 miljoon. In 2018 wyr vermelded dat Hamilton nen nettoinkommen van  £159 miljoon sül hebben. Hamilton is momenteel den bestbetåleden koureur in de Formule Eyn en is sinds dat hy in 2013 by Mercedes eynen van de meystbetålede koureurs van allemåle ewest. Vöär den Grouten Prys van Monako van 2015 hevt nen konktrakt eteakened üm töt et ende van et seisoon van 2018 by Mercedes too blyven dat blykbår meyr as £100 miljoon weerd was oaver de dree jåren, wat hem eynen van de bestbetåleden koureurs in de Formule Eyn (oit) måkeden. In de weak vöär den Grouten Prys van Düütskland van 2018 teakeneden Hamilton nen tweyjöärig konkrakt med Mercedes, dat meyr as £40 miljoon per jår skynt too wean, wat Hamilton den bestbetåleden koureur in de geskydenis van de Formule Eyn måket.

===Mediauntvangst===
In december 2017 veröärsåkeden Hamilton kontroverse nå et dealen van nen video up [[Instagram]] van syn neafjen den ne prinsessenjürk droog wårin hy upmarkeden: &quot;Wårüm vroog y üm ne prinsessenjürk vöär karstmis, jüngen dråget ginne prinsessenjürken&quot;. Hy wyr veröärdealed up de sociale media en döär [[LHBT]]-weldooners vöär syne upmarkingen. Dårup verwydereden hy den video wårna hy alle inhold van syne socialemediakanålen verwydereden, skonwal hy up 17 january 2018 terügkereden üm syne socialemediaakkounts weader aktiv too gebrüken. Hamilton veruntsküldigeden sich vöär syne upmarkingen en verskeen låter in [[Disneyland Parys]] med syn neafjen, den vöär dee reis ne prinsessenjürk droog en hysülv kwam ouk vöär up de vöärkante van [[GQ]], wårup hy nen reagenboogkilt droog den hy had untwörpen med [[Tommy Hilfiger]] en sei: &quot;Ik hebbe wat edåne en beseffeden dan et effekt dat ik had  ... Ik wül toogeavingen doon. Ik akseptere et, realiseer me et en ik bün blyde dat ik der verantwöärdelik estelled vöär kan wörden&quot;.

In december 2018 veröärsåkeden den in [[Stevenage]] geboaren Hamilton kontroverse by de BBC Sportpersoonlikheyd van et Jåruutreikingen wår hy in de rechtstreakse televisyuutsending sei: &quot;Et was echt ne dröym vöär uns allen as ne family üm wat anders too doon. Dat wy uut de krotten könden kommen&quot; vöärdat hy sichsülv direkt verbeatereden döär too seggen: &quot;Nu, neet de krotten, mår üm argens uut too kümmen en wat edåne too krygen. Wy setteden al unse doolen seyr, seyr houg mår wy deden et as nen team.&quot; Terwyl Hamilton direkt syne upmarkingen probereden too verbeateren, beskreev den leider van et [[distriktbestüür van Stevenage]] de wöärde as 'de verkearde wöärde' oaver Stevenage en sei dat de lüde &quot;seyr beleadiged&quot; waren. Hamilton setteden nen video up [[Instagram]] wårin hy sich veruntsküldigeden vöär syne upmarkingen en sei: &quot;Ik bün süpertröts up wår ik vandan kümme en ik houpe dat y weatet dat ik et altyd up de best möägelike wyse dee ik kan. [...] Vöäral wonneyr y vöär ne püblik ståt en de jüüste wöärde söket üm de lange reis dee y hebbet ehad in ow leaven, ik koos de verkearde wöärde.&quot; De bürgemeyster van den stad nam dårup syne &quot;dankbåre veruntsküldiging&quot;.

===Racistiske behandeling===

&quot;Lüde van verskeydene etniske achtergründen kümmet når myn too en segget ‘Myn kind wül ow weasen up nen dag’ en ik kan owlüde verseakeren dat doo ik starteden met racen, der gin lüde van disse etniske achtergründen waren. Ik bün dår arg trots up&quot; (Uut ne toospråke van Hamilton in 2017 oaver syne rolle in de representaty van minderheyden in de Formule Eyn, wårin hy ouk et gebrek an diversiteyt in de Formule Eyn bekritisereden: ‘Der is niks verandered in de elf jåren dat ik der bün’.)

Ümdat hy den eyrsten en eynigen swarten koureur den in de Formule Eyn rydet is, is Hamilton racistisk behandeled tydens syne karriere. In 2008 wyr Hamilton verbål anevallen en up andere wysen misbrüked tydens de testraces vöär et seisoon up et Circuit de Catalunya in Katalonie döär verskillende spaanske tooskowers dy swarte gesichtsvarv en swarte prüüken hadden en ouk shirts med de wöärde &quot;De family van Hamilton&quot;. De FIA wårsküweden spaanske autoriteyten vöär herhåling van sülk gedrag en lancereden ne &quot;Race teagen racisme&quot; kampagne. Kört vöar den brasiliaansken Grand Prix van 2008 wyr ne websteade van den spaansken tak van advertentsybedryv TBWA uut New York enåmed &quot;pinchalaruedadeHamilton&quot; (&quot;steaket de banden van Hamilton lek&quot;) enömed in de britske media. De websteade bevatteden ne eanimerede avbeeldinge van Interlagos dat gebruukers de möägelikheyd gav üm spykers en stekkels up de båne too leggen wår de wågen van Hamilton oaverhen sül ryden. Under de düüsenden upmarkingen achterelåten sinds 2007 waren nen antal racistiske beledigingen.

De behandeling van Hamilton döär de media en kommentatoren is wal ens bekritisered as racistisk. In 2014 leggeden den journalist Joseph Harker van ''[[The Guardian]]'' de nådrük up dübbele standården in de behandeling van Hamilton döär britske kranten vergeleaken med andere britske koureurs en süggerereden dat synen hüüdskleur ne rolle spealeden in et wårenömmen gebrek an akseptaty by et britske püblik. In 2019 beskrev den vootballer [[Rio Ferdinand]] dat de analyse van Hamilton in de media &quot;racistiske undertonen&quot; hevt en kontrastereden de behandeling van Hamilton med dee van synen britsken kollegakoureur [[Jenson Button]]. An et begin van syne Formule Eynkarriere sei Hamilton dat hy &quot;probereden et feit dat (hy) den eyrsten swarten kearel oit was den meddoot in den sport&quot; mår sei låter dat hy sinds dan &quot;de gevolgen was gån wårderen&quot; en verandereden synen anpak döär syne posity too aksepteren en gelykheyd in den sport too promoten. Hamilton hevt sinds dan nen antal mål de holding teagenover rassen in de Fomule Eyn in twyfel etrökken. In 2011, nådat hy döär de jüry wyr eropen in vyv van de eyrste ses races van et seisoon, antwoordeden Hamilton evatted: &quot;Misskyn is et ümdat ik swart bün, dat is wat Ali G segget&quot;. In 2018 bekritisereden Hamilton et gebrek an diversiteit in de Formule Eyn en beskrev hy dat niks verandered was in syne elv jåren in den sport vöärdat hy sei &quot;Kinder, lüde, der bünt so völle bånen in dissen sport wår yderene, måket neet uut wat ow etniciteit ov avkumst is, et kan redden en de by kan hören&quot;. In 2019 beskrev [[Toto Wolff]], den teambås van Hamilton by Mercedes, hoo Hamilton &quot;elitteakened vöär et leaven&quot; was döär ne racistiske behandeling in synen jöygd.

===Woonplaatse en belastinguntwyking===

Hamilton kondigeden synen plan üm in Switserland too gån wonen in 2007 an en hy stelleden dat dat was ümdat vort wül weasen van den mediaandacht den hy ervåreden in et VK. Hy sei in de televisyshow ''Parkinson'' dat belasting ouk nen readen was. Hy vestigeden sich in Luins in et kanton Vaud by et meer van Geneve. In 2010 verhüseden Hamilton net as völle Formule Eynkoureurs in verleaden en heden når Monako, wår hy nen huus dat £10 miljoon weerd skynt too weasen anskavveden, wår hy in 2018 noch altyd woneden. Hamilton besittet ouk nen flat in New York en nen landhuus in Colorado, wåroaver hy sei dat hy dår sül willen leaven nå et ende van syne karriere.

Hamilton was eynen van nen antal lüde van wie de belastingreagelingen kritisk apart wyren eanalysered in nen rapport van weldådigheydsorganisaty vöär sociale gerechtigheyd Christian Aid in 2008. Datsölvde jår untving Hamilton püblike krityk van leden van et parlement van et Vereyniged Köninkryk vöär et untwyken van belastingen in et VK. Nå et lekken van de vertrowlike Paradise Papers in november 2017 wyr emelded dat Hamilton et betålen van £3.3 miljoon an britske belasting tooevoogede weerde (VAT) up syn Challenger 605 privevleegtuug, dat  £16.5 miljoon weerd is, had untweken. Völgens BBC Panorama lek den hüüroavereynkumst den upestelled wyr döär syne adviseurs künstmåtig too weasen en neet oaveren too kommen med nen verbod van de EU en et VK up terüggåve van VAT vöär privåt gebruuk. De BBC sei ouk dat de socialemediaakkounts van Hamilton anwysingen geaven dat hy syn vleegtuug ebrüked hevt vöär vakantys en andere persöynlike reisen. Et vleegtuug wyr in september 2019 verkocht.

==Andere interessen==
Hamilton hevt ouk interesse in müsyk en sei  &quot;müsyk is ne groute passie van my newest sinds ik seyr jüng was. Ik begön gitår too spelen doo ik 13 was. Dår kan ik mynsölv weasen, kan ik kwetsbår weasen. Ik kan ne kante van myn tonen dee lüde neet too syn krygen &quot;. Hy skynet  vöär too kommen in et leed  &quot;Pipe&quot; van Christina Aguilera under et pseudonym 'XNDA' skonwal Hamilton neet bevestiged hevt dat et wår is.

Hamilton is nen leevhebber van kunst en hy hev esegged dat eynen van syne favorite artisten Andy Warhol is. Vöärav an den Grouten Prys van de Vereynigede Ståten van 2014 droog Hamilton nen versy med nen golden rand van et skildery ''Cars, Mercedes-Benz 300 SL Coupe'' van Warhol as ne ketting üm syne nek.

Hamilton måkeden ouk nen gastuptreaden in den film Cars 2 wårin hy ne stemme geavet an ne menskachtige versy van sichsölv.

In 2018 lancereden Hamilton ne kledinglyn, TOMMYXLEWIS, tydens de New York Fashion Week med den amerikånsken modeuntwarper Tommy Hilfiger nevven modellen Winnie Harlow en Hailey Baldwin. Hamilton merkeden uo dat &quot;as ik upgröieden, herinnere ik myn noch dat ik den ikoniske Tommy Hilfigervlagge sag&quot; en Hilfiger reagereden up Hamilton döär too seggen &quot;Lewis is edürved in alles wat hy döt... Hy is neet bange üm risikos too nemmen. En hy hevt nen koolen en versörgeden styl dat de nye generaty Tommyfans richtig ansprekket&quot;.

==Persöynlik leaven en relatys==
In 2017 sei Hamilton teagen de BBC dat hy veganistisk was ewörden ümdat &quot;as menskheyd, wat wy de werld andoot... de vervüüling [in de sinne van uutstoten van bruuikasgassen] dee kümmet van et (höyge) antal köien dee produceret wördet is ungelöyvelik. Sy segget dat et meyr is as wat wy produceret med unse vlüchten en unse wågen, wat nen betken vremd is vind ik. De wreedheyd is verskrikkelik en ik wille et leever neet stönen en ik wille nen better leaven leaven.&quot; In 2012 kwam Hamilton vöär in den döär McLaren emåkeden kartoon Tooned nevven Jenson Button en den komyk Alexander Armstrong. In 2018 sei in nen vråggesprek dat hy &quot;nen tyd eleaden&quot; was estopped med drinken. 

In november 2007 begön Hamilton med Nicole Scherzinger too daten, de höyvdsangeres van de amerikaanske meidenmüsykgroop Pussycat Dolls. Skonwal et in january 2010 wyr anekondiged dat sy uut mekare waren egån üm sich up öäre eigene karrieres too richten, wyren sy sammen esen by de Groute Prys van Türkeye en Kanada van dat jår. Et koppel ging meyrmåls uut mekare en kwammen weader sammen tüsken 2011 en 2015, vöärdat sy uutendelik uut mekare gingen in february 2015. 

=== Persöynlik leaven ===
[[File:LaRosa_Hamilton_diResta_Spengeler_2007_amk.jpg|duum|Hamilton med Pedro de la Rosa (links), Paul di Resta en Bruno Spengler by Stars and Cars in 2007]]

In 2017 sei Hamilton teagen de BBC dat hy veganistisk was ewörden ümdat &quot;as menskheyd, wat wy de werld andoot... de vervüüling (in de sinne van uutstoten van bruuikasgassen) dee kümmet van et (höyge) antal köien dee produceret wördet is ungelöyvelik. Sy segget dat et meyr is as wat wy produceret med unse vlüchten en unse wågen, wat nen betken vremd is vind ik. De wreedheyd is verskrikkelik en ik wille et leever neet stönen en ik wille nen better leaven leaven.&quot; In 2012 kwam Hamilton vöär in den döär McLaren emåkeden kartoon Tooned nevven Jenson Button en den komyk Alexander Armstrong. In 2018 sei in nen vråggesprek dat hy &quot;nen tyd eleaden&quot; was estopped med drinken. 

=== Ryincidenten ===
Up 18 desember 2007 wyr Hamilton vöär nen månd eschorsed van et ryden in Frankryk nådat hy was eflitsed up nen snelheydsoavertreding van 196 kilometer in et üre up nen fransken snelweg. Synen Mercedes-Benz CLK was ouk in beslag enömmen. Twey dagen vöär den australisken Grouten Prys van 2010 verklåreden de polity van Victoria dat Hamilton &quot;ekspres grip verlöör&quot; in synen silveren Mercedes-AMG C63 en sy namen de wågen vöär 48 üren in. Hamilton bracht direct nen veruntsküldiging når buuten vöär &quot;et ryden up ne oaverenthousiaste wyse&quot;. Nådat hy ten laste wyr elegged med et upsettelik kontrole verleesen oaver ne voortuug, wyr Hamilton uutendelik bebuted med 500 australiske dollars (£288) en wyr hy döär den magistråt beskreaven as nen &quot;hoon&quot; (australisk engelsk vöär nen rukelosen ryder).

=== Rykdom ===
[[File:Bombardier_CL-600-2B16_Challenger_605_at_Nice_Airport.jpeg|rechts|duum|Et privevleegtuug Bombardier Challenger 605 van Hamilton]]
In 2015 wyr Hamilton erangschikked as den ryksten britsken sportmens med nen eskatted persöynlik vermoagen van £88 miljoon. In 2013 untving hy nen roud-swart Bombardier Challenger 605 privevleegtuug. Hamilton is nen leefhebber van künst; eynen van syne favorite artysten is Andy Warhol. Vöär den Grouten Prys van de Vereynigede Ståten van 2014 droog Hamilton ne goldrandige versy van et skildery Cars, Mercedes-Benz 300 SL Coupe van Warhol dee as ne ketting üm syne nekke. Eynen van de favorite wågen van Hamilton is den AC Cobra. Hamilton besittet twey unerestorerede AC Cobras uut 1967, eyn swarten en eyn rouden en in february 2015 wyr emelded dat Hamilton nen Ferrari LaFerrari had aneschaffed by &quot;syne rivålen in Maranello.&quot;  

== Helm ==

=== Untwarpveranderingen ===
[[File:Hamilton_helmet_2007.jpg|rechts|duum|Et helmuntwarp van Hamilton van 2007, dat hy gebrukeden töt 2010.]]

Vanav nen jungen leavtyd wyr den helm van Hamilton geal emåked sodat synen våder kön seggen in welken kart synen söyn rydet. Hamilton koos de kleuren blauw, gruun en roud en sy waren öyrsprunkelik in nen strikuntwarp; skonwal vuuleden Hamilton vöär et tootreaden töt de Formule Eyn dat synen untwarp &quot;nen betken olderwets&quot; was, düs wyr et ewysiged. In låtere jåren wyr nen witten ring tooevoged en de strikken når vöären hålen üm ruumte too måken vöär advertentys en logos.

Vanav 2011 wyr den helm van Hamilton ewysiged sodat et neet meer so völle up den helm van Senna leek. De gruune en blauwe strikken wyren ewysiged döär de diagonåle styl van den rouden sticker med eynen rouden streep achterup den helm med de letters &quot;Hamilton&quot; derup eprinted. In 2014 verandereden Hamilton vöär et eyrsten sinds synen karttyd synen höyvdhelmkleur, wårby hy den witten helm med roude strepen in de vörm van synen untwarp uut 2011.

In 2017 kondigeden Hamilton an dat hy nen wedstryd vöär syne fans ging holden üm synen helm vöär 2017 too untwarpen. De winnår döärvan was den brasiliaansken untwarper Rai Caldato en den helm had witte en gele basiskleuren med roude en oranje details. Up beide kanten van et untwarp stunden dree sterren dee stunden vöär de döär Hamilton ewönnene Formule Eynkampioonskappen. Tydens et seisoon van 2017 sül et untwarp våk wysigen tüsken nen gealen ov witten basiskleur med desölvde roude en oranje aksenten. De dree sterren wyren ouk anepassed sodat der underliggend gruune, geale en blauwe aksentkleuren waren. Nådat hy syne veerde werldkampioonskapstitel wön in 2017 wysigeden Hamilton et untwarp sodat der twey sterren up beide kanten van den helm stunden dee stunden vöär syne veer titels. 

[[File:Lewis_Hamilton_(35871615850).jpg|rechts|duum|Et untwarp van den helm van Hamilton verandereden in 2017 når nen vöärnåmelik witten en gealen kleur med roude en oranje details.]]

=== Speciåle helmen ===
Tydens den Grouten Prys van Monako van 2010 had Hamilton nen anepassed helmuntwarp med de toovooging van nen avbeelding van nen roulettewyl boavenup. Hamilton had esegged, &quot;Ik sal ouk nen speciålen evarveden helm vöär de geleagenheyd. As y et syt, sal y weaten wårüm ik sal hopen dat de kansen in myn vöärdeyl uutvallet.&quot;

Vöär den Grouten Prys van Brasilie van 2011 droog Hamilton nen speciålen helm den nen samenvooging was van synen helm van nå 2011 en den van Ayrton Senna. Den helm wyr nå de race eveiled ten günste van de Ayrton Senna Foundation.

Hamilton gebrukeden nen goldekleureden helm by den Grouten Prys van Abu Dhabi van 2017 nådat hy in Meksiko syne veered werldkampioonskap had ewönnen, dee prestaty wyr uutedrükked med veer sterren boaven up den helm med de wöärde &quot;World Champion&quot; (werldkampioon).

==Raceoverzicht==
===Carriere-samenvatting===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|-
! Seisoon
! Raceserie
! Team
! Races
! Oaverwinningen
! Eyrste startpositys
! Snelste ründen
! Podiums
! Pünten
! Posity
|-
! 2001
|align=left| [[Britsk Formule Renaultkampioonskap |Formule Renault UK Winter Series]]
|align=left| [[Manor Motorsport]]
| 4
| 0
| 0
| 0
| 0
| 48
| 7des
|-
!rowspan=2| 2002
|align=left| [[Formule Renault 2.0 UK-kampioonskap van 2002|Formule Renault UK]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[Manor Motorsport]]
| 13
| 3
| 3
| 5
| 7
| 274
|style=&quot;background:#FFDF9F;&quot;| '''3des'''
|-
|align=left| [[Formule Renault 2000 Eurocup seisoon van 2002|Formule Renault 2000 Eurocup]]
| 4
| 1
| 1
| 2
| 3
| 92
| 5des
|-
!rowspan=6| 2003
|align=left| [[Formule Renault 2.0 UK-kampioonskap van 2003|Formule Renault UK]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; rowspan=&quot;6&quot;| [[Manor Motorsport]]
| 15
| 10
| 11
| 9
| 13
| 419
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1stes'''
|-
|align=left| [[Britsk Formule 3 seisoon van 2003|Britsk Formule 3-kampioonskap]]
| 2
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| neet eklassificered
|-
|align=left| [[Formule Renault 2000 Masters seisoon van 2003|Formule Renault 2000 Masters]]
| 2
| 0
| 0
| 0
| 1
| 24
| 12des
|-
|align=left| [[Formule Renault 2.0 Noordeuropäsken Cup|Formule Renault 2000 Düütskland]]
| 2
| 0
| 0
| 0
| 0
| 25
| 27stes
|-
|align=left| [[Korea Super Prix van 2003|Korea Super Prix]]
| 1
| 0
| 1
| 0
| 0
| Neet beskikbår
| Neet eklassificered
|-
|align=left| [[Grouten Prys van Makau van 2003|Grand Prix van Makau]]
| 1
| 0
| 0
| 0
| 0
| Neet beskikbår
| Neet eklassificered
|-
!rowspan=4| 2004
|align=left| [[Formule 3 Euro Series van 2004|Formule 3 Euro Series]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; rowspan=&quot;4&quot;| [[Manor Motorsport]]
| 20
| 1
| 1
| 2
| 5
| 69
| 5des
|-
|align=left| [[Superprix van Bahrein van 2004|Superprix van Bahrein]]
| 1
| 1
| 0
| 0
| 1
| Neet beskikbår
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1stes'''
|-
|align=left| [[Grouten Prys van Makau van 2004|Grand Prix van Makau]]
| 1
| 0
| 1
| 0
| 0
| Neet beskikbår
| 14des
|-
|align=left| [[Masters van de Formule 3 van 2004|Masters van de Formule 3]]
| 1
| 0
| 0
| 0
| 0
| Neet beskikbår
| 7des
|-
!rowspan=2|2005
|align=left| [[Formule 3 Euro Series van 2005|Formule 3 Euro Series]]
| style=&quot;text-align:left;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[ART Grand Prix|ASM Formule 3]]
| 20
| 15
| 13
| 10
| 17
| 172
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1stes'''
|-
|align=left| [[Masters van de Formule 3 van 2005|Masters van de Formule 3]]
| 1
| 1
| 1
| 1
| 1
| Neet beskikbår
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1stes'''
|-
! 2006
|align=left| [[GP2 Series van 2006|GP2 Series]]
|align=left| [[ART Grand Prix]]
| 21
| 5
| 1
| 7
| 14
| 114
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1stes'''
|-
! 2007
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2007|Formule Eyn]]
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| [[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]]
| 17
| 4
| 6
| 2
| 12
| 109
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| '''2des'''
|-
! 2008
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2008|Formule Eyn]]
| 18
| 5
| 7
| 1
| 10
| 98
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;|'''1stes'''
|-
! 2009
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2009|Formule Eyn]]
| 17
| 2
| 4
| 0
| 5
| 49
| 5des
|-
! 2010
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2010|Formule Eyn]]
| 19
| 3
| 1
| 5
| 9
| 240
| 4des
|-
! 2011
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2011|Formule Eyn]]
| 19
| 3
| 1
| 3
| 6
| 227
| 5des
|-
! 2012
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2012|Formule Eyn]]
| 20
| 4
| 7
| 1
| 7
| 190
| 4des
|-
! 2013
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2013|Formule Eyn]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG Petronas F1 Team]]
| 19
| 1
| 5
| 1
| 5
| 189
| 4des
|-
! 2014
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2014|Formule Eyn]]
| 19
| 11
| 7
| 7
| 16
| 384
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1stes'''
|-
! 2015
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2015|Formule Eyn]]
| 19
| 10
| 11
| 8
| 17
| 381
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1stes'''
|-
! 2016
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2016|Formule Eyn]]
| 21
| 10
| 12
| 3
| 17
| 380
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| '''2des'''
|-
! 2017
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2017|Formule Eyn]]
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG Petronas Motorsport]]
| 20
| 9
| 11
| 7
| 13
| 363
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1stes'''
|-
! 2018
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2018|Formule Eyn]]
| 21
| 11
| 11
| 3
| 17
| 408
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1stes'''
|-
! 2019
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2019|Formule Eyn]]
| 21
| 11
| 5
| 6
| 17
| 413
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1stes'''
|-
! 2020
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2020|Formule Eyn]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes-AMG Petronas F1 Team]]
| 16
| 11
| 10
| 6
| 14
| 347
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;|'''1stes'''
|-
! 2021
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2021|Formule Eyn]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes-AMG Petronas F1 Team]]
| 22
| 8
| 5
| 6
| 17
| 387.5
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| '''2des'''
|-
! 2024
|align=left| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2024|Formule Eyn]]
|style=&quot;text-align:left;&quot;| [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes-AMG Petronas F1 Team]]
| 1
| 0
| 0
| 0
| 0
| 6&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;
| 7des&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;
|-
|}

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Seisoon nog beasig

===Komplete resultåten van de Formule 3 Euro Series===

(Races in '''vet''' wyset up behålen van eyrste startposity; races in ''schuun'' wyset up behålen van snelste runde)
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:85%;&quot;
|-
! Jår
! Team
! Chassis
! Motor
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
! 10
! 11
! 12
! 13
! 14
! 15
! 16
! 17
! 18
! 19
! 20
! Endposity
! Pünten
|-
| [[Formule 3 Euro Series van 2004|2004]]
! [[Manor Motorsport]]
! [[Dallara]] F302/049
! [[Mercedes-Benz in den motorsport|HWA-Mercedes]]
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| [[Hockenheimring|HOC&lt;br /&gt;1]]&lt;br /&gt;11
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[Hockenheimring|HOC&lt;br /&gt;2]]&lt;br /&gt;6
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| [[Autódromo do Estoril|EST&lt;br /&gt;1]]&lt;br /&gt;terügetrökken
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| [[Autódromo do Estoril|EST&lt;br /&gt;2]]&lt;br /&gt;9
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| [[Adria International Raceway|ADR&lt;br /&gt;1]]&lt;br /&gt;terügetrökken
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[Adria International Raceway|ADR&lt;br /&gt;2]]&lt;br /&gt;5
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[Pau Grand Prix|PAU&lt;br /&gt;1]]&lt;br /&gt;4
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[Pau Grand Prix|PAU&lt;br /&gt;2]]&lt;br /&gt;7
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''[[Norisring|NOR&lt;br /&gt;1]]'''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#FFDF9F;&quot;| ''[[Norisring|NOR&lt;br /&gt;2]]''&lt;br /&gt;3
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| [[Circuit de Nevers Magny-Cours|MAG&lt;br /&gt;1]]&lt;br /&gt;terügetrökken
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ''[[Circuit de Nevers Magny-Cours|MAG&lt;br /&gt;2]]''&lt;br /&gt;21
|style=&quot;background:#FFDF9F;&quot;| [[Nürburgring|NÜR&lt;br /&gt;1]]&lt;br /&gt;3
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[Nürburgring|NÜR&lt;br /&gt;2]]&lt;br /&gt;4
|style=&quot;background:#FFDF9F;&quot;| [[Circuit Park Zandvoort|ZAN&lt;br /&gt;1]]&lt;br /&gt;3
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[Circuit Park Zandvoort|ZAN&lt;br /&gt;2]]&lt;br /&gt;6
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[Masaryk Circuit|BRN&lt;br /&gt;1]]&lt;br /&gt;7
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[Masaryk Circuit|BRN&lt;br /&gt;2]]&lt;br /&gt;4
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| [[Hockenheimring|HOC&lt;br /&gt;1]]&lt;br /&gt;2
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[Hockenheimring|HOC&lt;br /&gt;2]]&lt;br /&gt;6
! 5des
! 68
|-
| [[Formule 3 Euro Series van 2005|2005]]
! [[ART Grand Prix|ASM Formule 3]]
! [[Dallara]] F305/021
! [[Mercedes-Benz in den motorsport|Mercedes]]
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''''[[Hockenheimring|HOC&lt;br /&gt;1]]'''''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#FFDF9F;&quot;| [[Hockenheimring|HOC&lt;br /&gt;2]]&lt;br /&gt;3
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''''[[Pau Grand Prix|PAU&lt;br /&gt;1]]'''''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''''[[Pau Grand Prix|PAU&lt;br /&gt;2]]'''''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#000; color:white;&quot;| '''[[Circuit de Spa-Francorchamps|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;SPA&lt;br /&gt;1&lt;/span&gt;]]'''&lt;br /&gt;ediskwalificered
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| ''[[Circuit de Spa-Francorchamps|SPA&lt;br /&gt;2]]''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''[[Circuit de Monaco|MON&lt;br /&gt;1]]'''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''''[[Circuit de Monaco|MON&lt;br /&gt;2]]''''' &lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#FFDF9F;&quot;| [[Motorsport Arena Oschersleben|OSC&lt;br /&gt;1]]&lt;br /&gt;3
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''''[[Motorsport Arena Oschersleben|OSC&lt;br /&gt;2]]'''''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''''[[Norisring|NOR&lt;br /&gt;1]]'''''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''[[Norisring|NOR&lt;br /&gt;2]]'''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| [[Nürburgring|NÜR&lt;br /&gt;1]]&lt;br /&gt;12
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| ''[[Nürburgring|NÜR&lt;br /&gt;2]]''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| '''[[Circuit Park Zandvoort|ZAN&lt;br /&gt;1]]'''&lt;br /&gt;terügetrökken
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''[[Circuit Park Zandvoort|ZAN&lt;br /&gt;2]]'''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| [[EuroSpeedway Lausitz|LAU&lt;br /&gt;1]]&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| ''[[EuroSpeedway Lausitz|LAU&lt;br /&gt;2]]''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''[[Hockenheimring|HOC&lt;br /&gt;1]]'''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''''[[Hockenheimring|HOC&lt;br /&gt;2]]'''''&lt;br /&gt;1
!style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| 1stes
!style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| 172
|-
|}

===Komplete resultåten van de GP2 Series===
(Races in '''vet''' wyset up behålen van eyste startposity; races in ''schuun'' wyset up behålen van snelste runde)
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|-
! Jår
! Team
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
! 10
! 11
! 12
! 13
! 14
! 15
! 16
! 17
! 18
! 19
! 20
! 21
! Endposity
! Pünten
|-
| [[GP2 Series van 2006|2006]]
! [[ART Grand Prix]]
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| [[2006 Valencian GP2 round|VAL&lt;br /&gt;FEA]]&lt;br /&gt;2
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[2006 Valencian GP2 round|VAL&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;6
| style=&quot;background:#000; color:white;&quot;| [[2006 San Marino GP2 round|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;IMO&lt;br /&gt;FEA&lt;/span&gt;]]&lt;br /&gt;Ediskwalificered
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| [[2006 San Marino GP2 round|IMO&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;10
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2006 European GP2 round|NÜR&lt;br /&gt;FEA]]''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2006 European GP2 round|NÜR&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| [[Circuit de Catalunya|CAT&lt;br /&gt;FEA]]&lt;br /&gt;2
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[Circuit de Catalunya|CAT&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;4
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[Circuit de Monaco|MON&lt;br /&gt;FEA]]'''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[Silverstone Circuit|SIL&lt;br /&gt;FEA]]''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[Silverstone Circuit|SIL&lt;br /&gt;SPR]]''&lt;br /&gt;1
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ''[[Circuit de Nevers Magny-Cours|MAG&lt;br /&gt;FEA]]''&lt;br /&gt;19
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[Circuit de Nevers Magny-Cours|MAG&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;5
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| [[Hockenheimring|HOC&lt;br /&gt;FEA]]&lt;br /&gt;2
|style=&quot;background:#FFDF9F;&quot;| [[Hockenheimring|HOC&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;3
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| [[Hungaroring|HUN&lt;br /&gt;FEA]]&lt;br /&gt;10
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| [[Hungaroring|HUN&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;2
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| [[Istanbul Park|IST&lt;br /&gt;FEA]]&lt;br /&gt;2
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| ''[[Istanbul Park|IST&lt;br /&gt;SPR]]''&lt;br /&gt;2
|style=&quot;background:#FFDF9F;&quot;| ''[[Autodromo Nazionale Monza|MNZ&lt;br /&gt;FEA]]''&lt;br /&gt;3
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| ''[[Autodromo Nazionale Monza|MNZ&lt;br /&gt;SPR]]''&lt;br /&gt;2
!style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| 1stes
!style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| 114
|-
|}

===Komplete resultåten van de Formule Eyn===
(Races in '''vet''' wyset up behålen van eyrste posity; races in ''schuun'' wyset up snelste runde)
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|-
! Jår
! Team
! Chassis
! Motor
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
! 10
! 11
! 12
! 13
! 14
! 15
! 16
! 17
! 18
! 19
! 20
! 21
! Endposity in et werldkampioonskap
! [[Lyst van Formule Eyn Werldkampioonskappüntentellingssystemen|Pünten]]
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2007|2007]]
! [[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]]
! [[McLaren]] [[McLaren MP4-22|MP4-22]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] FO 108T 2.4 [[V8-motor|V8]]
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2007 Australian Grand Prix|AUS]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''[[2007 Malaysian Grand Prix|MAL]]''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2007 Bahrain Grand Prix|BHR]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2007 Spanish Grand Prix|ESP]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2007 Canadian Grand Prix|CAN]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2007 United States Grand Prix|USA]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2007 French Grand Prix|FRA]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2007 British Grand Prix|GBR]]'''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2007 European Grand Prix|EUR]]&lt;br /&gt;9
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2007 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2007 Turkish Grand Prix|TUR]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2007 Italian Grand Prix|ITA]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2007 Belgian Grand Prix|BEL]]&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2007 Japanese Grand Prix|JPN]]'''''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]'''&lt;br /&gt;Terügetrökken
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2007 Brazilian Grand Prix|BRA]]&lt;br /&gt;7
|
|
|
|
! style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| 2des
! style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| 109
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2008|2008]]
! [[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]]
! [[McLaren]] [[McLaren MP4-23|MP4-23]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] FO 108V 2.4 [[V8-motor|V8]]
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2008 Australian Grand Prix|AUS]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2008 Malaysian Grand Prix|MAL]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2008 Bahrain Grand Prix|BHR]]&lt;br /&gt;13
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2008 Spanish Grand Prix|ESP]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2008 Turkish Grand Prix|TUR]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2008 Monaco Grand Prix|MON]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2008 Canadian Grand Prix|CAN]]'''&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2008 French Grand Prix|FRA]]&lt;br /&gt;10
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2008 British Grand Prix|GBR]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2008 German Grand Prix|GER]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''[[2008 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2008 European Grand Prix|EUR]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2008 Belgian Grand Prix|BEL]]'''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2008 Italian Grand Prix|ITA]]&lt;br /&gt;7
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2008 Singapore Grand Prix|SIN]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| '''[[2008 Japanese Grand Prix|JPN]]'''&lt;br /&gt;12
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2008 Chinese Grand Prix|CHN]]'''''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;|[[2008 Brazilian Grand Prix|BRA]]&lt;br /&gt;5
|
|
|
! style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| 1stes
! style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| 98
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2009|2009]]
! [[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]]
! [[McLaren]] [[McLaren MP4-24|MP4-24]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] FO 108W 2.4 [[V8-motor|V8]]
| style=&quot;background:#000; color:#fff;&quot;| [[2009 Australian Grand Prix|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;AUS&lt;/span&gt;]]&lt;br /&gt;Ediskwalificered
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2009 Malaysian Grand Prix|MAL]]&lt;br /&gt;7‡
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]&lt;br /&gt;6
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2009 Bahrain Grand Prix|BHR]]&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2009 Spanish Grand Prix|ESP]]&lt;br /&gt;9
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]]&lt;br /&gt;12
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2009 Turkish Grand Prix|TUR]]&lt;br /&gt;13
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2009 British Grand Prix|GBR]]&lt;br /&gt;16
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2009 German Grand Prix|GER]]&lt;br /&gt;18
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2009 Hungarian Grand Prix|HUN]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2009 European Grand Prix|EUR]]'''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2009 Belgian Grand Prix|BEL]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| '''[[2009 Italian Grand Prix|ITA]]'''&lt;br /&gt;12†
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2009 Singapore Grand Prix|SIN]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2009 Japanese Grand Prix|JPN]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2009 Brazilian Grand Prix|BRA]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2009 Abu Dhabi Grand Prix|ABU]]'''&lt;br /&gt;terügetrökken
|
|
|
|
! 5des
! 49
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2010|2010]]
! [[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]]
! [[McLaren]] [[McLaren MP4-25|MP4-25]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-motor|V8]]
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2010 Bahrain Grand Prix|BHR]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2010 Australian Grand Prix|AUS]]&lt;br /&gt;6
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2010 Malaysian Grand Prix|MAL]]&lt;br /&gt;6
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''[[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ''[[2010 Spanish Grand Prix|ESP]]''&lt;br /&gt;14†
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2010 Turkish Grand Prix|TUR]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2010 Canadian Grand Prix|CAN]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2010 European Grand Prix|EUR]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2010 British Grand Prix|GBR]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2010 German Grand Prix|GER]]&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2010 Hungarian Grand Prix|HUN]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2010 Belgian Grand Prix|BEL]]''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2010 Italian Grand Prix|ITA]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2010 Singapore Grand Prix|SIN]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2010 Japanese Grand Prix|JPN]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2010 Korean Grand Prix|KOR]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''[[2010 Brazilian Grand Prix|BRA]]''&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''[[2010 Abu Dhabi Grand Prix|ABU]]''&lt;br /&gt;2
|
|
! 4des
! 240
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2011|2011]]
! [[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]]
! [[McLaren]] [[McLaren MP4-26|MP4-26]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] FO 108Y 2.4 [[V8-motor|V8]]
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;|[[2011 Australian Grand Prix|AUS]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2011 Malaysian Grand Prix|MAL]]&lt;br /&gt;8
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2011 Turkish Grand Prix|TUR]]&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''[[2011 Spanish Grand Prix|ESP]]''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]&lt;br /&gt;6
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2011 Canadian Grand Prix|CAN]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2011 European Grand Prix|EUR]]&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2011 British Grand Prix|GBR]]&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2011 German Grand Prix|GER]]''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2011 Hungarian Grand Prix|HUN]]&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2011 Belgian Grand Prix|BEL]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''[[2011 Italian Grand Prix|ITA]]''&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2011 Singapore Grand Prix|SIN]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2011 Japanese Grand Prix|JPN]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2011 Korean Grand Prix|KOR]]'''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2011 Indian Grand Prix|IND]]&lt;br /&gt;7
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2011 Abu Dhabi Grand Prix|ABU]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2011 Brazilian Grand Prix|BRA]]&lt;br /&gt;terügetrökken
|
|
! 5des
! 227
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2012|2012]]
! [[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]]
! [[McLaren]] [[McLaren MP4-27|MP4-27]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] FO 108Z 2.4 [[V8-motor|V8]]
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2012 Australian Grand Prix|AUS]]'''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2012 Malaysian Grand Prix|MAL]]'''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2012 Bahrain Grand Prix|BHR]]&lt;br /&gt;8
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2012 Spanish Grand Prix|ESP]]&lt;br /&gt;8
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2012 Monaco Grand Prix|MON]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2012 Canadian Grand Prix|CAN]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2012 European Grand Prix|EUR]]&lt;br /&gt;19†
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2012 British Grand Prix|GBR]]&lt;br /&gt;8
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2012 German Grand Prix|GER]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2012 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2012 Belgian Grand Prix|BEL]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2012 Italian Grand Prix|ITA]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2012 Singapore Grand Prix|SIN]]'''&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;|  [[2012 Japanese Grand Prix|JPN]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2012 Korean Grand Prix|KOR]]&lt;br /&gt;10
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2012 Indian Grand Prix|IND]]&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2012 Abu Dhabi Grand Prix|ABU]]'''&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2012 United States Grand Prix|USA]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''''[[2012 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''''&lt;br /&gt;terügetrökken
|
! 4des
! 190
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2013|2013]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG Petronas F1 Team]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes]] [[Mercedes F1 W04|F1 W04]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] FO 108F 2.4 [[V8-motor|V8]]
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2013 Australian Grand Prix|AUS]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2013 Malaysian Grand Prix|MAL]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]'''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2013 Bahrain Grand Prix|BHR]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| [[2013 Spanish Grand Prix|ESP]]&lt;br /&gt;12
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2013 Monaco Grand Prix|MON]]&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2013 Canadian Grand Prix|CAN]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''[[2013 British Grand Prix|GBR]]'''&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''[[2013 German Grand Prix|GER]]'''&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2013 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2013 Belgian Grand Prix|BEL]]'''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''[[2013 Italian Grand Prix|ITA]]''&lt;br /&gt;9
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2013 Singapore Grand Prix|SIN]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2013 Korean Grand Prix|KOR]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2013 Japanese Grand Prix|JPN]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2013 Indian Grand Prix|IND]]&lt;br /&gt;6
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2013 Abu Dhabi Grand Prix|ABU]]&lt;br /&gt;7
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2013 United States Grand Prix|USA]]&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2013 Brazilian Grand Prix|BRA]]&lt;br /&gt;9
|
|
! 4des
! 189
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2014|2014]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG Petronas F1 Team]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes]] [[Mercedes F1 W05 Hybrid|F1 W05 Hybrid]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] PU106A Hybrid 1.6 [[V6-motor|V6]] [[Turbocharger|t]]
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2014 Australian Grand Prix|AUS]]'''&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2014 Malaysian Grand Prix|MAL]]'''''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;|  [[2014 Bahrain Grand Prix|BHR]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2014 Spanish Grand Prix|ESP]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2014 Monaco Grand Prix|MON]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2014 Canadian Grand Prix|CAN]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2014 Austrian Grand Prix|AUT]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2014 British Grand Prix|GBR]]''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ''[[2014 German Grand Prix|GER]]''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2014 Hungarian Grand Prix|HUN]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2014 Belgian Grand Prix|BEL]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2014 Italian Grand Prix|ITA]]'''''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2014 Singapore Grand Prix|SIN]]'''''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2014 Japanese Grand Prix|JPN]]''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2014 Russian Grand Prix|RUS]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2014 United States Grand Prix|USA]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''[[2014 Brazilian Grand Prix|BRA]]''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2014 Abu Dhabi Grand Prix|ABU]]&lt;br /&gt;1
|
|
! style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| 1stes
! style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| 384
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2015|2015]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG Petronas F1 Team]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes]] [[Mercedes F1 W06 Hybrid|F1 W06 Hybrid]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] PU106B Hybrid 1.6 [[V6-motor|V6]] [[Turbocharger|t]]
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2015 Australian Grand Prix|AUS]]'''''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2015 Malaysian Grand Prix|MAL]]'''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]'''''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2015 Bahrain Grand Prix|BHR]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''[[2015 Spanish Grand Prix|ESP]]''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2015 Monaco Grand Prix|MON]]'''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2015 Canadian Grand Prix|CAN]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2015 Austrian Grand Prix|AUT]]'''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2015 British Grand Prix|GBR]]'''''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''[[2015 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''&lt;br /&gt;6
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2015 Belgian Grand Prix|BEL]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2015 Italian Grand Prix|ITA]]'''''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2015 Singapore Grand Prix|SIN]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2015 Japanese Grand Prix|JPN]]''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2015 Russian Grand Prix|RUS]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2015 United States Grand Prix|USA]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2015 Mexican Grand Prix|MEX]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''[[2015 Brazilian Grand Prix|BRA]]''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''[[2015 Abu Dhabi Grand Prix|ABU]]''&lt;br /&gt;2
|
|
! style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| 1stes
! style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| 381
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2016|2016]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG Petronas F1 Team]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes]] [[Mercedes F1 W07 Hybrid|F1 W07 Hybrid]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] PU106C Hybrid 1.6 [[V6-motor|V6]] [[Turbocharger|t]]
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2016 Australian Grand Prix|AUS]]'''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''[[2016 Bahrain Grand Prix|BHR]]'''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]&lt;br /&gt;7
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2016 Russian Grand Prix|RUS]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2016 Spanish Grand Prix|ESP]]'''&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2016 Monaco Grand Prix|MON]]''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2016 Canadian Grand Prix|CAN]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2016 European Grand Prix|EUR]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2016 Austrian Grand Prix|AUT]]'''''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2016 British Grand Prix|GBR]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2016 Hungarian Grand Prix|HUN]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2016 German Grand Prix|GER]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ''[[2016 Belgian Grand Prix|BEL]]''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2016 Italian Grand Prix|ITA]]'''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2016 Singapore Grand Prix|SIN]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''[[2016 Malaysian Grand Prix|MAL]]'''&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2016 Japanese Grand Prix|JPN]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2016 United States Grand Prix|USA]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2016 Mexican Grand Prix|MEX]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2016 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2016 Abu Dhabi Grand Prix|ABU]]'''&lt;br /&gt;1
! style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| 2des
! style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| 380
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2017|2017]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG Petronas Motorsport]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG]] [[Mercedes AMG F1 W08 EQ Power+|F1 W08 EQ Power+]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] M08 EQ Power+ 1.6 [[V6-motor|V6]] [[Turbocharger|t]]
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2017 Australian Grand Prix|AUS]]'''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]'''''&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''[[2017 Bahrain Grand Prix|BHR]]''&lt;br&gt;2
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2017 Russian Grand Prix|RUS]]&lt;br&gt;4
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2017 Spanish Grand Prix|ESP]]'''''&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2017 Monaco Grand Prix|MON]]&lt;br /&gt;7
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2017 Canadian Grand Prix|CAN]]'''''&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''[[2017 Azerbaijan Grand Prix|AZE]]'''&lt;br&gt;5
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''[[2017 Austrian Grand Prix|AUT]]''&lt;br&gt;4
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''[[2017 British Grand Prix|GBR]]'''''&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2017 Hungarian Grand Prix|HUN]]&lt;br&gt;4
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2017 Belgian Grand Prix|BEL]]'''&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2017 Italian Grand Prix|ITA]]'''&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;|'' [[2017 Singapore Grand Prix|SIN]]''&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2017 Malaysian Grand Prix|MAL]]'''&lt;br&gt;2
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2017 Japanese Grand Prix|JPN]]'''&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;|'''[[2017 United States Grand Prix|USA]]'''&lt;br&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2017 Mexican Grand Prix|MEX]]&lt;br&gt;9
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2017 Brazilian Grand Prix|BRA]]&lt;br&gt;4
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2017 Abu Dhabi Grand Prix|ABU]]&lt;br&gt;2
|
! style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| 1stes
! style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| 363
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2018|2018]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG Petronas Motorsport]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG]] [[Mercedes AMG F1 W09 EQ Power+|F1 W09 EQ Power+]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] M09 EQ Power+ 1.6 [[V6-motor|V6]] [[Turbocharger|t]]
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2018 Australian Grand Prix|AUS]]'''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2018 Bahrain Grand Prix|BHR]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2018 Azerbaijan Grand Prix|AZE]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2018 Spanish Grand Prix|ESP]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2018 Canadian Grand Prix|CAN]]&lt;br /&gt;5
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2018 French Grand Prix|FRA]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#efcfff;&quot;| [[2018 Austrian Grand Prix|AUT]]&lt;br /&gt;terügetrökken
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2018 British Grand Prix|GBR]]'''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2018 German Grand Prix|GER]]''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2018 Hungarian Grand Prix|HUN]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2018 Belgian Grand Prix|BEL]]'''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2018 Italian Grand Prix|ITA]]''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2018 Singapore Grand Prix|SIN]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2018 Russian Grand Prix|RUS]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2018 Japanese Grand Prix|JPN]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''''[[2018 United States Grand Prix|USA]]'''''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2018 Mexican Grand Prix|MEX]]&lt;br /&gt;4
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2018 Brazilian Grand Prix|BRA]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2018 Abu Dhabi Grand Prix|ABU]]'''&lt;br /&gt;1
! style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| 1stes
! style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| 408
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2019|2019]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG Petronas Motorsport]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG]] [[Mercedes AMG F1 W10 EQ Power+|F1 W10 EQ Power+]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] M10 EQ Power+ 1.6 [[V6-motor|V6]] [[Turbocharger|t]]
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''[[2019 Australian Grand Prix|AUS]]'''&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2019 Bahrain Grand Prix|BHR]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2019 Azerbaijan Grand Prix|AZE]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2019 Spanish Grand Prix|ESP]]''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2019 Monaco Grand Prix|MON]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2019 Canadian Grand Prix|CAN]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''[[2019 French Grand Prix|FRA]]'''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| [[2019 Austrian Grand Prix|AUT]]&lt;br /&gt;5 
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2019 British Grand Prix|GBR]]''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''[[2019 German Grand Prix|GER]]'''&lt;br&gt;9
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| [[2019 Hungarian Grand Prix|HUN]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2019 Belgian Grand Prix|BEL]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ''[[2019 Italian Grand Prix|ITA]]''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;|  [[2019 Singapore Grand Prix|SIN]]&lt;br /&gt;4 
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''[[2019 Russian Grand Prix|RUS]]''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ''[[2019 Japanese Grand Prix|JPN]]''&lt;br /&gt;3
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;|[[2019 Mexican Grand Prix|MEX]]&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| [[2019 United States Grand Prix|USA]]&lt;br /&gt;2
| style=&quot;background:#dfffdf;&quot;|  [[2019 Brazilian Grand Prix|BRA]]&lt;br&gt;7
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;|  '''''[[2019 Abu Dhabi Grand Prix|ABU]]'''''&lt;br /&gt;1
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''1stes'''
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''413'''
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2020|2020]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes-AMG Petronas F1 Team]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG]] [[Mercedes-AMG F1 W11 EQ Performance|F1 W11 EQ Performance]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] M11 EQ Performance 1.6 [[V6-motor|V6]] [[Turbocharger|t]]
| [[Grouten Prys van Oustenryk van 2020|AUT]]&lt;br /&gt;4
| '''[[Grouten Prys van Styrmarken van 2020|STY]]'''&lt;br /&gt;1
| '''''[[Grouten Prys van Hungarye van 2020|HUN]]'''''&lt;br /&gt;1
| '''[[Grouten Prys van Groutbrittanie van 2020|GBR]]'''&lt;br /&gt;1
| ''[[Grouten Prys van den seaventigsten verjårdag van Silverstone|70A]]''&lt;br /&gt;2
| '''[[Grouten Prys van Spanje van 2020|ESP]]'''&lt;br /&gt;1
| '''[[Grouten Prys van Belgie van 2020|BEL]]'''&lt;br /&gt;1
| '''''[[Grouten Prys van Italie van 2020|ITA]]'''''&lt;br /&gt;7
| '''''[[Grouten Prys van Tuskane van 2020|TUS]]'''''&lt;br /&gt;1
| '''[[Grouten Prys van Rusland van 2020|RUS]]'''&lt;br /&gt;3
| [[Grouten Prys van de Eifel van 2020|EIF]]&lt;br /&gt;1
| '''''[[Grouten Prys van Portugal van 2020|POR]]'''''&lt;br /&gt;1
| ''[[Grouten Prys van Emilie-Romagne van 2020|EMI]]''&lt;br /&gt;1
| [[Grouten Prys van Turkeye van 2020|TUR]]&lt;br /&gt;1
| '''[[Grouten Prys van Bahrein van 2020|BHR]]'''&lt;br /&gt;1
| [[Grouten Prys van Sakhir van 2020|SKH]]
| [[Grouten Prys van Abu Dhabi van 2020|ABU]]&lt;br /&gt;3
|
|
|
|
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''1stes'''
| style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''347'''
|-
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2021|2021]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes-AMG Petronas F1 Team]]
! [[Mercedes-Benz in de Formule Eyn|Mercedes AMG]] [[Mercedes-AMG F1 W12 EQ Performance|F1 W12 EQ Performance]]
! [[Mercedes AMG High Performance Powertrains|Mercedes]] M12 EQ Performance 1.6 [[V6 engine|V6]] [[Turbocharger|t]]
| [[Grouten Prys van Bahrein van 2021|BHR]]&lt;br /&gt;1
| [[Grouten Prys van Emilie van 2021|EMI]]&lt;br /&gt;2
| [[Grouten Prys van Portugal van 2021|POR]]&lt;br /&gt;1
| [[Grouten Prys van Spanje van 2021|ESP]]
| [[Grouten Prys van Monako van 2021|MON]]
| [[Grouten Prys van Azerbeidjan van 2021|AZE]]
| [[Grouten Prys van Turkeye van 2021|TUR]]
| [[Grouten Prys van Frankryk van 2021|FRA]]
| [[Grouten Prys van Oustenryk van 2021|AUT]]
| [[Grouten Prys van Groutbrittanie van 2021|GBR]]
| [[Grouten Prys van Hungarye van 2021|HUN]]
| [[Grouten Prys van Belgie van 2021|BEL]]
| [[Grouten Prys van Neaderland van 2021|NED]]
| [[Grouten Prys van Italie van 2021|ITA]]
| [[Grouten Prys van Rusland van 2021|RUS]]
| [[Grouten Prys van Singapore van 2021|SIN]]
| [[Grouten Prys van Japan van 2021|JPN]]
| [[Grouten Prys van Vereynigede Ståten van 2021|USA]]
| [[Grouten Prys van Meksiko van 2021|MXC]]
| [[Grouten Prys van Sao Paulo van 2021|SAP]]
| [[Grouten Prys van Australie van 2021|AUS]]
| [[Grouten Prys van Saudiarabie van 2021|SAU]]
| [[Grouten Prys van Abu Dhabi van 2021|ABU]]
! '''1stes'''*
! 69*
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Seisoon nog beasig.&lt;br /&gt;
† Finishede neet, mår wyr eklassificered ümdat hy meyr as 90% van de raceavstand vulbracht.&lt;br /&gt;
‡ Halve pünten tooekenned ümdat minder as 75% van de raceavstand was vulbrachted.

==Eyrbetönen en prestatys==
===Team===
; Mercedes
* [[Lyst van Formule Eyn Konstrukteurswerldkampionen|Formule Eyn Konstrukteurswerldkampioonskap]]: 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019

===Individüel===
* [[Lyst van Formule Eyn Werldkampionen|Formule Eyn Werldkampioonskap]]: 2008, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019
* [[DHL Fastest Lap Award]]: 2014, 2015, 2017
* [[Poleposity#FIA Pole Trophy|FIA Pole Trophy/Pirelli Pole Position Award]]: 2015, 2016, 2017, 2018
* [[Hawthorn Memorial Trophy]]: 2007, 2008, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
* [[GP2 Series|GP2 Series Kampioonskap]]: [[GP2 Series van 2006|2006]]
* [[Formule 3 Euro Series|Formule 3 Euro Series Kampioonskap]]: [[Formule 3 Euro Series van 2005|2005]]
* [[Britsk Formule Renault Kampioonskap|Formule Renault 2.0 UK Kampioonskap]]: [[Formule Renault 2.0 UK Kampioonskap van 2003|2003]]
* [[Autosport Awards#Britsken Klubkoureur van et Jår|Autosport Britsken Klubkoureur van et Jår]]: 2003
* [[Autosport Awards#Nykommer van et Jår|Autosport Nykommer van et Jår]]: 2006, 2007
* [[Autosport Awards#International Racing Driver Award|Autosport International Racing Driver Award]]: 2007, 2008, 2014, 2015, 2017, 2018
* [[Autosport Awards#Britsken Kompetitive Koureur van et Jår|Autosport Britsken Kompetitive Koureur van et Jår]]: 2007, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
* [[Bambi Award|Bambi Award (Speciåle Jüryprys)]]: 2008
* [[Laureus World Sports Award vöär Döyrbråk van et Jår]]: 2008
* [[Lorenzo Bandini Trophy]]: 2009
* [[BBC Sportpersöynlikheyd van et Jår]]: [[BBC Sportpersöynlikheyd van et Jårprys van 2014|2014]]
* [[Polish Press Agency|PAP]] [[:de:Europas Sportler des Jahres (PAP)|Europäsken Sporter van et Jår]]: 2014
* [[GQ#Man van et Jår|GQ Sportman van et Jår]]: 2014, 2015
* [[Best Driver ESPY Award]]: 2017
* [[Eyrelidmåtskap]] van de [[Royal Academy of Engineering]]: 2019

;Ordes en uutrykingen
* [[File:Order of the British Empire (Civil) Ribbon.png|60px]] [[Lid van de Orde van et Britsken Ryk]]

===Rekords===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|-
! Rekord
!Datum van beryken
!Hüüdig rekord
|-
| '''Meyste werldtitels'''
| et [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2020|seisoon van 2020]]
| 7, såmen med Michael Schumacher
|-
| '''Meyste oaverwinningen in ne karriere'''
| Den [[Grouten Prys van Portugal van 2020|portugeesken Grouten Prys van 2020]]
| 95
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Jüngste leider van et Werldkampioonskap]]'''
| [[Grouten Prys van Spanje van 2007]]
| 22 jår, 126 dagen
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Meyste pünten in nen debutseisoon]]'''
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2007|2007]]
| 109
|-
|'''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Meyste kampioonskapspünten in nen seisoon|Meyste pünten in nen seisoon]]'''
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2019|2019]]
| 413
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Meyste pünten in nen seisoon sünder et Werldkampioonskap too winnen]]'''
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap|2016]]
| 380
|-
|'''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Karrierepünten|Meyste karrierepünten]]'''
| [[Grouten Prys van Oustenryk van 2016]]
| {{F1stat|HAM|careerpoints}}
|-
|'''[[Lyst van eyrste startpositys in de Formule Eyn|Meyste pole positions]]'''
|[[Grouten Prys van Italie van 2017]]
| {{F1stat|HAM|poles}}
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Meyste pole positions tydens desölvden Grand Prix|Meyste pole positions tydens desölvden Grand Prix]]'''
| [[Grouten Prys van Australie|Australie]] [[Grouten Prys van Australie van 2008|2008]], [[Grouten Prys van Australie van 2012|2012]], [[Grouten Prys van Australie van 2014|2014]]–[[Grouten Prys van Australie|2019]] Rekord edeyled med [[Ayrton Senna]] en [[Michael Schumacher]].
| 8
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Meyste pole positions in nen debutseisoon]]'''
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2007|2007]]
| 6
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Pole positions in et meyste antal verskillende Groute Prys]]'''
| [[Grouten Prys van Azerbeidzjan van 2017]]
| 24
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Pole positions up et meyste antal verskillende cirkuits]]'''
| [[Grouten Prys van Frankryk van 2018]]
| 27
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Oaverwinningen up et meyste antal verskillende Groute Prys]]'''
| [[Grouten Prys van Frankryk van 2018]]
| 23
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverwinningen|Meyste oaverwinningen in nen debutseisoon]]'''
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2007|2007]] Rekord edeyled med [[Jacques Villeneuve]].
| 4
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords|Meyste oaverwinningen in eynen kalendermånd]]'''
| [[Grouten Prys van Oustenryk van 2016]]&amp;nbsp;– [[Grouten Prys van Düütskland van 2016]]
| 4 (jüli 2016)
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Oaverwinningen up de meyste verskillende cirkuits]]'''
| [[Grouten Prys van Brasilie van 2016]]
|26
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Meyste oaverwinningen in nen seisoon sünder et Werldkampioonskap too winnen]]'''
| [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2016|2016]]
| 10
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Den dübbel (pole &amp; oaverwinning in desölvde race)|Meyste oaverwinningen vanav pole position]]'''
| [[Grouten Prys van de Vereynigede Ståten van 2017]]
| 50
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Meyste podiumfinishes up ne ry vanav nen debut]]'''
| [[Grouten Prys van Australie van 2007]]&amp;nbsp;– [[Grouten Prys van Groutbrittanie van 2007]]
| 9
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Meyste seisonen med ne oaverwinning vanav et debutseisoon up ne ry]]'''
| 2007–2019
| 13
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Meyste seisonen med ne pole position vanav et debutseisoon up ne ry]]'''
| 2007–2019
| 13
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Vöär minstens eyne runde, in totål|Meyste races an de leiding]]'''
| [[Grouten Prys van Rüskland van 2019]]
| 146
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Meyste races med minstens eyne runde an de leiding up ne ry]]'''
| [[Grouten Prys van Hungarye van 2014]]&amp;nbsp;– [[Grouten Prys van Groutbrittanie van 2015]]
| 18
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Meyste racestarts up ne ry|Meyste racestarts up ne ry]]'''
| [[2017 Brazilian Grand Prix]]
| {{F1stat|HAM|starts}}
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Oaverige koureurrekords|Meyste racefinishes up ne ry]]'''
| [[Grouten Prys van Japan van 2016]]&amp;nbsp;– [[Grouten Prys van Frankryk van 2018]] Rekord edeyled med [[Nick Heidfeld]].
| 33
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Meyste püntenfinishes up ne ry|Meyste püntenfinishes up ne ry]]'''
| [[Grouten Prys van Japan van 2016]]&amp;nbsp;– [[Grouten Prys van Frankryk van 2018]]
| 33
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Meyste podiumfinishes in nen seisoon|Meyste podiumfinishes in nen seisoon]]'''
| 2015, 2016, 2018, 2019 Rekord edeyled med [[Sebastian Vettel]] en [[Michael Schumacher]] skonwal Schumacher et deed minder races in et seisoon van [[Formule Eyn Werldkampioonskap van 2002|2002]].
| 17
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Meyste races med desölvden motorfabrikant|Meyste races med desölvden motorfabrikant]]'''
| [[Grouten Prys van Monako van 2017]]
| {{F1stat|HAM|starts}}
|-
| '''[[Lyst van Formule Eynkoureurrekords#Pole, oaverwinning, snelste runde en alle ründen an de leiding|Meyste grand slams in nen seisoon]]'''
| [[Grouten Prys van Groutbrittanie van 2017]] Rekord edeyled med [[Alberto Ascari]] in 1952, [[Jim Clark]] in 1963 en 1965, [[Nigel Mansell]] in 1992.
| 3
|-
| '''Meyste starts vanav den eyrsten ry'''
| [[Grouten Prys van de Vereynigede Ståten van 2017]]
| 144
|}

=== Bibliografy ===


; Eskreaven döär Hamilton

* Lewis Hamilton: My Story


; Eskreaven döär anderen

* Lewis Hamilton: The Full Story 
* Lewis Hamilton: The Biography 
* Lewis Hamilton: New Kid on the Grid
* Lewis Hamilton: A Dream Comes True 
* Lewis Hamilton: The Story So Far 
* Lewis Hamilton: A portrait of Britain's new F1 hero 
* Lewis Hamilton: The People's Champion (ITV SPORT) 
* Lewis Hamilton (Dream to Win) 
* Lewis Hamilton 
* Lewis Hamilton: The Rise of F1's New Superstar
* Lewis Hamilton: Triple World Champion: The Biography

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

==Uutgånde verwysings==
* Officiële websteade: https://web.archive.org/web/20060411190633/http://www.lewishamilton.com/
* [https://web.archive.org/web/20100309082927/http://www.mclaren.com/theteam/lewis-hamilton.php Lewis Hamilton biography]&amp;nbsp;– McLaren.com

{{Dialekt|act|Nysassiske Skryvwyse}}

{{DEFAULTSORT:Hamilton, Lewis}}
[[Kategorie:Verienigd Keuninkriek]]
[[Kategorie:Sporter]]</text>
      <sha1>paheb6hfhbt3e2cehl1c2jpyd7fmtrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wees-egroet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29784</id>
    <revision>
      <id>333336</id>
      <parentid>326648</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T21:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="835" sha1="5mm1anu84zs05gpetuko3og1bgabejm" xml:space="preserve">Et '''Weest-egroet Marie''' is een [[Katholiek]] gebed. Et kump nich in zien geheel veur in 'n [[Biebel]], mear in et book Lucas is d'r wa twee moal oawer schreven. De annere stukken kump oet de traditie en is in 'n [[16e eeuw]] toovoegd.

==Tweants==
:Gooiendag Marie. 
:Völ heil en zeagen 
:Den Heer mag Oe lieden 
:Van alle vrouwleu hef He Oe zeagend 
:En zeagend is Jezus,
:Et Keend wal dreagt 
:Heilige Marie, God zien Moo 
:Bid veur oons zeunders 
:Noe en in 'tied van oons stearven.
:Amen.

== [[Biebel in de Twentse sproake]] ==

D'r steet gen volledige oawerzetting in disse Biebel.

=== Lucas 1:28 ===
:Gooindag Maria!
:Iej bint bezunder zeagend!
:'n Heer is met ow!

=== Lucas 1:42 ===
:Der is gin ene vrouw dee zo zeagend is as dow
:en zeagend is 't keend das dreags!

{{Dialekt|twd}}

[[Kategorie:Rooms-Katholieke Karke]]</text>
      <sha1>5mm1anu84zs05gpetuko3og1bgabejm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Westerwoolde (gemainte)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29786</id>
    <revision>
      <id>333284</id>
      <parentid>320435</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="673" sha1="24gnwztypp3tie6vlt1d6kdgw5pxwbq" xml:space="preserve">'''Westerwoolde''' ([[Nederlaands]]: ''Westerwolde'')  is n gemainte in de provìnzie [[Grunnen (provìnzie)|Grunnen]]. De gemainte het 25.796 inwoner (1 jannewoari [[2020]]&lt;ref&gt;CBS&lt;/ref&gt;) en beslagt n oppervlak van 275,77 km².

De hoofdploats is [[Sellingen]].

== Ontstoan ==
De gemainte Westerwoolde is op 1 jannewoari 2018 ontstoan noa n gemaintelke herindailen van de gemaintes [[Vlagtwedde (gemainte)|Vlagtwedde]] en [[Wedde-Bennewold]]. 

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Hìnwiezen ==
* [https://www.westerwolde.nl/ Offisjeel webstee van de gemainte Midden-Grunnen]

{{GemaintesGrunnen}}

[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Westerwoolde (gemainte)| ]]</text>
      <sha1>24gnwztypp3tie6vlt1d6kdgw5pxwbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grunny</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29801</id>
    <revision>
      <id>333189</id>
      <parentid>332261</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1594" sha1="jojq3ku2hmkw0bvdctmhc6shg95b43i" xml:space="preserve">De '''Grunny''' is n meziekpries van [[RTV Noord]], dij joarlieks oetlangd wordt aan n artiest of band dij zok verdainstelk moakt het veur de [[Grunneger meziek]]. Dizze pries is in 2010 in t leven roupen deur [[Eric Bats]], prezentoator van t pergram Café Martini.

== Winnoars ==
*2010 [[Erwin de Vries]]
*2011 Lianne Abeln
*2012 Jur Eckhardt, tekstschriever, komponist, muzikant, zanger, arrangeur en producer
*2013 [[Bert Hadders]]
*2014 Jan Henk de Groot
*2015 Reinout Douma, pianist, komponist, arrangeur, dirigent en orkestlaaider Noordpool Orkest
*2016 De Troebadoers (Jan Henk de Groot, Edwin Jongedijk en Alex Vissering)
*2017 Harry Niehof
*2018 [[Marlene Bakker]]
*2019 [[Wat Aans!]]
*2020 Inge van Calkar
*2021 Jeroen Russchen
*2022 Alex Vissering&lt;ref&gt;[https://www.rtvnoord.nl/nieuws/986372/alex-vissering-wint-grunny-2022-dankzij-indrukwekkend-oeuvre Alex Vissering wint Grunny 2022 dankzij indrukwekkend oeuvre], rtvnoord.nl, 31 december 2022&lt;/ref&gt;
* 2023 Johannes Peetsma (TikTok Tammo)&lt;ref&gt;[https://www.rtvnoord.nl/nieuws/1108028/johannes-peetsma-wint-grunny-2023-meer-dan-uitmuntende-vertolking-van-ede-staal Johannes Peetsma wint Grunny 2023...], rtvnoord.nl, 31 december 2023&lt;/ref&gt;
* 2024 [[Wia Buze]]&lt;ref&gt;[https://www.rtvnoord.nl/cultuur/1251566/wia-buze-wint-grunny-2024-een-carriere-als-een-hoogvlakte-met-pieken Wia Buze wint Grunny 2024...], www.rtvnoord.nl, 31 december 2024&lt;/ref&gt;
* 2025 Pé Daalemmer &amp; Rooie Rinus

{{Appendix|2=
{{References}}
}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Kulturele priezen]]
[[Kategorie:Muziek]]</text>
      <sha1>jojq3ku2hmkw0bvdctmhc6shg95b43i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kenia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29989</id>
    <revision>
      <id>333328</id>
      <parentid>332908</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91025" sha1="p3csphmbsepi2bfqlhsg84s5mobt4e0" xml:space="preserve">{{Laandtabel-twd
| naaminlaandssproak=Jamhuri ya Kenya
| naam-nds=Kenia
| vlagge=Flag of Kenya.svg
| naam=Kenia
| woapn=Coat of arms of Kenya (Official).svg
| lokasie=LocationKenya.svg
| sproaken=[[engelsk]], [[swahili]], [[kikuyu]], [[luhiya]], [[luo]], [[kalenjin]], [[kamba]], [[kisii]], [[meru]]
| heufdstad=[[Nairobi]]
| regeringsvörm=Federale republik
| religie=Christendom (83%), Islam (15%), Hinduisme, buddhisme
| pctwater=2.3
| km2=580.367
| dichtheid=78
| inwonners=49.364.325 |region=KE
| breedtegroad=1/16//S
| lengtegroad=36/48//E
| volksleed=&quot;Ee Mungu Nguvu Yetu&quot; (Oh God of all creation)
| munteenheid=Keniaanske shilling
| valutakode=KES |tiedzone=UTC+3 (EAT)
| feestdag= |tld=ke
| laandkode=KE
| tel=+254
| webstea=
| ofbeelding2=
| umskrieving2=
}}

'''Kenia''' of '''Kenya''', officieel de '''Keniaanske Republik''' ([[Swahili]]: ''Jamhuri ya Kenya'') is en land in [[Afrika]]. Med de klokke med grenset Kenia an [[Zuudsoedan|Süüdsudan]] un [[Ethiopie]] in et noorden, [[Somalie]] in et noordousten, den [[Indisken Oceaan]] un de [[Seychellen]] in et süüdousten, [[Tanzania]] in et süden un an [[Uganda]] in et westen.hoi

Bestüürlik besteyt Kenia uut 47 halv-unafhangelike gråvskappen med yders nen eygen guvernöör. Med 580.367 kilometer in et veerkant is Kenia et 48.-gröätste land up de wearld un med meyr as 52,2 miljoon inwoaners et 27. drukstbevolkede land.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180922024646/https://population.un.org/wpp/DataQuery/ population.un.org. World Population Prospects - Population Division - United Nations.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; Höyvdstad van Kenia is [[Nairobi]]. De öldste stad un vrogere höyvdstad is [[Mombasa]]. [[Kisumu Stad]] is de dardegröätste stad un binnenlandske haven an et [[Viktoriameyr|Viktoriamear]]. Andere vöärname steadelike gebeden sint [[Nakuru]] un [[Eldoret]].

Rund 500 [[Christus|v. Kr.]] tröäken nilotiske herders vanuut et hüdige [[Zuudsoedan|Süüdsudan]] når Kenia. Europeeske [[kolonialisme|kolonisaty]] van Kenia begün in de 19. eywe, do as de europeanen meyr et binnenland intröäken. Et hüdige Kenia untstünd uut nen beskarmståt dee et [[Britske Ryk]] in [[1895]] uutröäp un de dårup volgende keniaanske kolony, den as in [[1920]] begün. Verskillende uneynigheden tüsken [[Grout-Brittannie]] un de kolony leidden töt de [[Mau Mau-upstand]] in [[1952]] un et uutropen van de unafhangelikheid in [[1963]]. Kenia bleav dårnå lid van et [[Britske Gemenebest]]. De hüdige [[grundwet]] stamt uut [[2010]] un vervangt de unafhangelikheidsgrundwet van 1963.

Kenia is ne presidentiäle representative demokratiske republik, wårin verköäsen verteagenwoordigers de belangen van de inwoaners behartiget un de president ståtshöyvd un regeyringsleider is. Et land is anslöäten by de [[Vereynigde Natys]], [[Wearldbanke]], [[Internationaal Monetäär Funds]]. [[COMESA]] un andere internationale organisatys. Med een döärsneyde inkoamen van 1460&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/ny.gnp.pcap.cd?year_high_desc=true data.worldbank.org. GNI per capita, Atlas method (current US$).] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; hevt Kenia ne middellaege inkoamensekonomy. Nå [[Ethiopie]] is Kenia de gröätste ekonomy van oust- un middel-Afrika,&lt;ref&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=664&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=69&amp;pr.y=14 imf.org. Kenia GDP purchasing power 2010: 66 Billion]. 14 September 2006.&lt;/ref&gt; med Nairobi as regionaal kommercieel centrum. Landbouw is de gröätste sektor, tea un koffee brengt et meyste geld up. Blomenuutvoor wördt ouk voord-an belangryker. Ouk uut deensten krigt et land vöäle geld, med name uut urisme. Kenia is lidmåt van et Oustafrikaanske Handelsblok. Gröätste afsetmarkt vöär Kenia is vöäral Afrika selv, med de Europeeske Unie as gode tweyde.&lt;ref&gt;[http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2016/05/16-kenya-country-case-study/kenya-country-case.pdf Mwangi S. Kumenyi, Francis M Mwega en Njuguna s. Ndung'u. The African Lions: Kenya country case study. Mei 2016. The Brookings Institution.] Bekeaken up 23 mei 2016.&lt;/ref&gt;

==Etymology==
Kenia is vernöömd når den [[Barg Kenia]]. Den modernen name wör vöär et eyrste dale skreaven döär den [[düütskland|düütsken]] verkenner [[Johann Ludwig Krapf]] in de [[19e eeuw|19. eyw]]. Den tröäk döär et gebeed med nen [[Kamba (volk)|Kambakaravaan]] achter den legendarisken handelsman [[Höyvdman Kivoi]] an. Krapf saggen nen bargtop un vröäg wo as den heaten. Kivoi seade &quot;''Kĩ-Nyaa''&quot; of &quot;''Kĩĩma- Kĩĩnyaa''&quot;, wårskynlik ümdat et swarte gesteynde un witten sney up de töppe em deaden denken an nen [[struusvoagel]].&lt;ref&gt;Sullivan, Paul (2006). ''Kikuyu Districts''. Mkuki na Nyota Publishers, Dar es Salaam, Tanzania.&lt;/ref&gt; Et Agikuyuvolk, dee as up de flanken van de Kenia woanet, nömet em ''Kĩrĩma Kĩrĩnyaga'' in öäre [[Kikuyu]]-språke, terwyl as de [[Embu (volk)|Embu]] em de &quot;Kirenyaa&quot; nömet. Alle dree de naams kummet up etselvde dale.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160526191351/http://www.kenyaembassy.com/aboutkenyahistory.html Kenyaembassy.com. &quot;History&quot;.] Bekeaken up 13 mei 2016.&lt;/ref&gt;

Ludwig Krapf skreav beide ''Kenia'' un ''Kegnia'' as namen dale.&lt;ref&gt;Krapf, Johann Ludwig (1860). &quot;Travels, Researches, and Missionary Labours in Eastern Africa. Frank Cass &amp; Co. Ltd, London.&lt;/ref&gt; Up ne kaarte uut [[1882]], teakend döär Joseph Thompsons, nen [[skotland|skotsken]] geoloog un natuurundersöker, steyt den Barg Kenia as Mt. Kenia. Den bargname is ne [[pars pro toto]] vöär et heyle land wörden. Toch köäm et noch nit heyl rap in bruuk. In de vroge koloniale tyd wör et land et [[Oust-Afrikaanske Protektoraat]] enömed. Pas in [[1920]] wör den name veranderd in de Keniaanske Kolony.

==Geskydenisse==
===Prehistory===
[[File:Turkana Boy.jpg|thumb|upright=0.65|left|Den [[Turkana-jungen]], et [[fossyl]] van ne 1,6-miljoon jår olde [[menskachtige]] den as by et geslacht ''[[Homo erectus]]'' höyrt.]]

Uut vündste van fossylen in Kenia blikt dat aapachtigen al 20 miljoon jår terügge in et gebeed rundlöypen. Vündste by et [[Turkanamear]] låtet seen dat [[menskachtige]]n so as de ''[[Homo habilis]]'' (tüsken 1,8 un 2,5 miljoon jår eleaden) un ''[[Homo erectus]]'' (tüsken 1,9 miljoon un 350,000 jår terügge) rechtstreykse vöärolders weasen köänet van de moderne ''[[Homo sapiens]]''. See leavden in et [[Pleistoceen]].

In [[1984]] gröäven paleoantropoloog Richard Leakey un Kamoya Kimeu by et Turkanamear de [[Turkana-jungen]] up, en 1,6 miljoon jår old ''Homo erectus-''fossyl. Ölder undersöök når vroge menskachtigen steyt ouk up naam van Mark un Louis Leakey, dee de vrogste archeologiske upgraevingen leidden by [[Olorgesailie]] un [[Hyrax-höyvel|Hyrax-höävel]].

===Neolitisk===
De eyrste inwoaners van et hüdigendaagse Kenia warren [[jager-gadderaars]], ungeväär so as de moderne [[Khoisan]]-spreakers.&lt;ref&gt;Ehret, C. (2002) ''The Civilizations of Africa: a History to 1800'', University Press of Virginia, {{ISBN|0-8139-2085-X}}.&lt;/ref&gt; Disse lüde wördden händig-an verdrüngen döär [[Kusjitisk]]e herdersvolker uut den [[Hoorn van Afrika]].&lt;ref&gt;Ehret, C. (1980) ''The historical reconstruction of Southern Cushitic phonology and vocabulary'', Kölner Beiträge zur Afrikanistik 5, Bd., Reimer, Berlin.&lt;/ref&gt; In et vroge [[Holoceen]] versköäv et lokale klimaat van dröyge når natter, wårdöär kulturele traditys as [[laandbouw|landbouw]] un [[herderye|veyholderye]] kunden untwikkelen.

Ründ 500 [[Jezus Christus|v. Kr.]] tröäken [[nilo-saharaanske språken|nilotiske]] [[veyholderye|veyholders]] vanuut et hüdige Süüdsudan Kenia binnen.&lt;ref&gt;Ehret, C. (1983) ''Culture History in the Southern Sudan'', J. Mack, P. Robertshaw, Eds., British Institute in Eastern Africa, Nairobi, pp. 19–48, {{ISBN|1-872566-04-9}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ambrose, S.H. (1982). &quot;Archaeological and linguistic reconstructions of history in East Africa.&quot; In Ehert, C., and Posnansky, M. (eds.), ''The archaeological and linguistic reconstruction of African history'', University of California Press, {{ISBN|0-520-04593-9}}.&lt;/ref&gt;

Rund et eyrste millenium köämen der ouk [[bantu-språken|bantu]]-volker by.&lt;ref&gt;Ehret, C. (1998) ''An African Classical Age : Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to A.D. 400.'', University Press of Virginia, Charlottesville, pp. xvii, 354, {{ISBN|0-8139-2057-4}}.&lt;/ref&gt; Disse lüde köämen oorsprunkelik vanaf de [[Benuerivyr]] in [[West-Afrika]], wår as vandage den dag oust-[[Nigeria]] un west-[[Kameruun]] ligget.&lt;ref&gt;Smith, C. Wayne (1995) ''Crop Production: Evolution, History, and Technology'', John Wiley &amp; Sons, p. 132, {{ISBN|0-471-07972-3}}.&lt;/ref&gt; De bantuvolksverhüsing brachtden nye untwikkelingen in landbouw un [[metaalbewarking]] når et gebeed. Hüdigendaagse bantugrupen sint under meyr de [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]], [[Luhya (volk)|Luhya]], [[Kamba (volk)|Kamba]], [[Gusii (volk)|Kisii]], [[Meru (volk)|Meru]], [[Kuria (volk)|Kuria]], [[Aembu]], [[Ambeere]], [[Wadawida]]-Watuweta, Wapokomo un [[Mijikenda (volk)|Mijikenda]].

Upmarkelike vöärhistoriske steades in et keniaanske binnenland sint de archeo-astronomiske steade [[Namoratunga]] up et westen van et Turkanameyr un et ummüürde kamp [[ThimLich Ohinga]] in de gråfskap [[Migori]].

===Swahilikultuur un handel (1. – 19. eyw)===

[[File:Lamu door.jpg|thumb|Ne döäre med traditioneel [[Swahili-kultuur|Swahili]]-holsnywark in [[Lamu]].]]

Al längeren tyd was de keniaanske küste een huus vöär grupen metaalbewarkers un bantu-buren, jagers un viskerslüde. Dee understütden de [[ekonomy]] med landbouw, viskerye, metaal un handel med et butenland. Disse grupen förmden de eyrste stadståten un wörden samenlik [[Asanie]] nöömd.&lt;ref&gt;[https://www.pbs.org/wonders/fr_e2.htm Pbs.org. &quot;Wonders of the African World.&quot;] Bekeaken up 16 april 2010.&lt;/ref&gt;

Teagen et 1. jårhunderd gungen stadståten as [[Mombasa]], [[Malindi]] un [[Zanzibar]] handelsbunden an med [[Arabyren (volk)|Arabyren]]. Hyrdöär groiden de ekonomien, wör de [[islam]] introduceerd un kreyg de swahili-bantuspråke vöäle arabiske trekken. De swahili-stadståten förmden een  handelsnetwark.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160621021817/http://www.swahilihub.com/JifunzeKiswahili/-/1306806/1333292/-/jbyx02z/-/index.html Swahilihub.com. &quot;History and Origin of Swahili – Jifunze Kiswahili&quot;]. Bekeaken up 17 juli 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Don Nanjira, Daniel (2010) [https://books.google.com/books?id=LZuxGsXVPoMC&amp;printsec=frontcover ''African Foreign Policy and Diplomacy: From Antiquity to the 21st century''], ABC-CLIO, p. 114. {{ISBN|0-313-37982-3}}.&lt;/ref&gt; Vöäle geskydkündigen meynden lange tyd dat de stadståten stichted warren döär arabiske of persiske handelslüde, mär upgraevingen wyset dat de stadståten inheymsk begünnen un dat se undanks butenmarksk inwarken toch in grundbeginsel bantu warren.&lt;ref&gt;Spear, Thomas (2000).&quot;Early Swahili History Reconsidered.&quot; The International Journal of African Historical Studies. vol 33, is 2. p257–290. jstor: 220649. Doi 10.2307/220649.&lt;/ref&gt;

Et [[Sultanaat van Kilwa]] was een middeleywsk [[sultanaat]] rund [[Kilwa Kisiwani]] in et hüdige [[Tanzania]]. In de beste dage beslöög dat de heyle swahiliküste, med Kenia der by in. Der wördt bewäärd dat et in et 10. jårhunderd stichted wör döär [[Ali ibn al-Hassan Shirazi]],&lt;ref&gt;شاكر مصطفى, ''موسوعة دوال العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث'', (دار العلم للملايين: 1993), p. 1360&lt;/ref&gt; nen persisken sultan uut [[Shiraz]] in süüd-Iran.&lt;ref&gt;Hastings, James (2003) ''Encyclopedia of Religion and Ethics Part 24'', Kessinger Publishing, p. 847&lt;/ref&gt; Geleyrden meynet dat de Swahili de verhalen oaver arabisken of persisken oorsprung versünnen hadden üm öäre oaverhearsking good te küren.&lt;ref&gt;[https://www.britishmuseum.org/pdf/SwahiliCoast_TeachersNotes.pdf British Museum. &quot;The wealth of Africa The Swahili Coast.&quot;] Bekeaken up 7 June 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thoughtco.com/swahili-culture-guide-171638 K. Kris Hirst. &quot;Swahili Culture Guide – The Rise and Fall of Swahili States.&quot;] 12 February 2017. Bekeaken up 10 juni 2017.&lt;/ref&gt; 
Vanaf et 10. jårhunderd begünden de heyrskers van Kilwa med groute moskeen te bouwen un koaperen münten te gebruken.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=kVwhcDDhHQkC&amp;printsec=frontcover Nicolini, Beatrice and Watson, Penelope-Jane (2004). ''Makran, Oman, and Zanzibar'', Volume 3 van Islam in Africa, BRILL, p. 62] {{ISBN|90-04-13780-7}}.&lt;/ref&gt;

[[File:British Museum Kilwa pot sherds.jpg|thumb|Potskarven uut et [[Sultanaat van Kilwa]], sticht in et 10. jårhunderd döär den [[Persen (volk)|persisken]] sultan [[Ali ibn al-Hassan Shirazi]].]]
De Swahili makeden van Mombasa ne belangryke havenstad. Se begünden te handelen med eaven wyderup liggende stadståten un kommerciäle steades in Persie, Arabie, un selvs India.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/?id=6u3CRDloG-YC&amp;pg=PA22 Alsayyad, Nezar. &quot;Hybrid Urbanism.&quot; Greenwood Publishing Group, 30 maert 2001.] {{ISBN|978-0-275-96612-6}}.&lt;/ref&gt; Teagen de 15. eyw köäm den [[Portugal|portugeesken]] reisiger [[Duarte Barbosa]] in Mombasa. Hee skreav dat &quot;et ne steade is med vöäle verkeyr un nen goden haven wår as altyd meanige soorten kleine skeypkes un groute skeypen ligget, wårvan der vöäle vanuut Sofala koamet un anderen uut Cambay un Melinde un anderen dee når et eiland Zanzibar seilet.&quot;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/?id=-3CPc22nMqIC&amp;pg=PA24Ali, Shanti Sadiq. &quot;The African Dispersal in the Deccan.&quot; Orient Blackswan, 1996.] {{ISBN|978-81-250-0485-1}}&lt;/ref&gt;

Do as in de 17. eywe de Omani-arabyren de Swahiliküste innöämen, wör de [[Arabiske slavenhandel]] uutbreided ümdat de plantages in [[Oman]] un [[Zanzibar]] voord-an meyr warkkracht nöydig warren.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/548305/slavery/24157/Slave-societies Slavery (sociology)]&quot;. ''Encyclopædia Britannica'' Online.&lt;/ref&gt; Anvangelik köämen de handelslüde vöärnamelik uut Oman, mär later vöäle uut Zanzibar (so as [[Tippu Tip]]).&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071230022459/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html Swahili Coast]. ''National Geographic''.&lt;/ref&gt; Dårby begünden de portugeysken slaven te koupen van de Omani un Zanzibari, do as de britten uutskeidden med de transatlantiske slavenhandel.

Et [[Swahili]], ne bantuspråke med leynwöörde uut arabiske, persiske un andere ousterske un süüdasiastiske streaken (en inmiddels ouk engelsk), wör uuteindelik de ''[[lingua franca]]'' vöär handel tüsken de verskillende volker.

Vöär hunderden jåren was de keniaanske küste ne belangryke steade vöär handelslüde un untdekkingsvöärders. In [[1414]] köäm den [[Volksrippebliek China|chineesken]] handelsreisiger [[Zheng He]] uut de [[Ming-dynasty]] når de oust-afrikaanske küste tydens syne lätste [[Skatreisen|skatreise]].&lt;ref&gt;[https://www.pbs.org/wgbh/nova/ancient/ancient-chinese-explorers.html PBS.org. &quot;Ancient chinese explorers.&quot;] Bekeaken up 12 oktober 2015.&lt;/ref&gt; Veerentachtig jår later, in [[1498]], köäm den portugeesken untdekkingsreisiger [[Vasco da Gama]] in [[Malindi]].

===Britsk Kenia (1888–1962)===
[[File:Africa 1909 16a.png|thumb|[[Britsk Oust-Afrika]] in 1909]]

Et koloniale verleaden van Kenia begint by et uprichten van nen [[Düütske Ryk|düütsken]] beskarmståt oaver et küstbesit van de Sultan van Zanzibar in [[1885]], wårnå in [[1888]] de [[Keiserlike Britske Oust-Afrikaanske Kompany]] der oaverhen köäm. Düütskland gavven de küstgebeden an Grout-Britannie in [[1890]] üm keiserliken stryd te vöärkoamen. Kört dårup wör de [[Ugandeeske Spoarlyne]] döär et land legd.

Van [[1890]] töt [[1900]] vöchtden een paar volker teagen de spoarlyne, med name de [[Nandi (volk)|Nandi]] under anvoring van ''[[Orkoiyot]]'' [[Koitalel Arap Samoei]]. Toch güngen de britten der med voord-an. De ''Nandi'' warren de eyrsten dee in een reservaat estöäken wörden üm se van de spoarlyne weg te holden.

Vöär dee spoarlyne haalden de britten en flink antal vaklüde uut [[India]].&lt;ref&gt;R. Mugo Gatheru (2005) ''Kenya: From Colonization to Independence, 1888–1970'', McFarland, {{ISBN|0-7864-2199-1}}&lt;/ref&gt; See un öäre nåkoamelingen stichtden de noch altyd kenmarkend indiaske gemeynskappen in Kenia, so as de Ismaili-moslims un [[Sikh]].&lt;ref&gt;[http://orvillejenkins.com/profiles/sikh.html Orvillejenkins.com. &quot;Sikh.&quot;] Bekeaken up 16 april 2010.&lt;/ref&gt;

By den anleg van et spoar döär [[Tsavo]] wördden tüsken de 28 un 31 spoarwarkers greapen döär twey [[leywe|leywen]] dee bekend ståt as de [[Männeslachters van Tsavo|Manslachters van Tsavo]]. Volgens de verhalen warren de deers sou'n probleem dat selvs Heyr Salisbury, de domålige Eyrste Minister, et ankaartden vöär et britske [[Hougerhuus]]. 

Do as den [[Eyrsten Wearldoorlog]] uutbröäk in [[1914]], slöäten de guvernöörs van [[Britsk Oust-Afrika]] un [[Düütsk Oust-Afrika]] een wåpenstilstand üm de junge kolonys uut de stryd te holden. [[Paul von Lettow-Vorbeck| Luitenant Kolonel Paul von Lettow-Vorbeck]] leidden et lokale düütske leager, vastbeslöäten üm so vöäle möägelik engelske besittingen in handen te krygen. Sunder hülpe vanuut Düütskland lükkeden et em töt et ende van den oorlog ne suksesvulle [[guerillaoorlog|guerillastryd]] te voren, döär te leaven van de natüür un innöämene britske vöärråden. Pas veerteen dage nå et underskryven van de wåpenstilstand in [[1918]] gavven Von Lettow-Vorbeck sik oaver. Hee was do al in [[Noord-Rodesie]] (et hüdige Zambia).

[[File:Kurve bei Mombasa.jpg|thumb|upright=1.35|The [[Kenia–Ugandalyne]] by [[Mombasa]], rund 1899.]]

Üm Von Lettow-Vorbeck achternå te sitten, löäten de britten et [[Britsk Indiske Leager]] oaverkoamen vanuut [[Britsk Raj]] in [[India]]. Mär se hadden unmündig vöäle draegers nöydig üm alle vöärråden te voot depe et land in te krygen. Dårup wör et [[Draegerkorps]] uprichted un 400.000 afrikanen uproupen. Uutendelik leidden dat under de afrikanen töt meyr selvbewüstheid un arger oaver öäre behandeling.

In 1920 wör de Oust-Afrikaanske Beskarmståt in ne kolony ümsat un når Kenia ümnöömd.

In de eyrste hälvte van de 20. eyw wördden de binnenlandse houglanden untgünnen döär britske un andere europeeske buren, dee ryke wördden an [[koffy]]- un [[tea]]-plantages.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130723000220/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html &quot;We Want Our Country&quot;]. ''Time''. 5 November 1965.&lt;/ref&gt; (Eyne beskryving van disse tyd van verandering döär de ougen van nen kolonist is ''Uut Afrika'' van [[Daenemarken|daenske]] skryvster Barones Karen von Blixen-Finecke, uutgeaven in [[1937]].) Teagen de jåren '30 van de 20. eyw woanden der ungeväär 30.000 blanke kolonisten in et gebeed. See kreagen politiken invlood döärdat se bydröägen an de marktekonomy. 

Toch woanden der al meyr as ne miljoon stamleyden van et [[Kikuyu (volk)|Kikuyu-volk]] in de binnenlandse houglanden. Ümdat dee as rundtrekkende buren leavden, makeden se nit up Europeeske wyse anspråke up et land. Üm de eygene belangen te beskarmen, verböäden de kolonisten et verbowen van koffy, voorden ne hüttenbelasting in un de landlousen kreagen stöädigan minder land toweysen as uuttuusk vöär et wark wat se leyverden. Dårup tröäken der machtige grupen lüde richting de steaden. Teagen de vyvtiger jåren woanden der rund de 80.000 blanke kolonisten in Kenia.&lt;ref&gt;&quot;''[https://books.google.com/books?id=R-r3g6OdLEUC&amp;pg=PA28 Kenya]''&quot;. Matthew Firestone (2009). p. 28. {{ISBN|1-74104-773-0}}.&lt;/ref&gt;

Tydens de [[Tweyde Wearldoorlog]] was Kenia ne vöärname brunne van mankracht un vöärråden vöär et Vereynigd Köäninkryk. Ouk in Kenia selv wör der vöchten, tüsken de Allieerden un [[Köyninkryk Italie|italiaanske]] trupen, doo as dee lätsten tüsken 1940 un 1941 Kenia binnenvöllen. [[Wajir]] un [[Malindi]] wördden ouk bombardeerd.

Do as de britske [[Köäninginne Elizabeth II|Princesse Elizabeth]] un öären man [[Prins Philip]] up vakanty warren in Kenia in [[1952]], köäm öären vader [[Köänink George VI]] uut de tyd. De junge princesse güng medeyne når huus un wör een jår later kroned töt Köäniginne Elizabeth II.&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/the_queens_diamond_jubilee/9046958/Diamond-Jubilee-the-moment-that-Princess-Elizabeth-became-Queen.html Vickers, Hugo. &quot;Diamond Jubilee: the moment that Princess Elizabeth became Queen.&quot; The Daily Telegraph, London.] Bekeaken up 29 januari 2012.&lt;/ref&gt;

===Mau Mau-upstand===
[[File:Statue of Dedan Kimathi Nairobi, Kenya.jpg|thumb|Standbeald van [[Dedan Kimathi]], nen keniaansken upstandsleider van et [[Mau Mau]]-leager wat as teagen et britske koloniale systeem vöcht.]]

Tüsken oktober 1952 un december 1959 was der upröör in Kenia vanweage de Mau Mau-upstand teagen britske oaverhearsking. Leaden van de Mau Mau, ouk bekend as et keniaanske land- un vryheidsleager, höyrden vöäral by de Kikuyu-stamme.

Den guvernöör vröäg britske un afrikaanske trupen an, wårunder de [[Köäninglike Afrikaanske Skütterye]]. De britten startden underdrükkingsveldtochten. In mei 1953 nöär Generaal Sir George Erskine de leiding as leagerleider van koloniale strydkrachten, med persöynlike goodköäring van [[Winston Churchill]].&lt;ref&gt;Maloba, Wunyabari O. (1993) ''Mau Mau and Kenya: An Analysis of Peasant Revolt'', Indiana University Press, 0852557450.&lt;/ref&gt;

Med et gevangenneamen van Warũhiũ Itote (ouk bekend as [[Generaal China]]) up 15 january 1954 un de dårup volgende undervråging kreagen de britten beater insicht in de Mau Mau-organisaty. Under de name Operaty Anbeald beleagerden de britten up 24 april 1954 Nairobi. De besetters wördden döärelichted un anhangers van de Mau Mau når [[gevangenkamp]]en stüürd. Vöär de oaverwinning was de Home Guard et belangrykste leagerunderdeyl, ümdat et bestünd uut afrikanen dee as trow an de krone warren un nit uut butenlanders so as et [[Britse Leager]] of de Köäninglike Afrikaanske Skütterye. Teagen et ende van den upstand had de Home Guard 4686 Mau Mau ümmebracht, wat 42% van alle upstandelingen was.

Et grypen van [[Dedan Kimathi]] up 21 oktober 1956 in [[Nyeri]] gavven den döärslag vöär et verslån van de Mau Mau. In disse tyd güng et beleid vöär landtowysing flink up de sküppe. Et belangrykste hyrin was et Swynnertonplan, wårmed kroongetrowe lüde ne beloaning kreagen un Mau Mau-anhangers straffed wördden.

===Unafhanglikheid===
[[File:Jomo Kenyatta.jpg|thumb|upright|left|[[Jomo Kenyatta]], den eyrsten president un stichter van Kenia.]]

De eyrste direkte verkesingen vöär inheymske kenianen vöär den Wetgeavenden Råd wördden in [[1957]] hölden. Undanks de hoape van de britten up winst van 'gemåtigde' lokale rivalen, was et de [[Keniaansk Afrikaanske Nationale Uny]] (KANU) van [[Jomo Kenyatta]] dee ne regeyring vörmden. De Keniaanske Kolony un de Keniaanske Beskarmståt köämen beide te ende up 12 december [[1963]], do as unafhanglikheid oaver heyl Kenia uutspröäken wör. Et Vereynigd Köäningryk gavven de suvereiniteit oaver. Up etselvde ougenblik dead ouk den sultan van Zanzibar afstand van alle anspråke up et land, so dat Kenia geheyl unafhanglik was.&lt;ref&gt;Roberts-Wray, Kenneth. &quot;Commonwealth and Colonial Law&quot;. Stevens, London. 1966. p 762.&lt;/ref&gt; Precys een jår later, up 12 december [[1964]], wör Kenia ne republyk under de naam &quot;Republik Kenia&quot;.

Tegelyke vöcht et keniaanske leager de [[Shiftaoorlog]] teagen de etniske [[Somali (volk)|somaliske]] rebellen in de Noordelike Grensstreake, dee as sik wullen afsplitsen un bie an [[Somalie]] höyren wullen.&lt;ref&gt;Bruce Baker, ''Escape from Domination in Africa: Political Disengagement &amp; Its Consequences'', (Africa World Press: 2003), p.83&lt;/ref&gt; Ne wåpenstilstand under de naam Arusha Memorandum wör underskreaven in oktober [[1967]], mär et bleav noch töt 1969 unrüstig.&lt;ref&gt;Hogg, Richard (1986).&quot;The New Pastoralism: Poverty and Dependency in Northern Kenya.&quot; Africa: Journal of the International African Institute. Vol 56, is 3. p 319–333. jstor 1160687. Doi 10.2307/1160687.&lt;/ref&gt; Üm wydtere invasys te untmodigen underskreav Kenia een verdeadigingsoavereynkumst med [[Ethiopie]] in 1969, den as noch altyd in stand is.&lt;ref&gt;[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1992/BHK.htm Globalsecurity.org (1992). Pike, John. &quot;Post-Independence Low Intensity Conflict in Kenya.&quot;] Bekeaken up 16 april 2010.&lt;/ref&gt;

=== Den eyrsten president van Kenia ===
Med et uutroupen van den Republik Kenia up 12 deccember 1964 wör [[Jomo Kenyatta]] köäsen as president.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090608141216/http://kenyaun.org/polhistory.html Kenyaun.org (archiveerd). &quot;Kenya at the United Nations.&quot; Permanent Mission of the Republic of Kenya to the United Nations (2002).] Archivdåtum: 8 juni 2009. Bekeaken up 15 february 2010.&lt;/ref&gt; Under Kenyatta breiden sik [[umkeuperieje|ümköypbårheid]] rap uut in de regeyring, openbåre deensten un sakenwerld. Kenyatta un syne family verrykeden sik med de groutskeypske ankoup van vastgood. Med öäre ankoupen in centraal-Kenia, de [[Riftvallei]] un de küstprovincys kreagen se vöäle hellige landlose kenianen teagen sik. Syne family versköäl sik achter syn presidentiäle amt üm wettelike un administrative obstakels te ümseilen. De Kenyatta's investeerden flink in de hotellerye. Kenyatta selv was eygener van et Leonard Beach Hotel.&lt;ref&gt;Boone, Catherine. April 2012. &quot;Land Conflict and Distributive Politics in Kenya. African Studies Review. vol 55, is 1. p 75–103. Doi 10.1353/arw.2012.0010. ISSN 0002-0206. hdl 2152/19778&lt;/ref&gt;

Kenyatta bleav president töt synen doud up 22 augustus 1978.&lt;ref&gt;Ndegwa, Stephen N. 1999. &quot;Multi-Party Politics in Kenya: the Kenyatta and Moi States and the Triumph of the System in the 1992 Election (review). Africa Today. vol 46, is 2. p 146-148. doi 10.1353/at.1999.0008. ISSN 1527-1978.&lt;/ref&gt; [[Daniel arap Moi]] volgden em up.

===Moi-tyd===
Van [[1978]] töt [[2002]] was Daniel Arap Moi president. By verkesingen in [[1979]], [[1983]] (Vervroogde verkesingen) un [[1988]] had den president gin enkele teagenstand. De grundwet skreav ouk mär eyne partye vöär. De vervroogde verkesingen van 1983 warren een gevolg van nen mislükkeden ståtsgreap up 2 augustus [[1982]]. 

[[File:Moi and Bush.jpg|thumb|[[Daniel arap Moi]], Kenia's tweyden president med [[George W. Bush]] in [[2001]]]]
Den mislükkenden ståtsgreap was upesat döär ne laegereplaatsden medwarker van de [[luchtmacht]], suldåt [[Hezekiah Ochuka]]. Hee wör vöäral hülpen döär andere medwarkers van de luchtmacht. Al rap wör den ståtsgreap afkapped döär trupen under leiding van leagerleider [[Mahamoud Mohamed]], nen veteraan uut et somaliske leager. &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=3MctAQAAIAAJ Nyamora Communications Limited (1992). &quot;Society&quot;. p 12.]&lt;/ref&gt; Under andere et gewone leager, de paramilitaere polity un later ouk de gewone polity warren der by.

In den nåsleap van de [[Garissaslachting]] van [[1980]] begüngen in [[1984]] keniaanske trupen de [[Wagallaslachting]] teagen dusenden börgers in [[Gråfskap Wajir]]. Pas in [[2011]] wör der een formeel undersöök inricht.&lt;ref&gt;https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12463001 BBC. &quot;Wagalla massacre: Raila Odinga orders Kenya probe.&quot; Skreaven up 14 november 2013. Bekeaken up 11 february 2011.&lt;/ref&gt;

By de verkesingen van 1988 wördden et ''mlolongo''-systeem invoord, wårby as stemmers sik in ne lyne achter öär favorite kandidåt musten upstellen, in steyde van med anonyme stembiljetten.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110215084715/http://www.highbeam.com/doc/1P2-1241691.html Harden, Blaine (25 February 1988). &quot;Many Voters Stay Home as Kenya Drops Secret Ballot in Parliamentary Election&quot;]. ''[[The Washington Post]]''.&lt;/ref&gt; Vöär vöäle lüde was dit et deeptepünt van een slim undemokratisk regime. Et leidden töt wydverbreid protest vöär bywarking van de grundwet. In de jåren dårup güngen verskeidene klausules up de sküppe, so as denne wårin as mär eyne politike partye möäg.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100629014936/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html (archiveerd) Moreno, Pedro C. Handbook on Religious Liberty Around the World. 'Kenya'. The Rutherford Institute. Charlottesville, VA.]&lt;/ref&gt;

===Meyrdere partyen un ende van et tydpark-Moi===

Nå 26 jår as eynpartyståt wör Kenia in [[1991]] nen meyrpartyenståt. Up den 28. oktober [[1992]] untbünd Moi et parlement, vyv månd vöärdat syne presidentstyd der up sat. Dårdöär begünnen de verkesingsvöärbereidingen vöär et parlement un de president. Up den 7. december 1992 must et geböären, mär et wör uutesteld tÖt 29 december. Nöäst de hearskende KANU-partye warren der nu ouk andere partyen, so as et [[Forum vöär Herstel van de Demokraty]] in Kenia un FORD Asili. De verkesingen wördden kenmarked döär groatsköälige intimidaty van teagenstanders un lastigvallen van verkesingsbeambten. Et resultåt was ne ekonomiske krisis, hülpen döär etnisk gewald dat uutbröäk ümdat de president wör verdacht van knoien med de verkesingsresultåten üm selv an de macht te blyven.&lt;ref&gt;Keith, Kyle. Politics of the independence of Kenya. 1999, Macmillan. {{ISBN|978-0333720080}}.&lt;/ref&gt; Toch was disse verkesingsrunde een kantelpunt vöär Kenia, ümdat hyr et ende van Moi syn leiderskap un de oaverhearsking van de KANU begün. Anvanglik bleav Moi an de macht, med [[George Saitoti]] as underpresident. De KANU bleav an de macht med 100 seatels, mär verlöär der 88 an de ses andere partyen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Runde 1 (29 december 1992): uutslage'''
|'''Telling'''
|-
|Antal registreerde keesgerechtigden
|7,900,366
|-
|Stemmers
|5,486,768 (69.4%)
|-
|Blanco of verkeyrd invülde stembiljetten
|61,173
|-
|Good invüld
|5,425,595
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Runde 1: Seatelverdeyling'''
| colspan=&quot;3&quot; |
|-
|'''Politike gruup'''
|'''Totaal'''
|-
|Kenya African National Union (KANU)
|100
|-
|Forum for the Restoration of Democracy (FORD-Kenya)
|31
|-
|Forum for the Restoration of Democracy (FORD-Asili)
|31
|-
|Democratic Party (DP)
|23
|-
|Kenya Social Congress (KSC)
|1
|-
|Kenya National Congress (KNC)
|1
|-
|Party of independent Candidates of Kenya (PICK)
|1
|}

In de nåsleap van de partyverkesingen van 1992 köämen 5000 lüde ümme un noch es 75.000 rakeden untheymd.&lt;ref&gt;[http://www.irinnews.org/report/73319/kenya-clashes-elections-and-land-church-keeps-watch-molo Irinnews.org. &quot;Clashes, elections and land - church keeps watch in Molo&quot;.| Skreaven up 19 juli 2007.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; In de dårupvolgende vyv jåren wördden vöäle polityke verbunden esmeadet in de anloup når de nye verkesingen. In [[1994]] köäm Jaramogi Oginga Odinga uut de tyd un verskeidene koalitys slöäten sik an by syne FORD Kenya-partye. De nye partye nöömden sik de National Democratic Alliance (Nationaal Demokratisk Verbund). Lüde in disse partye kunden et nit eyns worden. Dårup vörmden [[Richard Leakey]] in [[1995]] de Safina-partye, mär den wör uut de verkesingen eweyrd töt 1997.&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/world-africa-13682176 BBC.com. Kenya profile. Skreaven up 31 januåry 2018.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt;

In 1996 veranderden KANU de grundwet wårdöär Moi noch ne ekstra tyd president möcht weasen. Moi löät sik herkesen un wün ne 5e termine in [[1997]].&lt;ref&gt;[https://crawfurd.dk/africa/kenya_timeline.htm|title=Kenya crawfurd.dk. &quot;History Timeline - historic overview of Kenya, Africa&quot;.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; Synen winst wör stark bekritiseerd döär syne gröätste teagenstanders [[Mwai Kibaki|Kibaki]] un [[Raila Odinga|Odinga]].&lt;ref&gt;Anderson, David M. (2003). &quot;Kenya's Elections 2002 – The Dawning of a New Era&quot;. African Affairs, vol 102, is 407. p 331–342.&lt;/ref&gt; Nå synen winst kun Moi grundwettelik nit meyr meddoon an de verkesingen. Vanaf et begin van [[1998]] probeerden Moi de volgende verkesingen te stüren, so dat [[Uhuru Kenyatta]] in [[2002]] president sul worden.&lt;ref&gt;[http://www.africanews.com/2017/10/25/a-look-at-kenya-s-elections-history-since-independence-in-1964/ Africanews.com. &quot;A look at Kenya's elections history since independence in 1964.&quot; Skreaven up 25 november 2017.] Bekeaken up 29 januåri 2019.&lt;/ref&gt;

===President Kibaki un de weg når ne nye grundwet===
[[File:Nairobi Kibera 04.JPG|thumb|Uutsicht up [[Kibera]], de gröätste [[sloppenwyk]] in Afrika]]

Moi syn plan üm Uhuru Kenyatta as syn upvolger te krygen mislükkeden. [[Mwai Kibaki]] un syne opposity-verbund et Nationale Reagenboagverbund ([[National Rainbow Coalition]]) wör den nyen president. Volgens Anderson (2003) meldden lokale un internationale wachters dat de verkesingen eyrlik un sunder inmenging verlöäpen. Et leak een kantelpunt vöär Kenia's demokratisering.

In 2005 verwörpen de Kenianen een plan üm de unafhanglikheidsgrundwet van 1963 te vervangen.&lt;ref&gt;[http://www.cmi.no/publications/2368-of-oranges-and-bananas Cmi.no. &quot;Of Oranges and Bananas: The 2005 Kenya Referendum on the Constitution.&quot; Chr. Michelsen Institute.] Bekeaken up 13 mei 2016.&lt;/ref&gt; Et resultaat was dat de verkesingen van 2007 volgens de olde grundwet verlöypen. Kibaki wör herköäsen in een slim ümstreyden verkesingsverloup wat uutmundden in de [[Keniaanske Krisis van 2007]], med politik un etnisk gewald. Anleiding warren anklachten van de vöärnaamste teagenstander, Raila Odinga, den as beweyrden dat der med de uutslagen esjumeld was un hee selv eygenlik president must weasen. By de rellen köämen 1500 lüde uut de tyd un noch es 600.000 wördden untheymd, wårmed et de slimste upröär in de keniaanske geskedenis was. Üm wydter bloodvergeten te vöärkoamen beslöäten Kibaki un Raila samen te warken. Den lätsten wör do Eyrste Minister.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7344816.stm BBC.co.uk. &quot;Deal to end Kenyan crisis agreed&quot;. 12 april 2008.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; 

In juli van 2010 güng Kenia samenwarken med andere oust-afrikaanske landen üm de nye Oust-Afrikaanske Deylmarkt te vörmen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181211145446/https://af.reuters.com/article/kenyaNews/idAFLDE65T2AJ20100701 Reuters.com. &quot;FACTBOX-East African common market begins&quot;. Skreaven up 1 juli 2010.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; In augustus van 2010 höld Kenia een referendum wårup ne nye [[Grundwet van Kenia|keniaanske grundwet]] uutskreaven wör. Macht van de president wör an banden legd un de centrale regeyring upheaven.

===upheaving van de regeyring un verdeyling van de macht===

Nå anname van de nye grundwet wör Kenia ne presidentiele representative demokraty, wårby as de president van Kenia beide ståtshöyvd, regeyringsleider is. Ouk wör der ne meyrpartyenstelsel insteld. In de grundwet steyt under meyr dat de uutvorende macht by et uutvorende deyl van de regeyring ligt under anvoring van de president den as ouk kabinetsvöärsitter is. Et kabinet besteyt uut lüde van buten et parlement. Wettelike macht ligt uutslutend by et [[Keniaanske Parlement]]. Et rechterlike apparaat is unafhanglik van de beide instantys.

In 2011 stüürden Kenia trupen når Somalie üm te vechten teagen [[islam]]itiske terröörgruup [[Al-Shabaab]]. 

[[File:Secretary Kerry Jokes About HIs Height Standing With Kenyan President Uhuru Kenyatta at the State House in Nairobi (28534132883).jpg|thumb|Keniaanske president [[Uhuru Kenyatta]] med den amerikaansken ståtssekretåris [[John Kerry]] up [[22 augustus]] 2016]]
Do as halverweage [[2011]] vöär et tweyde jår te weinig reygen völ, kreag Kenia te maken med de slimste dröygte un dårupvolgenden hunger in 60 jår. Vöäral de noordwestelike [[gråfskap Turkana]] wör slim tröffen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120104173650/http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104173650/https://web.archive.org/web/20120104173650/http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 Kbc.co.ke]. (Archiveerd). &quot;Red Cross Warns of Catastrophy in Turkana&quot;. Koech, Dennis. Skreaven up 4 januåry 2012.] Bekeaken up 7 August 2011.&lt;/ref&gt; Lokale skolen wördden der selvs ümme slöäten.&lt;ref&gt;[http://www.indcatholicnews.com/news.php?viewStory=18686 Indcatholicnews.com. &quot;Kenya: schools close as famine takes hold in Turkana.&quot; Skreaven up 28 july 2011.] Bekeaken up 7 augustus 2011.&lt;/ref&gt; Begin 2012 wör den krisis oaverwünnen döär erichte noudhülpe. hülpbedryve deaden öäre hülpe verleggen når weaderupbow, döär under meyr irrigatykanalen te graeven un söäde uut te deylen.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2012/02/04/world/africa/un-says-famine-in-somalia-is-over-but-risks-remain.html  Gettleman, Jeffrey (3 februåry 2012) &quot;U.N. Says Famine in Somalia Is Over, but Risks Remain]. ''The New York Times''.&lt;/ref&gt;

In 2013 had Kenia syn eyrste algemeyne verkesingen nå den nyen grundwet. Uhuru Kenyatta wün in een slim betwiste uutslag, wårup den teagenstander, Raila Odinga, ne petity uutskreav. Den keniaansken Hougen Råd höld  vaste an de oorsprunglike verkesingsuutslage un Kenyatta wör president, med [[William Ruto]] as underpresident. 

In [[2017]] wün Uhuru Kenyatta syn tweyde ambstyd. Weaderümme wör den uutslag betwyfeld döär Odinga, den as der med når et Hougere Rechtshov güng. Hee klaagden de verkesingskommissy an vöär misbestüür van de verkesingen, un Kenyatta vöär sjummelen. Et Hougere Rechtshov güng der in med un verklården de uutslagen ungeldig.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2017/oct/25/kenya-presidential-election-rerun-to-go-ahead-supreme-court The Guardian. Burke, Jason. &quot;Kenya election rerun to go ahead after court fails to rule on delay&quot;. Skreaven up 25 oktober 2017.] bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; Med disse beslissing gavven et Hougere Rechtshov an dat se öäre unafhanglikheid seriöös nöämen.&lt;ref&gt;[https://www.idlo.int/kenya-court-decision-demonstrates-respect-rule-of-law idlo.int. &quot;Kenya court decision demonstrates respect for rule of law&quot;.] Bekeaken up  29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; Dårnå höld Kenia ne tweyde verkesingsrunde, wår as Uhuru Kenyatta toch wün, ümdat Raila nit med wul doon vanweage unregelmåtigheden.&lt;ref&gt;[https://www.standardmedia.co.ke/article/2001258851/uhuru-kenyatta-wins-repeat-election-with-7-4-million-votes Standardmedia.co.ke. &quot;President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election&quot;.] Bekeaken up 29 januåry 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2017/10/30/world/africa/kenya-election-kenyatta-odinga.html. New York Times. &quot;President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election&quot;.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt;

==Landskap un klimaat==

[[File:Un-kenya.png|thumb|Kaarte van Kenia.]]
[[File:Koppen-Geiger Map KEN present.svg|thumb|Klimaatkaarte van Kenia.]]

Med 580.367 km²&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200831033452/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html Central Intelligence Agency. The World Factbook. &quot;Kenya&quot;. 2012.] Bekeaken up 28 mei 2013.&lt;/ref&gt; is Kenia et söävenenveertigste land van de wearld wat uppervlakte angeyt. Et ligt tusken de 5° noord- un süderbreydte un 34° un 42° outsterlängde. Vanaf de küste an den Indisken Oceaan klimt et land geleidelik up töt de houglanden in et binnenland. De houglanden wordet döärsneyden döär de [[Riftvallei]], med up et ousten dårvan ne vrüchtbåre streake.

De keniaanske houglanden sint eyne van de beste landbouwstreaken van Afrika.&lt;ref&gt;Central Intelligence Agency. The World Factbook. Potomac Books, Inc. 2010. {{ISBN|978-1-59797-541-4}}. p 336.&lt;/ref&gt; In de houglanden ligt ouk et höygste punt van Kenia un de eyn-nå-höygste top van et wearlddeyl: De [[Kenia (barg)|Barg Kenia]], med 5199 meater. Vanuut et süden van Kenia is de [[Kilimanjaro]] (5895 meater) in [[Tanzania]] te seen.

===Klimaat===
Kenia is tropisk an de küste, gemåtigd in et binnenland un dröyge in et noorden un noordousten. Der is et heyle jår döär vöäle sünnenskyn un de lüde loupet et heyle jår in summerske kleyder. Meysttyds is et in et binnenland höygerup 's nachtes un 's morgens kuul.  

Et 'lange reygen'-seisoon duurt van maert/april töt mei/juni. Et 'körte reygen'-seisoon duurt van oktober töt november/december. Mangs is de reygen heavig. Vake valt et 's middags of 's åvends. Tydens de tropiske reygentyd blivt de temperatuur houge. Et heytst is et tüsken februåri un maert, as de lange reygentyd anvangt. Et köldst is et tüsken juli un halv augustus.

[[File:A lone giraffe in Nairobi National Park.jpg|thumb|Ne giraffe in [[Nationaal Park Nairobi]], med et stadsansicht van Nairobi der achter]]

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ style=&quot;font-size:110%&quot; | Döärsneyde jårtemperaturen
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Stad
! Höygte (m) !! Max (°C) !! Min (°C)
|-
|align=&quot;left&quot; | Mombasa
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;small&gt;küststad&lt;/small&gt;
| 17 || 32.3 || 23.8
|-
|align=&quot;left&quot; | Nairobi
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;small&gt;höyvdstad&lt;/small&gt;
| 1,661 || 25.2 || 13.6
|-
|align=&quot;left&quot; | Kisumu
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;small&gt;stad an een mear&lt;/small&gt;
| 1,131 || 31.8 || 16.9
|-
|align=&quot;left&quot; | Eldoret
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;small&gt;stad in et Riftdal&lt;/small&gt;
| 2,085 || 23.6 || 9.5
|-
|align=&quot;left&quot; | Lodwar
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;small&gt;noordelik platteland&lt;/small&gt;
| 506 || 34.8 || 23.7
|-
|align=&quot;left&quot; | Mandera
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;small&gt;noordelik platteland&lt;/small&gt;
| 506 || 34.8 || 25.7
|}

===Deers===
Een flink deyl van Kenia is vöärbestemd vöär wilde deers, med inbegrip van de [[Masai Mara]]. Dår vindet alle jåren tüsken juni un september den [[Grouten Trek]] plaats, wårby as oaver de 1 miljoon [[gnu]]s un 200.000 [[zebra]]'s de [[Mara (rivyr)|Mararivyr]] oaversteaket.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160612175545/http://nationalgeographic.org/media/wildebeest-migration/ National Geographic.com. &quot;Wildebeest Migration&quot;. Skreaven up 19 januåri 2012.] Bekeaken up 13 mei 2016.&lt;/ref&gt; In ne vöärtgånde beweyging med de klokke med loupet de deers 2900 km van de eyne voder- un watersteyde når den volgenden, tüsken de [[Serengeti]] in [[Tanzania]] un de Masai Mara in Kenia. Dit spektakel leyvert vöäre inkomsten uut et [[tourisme]] up.

==Ekonomy== 
[[File:Kenya Export Treemap.jpg|thumb|upright=1.6|Ne verholdingskaarte van Kenia's uutvoor.]]

Kenia's algemeyne ekonomy is de lätste teentallen jåren flink egrööid, vöärnamelik döär groute weagenbowprojekten. Vöäle van disse grööi kümt van geld wat eygenlik bestemd was vöär gewone kenianen. Mär döär erichte fiskale un monetäre måtregelen un misbestüür, [[umkoperieje|ümköyperye]], wegslusen van publike fundsen un een slecht warkend rechterlik apparaat, belandt der weinig van de geldelike stüt by de gewone lüde un lokale underneamers in de knippe. In [[2014]] wör et land upny skatted un versköäv et Bruto Inlandsk Produkt når de ståtus van laege-töt-döärsneyde inkoamens.

Kenia hevt ne Menskelike Untwikkelings Index (MUI) van 0,555 un steyt dårmed up de 145. van de 186 in de wearld. In [[2005]] must 17,7% van kenianen sik redden med €1,12 up nen dag. In [[2017]] stünd Kenia 92. in de handelsgemaksindex van de wearldbanke, teagenoaver 113. in 2016 (up 190 landen).&lt;ref&gt;[http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/kenya doingbusiness.org. &quot;Doing Business in Kenya – World Bank Group&quot;.] Bekeaken up 14 januåry 2017.&lt;/ref&gt; De belangrykste, mär ouk slim underuntwikkelde un inefficiente handelstak is de landbow. Hyrin warket 75% van de lüde, teagenoaver 3% in [[untwikkelde landen]]. Kenia wördt vake anedüdet as ne ''grensmarkt'' of mangs [[upkoamende markt]], mär höyrt nit by de slechtst untwikkelde landen.

De ekonomy is flink uutebreidet, vöäral döär tooneamend tourisme, höyger underwys un [[telekommunikaty]], as ouk gode landbowresultåten nå de dröygte. Dat lätste med name in de vöärname [[tea]]-industry. In [[2007]] grööiden Kenia's ekonomy med meyr as 7% un losden et land vöäle skulden af. Nå de anevöchtene presidentsverkesingen van december 2007 slöäg dit dramatisk ümme un vervöl et land in chaos.

Telekommunikaty un financieel wark ümvattet nu 62% van et BIP. 22% van et BIP kümt noch altyd uut de unstabile landbow, wårin as noch 75% van et warkvolk warket (een kenteaken van underuntwikkelde ekonomyen wår as noch gin [[voodselseakerheid]] is - een belangryke grund vöär ekonomisken grööi). Een klein deyl van de bevolking müt et hebben van voodselhülpe.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160610135707/https://www.usaid.gov/kenya/food-assistance usaid.gov. &quot;Food Assistance Fact Sheet – Kenya&quot;.] Bekeaken up 13 mei 2016.&lt;/ref&gt; Industry un fabrikswark vörmet de kleinste sektor, med 16% van et BIP. In deensten un maakindustry warket mär 25% van et warkvolk, mär se leyvert 75% van et BIP.&lt;ref&gt;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf Library of Congress: Federal Research Division. &quot;Country Profile: Kenya&quot;. Skreaven in juni 2007.]  Bekeaken up 23 april 2011.&lt;/ref&gt;

Kenia voort jårliks oaver de €350 miljoon uut an linnengood.

Vöäle vrogere ståtsbedryve, so as de buten bedryv weasende Kenya Post and Telecommunications company, wördden privatiseerd. Dit tröäk nen machtigen houp private investering an, wårdöär as et hüdige [[Safaricom]] rechtevoort eyne van de suksesvulste bedryve in Oust-Afrika is.

[[File:Kenya, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|upright=1.6|Kenia's trends in de Menskelike Untwikkelings Index van 1970 töt 2010.]]

In maert [[1996]] vörmden de presidenten van Kenia, Tanzania un Uganda med mekander de [[Oust-Afrikaanske Gemeynskap]] (OAG). De OAG wil tariven un douanehandelingen lyktrekken un samenwarken an vrye döärgang vöär inwoaners un beatere weagen. In maert 2004 teakenden de drey landen een handelsverdrag.

===Tourisme===
[[File:Elephants at Amboseli national park against Mount Kilimanjaro.jpg|thumb|[[Nationaal Park Amboseli]]]]
[[File:Tsavo east panorama.jpg|thumb|[[Nationaal Park Oust-Tsavo]]]]

Nå de landbow is tourisme de gröätste brunne van butenlandsk inkoamen.&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The World Today: Concepts and Regions in Geography 4th edition. Wiley Publishing: Hoboken, NJ&lt;/ref&gt; Verantwoordelik vöär de informatyvöärsening vöär et tourisme is et Kenya Tourism Board.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170219014534/http://ktb.go.ke/ Kenya KTB.go.ke. Tourism Board. Bekeaken up 2 maert 2017.]&lt;/ref&gt; De vöärnaamste touristentrekkers sint fotosafari's döär de 60 nationale parken un wildreservaten. Andere trekkers sint de Groute Trek van de gnus in de [[Masai Mara]], wat te book steyt as et söävende wearldwunder, historiske moskeen un forten uut de koloniale tyd so as by [[Mombasa]], [[Malindi]] un [[Lamu]]. Dårnöäst is Kenia geleevd üm de wydske landskappen so as de witte töppe van de [[Kenia (barg)|Barg Kenia]], et groute [[Riftdal]], teavelden van [[Kericho]], koffyplantages van [[thika]] un et uutsicht up de [[Kilimanjaro]] vanuut et süden.&lt;ref&gt;[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Kenya-TOURISM-TRAVEL-AND-RECREATION.html NationsEncyclopedia.com. &quot;Tourism, travel, and recreation - Kenya - area&quot;.] Bekeaken up 2 maert 2017.&lt;/ref&gt; Wydters hevt Kenia uutstrekkede stranden an de [[Swahiliküste]] an den Indisken Oceaan. Et gröätste andeyl touristen kümt uut [[Düütskland]] un et [[Vereynigd Köäningryk]]. See trekket meyst up de stranden un wilparken.

===Landbouw===
Lanbow is de eyn-nå-grötste bydraeger an et keniaanske Bruto binnenlandsk produkt (BBP), nå de deenstensektor. In 2005 was landbouw, med inbegrip van holtkap un viskerye, good vöär 24% van et BBP, vöär 18% van alle lounen un 50% van de uutvoorwinst. De belangrykste winstgewassen sint tea, blomen un planten un koffy. Tea un blomen un planten leyvert et meyste up van alle Kenia's uutvoor. Upbrengsten van belangryke voodselbrunnen as [[mais]] hangt stark af van et weader. As et mangs wat minder geyt, is et land deyls afhanglik van voodselhülpe. Byvöärbeeld in [[2004]] mislükkeden de ougst döär groute dröygte un satten 1,8 miljoon lüde sunder eaten.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160814052428/http://www.wfp.org/news/news-release/drought-leaves-two-million-kenyans-need-food-aid wfp.org. &quot;Drought leaves two million Kenyans in need of food aid&quot;. United Nations World Food Programme. Skreaven up 26 april 2005.] Bekeaken up 5 August 2016.&lt;/ref&gt;

Een internationaal samenwarkingsverband vöär undersöök når gewassen in halv-dröyge tropenlanden hevt med redelik sukses een paar buren hülpen üm [[oranje linsen]] te verbowen in steyde van mais, vöäral in de dröygere steydes. Oranje linsen köänet heyl good teagen dröygte un wilt best gröien in streaken wår jårliks minder as 650 mm reygen valt. Volgende projekten jaagden de handel in pöälenvrüchten an. Hyrby wör vöäral insat up et upbowen van handelsnetwarken un de afstand verkörten tüsken vrüchtenkweakers un tüskenhandelaars. Hyrmed steyg de lokale produktyprysen med 20 - 25% in Nairobi un Mombasi. Döär de vermarkting van de oranje linse köänet wat buren nu investeren in masjines as mobile telefoons un beatere grund un deers.

In de vrüchtbåre houglanden verbowt se tea, koffy, sisal, chrysanten, mais un tarwe. Et is eyne van de meyst suksesvolle landbowstreaken van Afrika. In et halv-dröyge noordousten wördt der vöärnamelik med leavende deers ebuurd. In de laeger liggende deylen verbowt se [[kokosnoat|kokosnöäten]], [[ananas]] [[kasjewnöäten]], [[katoon]], [[sükerreed]], sisal un mais. Kenia hef noch gin sodöänige måte van efficienty un investeringen dat se voodselveiligheid köänet beden. In samengang med årmood (53% van de lüde leavet under de årmodegrense) sorget dit dat een flink deyl van de inwoaners regelmåtig hunger lidt un afhanglik is van voodselhülpe. Slechte weagen, een unbetrowbår spoarnetwark, verwårlousd waternetwark un vöäls te prysig luchtvervoor sorgt dervöär dat buren in dröyge un halv-dröyge deylen van et land öäre gewassen nit kwyt köänet. Dit was töt in 2011 noch so, wårup at et Roude Krüüs et hülpprogramma [[Kenyans for Kenya]] upsat.&lt;ref&gt;[http://conferences.ifpri.org/2020africaconference/program/day1summaries/kinyua.pdf Towards Achieving Food Security in Kenya]. Joseph Kinyua, Permanent Secretary, Ministry of Agriculture, Kenya; 1 April 2004, Kampala, Uganda.&lt;/ref&gt;

[[File:Kapsowar1.JPG|thumb|Burenland in Kenia]]
Kenia's irrigatysektor is up drey wysen verdeyld: vöär kleine afneamers, centraal beheyrd publike irrigaty un private/kommerciele irrigaty. 

De kleine afneamers behelst alleyne warkende of grupen buren dee selv ouk water gebruket. Irrigeerd wördt der up eygene velden of grupsvelden van 0,1 töt 0,4 hektare grout. Der sint ungeväär 3000 kleine afneamers oaver ne totale uppervlakte van 47.000 ha.

Dårnöäst hevt et land noch söäven groute, centraal beheyrde irrigatyprogramma's: in Mwea, [[Bura]], [[Hola]], [[Perkerra]], Westkano, Bunyala un Ahero. By mekander is dat ne uppervlakte van 18.200 ha med in döärsneyde 2600 ha per afneamer. Disse irrigatystreaken valt under de Nationale Råd vöär Irrigaty un sint good vöär 18% van alle irrigeerde land in Kenia.

Groutskålige privaat beheyrde buurderyen beslåt 45.000 hectare, good vöär 40% van al et irrigeerde land. See gebruket hougwaerdige technology un leyvert gewassen van houge kwaliteit vöär de uutvoormarkt, med name blomen un grööntes.&lt;ref&gt;Republic of Kenya, Ministry of Water and Irrigation (2009) ''National Irrigation and Drainage Policy'':3–4.&lt;/ref&gt;

Kenia is de up twey nå gröätste uutvoorder van [[snydblomen]].&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2015/03/16/africa/kenya-flower-industry/ Veselinovic, Milena. &quot;Got roses this Valentine's Day? They probably came from Kenya&quot;. Edition.cnn.com. Skreaven up 16 maert 2015.] Bekeaken up 17 juli 2016.&lt;/ref&gt; Ungeveyr de hälvte van Kenia's 127 blomenkweakers sittet rund et [[Naivashamear]], 90 kilometer noorwestelik van Nairobi. Üm den uutvoor te versnellen hevt de luchthaven van Nairobi ne aparte halle speciaal vöär den döärvoor van blomen un grööntes.

===Industry===
[[File:Orrling of Nairobi.jpg|thumb|300px|Et höyvdkantoor van de [[Kenya Commercial Bank]] in [[KENCOM House]] (rechts) in Nairobi.]]
Al is Kenia een middellaege inkoamensekonomy, toch is fabrikswark good vöär 14% van et BBP. De gröätste industriäle centra sint [[Nairobi]], [[Mombasa]] un [[Kisumu]]. De belangrykste industryen sint voderverwarkingsbedryve so as grånmålers, beerbroweryen, sükerreedbreakers un makers van bruuksgoderen so as auto's.

Up industriäle skåle doot se in Kenia cement maken.&lt;ref&gt;[http://www.constructionkenya.com/2431/kenya-cement-industry-outlook/ constructionkenya.xom. &quot;Cement production keeps pace with growing demand&quot;. Skreaven up 5 september 2015.] Bekeaken up 13 mei 2016.&lt;/ref&gt; Dårnöäst hevt Kenia ne öälyverwarkingsindustry, wår ruwe petröäly töt gebruukspetröäly vöär de lokale markt verwarked wördt. Dårnöäst is der ne gröiende informele sektor under de name ''jua kali'', wår up kleine skåle huusholdgoderen maked wordt, so as auto-underdeylen un landbowwarktügen.&lt;ref&gt;[http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/features/WCMS_075529/lang--en/index.htm ilo.org. &quot;Kenya: Employers' organizations taking the lead on linking the informal sector to formal Kenyan enterprises&quot;]. Skreaven up 2 augustus 2005.] Bekeaken up 13 mei 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160610135631/http://www.mygov.go.ke/?p=5038|archive- mygov.go.ke (Archiveerd). &quot;Jua Kali sector plays key role in economic development and job creation&quot;. Skreaven up 13 november 2015] Bekeaken up 13 mei 2016.&lt;/ref&gt;

Döärdat Kenia de lätste jåren anslöäten is by de African Growth and Opportunity Act (AGOA) van de amerikaanske regeyring, gröit de industry de lätste jåren rapper. Seyt at de AGOA in warking tröäd in 2000, steag de uutvoor van kleyder når de [[Vereynigde Ståten|VS]] van € 39 miljoon når € 242 miljoon in 2006. Andere wysen van stüt vöär de maakindustry sint under meyr de günstige belastingsmåtregels van de nye regeyring, wåründer et wegneamen van tariven up kapitaalbesit un andere ruwe materialen.&lt;ref&gt;[https://2009-2017.state.gov/e/eb/rls/othr/ics/2010/138092.htm?goMobile=0. state.gov. &quot;Kenya.&quot;] Bekeaken up 10 juni 2016.&lt;/ref&gt;

===Vervoor===
Et land hevt een uutgebreid netwark van hardte un unverhardte weagen. Kenia's spoarlyne verbindet de havens un gröätste städen un löpt når et nåberland Uganda. Der sint 15 luchthavens med hardte banen.

De döär China betaalde spoarlyne van Mombasa når Uganda güng lös in [[2017]], wårmed in 2019 al meyr as 2,7 miljoon lüde reisd hebbet.&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2019/05/20/china/china-kenya-sgr-rail-africa-intl/index.html Cnn.com. &quot;A legacy of lunacy haunts Kenya's old railway. Will China's $3.6B line be different?&quot; Marsch, Jenni. 21 mei 2019.] Bekeaken up 15 augustus 2019.&lt;/ref&gt;

===Energy===
Et grötste andeyl elektriciteit kümt van geothermiske energy.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180811133300/https://www.iea.org/statistics/statisticssearch/report/?country=Kenya&amp;product=electricityandheat iea.org. (Archiveerd). &quot;Electricity in Kenya&quot;.] 11 augustus 2018.&lt;/ref&gt; As tweyde vöärnaamste energybrunne hebbet se hydroelektriske stations in dammen by de höygere [[Tanarivyr]] un de dam by de [[Turkwelkloov]] in et westen. De rest van de energy kümt van een petröälykrachtwark an de küste, geothermiske installatys by [[Olkaria]] un importeerd uut [[Uganda]]. Selv kun Kenia tüsken 2001 un 2003 1142 [[megawatt]] upwekken. Et ståtsbedryv [[Kenya Electricity Generating Company]] (KenGen), wat in 1997 uprichted wör under de name Kenya Power Company, geyt oaver et upwekken, terwyl as et bedryv Kenya Power oaver de verspreiding geyt. Et land hevt mangs te maken med uutval, vöäral as der döär dröygte te weinig water vöärby de dammen kümt.

Üm de groiende vråge by te beynen, wil Kenya in 2024 anvangen med de bow van een kernenergycentrale. In 2019 sint dårvöär al verskeidene lokatys bekeaken, under meyr an den Indisken Oceaan, et Turkanamear un et Viktoriamear. Vöär den bow kryget se hülpe uut [[Rusland]], [[Volksrippebliek China|China]] un [[Süüd-Korea]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190815092202/https://www.esi-africa.com/industry-sectors/generation/kenya-nuclear-electricity-board-evaluates-nuclear-sites/ Esi-africa.com. &quot;Kenya Nuclear Electricity Board evaluates nuclear sites&quot;. Skreaven up 8 januåri 2019.] Bekeaken up 15 augustus 2019.&lt;/ref&gt;

[[File:Worker in Olkaria Kenya.jpg|thumb|upright|Warklüde by de [[Geothermiske energycentrale van Olkaria]]]]

In de gråfskap Turkana sit öäly in de grund. Et yrske bedryv [[Tullow Oil]] skattet at der rund de 1 miljard vaten uut te halen sint.&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/2013-08-19/kenya-from-nowhere-plans-east-africa-s-first-oil-exports-energy.html Bloomberg.com. &quot;Kenya From Nowhere Plans East Africa's First Oil Exports: Energy&quot;.] Bekeaken up 15 augustus 2019. &lt;/ref&gt; Et land undersöcht noch of der anderswår noch öäly sit. Kenia importeert noch alle ruwe petröäly un is noch vulleydig afhanglik van de 21-daagse vöärråden dee as de öälymarkt vöärskrivt. Petröäly beslüt 20% töt 25% van de landelike uutgaven.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181106222417/https://af.reuters.com/article/investingNews/idAFJOE74J0F220110520?pageNumber=1&amp;virtualBrandChannel=0 Reuters.com. &quot;Kenya plans strategic oil reserve&quot;]. Reuters (10 November 2011).&lt;/ref&gt;

===Chineeske investeringen un handel===
Up de websteyde van [[98.4 Capital FM]], een landelik radiostation, stünd te leasen dat [[Volksrippebliek China|China]]'s ambassadöör vöär Kenia, Liu Guangyuan, by president Kenyatta's besöök an Peking seade: &quot;China hevt inmiddels € 425 miljoon investeerd. Dårmed sint se Kenia's gröätste brunne van butenlandske investeringen. Weadersydsen handel was good vöär €2,6 miljard in 2012. Med Kenyatta reisden noch 60 sakenlüde med, dee as €2,2 miljoon understöäning van China wullen krygen vöär ne spoarlyne van van Mombasa når Uganda un €1,6 miljard vöär nen dam.&quot;

In 2014 begün Kenia mineralen med China te verhandelen, so as [[ilmenyt]].&lt;ref&gt;[https://www.standardmedia.co.ke/business/article/2000104631/kenya-joins-mineral-exporters-as-first-titanium-cargo-leaves-port Standard Digital News. &quot;Business – Kenya joins mineral exporters as first titanium cargo leaves port&quot;. Jackson Okoth, Philip Mwakio. Skreaven up 14 february 2014.] Bekeaken up 15 February 2015.&lt;/ref&gt; 

De nye Mombasa-Ugandalyne is döär China betaald. Volgens een artikel up CNN sint der wal sorgen oaver chineeske inmenging in keniaanske saken. In de belangrykste banen, so as stationsbehear un treinmachinisten, ståt noch altyd chineeske warkers an de top. Döärdat de chineesken sik oaver et algemeyn nit buten öäre kantoren låt seen, unståt de lätste tyd raciale spanningen.&lt;ref&gt;Cnn.com.&lt;/ref&gt; Ouk is der angst dat Kenia de skulden nit kan aflossen un China dårup beslag geyt leggen up belangryke havens.

===Vision 2030===
[[File:Vision2030 logo.svg|thumb|Et officiäle logo vöär [[Kenya Vision 2030|Vision 2030]].]]

In 2007 makeden de keniaanske regeyring et plan ''Vision 2030'' bekend, een ekonomisk untwikkelingsprogramma wårmed as Kenia in 2030 up denselvden voot hoapet te koamen as de Ekonomiske Tygers van Asie. In 2013 gavven et een Nationaal Klimaatveranderingsplan uut. In et warkplan van 200 bladsyden, untwikkeld med hülpe van de [[Clima &amp; Development Knowledge Network]], beskrivt et land öäre visy vöär een 'klimaatvast untwikkelpad når laege koalstuvuutstoat'. By de uutgave in maert 2013 seade den sekretåris van et Ministery van Planning, Nationale Untwikkeling un Vision 2030 dat klimaat een middelpunt was in et vernyde Halverweags Termynplan wat in de månden dårup uut sul koamen. Dit sul een rechtstreyks un robüüst raamwark weasen vöär et warkplan un de seykerheid geaven dat klimaatverandering een ekonomybreyd punt wördt.&lt;ref&gt;[http://cdkn.org/2013/03/news-kenyas-national-climate-change-action-plan-is-officially-launched/ cdkn.org. Climate &amp; Development Knowledge Network. &quot;NEWS: Kenya's National Climate Change Action Plan is officially launched&quot;.] Skreaven up 28 March 2013.&lt;/ref&gt;

===Öäly-undersöök===
[[File:Kenya Aerial 2009-08-27 14-26-44.JPG|thumb|upright=1.35|[[Lake Turkana]] borders Turkana County]]

Et is bekend dat Kenia öälyvöärråden hevt in de [[Gråfskap Turkana]]. President Mwai Kibaki makeden up 26 maert 2012 bekend at Tullow Oil een britsk-yrsk öäly-undersööksbedryv öäly vünden had, mär dat et noch drey jår duren sul üm te kyken of et genog was üm an te verdenen.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17513488 BBC News – Kenya oil discovery after Tullow Oil drilling]. BBC. 26 March 2012.&lt;/ref&gt;

In 2006 teakenden den domåligen chineesken president [[Hu Jintao]] een öälykuntrakt med Kenia. Et was deyl van een ryge handelsoavereynkoamsten wårmed Afrika's natuurlike hülpstovven når China's rap groiende ekonomy musten blyven koamen. Med disse oavereynkoamst möäg China's nationale öäly- un gasbedryv vry når öäly boaren in Kenia. Inmiddels wördt der eboard by de grense med Süüd-Sudan, et betwiste land van de Noord-Oustelike Provincy up de grense med [[Somalie]] un in küstwateren.&lt;ref&gt;[http://www.ft.com/cms/s/0/a51a39d2-280c-11db-b25c-0000779e2340.html Financial Times. fy.com. Barber, Lionel, England, Andrew. &quot;China's scramble for Africa finds a welcome in Kenya&quot;. Skreaven up 10 augustus 2006.] Bekeaken up 27 juni 2008.&lt;/ref&gt;

===Kinderwark un prostituty===
[[File:Enfants Masai - Kenya décembre 1990.jpg|thumb|upright=1.35| De [[Maasai (volk)|Maasai]] woanet in Kenia un Tanzania.]]

Kinderarbeid is wydverbreid in Kenia. De meyste kinder warket in de landbouw.&lt;ref&gt;[http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4d4a6806d.pdf (PDF) UNHCR.org. &quot;Country profile report – Kenya&quot;. (2009)].&lt;/ref&gt; In 2006 skatten UNICEF dat ungeväär 30% van alle meydkens in de küststreaken van Malindi, Mombasa, Kilifi un Diana med prostituty te maken kreagen. De meyste prostituees in Kenia sint tüsken de 9 un 18 jår old. Et Keniaanske Ministery vöär Kindersaken had in 2009 so'n 400 kinderbeskarmingsambtenaren in deenst. De reydenen vöär kinderwark sint årmode, gin togang töt underwys un nit good warkende regeyringsinstellingen. Kenia underskreav Konventy 81 up warkinspektys in de industry un Konventy 129 up kinderarbeid in de landbouw.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190215084810/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf Suda, Collette. &quot;The Invisible Child Worker in Kenya: The Intersection of Poverty, Legislation and Culture&quot;. Nordic Journal of African Studies, 2010 vol 10 is 2.] p 163–175.&lt;/ref&gt;
[[File:African Kids working in the family farm.jpg|thumb|Kinder an et wark in Kenia]]

==Volk==
[[File:Kikuyu woman traditional dress.jpg|thumb|upright|A [[Bantu peoples|Bantu]] [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]]-vrowe in traditionele uutdossing]]

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 10px&quot;
! colspan=&quot;4&quot;  style=&quot;text-align:center; background:#cfb;&quot;|Bevolking|-
! style=&quot;background:#cfb;&quot;|Jår
! style=&quot;background:#cfb;&quot;|Miljoon
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|1950 ||style=&quot;text-align:right;&quot;|6,1
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|2000 ||style=&quot;text-align:right;&quot;|31,4
|}
Up 1 januåry 2017 had Kenia ungeväär 48 miljoon inwoaners. Med 73% dårvan under de 30 jår old hevt Kenia ne junge bevolking. Ouk is et inwoanertal de lätste jåren hard egroid;&lt;ref&gt;[http://www.csmonitor.com/2008/0114/p17s01-wmgn.html Csmonitor.com. &quot;Why a new president may slow population growth]&quot;. ''The Christian Science Monitor''. 14 january 2008. Bekeaken up 18 augustus 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=360&amp;Itemid=1 Zinkina J. en Korotayev A. &quot;Explosive Population Growth in Tropical Africa: Crucial Omission in Development Forecasts (Emerging Risks and Way Out)&quot;. World Futures, vol 70,  is 2. (2014). p 120–139.]&lt;/ref&gt; van 2,9 miljoon når meyr as 40 miljoon in hunderd jår tyd.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2008/01/17/opinion/17iht-edheinsohn.1.9292632.html Exploding population]&quot;. ''The New York Times''. 7 January 2008.&lt;/ref&gt;

By de höyvdstad van Kenia, Nairobi, ligt eyne van de gröätste [[sloppenwyk]]en van de wearld: [[Kibera]]. Når skatting woanet dår tusken de 170.000&lt;ref&gt;[http://www.nation.co.ke/News/Kibera%20numbers%20fail%20to%20add%20up/-/1056/1003404/-/13ga38xz/-/index.html Nation.co.ke. &quot;Myth shattered: Kibera numbers fail to add up&quot;. Muchiri, Karanja. Skreaven up 3 September 2010.] Bekeaken up 4 September 2010.&lt;/ref&gt; un 1 miljoon lüde.&lt;ref&gt;[http://news.nationalgeographic.com/news/2010/03/100322/swimming-in-sewage-for-world-water-day/ National Geographic. &quot;World Water Day Focus on Global Sewage Flood&quot;. Skreaven up 22 maert 2010.] Bekeaken up 10 februåry 2012.&lt;/ref&gt; By de UNHCR-basis in [[Dadaab]] in et noorden woanet ouk rund de 500.000 people.&lt;ref&gt;[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&amp;docid=4e579df59&amp;query=dadaab The UN Refugee Agency]. Unhcr.org.&lt;/ref&gt;

===Volker===
[[File:A woman wearing traditional tribal beads in Turkana, Kenya, October 2012 (8405274783).jpg|thumb|upright=0.75|A [[Nilotiske volker|Nilotiske]] [[Turkana (volk)|Turkana]]-vrouwe med traditionele nekkrallen]]

Kenia hevt ne verskeidene bevolking bestånde uut de meyste groute etniske un linguistiske grupen in Afrika. Der sint når skatting 47 verskillende gemeynskappen, wårvan [[Bantu (volk)|Bantus]] (67%) un Niloten (30%) de meyrderheid vörmet.&lt;ref&gt;Asongu, J. J. en Marr, Marvee (2007). &quot;Doing Business Abroad: A Handbook for Expatriates. Greenview Publishing Co. {{ISBN|978-0-9797976-3-7}}. p 12 &amp; 112.&lt;/ref&gt; Minderheidsgrupen sint under meyr [[kusjitisk]]e grupen, [[arabisch|arabiske]], indiers un europeanen.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=bfT2njyPThgC&amp;pg=PA60 Okoth, A. en Ndaloh, A. (2006) ''Peak Revision K.C.P.E. Social Studies''], East African Publishers, p. 60–61. {{ISB|9966-25-450-1}}.&lt;/ref&gt;

Volgens et keniaanske Nationale Bureau vöär de Ståtistik (KNBS) hevt Kenia ne totale bevolking van 38.610.097 inwoaners. De gröätste inheymske grupen sint de [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]] (6.622.576), [[Luhya (volk)|Luhya]] (5.338.666), [[Kalenjin (volk)|Kalenjin]] (4.967.328), [[Luo (volk)|Luo]] (4.044.440), [[Kamba (volk)|Kamba]] (3.893.157), [[Somaliers]] (3.510.757), [[Kisii (volk)|Kisii]] (2.205.669), [[Mijikenda (volk)|Mijikenda]] (1.960.574), [[Meru (volk)|Meru]] (1.658.108), [[Turkana (volk)|Turkana]] (988.592), and [[Maasai (volk)|Maasai]] (841.622). In de [[Noordoustelike Provincy (Kenia)|Noordoustelike Provincy]], vroger bekend as NFD, woanet vöärnamelik inheymske etniske [[somaliers]]. Volker med butenlandske afkoamst sint somailiers uut [[Somalie]], keniaanske arabyren, asiaten un europeanen.&lt;ref&gt;[http://knbs.or.ke/index.php?option=com_phocadownload&amp;view=category&amp;download=585:volume-2-population-and-household-distribution-by-socio-economic-characteristics&amp;id=109:population-and-housing-census-2009&amp;Itemid=599 Kenya National Bureau of Statistics (KNBS). &quot;The 2009 Kenya Population and Housing Census Volume II – Population and Household Distribution by Social Economic Characteristics&quot;. p. 397-398.]&lt;/ref&gt;

===Språken===
Binnen öäre eygene gemeynskappen spreaket de verskillende volker van Kenia meysttyds öäre moderspråke. De beide officiäle landsspråken, [[engels|engelsk]] un [[swahili]], gebruket se as uutwesselingsspråke tüsken verskillende gemeynskappen. Engelsk is wydverbreid in de handel, up skole un in de regeyring.&lt;ref&gt;Proquest Info &amp; Learning (COR). &quot;Culturegrams: World Edition&quot;.2009, Proquest/Csa Journal Div. p 98. {{ISBN|978-0-9778091-6-5}}.&lt;/ref&gt; Lüde in minder groute städen un up den buur sint döär mekander minder meyrspråkig. See spreaket öäre lokale språke.&lt;ref&gt;Brown, E. K., Asher, R. E. en Simpson, J. M. Y. &quot;Encyclopedia of language &amp; linguistics, Volume 1, Edition 2&quot;. Elsevier, 2006. p 181. {{ISBN|978-0-08-044299-0}}.&lt;/ref&gt;

[[Britsk engelsk]] is de modelspråke, mär under invlood van verskillende bantuspråken as swahili un [[kikuyu (språke)|kikuyu]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161226102504/http://phdtree.org/pdf/24677752-cross-linguistic-influence-in-kenyan-english-the-impact-of-swahili-and-kikuyu-on-syntax/ (Archiveerd) Nyaggah, Lynette Behm. &quot;Cross-linguistic influence in Kenyan English: The impact of Swahili and Kikuyu on syntax&quot;. University of California. Skreaven up 8 augustus 2014.]&lt;/ref&gt; Et is seyt de kolonisaty in untwikkelng un bevattet ouk verskeidene elementen van [[amerikaansk engelsk]]. [[Sheng-slang]] is ne up swahili egrunde [[bargunsk]]e språke in een antal städelike deylen. Et besteyt vöäral uut ne mengeling van swahili un engelsk un is een vöärbeald van [[codewisseln|kode-switchen]].&lt;ref&gt;[https://www.google.com/books?id=M8cHBAAAQBAJ Derek Nurse, Gérard Philippson. &quot;Bantu Languages&quot;. Routledge, 2006. p 197.] {{ISBN|978-1-135-79683-9}}. Bekeaken up 20 oktober 2014.&lt;/ref&gt;

Allens by mekander wordet der so'n 69 verskillende språken in Kenia küred. De meysten behöyret by de twey groute afrikaanske språkenfamilys: [[Niger-Kongospråken]] (bantu-tak) un [[Nilo-saharaspråken]] (nilotisken tak). Kusjitiske un arabiske minderheden spreaket språken dee as by de [[afroasiatiske språken]] höyret. Indiaske un europääske inwoaners küret språken dee under de [[Indo-Uropeese taolen|Indo-Europääske språken]] valt.&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=KE Ethnologue.com. &quot;Languages of Kenya&quot;].&lt;/ref&gt;

===Gelöyv===

[[File:Catholic Church in Mombasa.JPG|thumb|Roumsk-katholike Katedrale van den Heiligen Geyst in Mombasa.]]
[[File:Mwingi mosque.JPG|thumb|Moskee in [[Mwingi]]]]
de meyste kenianen sint [[Christendom|kristelik]] (83%), wårvan 47,7% [[protestantisme|protestantsk]] un 23,5% [[Rooms-Katholieke Karke|roumsk-katholik]] is.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130810185221/http://www.knbs.or.ke/docs/PresentationbyMinisterforPlanningrevised.pdf (PDF) (Archiveerd) knbs.or.ke. Wycliffe Ambetsa Oparanya. &quot;2009 Population &amp; Housing Census Results&quot;. Ministry of State for Planning. Skreaven up 31 August 2010.] Bekeaken up 15 january 2013.&lt;/ref&gt; De [[Oust-Afrikaanske Presbiteraanske Karke]] hevt 3 miljoon volgers in Kenia un ümliggende landen.&lt;ref&gt;[http://www.reformiert-online.net/adressen/detail.php?id=1390&amp;lg=eng Address data base of Reformed churches and institutions]. Reformiert-online.net. Bekeaken up 16 april 2013.&lt;/ref&gt; Der sint ouk kleinere konservative [[gereformeerd]]e karken, de Afrikaanske Evangelisk-Presbiteraanske Karke,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20241127092806/http://www.wrfnet.org/c/portal/layout?p_l_id=PUB.1.24&amp;p_p_id=62_INSTANCE_119G&amp;p_p_action=0&amp;p_p_state=maximized&amp;p_p_mode=view&amp;p_p_col_id=&amp;p_p_col_pos=0&amp;p_p_col_count=0&amp;_62_INSTANCE_119G_struts_action=%2Fjournal_articles%2Fview&amp;_62_INSTANCE_119G_groupId=1&amp;_62_INSTANCE_119G_articleId=479&amp;_62_INSTANCE_119G_version=1.0 The World Reformed Fellowship – Promoting Reformed Partnerships Worldwide – News]. Wrfnet.org. Bekeaken up 16 april 2013.&lt;/ref&gt; de Unafhanglike Presbiteraanske Karke in Kenia un de Reformeerde Karke van Oust-Afrika. et [[Orthodoks Christendom]] telt 621.200 anhangers.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080311215546/http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/kenya.html (Archiveerd). Oikoumene.org. &quot;Kenya&quot;. Skreaven up 3 february 2008.] Bekeaken up 26 february 2013.&lt;/ref&gt; Kenia hevt med afstand de meyste anhangers van de [[Quaker]]s wearldwyd, med rund de146.300 leyden.&lt;ref&gt;[http://www.quakerinfo.com/memb2012.shtml Samuel, Bill. &quot;World Distribution of Quakers, 2012 - QuakerInfo.com&quot;.] Bekeaken up 24 december 2018.&lt;/ref&gt; De eanigste [[Jeudendom|jöädske]] synagoge van et land steyt in Nairobi.

De tweyde-gröätste religy van Kenia is de [[Islam]], med 15% van de bevolking. Sestig percent van alle keniaanske moslims woant in de küstprovincy, wår se 50% van de totale bevolking dår uutmaket. Dårnöäst woanet noch 10% van de moslims in de Oustelike Provincy. In disse streaken sint de in de meyrderheid.&lt;ref&gt;[https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108374.htm U.S. Department of State (2008). &quot;Kenya: International Religious Freedom Report 2008&quot;.] Bekeaken up 16 april 2010.&lt;/ref&gt; [[Afrikaansk traditioneel gelöyv]] are wördt döär 1,7% van de lüde beleyden, mär ouk lüde dee as sik kristelik of moslim nömet, holdet der een paar traditionele gebruken up nå. Nit-gelöyvige kenianen vörmet 2,4% van de bevolking.

Wyders hevt Kenya noch eyne van Afrika's gröätste [[Hinduisme|hindu]]-gemeynskappen (rund de 300.000 lüde), vöärnamelik van [[India|Indiaaske]] kumaf. Dårnöäst sint hyr de gröätste anhangers van et [[Baha'i]]-gelöyv (430,000). Der is ne kleine [[boeddhisme|buddhisten]]gemeynte.

===Gesundheid===

[[File:Kapsowarhospital1.jpg|thumb|Poliklinik van et AIC Sekenhuus in [[Kapsowar]].]]

Kenia's private sektor is når verholding untwikkeld in vergelyk med andere afrikaanske landen under den [[sahara]]. Private sorgverleaners sint de vöärnaamste doktoren in et land, selvs vöär de armsten. De private gesundheidssorg is grötter un hevt et better vöär mekander as de publike un non-profitorganisatys, wat behandelrüümtes un personeel angeyt. Volgens een rapport van de Wearldbanke geyt sowat de hälvte van de armste 20 percent van de kenianen når ne private sorginstelling as een kind seke is.&lt;ref&gt;[http://documents.worldbank.org/curated/en/434701468048274776/Private-health-sector-assessment-in-Kenya Barnes, Jeff. O'Hanlon, Barbara. Feeley, Frank. McKeon, Kimberley. Gitonga, Nelson. Decker, Caytie. &quot;Private health sector assessment in Kenya&quot;. Skreaven up 7 juni 2010.]&lt;/ref&gt;

Private sorgverleaners med vegünning warket meysttyds as kleine undernemmingen. De meyste kenianen gåt hyr et leevste hen ümdat se togankelik sint, herkenbår as mark, wår vöär et geld bedet un eyn-up-eyne behandelt. Dit steyt in starke teagenstelling töt de slim [[bureaukratie|burokratiske]] un groutskålige sorgverleaning van de groutendeyls verwaerlousde publike sorginstellingen. Döär disse inefficienty hebbet de regeyring un geldsketers meyr un meyr anstüürd up de wendböärdere un efficientere private dokters. Dit geyt via verskillende programma's med medisk-juridiske deenste, noudhülpe, vaksineren; un undersöök, behandeling un beparking van [[kanker]], [[HIV/AIDS]] un [[tuberkulose]]. Dårnöäst wördt insat up veilig moderskap.

Ydereyne kan by private instellingen terechte. Sekenhüse as et [[Universiteitsseknhuus Aga Khan]] in Nairobi un et Sekenhuus van Mombasa sint vergelykbår med vöäranstånde sekenhüse in et [[Westen]], mär sint düür un dårdöär enkel döär ryke lüde un verseakerden te betalen. 

Der is ne doudelike swarte markt van unregistreerde mediske instellingen, [[kwaksalver]]s un nepmedicynen. Dissen drayt vöäral up de unweatendheid, årmode un wanhoupe van patienten döär et heyle land. By alle registreerde mediske instellingen koamet regelmåtig gesundheidsbeambten vanuut de regeyring un andere nationale reguleringsorganisatys an vöär kontrole- un understüttingsbesöök. See kyket of vuldån wördt an juridiske eisen, so as upstelled in de ''Fair Administratie Action Act'' van 2015. Ouk köänet se kesen vöär wydere hülpe un kwaliteitsverbeateringsprocessen, döär samen te warken under ne sociale franchise, so as de [[Tunza Family Network]], wat geld krig van beide de regeyring un donoren.

Tosicht up mediske handelingen döär unkwalificeerden wördt vake hölden döär [[vennoutskap]]pen, lokale regeyringen un andere künstmåtige juridiske organisatys. Et wördt döär de vingers seen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190427011612/http://www.mbc.ca.gov/Licensees/Corporate_Practice.aspx Mbc.ca.gov. &quot;Corporate Practice - Licensees - Medical Board of California&quot;.]&lt;/ref&gt;

Wet- un regelgeaving vöär de gesundheidssorg is beparked. Dårümme wördt et vake slecht beheyrd un kryget gesundheidswarkers regelmåtig te maken med mundelike, emotionele un lichamelike mishandeling döär patienten un bestüürders.

Private sorginstellingen sint verskeiden, der sit vöäle verloup in un se låtet sik nit makkelik indeylen. Publike instellingen wordet meysttyds in gradatys indeyld: gemeynskapsinstellingen (Gråd I) wordet beheyrd döär gemeynskapswarkers, dispensäres (Gråd II) wordet beheyrd döär versorgers, gesundheidscentra (Gråd III) döär doktersassistenten, underlokale sekenhüse (Gråd IV) döär doktersassistenten of huusdokters, gråfskapssekenhüse (Gråd V) döär huusdokters un nationale verwysingssekenhüse (gråd VI) döär vulleydig kwalificeerde dokters un gesundheidswarkers.

[[File:Table rco co mo medical practitioners.png|thumb|Tabel med verskillende gråden assistenten, doktoren un chirurgenin Kenia's publike deenst]]
Verpleygers sint med afstand de grötste gruup gesundheidswarkers in alle sektoren. Dårnå koamet de [[clinical officer]]s (doktersassistenten), [[huusdokter]]s un [[medisk specialist]]en. Volgens et keniaanske Nationaal Bureau vöär Ståtistik warren der in 2011 65.000 kwalificeerde verpleygers in et land, 8600 assistenten un 7000 dokters vöär 43 miljoon lüde. By disse antallen sint ouk de oaverleadene of pensioneerde gesundheidswarkers medrekkend. Et warkelike antal kan dårümme laeger weasen.)&lt;ref&gt;[http://www.knbs.or.ke/index.php?option=com_phocadownload&amp;view=category&amp;download=587:kenya-facts-and-figures-2014&amp;id=20:kenya-facts-figures&amp;Itemid=595. Knbs.or.ke. &quot;Kenya Facts&quot;. Bekeaken up 10 juni 2016].&lt;/ref&gt;

Döär et heyle land sint traditionele geneasers te vinden ([[krüdendokter]]s, [[heks]]endokters un gebedsgeneasers). Se wordet vöäle besocht.

Undanks dat der al groute trädte maked sint, steyt Kenia noch vöär een paar flinke uutdagingen. De döärsneyde leavensverwachting is når 55 jår esakked in [[2009]]. Dat is vyv jår minder as in [[1990]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190604143317/https://www.unicef.org/infobycountry/kenya_statistics.html#85 UNICEF Statistics: Kenya]. Unicef.org.&lt;/ref&gt; Kinderstarvte is houge, med in döärsneyde 44 up 1000 kinder in [[2012]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200802233410/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=53#ke Infant Mortality ranks]. ''The World Factbook''&lt;/ref&gt; De Wearldgesundheidsorganisaty skatteden in [[2011]] dat by mär 42% van de geboortes ne kwalificeerde gesundheidswarker by was.&lt;ref&gt;[http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2011_Part1.pdf WHO Health-Related Millennium Development Goals Report 2011].&lt;/ref&gt;

Kenmarkende årmodeseektes sint ouk in Kenia wydverbreid: de hälvte van de kenianen leavet under de årmodegrense. Vöärkoambåre seektes, so as [[malaria]], HIV/AIDS, lungunstekking, diarree un undervoding sint belangryke kindermoordenaars. Dårnöäst sorget slecht beleid, [[umkeuperieje|ümköyperye]], inadekwate gesundheidswarkers, slecht behear un leiderskap vöär vöäle ellende. Volgens ne skatting uut 2009 had 6,3% van de vulwassenen HIV/AIDS.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190329123741/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=11#ke CIA World Factbook: HIV/AIDS – Adult Prevalence Rate Rankings]. Cia.gov. Bekeaken up 23 april 2012.&lt;/ref&gt; Toch wist een UNAIDS-rapport van 2011 uut dat de HIV-epidemy händig-an wat verbettert. Minder junge lüde (tüsken 15 un 24 jår) un swangere vrouwlüde hebbet de seekte.&lt;ref&gt;[http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf World AIDS Day Report 2011]. UNAIDS&lt;/ref&gt; In [[2006]] wör rund de 15 miljoon mål malaria vünden.&lt;ref&gt;[http://www.who.int/malaria/publications/country-profiles/2009/mal2009_kenya_0025.pdf &quot;Kenya&quot;], p 111–113 in ''World Malaria report 2009''. WHO.&lt;/ref&gt;

===Vrouwlüde===
[[File:Kenyan Women in Nairobi 01.jpg|thumb|Keniaanske vrouwlüde in Nairobi]]
Keniaanske vrouwlüde kreagen in 2012 in döärsneyde 4,49 kinder.&lt;ref&gt;[https://www.google.com/publicdata/explore?ds=n4ff2muj8bh2a_&amp;ctype=l&amp;strail=false&amp;bcs=d&amp;nselm=h&amp;met_y=TFR&amp;fdim_y=scenario:1&amp;scale_y=lin&amp;ind_y=false&amp;rdim=world&amp;idim=country:KE&amp;ifdim=world&amp;tstart=1106895600000&amp;tend=2842498800000  IFs Forecast – Version 7.00 – Google Public Data Explorer.] Bekeaken up 15 february 2015.&lt;/ref&gt; Volgens een regeyringsundersöök uut 2008 was de vrüchtbårheidsgråd 4,6% un et gebruuk van vöärbehoodsmiddelen was 46%.&lt;ref&gt;[http://statistics.knbs.or.ke/nada/index.php/catalog/23 Kenya – Kenya Demographic and Health Survey 2008–09]. Kenya National Data Archive (KeNADA)&lt;/ref&gt; Moderstarvte is houge, deyls döär [[vrouwenbesnydenis]], wat 27% van de vrouwlüde undergån hebbet.&lt;ref&gt;[http://www.who.int/reproductivehealth/topics/fgm/prevalence/en/|title=WHO – Female genital mutilation and other harmful practices.] Bekeaken up 15 february 2015.&lt;/ref&gt; Döär modernisering wördt dit gebruuk vöärdan minder uutvoord. Dårnöäst wör et 2011 by wet verböäden.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/society/sarah-boseley-global-health/2011/sep/08/women-africa The Guardian.com. Boseley, Sarah. &quot;FGM: Kenya acts against unkindest cut&quot;]. Skreaven up 8 september 2011.&lt;/ref&gt;

Vöär de kolonisaty hadden vrouwlüde ne ekonomiske eygen seg. Döär koloniale landafname rakeden de vrouwlüde de seggenskap kwyt.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110111134944/http://www.cipe.org/essay/Women%27s%20participation%20in%20Kenyan%20Society%20-%20Claris%20Kariuki.pdf (Archiveerd) (PDF). Center for International Private Enterprise. &quot;WOMEN'S PARTICIPATION IN THE KENYAN SOCIETY&quot;.] Bekeaken up 2 februåry 2018.&lt;/ref&gt;

De döärsneyde trouwleavtyd neamt eavenreydig to med underwysgråd.&lt;ref&gt;[https://dhsprogram.com/pubs/pdf/fr308/fr308.pdf Kenya National Bureau of Statistics. &quot;Demographic and Health Survey 2014&quot;.] Bekeaken up 2 februåry 2018.&lt;/ref&gt;

Verkrachtig, misbruuk un mishandeling wordt nit altyd as misdåden seen.&lt;ref&gt;[https://ses.library.usyd.edu.au//bitstream/2123/15632/2/Kenya%20Summary.pdf (PDF) Sydney eScholarship Repository. MAKING JUSTICE WORK FOR WOMEN Kenya Country Report.] Bekeaken up 2 februåry 2018.&lt;/ref&gt; Meldingen van seksueel misbruuk wordt nit altyd seriöös nöämen.

===Skolen===
[[File:Community work in Kenya DVIDS342488.jpg|thumb|Skoolkinder in de klasse.]]
[[File:MSc student at Kenyatta University.jpg|thumb|Ne MSc-student an de [[Kenyatta University]] in Nairobi.]]

Töt vyv jår old köänet kinder når de vöärskoolse upvang. Dat duret eyne töt drey jår un wördt uut eygene sak betaald, ümdat der töt vöär kört noch gin officiääl regeyringsbeleid vöär was.&lt;ref&gt;[http://www.standardmedia.co.ke/article/2000188257/government-to-review-early-childhood-development-policy Standardmedia.co.ke. &quot;Government to review Early Childhood Development policy&quot;.] Bekeaken up 23 juni 2016.&lt;/ref&gt;

Vanaf ses jår kryget kinder les up de laegere skole. Dår sittet se acht jår un dårnå noch veer jår up de middelbåre skole. Underwys is gratis in oapenbåre skolen. Dår köänet se kesen vöär ne tweyjöärige warkrichte upleiding, of selv ne learwarksteyde regelen vöär kleydermaker, timmerman, automontöör of metselder.&lt;ref&gt;[http://kenyapage.net/education/primary.html Kenyapage.net. &quot;Primary School Education in Kenya&quot;]. bekeaken up 10 juni 2016.&lt;/ref&gt;

Dee wat de middelbåre skole afmaket köänet når ne techniske hougeskole of ander kollege vöär ne dreyjöärige upleiding, of medeyne döär når ne universiteit un dår veer jår studeren. Afstudeerden van de techniske upleidingen un kolleges köänet an et wark un later noch een diploma in een specialisme halen of når de universiteit. Dat doot se meysttyds nå et tweyde of darde jåren an de höygere skole. Een höyger diploma wördt döär de meyste warkgeavers aksepteerd.

[[File:Masai girl at school doing maths.jpg|thumb|Een Maasai-meydken up skole.]]

Keniaanske publike universiteiten sint slim verkommercialiseerd un mär een klein deyl van de kwalificeerde lüde med een diploma van de middelbåre skole kryget ne studyböörse van de regeyring. De meysten koamet in de geystesweatenskappen terechte ümdat dat goodkoup te understütten is. De meyste studenten dee in anmarking koamet mär nit tolåten wordet, keset vöär minder prominente lesryges in publike of private universiteiten, hougeskolen un techniske upleidingen.

Van de keniaanske vulwassenen kan 38,5 percent nit (good) leysen of skryven.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161226223607/http://www.eldis.org/go/home%26id%3D31868%26type%3DDocument Eldis.org. &quot;Kenya National Adult Literacy Survey report&quot;.] Bekeaken up 27 juni 2016.&lt;/ref&gt; Der sint groute verskillen når strekke. In Nairobi is 87,1% leyskündig. In de Nooroustelike Provincy mär 8 percent. 

Den vöärskoolsken upvang, vöär kinder tusken drey un vyv jår old, is verplicht üm tolåten te worden töt Standard One (de eyrste klasse). As se slaget, kryget se et Keniaanske Certifikaat vöär Laeger Underwys, wat bepålt wee når de middelbåre skole mag of når ne beroopsupleiding geyt. An et ende van de middelbåre skole kryget leyrlingen een landelik eksamen in acht väkke når köäse. Engelsk, Kiswahili un rekkenkünde sint verplicht.

De Keniaanske Centrale Plaatsingsdeenst vöär Universiteiten un Hougeskolen bepålt welke studenten by de publike universiteiten magt. Nöäst de publike skolen gevt et noch nen houp priveeskolen, vöärnamelik in städelike gebeyden. Wydters sint der noch een antal internationale skolen dee verskillende butenlandske underwysstelsels volget.

Undanks de kommerciäle benöädering is Kenia's höygere upleidingsstelsel berücht star un steyt wyd af van wat der nöydig is up de lokale arbeidsmarkt. Der besteyt vöäle unvreade oaver de untopasbårheid van de kennis dee afstudeerden hebbet.&lt;ref&gt;[http://www.businessdailyafrica.com/news/Varsity-expansion-blamed-for-half-baked-graduates/539546-3354256-108r90o/index.html Businessdailyafrica.com. &quot;Varsity expansion blamed for half-baked graduates&quot;.]&lt;/ref&gt;

== Kultuur ==

[[File:Kenyan dancers.jpg|thumb|Keniaanske kinder voort nen traditionelen dans uut]]
[[File:Nation media house.jpg|thumb|De [[Nation Media Group]] sit in et Nation Media House]]

De keniaanske kultuur besteyt uut meyrdere traditys. Ümdat der verskillende volker in Kenia leavet, is der ginne eyndüdig keniaanske kultuur an te wysen. 

De meyrderheid besteyt uut Swahili-lüde an de küste un verskillende bantuvolker in et midden un westen. In et noordwesten woanet vöärnamelik nilotiske volker. De [[Maasai (volk)|Maasai]] sint een bekend volk döär tourisme, mär se vörmet mär een klein deel van de heyle bevolking. Se sint bekend üm öäre uutvorige boavenkleyder un [[opsmuk|upsmük]].

Ouk hevt Kenia een uutebreid musik-, televisy- un teaterweasen. 

===Media===
Kenia hevt een antal mediakanalen dee as binnenlandsk un wearldwyd uutsendet. See behandelt et nys, sakengeböären, sport un vermaak.
De belangrykste keniaanske kranten sint under meyr:

*  ''[[Daily Nation|The Daily Nation]]'';
*  ''[[The Standard (Kenya)|The Standard]]''
*  ''The Star''
*  ''The People''
*  ''East Africa Weekly''
*  ''[[Taifa Leo]]''

Keniaanske televisystations sint under meyr:
* [[Kenya Broadcasting Corporation]] (KBC)
* [[Citizen TV]]
* [[Kenya Television Network]] (KTN)
* [[NTV (Kenya)|NTV]]
*  Kiss Television
* [[K24 (Kenya)|K24 Television]]
*  Kass-TV

===Skryverye===
[[File:Ngũgĩ wa Thiong'o (signing autographs in London).jpg|thumb|Den keniaansken skryver [[Ngũgĩ wa Thiong'o]].]]

[[Ngũgĩ wa Thiong'o]] is eyne van de bekendste skryvers van Kenia. Syn book ''[[Weep Not, Child]]'' (''Stille mär myn kind'') gevt ne beskryving van et leaven in Kenia under britske oaverhearsking. Et verhaal löt seen wo as de Mau Mau-upstand et leaven van kenianen beïnvloded hevt. De thema's in et book, [[kolonialisme]], underwys un leevde, maket et eyne van de bekendste afrikaanske böker.

[[M.G. Vassanji]]'s book uut 2003, ''The In-Between World of Vikram Lall'' (''De tüskenwearld van Vikram Lall'') wün de [[Scotiabank Giller Prize|Giller Prize]] in 2003. Et is een fiktyf dagbook van nen keniaan med indiaske wörtel un syne family, terwyl as se proberet ümme te gån med de politike veranderingen in vöär- un nå-koloniaal Kenia. 

Seyt 2003 besteyt der een literaer tydskrivt ''[[Kwani?]]'' oaver hüdigendaagse keniaanske literatuur.

===Musik=== 
[[File:Juacali 2.jpg|thumb|Den populaeren keniaansken musikant [[Jua Cali]].]]

Kenia hevt een breyd musikaal anbod, boavenup de meyrdere soorten volksmusik dee meysttyds med de meyr as 40 lokale språken in verband eseen wordet.&lt;ref&gt;[http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2007/04/article_0001.html On the Beat – Tapping the Potential of Kenya's Music Industry], [[WIPO]] Magazine (juli 2007).&lt;/ref&gt;

[[Drums|Trummen]] sint et vöärnaamste musikinstrument in keniaanske popmusik. De trumritmes sint ingewikkeld un beståt vake uut beide inheymske un importeerde ritmes, vöärnamelik et [[Demokratiese Republiek van de Kongo|Kongolese]] [[cavacha]]-ritme. In keniaanske popmusik wordt meyrdere deylen med mekander afwesseld un hebbet de lätste tyd ouk vaker upvallerige gitaarsolo's. Wyders sint [[hiphop]] un lokale genres as [[benga]] populaer.

Teksten wordet meysttyds in kiswahili of engelsk esüngen. Med toneamende regelmåt wordet ouk [[lingala (språke)|lingala]]-elementen gebruked, eleynd van kongolese musikanten. Der wordt ouk wal teksten in lokale språken eskreaven, mär gröttere radiostations drayet meysttyds alleyne engelske musik. Toch sint der wal wat lokale radiostations dee lokaal wark drayet.

Nen slim uutbündigen dans is de isukuti, dee vöäral döär de verskillende [[Luhya (volk)|Luhya]]-stammen edansed wördt by geleygenheden as geboortes, trouweryen un groves. Andere traditionele dansen sint under meyr de [[Ohangla]] van de [[Luo (volk)|Luo]], [[Nzele]] van de [[Midjikenda (volk)|Midjikenda]], [[Mugithi]] van de [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]] un de [[taarab]] van de swahili.

== Brunnen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Kenia| ]]</text>
      <sha1>p3csphmbsepi2bfqlhsg84s5mobt4e0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333343</id>
      <parentid>333328</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T01:18:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>333343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91042" sha1="g9xj45aeb0n60srtisaiutmhnlqggsu" xml:space="preserve">{{Laandtabel-twd
| naaminlaandssproak=Jamhuri ya Kenya
| naam-nds=Kenia
| vlagge=Flag of Kenya.svg
| naam=Kenia
| woapn=Coat of arms of Kenya (Official).svg
| lokasie=LocationKenya.svg
| sproaken=[[engelsk]], [[swahili]], [[kikuyu]], [[luhiya]], [[luo]], [[kalenjin]], [[kamba]], [[kisii]], [[meru]]
| heufdstad=[[Nairobi]]
| regeringsvörm=Federale republik
| religie=Christendom (83%), Islam (15%), Hinduisme, buddhisme
| pctwater=2.3
| km2=580.367
| dichtheid=78
| inwonners=49.364.325 |region=KE
| breedtegroad=1/16//S
| lengtegroad=36/48//E
| volksleed=&quot;Ee Mungu Nguvu Yetu&quot; (Oh God of all creation)
| munteenheid=Keniaanske shilling
| valutakode=KES |tiedzone=UTC+3 (EAT)
| feestdag= |tld=ke
| laandkode=KE
| tel=+254
| webstea=
| ofbeelding2=
| umskrieving2=
}}

'''Kenia''' of '''Kenya''', officieel de '''Keniaanske Republik''' ([[Swahili]]: ''Jamhuri ya Kenya'') is en land in [[Afrika]]. Med de klokke med grenset Kenia an [[Zuudsoedan|Süüdsudan]] un [[Ethiopie]] in et noorden, [[Somalie]] in et noordousten, den [[Indisken Oceaan]] un de [[Seychellen]] in et süüdousten, [[Tanzania]] in et süden un an [[Uganda]] in et westen.hoi

Bestüürlik besteyt Kenia uut 47 halv-unafhangelike gråvskappen med yders nen eygen guvernöör. Med 580.367 kilometer in et veerkant is Kenia et 48.-gröätste land up de wearld un med meyr as 52,2 miljoon inwoaners et 27. drukstbevolkede land.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180922024646/https://population.un.org/wpp/DataQuery/ population.un.org. World Population Prospects - Population Division - United Nations.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; Höyvdstad van Kenia is [[Nairobi]]. De öldste stad un vrogere höyvdstad is [[Mombasa]]. [[Kisumu Stad]] is de dardegröätste stad un binnenlandske haven an et [[Viktoriameyr|Viktoriamear]]. Andere vöärname steadelike gebeden sint [[Nakuru]] un [[Eldoret]].

Rund 500 [[Christus|v. Kr.]] tröäken nilotiske herders vanuut et hüdige [[Zuudsoedan|Süüdsudan]] når Kenia. Europeeske [[kolonialisme|kolonisaty]] van Kenia begün in de 19. eywe, do as de europeanen meyr et binnenland intröäken. Et hüdige Kenia untstünd uut nen beskarmståt dee et [[Britske Ryk]] in [[1895]] uutröäp un de dårup volgende keniaanske kolony, den as in [[1920]] begün. Verskillende uneynigheden tüsken [[Grout-Brittannie]] un de kolony leidden töt de [[Mau Mau-upstand]] in [[1952]] un et uutropen van de unafhangelikheid in [[1963]]. Kenia bleav dårnå lid van et [[Britske Gemenebest]]. De hüdige [[grundwet]] stamt uut [[2010]] un vervangt de unafhangelikheidsgrundwet van 1963.

Kenia is ne presidentiäle representative demokratiske republik, wårin verköäsen verteagenwoordigers de belangen van de inwoaners behartiget un de president ståtshöyvd un regeyringsleider is. Et land is anslöäten by de [[Vereynigde Natys]], [[Wearldbanke]], [[Internationaal Monetäär Funds]]. [[COMESA]] un andere internationale organisatys. Med een döärsneyde inkoamen van 1460&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/ny.gnp.pcap.cd?year_high_desc=true data.worldbank.org. GNI per capita, Atlas method (current US$).] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; hevt Kenia ne middellaege inkoamensekonomy. Nå [[Ethiopie]] is Kenia de gröätste ekonomy van oust- un middel-Afrika,&lt;ref&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&amp;ey=2011&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=664&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=69&amp;pr.y=14 imf.org. Kenia GDP purchasing power 2010: 66 Billion]. 14 September 2006.&lt;/ref&gt; med Nairobi as regionaal kommercieel centrum. Landbouw is de gröätste sektor, tea un koffee brengt et meyste geld up. Blomenuutvoor wördt ouk voord-an belangryker. Ouk uut deensten krigt et land vöäle geld, med name uut urisme. Kenia is lidmåt van et Oustafrikaanske Handelsblok. Gröätste afsetmarkt vöär Kenia is vöäral Afrika selv, med de Europeeske Unie as gode tweyde.&lt;ref&gt;[http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2016/05/16-kenya-country-case-study/kenya-country-case.pdf Mwangi S. Kumenyi, Francis M Mwega en Njuguna s. Ndung'u. The African Lions: Kenya country case study. Mei 2016. The Brookings Institution.] Bekeaken up 23 mei 2016.&lt;/ref&gt;

==Etymology==
Kenia is vernöömd når den [[Barg Kenia]]. Den modernen name wör vöär et eyrste dale skreaven döär den [[düütskland|düütsken]] verkenner [[Johann Ludwig Krapf]] in de [[19e eeuw|19. eyw]]. Den tröäk döär et gebeed med nen [[Kamba (volk)|Kambakaravaan]] achter den legendarisken handelsman [[Höyvdman Kivoi]] an. Krapf saggen nen bargtop un vröäg wo as den heaten. Kivoi seade &quot;''Kĩ-Nyaa''&quot; of &quot;''Kĩĩma- Kĩĩnyaa''&quot;, wårskynlik ümdat et swarte gesteynde un witten sney up de töppe em deaden denken an nen [[struusvoagel]].&lt;ref&gt;Sullivan, Paul (2006). ''Kikuyu Districts''. Mkuki na Nyota Publishers, Dar es Salaam, Tanzania.&lt;/ref&gt; Et Agikuyuvolk, dee as up de flanken van de Kenia woanet, nömet em ''Kĩrĩma Kĩrĩnyaga'' in öäre [[Kikuyu]]-språke, terwyl as de [[Embu (volk)|Embu]] em de &quot;Kirenyaa&quot; nömet. Alle dree de naams kummet up etselvde dale.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160526191351/http://www.kenyaembassy.com/aboutkenyahistory.html Kenyaembassy.com. &quot;History&quot;.] Bekeaken up 13 mei 2016.&lt;/ref&gt;

Ludwig Krapf skreav beide ''Kenia'' un ''Kegnia'' as namen dale.&lt;ref&gt;Krapf, Johann Ludwig (1860). &quot;Travels, Researches, and Missionary Labours in Eastern Africa. Frank Cass &amp; Co. Ltd, London.&lt;/ref&gt; Up ne kaarte uut [[1882]], teakend döär Joseph Thompsons, nen [[skotland|skotsken]] geoloog un natuurundersöker, steyt den Barg Kenia as Mt. Kenia. Den bargname is ne [[pars pro toto]] vöär et heyle land wörden. Toch köäm et noch nit heyl rap in bruuk. In de vroge koloniale tyd wör et land et [[Oust-Afrikaanske Protektoraat]] enömed. Pas in [[1920]] wör den name veranderd in de Keniaanske Kolony.

==Geskydenisse==
===Prehistory===
[[File:Turkana Boy.jpg|thumb|upright=0.65|left|Den [[Turkana-jungen]], et [[fossyl]] van ne 1,6-miljoon jår olde [[menskachtige]] den as by et geslacht ''[[Homo erectus]]'' höyrt.]]

Uut vündste van fossylen in Kenia blikt dat aapachtigen al 20 miljoon jår terügge in et gebeed rundlöypen. Vündste by et [[Turkanamear]] låtet seen dat [[menskachtige]]n so as de ''[[Homo habilis]]'' (tüsken 1,8 un 2,5 miljoon jår eleaden) un ''[[Homo erectus]]'' (tüsken 1,9 miljoon un 350,000 jår terügge) rechtstreykse vöärolders weasen köänet van de moderne ''[[Homo sapiens]]''. See leavden in et [[Pleistoceen]].

In [[1984]] gröäven paleoantropoloog Richard Leakey un Kamoya Kimeu by et Turkanamear de [[Turkana-jungen]] up, en 1,6 miljoon jår old ''Homo erectus-''fossyl. Ölder undersöök når vroge menskachtigen steyt ouk up naam van Mark un Louis Leakey, dee de vrogste archeologiske upgraevingen leidden by [[Olorgesailie]] un [[Hyrax-höyvel|Hyrax-höävel]].

===Neolitisk===
De eyrste inwoaners van et hüdigendaagse Kenia warren [[jager-gadderaars]], ungeväär so as de moderne [[Khoisan]]-spreakers.&lt;ref&gt;Ehret, C. (2002) ''The Civilizations of Africa: a History to 1800'', University Press of Virginia, {{ISBN|0-8139-2085-X}}.&lt;/ref&gt; Disse lüde wördden händig-an verdrüngen döär [[Kusjitisk]]e herdersvolker uut den [[Hoorn van Afrika]].&lt;ref&gt;Ehret, C. (1980) ''The historical reconstruction of Southern Cushitic phonology and vocabulary'', Kölner Beiträge zur Afrikanistik 5, Bd., Reimer, Berlin.&lt;/ref&gt; In et vroge [[Holoceen]] versköäv et lokale klimaat van dröyge når natter, wårdöär kulturele traditys as [[laandbouw|landbouw]] un [[herderye|veyholderye]] kunden untwikkelen.

Ründ 500 [[Jezus Christus|v. Kr.]] tröäken [[nilo-saharaanske språken|nilotiske]] [[veyholderye|veyholders]] vanuut et hüdige Süüdsudan Kenia binnen.&lt;ref&gt;Ehret, C. (1983) ''Culture History in the Southern Sudan'', J. Mack, P. Robertshaw, Eds., British Institute in Eastern Africa, Nairobi, pp. 19–48, {{ISBN|1-872566-04-9}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ambrose, S.H. (1982). &quot;Archaeological and linguistic reconstructions of history in East Africa.&quot; In Ehert, C., and Posnansky, M. (eds.), ''The archaeological and linguistic reconstruction of African history'', University of California Press, {{ISBN|0-520-04593-9}}.&lt;/ref&gt;

Rund et eyrste millenium köämen der ouk [[bantu-språken|bantu]]-volker by.&lt;ref&gt;Ehret, C. (1998) ''An African Classical Age : Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to A.D. 400.'', University Press of Virginia, Charlottesville, pp. xvii, 354, {{ISBN|0-8139-2057-4}}.&lt;/ref&gt; Disse lüde köämen oorsprunkelik vanaf de [[Benuerivyr]] in [[West-Afrika]], wår as vandage den dag oust-[[Nigeria]] un west-[[Kameruun]] ligget.&lt;ref&gt;Smith, C. Wayne (1995) ''Crop Production: Evolution, History, and Technology'', John Wiley &amp; Sons, p. 132, {{ISBN|0-471-07972-3}}.&lt;/ref&gt; De bantuvolksverhüsing brachtden nye untwikkelingen in landbouw un [[metaalbewarking]] når et gebeed. Hüdigendaagse bantugrupen sint under meyr de [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]], [[Luhya (volk)|Luhya]], [[Kamba (volk)|Kamba]], [[Gusii (volk)|Kisii]], [[Meru (volk)|Meru]], [[Kuria (volk)|Kuria]], [[Aembu]], [[Ambeere]], [[Wadawida]]-Watuweta, Wapokomo un [[Mijikenda (volk)|Mijikenda]].

Upmarkelike vöärhistoriske steades in et keniaanske binnenland sint de archeo-astronomiske steade [[Namoratunga]] up et westen van et Turkanameyr un et ummüürde kamp [[ThimLich Ohinga]] in de gråfskap [[Migori]].

===Swahilikultuur un handel (1. – 19. eyw)===

[[File:Lamu door.jpg|thumb|Ne döäre med traditioneel [[Swahili-kultuur|Swahili]]-holsnywark in [[Lamu]].]]

Al längeren tyd was de keniaanske küste een huus vöär grupen metaalbewarkers un bantu-buren, jagers un viskerslüde. Dee understütden de [[ekonomy]] med landbouw, viskerye, metaal un handel med et butenland. Disse grupen förmden de eyrste stadståten un wörden samenlik [[Asanie]] nöömd.&lt;ref&gt;[https://www.pbs.org/wonders/fr_e2.htm Pbs.org. &quot;Wonders of the African World.&quot;] Bekeaken up 16 april 2010.&lt;/ref&gt;

Teagen et 1. jårhunderd gungen stadståten as [[Mombasa]], [[Malindi]] un [[Zanzibar]] handelsbunden an med [[Arabyren (volk)|Arabyren]]. Hyrdöär groiden de ekonomien, wör de [[islam]] introduceerd un kreyg de swahili-bantuspråke vöäle arabiske trekken. De swahili-stadståten förmden een  handelsnetwark.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160621021817/http://www.swahilihub.com/JifunzeKiswahili/-/1306806/1333292/-/jbyx02z/-/index.html Swahilihub.com. &quot;History and Origin of Swahili – Jifunze Kiswahili&quot;]. Bekeaken up 17 juli 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Don Nanjira, Daniel (2010) [https://books.google.com/books?id=LZuxGsXVPoMC&amp;printsec=frontcover ''African Foreign Policy and Diplomacy: From Antiquity to the 21st century''], ABC-CLIO, p. 114. {{ISBN|0-313-37982-3}}.&lt;/ref&gt; Vöäle geskydkündigen meynden lange tyd dat de stadståten stichted warren döär arabiske of persiske handelslüde, mär upgraevingen wyset dat de stadståten inheymsk begünnen un dat se undanks butenmarksk inwarken toch in grundbeginsel bantu warren.&lt;ref&gt;Spear, Thomas (2000).&quot;Early Swahili History Reconsidered.&quot; The International Journal of African Historical Studies. vol 33, is 2. p257–290. jstor: 220649. Doi 10.2307/220649.&lt;/ref&gt;

Et [[Sultanaat van Kilwa]] was een middeleywsk [[sultanaat]] rund [[Kilwa Kisiwani]] in et hüdige [[Tanzania]]. In de beste dage beslöög dat de heyle swahiliküste, med Kenia der by in. Der wördt bewäärd dat et in et 10. jårhunderd stichted wör döär [[Ali ibn al-Hassan Shirazi]],&lt;ref&gt;شاكر مصطفى, ''موسوعة دوال العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث'', (دار العلم للملايين: 1993), p. 1360&lt;/ref&gt; nen persisken sultan uut [[Shiraz]] in süüd-Iran.&lt;ref&gt;Hastings, James (2003) ''Encyclopedia of Religion and Ethics Part 24'', Kessinger Publishing, p. 847&lt;/ref&gt; Geleyrden meynet dat de Swahili de verhalen oaver arabisken of persisken oorsprung versünnen hadden üm öäre oaverhearsking good te küren.&lt;ref&gt;[https://www.britishmuseum.org/pdf/SwahiliCoast_TeachersNotes.pdf British Museum. &quot;The wealth of Africa The Swahili Coast.&quot;] Bekeaken up 7 June 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thoughtco.com/swahili-culture-guide-171638 K. Kris Hirst. &quot;Swahili Culture Guide – The Rise and Fall of Swahili States.&quot;] 12 February 2017. Bekeaken up 10 juni 2017.&lt;/ref&gt; 
Vanaf et 10. jårhunderd begünden de heyrskers van Kilwa med groute moskeen te bouwen un koaperen münten te gebruken.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=kVwhcDDhHQkC&amp;printsec=frontcover Nicolini, Beatrice and Watson, Penelope-Jane (2004). ''Makran, Oman, and Zanzibar'', Volume 3 van Islam in Africa, BRILL, p. 62] {{ISBN|90-04-13780-7}}.&lt;/ref&gt;

[[File:British Museum Kilwa pot sherds.jpg|thumb|Potskarven uut et [[Sultanaat van Kilwa]], sticht in et 10. jårhunderd döär den [[Persen (volk)|persisken]] sultan [[Ali ibn al-Hassan Shirazi]].]]
De Swahili makeden van Mombasa ne belangryke havenstad. Se begünden te handelen med eaven wyderup liggende stadståten un kommerciäle steades in Persie, Arabie, un selvs India.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/?id=6u3CRDloG-YC&amp;pg=PA22 Alsayyad, Nezar. &quot;Hybrid Urbanism.&quot; Greenwood Publishing Group, 30 maert 2001.] {{ISBN|978-0-275-96612-6}}.&lt;/ref&gt; Teagen de 15. eyw köäm den [[Portugal|portugeesken]] reisiger [[Duarte Barbosa]] in Mombasa. Hee skreav dat &quot;et ne steade is med vöäle verkeyr un nen goden haven wår as altyd meanige soorten kleine skeypkes un groute skeypen ligget, wårvan der vöäle vanuut Sofala koamet un anderen uut Cambay un Melinde un anderen dee når et eiland Zanzibar seilet.&quot;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/?id=-3CPc22nMqIC&amp;pg=PA24Ali, Shanti Sadiq. &quot;The African Dispersal in the Deccan.&quot; Orient Blackswan, 1996.] {{ISBN|978-81-250-0485-1}}&lt;/ref&gt;

Do as in de 17. eywe de Omani-arabyren de Swahiliküste innöämen, wör de [[Arabiske slavenhandel]] uutbreided ümdat de plantages in [[Oman]] un [[Zanzibar]] voord-an meyr warkkracht nöydig warren.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/548305/slavery/24157/Slave-societies Slavery (sociology)]&quot;. ''Encyclopædia Britannica'' Online.&lt;/ref&gt; Anvangelik köämen de handelslüde vöärnamelik uut Oman, mär later vöäle uut Zanzibar (so as [[Tippu Tip]]).&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071230022459/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html Swahili Coast]. ''National Geographic''.&lt;/ref&gt; Dårby begünden de portugeysken slaven te koupen van de Omani un Zanzibari, do as de britten uutskeidden med de transatlantiske slavenhandel.

Et [[Swahili]], ne bantuspråke med leynwöörde uut arabiske, persiske un andere ousterske un süüdasiastiske streaken (en inmiddels ouk engelsk), wör uuteindelik de ''[[lingua franca]]'' vöär handel tüsken de verskillende volker.

Vöär hunderden jåren was de keniaanske küste ne belangryke steade vöär handelslüde un untdekkingsvöärders. In [[1414]] köäm den [[Volksrippebliek China|chineesken]] handelsreisiger [[Zheng He]] uut de [[Ming-dynasty]] når de oust-afrikaanske küste tydens syne lätste [[Skatreisen|skatreise]].&lt;ref&gt;[https://www.pbs.org/wgbh/nova/ancient/ancient-chinese-explorers.html PBS.org. &quot;Ancient chinese explorers.&quot;] Bekeaken up 12 oktober 2015.&lt;/ref&gt; Veerentachtig jår later, in [[1498]], köäm den portugeesken untdekkingsreisiger [[Vasco da Gama]] in [[Malindi]].

===Britsk Kenia (1888–1962)===
[[File:Africa 1909 16a.png|thumb|[[Britsk Oust-Afrika]] in 1909]]

Et koloniale verleaden van Kenia begint by et uprichten van nen [[Düütske Ryk|düütsken]] beskarmståt oaver et küstbesit van de Sultan van Zanzibar in [[1885]], wårnå in [[1888]] de [[Keiserlike Britske Oust-Afrikaanske Kompany]] der oaverhen köäm. Düütskland gavven de küstgebeden an Grout-Britannie in [[1890]] üm keiserliken stryd te vöärkoamen. Kört dårup wör de [[Ugandeeske Spoarlyne]] döär et land legd.

Van [[1890]] töt [[1900]] vöchtden een paar volker teagen de spoarlyne, med name de [[Nandi (volk)|Nandi]] under anvoring van ''[[Orkoiyot]]'' [[Koitalel Arap Samoei]]. Toch güngen de britten der med voord-an. De ''Nandi'' warren de eyrsten dee in een reservaat estöäken wörden üm se van de spoarlyne weg te holden.

Vöär dee spoarlyne haalden de britten en flink antal vaklüde uut [[India]].&lt;ref&gt;R. Mugo Gatheru (2005) ''Kenya: From Colonization to Independence, 1888–1970'', McFarland, {{ISBN|0-7864-2199-1}}&lt;/ref&gt; See un öäre nåkoamelingen stichtden de noch altyd kenmarkend indiaske gemeynskappen in Kenia, so as de Ismaili-moslims un [[Sikh]].&lt;ref&gt;[http://orvillejenkins.com/profiles/sikh.html Orvillejenkins.com. &quot;Sikh.&quot;] Bekeaken up 16 april 2010.&lt;/ref&gt;

By den anleg van et spoar döär [[Tsavo]] wördden tüsken de 28 un 31 spoarwarkers greapen döär twey [[leywe|leywen]] dee bekend ståt as de [[Männeslachters van Tsavo|Manslachters van Tsavo]]. Volgens de verhalen warren de deers sou'n probleem dat selvs Heyr Salisbury, de domålige Eyrste Minister, et ankaartden vöär et britske [[Hougerhuus]]. 

Do as den [[Eyrsten Wearldoorlog]] uutbröäk in [[1914]], slöäten de guvernöörs van [[Britsk Oust-Afrika]] un [[Düütsk Oust-Afrika]] een wåpenstilstand üm de junge kolonys uut de stryd te holden. [[Paul von Lettow-Vorbeck| Luitenant Kolonel Paul von Lettow-Vorbeck]] leidden et lokale düütske leager, vastbeslöäten üm so vöäle möägelik engelske besittingen in handen te krygen. Sunder hülpe vanuut Düütskland lükkeden et em töt et ende van den oorlog ne suksesvulle [[guerillaoorlog|guerillastryd]] te voren, döär te leaven van de natüür un innöämene britske vöärråden. Pas veerteen dage nå et underskryven van de wåpenstilstand in [[1918]] gavven Von Lettow-Vorbeck sik oaver. Hee was do al in [[Noord-Rodesie]] (et hüdige Zambia).

[[File:Kurve bei Mombasa.jpg|thumb|upright=1.35|The [[Kenia–Ugandalyne]] by [[Mombasa]], rund 1899.]]

Üm Von Lettow-Vorbeck achternå te sitten, löäten de britten et [[Britsk Indiske Leager]] oaverkoamen vanuut [[Britsk Raj]] in [[India]]. Mär se hadden unmündig vöäle draegers nöydig üm alle vöärråden te voot depe et land in te krygen. Dårup wör et [[Draegerkorps]] uprichted un 400.000 afrikanen uproupen. Uutendelik leidden dat under de afrikanen töt meyr selvbewüstheid un arger oaver öäre behandeling.

In 1920 wör de Oust-Afrikaanske Beskarmståt in ne kolony ümsat un når Kenia ümnöömd.

In de eyrste hälvte van de 20. eyw wördden de binnenlandse houglanden untgünnen döär britske un andere europeeske buren, dee ryke wördden an [[koffy]]- un [[tea]]-plantages.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130723000220/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html &quot;We Want Our Country&quot;]. ''Time''. 5 November 1965.&lt;/ref&gt; (Eyne beskryving van disse tyd van verandering döär de ougen van nen kolonist is ''Uut Afrika'' van [[Daenemarken|daenske]] skryvster Barones Karen von Blixen-Finecke, uutgeaven in [[1937]].) Teagen de jåren '30 van de 20. eyw woanden der ungeväär 30.000 blanke kolonisten in et gebeed. See kreagen politiken invlood döärdat se bydröägen an de marktekonomy. 

Toch woanden der al meyr as ne miljoon stamleyden van et [[Kikuyu (volk)|Kikuyu-volk]] in de binnenlandse houglanden. Ümdat dee as rundtrekkende buren leavden, makeden se nit up Europeeske wyse anspråke up et land. Üm de eygene belangen te beskarmen, verböäden de kolonisten et verbowen van koffy, voorden ne hüttenbelasting in un de landlousen kreagen stöädigan minder land toweysen as uuttuusk vöär et wark wat se leyverden. Dårup tröäken der machtige grupen lüde richting de steaden. Teagen de vyvtiger jåren woanden der rund de 80.000 blanke kolonisten in Kenia.&lt;ref&gt;&quot;''[https://books.google.com/books?id=R-r3g6OdLEUC&amp;pg=PA28 Kenya]''&quot;. Matthew Firestone (2009). p. 28. {{ISBN|1-74104-773-0}}.&lt;/ref&gt;

Tydens de [[Tweyde Wearldoorlog]] was Kenia ne vöärname brunne van mankracht un vöärråden vöär et Vereynigd Köäninkryk. Ouk in Kenia selv wör der vöchten, tüsken de Allieerden un [[Köyninkryk Italie|italiaanske]] trupen, doo as dee lätsten tüsken 1940 un 1941 Kenia binnenvöllen. [[Wajir]] un [[Malindi]] wördden ouk bombardeerd.

Do as de britske [[Köäninginne Elizabeth II|Princesse Elizabeth]] un öären man [[Prins Philip]] up vakanty warren in Kenia in [[1952]], köäm öären vader [[Köänink George VI]] uut de tyd. De junge princesse güng medeyne når huus un wör een jår later kroned töt Köäniginne Elizabeth II.&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/the_queens_diamond_jubilee/9046958/Diamond-Jubilee-the-moment-that-Princess-Elizabeth-became-Queen.html Vickers, Hugo. &quot;Diamond Jubilee: the moment that Princess Elizabeth became Queen.&quot; The Daily Telegraph, London.] Bekeaken up 29 januari 2012.&lt;/ref&gt;

===Mau Mau-upstand===
[[File:Statue of Dedan Kimathi Nairobi, Kenya.jpg|thumb|Standbeald van [[Dedan Kimathi]], nen keniaansken upstandsleider van et [[Mau Mau]]-leager wat as teagen et britske koloniale systeem vöcht.]]

Tüsken oktober 1952 un december 1959 was der upröör in Kenia vanweage de Mau Mau-upstand teagen britske oaverhearsking. Leaden van de Mau Mau, ouk bekend as et keniaanske land- un vryheidsleager, höyrden vöäral by de Kikuyu-stamme.

Den guvernöör vröäg britske un afrikaanske trupen an, wårunder de [[Köäninglike Afrikaanske Skütterye]]. De britten startden underdrükkingsveldtochten. In mei 1953 nöär Generaal Sir George Erskine de leiding as leagerleider van koloniale strydkrachten, med persöynlike goodköäring van [[Winston Churchill]].&lt;ref&gt;Maloba, Wunyabari O. (1993) ''Mau Mau and Kenya: An Analysis of Peasant Revolt'', Indiana University Press, 0852557450.&lt;/ref&gt;

Med et gevangenneamen van Warũhiũ Itote (ouk bekend as [[Generaal China]]) up 15 january 1954 un de dårup volgende undervråging kreagen de britten beater insicht in de Mau Mau-organisaty. Under de name Operaty Anbeald beleagerden de britten up 24 april 1954 Nairobi. De besetters wördden döärelichted un anhangers van de Mau Mau når [[gevangenkamp]]en stüürd. Vöär de oaverwinning was de Home Guard et belangrykste leagerunderdeyl, ümdat et bestünd uut afrikanen dee as trow an de krone warren un nit uut butenlanders so as et [[Britse Leager]] of de Köäninglike Afrikaanske Skütterye. Teagen et ende van den upstand had de Home Guard 4686 Mau Mau ümmebracht, wat 42% van alle upstandelingen was.

Et grypen van [[Dedan Kimathi]] up 21 oktober 1956 in [[Nyeri]] gavven den döärslag vöär et verslån van de Mau Mau. In disse tyd güng et beleid vöär landtowysing flink up de sküppe. Et belangrykste hyrin was et Swynnertonplan, wårmed kroongetrowe lüde ne beloaning kreagen un Mau Mau-anhangers straffed wördden.

===Unafhanglikheid===
[[File:Jomo Kenyatta.jpg|thumb|upright|left|[[Jomo Kenyatta]], den eyrsten president un stichter van Kenia.]]

De eyrste direkte verkesingen vöär inheymske kenianen vöär den Wetgeavenden Råd wördden in [[1957]] hölden. Undanks de hoape van de britten up winst van 'gemåtigde' lokale rivalen, was et de [[Keniaansk Afrikaanske Nationale Uny]] (KANU) van [[Jomo Kenyatta]] dee ne regeyring vörmden. De Keniaanske Kolony un de Keniaanske Beskarmståt köämen beide te ende up 12 december [[1963]], do as unafhanglikheid oaver heyl Kenia uutspröäken wör. Et Vereynigd Köäningryk gavven de suvereiniteit oaver. Up etselvde ougenblik dead ouk den sultan van Zanzibar afstand van alle anspråke up et land, so dat Kenia geheyl unafhanglik was.&lt;ref&gt;Roberts-Wray, Kenneth. &quot;Commonwealth and Colonial Law&quot;. Stevens, London. 1966. p 762.&lt;/ref&gt; Precys een jår later, up 12 december [[1964]], wör Kenia ne republyk under de naam &quot;Republik Kenia&quot;.

Tegelyke vöcht et keniaanske leager de [[Shiftaoorlog]] teagen de etniske [[Somali (volk)|somaliske]] rebellen in de Noordelike Grensstreake, dee as sik wullen afsplitsen un bie an [[Somalie]] höyren wullen.&lt;ref&gt;Bruce Baker, ''Escape from Domination in Africa: Political Disengagement &amp; Its Consequences'', (Africa World Press: 2003), p.83&lt;/ref&gt; Ne wåpenstilstand under de naam Arusha Memorandum wör underskreaven in oktober [[1967]], mär et bleav noch töt 1969 unrüstig.&lt;ref&gt;Hogg, Richard (1986).&quot;The New Pastoralism: Poverty and Dependency in Northern Kenya.&quot; Africa: Journal of the International African Institute. Vol 56, is 3. p 319–333. jstor 1160687. Doi 10.2307/1160687.&lt;/ref&gt; Üm wydtere invasys te untmodigen underskreav Kenia een verdeadigingsoavereynkumst med [[Ethiopie]] in 1969, den as noch altyd in stand is.&lt;ref&gt;[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1992/BHK.htm Globalsecurity.org (1992). Pike, John. &quot;Post-Independence Low Intensity Conflict in Kenya.&quot;] Bekeaken up 16 april 2010.&lt;/ref&gt;

=== Den eyrsten president van Kenia ===
Med et uutroupen van den Republik Kenia up 12 deccember 1964 wör [[Jomo Kenyatta]] köäsen as president.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090608141216/http://kenyaun.org/polhistory.html Kenyaun.org (archiveerd). &quot;Kenya at the United Nations.&quot; Permanent Mission of the Republic of Kenya to the United Nations (2002).] Archivdåtum: 8 juni 2009. Bekeaken up 15 february 2010.&lt;/ref&gt; Under Kenyatta breiden sik [[umkeuperieje|ümköypbårheid]] rap uut in de regeyring, openbåre deensten un sakenwerld. Kenyatta un syne family verrykeden sik med de groutskeypske ankoup van vastgood. Med öäre ankoupen in centraal-Kenia, de [[Riftvallei]] un de küstprovincys kreagen se vöäle hellige landlose kenianen teagen sik. Syne family versköäl sik achter syn presidentiäle amt üm wettelike un administrative obstakels te ümseilen. De Kenyatta's investeerden flink in de hotellerye. Kenyatta selv was eygener van et Leonard Beach Hotel.&lt;ref&gt;Boone, Catherine. April 2012. &quot;Land Conflict and Distributive Politics in Kenya. African Studies Review. vol 55, is 1. p 75–103. Doi 10.1353/arw.2012.0010. ISSN 0002-0206. hdl 2152/19778&lt;/ref&gt;

Kenyatta bleav president töt synen doud up 22 augustus 1978.&lt;ref&gt;Ndegwa, Stephen N. 1999. &quot;Multi-Party Politics in Kenya: the Kenyatta and Moi States and the Triumph of the System in the 1992 Election (review). Africa Today. vol 46, is 2. p 146-148. doi 10.1353/at.1999.0008. ISSN 1527-1978.&lt;/ref&gt; [[Daniel arap Moi]] volgden em up.

===Moi-tyd===
Van [[1978]] töt [[2002]] was Daniel Arap Moi president. By verkesingen in [[1979]], [[1983]] (Vervroogde verkesingen) un [[1988]] had den president gin enkele teagenstand. De grundwet skreav ouk mär eyne partye vöär. De vervroogde verkesingen van 1983 warren een gevolg van nen mislükkeden ståtsgreap up 2 augustus [[1982]]. 

[[File:Moi and Bush.jpg|thumb|[[Daniel arap Moi]], Kenia's tweyden president med [[George W. Bush]] in [[2001]]]]
Den mislükkenden ståtsgreap was upesat döär ne laegereplaatsden medwarker van de [[luchtmacht]], suldåt [[Hezekiah Ochuka]]. Hee wör vöäral hülpen döär andere medwarkers van de luchtmacht. Al rap wör den ståtsgreap afkapped döär trupen under leiding van leagerleider [[Mahamoud Mohamed]], nen veteraan uut et somaliske leager. &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=3MctAQAAIAAJ Nyamora Communications Limited (1992). &quot;Society&quot;. p 12.]&lt;/ref&gt; Under andere et gewone leager, de paramilitaere polity un later ouk de gewone polity warren der by.

In den nåsleap van de [[Garissaslachting]] van [[1980]] begüngen in [[1984]] keniaanske trupen de [[Wagallaslachting]] teagen dusenden börgers in [[Gråfskap Wajir]]. Pas in [[2011]] wör der een formeel undersöök inricht.&lt;ref&gt;https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12463001 BBC. &quot;Wagalla massacre: Raila Odinga orders Kenya probe.&quot; Skreaven up 14 november 2013. Bekeaken up 11 february 2011.&lt;/ref&gt;

By de verkesingen van 1988 wördden et ''mlolongo''-systeem invoord, wårby as stemmers sik in ne lyne achter öär favorite kandidåt musten upstellen, in steyde van med anonyme stembiljetten.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110215084715/http://www.highbeam.com/doc/1P2-1241691.html Harden, Blaine (25 February 1988). &quot;Many Voters Stay Home as Kenya Drops Secret Ballot in Parliamentary Election&quot;]. ''[[The Washington Post]]''.&lt;/ref&gt; Vöär vöäle lüde was dit et deeptepünt van een slim undemokratisk regime. Et leidden töt wydverbreid protest vöär bywarking van de grundwet. In de jåren dårup güngen verskeidene klausules up de sküppe, so as denne wårin as mär eyne politike partye möäg.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100629014936/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html (archiveerd) Moreno, Pedro C. Handbook on Religious Liberty Around the World. 'Kenya'. The Rutherford Institute. Charlottesville, VA.]&lt;/ref&gt;

===Meyrdere partyen un ende van et tydpark-Moi===

Nå 26 jår as eynpartyståt wör Kenia in [[1991]] nen meyrpartyenståt. Up den 28. oktober [[1992]] untbünd Moi et parlement, vyv månd vöärdat syne presidentstyd der up sat. Dårdöär begünnen de verkesingsvöärbereidingen vöär et parlement un de president. Up den 7. december 1992 must et geböären, mär et wör uutesteld tÖt 29 december. Nöäst de hearskende KANU-partye warren der nu ouk andere partyen, so as et [[Forum vöär Herstel van de Demokraty]] in Kenia un FORD Asili. De verkesingen wördden kenmarked döär groatsköälige intimidaty van teagenstanders un lastigvallen van verkesingsbeambten. Et resultåt was ne ekonomiske krisis, hülpen döär etnisk gewald dat uutbröäk ümdat de president wör verdacht van knoien med de verkesingsresultåten üm selv an de macht te blyven.&lt;ref&gt;Keith, Kyle. Politics of the independence of Kenya. 1999, Macmillan. {{ISBN|978-0333720080}}.&lt;/ref&gt; Toch was disse verkesingsrunde een kantelpunt vöär Kenia, ümdat hyr et ende van Moi syn leiderskap un de oaverhearsking van de KANU begün. Anvanglik bleav Moi an de macht, med [[George Saitoti]] as underpresident. De KANU bleav an de macht med 100 seatels, mär verlöär der 88 an de ses andere partyen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Runde 1 (29 december 1992): uutslage'''
|'''Telling'''
|-
|Antal registreerde keesgerechtigden
|7,900,366
|-
|Stemmers
|5,486,768 (69.4%)
|-
|Blanco of verkeyrd invülde stembiljetten
|61,173
|-
|Good invüld
|5,425,595
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Runde 1: Seatelverdeyling'''
| colspan=&quot;3&quot; |
|-
|'''Politike gruup'''
|'''Totaal'''
|-
|Kenya African National Union (KANU)
|100
|-
|Forum for the Restoration of Democracy (FORD-Kenya)
|31
|-
|Forum for the Restoration of Democracy (FORD-Asili)
|31
|-
|Democratic Party (DP)
|23
|-
|Kenya Social Congress (KSC)
|1
|-
|Kenya National Congress (KNC)
|1
|-
|Party of independent Candidates of Kenya (PICK)
|1
|}

In de nåsleap van de partyverkesingen van 1992 köämen 5000 lüde ümme un noch es 75.000 rakeden untheymd.&lt;ref&gt;[http://www.irinnews.org/report/73319/kenya-clashes-elections-and-land-church-keeps-watch-molo Irinnews.org. &quot;Clashes, elections and land - church keeps watch in Molo&quot;.| Skreaven up 19 juli 2007.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; In de dårupvolgende vyv jåren wördden vöäle polityke verbunden esmeadet in de anloup når de nye verkesingen. In [[1994]] köäm Jaramogi Oginga Odinga uut de tyd un verskeidene koalitys slöäten sik an by syne FORD Kenya-partye. De nye partye nöömden sik de National Democratic Alliance (Nationaal Demokratisk Verbund). Lüde in disse partye kunden et nit eyns worden. Dårup vörmden [[Richard Leakey]] in [[1995]] de Safina-partye, mär den wör uut de verkesingen eweyrd töt 1997.&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/world-africa-13682176 BBC.com. Kenya profile. Skreaven up 31 januåry 2018.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt;

In 1996 veranderden KANU de grundwet wårdöär Moi noch ne ekstra tyd president möcht weasen. Moi löät sik herkesen un wün ne 5e termine in [[1997]].&lt;ref&gt;[https://crawfurd.dk/africa/kenya_timeline.htm|title=Kenya crawfurd.dk. &quot;History Timeline - historic overview of Kenya, Africa&quot;.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; Synen winst wör stark bekritiseerd döär syne gröätste teagenstanders [[Mwai Kibaki|Kibaki]] un [[Raila Odinga|Odinga]].&lt;ref&gt;Anderson, David M. (2003). &quot;Kenya's Elections 2002 – The Dawning of a New Era&quot;. African Affairs, vol 102, is 407. p 331–342.&lt;/ref&gt; Nå synen winst kun Moi grundwettelik nit meyr meddoon an de verkesingen. Vanaf et begin van [[1998]] probeerden Moi de volgende verkesingen te stüren, so dat [[Uhuru Kenyatta]] in [[2002]] president sul worden.&lt;ref&gt;[http://www.africanews.com/2017/10/25/a-look-at-kenya-s-elections-history-since-independence-in-1964/ Africanews.com. &quot;A look at Kenya's elections history since independence in 1964.&quot; Skreaven up 25 november 2017.] Bekeaken up 29 januåri 2019.&lt;/ref&gt;

===President Kibaki un de weg når ne nye grundwet===
[[File:Nairobi Kibera 04.JPG|thumb|Uutsicht up [[Kibera]], de gröätste [[sloppenwyk]] in Afrika]]

Moi syn plan üm Uhuru Kenyatta as syn upvolger te krygen mislükkeden. [[Mwai Kibaki]] un syne opposity-verbund et Nationale Reagenboagverbund ([[National Rainbow Coalition]]) wör den nyen president. Volgens Anderson (2003) meldden lokale un internationale wachters dat de verkesingen eyrlik un sunder inmenging verlöäpen. Et leak een kantelpunt vöär Kenia's demokratisering.

In 2005 verwörpen de Kenianen een plan üm de unafhanglikheidsgrundwet van 1963 te vervangen.&lt;ref&gt;[http://www.cmi.no/publications/2368-of-oranges-and-bananas Cmi.no. &quot;Of Oranges and Bananas: The 2005 Kenya Referendum on the Constitution.&quot; Chr. Michelsen Institute.] Bekeaken up 13 mei 2016.&lt;/ref&gt; Et resultaat was dat de verkesingen van 2007 volgens de olde grundwet verlöypen. Kibaki wör herköäsen in een slim ümstreyden verkesingsverloup wat uutmundden in de [[Keniaanske Krisis van 2007]], med politik un etnisk gewald. Anleiding warren anklachten van de vöärnaamste teagenstander, Raila Odinga, den as beweyrden dat der med de uutslagen esjumeld was un hee selv eygenlik president must weasen. By de rellen köämen 1500 lüde uut de tyd un noch es 600.000 wördden untheymd, wårmed et de slimste upröär in de keniaanske geskedenis was. Üm wydter bloodvergeten te vöärkoamen beslöäten Kibaki un Raila samen te warken. Den lätsten wör do Eyrste Minister.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7344816.stm BBC.co.uk. &quot;Deal to end Kenyan crisis agreed&quot;. 12 april 2008.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; 

In juli van 2010 güng Kenia samenwarken med andere oust-afrikaanske landen üm de nye Oust-Afrikaanske Deylmarkt te vörmen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181211145446/https://af.reuters.com/article/kenyaNews/idAFLDE65T2AJ20100701 Reuters.com. &quot;FACTBOX-East African common market begins&quot;. Skreaven up 1 juli 2010.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; In augustus van 2010 höld Kenia een referendum wårup ne nye [[Grundwet van Kenia|keniaanske grundwet]] uutskreaven wör. Macht van de president wör an banden legd un de centrale regeyring upheaven.

===upheaving van de regeyring un verdeyling van de macht===

Nå anname van de nye grundwet wör Kenia ne presidentiele representative demokraty, wårby as de president van Kenia beide ståtshöyvd, regeyringsleider is. Ouk wör der ne meyrpartyenstelsel insteld. In de grundwet steyt under meyr dat de uutvorende macht by et uutvorende deyl van de regeyring ligt under anvoring van de president den as ouk kabinetsvöärsitter is. Et kabinet besteyt uut lüde van buten et parlement. Wettelike macht ligt uutslutend by et [[Keniaanske Parlement]]. Et rechterlike apparaat is unafhanglik van de beide instantys.

In 2011 stüürden Kenia trupen når Somalie üm te vechten teagen [[islam]]itiske terröörgruup [[Al-Shabaab]]. 

[[File:Secretary Kerry Jokes About HIs Height Standing With Kenyan President Uhuru Kenyatta at the State House in Nairobi (28534132883).jpg|thumb|Keniaanske president [[Uhuru Kenyatta]] med den amerikaansken ståtssekretåris [[John Kerry]] up [[22 augustus]] 2016]]
Do as halverweage [[2011]] vöär et tweyde jår te weinig reygen völ, kreag Kenia te maken med de slimste dröygte un dårupvolgenden hunger in 60 jår. Vöäral de noordwestelike [[gråfskap Turkana]] wör slim tröffen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120104173650/http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104173650/https://web.archive.org/web/20120104173650/http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 Kbc.co.ke]. (Archiveerd). &quot;Red Cross Warns of Catastrophy in Turkana&quot;. Koech, Dennis. Skreaven up 4 januåry 2012.] Bekeaken up 7 August 2011.&lt;/ref&gt; Lokale skolen wördden der selvs ümme slöäten.&lt;ref&gt;[http://www.indcatholicnews.com/news.php?viewStory=18686 Indcatholicnews.com. &quot;Kenya: schools close as famine takes hold in Turkana.&quot; Skreaven up 28 july 2011.] Bekeaken up 7 augustus 2011.&lt;/ref&gt; Begin 2012 wör den krisis oaverwünnen döär erichte noudhülpe. hülpbedryve deaden öäre hülpe verleggen når weaderupbow, döär under meyr irrigatykanalen te graeven un söäde uut te deylen.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2012/02/04/world/africa/un-says-famine-in-somalia-is-over-but-risks-remain.html  Gettleman, Jeffrey (3 februåry 2012) &quot;U.N. Says Famine in Somalia Is Over, but Risks Remain]. ''The New York Times''.&lt;/ref&gt;

In 2013 had Kenia syn eyrste algemeyne verkesingen nå den nyen grundwet. Uhuru Kenyatta wün in een slim betwiste uutslag, wårup den teagenstander, Raila Odinga, ne petity uutskreav. Den keniaansken Hougen Råd höld  vaste an de oorsprunglike verkesingsuutslage un Kenyatta wör president, med [[William Ruto]] as underpresident. 

In [[2017]] wün Uhuru Kenyatta syn tweyde ambstyd. Weaderümme wör den uutslag betwyfeld döär Odinga, den as der med når et Hougere Rechtshov güng. Hee klaagden de verkesingskommissy an vöär misbestüür van de verkesingen, un Kenyatta vöär sjummelen. Et Hougere Rechtshov güng der in med un verklården de uutslagen ungeldig.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2017/oct/25/kenya-presidential-election-rerun-to-go-ahead-supreme-court The Guardian. Burke, Jason. &quot;Kenya election rerun to go ahead after court fails to rule on delay&quot;. Skreaven up 25 oktober 2017.] bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; Med disse beslissing gavven et Hougere Rechtshov an dat se öäre unafhanglikheid seriöös nöämen.&lt;ref&gt;[https://www.idlo.int/kenya-court-decision-demonstrates-respect-rule-of-law idlo.int. &quot;Kenya court decision demonstrates respect for rule of law&quot;.] Bekeaken up  29 januåry 2019.&lt;/ref&gt; Dårnå höld Kenia ne tweyde verkesingsrunde, wår as Uhuru Kenyatta toch wün, ümdat Raila nit med wul doon vanweage unregelmåtigheden.&lt;ref&gt;[https://www.standardmedia.co.ke/article/2001258851/uhuru-kenyatta-wins-repeat-election-with-7-4-million-votes Standardmedia.co.ke. &quot;President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election&quot;.] Bekeaken up 29 januåry 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2017/10/30/world/africa/kenya-election-kenyatta-odinga.html. New York Times. &quot;President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election&quot;.] Bekeaken up 29 januåry 2019.&lt;/ref&gt;

==Landskap un klimaat==

[[File:Un-kenya.png|thumb|Kaarte van Kenia.]]
[[File:Koppen-Geiger Map KEN present.svg|thumb|Klimaatkaarte van Kenia.]]

Med 580.367 km²&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200831033452/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html Central Intelligence Agency. The World Factbook. &quot;Kenya&quot;. 2012.] Bekeaken up 28 mei 2013.&lt;/ref&gt; is Kenia et söävenenveertigste land van de wearld wat uppervlakte angeyt. Et ligt tusken de 5° noord- un süderbreydte un 34° un 42° outsterlängde. Vanaf de küste an den Indisken Oceaan klimt et land geleidelik up töt de houglanden in et binnenland. De houglanden wordet döärsneyden döär de [[Riftvallei]], med up et ousten dårvan ne vrüchtbåre streake.

De keniaanske houglanden sint eyne van de beste landbouwstreaken van Afrika.&lt;ref&gt;Central Intelligence Agency. The World Factbook. Potomac Books, Inc. 2010. {{ISBN|978-1-59797-541-4}}. p 336.&lt;/ref&gt; In de houglanden ligt ouk et höygste punt van Kenia un de eyn-nå-höygste top van et wearlddeyl: De [[Kenia (barg)|Barg Kenia]], med 5199 meater. Vanuut et süden van Kenia is de [[Kilimanjaro]] (5895 meater) in [[Tanzania]] te seen.

===Klimaat===
Kenia is tropisk an de küste, gemåtigd in et binnenland un dröyge in et noorden un noordousten. Der is et heyle jår döär vöäle sünnenskyn un de lüde loupet et heyle jår in summerske kleyder. Meysttyds is et in et binnenland höygerup 's nachtes un 's morgens kuul.  

Et 'lange reygen'-seisoon duurt van maert/april töt mei/juni. Et 'körte reygen'-seisoon duurt van oktober töt november/december. Mangs is de reygen heavig. Vake valt et 's middags of 's åvends. Tydens de tropiske reygentyd blivt de temperatuur houge. Et heytst is et tüsken februåri un maert, as de lange reygentyd anvangt. Et köldst is et tüsken juli un halv augustus.

[[File:A lone giraffe in Nairobi National Park.jpg|thumb|Ne giraffe in [[Nationaal Park Nairobi]], med et stadsansicht van Nairobi der achter]]

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ style=&quot;font-size:110%&quot; | Döärsneyde jårtemperaturen
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Stad
! Höygte (m) !! Max (°C) !! Min (°C)
|-
|align=&quot;left&quot; | Mombasa
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;small&gt;küststad&lt;/small&gt;
| 17 || 32.3 || 23.8
|-
|align=&quot;left&quot; | Nairobi
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;small&gt;höyvdstad&lt;/small&gt;
| 1,661 || 25.2 || 13.6
|-
|align=&quot;left&quot; | Kisumu
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;small&gt;stad an een mear&lt;/small&gt;
| 1,131 || 31.8 || 16.9
|-
|align=&quot;left&quot; | Eldoret
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;small&gt;stad in et Riftdal&lt;/small&gt;
| 2,085 || 23.6 || 9.5
|-
|align=&quot;left&quot; | Lodwar
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;small&gt;noordelik platteland&lt;/small&gt;
| 506 || 34.8 || 23.7
|-
|align=&quot;left&quot; | Mandera
| style=&quot;text-align:center;&quot;| &lt;small&gt;noordelik platteland&lt;/small&gt;
| 506 || 34.8 || 25.7
|}

===Deers===
Een flink deyl van Kenia is vöärbestemd vöär wilde deers, med inbegrip van de [[Masai Mara]]. Dår vindet alle jåren tüsken juni un september den [[Grouten Trek]] plaats, wårby as oaver de 1 miljoon [[gnu]]s un 200.000 [[zebra]]'s de [[Mara (rivyr)|Mararivyr]] oaversteaket.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160612175545/http://nationalgeographic.org/media/wildebeest-migration/ National Geographic.com. &quot;Wildebeest Migration&quot;. Skreaven up 19 januåri 2012.] Bekeaken up 13 mei 2016.&lt;/ref&gt; In ne vöärtgånde beweyging med de klokke med loupet de deers 2900 km van de eyne voder- un watersteyde når den volgenden, tüsken de [[Serengeti]] in [[Tanzania]] un de Masai Mara in Kenia. Dit spektakel leyvert vöäre inkomsten uut et [[tourisme]] up.

==Ekonomy== 
[[File:Kenya Export Treemap.jpg|thumb|upright=1.6|Ne verholdingskaarte van Kenia's uutvoor.]]

Kenia's algemeyne ekonomy is de lätste teentallen jåren flink egrööid, vöärnamelik döär groute weagenbowprojekten. Vöäle van disse grööi kümt van geld wat eygenlik bestemd was vöär gewone kenianen. Mär döär erichte fiskale un monetäre måtregelen un misbestüür, [[umkoperieje|ümköyperye]], wegslusen van publike fundsen un een slecht warkend rechterlik apparaat, belandt der weinig van de geldelike stüt by de gewone lüde un lokale underneamers in de knippe. In [[2014]] wör et land upny skatted un versköäv et Bruto Inlandsk Produkt når de ståtus van laege-töt-döärsneyde inkoamens.

Kenia hevt ne Menskelike Untwikkelings Index (MUI) van 0,555 un steyt dårmed up de 145. van de 186 in de wearld. In [[2005]] must 17,7% van kenianen sik redden med €1,12 up nen dag. In [[2017]] stünd Kenia 92. in de handelsgemaksindex van de wearldbanke, teagenoaver 113. in 2016 (up 190 landen).&lt;ref&gt;[http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/kenya doingbusiness.org. &quot;Doing Business in Kenya – World Bank Group&quot;.] Bekeaken up 14 januåry 2017.&lt;/ref&gt; De belangrykste, mär ouk slim underuntwikkelde un inefficiente handelstak is de landbow. Hyrin warket 75% van de lüde, teagenoaver 3% in [[untwikkelde landen]]. Kenia wördt vake anedüdet as ne ''grensmarkt'' of mangs [[upkoamende markt]], mär höyrt nit by de slechtst untwikkelde landen.

De ekonomy is flink uutebreidet, vöäral döär tooneamend tourisme, höyger underwys un [[telekommunikaty]], as ouk gode landbowresultåten nå de dröygte. Dat lätste med name in de vöärname [[tea]]-industry. In [[2007]] grööiden Kenia's ekonomy med meyr as 7% un losden et land vöäle skulden af. Nå de anevöchtene presidentsverkesingen van december 2007 slöäg dit dramatisk ümme un vervöl et land in chaos.

Telekommunikaty un financieel wark ümvattet nu 62% van et BIP. 22% van et BIP kümt noch altyd uut de unstabile landbow, wårin as noch 75% van et warkvolk warket (een kenteaken van underuntwikkelde ekonomyen wår as noch gin [[voodselseakerheid]] is - een belangryke grund vöär ekonomisken grööi). Een klein deyl van de bevolking müt et hebben van voodselhülpe.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160610135707/https://www.usaid.gov/kenya/food-assistance usaid.gov. &quot;Food Assistance Fact Sheet – Kenya&quot;.] Bekeaken up 13 mei 2016.&lt;/ref&gt; Industry un fabrikswark vörmet de kleinste sektor, med 16% van et BIP. In deensten un maakindustry warket mär 25% van et warkvolk, mär se leyvert 75% van et BIP.&lt;ref&gt;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf Library of Congress: Federal Research Division. &quot;Country Profile: Kenya&quot;. Skreaven in juni 2007.]  Bekeaken up 23 april 2011.&lt;/ref&gt;

Kenia voort jårliks oaver de €350 miljoon uut an linnengood.

Vöäle vrogere ståtsbedryve, so as de buten bedryv weasende Kenya Post and Telecommunications company, wördden privatiseerd. Dit tröäk nen machtigen houp private investering an, wårdöär as et hüdige [[Safaricom]] rechtevoort eyne van de suksesvulste bedryve in Oust-Afrika is.

[[File:Kenya, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|upright=1.6|Kenia's trends in de Menskelike Untwikkelings Index van 1970 töt 2010.]]

In maert [[1996]] vörmden de presidenten van Kenia, Tanzania un Uganda med mekander de [[Oust-Afrikaanske Gemeynskap]] (OAG). De OAG wil tariven un douanehandelingen lyktrekken un samenwarken an vrye döärgang vöär inwoaners un beatere weagen. In maert 2004 teakenden de drey landen een handelsverdrag.

===Tourisme===
[[File:Elephants at Amboseli national park against Mount Kilimanjaro.jpg|thumb|[[Nationaal Park Amboseli]]]]
[[File:Tsavo east panorama.jpg|thumb|[[Nationaal Park Oust-Tsavo]]]]

Nå de landbow is tourisme de gröätste brunne van butenlandsk inkoamen.&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The World Today: Concepts and Regions in Geography 4th edition. Wiley Publishing: Hoboken, NJ&lt;/ref&gt; Verantwoordelik vöär de informatyvöärsening vöär et tourisme is et Kenya Tourism Board.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170219014534/http://ktb.go.ke/ Kenya KTB.go.ke. Tourism Board. Bekeaken up 2 maert 2017.]&lt;/ref&gt; De vöärnaamste touristentrekkers sint fotosafari's döär de 60 nationale parken un wildreservaten. Andere trekkers sint de Groute Trek van de gnus in de [[Masai Mara]], wat te book steyt as et söävende wearldwunder, historiske moskeen un forten uut de koloniale tyd so as by [[Mombasa]], [[Malindi]] un [[Lamu]]. Dårnöäst is Kenia geleevd üm de wydske landskappen so as de witte töppe van de [[Kenia (barg)|Barg Kenia]], et groute [[Riftdal]], teavelden van [[Kericho]], koffyplantages van [[thika]] un et uutsicht up de [[Kilimanjaro]] vanuut et süden.&lt;ref&gt;[http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Kenya-TOURISM-TRAVEL-AND-RECREATION.html NationsEncyclopedia.com. &quot;Tourism, travel, and recreation - Kenya - area&quot;.] Bekeaken up 2 maert 2017.&lt;/ref&gt; Wydters hevt Kenia uutstrekkede stranden an de [[Swahiliküste]] an den Indisken Oceaan. Et gröätste andeyl touristen kümt uut [[Düütskland]] un et [[Vereynigd Köäningryk]]. See trekket meyst up de stranden un wilparken.

===Landbouw===
Lanbow is de eyn-nå-grötste bydraeger an et keniaanske Bruto binnenlandsk produkt (BBP), nå de deenstensektor. In 2005 was landbouw, med inbegrip van holtkap un viskerye, good vöär 24% van et BBP, vöär 18% van alle lounen un 50% van de uutvoorwinst. De belangrykste winstgewassen sint tea, blomen un planten un koffy. Tea un blomen un planten leyvert et meyste up van alle Kenia's uutvoor. Upbrengsten van belangryke voodselbrunnen as [[mais]] hangt stark af van et weader. As et mangs wat minder geyt, is et land deyls afhanglik van voodselhülpe. Byvöärbeeld in [[2004]] mislükkeden de ougst döär groute dröygte un satten 1,8 miljoon lüde sunder eaten.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160814052428/http://www.wfp.org/news/news-release/drought-leaves-two-million-kenyans-need-food-aid wfp.org. &quot;Drought leaves two million Kenyans in need of food aid&quot;. United Nations World Food Programme. Skreaven up 26 april 2005.] Bekeaken up 5 August 2016.&lt;/ref&gt;

Een internationaal samenwarkingsverband vöär undersöök når gewassen in halv-dröyge tropenlanden hevt med redelik sukses een paar buren hülpen üm [[oranje linsen]] te verbowen in steyde van mais, vöäral in de dröygere steydes. Oranje linsen köänet heyl good teagen dröygte un wilt best gröien in streaken wår jårliks minder as 650 mm reygen valt. Volgende projekten jaagden de handel in pöälenvrüchten an. Hyrby wör vöäral insat up et upbowen van handelsnetwarken un de afstand verkörten tüsken vrüchtenkweakers un tüskenhandelaars. Hyrmed steyg de lokale produktyprysen med 20 - 25% in Nairobi un Mombasi. Döär de vermarkting van de oranje linse köänet wat buren nu investeren in masjines as mobile telefoons un beatere grund un deers.

In de vrüchtbåre houglanden verbowt se tea, koffy, sisal, chrysanten, mais un tarwe. Et is eyne van de meyst suksesvolle landbowstreaken van Afrika. In et halv-dröyge noordousten wördt der vöärnamelik med leavende deers ebuurd. In de laeger liggende deylen verbowt se [[kokosnoat|kokosnöäten]], [[ananas]] [[kasjewnöäten]], [[katoon]], [[sükerreed]], sisal un mais. Kenia hef noch gin sodöänige måte van efficienty un investeringen dat se voodselveiligheid köänet beden. In samengang med årmood (53% van de lüde leavet under de årmodegrense) sorget dit dat een flink deyl van de inwoaners regelmåtig hunger lidt un afhanglik is van voodselhülpe. Slechte weagen, een unbetrowbår spoarnetwark, verwårlousd waternetwark un vöäls te prysig luchtvervoor sorgt dervöär dat buren in dröyge un halv-dröyge deylen van et land öäre gewassen nit kwyt köänet. Dit was töt in 2011 noch so, wårup at et Roude Krüüs et hülpprogramma [[Kenyans for Kenya]] upsat.&lt;ref&gt;[http://conferences.ifpri.org/2020africaconference/program/day1summaries/kinyua.pdf Towards Achieving Food Security in Kenya]. Joseph Kinyua, Permanent Secretary, Ministry of Agriculture, Kenya; 1 April 2004, Kampala, Uganda.&lt;/ref&gt;

[[File:Kapsowar1.JPG|thumb|Burenland in Kenia]]
Kenia's irrigatysektor is up drey wysen verdeyld: vöär kleine afneamers, centraal beheyrd publike irrigaty un private/kommerciele irrigaty. 

De kleine afneamers behelst alleyne warkende of grupen buren dee selv ouk water gebruket. Irrigeerd wördt der up eygene velden of grupsvelden van 0,1 töt 0,4 hektare grout. Der sint ungeväär 3000 kleine afneamers oaver ne totale uppervlakte van 47.000 ha.

Dårnöäst hevt et land noch söäven groute, centraal beheyrde irrigatyprogramma's: in Mwea, [[Bura]], [[Hola]], [[Perkerra]], Westkano, Bunyala un Ahero. By mekander is dat ne uppervlakte van 18.200 ha med in döärsneyde 2600 ha per afneamer. Disse irrigatystreaken valt under de Nationale Råd vöär Irrigaty un sint good vöär 18% van alle irrigeerde land in Kenia.

Groutskålige privaat beheyrde buurderyen beslåt 45.000 hectare, good vöär 40% van al et irrigeerde land. See gebruket hougwaerdige technology un leyvert gewassen van houge kwaliteit vöär de uutvoormarkt, med name blomen un grööntes.&lt;ref&gt;Republic of Kenya, Ministry of Water and Irrigation (2009) ''National Irrigation and Drainage Policy'':3–4.&lt;/ref&gt;

Kenia is de up twey nå gröätste uutvoorder van [[snydblomen]].&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2015/03/16/africa/kenya-flower-industry/ Veselinovic, Milena. &quot;Got roses this Valentine's Day? They probably came from Kenya&quot;. Edition.cnn.com. Skreaven up 16 maert 2015.] Bekeaken up 17 juli 2016.&lt;/ref&gt; Ungeveyr de hälvte van Kenia's 127 blomenkweakers sittet rund et [[Naivashamear]], 90 kilometer noorwestelik van Nairobi. Üm den uutvoor te versnellen hevt de luchthaven van Nairobi ne aparte halle speciaal vöär den döärvoor van blomen un grööntes.

===Industry===
[[File:Orrling of Nairobi.jpg|thumb|300px|Et höyvdkantoor van de [[Kenya Commercial Bank]] in [[KENCOM House]] (rechts) in Nairobi.]]
Al is Kenia een middellaege inkoamensekonomy, toch is fabrikswark good vöär 14% van et BBP. De gröätste industriäle centra sint [[Nairobi]], [[Mombasa]] un [[Kisumu]]. De belangrykste industryen sint voderverwarkingsbedryve so as grånmålers, beerbroweryen, sükerreedbreakers un makers van bruuksgoderen so as auto's.

Up industriäle skåle doot se in Kenia cement maken.&lt;ref&gt;[http://www.constructionkenya.com/2431/kenya-cement-industry-outlook/ constructionkenya.xom. &quot;Cement production keeps pace with growing demand&quot;. Skreaven up 5 september 2015.] Bekeaken up 13 mei 2016.&lt;/ref&gt; Dårnöäst hevt Kenia ne öälyverwarkingsindustry, wår ruwe petröäly töt gebruukspetröäly vöär de lokale markt verwarked wördt. Dårnöäst is der ne gröiende informele sektor under de name ''jua kali'', wår up kleine skåle huusholdgoderen maked wordt, so as auto-underdeylen un landbowwarktügen.&lt;ref&gt;[http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/features/WCMS_075529/lang--en/index.htm ilo.org. &quot;Kenya: Employers' organizations taking the lead on linking the informal sector to formal Kenyan enterprises&quot;]. Skreaven up 2 augustus 2005.] Bekeaken up 13 mei 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160610135631/http://www.mygov.go.ke/?p=5038|archive- mygov.go.ke (Archiveerd). &quot;Jua Kali sector plays key role in economic development and job creation&quot;. Skreaven up 13 november 2015] Bekeaken up 13 mei 2016.&lt;/ref&gt;

Döärdat Kenia de lätste jåren anslöäten is by de African Growth and Opportunity Act (AGOA) van de amerikaanske regeyring, gröit de industry de lätste jåren rapper. Seyt at de AGOA in warking tröäd in 2000, steag de uutvoor van kleyder når de [[Vereynigde Ståten|VS]] van € 39 miljoon når € 242 miljoon in 2006. Andere wysen van stüt vöär de maakindustry sint under meyr de günstige belastingsmåtregels van de nye regeyring, wåründer et wegneamen van tariven up kapitaalbesit un andere ruwe materialen.&lt;ref&gt;[https://2009-2017.state.gov/e/eb/rls/othr/ics/2010/138092.htm?goMobile=0. state.gov. &quot;Kenya.&quot;] Bekeaken up 10 juni 2016.&lt;/ref&gt;

===Vervoor===
Et land hevt een uutgebreid netwark van hardte un unverhardte weagen. Kenia's spoarlyne verbindet de havens un gröätste städen un löpt når et nåberland Uganda. Der sint 15 luchthavens med hardte banen.

De döär China betaalde spoarlyne van Mombasa når Uganda güng lös in [[2017]], wårmed in 2019 al meyr as 2,7 miljoon lüde reisd hebbet.&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2019/05/20/china/china-kenya-sgr-rail-africa-intl/index.html Cnn.com. &quot;A legacy of lunacy haunts Kenya's old railway. Will China's $3.6B line be different?&quot; Marsch, Jenni. 21 mei 2019.] Bekeaken up 15 augustus 2019.&lt;/ref&gt;

===Energy===
Et grötste andeyl elektriciteit kümt van geothermiske energy.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180811133300/https://www.iea.org/statistics/statisticssearch/report/?country=Kenya&amp;product=electricityandheat iea.org. (Archiveerd). &quot;Electricity in Kenya&quot;.] 11 augustus 2018.&lt;/ref&gt; As tweyde vöärnaamste energybrunne hebbet se hydroelektriske stations in dammen by de höygere [[Tanarivyr]] un de dam by de [[Turkwelkloov]] in et westen. De rest van de energy kümt van een petröälykrachtwark an de küste, geothermiske installatys by [[Olkaria]] un importeerd uut [[Uganda]]. Selv kun Kenia tüsken 2001 un 2003 1142 [[megawatt]] upwekken. Et ståtsbedryv [[Kenya Electricity Generating Company]] (KenGen), wat in 1997 uprichted wör under de name Kenya Power Company, geyt oaver et upwekken, terwyl as et bedryv Kenya Power oaver de verspreiding geyt. Et land hevt mangs te maken med uutval, vöäral as der döär dröygte te weinig water vöärby de dammen kümt.

Üm de groiende vråge by te beynen, wil Kenya in 2024 anvangen med de bow van een kernenergycentrale. In 2019 sint dårvöär al verskeidene lokatys bekeaken, under meyr an den Indisken Oceaan, et Turkanamear un et Viktoriamear. Vöär den bow kryget se hülpe uut [[Rusland]], [[Volksrippebliek China|China]] un [[Süüd-Korea]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190815092202/https://www.esi-africa.com/industry-sectors/generation/kenya-nuclear-electricity-board-evaluates-nuclear-sites/ Esi-africa.com. &quot;Kenya Nuclear Electricity Board evaluates nuclear sites&quot;. Skreaven up 8 januåri 2019.] Bekeaken up 15 augustus 2019.&lt;/ref&gt;

[[File:Worker in Olkaria Kenya.jpg|thumb|upright|Warklüde by de [[Geothermiske energycentrale van Olkaria]]]]

In de gråfskap Turkana sit öäly in de grund. Et yrske bedryv [[Tullow Oil]] skattet at der rund de 1 miljard vaten uut te halen sint.&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/2013-08-19/kenya-from-nowhere-plans-east-africa-s-first-oil-exports-energy.html Bloomberg.com. &quot;Kenya From Nowhere Plans East Africa's First Oil Exports: Energy&quot;.] Bekeaken up 15 augustus 2019. &lt;/ref&gt; Et land undersöcht noch of der anderswår noch öäly sit. Kenia importeert noch alle ruwe petröäly un is noch vulleydig afhanglik van de 21-daagse vöärråden dee as de öälymarkt vöärskrivt. Petröäly beslüt 20% töt 25% van de landelike uutgaven.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181106222417/https://af.reuters.com/article/investingNews/idAFJOE74J0F220110520?pageNumber=1&amp;virtualBrandChannel=0 Reuters.com. &quot;Kenya plans strategic oil reserve&quot;]. Reuters (10 November 2011).&lt;/ref&gt;

===Chineeske investeringen un handel===
Up de websteyde van [[98.4 Capital FM]], een landelik radiostation, stünd te leasen dat [[Volksrippebliek China|China]]'s ambassadöör vöär Kenia, Liu Guangyuan, by president Kenyatta's besöök an Peking seade: &quot;China hevt inmiddels € 425 miljoon investeerd. Dårmed sint se Kenia's gröätste brunne van butenlandske investeringen. Weadersydsen handel was good vöär €2,6 miljard in 2012. Med Kenyatta reisden noch 60 sakenlüde med, dee as €2,2 miljoon understöäning van China wullen krygen vöär ne spoarlyne van van Mombasa når Uganda un €1,6 miljard vöär nen dam.&quot;

In 2014 begün Kenia mineralen med China te verhandelen, so as [[ilmenyt]].&lt;ref&gt;[https://www.standardmedia.co.ke/business/article/2000104631/kenya-joins-mineral-exporters-as-first-titanium-cargo-leaves-port Standard Digital News. &quot;Business – Kenya joins mineral exporters as first titanium cargo leaves port&quot;. Jackson Okoth, Philip Mwakio. Skreaven up 14 february 2014.] Bekeaken up 15 February 2015.&lt;/ref&gt; 

De nye Mombasa-Ugandalyne is döär China betaald. Volgens een artikel up CNN sint der wal sorgen oaver chineeske inmenging in keniaanske saken. In de belangrykste banen, so as stationsbehear un treinmachinisten, ståt noch altyd chineeske warkers an de top. Döärdat de chineesken sik oaver et algemeyn nit buten öäre kantoren låt seen, unståt de lätste tyd raciale spanningen.&lt;ref&gt;Cnn.com.&lt;/ref&gt; Ouk is der angst dat Kenia de skulden nit kan aflossen un China dårup beslag geyt leggen up belangryke havens.

===Vision 2030===
[[File:Vision2030 logo.svg|thumb|Et officiäle logo vöär [[Kenya Vision 2030|Vision 2030]].]]

In 2007 makeden de keniaanske regeyring et plan ''Vision 2030'' bekend, een ekonomisk untwikkelingsprogramma wårmed as Kenia in 2030 up denselvden voot hoapet te koamen as de Ekonomiske Tygers van Asie. In 2013 gavven et een Nationaal Klimaatveranderingsplan uut. In et warkplan van 200 bladsyden, untwikkeld med hülpe van de [[Clima &amp; Development Knowledge Network]], beskrivt et land öäre visy vöär een 'klimaatvast untwikkelpad når laege koalstuvuutstoat'. By de uutgave in maert 2013 seade den sekretåris van et Ministery van Planning, Nationale Untwikkeling un Vision 2030 dat klimaat een middelpunt was in et vernyde Halverweags Termynplan wat in de månden dårup uut sul koamen. Dit sul een rechtstreyks un robüüst raamwark weasen vöär et warkplan un de seykerheid geaven dat klimaatverandering een ekonomybreyd punt wördt.&lt;ref&gt;[http://cdkn.org/2013/03/news-kenyas-national-climate-change-action-plan-is-officially-launched/ cdkn.org. Climate &amp; Development Knowledge Network. &quot;NEWS: Kenya's National Climate Change Action Plan is officially launched&quot;.] Skreaven up 28 March 2013.&lt;/ref&gt;

===Öäly-undersöök===
[[File:Kenya Aerial 2009-08-27 14-26-44.JPG|thumb|upright=1.35|[[Lake Turkana]] borders Turkana County]]

Et is bekend dat Kenia öälyvöärråden hevt in de [[Gråfskap Turkana]]. President Mwai Kibaki makeden up 26 maert 2012 bekend at Tullow Oil een britsk-yrsk öäly-undersööksbedryv öäly vünden had, mär dat et noch drey jår duren sul üm te kyken of et genog was üm an te verdenen.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17513488 BBC News – Kenya oil discovery after Tullow Oil drilling]. BBC. 26 March 2012.&lt;/ref&gt;

In 2006 teakenden den domåligen chineesken president [[Hu Jintao]] een öälykuntrakt med Kenia. Et was deyl van een ryge handelsoavereynkoamsten wårmed Afrika's natuurlike hülpstovven når China's rap groiende ekonomy musten blyven koamen. Med disse oavereynkoamst möäg China's nationale öäly- un gasbedryv vry når öäly boaren in Kenia. Inmiddels wördt der eboard by de grense med Süüd-Sudan, et betwiste land van de Noord-Oustelike Provincy up de grense med [[Somalie]] un in küstwateren.&lt;ref&gt;[http://www.ft.com/cms/s/0/a51a39d2-280c-11db-b25c-0000779e2340.html Financial Times. fy.com. Barber, Lionel, England, Andrew. &quot;China's scramble for Africa finds a welcome in Kenya&quot;. Skreaven up 10 augustus 2006.] Bekeaken up 27 juni 2008.&lt;/ref&gt;

===Kinderwark un prostituty===
[[File:Enfants Masai - Kenya décembre 1990.jpg|thumb|upright=1.35| De [[Maasai (volk)|Maasai]] woanet in Kenia un Tanzania.]]

Kinderarbeid is wydverbreid in Kenia. De meyste kinder warket in de landbouw.&lt;ref&gt;[http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4d4a6806d.pdf (PDF) UNHCR.org. &quot;Country profile report – Kenya&quot;. (2009)].&lt;/ref&gt; In 2006 skatten UNICEF dat ungeväär 30% van alle meydkens in de küststreaken van Malindi, Mombasa, Kilifi un Diana med prostituty te maken kreagen. De meyste prostituees in Kenia sint tüsken de 9 un 18 jår old. Et Keniaanske Ministery vöär Kindersaken had in 2009 so'n 400 kinderbeskarmingsambtenaren in deenst. De reydenen vöär kinderwark sint årmode, gin togang töt underwys un nit good warkende regeyringsinstellingen. Kenia underskreav Konventy 81 up warkinspektys in de industry un Konventy 129 up kinderarbeid in de landbouw.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190215084810/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf Suda, Collette. &quot;The Invisible Child Worker in Kenya: The Intersection of Poverty, Legislation and Culture&quot;. Nordic Journal of African Studies, 2010 vol 10 is 2.] p 163–175.&lt;/ref&gt;
[[File:African Kids working in the family farm.jpg|thumb|Kinder an et wark in Kenia]]

==Volk==
[[File:Kikuyu woman traditional dress.jpg|thumb|upright|A [[Bantu peoples|Bantu]] [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]]-vrowe in traditionele uutdossing]]

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 10px&quot;
! colspan=&quot;4&quot;  style=&quot;text-align:center; background:#cfb;&quot;|Bevolking|-
! style=&quot;background:#cfb;&quot;|Jår
! style=&quot;background:#cfb;&quot;|Miljoon
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|1950 ||style=&quot;text-align:right;&quot;|6,1
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|2000 ||style=&quot;text-align:right;&quot;|31,4
|}
Up 1 januåry 2017 had Kenia ungeväär 48 miljoon inwoaners. Med 73% dårvan under de 30 jår old hevt Kenia ne junge bevolking. Ouk is et inwoanertal de lätste jåren hard egroid;&lt;ref&gt;[http://www.csmonitor.com/2008/0114/p17s01-wmgn.html Csmonitor.com. &quot;Why a new president may slow population growth]&quot;. ''The Christian Science Monitor''. 14 january 2008. Bekeaken up 18 augustus 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091015161946/http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content Zinkina J. en Korotayev A. &quot;Explosive Population Growth in Tropical Africa: Crucial Omission in Development Forecasts (Emerging Risks and Way Out)&quot;. World Futures, vol 70,  is 2. (2014). p 120–139.]&lt;/ref&gt; van 2,9 miljoon når meyr as 40 miljoon in hunderd jår tyd.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2008/01/17/opinion/17iht-edheinsohn.1.9292632.html Exploding population]&quot;. ''The New York Times''. 7 January 2008.&lt;/ref&gt;

By de höyvdstad van Kenia, Nairobi, ligt eyne van de gröätste [[sloppenwyk]]en van de wearld: [[Kibera]]. Når skatting woanet dår tusken de 170.000&lt;ref&gt;[http://www.nation.co.ke/News/Kibera%20numbers%20fail%20to%20add%20up/-/1056/1003404/-/13ga38xz/-/index.html Nation.co.ke. &quot;Myth shattered: Kibera numbers fail to add up&quot;. Muchiri, Karanja. Skreaven up 3 September 2010.] Bekeaken up 4 September 2010.&lt;/ref&gt; un 1 miljoon lüde.&lt;ref&gt;[http://news.nationalgeographic.com/news/2010/03/100322/swimming-in-sewage-for-world-water-day/ National Geographic. &quot;World Water Day Focus on Global Sewage Flood&quot;. Skreaven up 22 maert 2010.] Bekeaken up 10 februåry 2012.&lt;/ref&gt; By de UNHCR-basis in [[Dadaab]] in et noorden woanet ouk rund de 500.000 people.&lt;ref&gt;[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&amp;docid=4e579df59&amp;query=dadaab The UN Refugee Agency]. Unhcr.org.&lt;/ref&gt;

===Volker===
[[File:A woman wearing traditional tribal beads in Turkana, Kenya, October 2012 (8405274783).jpg|thumb|upright=0.75|A [[Nilotiske volker|Nilotiske]] [[Turkana (volk)|Turkana]]-vrouwe med traditionele nekkrallen]]

Kenia hevt ne verskeidene bevolking bestånde uut de meyste groute etniske un linguistiske grupen in Afrika. Der sint når skatting 47 verskillende gemeynskappen, wårvan [[Bantu (volk)|Bantus]] (67%) un Niloten (30%) de meyrderheid vörmet.&lt;ref&gt;Asongu, J. J. en Marr, Marvee (2007). &quot;Doing Business Abroad: A Handbook for Expatriates. Greenview Publishing Co. {{ISBN|978-0-9797976-3-7}}. p 12 &amp; 112.&lt;/ref&gt; Minderheidsgrupen sint under meyr [[kusjitisk]]e grupen, [[arabisch|arabiske]], indiers un europeanen.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=bfT2njyPThgC&amp;pg=PA60 Okoth, A. en Ndaloh, A. (2006) ''Peak Revision K.C.P.E. Social Studies''], East African Publishers, p. 60–61. {{ISB|9966-25-450-1}}.&lt;/ref&gt;

Volgens et keniaanske Nationale Bureau vöär de Ståtistik (KNBS) hevt Kenia ne totale bevolking van 38.610.097 inwoaners. De gröätste inheymske grupen sint de [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]] (6.622.576), [[Luhya (volk)|Luhya]] (5.338.666), [[Kalenjin (volk)|Kalenjin]] (4.967.328), [[Luo (volk)|Luo]] (4.044.440), [[Kamba (volk)|Kamba]] (3.893.157), [[Somaliers]] (3.510.757), [[Kisii (volk)|Kisii]] (2.205.669), [[Mijikenda (volk)|Mijikenda]] (1.960.574), [[Meru (volk)|Meru]] (1.658.108), [[Turkana (volk)|Turkana]] (988.592), and [[Maasai (volk)|Maasai]] (841.622). In de [[Noordoustelike Provincy (Kenia)|Noordoustelike Provincy]], vroger bekend as NFD, woanet vöärnamelik inheymske etniske [[somaliers]]. Volker med butenlandske afkoamst sint somailiers uut [[Somalie]], keniaanske arabyren, asiaten un europeanen.&lt;ref&gt;[http://knbs.or.ke/index.php?option=com_phocadownload&amp;view=category&amp;download=585:volume-2-population-and-household-distribution-by-socio-economic-characteristics&amp;id=109:population-and-housing-census-2009&amp;Itemid=599 Kenya National Bureau of Statistics (KNBS). &quot;The 2009 Kenya Population and Housing Census Volume II – Population and Household Distribution by Social Economic Characteristics&quot;. p. 397-398.]&lt;/ref&gt;

===Språken===
Binnen öäre eygene gemeynskappen spreaket de verskillende volker van Kenia meysttyds öäre moderspråke. De beide officiäle landsspråken, [[engels|engelsk]] un [[swahili]], gebruket se as uutwesselingsspråke tüsken verskillende gemeynskappen. Engelsk is wydverbreid in de handel, up skole un in de regeyring.&lt;ref&gt;Proquest Info &amp; Learning (COR). &quot;Culturegrams: World Edition&quot;.2009, Proquest/Csa Journal Div. p 98. {{ISBN|978-0-9778091-6-5}}.&lt;/ref&gt; Lüde in minder groute städen un up den buur sint döär mekander minder meyrspråkig. See spreaket öäre lokale språke.&lt;ref&gt;Brown, E. K., Asher, R. E. en Simpson, J. M. Y. &quot;Encyclopedia of language &amp; linguistics, Volume 1, Edition 2&quot;. Elsevier, 2006. p 181. {{ISBN|978-0-08-044299-0}}.&lt;/ref&gt;

[[Britsk engelsk]] is de modelspråke, mär under invlood van verskillende bantuspråken as swahili un [[kikuyu (språke)|kikuyu]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161226102504/http://phdtree.org/pdf/24677752-cross-linguistic-influence-in-kenyan-english-the-impact-of-swahili-and-kikuyu-on-syntax/ (Archiveerd) Nyaggah, Lynette Behm. &quot;Cross-linguistic influence in Kenyan English: The impact of Swahili and Kikuyu on syntax&quot;. University of California. Skreaven up 8 augustus 2014.]&lt;/ref&gt; Et is seyt de kolonisaty in untwikkelng un bevattet ouk verskeidene elementen van [[amerikaansk engelsk]]. [[Sheng-slang]] is ne up swahili egrunde [[bargunsk]]e språke in een antal städelike deylen. Et besteyt vöäral uut ne mengeling van swahili un engelsk un is een vöärbeald van [[codewisseln|kode-switchen]].&lt;ref&gt;[https://www.google.com/books?id=M8cHBAAAQBAJ Derek Nurse, Gérard Philippson. &quot;Bantu Languages&quot;. Routledge, 2006. p 197.] {{ISBN|978-1-135-79683-9}}. Bekeaken up 20 oktober 2014.&lt;/ref&gt;

Allens by mekander wordet der so'n 69 verskillende språken in Kenia küred. De meysten behöyret by de twey groute afrikaanske språkenfamilys: [[Niger-Kongospråken]] (bantu-tak) un [[Nilo-saharaspråken]] (nilotisken tak). Kusjitiske un arabiske minderheden spreaket språken dee as by de [[afroasiatiske språken]] höyret. Indiaske un europääske inwoaners küret språken dee under de [[Indo-Uropeese taolen|Indo-Europääske språken]] valt.&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=KE Ethnologue.com. &quot;Languages of Kenya&quot;].&lt;/ref&gt;

===Gelöyv===

[[File:Catholic Church in Mombasa.JPG|thumb|Roumsk-katholike Katedrale van den Heiligen Geyst in Mombasa.]]
[[File:Mwingi mosque.JPG|thumb|Moskee in [[Mwingi]]]]
de meyste kenianen sint [[Christendom|kristelik]] (83%), wårvan 47,7% [[protestantisme|protestantsk]] un 23,5% [[Rooms-Katholieke Karke|roumsk-katholik]] is.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130810185221/http://www.knbs.or.ke/docs/PresentationbyMinisterforPlanningrevised.pdf (PDF) (Archiveerd) knbs.or.ke. Wycliffe Ambetsa Oparanya. &quot;2009 Population &amp; Housing Census Results&quot;. Ministry of State for Planning. Skreaven up 31 August 2010.] Bekeaken up 15 january 2013.&lt;/ref&gt; De [[Oust-Afrikaanske Presbiteraanske Karke]] hevt 3 miljoon volgers in Kenia un ümliggende landen.&lt;ref&gt;[http://www.reformiert-online.net/adressen/detail.php?id=1390&amp;lg=eng Address data base of Reformed churches and institutions]. Reformiert-online.net. Bekeaken up 16 april 2013.&lt;/ref&gt; Der sint ouk kleinere konservative [[gereformeerd]]e karken, de Afrikaanske Evangelisk-Presbiteraanske Karke,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20241127092806/http://www.wrfnet.org/c/portal/layout?p_l_id=PUB.1.24&amp;p_p_id=62_INSTANCE_119G&amp;p_p_action=0&amp;p_p_state=maximized&amp;p_p_mode=view&amp;p_p_col_id=&amp;p_p_col_pos=0&amp;p_p_col_count=0&amp;_62_INSTANCE_119G_struts_action=%2Fjournal_articles%2Fview&amp;_62_INSTANCE_119G_groupId=1&amp;_62_INSTANCE_119G_articleId=479&amp;_62_INSTANCE_119G_version=1.0 The World Reformed Fellowship – Promoting Reformed Partnerships Worldwide – News]. Wrfnet.org. Bekeaken up 16 april 2013.&lt;/ref&gt; de Unafhanglike Presbiteraanske Karke in Kenia un de Reformeerde Karke van Oust-Afrika. et [[Orthodoks Christendom]] telt 621.200 anhangers.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080311215546/http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/kenya.html (Archiveerd). Oikoumene.org. &quot;Kenya&quot;. Skreaven up 3 february 2008.] Bekeaken up 26 february 2013.&lt;/ref&gt; Kenia hevt med afstand de meyste anhangers van de [[Quaker]]s wearldwyd, med rund de146.300 leyden.&lt;ref&gt;[http://www.quakerinfo.com/memb2012.shtml Samuel, Bill. &quot;World Distribution of Quakers, 2012 - QuakerInfo.com&quot;.] Bekeaken up 24 december 2018.&lt;/ref&gt; De eanigste [[Jeudendom|jöädske]] synagoge van et land steyt in Nairobi.

De tweyde-gröätste religy van Kenia is de [[Islam]], med 15% van de bevolking. Sestig percent van alle keniaanske moslims woant in de küstprovincy, wår se 50% van de totale bevolking dår uutmaket. Dårnöäst woanet noch 10% van de moslims in de Oustelike Provincy. In disse streaken sint de in de meyrderheid.&lt;ref&gt;[https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108374.htm U.S. Department of State (2008). &quot;Kenya: International Religious Freedom Report 2008&quot;.] Bekeaken up 16 april 2010.&lt;/ref&gt; [[Afrikaansk traditioneel gelöyv]] are wördt döär 1,7% van de lüde beleyden, mär ouk lüde dee as sik kristelik of moslim nömet, holdet der een paar traditionele gebruken up nå. Nit-gelöyvige kenianen vörmet 2,4% van de bevolking.

Wyders hevt Kenya noch eyne van Afrika's gröätste [[Hinduisme|hindu]]-gemeynskappen (rund de 300.000 lüde), vöärnamelik van [[India|Indiaaske]] kumaf. Dårnöäst sint hyr de gröätste anhangers van et [[Baha'i]]-gelöyv (430,000). Der is ne kleine [[boeddhisme|buddhisten]]gemeynte.

===Gesundheid===

[[File:Kapsowarhospital1.jpg|thumb|Poliklinik van et AIC Sekenhuus in [[Kapsowar]].]]

Kenia's private sektor is når verholding untwikkeld in vergelyk med andere afrikaanske landen under den [[sahara]]. Private sorgverleaners sint de vöärnaamste doktoren in et land, selvs vöär de armsten. De private gesundheidssorg is grötter un hevt et better vöär mekander as de publike un non-profitorganisatys, wat behandelrüümtes un personeel angeyt. Volgens een rapport van de Wearldbanke geyt sowat de hälvte van de armste 20 percent van de kenianen når ne private sorginstelling as een kind seke is.&lt;ref&gt;[http://documents.worldbank.org/curated/en/434701468048274776/Private-health-sector-assessment-in-Kenya Barnes, Jeff. O'Hanlon, Barbara. Feeley, Frank. McKeon, Kimberley. Gitonga, Nelson. Decker, Caytie. &quot;Private health sector assessment in Kenya&quot;. Skreaven up 7 juni 2010.]&lt;/ref&gt;

Private sorgverleaners med vegünning warket meysttyds as kleine undernemmingen. De meyste kenianen gåt hyr et leevste hen ümdat se togankelik sint, herkenbår as mark, wår vöär et geld bedet un eyn-up-eyne behandelt. Dit steyt in starke teagenstelling töt de slim [[bureaukratie|burokratiske]] un groutskålige sorgverleaning van de groutendeyls verwaerlousde publike sorginstellingen. Döär disse inefficienty hebbet de regeyring un geldsketers meyr un meyr anstüürd up de wendböärdere un efficientere private dokters. Dit geyt via verskillende programma's med medisk-juridiske deenste, noudhülpe, vaksineren; un undersöök, behandeling un beparking van [[kanker]], [[HIV/AIDS]] un [[tuberkulose]]. Dårnöäst wördt insat up veilig moderskap.

Ydereyne kan by private instellingen terechte. Sekenhüse as et [[Universiteitsseknhuus Aga Khan]] in Nairobi un et Sekenhuus van Mombasa sint vergelykbår med vöäranstånde sekenhüse in et [[Westen]], mär sint düür un dårdöär enkel döär ryke lüde un verseakerden te betalen. 

Der is ne doudelike swarte markt van unregistreerde mediske instellingen, [[kwaksalver]]s un nepmedicynen. Dissen drayt vöäral up de unweatendheid, årmode un wanhoupe van patienten döär et heyle land. By alle registreerde mediske instellingen koamet regelmåtig gesundheidsbeambten vanuut de regeyring un andere nationale reguleringsorganisatys an vöär kontrole- un understüttingsbesöök. See kyket of vuldån wördt an juridiske eisen, so as upstelled in de ''Fair Administratie Action Act'' van 2015. Ouk köänet se kesen vöär wydere hülpe un kwaliteitsverbeateringsprocessen, döär samen te warken under ne sociale franchise, so as de [[Tunza Family Network]], wat geld krig van beide de regeyring un donoren.

Tosicht up mediske handelingen döär unkwalificeerden wördt vake hölden döär [[vennoutskap]]pen, lokale regeyringen un andere künstmåtige juridiske organisatys. Et wördt döär de vingers seen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190427011612/http://www.mbc.ca.gov/Licensees/Corporate_Practice.aspx Mbc.ca.gov. &quot;Corporate Practice - Licensees - Medical Board of California&quot;.]&lt;/ref&gt;

Wet- un regelgeaving vöär de gesundheidssorg is beparked. Dårümme wördt et vake slecht beheyrd un kryget gesundheidswarkers regelmåtig te maken med mundelike, emotionele un lichamelike mishandeling döär patienten un bestüürders.

Private sorginstellingen sint verskeiden, der sit vöäle verloup in un se låtet sik nit makkelik indeylen. Publike instellingen wordet meysttyds in gradatys indeyld: gemeynskapsinstellingen (Gråd I) wordet beheyrd döär gemeynskapswarkers, dispensäres (Gråd II) wordet beheyrd döär versorgers, gesundheidscentra (Gråd III) döär doktersassistenten, underlokale sekenhüse (Gråd IV) döär doktersassistenten of huusdokters, gråfskapssekenhüse (Gråd V) döär huusdokters un nationale verwysingssekenhüse (gråd VI) döär vulleydig kwalificeerde dokters un gesundheidswarkers.

[[File:Table rco co mo medical practitioners.png|thumb|Tabel med verskillende gråden assistenten, doktoren un chirurgenin Kenia's publike deenst]]
Verpleygers sint med afstand de grötste gruup gesundheidswarkers in alle sektoren. Dårnå koamet de [[clinical officer]]s (doktersassistenten), [[huusdokter]]s un [[medisk specialist]]en. Volgens et keniaanske Nationaal Bureau vöär Ståtistik warren der in 2011 65.000 kwalificeerde verpleygers in et land, 8600 assistenten un 7000 dokters vöär 43 miljoon lüde. By disse antallen sint ouk de oaverleadene of pensioneerde gesundheidswarkers medrekkend. Et warkelike antal kan dårümme laeger weasen.)&lt;ref&gt;[http://www.knbs.or.ke/index.php?option=com_phocadownload&amp;view=category&amp;download=587:kenya-facts-and-figures-2014&amp;id=20:kenya-facts-figures&amp;Itemid=595. Knbs.or.ke. &quot;Kenya Facts&quot;. Bekeaken up 10 juni 2016].&lt;/ref&gt;

Döär et heyle land sint traditionele geneasers te vinden ([[krüdendokter]]s, [[heks]]endokters un gebedsgeneasers). Se wordet vöäle besocht.

Undanks dat der al groute trädte maked sint, steyt Kenia noch vöär een paar flinke uutdagingen. De döärsneyde leavensverwachting is når 55 jår esakked in [[2009]]. Dat is vyv jår minder as in [[1990]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190604143317/https://www.unicef.org/infobycountry/kenya_statistics.html#85 UNICEF Statistics: Kenya]. Unicef.org.&lt;/ref&gt; Kinderstarvte is houge, med in döärsneyde 44 up 1000 kinder in [[2012]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200802233410/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=53#ke Infant Mortality ranks]. ''The World Factbook''&lt;/ref&gt; De Wearldgesundheidsorganisaty skatteden in [[2011]] dat by mär 42% van de geboortes ne kwalificeerde gesundheidswarker by was.&lt;ref&gt;[http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2011_Part1.pdf WHO Health-Related Millennium Development Goals Report 2011].&lt;/ref&gt;

Kenmarkende årmodeseektes sint ouk in Kenia wydverbreid: de hälvte van de kenianen leavet under de årmodegrense. Vöärkoambåre seektes, so as [[malaria]], HIV/AIDS, lungunstekking, diarree un undervoding sint belangryke kindermoordenaars. Dårnöäst sorget slecht beleid, [[umkeuperieje|ümköyperye]], inadekwate gesundheidswarkers, slecht behear un leiderskap vöär vöäle ellende. Volgens ne skatting uut 2009 had 6,3% van de vulwassenen HIV/AIDS.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190329123741/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html?countryName=Kenya&amp;countryCode=ke&amp;regionCode=afr&amp;rank=11#ke CIA World Factbook: HIV/AIDS – Adult Prevalence Rate Rankings]. Cia.gov. Bekeaken up 23 april 2012.&lt;/ref&gt; Toch wist een UNAIDS-rapport van 2011 uut dat de HIV-epidemy händig-an wat verbettert. Minder junge lüde (tüsken 15 un 24 jår) un swangere vrouwlüde hebbet de seekte.&lt;ref&gt;[http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf World AIDS Day Report 2011]. UNAIDS&lt;/ref&gt; In [[2006]] wör rund de 15 miljoon mål malaria vünden.&lt;ref&gt;[http://www.who.int/malaria/publications/country-profiles/2009/mal2009_kenya_0025.pdf &quot;Kenya&quot;], p 111–113 in ''World Malaria report 2009''. WHO.&lt;/ref&gt;

===Vrouwlüde===
[[File:Kenyan Women in Nairobi 01.jpg|thumb|Keniaanske vrouwlüde in Nairobi]]
Keniaanske vrouwlüde kreagen in 2012 in döärsneyde 4,49 kinder.&lt;ref&gt;[https://www.google.com/publicdata/explore?ds=n4ff2muj8bh2a_&amp;ctype=l&amp;strail=false&amp;bcs=d&amp;nselm=h&amp;met_y=TFR&amp;fdim_y=scenario:1&amp;scale_y=lin&amp;ind_y=false&amp;rdim=world&amp;idim=country:KE&amp;ifdim=world&amp;tstart=1106895600000&amp;tend=2842498800000  IFs Forecast – Version 7.00 – Google Public Data Explorer.] Bekeaken up 15 february 2015.&lt;/ref&gt; Volgens een regeyringsundersöök uut 2008 was de vrüchtbårheidsgråd 4,6% un et gebruuk van vöärbehoodsmiddelen was 46%.&lt;ref&gt;[http://statistics.knbs.or.ke/nada/index.php/catalog/23 Kenya – Kenya Demographic and Health Survey 2008–09]. Kenya National Data Archive (KeNADA)&lt;/ref&gt; Moderstarvte is houge, deyls döär [[vrouwenbesnydenis]], wat 27% van de vrouwlüde undergån hebbet.&lt;ref&gt;[http://www.who.int/reproductivehealth/topics/fgm/prevalence/en/|title=WHO – Female genital mutilation and other harmful practices.] Bekeaken up 15 february 2015.&lt;/ref&gt; Döär modernisering wördt dit gebruuk vöärdan minder uutvoord. Dårnöäst wör et 2011 by wet verböäden.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/society/sarah-boseley-global-health/2011/sep/08/women-africa The Guardian.com. Boseley, Sarah. &quot;FGM: Kenya acts against unkindest cut&quot;]. Skreaven up 8 september 2011.&lt;/ref&gt;

Vöär de kolonisaty hadden vrouwlüde ne ekonomiske eygen seg. Döär koloniale landafname rakeden de vrouwlüde de seggenskap kwyt.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110111134944/http://www.cipe.org/essay/Women%27s%20participation%20in%20Kenyan%20Society%20-%20Claris%20Kariuki.pdf (Archiveerd) (PDF). Center for International Private Enterprise. &quot;WOMEN'S PARTICIPATION IN THE KENYAN SOCIETY&quot;.] Bekeaken up 2 februåry 2018.&lt;/ref&gt;

De döärsneyde trouwleavtyd neamt eavenreydig to med underwysgråd.&lt;ref&gt;[https://dhsprogram.com/pubs/pdf/fr308/fr308.pdf Kenya National Bureau of Statistics. &quot;Demographic and Health Survey 2014&quot;.] Bekeaken up 2 februåry 2018.&lt;/ref&gt;

Verkrachtig, misbruuk un mishandeling wordt nit altyd as misdåden seen.&lt;ref&gt;[https://ses.library.usyd.edu.au//bitstream/2123/15632/2/Kenya%20Summary.pdf (PDF) Sydney eScholarship Repository. MAKING JUSTICE WORK FOR WOMEN Kenya Country Report.] Bekeaken up 2 februåry 2018.&lt;/ref&gt; Meldingen van seksueel misbruuk wordt nit altyd seriöös nöämen.

===Skolen===
[[File:Community work in Kenya DVIDS342488.jpg|thumb|Skoolkinder in de klasse.]]
[[File:MSc student at Kenyatta University.jpg|thumb|Ne MSc-student an de [[Kenyatta University]] in Nairobi.]]

Töt vyv jår old köänet kinder når de vöärskoolse upvang. Dat duret eyne töt drey jår un wördt uut eygene sak betaald, ümdat der töt vöär kört noch gin officiääl regeyringsbeleid vöär was.&lt;ref&gt;[http://www.standardmedia.co.ke/article/2000188257/government-to-review-early-childhood-development-policy Standardmedia.co.ke. &quot;Government to review Early Childhood Development policy&quot;.] Bekeaken up 23 juni 2016.&lt;/ref&gt;

Vanaf ses jår kryget kinder les up de laegere skole. Dår sittet se acht jår un dårnå noch veer jår up de middelbåre skole. Underwys is gratis in oapenbåre skolen. Dår köänet se kesen vöär ne tweyjöärige warkrichte upleiding, of selv ne learwarksteyde regelen vöär kleydermaker, timmerman, automontöör of metselder.&lt;ref&gt;[http://kenyapage.net/education/primary.html Kenyapage.net. &quot;Primary School Education in Kenya&quot;]. bekeaken up 10 juni 2016.&lt;/ref&gt;

Dee wat de middelbåre skole afmaket köänet når ne techniske hougeskole of ander kollege vöär ne dreyjöärige upleiding, of medeyne döär når ne universiteit un dår veer jår studeren. Afstudeerden van de techniske upleidingen un kolleges köänet an et wark un later noch een diploma in een specialisme halen of når de universiteit. Dat doot se meysttyds nå et tweyde of darde jåren an de höygere skole. Een höyger diploma wördt döär de meyste warkgeavers aksepteerd.

[[File:Masai girl at school doing maths.jpg|thumb|Een Maasai-meydken up skole.]]

Keniaanske publike universiteiten sint slim verkommercialiseerd un mär een klein deyl van de kwalificeerde lüde med een diploma van de middelbåre skole kryget ne studyböörse van de regeyring. De meysten koamet in de geystesweatenskappen terechte ümdat dat goodkoup te understütten is. De meyste studenten dee in anmarking koamet mär nit tolåten wordet, keset vöär minder prominente lesryges in publike of private universiteiten, hougeskolen un techniske upleidingen.

Van de keniaanske vulwassenen kan 38,5 percent nit (good) leysen of skryven.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161226223607/http://www.eldis.org/go/home%26id%3D31868%26type%3DDocument Eldis.org. &quot;Kenya National Adult Literacy Survey report&quot;.] Bekeaken up 27 juni 2016.&lt;/ref&gt; Der sint groute verskillen når strekke. In Nairobi is 87,1% leyskündig. In de Nooroustelike Provincy mär 8 percent. 

Den vöärskoolsken upvang, vöär kinder tusken drey un vyv jår old, is verplicht üm tolåten te worden töt Standard One (de eyrste klasse). As se slaget, kryget se et Keniaanske Certifikaat vöär Laeger Underwys, wat bepålt wee når de middelbåre skole mag of når ne beroopsupleiding geyt. An et ende van de middelbåre skole kryget leyrlingen een landelik eksamen in acht väkke når köäse. Engelsk, Kiswahili un rekkenkünde sint verplicht.

De Keniaanske Centrale Plaatsingsdeenst vöär Universiteiten un Hougeskolen bepålt welke studenten by de publike universiteiten magt. Nöäst de publike skolen gevt et noch nen houp priveeskolen, vöärnamelik in städelike gebeyden. Wydters sint der noch een antal internationale skolen dee verskillende butenlandske underwysstelsels volget.

Undanks de kommerciäle benöädering is Kenia's höygere upleidingsstelsel berücht star un steyt wyd af van wat der nöydig is up de lokale arbeidsmarkt. Der besteyt vöäle unvreade oaver de untopasbårheid van de kennis dee afstudeerden hebbet.&lt;ref&gt;[http://www.businessdailyafrica.com/news/Varsity-expansion-blamed-for-half-baked-graduates/539546-3354256-108r90o/index.html Businessdailyafrica.com. &quot;Varsity expansion blamed for half-baked graduates&quot;.]&lt;/ref&gt;

== Kultuur ==

[[File:Kenyan dancers.jpg|thumb|Keniaanske kinder voort nen traditionelen dans uut]]
[[File:Nation media house.jpg|thumb|De [[Nation Media Group]] sit in et Nation Media House]]

De keniaanske kultuur besteyt uut meyrdere traditys. Ümdat der verskillende volker in Kenia leavet, is der ginne eyndüdig keniaanske kultuur an te wysen. 

De meyrderheid besteyt uut Swahili-lüde an de küste un verskillende bantuvolker in et midden un westen. In et noordwesten woanet vöärnamelik nilotiske volker. De [[Maasai (volk)|Maasai]] sint een bekend volk döär tourisme, mär se vörmet mär een klein deel van de heyle bevolking. Se sint bekend üm öäre uutvorige boavenkleyder un [[opsmuk|upsmük]].

Ouk hevt Kenia een uutebreid musik-, televisy- un teaterweasen. 

===Media===
Kenia hevt een antal mediakanalen dee as binnenlandsk un wearldwyd uutsendet. See behandelt et nys, sakengeböären, sport un vermaak.
De belangrykste keniaanske kranten sint under meyr:

*  ''[[Daily Nation|The Daily Nation]]'';
*  ''[[The Standard (Kenya)|The Standard]]''
*  ''The Star''
*  ''The People''
*  ''East Africa Weekly''
*  ''[[Taifa Leo]]''

Keniaanske televisystations sint under meyr:
* [[Kenya Broadcasting Corporation]] (KBC)
* [[Citizen TV]]
* [[Kenya Television Network]] (KTN)
* [[NTV (Kenya)|NTV]]
*  Kiss Television
* [[K24 (Kenya)|K24 Television]]
*  Kass-TV

===Skryverye===
[[File:Ngũgĩ wa Thiong'o (signing autographs in London).jpg|thumb|Den keniaansken skryver [[Ngũgĩ wa Thiong'o]].]]

[[Ngũgĩ wa Thiong'o]] is eyne van de bekendste skryvers van Kenia. Syn book ''[[Weep Not, Child]]'' (''Stille mär myn kind'') gevt ne beskryving van et leaven in Kenia under britske oaverhearsking. Et verhaal löt seen wo as de Mau Mau-upstand et leaven van kenianen beïnvloded hevt. De thema's in et book, [[kolonialisme]], underwys un leevde, maket et eyne van de bekendste afrikaanske böker.

[[M.G. Vassanji]]'s book uut 2003, ''The In-Between World of Vikram Lall'' (''De tüskenwearld van Vikram Lall'') wün de [[Scotiabank Giller Prize|Giller Prize]] in 2003. Et is een fiktyf dagbook van nen keniaan med indiaske wörtel un syne family, terwyl as se proberet ümme te gån med de politike veranderingen in vöär- un nå-koloniaal Kenia. 

Seyt 2003 besteyt der een literaer tydskrivt ''[[Kwani?]]'' oaver hüdigendaagse keniaanske literatuur.

===Musik=== 
[[File:Juacali 2.jpg|thumb|Den populaeren keniaansken musikant [[Jua Cali]].]]

Kenia hevt een breyd musikaal anbod, boavenup de meyrdere soorten volksmusik dee meysttyds med de meyr as 40 lokale språken in verband eseen wordet.&lt;ref&gt;[http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2007/04/article_0001.html On the Beat – Tapping the Potential of Kenya's Music Industry], [[WIPO]] Magazine (juli 2007).&lt;/ref&gt;

[[Drums|Trummen]] sint et vöärnaamste musikinstrument in keniaanske popmusik. De trumritmes sint ingewikkeld un beståt vake uut beide inheymske un importeerde ritmes, vöärnamelik et [[Demokratiese Republiek van de Kongo|Kongolese]] [[cavacha]]-ritme. In keniaanske popmusik wordt meyrdere deylen med mekander afwesseld un hebbet de lätste tyd ouk vaker upvallerige gitaarsolo's. Wyders sint [[hiphop]] un lokale genres as [[benga]] populaer.

Teksten wordet meysttyds in kiswahili of engelsk esüngen. Med toneamende regelmåt wordet ouk [[lingala (språke)|lingala]]-elementen gebruked, eleynd van kongolese musikanten. Der wordt ouk wal teksten in lokale språken eskreaven, mär gröttere radiostations drayet meysttyds alleyne engelske musik. Toch sint der wal wat lokale radiostations dee lokaal wark drayet.

Nen slim uutbündigen dans is de isukuti, dee vöäral döär de verskillende [[Luhya (volk)|Luhya]]-stammen edansed wördt by geleygenheden as geboortes, trouweryen un groves. Andere traditionele dansen sint under meyr de [[Ohangla]] van de [[Luo (volk)|Luo]], [[Nzele]] van de [[Midjikenda (volk)|Midjikenda]], [[Mugithi]] van de [[Kikuyu (volk)|Kikuyu]] un de [[taarab]] van de swahili.

== Brunnen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Kenia| ]]</text>
      <sha1>g9xj45aeb0n60srtisaiutmhnlqggsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boris Johnson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30045</id>
    <revision>
      <id>333164</id>
      <parentid>329348</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T17:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4931" sha1="j3tq4oo0c1jedx8t3zvjk1yhndb3chf" xml:space="preserve">[[File:Boris Johnson official portrait (cropped).jpg|thumb|250px|Boris Johnson]]
'''Alexander Boris de Pfeffel Johnson''' ([[Niej-York|Ny-Jork]] [[19 juni]] [[1964]]) is nen [[groutbrittanie|britsken]] politiker van de [[Konservative Partye (Grout-Brittanie)|Konservative Partye]], geskeedkündigen, skryver, journalist en van [[2019]] töt [[2022]] eyrsten minister van et [[Vereynigd Köäningryk]]. Vöärtyds was hee börgemeister van [[Londen]] en seyt [[2015]] lid van et [[Laegerhuus]]. van den [[13 juli|13. juli]] [[2016]] töt an den [[9 juli|9. juli]] [[2018]] was hee Minister vöär Butenlandske saken en et Gemeynebest vöär et [[Kabinet-May I]] en [[Kabinet-May II|II]].

Up den [[23 juli|23. juli]] [[2019]] wör Johnson döär tweydarde van de leyden köäsen as nyen partyleider. Dårmed volgden hee Theresa May up as eyrste minister van et Vereynigd Köäningryk.

== Leavensbeskryving ==
Boris Johnson is ne achterkleinsöäne van [[Ali Kemal]], nen [[Türkye|türksken]] journalist den as an et begin van de [[20e eeuw|20. eywe]] nen körten tyd minister van Binnenlandske saken was in de [[Ottomaanske Ryk|ottomaanske]] regeyring van [[Groutviseer]] [[Ahmed Tevfik Pasja]]. In [[1910]] tröäken Johnsons türkske oavergroutolden når et Vereynigd Köäningryk. Dår nöäm syn oavergroutvader de achtername van syne britske vrouwe, 'Johnson', an. Andere oavergroutolders warren de [[suffragette]] [[Millicent Fawcett]] en nen [[düütskland|düütsken]] prins. [[Stanley Johnson]] (1940), den vader van Boris, is journalist, skryver, vöärmalig britsk parlementslid en topambtenaar van de [[Europese Unie|europeeske üny]]. Syn moder, Charlotte Johnson (meydkensname Fawcett) (1942) is künstenaresse en düt portretten en landskappen skilderen. Syne olden güng uut mekander in [[1979]].

Nå syne skooltyd an de vöärname [[kostskole]] [[Eton College]] güng Johnson når de [[Universiteit van Oxford]] en de [[Europeeske Skole]] in [[Brüssel]]. Dårnå wör hee journalist. An Oxford was hee by de [[Bullingdon Club]], wår as ouk vöärmålig eyrsten minister [[David Cameron]] en [[Radosław Sikorski]] by warren. Syne loupbane begün by de ''[[Daily Telegraph]]'' in [[1987]]. Van [[1994]] töt [[1999]] was hee verslaggeaver van EU-saken vöär disse krante. Dårnå was hee höyvdredaktöör by et tydskrivt ''The Spectator''.

Johnson skreav veer [[autobiografy|autobiografiske]] böker en twey [[roman (literatuur)|romans]]. Vöär de [[British Broadcasting Company|BBC]] makeden hee ne [[dokumentäre]] ''The dream of Rome'' (2006), wårin as hee de Europeeske Uny vergelikt med et [[Romeinse Riek|Romeinske Ryk]]. Med syne uptreadens in et BBC-programma ''Have I Got News For You'' van de BBC, wat hee veer mål presenteerden, wör hee voordan bekender. In 2004 wör hee nomineerd vöär nen BAFTA-prys. In 2006 köm ne biografy oaver em uut.&lt;ref&gt;Andrew Gimson: ''Boris: The Rise of Boris Johnson'', Simon and Schuster UK, Londen, 2006, herziene 2e druk 2012, 384 p. ISBN 978-0857207388&lt;/ref&gt;

In april 2016 makeden Johnsons uutgeaver wearldkündig at Johnson solde warken an ne biografy van [[William Shakespeare]] under de titel ''Shakespeare: The Riddle of Genius''. Mär in juli van datselvde jår wör ankundigd at et book vöärloupig nit uut solde koamen ümdat Johnson as minister van Butenlandske Saken te druk solde weasen.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/books/2016/jul/23/boris-johnson-shakespeare-biography-brexit-riddle-of-genius Brexit, pursued by a bear: Boris Johnson shelves his Shakespeare biography], ''[[The Guardian (krante)|The Guardian]]'', 23 juli 2016.&lt;/ref&gt;

Nå syn ministerskap güng Johnson vannys an et wark by de ''Daily Telegraph'', ditmål as [[kolumn]]skryver. Vöär syne weakelikse bydrage van 1100 wöörde krigt hee £275.000 (ümmereakend ungeveyr € 300.000) in et jår.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/politics/2018/oct/03/daily-telegraph-rehires-boris-johnson-on-275000-salary &quot;Boris Johnson's Daily Telegraph salary revealed to be £275,000&quot;], ''[[The Guardian (krant)|The Guardian]]'', 3 oktober 2018.&lt;/ref&gt;

Johnson was trouwd en hevt ses kinder. In september 2018 kundigden hee en syne domålige vrouwe an uut mekander te gån&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-45446254 &quot;Boris Johnson and wife to divorce&quot;], BBC News. 7 september 2018&lt;/ref&gt;

Vanweage syne geboorte in [[Niej-York|Ny Jork]] har Johnson nöäst de britske ouk de [[Vereynigde Ståten|amerikaanske]] nationaliteit. In [[2016]] deade he dår afstand van.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/politics/2017/feb/08/boris-johnson-renounces-us-citizenship-record-2016-uk-foreign-secretary Boris Johnson among record number to renounce American citizenship in 2016], 9 februari 2017.&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Johnson, Boris}}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Verienigd Keuninkriek]]
[[Kategorie:Politiek leaider]]
[[Kategorie:Journalist]]</text>
      <sha1>j3tq4oo0c1jedx8t3zvjk1yhndb3chf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indiana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30049</id>
    <revision>
      <id>333195</id>
      <parentid>328326</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2969" sha1="899zumbs6wezpdt5qjii1j3dlibbij8" xml:space="preserve">{{Amerikaanse staot
| naam = Indiana
| biejnoam = The Hoosier State
| vlagge = [[Bestaand:Flag of Indiana.svg|125px]]
| wapen = [[Bestaand:Seal of Indiana.svg|110px]]
| kaorte = Map of USA IN.svg
| heufstad = [[Indianapolis]]
| toe-etrejen = [[11 december]] [[1816]]
| oppervlak laand = 94.321
| oppervlak waoter = 1,5%
| inwoeners = 6.691.878  ([[2018]])
| dichtheid = 70,7 
| tiedzone = Gröätste deyl: [[UTC]] -5
| antal graafschappen = 92
| ofkorting = IN
}}

'''Indiana''' (spreak uut: ({{IPA|ɪndi'ænə}}) is nen ståt in de [[Verienigde Staoten van Amerika|Vereynigde Ståten van Amerika]]. Kultureel höyrt et by de amerikaanske [[Midwestern-streake]] en geografisk by de [[Great Lakes (Noordamerika)|Groute Meyrenstreake]]. Indiana hevt ne uppervlakte van 94.321 km² wårvan 1424 km² water (1,5%). By ne telling in [[2018]] woanden der 6.691.878 lüde. De höyvdstad en tegelyke de gröätste stad is [[Indianapolis]]. Et ligt an [[Lake Michigan]] in et noordwesten, [[Michigan]] in et noorden, [[Ohio]] in et ousten, [[Kentucky]] in et süden en süüdwesten en [[Illinois (stoat)|Illinois]] in et westen. 

Indiana tröäd up den [[11 december|11. december]] van [[1816]] to as nyen amerikaansken ståt. Dårvöär was et dusenden jåren vry land vöär verskeidene [[Inheemse Amerikanen|inheymske volker]]. Seyt de grundlegging as nyen ståt sint de verskillende kolonisatyströymen ne afspegeling van de kulturele herkoamst van de lüde; de noordelike streake kreag vöäral lüde uut [[Ny Engeland]] en [[Ny Jork (ståt)|Ny Jork]]. Et midden van Indiana tröäk vöäral migranten uut de mid-atlantiske ståten en et nöästliggende Ohio. Südelik Indiana tröäk vöäral südelike migranten, höyvdsakelik uut [[Kentucky]] en [[Tennessee]].&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/286017/Indiana/279873/Settlement-patterns-and-demographic-trends D'Antonio, William Vincent. Beck, Robert L. &quot;Indiana – Settlement patterns and demographic trends&quot;. eb.com.] Bekeaken up 3 january 2012.&lt;/ref&gt;

Indiana hevt ne afwesselende [[ekonomy]] med in 2017 een bruto binnenlandsk produkt van $359,12 miljard (€325,73 miljard).&lt;ref&gt;[https://www.statista.com/statistics/248023/us-gross-domestic-product-gdp-by-state/ Statista.com. &quot;Gross Domestic Product (GDP) of the United States in 2017, by state (in billion current U.S. dollars)&quot;. 2017.] Bekeaken up 20 november 2018.&lt;/ref&gt; 

Indiana hevt verskillende verstädelikte  gebeden med meyr as 100.000 inwoaners en  een antal kleinere industriele groutstäden. Uut Indiana koamet verskillende professionele sportmanskappen, so as de Indianapolis Colts in de amerikaanske [[National Football League]] en de [[National basketball Association|NBA]]'s [[Indiana Pacers]]. Den ståt büdt regelmåtig underdak an groute sportgeböärens so as de motor- en autoraces [[Indianapolis 500]] en [[Brickyard 400]].

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie: Staoten van Amerika]]</text>
      <sha1>899zumbs6wezpdt5qjii1j3dlibbij8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Virtuele warkelikheid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30155</id>
    <revision>
      <id>333278</id>
      <parentid>324580</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4005" sha1="1pedbh4p5se7fe7op9ljc3gu2iphh2w" xml:space="preserve">[[Bestaand:Reality check ESA384313.jpg|thumb|VR-apparatüür in gebruuk by de [[Europääske Rumtevårtorganisåtsy]]]]
'''Virtuele warkelikheid''' (vake ofkörted töt '''VR''', uut [[engels]]k ''virtual reality'') is ne elektroniske, nåbootste ümgeaving dee med een VR-höyvdstel of up een ümslutend netwark van skarmen bekeaken kan worden. De technik in et höyvdstel meat wår as den draeger henkikt en löt de projekteerde bealden meddraien. Döärdat den bril et heyle blikveld ümslut, wördt de blik up de echte wearld en de beleaving der van vervöngen döär komputerbealden. De bealden in et höyvdstel köänet lyken up de echte wearld, mär ouk ne kompleet fiktive wearld vöärstellen. In et kort kan ymand med VR in ne künstmåtige wearld rundkyken en -beweagen. In avanceerdere höyvdstellen köänet ouk gelüüdseffekten invoogd worden üm de sintügelike beleaving te verstarken.

VR wördt vaker bruked in [[videospel|videospellekes]] vöär et vermaak, mär ouk by upleidingen en träningen (mangs ouk militär en medisk) wördt VR voordan vakerder insat.

==Naam==
&quot;[[Virtual (filosofy)|Virtueel]]&quot; beteakent al seyt ungeveyr et midden de [[15e eeuw|15. eywe]] &quot;yts wat in weasen of by uutwarking wårneambår is, mär nit in et echt of feitelik&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=virtual Online Etymology Dictionary. &quot;Virtual&quot;.]&lt;/ref&gt; De term &quot;virtueel&quot; besteyt in de beteakenis van &quot;nit warkelik bestånd mär wal verskynend emaked med [[software]]&quot; al vanaf [[1959]] in et engelsk. 

==Förme en wysen==
Eyne wyse wårmed virtuele warkelikheid maked wordt is [[simulaty]]. Rysimulaty, by vöärbeald, gevt nen bestüürder den indruk dat he echt jagd döär de beweaging van nen auto nå te bootsen dee den vöärder veroorsaket. Et oavereynkoamstige beald, beweaging en gelüüd wordet terüggeleided når den bestüürder.

Med virtuele warkelikheid up [[Avatar (afbealding)|avatarbasis]] köänet lüde deylneamen an de virtuele ümgeaving med ne afbealding. By projekteerde virtuele warkelikheid is naukürige nåmaak van de echte wearld belangryk, üm by vöärbeald robotnavigaty, bouwsteade-modellering en vleegsimulaty good te låten loupen. Virtuele warkelikheid up basis van afbealdingen is stöädigan populäärder wörden in digitale künstgemeynskappen. Üm wårheidstrouwe modellen voord te brengen is et van weasenlik belang üm 3D-inhold good te verwarken. Vöär et modelleren van kleine vöärwarpen wördt meystentyds van dichtby med ne kamera ne upname maked.

By VR vöär komputers wördt ne virtuele 3D-wearld up een bealdskarm töynd sunder beweagingsvolgende techniken. Vöäle ''first-person'' [[videospel]]len sint dår vöärbealden van. Verskillende inbouwde geböärtenissen, reagerende karakters en andere interaktive künstgreapen wördt den spöäler et gevööl geaven dat se der heylemål in sit. Een grout pünt van kritik is dat der gin sicht upsyd is, wat den spöälers gewårheid van de ümgeaving beparket.

[[Bestaand:Engineers train in virtual environment to prepare for real missions 150616-Z-YF431-084.jpg|thumb|Nen [[Verienigde Staoten|amerikaansken]] soldåt düt ovenen med ne VR-brille.]]

Med een HMD-höyvdstel (''head-mounted display'') is de beleavingswearld vöär gebrukers starker, ümdat et et heyle blikveld ümslut. In et höyvdstel sittet meysttyds twey kleine sköärmkes med skarp beald vöär yder ouge. Disse låt de virtuele wearld uut net yts nen anderen hook seen, wårdöär den gebruker se in et höyvd samenvoogt en de illusy van 3D ontsteyt. Döär de gelüüdseffekte te koppelen an dat wat der in et blikveld geböärt, wördt de rüümtelike beleaving verstarked. Ouk med haptiske technology kan een gebruker de virtuele wearld lichamelik beinvlouden. Döär der ne treadmöäle an te koppelen kan gebruker sik vöär et gevööl når alle kanten beweagen.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie: Techniek]]
[[Kategorie: Spel]]</text>
      <sha1>1pedbh4p5se7fe7op9ljc3gu2iphh2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Taylor Swift</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30179</id>
    <revision>
      <id>333329</id>
      <parentid>332515</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4265" sha1="ci95usj0wbw7s29r8nbgdz6lcri6bh4" xml:space="preserve">{{Infobox zanger
| naam           = Taylor Alison Swift
| ofbeelding     = Taylor Swift 2 - 2019 by Glenn Francis (cropped) 3.jpg
| umschrieving   = Taylor Swift
| geboren        = [[13 december]] [[1989]]
| sturven        =
| genre          = [[Country]], [[Rock]], [[Popmusik]]
| spraoke        = [[Engels]]k
| laand          = [[Verienigde Staoten van Amerika|Vereynigde Ståten]]
| webstee        = 
}}

'''Taylor Alison Swift''' ([[13 december]] [[1989]]) is ne [[Vereynigde Ståten|amerikaanske]] sängeresse en leedkesskryvster. Öäre nummers gåt meysttyds oaver öär eygene leaven, wat öär vöäle mediaandacht upleyverden. Med 14 jår verhüüsden see van öäre geboartesteade [[Reading (Pennsylvania)|Reading]] in den ståt [[Pennsylvanie]] når [[Nashville (Tennesee)|Nashville]] in [[Tennessee]] üm name te maken in de [[Country|countrymusik]]. See kreag al rap een platenkontrakt med [[Big Machine Records]] en was dårmed de jungste artiste under [[Sony/ATV Music Publishing|Sony/ATV Music publishing house]]. Öär eyrste album [[Taylor Swift (album)|''Taylor Swift'']] was de längstnoteerde in de jåren 2000 in Amerika, med as höygste steade vyvde in de lyste. Et nummer ''Our Song'' makeden öär de jungste ooit dee et presteerden üm selv een nummer te skryven en uutvoren en dårmed in de hitlyste ''Hot Country Songs'' te koamen. Swifts tweyde album, ''Fearless'', küm uut in [[2008]]. Med de hitnummers ''Love Story'' en ''You Belong With Me'' was Fearless et bestverkochte album van 2009 in de VS. Et album kreag veer [[Grammy Award]]s. Swift wör dårmed de jungste Album van et Jår-winner. (In 2009)

Swift skreav selv öär nye album ''Speak Now'', wat in 2010 up de höygste steade binnenküm in de VS. Et nummer ''Mean'' kreag twey Grammy Awards. Öär veerde album, ''Red'', köm uut in [[2012]]. Öär vyvde album, ''1989'', wat in [[2014]] uutküm, leyverden öär drey Grammys up. Dårmed wör Taylor Swift de eerste vrouwe en vyvde artist ooit dee twey mål de prys Album van et Jår wün. De nummers ''Shake It Off'', ''Blank Space'' en ''Bad Blood'' wörden nummer-eynhits in de VS, [[Australie]] en [[Kanada]]. Med de eyrste tweye wör Swift de eyrste vrouwe in de ''Billboard'' Hot 100 dee sikselv oaversteyg. Öär sesde album, ''Reputation'' (2017), en et höyvdnummer Look What You Made Me Do stünd boavenan in de VS en et [[Vereynigd Köäningriek|VK]]. Med de uutgave van ''Reputation'' wör Swift de eyrste artist wårvan veer albums binnen ne weake een miljoon mål wör verkocht. Twey nummers van ''Lover'', öär söävende album uut [[2019]], haalden nummer twey in de hitlysten: ''Me!'' en ''You Need to Calm Down''.

Döärdat se meyr as 50 miljoon albums en 150 miljoon nummers verkocht hevt is Swift eyne van de best-verkoupende musikmakers van alle tyden. Prysen dee se wünnen hevt sint under meyr 10 Grammy Awards, eyn [[Creative Arts Emmy Award|Emmy]], 24 [[American Music Awards]], 23 [[Billboard Music Awards|''Billboard'' Music Awards]], ses [[Guinness World Records|Guinness-wearldrekords]].

Swift hevt estån in ''[[Time (tydskrivt)|Time]]'' as eyne van de 100 meyst invloodryke lüde van de wearld (2010, 2015, 2019). Ouk stünd se boavenan in de [[Forbes Celebrity 100|''Forbes'' Celebrity 100]] (2016 en 2019).

== Musikstyl ==
[[Bestaand:Phoenix-Musical Instrument Museum-Taylor Swift Les Paul guitar.jpg|upright|thumb|right|Swift syne [[Gibson Les Paul|Les Paul]]-[[gitaar]] en drådlousen mikrofoon uutestald in de Artist Gallery van et Instrumentenmuseum in Phoenix, Arizona]]

In Swift syne musik sit kenmarken van [[popmusik|pop]], [[synth-pop]], [[Countrymusik|country]], [[country pop]], en [[rockmusik]]. Selv nöömden se sik countrysangeresse tötdat in 2014 öär album ''1989'' uutküm. Dat beskreav se selv as een &quot;sonisk samenhangend popalbum.&quot;&lt;ref&gt;[https://www.webcitation.org/6klhMwBEm?url=http://www.tennessean.com/story/entertainment/music/peter-cooper/2014/10/26/taylor-swift-reaches-turning-point/17871775/ (archiveerd) The Tennessean. Cooper, Peter. &quot;Taylor Swift reaches a turning point with '1989'&quot;. Skreaven up 26 october 2014.]&lt;/ref&gt; 

== Referensies ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Swift, Taylor}}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Amerikoanse zanger]]</text>
      <sha1>ci95usj0wbw7s29r8nbgdz6lcri6bh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kreuze</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30298</id>
    <revision>
      <id>333320</id>
      <parentid>305067</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="c01ey9vmj2k96wp1ykrm3f2qgh4o2kk" xml:space="preserve">'''Kreuze''' kan wiezen op:

*''kreuze'', ''kroze'' of ''kreus'' ([[Drèents]]) - de veenbes (Vaccinium oxycoccus)
*''kreuze'', ''groeze'', ''kroeze'', ''kruze'' ([[Stellingwarfs]]) - de rooie bosbes (Vaccinium vitis-idaea), de vrucht van de sleedoorn, of entekroos (Lemna), de plaante die op 't water drif
*''kreuze'' ([[Tweants]]) - ofval, ingewanden, een klokhuus, een zaodhuus, of tebaksresten in een gerookte piepe
*''kreuze'' (Drèents, Stellingwarfs) - wat zoers, iets wat wrangig smak; ok in de uutdrokking 'zo zoer as kreuze'
*''[[Kreuze (tiedschrift)|Kreuze]]'' - een digitaal [[Grunnegs|Grunnegstalig]] tiedschrift

{{dv}}</text>
      <sha1>c01ey9vmj2k96wp1ykrm3f2qgh4o2kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tanzania</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30506</id>
    <revision>
      <id>333266</id>
      <parentid>332044</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10865" sha1="pmmu945kbv01gu2npk7xvm3mov9jgwl" xml:space="preserve">{{Laandtabel-twd
| naaminlaandssproak=Jamhuri ya Muungano wa Tanzania  (Swahili)
| naam-nds=Kenia
| vlagge=Flag_of_Tanzania.svg
| naam=Tanzania
| woapn=Coat_of_arms_of_Tanzania.svg
| lokasie=LocationTanzania.svg
| sproaken=[[engelsk]], [[swahili]], [[Arabisk]] 
| heufdstad=[[Dodoma]]
| regeringsvörm=Konstitutionäle republik
| religie= [[Christendom|kristelik]] (61,4%), [[Islam]]itisk (35,2), inheymske gelöyve (1,8%)
| pctwater=6,4
| km2=947.303
| dichtheid=71,2
| inwonners=67.462.121 |region=TZ
| breedtegroad=1/16//S
| lengtegroad=36/48//E
| volksleed=&quot;Mungu ibariki Tanzania&quot; (God bless Tanzania)
| munteenheid=Tanzaniaanske shilling
| valutakode=TZS |tiedzone=UTC+3 (EAT)
| feestdag= |tld=tz
| laandkode=TZ
| tel=+255
| webstea=
| ofbeelding2=
| umskrieving2=
}}

'''Tanzania''' of '''Tanzanie''', officieel de '''Vereynigde Republik Tanzania (of: Tanzanie)''', is een land an de oustküste van [[Afrika]]. Et grenset an [[Uganda]] in et noorden, [[Kenia]] in et noordousten, de [[Komoren]] en den [[Indisken Oceaan]] up et ousten, [[Mozambik]] en [[Malawi]] in et süden, [[Zambia]] in et süüdwesten en [[Rwanda]], [[Burundi]] en de [[Demokratiske Republik van de Kongo]] up et westen. Den höygsten barg van Afrika, de [[Kilimanjaro (barg)|Kilimanjaro]], ligt in noordoustelik Tanzania. De höyvdstad is [[Dodoma]].

Vöäle belangryke [[mense|menskachtige]] [[fossil]]en sint in Tanzania vünden, so as uut et [[Plioceen]]-tydpärk, so een ses miljoon jår weaderümme. De undersoorte [[Australopithecus]] deade 4 töt 2 miljoon jåren weaderümme oaver heyl Afrika rundswerven. De oldste menskachtige oaverblyvsels sint evünden by den [[Olduvaiklouv]]. Do as 1,8 miljoon jår eleaden [[Homo erectus]] upstünd, verspreidden sik de menske sik oaver et heyle vasteland, en later ouk når [[Australie]], under de soorte ''[[Homo sapiens]]''. Disse soorte nöäm ouk Afrika heylemål oaver en roiden de öldere undersoorten uut. Eyne van de öldste volker van de wearld, de [[Hadza (volk)|Hadza]], likt uut Tanzania te stammen. See hebbet ne mundelike verhalentradity wårin vöärolden nöymd wordet. Disse vöärolden warren lange van lyf en gebröäken as eyrsten vüür en medicynen. Se woanden in grotten, net as ''Homo erectus'' en ''[[Homo heidelbergensis]]'' dee as ouk in disse streake woanden.

Later, in de [[Steyntyd|Steyn]]- en [[Bronstyd]], tröäken volker med [[Kushitiske språken]] vanuut [[Ethiopia]] up et süden an, Tanzania in. Oustkusjitiske volker kümmen Tanzania binnen vanaf et noorden van et [[Turkanameyr]], tüsken de 2000 en 2400 jår terügge. Ouk kümmen dår de [[Datooga (volk)|Datooga]] vanuut de hüdigendaagse grensstreake tüsken [[Süüdsudan]] en Ethiopie noch by, tüsken 2900 en  2400 jår eleaden. In deeselvde tyd tröäken de [[Bantuspråken|Mashariki Bantu]] vanuut Westafrika når de gebeden rund et [[Viktoriamear|Viktoria-]] en [[Tanganyikamear]]. Vanaf dår tröäken se wyder Tanzania in tüsken 2300 en 1700 jår terügge.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=1i-IBmCeNhUC Christopher Ehret (2001). &quot;An African Classical Age: Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to A.D. 400&quot;. University Press of Virginia. ISBN 978-0-8139-2057-3]&lt;/ref&gt;

Teagen et ende van den [[19e eeuw|19. eyw]] wör Tanzania koloniseerd döär [[Düütskland]], dee as der [[Düütsk Oustafrika]] van makeden. Nå den [[Eyrsten Wearldoorlog]] güng et bestüür oaver når et [[Vereynigd Köäningryk]]. Et vasteland wÖr [[Tanganyika]] nöömd. De eilanden van [[Zanzibar]] warren een eygen koloniaal distrikt. In 1961 en 1963 wörden de beide gebeden unafhanglik. In april 1964 kümmen se by eynander en vörmden de ''Vereynigde Republik Tanzania''.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201127225447/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html Central Intelligence Agency. &quot;The World Factbook: Tanzania&quot;.]&lt;/ref&gt;

Volgens de [[Vereynigde Natys]] hevt Tanzania 56.313.438 miljoon inwunners. De bevolking is upbowd uut meyrdere volker, med verskillende språken en gelöyve. Tanzania's regeyringsförm is nen presidentiälen grundwetteliken republik. Seyt [[1996]] is de officiäle höyvdstad [[Dodoma]]. Hyr sit ouk et presidentskantoor, de landsvergadering en een antal regeyringsministerys.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130712145006/http://www.etsav.upc.es/personals/iphs2004/pdf/148_p.pdf (PDF) (Archiveerd) Aloysius C. Mosha. &quot;The planning of the new capital of Tanzania: Dodoma, an unfulfilled dream&quot;. University of Botswana. Bekeaken up den 13. maert 2013.]&lt;/ref&gt; In [[Dar es Salaam]], de eyrdere höyvdstad, sittet noch altyd de meyste regeyringskantoren. Et is ouk noch de grötste stad, belangryksten haven en vöärnaamste stad vöär de handel.
As et der up an kümt hevt Tanzania een eynpartyenstelsel; de sociaaldemokratiske partye [[Chama Cha Mapinduzi]] hevt de macht in handen.

Tanzania is bargachtig en dicht bebosd in et noordousten, by de Kilimanjaro. Drey van de [[Afrikaanske Groute Mearen]] ligget deyls in Tanzania. Up et noorden en westen ligt et [[Viktoriamear]], et grötste mear van Afrika, en [[Tanganyikamear]] et deepste mear van et wearlddeyl en bekend üm syne unike viskensoorten. Up et süden ligt et [[Malawimear]]. De oustküste is hete en dröyge. Net uut de küste ligt de eilandengruup van [[Zanzibar]]. Et Beskarmde Gebeed Menaibaai is et grötste beskarmde seagebeed van et land. Up de grense med Zambia, in de [[Kalambo]]-rivyr, ligget de [[Watervallen van Kalambo]], de up eyn nå grötste ununderbröäkene [[watervalle]] van Afrika.       

In Tanzania wordet meyr as 100 verskillende [[språken van Tanzania|språken]] eküürd. Dårmed hevt et de grötste språkverskeidenheid van Oustafrika. Up papyr hevt Tanzania ginne officiäle språke, mär et [[swahili]] wördt et meyst espröäken. Et wördt gebruked in de regeyring, de laegere rechtsalen en up de laegere skolen. Vöär internationalen handel en diplomatik gebruket se [[engels]]k. Ouk up et vöördesat underwys is engelsk noch de vöärnaamste språke, mär dår wolde de regeyring in [[2015]] vanaf.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150224091256/http://afkinsider.com/88774/tanzania-ditches-english-education-overhaul-plan/ AFK Insider. &quot;Tanzania Ditches English In Education Overhaul Plan&quot;. Skreaven up 17 February 2015. Bekeaken up 23 February 2015.]&lt;/ref&gt; Ungeveyr 10% van de tanzanianen spreaket Swahili as eyrste språke. 90 percent hevt et as tweyde språke.

==Naamherkumst==
De naam ''Tanzania'' is ne samenstellinge van de eyrste drey letters van ''tanganyika'' (de olde name van et land) en ''zanzibar'', et eiland uut de küste. Dår is dan noch -ia by achteran eplakked. Et woord ''tanganyika'' kümt uut et [[swahili]] en besteyt uut de wöärde ''tanga'' (seil) en ''nyika'' (wildernis). Et woord ''Tanganyika'' bedüdet düs &quot;seil in de wööste&quot;, wat ouk ne verwysing når et [[Tanganyikamear]] weasen kan. Et woord Zanzibar kümt wellicht van et woord ''zenji'' of ''zanj'', wårmed de lokale lüde andüded wörden (et solde &quot;swart&quot; bedüden) en et [[Arabisch|arabiske]] ''barr'', wat &quot;küste&quot; bedüdet.

==Land==
[[file:Elephant and Kilimanjaro.jpg|thumb|right|200px|Nen olifant löpt vöärby de besnyde Kilimanjaro]]
[[file: Ngorongoro Crater.jpg|thumb|right|200px|De Ngorongorokrater]]
Med 947.303 kilometer in et veerkant is Tanzania et up 12 nå grötste land van Afrika, grötter as [[Nigeria]] en kleiner as [[Egypte]]. Med de klokke med grenset et an [[Kenia]], [[Uganda]], den [[Indisken Oceaan]], [[Mozambik]], [[Malawi]], [[Zambia]], [[Kongo-Kinshasa]], [[Burundi]] en [[Rwanda]]. Beide et höygste en et laegste pünt van Afrika ligget in Tanzania. Den barg [[Kilimanjaro]] is 5895 meter houge, et [[Tanganyikamear]] is 1471 meter depe. By et land höyrt ouk noch een paar eilanden, wårvan as [[Ungoja]] (Zanzibar), [[Pemba]] en [[Mafia (Tanzania)|Mafia]] de grötsten sint.

Et midden van Tanzania is hougvlakte, goden grund vöär [[landbouw|burenbedryve]]. De rest van Tanzania is dicht bebosd en bargachtig.

===Klimaat===
Up de hougvlakten wördt et in Tanzania tüsken de 10 (kolde seisoon) en 20 °C (hete seisoon). In de rest van et land wördt et håste nooit kölder as 20 °C. Et heetste is et tüsken november en february (25 - 31 °C) en et köldst tüsken mei en augustus (15 - 20 °C). Höygerup in de bargen is et kölder.

Tanzania hevt twey reagenstreaken. In et midden, süden en süüdwesten van et land is et reagenseisoon van oktober töt april, in de rest van et land van oktober töt december en van maert töt mei.

===Deers en natuurbeskarming===
Ungeveyr 38% van et land steyt under natuursküt. Tanzania hevt 16 nationale parken en noch een paar wild- en bosreservaten. Ouk de [[Ngorongoro]]-streake höyrt der by. In et [[Nationale Park Gombeströym]] düt [[chimpanzee]]-undersöökster [[Jane Goodall]] al seyt 1960 et gedrag van disse deers bestuderen.

In et land leavet ne unmündige verskeidenheid an deers. Up de [[Serengeti]]vlakte doot miljonen [[gnu]], [[zebra]] en andere ko-achtigen alle jåren med an den [[Grouten Trek]]. Wyders gevt et noch ngeveyr 275 [[Amfibieën|amfibyen]]- en 130 [[kroepdeers|kruupdeer]]soorten.

==Politik==
Tanzania is eygenlik ne grundwettelike republik, mär in warkelikheid is der mär eyne partye an de macht: de [[Chama Cha Mapinduzi]] (CCM). Seyt 2021 is [[Samia Suluhu]] president. Synen eyrsten minister is [[Mwigulu Nchemba]].

==Lüde==
In Tanzania woanet in [[2020]] ungeveyr 59.023.784 lüde&lt;ref&gt;https://www.worldometers.info/world-population/tanzania-population/ worldometers.info. &quot;Tanzania&quot;. Bekeaken up 2 februåry 2020.]&lt;/ref&gt; In ne telling in [[2012]] was dat noch 44.928.923. De inwoaners höyrt by ten minsten 125 verskillende volker, wårvan as de meyste by et [[bantu (volk)|bantu]]stamverband höyret. De [[sukuma]], [[nyamwezi]], [[chagga]] en [[haya]] hebbet allemål meyr as eyn miljoon lüde. Et oavergroute deyl van de tanzanianen (99%) is van oorsprung afrikaansk. Een klein deyl is van arabiske, [[Europa|europääske]] en [[Azië|asiatiske]] kumaf. 

De meyste tanzanianen woanet an de oustküste en in et noorden. De rest van et land is dünne bevolked. Med afstand de grötste stad is vöärmålig höyvdstad [[Dar es Salaam]], med 4.364.541 inwoaners. Middenin Tanzania ligt de höyvdstad, [[Dodoma]], med 410.956	inwoaners.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  !! Stad !! Inwoaners
|-
| 1|| [[Dar es Salaam]] || 4.364.541
|-
| 2|| [[Mwanza]] || 706.543
|-
| 3|| [[Arusha]] || 416.442
|-
| 4|| [[Dodoma]] || 410.956
|-
| 5|| [[Mbeya]] || 385.279
|-
| 6|| [[Morogoro]] || 315.866
|-
| 7|| [[Tanga]] || 273.332
|-
| 8|| [[Kahama]] || 242.208
|-
| 9|| [[Tahora]] || 226.999
|-
| 10|| [[Zanzibar Stad]] || 223.033
|}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie:Laand]]
[[Kategorie:Geografie van Afrika]]</text>
      <sha1>pmmu945kbv01gu2npk7xvm3mov9jgwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dichtkünst</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30530</id>
    <revision>
      <id>333174</id>
      <parentid>323052</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12023" sha1="glmffde3p9cexfx572yqnreze5imykw" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Heliand Excerpt.jpg|thumb|200px|Fragment van t [[Oldsaksisch|Ooldsassiske]] gedicht de ''Heliand'']]
'''Dichtkünst''', '''dichten''' of '''dichterye''' (ouk mangs as '''poesy''' andüded) is nen künstförm wårin as en gevööl of gedachte uutedrükked wördt med ritmyk, struktuur en klank van ne språke. En stükken dichtkünst wördt en ''gedicht'' enöömd, nen maker dervan nen ''dichter'' of ''dichteresse''.

Makers van dichterye wendet en antal vaste förme en gebruken an üm verskillende uutleggen an wöörde med te geaven en üm lüde up et gemood te spöälen. Vakebrukede stylfiguren sint [[rym]], [[onomatopee|onomatopeen]] en [[ritme]], wårmed as en gedicht ne [[muziek|musikale]], [[zangkeunst|sängerige]], ''preykerige'' of ''töyvelachtige'' uutwarking kan krygen. Döär bewüste dübbelsinnigheid, symbolen, [[irony]] en andere stylistiske elementen is en gedicht vake up meyrdere wysen uut to leggen. Ouk med [[metafoor|metaforen]], [[vergelyking]]en en [[metonymy]] wordet mangs bealden an mekander koppeld dee anders nooit samen solden gån. Dårmed unsteyt ne stapeling van beteakenissen en unverwachtse verbanden. Üm de samenhang in en gedicht van meyrere kupletten to verstarken kan nen dichter der vöär kesen üm oaveral deselvde struktuur an te holden. 

Wat lüde under dichtkünst verståt hangt af van de kultuur en de språke wårin as et emaked wördt. In traditionäle westerske dichtkünst volget gedichten vake en strak afemeaten [[rymskema]] un en regelmåtig [[metrum]]. Wat moderne dichters sint dår klår med en gåt dår jüüst teagenin. See keset vryere förme en richtet sik dan up dübbelsinnigheid. Med de kumst van et [[internet]] künnet lüde makkeliker internationaal uutwesselen. Der wördt nu vöäle meyr hen en weader eleynd tüsken kulturen. By vöärbeald de [[haiku (dichtvörm)|haiku]] uut [[Japan]] is de lätste jåren ouk in de westerske wearld populäär.

==Elementen==
===Rym===
Binnen de westerske dichterye is rym et bekendste element. Dårby köst nen dichter wöörde en klanken dee min of meyr etselvde klinket. Vake bouwt nen dichter dee up vöärspelbåre steades in ne sinne in; in de meyste traditionäle förme an et ende. Dit doot se ümdat et meyr höyrbåre samenhang geavt en makkeliker to untholden is (in vroger tyden wörden gedichten döär vertellers hardup uut den kop uutespröäken). 

De meystbrukede förm is vulleydige rym, wårby et gröätste deyl van et woord etselvde is, sou as de wöörde ''lippe'' en ''stippe''. Ne anderen bekenden form van rym is de beginrym ([[alliteraty]]), wårby enkel de beginklank etselvde is, sou as ''lippe'' en ''lös''). Ne darde form van rym is enkel den benådrükkeden vokaal terügge to låten kummen ([[assonanty]]), by vöärbeald ''lippe'' en ''viske''. 

Rymen kan in wat språken makkeliker as in anderen, ümdat dee byvöärbeald so warket dat vokalen in de morfology van wöörde oavereyn müt kummen of döärdat se minder vokalen of konsonantklutens hebbet. De rymrykdom van ne språke bepålt vöär en flink deyl wat vöär ne ård dichtkünst der vöäle in vöärkumt.

By alliteraty (beginrym) wordet letters of klanken an et begin van twey of meyr upeynvolgende wöörde herhaald of kört nå mekander. In vroge germaanske dichterye wör dit vöäle bruked. Metrum en beginrym warren en unmisbår deyl van den upbouw van gedichten uut de vrog-germaanske tyd. Den tohöyrder kunde an et verloup van ne sinne al höyren dat der ne alliteraty an sat te kummen. Beginrym kümt good van pas in språken wår as rymstrukturen minder untwikkeld sint.

===Ritme===
De wysen üm ritme in en gedicht te krygen is in ydere språke en dichterlike tradity anders. Språken gebruket ritme vake up ne vaste wyse, döär aksenten, lettergreypen of [[mora]]s. In et japansk wordt vöäle mora's bruked. [[Latyn]], [[Kattelaans|katalaansk]], [[fraans|fransk]], [[leonees]]k, gallicisk en [[spaans]]k hebbet lettergreypen van allemål deselvde längde. [[Engels]]k, [[Duuts|düütsk]] en [[neadersassisk]] hebbet en vastliggend patroon vöär nådrük. Dårnöäst kan der med intonaty ouk ritme nåmaked worden. Wyders sint der noch tounspråken, so as [[chinees]]k en [[vietnamees]]k.

Et ritme van ne språke bepålt vöär en grout deyl wo as en gedicht klinkt. Vöär vöäle traditionäle dichtförme ligt dårümme vaste wovöäle lettergreypen ne sinne mag hebben. By metrisk ritme ligt nauköärig vaste wo as nådrük of lettergreypen in herhalende patronen ne sinne magt förmen.

==Metrum==
In westersk dichtbruuk wordt metrums gewoonlik by mekander söcht an de hande van nen karakteristiken [[voot (prosody)|metrisken voot]] en et antal vöte per regel. Üm dat antal te beskryven gebruket wy [[grekenland|greekske]] termen: [[tetrameter]] vöär veer vöte en [[hexameter]] vöär ses vöte, by vöärbeald. Nen &quot;[[jambisken pentameter]]&quot; is een metrum wat besteyt uut vyv vöte de regel, wårin de belangrykste vootsoorte de [[jambe]] is. Dit metriske stelsel kümt uut de greekske dichterye en wör vöäle bruked döär dichters as [[Pindar]] en [[Sappho]] en groute [[tragedy]]skryvers van [[Atene]]. Nen &quot;[[daktylisken hexameter]] hevt ses vöte de lyne, med as oaverhearskenden voot de &quot;[[[daktyl (dichtkünst)|daktyl]]&quot;. Daktyl-hexameter was et traditionäle metrum in greekske [[episke dichterye]], med as bekendste vöärbealden de warken van [[Homer]] en [[Hesiod]].&lt;ref&gt;[http://aoidoi.org/articles/meter/intro.pdf (PDF) Annis, William S. Aoidoi. &quot;Introduction to Greek Meter&quot;. January 2006. p 1–15.]&lt;/ref&gt; Nen jambisken pentameter en daktylheksameter wörden later bruked döär byvöärbeald [[William Shakespeare]] en [[Henry Wadsworth Longfellow]].
[[Ofbeelding:Homer British Museum.jpg|thumb|200px|[[Homer]]: romeinsk börstbeald, kopieerd van et oorsprungelike]]
* [[jambe (dichtkunst)|jambe]] – eyn unbeklemtounden lettergreyp vöär ne beklemtounde (a.v. be-'''stån''', be-'''kend''')
* [[trochee]] - eyn beklemtounde lettergreyp vöär ne unbeklemtounde (a.v. '''war'''-ken, '''bea'''-ter)
* [[daktyl (dichtkunst)|daktyl]] – eynen beklemtounden lettergreyp vöär twey unbeklemtounden (a.v. '''an'''-e-brand, '''weat'''-en-skap)
* [[anapest]] - twey unbeklemtounden vöär eynen beklemtounden lettergreyp (e.g. ver-ge-'''lyk''')
* [[spondee]] - Twey beklemtounde lettergreypen nöäst mekander (e.g. '''hand'''-'''breyd''', '''an'''-'''kyken''')
* [[pyrrhisk]] - twey unbeklemtounde lettergreypen by mekander (kümt håste nit vöär, meystal deyl van de daktylheksameter)

Der sint noch heyl wat andere namen vöär vöte, so as de [[choriambe]], nen metrisken voor van veer lettergreypen, med nen benådrükkeden lettergreyp an et begin en eande med twey unbeklemtounden der tüsken. Dissen kümt uut olde greekske literatuur en latynske dichtkünst. Språken dee vöär de metrik verskil maket in klinkerlängde of tounhöygde in steade van of in anvülling up syllabiske aksenten, so as ottomaansk türksk of [[vedisk]] hebbet vake vergelykbåre koncepten as de jambe en daktyl üm vake vöärkummende kombinatys van lange en körte gelüden an te geaven.&lt;ref&gt;Kiparsky, Paul. Language. &quot;Stress, Syntax, and Meter&quot;. September 1975. vol 51, is 3. DOI 10.2307/412889. JSTOR 412889. p 576–616.&lt;/ref&gt;

Al disse vootsoorten wekket ne ård 'kadans', of se nu up sikselv ståt of in samengang med anderen. De jambe, by vöärbeald, is de meyst natuurlike förm van ritme in et neadersassisk en andere germaanske språken. Et sörget vöär en subtil mär stabil versritme. Döär te kyken når metrum kan et underliggende patroon in en vers düdelik worden. Toch gevt et niks gin informaty oaver variaty in klemtoun, tounhöygde en klinkerlängde.

Geleyrden sint der nit uut wo handig et is üm metrum an de hande van 'vöte' te beskryven. Robert Punsky, by vöärbeald, meynt dat de engelske daktylen slim unregelmåtig sint (al sint daktylen belangryk in klassike versen) en beater beskreaven köänet worden as ne ofwesseling van jamben en anapesten, dee volgens em beater by de språke past. Echt ritme is vöäle ingewikkelder as metrum en vöäle lüde hebbet al druk eweasd üm systemen uut te denken wårmed dee ingewikkeldheid untleaded worden kan. 

== Förme ==
In vöäle kulturen sint verskillende dichterlike förme untwikkeld. In meyr döärdachte dichtförme sint et rymskema, metrum en andere elementen baseerd up vaste regels. Mangs sint disse regels fråi lös, so as by ne [[elegy]] (klaagsang) mär mangs ouk strak formaliseerd, so as by ne [[ghazal]] of [[villanelle]]. Hyrunder volget en paar dichtförme dee in vöäle språken vöärkommet.

=== Sonnet ===
[[Ofbeelding:Shakespeare.jpg|thumb|200px|De Engelse toneelskryver en dichter [[William Shakespeare]]]]
Vanaf de latere [[Middeleywen]] is et [[sonnet]] eyne van de meyst vöärkommende dichtförme. Vanaf de [[13e eeuw|13. eywe]] was den standaardiseerd töt veerteen regels med en vast rymskema en logisken upbouw. Do as in de [[14e eeuw|14. eywe]] de [[Italiaanske Renaissance]] begün, skarpeden den skryver [[Petrarkus]] den förm noch wyder an. Syne sonnetten wörden in de 16. eywe oaversatted döär [[Thomas Wyatt (dichter)|Sir Thomas Wyatt]], den dårmed et sonnet in engelske kringe binnenbracht.

En traditioneel italiaansk of [[petrarkisk sonnet]] volget et rymskema ''ABBA, ABBA, CDECDE''. Toch is wat variaty möägelik, med name in et lätste ''sestet''. Dår komt ouk CDCDCD vöär. Et engelske of [[shakespearesonnet]] volget et rymskema ''ABAB, CDCD, EFEF, GG.'' Dårmed köm der en darde [[kwatryn]] (grup van veer regels), en afslutend [[kuplet]] en meyr möägelikheid üm af te wesselen med rym as in de italiaanske vöärloupers. Engelske sonnetten bruket meysttyds iambiske pentameter, terwyl as in de [[romaanske språken]] de ''elvlettergreyp'' of [[aleksandryne]] de meystbrukede is.

De meyste sonnetten maket ne ''volta'', nen &quot;drai&quot;. Hyr wördt en idee ümmedraid, ne vråge uut et vöärgånde beantwoorded (of introduceerd), of et underwarp wyder uutbreided. Dissen 'drai' hevt mangs de förm van nen 'mär'-uutspråke, wårmed et eyrdersegde teagenspröäken of vermödeliked wördt. De italianen hebbet den drai vake tüsken de tweyde kwatryne en et sestet, de engelsken meysttyds by anvang of afsluting van et lätste kuplet.

[[File:Carol Ann Duffy (cropped).jpg|thumb|200px|De Britse dichteres [[Carol Ann Duffy]]]]
By sonnetten wördt vake dacht an hougstånde dichterlike vöärdracht, leavendige bealdspråke en romantik en leevde, meysttyds döär invlood van Petrarkus en de vroge engelske skryvers as [[Edmund Spenser]] (wår as wy et [[spensersonnet]] an danket), [[Michael Drayton]] en [[William Shakespeare]]. Den lätsten wördt wyd beskouwd as eyne van de grötste dichters in de engelske geskydenisse.

Toch köänet med den drai ouk genog andere saken bespröäken worden, so as politik ([[John Milton]], [[Percy Bysshe Shelley]], [[Claude McKay]]), godsdeenst ([[John Donne]], [[Gerard Manley Hopkins]]), oorlog ([[Wilfred Owen]], [[e.e. cummings]]), en geslacht en seksualiteit ([[Carol Ann Duffy]]). Wyders hebbet en paar postmodernistiske skryvers, so as [[Ted Berrigan]] en [[John Berryman]], de gangbåre förm van sonnetten uutedaagd. See skreaven mangs 'sonnetten' sunder rym, gin logisken upbouw of selvs mär de vaste veerteen regels.

===Limerick===
De [[Limerick (dichtvorm)|limerick]] is en ård humoristisk gedicht wat besteyt uut vyv regels, dee et rymskema AA BB A volget. Traditionääl sint de A-regels neagen en de B-regels vyv lettergreypen lange. In meyr vryen förm magt et tüsken de söäven en teen lettergreapen weasen in de A-regels en vyv töt söäven in de B-regels. Wat wal vaste steyt is dat alle A-regels eavenvöäle lettergreypen müt hebben. In de eyrste regel kümt meysttyds nen plaatsnaam vöär. In de lätste regel kümt ne ård humoristiske untknouping of slotsumme. 

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie:Dichtkeunst| ]]</text>
      <sha1>glmffde3p9cexfx572yqnreze5imykw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lagos (Nigeria)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30577</id>
    <revision>
      <id>333217</id>
      <parentid>328040</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2106" sha1="512kjwvam2u94sj2ztwwqsmiauw3he9" xml:space="preserve">[[Bestaand:Mushin Market in Lagos Nigeria.jpg|duum|406x406px|Mushinmarkt in Lagos]]
'''Lagos''' ([[yoruba]]: ''èkó'') is ne stad in [[Nigeria]]. Et is nit de höyvdstad, mär wal de grötste stad van et land en tegelyke ouk de grötste van heyl [[Afrika]]. De stad steyt wearldwyd bekend üm de unmündig härde groi. Skattingen meynet dat der alle jåren teagen de 275.000 lüde by kommet. In 2020 had de stad selv ungevear 14 miljoon inwonners, mär in de butenwyken woanet noch vöäle meyr lüde. 

De oorsprung van de stad ligget up een antal eilanden in de Lagune van Lagos, mär döär den harden groi is de verstädeliking de lätste jåren töt wyd up et vasteland döäretröäken. Lagos is van oldsher ne havenstad en een vöärnaam regionaal middelpünt vöär de financiäle en kommerciäle sektoren van de nigeriaanske [[ekonomy]]. Lagos leyvert ungevaer 10% van et heyle [[BBP]] van Nigeria. 

Den rappen groi höldet sikselv in stand; ümdat groute bedryve hyr öäre höyvdkantoren hebbet, trekket der vanuut heyl Afrika warksökenden up af. Hyrdöär büdt et stråtbeald groute verskillen tüsken arm en ryk.

==Klimaat==
Lagos ligt kört by den eavenaar. Dårdöär hevt et een stabil wårm klimaat. Temperaturen ligget in döärsneyde et heyle jår tüsken de 28 en 32 gråd.

== Musik en filmindustry ==
Lagos is in heyl Afrika bekend üm de musikscene. De stad hevt een leavendig nachtleaven. Vöäle musikstylen sint hyr untstån, so as [[sakara]], nigeriaansken [[hiphop]], [[highlife]], [[jùjú]], [[fujimusik|fuji]] en [[afrobeat]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130509091659/http://www.arterialnetwork.org/uploads/2011/12/Ayodeles_Presentation.pdf (PDF)  arterialnetwork.org. Ayodele Ganiu. &quot;The contribution of the Creative Economy to African Cities: ''A Case Study of Lagos Creative Sector &amp; Its Potential''&quot;. (2011).] Bekeaken up 4 April 2012. (archiveerd) &lt;/ref&gt;

Ouk is Lagos et middelpunt vöär de nigeriaanske filmindustry, vake andüded as [[Nollywood]].

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Stad]]
[[Kategorie:Nigeria]]</text>
      <sha1>512kjwvam2u94sj2ztwwqsmiauw3he9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aeschines Socraticus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30581</id>
    <revision>
      <id>333159</id>
      <parentid>310795</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T17:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7317" sha1="8flnmn42t2yhjyy1r5ot57g3tbje5b4" xml:space="preserve">'''Aeschines''' ([[Oudgrieks|Oldgreeksk]] {{Polytonic|Αἰσχίνης}}) (ung. [[425 v.Chr.|425]] töt ung. [[350 v.Chr.|350 v.Kr.]]), ouk wal '''Aeschinus van Sphettus'',''''' was nen [[Griekenlaand|greeksken]] wysgeyr uut de stadswyke Sphettus van [[Athene (stad)|Atene]]. Hee is vöäral bekend üm syne ''Sokratiske Gesprekken''.

== Leaven ==
As upsköäteling was Aeschines nen volger van Sokrates. Geskydkünnigen nöömt em vake '''Aeschines Socraticus''', de 'sokratiske Aeschines', üm em uut mekander te holden van de vöärname ateenske spreaker Aeschines. Volgens [[Plato]] was Aeschines der by do as Sokrates veroordeyld en tedoudesteld wör. Et is nu bekend at Aeschines nå at Sokrates uut de tyd was, net as Plato, filosofiske tweyspråken skreav wårin as Sokrates et höyvdkarakter is. Van disse tweyspråken sint mär een händkevul flarden oaver, med een pår anvüllingen van latere skryvers. Toch wördt hee by de klassiken eyrd üm syne nauwköärige weadergave van de sokratiske gesprekken. Wat dat angeyt was hee wårskynlik betrouwböärder as [[Xenophon]]. Med syne dramatiske ankleyding leak hee wellicht meyr up Plato.

== Sokratiske gesprekken ==
Van Aeschines is bekend at hee de sokratiske gesprekken ''Alkibiades'', ''Aspasia'', ''Axiochus'', ''Callias'', ''Militiades'', ''Rhinon'' en ''Telauges'' skreav''.''

Et meyst is bekend van de gesprekken ''Alkibiades'' en ''Aspasia''. Van de rest is neet vöäle oaver.

Publius Aelius Aristides, nen tweyde-eywsken sofist, haalt de ''alkibiades'' der uutgebreid by in syne geskrivten. Dårdöär is dat et grötste stükke tekst wat wy noch hebbet. Kort vöär den [[Eersten Wearldoorlog|Eyrsten Wearldoorlog]] untdekkeden Arthur Hunt ne papyrusrulle in Oxyrhynchus, wårup nen langen bol steyt uut etselvde gesprek, wat verlöären was dacht seyt de klassike oldheid. In dit gesprek disselt Sokrates med de junge en yverige Alkibiades oaver Themistokles. Hee meynet at Alkibiades nit klår is vöär ne loupbane as politiker, ümdat et em nit lükked was üm so vöär sikselv te sörgen dat he vöärkommen kun te denken at hee meyr wüst as wat he feitelik deade oaver vöärname saken. Sokrates likt te meynen dat sukces samenhangt med kennis (al is kennis alleyne nit genog vöär vulleydig sukces), in teagenstelling töt afhangelik weasen van et lot of goddelike stüring, lös van kennis. Sokrates syne pünten brengt de anders altyd slim hougmodige Alkibiades töt trånen van skaamte en wanhoape. Dit vöärval kümt ouk når vöärden Plato syn gesprek ''Symposium''. Sokrates bewaeret dat hee enkel döär em te ''beminnen'' Alkibiades kan verbeateren (ne ård verlangen når meyr weaten upwekken), ümdat sokrates gin eygene kennis hevt üm an em döär te geaven.

De belangrykste brunnen vöär de ''Aspasia'' sint Athenaeus, Plutarke en Cicero. In et gesprek röädt Sokrates Kallias an üm syne söäne Hipponikus når Aspasia te stüren üm politikology te leyren. In et gesprek bewaert Sokrates under meyr dat vrouwlüde deselvde verneamstigheid hebbet as et geyt oaver militäär en politik insicht, wat Sokrates bewist döär Kallias når Aspasia self te låten kyken (dee Perikles adviseerden) en når Thargelia van Miletus (ne hovdame dee når verlüüdt vöäle greken oaverhaalden üm sik an te sluten by Xerxes en dee dårvöär Thargelia hearskap gavven oaver deyl van Tessalie) en de legendariske persiske krygsköäniginne Rhodogyne. De doktrine steyt ouk in Plato's ''Meno'' en ''Republik'', wat bewist dat et echt sokratisk wark is. Ne seakere Xenophon wördt ouk nöömd in et gesprek. Sokrates segt at Aspasia der stark by Xenophon en syne vrouwe up andrüng dat se kennis van et selv as döägd nöämen. Toch kan dissen Xenophon nen anderen weasen as denne wat wy kennet as geskydskryver en skryver van andere sokratiske stükken.   

In de ''Telauges'' küürt Sokrates med de pythagoreaanske asceet Telauges (nen måt van Hermogenes den as Kallias syn halv-bröder was en ouk volger van Sokrates) en Krito's junge söäne Kritobulus. In et gesprek disselt Sokrates med Telauges oaver syn oaverdreavene heylontholding en med Kritobulus üm den syne dikdonerye, üm se wat emöätigder te krygen.

In de Axiochus (vernöömd når Axiochus, nen öym van Acibiades) krigt Alcibiades den bård der af ümdat hee nen suupsak is en nen vrouwengek. Et likt der stark up dat, net as de ''Alcibiades'', de Axiochus eyne van de vöäle geskrivten was üm Sokrates syn unskuld te bewysen vöär Alcibiades' [[Umkeuperieje|umköyperye]].  

In ''Kallias'' wördt et 'jüüste gebruuk' van rykdom beküürd. Et geyt der oaver dat wodöänig as eyne sik stånde höldt under årmode ne beatere måtstaf is vöär döägdelikheid as wodöänig ymand syne rykdom insettet. In et gesprek krigt Prodikus der ne koale under ümdat hee Teramenes lesgeaven hevt.

De ''Miltiades'' is de [[stoa]] van Zeus Eleuterios. Et gesprek geyt tüsken Sokrates, Europides, Hagnon (styfvader van Teramenes) en Miltiades Stesagoras-söäne. Dissen Miltiades is nit denselvden as [[Miltiades de Jungere]], mär wårskynlik wal nen nauwen verwanten der van. Et gesprek bevattet ne lovrede an Miltiades vöär syne vöärbealdige upleiding in syne jöägend, wellicht as teagenstelling töt de upleidingen dee sofisten as Protagoras anböäden. 

== Anekdotes ==
In syne korte leavensbeskryving van Aeschines skrivt [[Diogenes Laërtius]] dat Aeschines nit good kun rundkommen. Dårümme güng he når et hov van [[Dionysius den Jungeren]] in Syrakuse. Do as Dionysius afesetted was döär Dion, köm Aeschines weader når Atene. As dat wår is, müt Aeschines töt minstens et jår 356 eleavd hebben. Dan is hee an ölderdom störven in Atene en was hee wårskynlik rund de 18 do as Sokrates terecht stünd in 399. Hee dea ouk an spreakkünst en skreav tospråken vöär terechtstånden.

[[Athenaeus]] haalt een stükke an uut ne verlöärene tospråke, ''Teagen Aeschines'', wårin as Aeschines syn teagenstander em afbrandet ümdat he skulden makede as parfumverköyper en nit terügge betaalden. Dat lätste is verwunderlik, vindt den skryver, ümdat Aeschines nen leyrling van Sokrates was en dat dee beiden so den mund vul hadden oaver döägd en rechtvaerdigheid. Nöäst noch andere anklachten wördt Aeschines in de tospråke neaderesatted as sofist.&lt;ref&gt;Athenaeus, ''Deipnosophistae'', [http://www.attalus.org/old/athenaeus13d.html#611 xiii. 611-612].&lt;/ref&gt;

Diogenes Laërtius bewaert dat et, in teagenstelling töt [[Plato]] syn Crito, Aeschines was den as Sokrates anspoarden üm der tüskenuut te knypen in steade van syne veroordeyling af te wachten; Diogenes meynet at Plato de wöörde an Krito toskrivt ümdat hee Aeschines nit möcht vanweage den syne banden med Aristippus. Toch hevt Diogenes et van Idomeneus van Lampsakus, nen berüchten roddelbaas. 
Van Hegesander van Delphi (2. eywe) -langs Athenaeus- is een skandaal bekend dat Plato Xenocrates, Aeschines syn eanigste leyrling, by em vordhaalden. Mär Hegesander steyt bekend as unbetrouwbår en et verhaal wördt nargens bevästigd. Der is ouk gin enkel bewys dat Aeschines ne eygene 'filosofy' had üm döär te geaven en ouk gin volgers.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie:Filosoof]]
[[Kategorie: Olde Grieken]]</text>
      <sha1>8flnmn42t2yhjyy1r5ot57g3tbje5b4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Unico Wilhelm van Wassenaer Obdam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30613</id>
    <revision>
      <id>333273</id>
      <parentid>327261</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7694" sha1="9rs17wd6cqtk3lxfujglfocgn87wyue" xml:space="preserve">[[Bestaand:Unico_Wilhelm_van_Wassenaer_Obdam_(1692-1766),_1745,_Georges_Desmarées.jpg|thumb|right|250px|Unico Wilhelm van Wassenaer Obdam (1692-1766), skilderd döär Sjors de Maree]]

'''Unico Wilhelm Gråve van Wassenaer Obdam''' ([[Dealdn|Delden]] [[1692]] - [[Den Haag]] [[1766]]) was nen [[Nederlaand|nederlandsken]] [[diplomaat|bemiddelder]], bestüürsman en [[musikskryver]]. Ouk is he bekend as kündigen leidsman vöär de sanering van de [[Ridderlijke Duitsche Orde, Balije van Utrecht|Balye Utrecht]] van den [[Düütsken Örder]].

== Leaven ==

=== Algemeyn ===
Unico Wilhelm van Wassenaer Obdam, [[gråve|ryksgråve]] van et [[Heilige Roomse Riek|Heilige Röömske Ryk]], was den vyvden söäne van eadelman [[Jakob II van Wassenaer Obdam]] en [[Adriana Sophia van Raesfelt|Adriana Sophia van Raesfelt töt Twickel]] en kleinsöäne van admiraal [[Jakob van Wassenaer Obdam]].

Syne groutolden Van Raesfelt van syn moderskante, woanden den winterdag in een huus an et [[Noordende (Den Haag)|Noordende]] in Den Haag. Den summerdag woanden se in [[kasteel Twickel]] by [[Dealdn|Delden]], wår as hee ouk geboaren is. Musikunderricht kreyg he wårskynlik van [[Quirinus van Blankenburg]] in Den Haag. Hee leyrden [[viole]] en [[klavecimbel]] spöälen. 

Van 1707 töt 1709 woanden hee med syn vader en dree süsters in [[Dusseldörp|Döärpm]] an et hov van Johann Wilhelm, köärvorst van de [[Palts]]. Et hov was slim up [[Italië|Italie]] richted, wat Van Wassenaer synen musikalen smaak stark beinvloodde.

Van Wassenaer Obdam was lid van de [[Oaveriessel|oaverysselske]] en later hollandske ridderskop, kommiteerden by de [[Ståten-Generaal van de Neaderlanden|Ståtengeneraal]], [[heymråd]] van Delfland, råd van de admiraalskop in [[Rotterdam]], bewindhebber van de [[VOK|Vereynigde Oustindiske Kompanjy]] vöär de kamer [[Hoorn (Noord-Hollaand)|Hoorn]] en [[Inkeuzen|Enkhüsen]], gesandte når [[fraankriek|Frankryk]] en landkommandöör van den Düütsken Örder.

Nå syne rechtenstudy an de universiteit van [[Leiden]] güng he up reise döär heyl Europa. So bouwden hee een sociaal netwark up med vöärname lüde. Hee kreyg kündigheid an Hartog [[Frederik Lodewyk van Württemberg-Winnental]] wåran as hee dree [[sonate]]s vöär [[blokfluite|blokfloite]] en continuo wydden. In [[1723]] trouwden hee med Dodonea Lucia van Goslinga, dochter van [[Sicco van Goslinga]]. Med öär kreag he vyv kinder, wåründer Jakob Jan en [[Karel George van Wassenaer Obdam|Karel George]] ([[1733]]-[[1800]]).

Nå at syn bröder [[Johan Hendrik van Wassenaer Obdam|Johan Hendrik]] in [[1745]] uut de tyd köäm, güngen under meyr [[Paleis Knöäterdyk]] en [[Huus Süüdwyk]] an em oaver.

Van Wassenaer tröäk verskeidene målen as ambassadöör en &quot;minister&quot; van de [[Republik van de Vereynigde Provinsys]] up den trad, under meyr når [[Köln|Köälen]] en Frankryk. Dår skreyv he et motet ''Nunc dimittis''. Vanaf [[1753]] was he koadjutor van den Düütsken Örder in de [[Johannes Calvijn|kalvinistiske]] Balye van Utrecht.

=== Landkommandöör Balye Utrecht ===
As koadjutor en later landkommandöör deade Van Wasssenaer den Ridderliken Düütsken Örder in de Protestantske Balye Utrecht reorganiseren. Med dat hee ansteld wör as koadjutor köm hee med een oaversicht van de wanörde in de Balye: se hadden de geldsaken nit up order, de besittingen warren der nit best an to en de organisatywyse löät slim te wünsken oaver.

De anstelde warkgrup köm by et volgende kapitteloaverleg in [[1756]] med een vöärstel üm et beheyr vanuut de landkommanderye in Utrecht te låten verloupen, de besittingen beater te onderholden, verleesdraiende deylen af te stouten en nen rentmeister-generaal an te stellen üm de böärse te beheyren. Dat lätste geböärden in [[1762]]. Den rentmeister-generaal en synen sekretaris güngen oaver den dageliksen gang van saken in oaverleg med den landkommandöör. Alle jåren güngen een antal leaden van de warkgrup de stükken nå. Kommandöörs kreagen gin geld meyr uut de kommanderye, mär een vast ''traktement''. Den upvolging van den koadjutor wör automatiseerd, sodat de macht van den landskommandöör starker wör. De macht van de Ståten van Utrecht wör minder. Ouk kreyg de Balye meyr segge in wee as der wal en nit by mocht. Der wör strakker kontroleerd of nye anmeldingen wal good van adel en karkelik reformeerd warrren.

Döär houge pachtinkumsten en döärdat de landbouw in de Republik beater buurden, had de Balye vöördan meyr in kas. Dat geld deaden se deyls beleggen, deyls in kas holden en deyls verdeylen under kapittelleaden. Ouk den sekretaris en rentmeister kreagen der wat van med.

De balye van Utrecht had de saken kort vöär de revoluty good vöär mekander. De geldsaken warren good eregeld en et bestüür sat der kort up. Leaden warren vake lokaal gangs as politikus of militäär.

=== Van Wassenaer as musikskryver ===
Van Wassenaer had een stark musikaal gevööl. Dår löyp hee skounwal nit med te koup, want dat pasden nit by syne adelstand. In syne kringe was musikskryven wat vöär laegere lüde. So wat deade y nit selv, so wat löät y doon. Dårümme satteden hee nooit syne name by de stükke dee as he skreyv, wårdöär de warken later vake an andere musikskryvers toskreaven wörden. Et leaverden em de byname de ''Geheime Musikskryver'' up. Tüsken [[1725]] en [[1740]] skreyv hee under meyr de ''[[Concerti Armonici]]'', dee as he löät uutgeaven döär den [[italië|italiaansken]] [[fioul|vioolspöäler]] [[Carlo Ricciotti]] ([[1681]]-[[1756]]). De stükke wördden düs lange toskreaven an Ricciotti.

Den [[Polen|poolsken]] musikskryver [[Frans Lessel]] (1780-1835) sorgden ouk vöär verwarring. Hee meynden at de koncerten van den italiaan [[Giovanni Battista Pergolesi]] warren. De faute is begrypelik, want de stükke sint in italiaansken styl, volgens de romeinske tradity skreaven med veer vioolpartyen. Yder koncert besteyt uut veer deylen in steade van de in dee tyd gebrukeliker vere. Dårmed sint se vergelykbår med et wark van [[Pietro Locatelli]].

Pas in [[1979]] wör der in de bökerye van Kasteel Twickel een handskrivt vünden van de ses koncerten, med et upskrivt ''Concerti Armonici''. Al is der gin musikhandskrivt van Van Wassenaer selv evünden, de vündst bevat de afdrükkede partiture med ne handskreavene inleiding van Van Wassenaer: &quot;Partition de mes concerts gravez par le Sr. Ricciotti&quot; (Partiture van ''myne'' koncerte, afdrükked döär Dhr. Ricciotti). Musikoloog [[Albert Dunning]]&lt;ref&gt;Dunning, A., Count Wilhelm van Wassenaer and the Concerti Armonici, N.I.A.S., ISBN 9789071093531&lt;/ref&gt; beweys dårup oavertügend dat de ''Concerti Armonici'' van Van Wassenaer koamet.

Syn Concerto Nr. 4 in G Majöör wör in ne bewarking vöär koaperensemble up den 15. september van 2009 ([[Prinsjesdag]]) spöäld döär et [[Residenty Orkest]] do as de Ståten-Generaal by mekander köäm in de [[Ridderzaal]] in [[Den Haag]]. Et stükke wör vannys spöäld up Prinsjesdag 2013, do as [[Köäning Willem-Alexander]] syne eyrste trounreade vöärleasen.

Van Wassenaer syne dree [[sonate]]s vöär blokfloite en [[basso continuo]] wördden pas in de neagentiger jåren untdekked. Döär et olde handskrivt was de name ''Wassenaer'' jårenlange as ''Wallenaer'' leasen.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Uutgånde verbinding ==
* [http://www.wieiswieinoverijssel.nl/zoekresultaten/p2/151 Neaderlandske leavensbeskryving up wieiswieinoverijssel.nl]

{{DEFAULTSORT:Wassenaer Obdam, Unico Wilhelm van}}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Nederlaandse politieker]]
[[Kategorie:Muzikaant uut Oaveriessel]]
[[Kategorie:Komponist]]</text>
      <sha1>9rs17wd6cqtk3lxfujglfocgn87wyue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laurens ten Den</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31258</id>
    <revision>
      <id>333220</id>
      <parentid>327272</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1451" sha1="sfsie2nojyn6w7lredpkghu0eaobrfd" xml:space="preserve">'''Laurens ten Den''' ([[Hoarle (Healdern)|Hårle]], [[1964]]) is nen [[Sallaand|sallandsken]] [[akteur|aktöör]] en toneelskryver. Et bekendst is hee wörden van syne rulle as Hein Bode in de televisyrygel ''[[Van Jonge Leu en Oale Groond]]'', mär hee skreav selv ouk med an dee ryge en deade ouk selv [[regissöör|regisseren]].

Wyders spölden Ten Den med in de [[musikal]] ''Van Katoen &amp; Nu'' (2014) en ''Stork'' (2018). Ouk skreav hee med an de ryge ''[[De Groote Markt 30]]'' en spölden in ''[[Noabers (TV-ryge)|Noabers]]''.

In 2019 en 2020 was Ten Den druk med en interregionale bewarking van [[William Shakespeare]] syn ''McBeth'', wat in et [[engels]]k, [[neaderlands]]k, [[duuts|düütsk]], [[tweants|twentsk]] en [[westfaals]]k [[neadersassisk]] spöld wör.&lt;ref&gt;[https://www.rtvoost.nl/nieuws/314237/Eeuwenoude-Macbeth-in-een-eigentijds-jasje-acteur-Laurens-ten-Den-vertelt RTV Oost. &quot;Eeuwenoude MacBeth in een eigentijds jasje: acteur Laurens ten Den vertelt.&quot; 17 juni 2019.] Bekeaken up 7 november 2020. &lt;/ref&gt;

==Mooi üm te weaten==
* Et nummer ''Op hoes op an veur Kesmis'', süngen en spöäld döär de band ENorm, is skreaven döär Laurens ten Den. Et was et meyst anvrågde nummer by de [[Glazen Hoes|Glasen Huus]]-akty van de radiosender [[3FM]], do as dee in [[Enske]] stünd in [[2012]].

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Den, Laurens ten}}
[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie:Nederlaandse akteur]]</text>
      <sha1>sfsie2nojyn6w7lredpkghu0eaobrfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yuri Gagarin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31465</id>
    <revision>
      <id>333287</id>
      <parentid>331227</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3142" sha1="0q6riu80419rjx5emntgc8snxkav0ym" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Yuri Gagarin (1961) - Restoration.jpg|thumb|300px|Yuri Gagarin in 1961]]
'''Yuri Alekseyevich Gagarin ('''[[Cyrillisch|Kyrillisk]]: '''Юрий Алексеевич Гагарин''', van den [[9 meert|9. määrt]] [[1934]] – [[27 meert|27. määrt]] [[1968]]) was nen piloot en rüümdevöärder vöär de [[luchtmacht]] van de domålige [[Sovjet-Uny]] . Hee was den eyrsten menske den as in de rüümde buten den [[dampkring]] küm, wårmed hee nen grouten trad vöär de rüümdevårderye makeden en de Sovjet-Uny nen flinken vöärsprung gavven in de [[Space Race]], den wedloup üm de rüümde. Med syn vårtüüg Vostok 1 makeden hee eyne bane üm de [[aerde]] up den [[12 april|12. april]] van [[1961]].&lt;ref&gt;{{cite web|author=Wilson, Jim |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/sts1/gagarin_anniversary.html|title=Yuri Gagarin: First Man in Space|date=2011-04-13|publisher=[[NASA]]|language=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6FbscnCVz|archivedate=2013-04-03}}&lt;/ref&gt; Dårmed wör hee nen internationalen bekendheid en kreag hee vöäle medailles en titels, sou as ''Held van de Sovjetuny'', de höygste eyre van syn land.

Gagarin wör geboren in et dörpke [[Klusjino]] by [[Gzjatsk]] (ne stad dee as later når em enöömd wör). In synen jöägd warkeden Gagarin by ne [[geterye]], by en stålbedryv in [[Ljubertsy]]. Hee güng by de luchtmacht as piloot en wör underbracht up luchtmachtbasis Luostari, körtby de [[Noorweagen|noorske]] grense, vöärdat hee med noch vyv anderen uuteköäsen wör üm rüümdevöärder te worden in et nye rüümdeprogramma van de Sovjetuny. Nå synen vlucht wör Gagarin et gesichte van de rüssiske rüümtevöärderye en underdirektöör vöär et kosmonautiske träningscentrum, wat når em vernöömd wör. Ouk wör hee in [[1962]] nen ofvaerdigden vöär de Uny-Sovjetråd en dårnå de Nationaliteitensovjet (et laeger- en höygerhuus van de Sovjets).

Vostok 1 was Gagarin syn eanigste rüümdevlucht, mär hee stünd noch inedeyld as achtervang vöär de bemanning van de [[Soyuz 1]]-missy, den as med nen doudeliken afloup dalestörteden. Dårby küm Gagarin syn måt [[Vladimir Komarov]] uut de tyd. Ümdat Gagarin den internationalen fotojungen vöär de sovjets öär rüümdesukses was, haalden se em subit van alle wyder eplande rüümdereisen. Hee kreag do träning as piloot by de Zjukovsky-ingeniöörsakademy van de luchtmacht üm gewoane vleegtüge te vlegen, wåras hee up den [[17 febrewaori|17. february]] [[1968]] vöär slaagden. Vyv weaken later, do as hee med synen leyrmeister Vladimir Seryogin in nen [[MiG-15]] [[stråljager]] vlöäg, stortten hee dale by et städke Kirzjach.

&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt;
File:1976 4569.jpg|
File:Stamp of Azerbaijan 595.jpg|
File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png|
File:RR5714-0010R.png|
File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Gagarin, Yuri}}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Ruumte]]
[[Kategorie:Politikus]]
[[Kategorie:Ruslaand]]
[[Kategorie:Sovjetuny]]</text>
      <sha1>0q6riu80419rjx5emntgc8snxkav0ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dik Wessels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31469</id>
    <revision>
      <id>333175</id>
      <parentid>321690</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5491" sha1="lk5si9hrh56rzdpunh8mpv0anoq2te1" xml:space="preserve">'''Dirk (Dik) Wessels''' ([[Riessen|Ryssen]], den [[2 april|2. april]] [[1946]] – den [[21 november|21. november]] [[2017]]) was nen twentsken underneamer.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170411054639/http://www.anjeprodukties.nl/wp-content/uploads/DiKWessels2.pdf Dik Wessels] in Bouwgigant&lt;/ref&gt;

== Leavensbeskryving ==
=== Underneamerskap ===
Dik Wessels güng in de sestiger jåren van de 19. eyw hen timmeren by Bouwbedryv Wessels, et bedryv wat syn vader Årend Wessels in [[1933]] stichted had en wat in [[1960]] med üm der by 4 man in deenst had. In [[1968]] nöm hee et van syn vader oaver. Med syn bröder [[Herman Wessels]], den as der in [[1974]] by küm, wüst hee et bedryv uut te breiden töt 1250 man in [[1990]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20171201040124/http://www.anjeprodukties.nl/redactioneel/twentevisie/herman-wessels-is-niet-langer-het-onbekende-broertje-van-dik/ Herman en Dik Wessels] in twentevisie (2001)&lt;/ref&gt;

In 1990 güng Bouwbedryv Wessels samen med [[IBB-Kondor]] wyder as [[Konder Wessels]]. In [[1997]] güng dat weader samen med de [[Köäninglike Volker Stevin]] wyder as [[Köäninglike Volker Wessels Stevin]], wat vanaf 2002 name kreag as ''VolkerWessels'', en bedryv med 120 warkmåtskappen en by mekander 16.000 man verspreid oaver meyrdere landen.&lt;ref&gt;(en) [http://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=8809448&amp;privcapId=874504 bloomberg.com] oaver Dik Wessels by VolkerWessels&lt;/ref&gt; Vöär de centen dee as Wessels der med upstreak, stichteden hee in [[1991]] de investeringsmåtskappye ''Reggeborgh''.&lt;ref&gt;[http://www.reggeborgh.nl/ websteade van de Reggeborgh Groep]&lt;/ref&gt; Reggeborgh investeerden under meyr in [[World Onnline]]. Do as dat bedryv in [[2000]] når de böärse güng, deade Wessels syne andeylen van de hande. Dat leyverden em hunderden miljonen euro's up. Vanuut datselvde Reggeborgh wör glasveselbedryv [[Reggefiber]] uperichted.

Wessels kochten in [[2003]] selv VolkerWessels weader terügge van eygene centen en haalden et van de böärse. In 2017 güng et bedryv weader når de böärse, wat weader eyns souvöäle geld upleyverden as wat et ekost had in 2003. Wessels syn vermöygen wör up sou'n 4 miljard euro eskatted, wårmed hee volgens de [[Quote 500]] de darde-rykste man van Neaderland was.&lt;ref&gt;[https://www.businessinsider.nl/dit-zijn-de-5-rijkste-families-van-nederland-volgens-de-quote-500/ Dit zijn de 5 rijkste families van Nederland, volgens de Quote 500], BusinessInsider, 2 november 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.businessinsider.nl/dik-wessels-overleden-vermogen-miljardair/ De op twee na rijkste man van Nederland is overleden – Hoe Dik Wessels miljardair werd in de bouw], BusinessInsider, 21 november 2017.&lt;/ref&gt;

=== [[FC Twente]] ===
Wessels stöäk vöäle geld in de [[enskede]]eske vootbalklub [[FC Twente]]. Syn bröder [[Herman]], meddirektöör by Volker Wessels, was noch van [[1999]] töt [[2004]] vöärsitter van de klub. In disse tyd sköälden de Wessels-bröders geldskulden kwyt wat se de klub tosköäven hadden üm spöllers te koupen.

Do as FC Twente in 2016 in geldnoud sat, trummeden Wessels nen koppel twentske underneamers up üm de klub geld te leynen, sou dat FC Twente neet failliet güng. Dårnå bleav hee sik töt synen doud nauw bemoien med et bestüür en de dagelikse afhandeling van saken.

=== Luchthaven Twente === 

In de olde luchtmachtbasis van Twente tüsken Hengelo en Enskede saggen Wessels nen investeringskans. Hee wolde der internationale lynvluchten up låten vlegen, wat in de streake vöäle geld en wark solde upleyveren. Dat plan wör teagenewarked döär de vluchthavens van [[Vluchthaven Münster/Ossenbrügge|Münster/Ossenbrügge]] en [[Vluchthaven Dortmund|Dortmund]]. Dat stöäk em. &lt;ref&gt;[https://www.rtvoost.nl/nieuws/280342/Wie-was-Dik-Wessels-Een-overzicht-van-het-leven-van-deze-markante-ondernemer RTV Oost - Wie was Dik Wessels. 21. november 2017.]&lt;/ref&gt;

=== Persoonlik ===
Wessels had töt synen doud nen nauwen emotionelen band med syn persoonlik assistente Sinie Wijnen. Hee hevt twey dochters uut en hüwelik wårvan hee vervrömd was. Hee stünd bekend as spykerhard sakenman, mär ouk as stillen geldsketer vöär sociale initiativen. Syne dochters hebbet syn vermöygen oaverenöämen en ståt nu edeyld dardes in de Quote 500.

=== Doud ===
Dik Wessels küm in november 2017 uut de tyd do as he 71 jår was. Hee was en pår dage dårvöär upenöämen in et sekenhuus, med hartklachten.&lt;ref&gt;[https://www.tubantia.nl/rijssen-holten/dik-wessels-71-overleden~aea64022/ Dik Wessels (71) overleden], Tubantia, 21 november 2017.&lt;/ref&gt; Hee had et al es eyrder an et harte had en by ne operaty 5 ümleidingen kreagen. Toch bleav hee töt synen doud rouken. Hee wör under groute belangstelling begraeven up den gemeyndeliken karkhov et Lentfert in Ryssen.

== Underskeidingen ==
In 1999 wör Dik Wessels ansteld as Officier in de Orde van Oranje-Nassau. van de gemeynde [[Ryssen-Holten]] was hee eyrebörger. 

== Uutgånde verwysingen ==
* (en) [http://www.forbes.com/profile/dik-wessels/ Forbes profiel] 
* (en) [https://web.archive.org/web/20171201034123/http://www.worldsrichpeople.com/dik-wessels.html worldsrichpeople.com]
* (en) [https://web.archive.org/web/20160304131800/http://www.leaderreport.com/dik-wessels-dutch-construction-tycoon/ leaderreport.com]

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;


{{DEFAULTSORT:Wessels, Dik}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Nederlaands oondernemmer]]</text>
      <sha1>lk5si9hrh56rzdpunh8mpv0anoq2te1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daphne Bunskoek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31471</id>
    <revision>
      <id>333170</id>
      <parentid>327271</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6281" sha1="08w8is04sd8iguqi1fy16jbur8b8ubn" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Daphne Bunskoek (2017).jpg|thumb|Daphne Bunskoek]]

'''Daphne Wilhelmina Bunskoek''' ([[Almelo]], [[22 november]] [[1973]]) is ne [[twente|twentske]] presentatrice en [[akteur|aktrice]].

==Leavensbeskryving==
Do as Bunskoek van et [[vwo]] küm, wüst see noch kats neet wat se wulde. By de universiteit van [[Reims]] volgden he en jår ne språkenstudy, güng når de [[Universiteat Tweante|Universiteit van Twente]] hen underwyskünde studeren en deade dårnå ne upleiding vöär dramaleyraar an de ''Hougeskole vöär de Kunsten'' in [[Kampen (Overiessel)|Kampen]]. By dee study must he dree månd in de leyre by Keith Johnstone, nen bekenden [[Groutbrittannie|britsken]] teaterleyraar.

Bunskoek kreag rap ne bane by ümroop [[RTV Oost]], wår as see med [[Willem Alkema]] en [[Eddy Zoëy]] et programma ''Jong Belegen'' makeden. Nå at see vöär RTV Oost en verslag makeden van [[Tooske Breugem]] uut [[Zwolle]], den as net by musiksender [[TMF Nederland|TMF]] presentatrice was wörden, vrögen se dår Bunskoek üm nen proovpresentaty te doon. Subit wör see anenöämen en presenteerden dårnå verskeidene jåren vöär TMF. Tüsken 2002 en 2005 was Bunskoek te seen by under meyr de programma's ''Ook dat nog!'', ''Ik doe alles voor jou'' en ''Goede Morgen Nederland'' van de [[KRO]].

Nå et summer van 2005 güng Bunskoek hen warken by ''[[RTL Boulevard]]'', en programma oaver bekende neaderlanders, as upvolgster van [[Beau van Erven Dorens]].&lt;ref&gt;''Daphne Bunskoek presentatrice RTL Boulevard'' - Telegraaf, 17 juni 2005&lt;/ref&gt; Ouk deade see et programma RTL Travel an mekander küren.&lt;ref&gt;[http://www.metronieuws.nl/nieuws/2005/06/bunskoek-en-fernhout-samen-bij-yorin-travel Metronieuws.nl. 'Bunskoek en Fernhout samen bij Yorin Travel'. 20 juni 2005.]&lt;/ref&gt; Wyder was see et gesichte van [[oneMen]].&lt;ref&gt;''Daphne Bunskoek het nieuwe gezicht van oneMen.org'' - De Telegraaf, 10 juli 2007&lt;/ref&gt; Teagen et eande van 2006 deade Bunskoek med an et [[BNN]]-programma ''[[Ranking the Stars (Nederland)|Ranking the Stars]]''.

In 2004 spöälden Bunskoek vöär et eyrste med in nen film, ''Feestje!''. Öär eyrste rulle in ne televisyryge was in 2005 in ''Keyzer &amp; De Boer Advocaten'', ne advokåtenryge van de KRO en NCRV. Up den 6. juni 2006 kümmen beide senders med de ankundiging at Bunskoek ginne vaste rulle meyr hebben solde in de advokåtenryge, ümdat see te druk was med ander wark.&lt;ref&gt;[http://www.nu.nl/achterklap/747930/daphne-bunskoek-stopt-met-advocatenserie.html Nu.nl. 'Daphne Bunskoek stopt met advocatenserie'. 6 juni 2006]&lt;/ref&gt; In [[2007]] spöälden Bunskoek med in de [[Tweants|twentsk]]e ryge [[Van jonge leu en oale groond]]&lt;ref&gt;''Regiosoap kijkcijferkanon'' - De Telegraaf, 19 juni 2007&lt;/ref&gt; van [[RTV Oost]], under regy van [[Johan Nijenhuis]] en [[Herman Finkers]]. Up den 17. augustus deade Bunskoek tehoupe med [[Albert Verlinde]] et afskeidsprogramma ''[[De Laatste Show (Tien)|De Laatste Show]]'' van den televisysender [[Tien (televisiezender)|Tien]] presenteren.

Ümroop RTL deaden der up 28 mei 2008 en bericht uut at Daphne Bunskoek solde stoppen med de presentaty van ''RTL Boulevard''&lt;ref&gt;[http://www.televizier.nl/nieuws/daphne-bunskoek-stopt-met-rtl-boulevard.354876.lynkx Televizier.nl. 'Daphne Bunskoek stopt met RTL Boulevard'. 28 mei 2008]&lt;/ref&gt; See had selv al verskeidene målen esegd at se lever by nen publiken ümroop wolde warken. Nå den summer vertelden Daphne Bunskoek up den 1. september in et programma ''De wereld draait door'' bekend at see an de gang güng by [[EVA TV]], de nye underneaming van [[Jooop van den Ende]] en [[Paul de Leeuw]]. In datselvde jår presenteerden see ouk vöär et eyrste med in de [[Top 2000 (Neaderland|Top 2000]].

Up den [[7 april|7. april]] van [[2009]] wör et tweyde seisoon van de komedyryge''S1NGLE'' up TV etöynd. Dårin spöälden Daphne Bunskoek de rulle van ''Esmée''. In [[2009]] begünde Bunskoek by [[BNN]]. Van den 24. augustus töt den 18. september presenteerden see up [[Net5]] en küürprogramma ''De tafel van 5'', emaked döär EVA TV.

Summer [[2011]] völ see in vöär [[Mieke van der Weij]] in et [[Radio 1 (Neaderland)|Radio 1]]-programma ''Tros Nieuwsshow''. Dat nåjår deade se samen med [[Roué Verveer]] et [[NTR]]-programma ''De Slavernij'' presenteren.

Ouk draiden see med in et 14. seisoon van ''Wie is de mol?'' up de [[AVRO]], in [[2014]]. See völ as dardes af.&lt;ref&gt;[http://www.televizier.nl/nieuws/amusement/daphne-bunskoek-uit-wie-is-de-mol.2953189.lynkx Televizier.nl. 'Daphne Bunskoek uit Wie is de Mol?'. Denise Parengkuan. 23 januari 2014.]&lt;/ref&gt; Etselvde jår had see ne rulle in de neaderlandske dramaryge ''[[Celblok H]]'', oaver de leavens van en paar vrouwlüde in ne gevangenisse.

De tweyde hälvde van [[2015]] spöälden see gastvrouwe van et küürprogramma SUUS in de tweyde ryge van de dramaryge ''De Fractie''. Et jår dårup, in [[2016]], deade Bunskoek et programma ''House Rules Holland'' van [[Net5]] presenteren.

In [[2018]] küm Bunskoek weaderümme når [[RTL 4]]. Seyd januåri van dat jår was see de nye vaste gastvrouwe van et middagprogramma 5 Uur Live.

In [[2020]] had see ne kleine rulle as fotografe Julia in de twentske film [[De beentjes van Sint-Hildegard]], van [[Herman Finkers]].

== Persoonlik ==
Van 1998 tot 2001 was see en stel med den [[Drèents|drentsken]] sanger [[Daniël Lohues]]. Töt 2004 löyp see med presentator [[Jeroen Pauw]]. Underwyl woanet see samen in  [[Amsterdam]] med musikproducent [[Wessel van Diepen]].

== Ümmeropen ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Jår
! Ümroop
! Wark
|-
| 1997-1998
| [[RTV Oost]]
| Presentatrice
|-
| 1998-2002
| [[TMF Nederland|TMF]]
| Presentatrice
|-
| 2002
| [[MTV Nederland|MTV]]
| Presentatrice
|-
| 2002-2005
| [[KRO]]
| Presentatrice
|-
| 2005-2008, 2013, 2018-heden
| [[RTL Nederland|RTL]]
| Presentatrice
|-
| 2009, 2016-2017
| [[Net5]]
| Presentatrice
|-
| 2009-2010
| [[BNN]]
| Gast-Presentatrice
|-
| 2011
| [[NTR]]
| Presentatrice
|}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

==Uutgånde verwysingen ==
* [https://www.imdb.com/name/nm1135487/ Et imdb-profil van Daphne Bunskoek]

{{DEFAULTSORT:Bunskoek, Daphne}}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Tukker]]
[[Kategorie:Nederlaandse akteur]]
[[Kategorie:Nederlaands presentator]]</text>
      <sha1>08w8is04sd8iguqi1fy16jbur8b8ubn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cuijk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31480</id>
    <revision>
      <id>333169</id>
      <parentid>320213</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1452" sha1="09igkxsulf0q1nklgd2vf3ee3qzm7zc" xml:space="preserve">{{Gemeante
| bestaandsnaam vlagge =
| bestaandsnaam woapn = Coat of arms of Cuijk.svg
| naam = Cuijk
| lokatie = LocatieCuijk
| proveensie = [[Noord-Braobant|Noordbråbant]]
| heufdplaats = Cuijk
| öppervlakte = 57,07
| öppervlakte laand = 51,16
| öppervlakte water = 5,91
| inwonners = 25.291
| doatum inwonners = 1. augustus 2020
| dichtheid = 494
| breedtegroad = 51/43/37/N  
| lengtegroad = 5/52/42/E
| verkeersoader = A73, N264 N321
| netnummer = 0485
| postkode = 5430-5437, 5439, 5443
| webstie = [http://www.cuijk.nl/ www.cuijk.nl]
}}

'''Cuijk''' ([[braobaans|bråbantsk]]: ''Kuuk'', [[nysassiske skryvwyse]]: ''Küük'') is ne vöärmålige gemeynde in de [[Nederlaand|neaderlandske]] [[provincy]] [[Noord-Braobaant|Noordbråbant]], dee in 2022 is upegåne in de gemeynde [[Land van Cuijk]]. De höyvdsteade van de nye gemeynde is [[Cuijk (dorp)|Cuijk]].&lt;ref&gt;[https://lvc.bestuurlijkeinformatie.nl/ De råd van Land van Cuijk setelt in Cuijk] &lt;/ref&gt; Der woanet 25.291 lüde up ne uppervlakde van 57,07 km². 

Andere dörpe en kernen in de gemeynde sint
* [[Sint Agatha (steade)|Sünte Agatha]]
* [[Katwijk (Noordbråbant)|Katwyk]]
* [[Beers (Noordbråbant)|Beers]]
* [[Haps]]
* [[Linden (Cuijk)|Linden]]
* [[Vianen (Noordbråbant)|Vianen]].

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Uutgånde verwysing ==
* [https://www.cuijk.nl/ Officiele gemeyndewebsteade]

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Vroggere gemaente in Noord-Braobant]]</text>
      <sha1>09igkxsulf0q1nklgd2vf3ee3qzm7zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chris Canter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31599</id>
    <revision>
      <id>333167</id>
      <parentid>331332</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T17:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="79ip07pl2zdsjf249bs5atlyr4xiuj6" xml:space="preserve">'''Chris Canter''' ([[Zwolle]], den [[4 oktober|4. oktober]] [[1980]]) is nen [[literatuur|skryver]] en [[dichtkünst|dichter]] in et [[neadersassisk]]. Van syne hande küm under meyr de verhalenbündel ''Moenen'' uut. 

In [[2006]] debuteerden Canter in et [[drèents|drentske]] literäre tydskrivt [[Roet (tiedschrift)|Roet]], med ne ümmesetting van et neagende-eywske [[Latien|latynske]] leed ''Ut quid iubes pusiole''. Twey jår dårup küm syn eyrste eygene verhaal in datselvde blad. Seyd dee tyd sint dårin med regelmåt verhalen en essays van em te leasen. Up internet swarvet twey neaderlandske verhalen van em.&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=cant007 Dbnl.nl. Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse letteren. &quot;Chris Canter&quot;.] Bekeaken up den 18. määrt 2021.&lt;/ref&gt;

Wyders warkeden hee med an ''Vueltaal. Op fietse deur Drenthe'', en böökske van et [[Drèents|drentske]] [[Huus van de Taol]], wat uutegeaven wör vanweage de start van de [[Runde van Spanje]] (de ''Vuelta'') in de Provincy [[Drenthe]]. Dårin warren verskillende handige sinnekes in neaderlandsk, drentsk en spaansk upenöämen. De spaanske oaversettingen warren van Canter.

Wat dichterye angeyt warket Canter vake tüsken verskillende språken. Hee düt vöäle oaversetten uut et engelsk in et neadersassisk, mär ouk franske en spaanske sittet der tüsken.

In 2019 küm synen verhalenbundel ''Moenen'' uut by Het Drentse Boek. By deeselvde uutgeaverye publiceerden hee in [[2023]] synen dichtbündel ''Hieltied Onbekender'', wårin as nöäst drentske oaversettingen van under meyr [[Dylan Thomas]] ouk eygen wark in drentsk, engelsk, spaansk, fransk un afrikaansk steyt. 

==Skryvstyl== 
As skryver valt Canter up döär syne bealdende, ryke wyse van uutdrukken. In al syne verhalen, of dee nu in [[Oaveryssel]] of [[Drenthe]] spöälet of wyd dårbuten, probeert hee en neadersassisk språkgevööl te leggen. Mangs sittet der verwysingen når oustneaderlandske jöägdkultuur in, sou as de [[autorodeo]], al mag hee dår gaerne van afwyken. In synen verhalenbündel ''Moenen'' (2019) kaart hee ouk gröätere tema's an, sou as upwårming van de aerde en vlüchtelingenproblematik. 

In vöäle van syne warken vervaget de grensen tüsken wat natuurlik is en wår as de fantasy et unverwachts oavernemt, mangs by et [[Franz Kafka|kafkaeske]] af. Eygentydsk is et altyd.

==Persöönlik==
Canter wör geboaren in [[Zwolle]] as söäne van nen [[Groutbrittannie|britsken]] vader en noordoaveriesselske moder. Hee brachten en grout deyl van syne jöägd döär in et kortby liggende dorp [[Ni'jlusen|Nylüsen]]. Dårnöäst hevt Canter family in [[Süüdafrika]]. Et leaverden em en stark untwikkeld gevööl vöär språken up en ouk nen houp inspiraty vöär korte verhalen. Canter küürt en skrivt selv nöäst neadersassisk ouk [[Nederlaands|neaderlandsk]], [[afrikaans]]k, [[engels]]k, [[düütsk]], [[fransk]] en [[spaansk]]. Wyders hevt hee interesse in [[däänsk]] en [[kornisk]]. Ouk sint bydragen an de neadersassiske wikipedia deyl van syne leevhebberye, wårby as hee vöärnamelik skrivt oaver literatuur.

Ouk binnen et neadersassisk weat hee nen weg tüsken verskillende drentske varianten en et [[stellingwarfs|stellingwarvsk]].

In et dagelikse leaven is Canter oaversetter van beroop en woanet in [[Madrid]].

==Uutgaves==
* ''Moenen'' (2019)
* ''Hieltied onbekender'' (2023)

==Brunnen==
*[https://www.huusvandetaol.nl/schrievers/canter-chris-1980/ Canter syn profil up de websteade van et Huus van de Taol]

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie: Schriever in 't Drèents]]
[[Kategorie: schriever in 't Sallaans]]
[[Kategorie: Dichter]]</text>
      <sha1>79ip07pl2zdsjf249bs5atlyr4xiuj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jorien ter Mors</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31610</id>
    <revision>
      <id>333204</id>
      <parentid>319799</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1422" sha1="r61p4959wrpmldh38399s40ka5spg9p" xml:space="preserve">[[Afbeelding:Jorien_ter_Mors.jpg|thumb|200px|Jorien ter Mors an et skaatsen an in 2020]]

'''Jorien ter Mors''' ([[Eanske]], den [[21 december|21. december]] [[1989]]) is ne neaderlandske [[scheuvellopen|skaatsenrydster]] en old-shorttrackster. By de Olympiske Winterspöllen van [[2014]] in et [[Ruslaand|russiske]] [[Sotsji]] wün Ter Mors ne goldene plakke up beide de 1500 meter en de plogenachtervolging in et langebaanrennen. By de Olympiske winterspöllen van [[2018]] in et [[Zuud-Korea|süüdkoreaanske]] [[Pyeongchang]] wün see ne goldene plakke up de 1000 meter in et langebaanrennen. In et [[shorttrack]]en wün see med plooggenoutes Yara van Kerkhof, Lara van Ruijven en Suzanne Schulting ne brunsene plakke en västigden see en ny wearldrekord. Döärdat de plogen van [[Volksrippebliek China|China]] en [[Kanada]] in de A-finale ne faute makeden, sköäven Ter Mors en öär koppel up når de darde steade.

Up den 23. januåry 2022 makeden Ter Mors bekend dat see solde uutskeiden med skaatsen. &lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2414178-ter-mors-zet-punt-achter-schaatscarriere-het-vuur-brandt-niet-meer-hard-genoeg NOS.nl. 'Ter Mors zet punt achter schaatscarrière: 'Het vuur brandt niet meer hard genoeg' '.] Bekeaken up 23 januåry 2022.&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Mors, Jorien ter}}
[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie: Sporter oet Oaveriessel]]
[[Kategorie: Skaatsen]]</text>
      <sha1>r61p4959wrpmldh38399s40ka5spg9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Botswana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31620</id>
    <revision>
      <id>333165</id>
      <parentid>332723</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T17:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15167" sha1="ljo4xyaqev9qg2tntjjq4hgoy11euct" xml:space="preserve">{{Laandtabel-twd
|naaminlaandssproak= Republic of Botswana &lt;br&gt;Lefatshe la Botswana&lt;br&gt;Hango yeBotswana
|naam-nds= Botswana
|vlagge= Flag_of_Botswana.svg
|naam= Botswana
|woapn= Coat of arms of Botswana.svg
|lokasie= LocationBotswana.svg
|sproaken= [[engelsk]], [[setswana]], [[kalanga]]
|heufdstad= [[Gaborone]]
|regeringsvörm= Federale republik
|religie= [[Christendom|kristelik]] (73%), [[Ateisme|ateistisk]] (20%), [[animisme|natuurgelöyve]] (6%), [[Hinduisme]], [[buddhisme]]
|pctwater= 2,7
|km2= 581.730
|dichtheid= 3,7
|inwonners=2.254.068 (Skatting van 2018)
|region= BW
|breedtegroad= 24/39.5//S
|lengtegroad= 25/54.5//E
|volksleed= &quot;Fatshe leno la rona (Tswana)&lt;br&gt;
&quot;Eseagend is uns nobele land&quot; 
|munteenheid= Pula
|valutakode= BWP
|tiedzone= GMT+2 (CAT)
|feestdag=
|tld= bw
|laandkode= BW
|tel= +267
|webstea=
|ofbeelding2=
|umskrieving2=
}}

'''Botswana''', officieel de '''Republik Botswana''' (in et [[Setswana (språke)|setswana]]: ''Lefatshe la Botswana'' en in et [[Kalanga (språke)|kalanga]]: ''Hango yeBotswana'') is en land in et süden van et wearlddeyl [[Afrika]]. Et ligt med de klokke med an [[Zimbabwe]] in et noordousten, [[Zuud-Afrika|Süüdafrika]] in et süden en süüdousten en [[Namibie]] in et westen en noorden. Botswana is vulleydig ümslöäten döär land en höyvdsakelik vlak. Souwat 70 procent van Botswana is deyl van de [[Kalahariwööste]]. Ouk hevt et noch ne slecht definieerde grense van en paar hunderd meter med et land [[Zambia]], dee anegeaven wördt döär de rivyr de [[Zambezi (rivyr)|Zambezi]]. 

Med mär sou'n 2,3 miljoon lüde is et eyne van de dünstbevolkte landen van de wearld. Ungeveyr 10 procent dårvan woanet in [[Gaborone]], de höyvdstad en gröätste stad van et land. Botswana was lange eyne van de armste landen van de wearld med in de jåren 60 van de 20. eywe noch en döärsneyde jårinkummen van de man ungeveyr €1142. Seyd dee tyd hevt sik Botswana untwikkeld töt land med en döärsneyde inkummen en eyne van de snelstgroiende [[ekonomie]]n van de wearld.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230326031142/https://www.africaportal.org/publications/consolidating-democratic-governance-in-southern-africa-botswana/ Africaportal.org. &quot;Consolidating Democratic Governance in Southern Africa: Botswana&quot;. Maundeni, Zibani. Mpabanga, Dorothy. Mfundisi, Adam. Skreaven up 1 january 2007, bekeaken up 28 mei 2020.]&lt;/ref&gt; 

Sou'n 200.000 jår terügge warren de ''[[Homo sapiens]]'' de eyrste inwoaners. De [[Tswana (volk)|Tswana]] sint en volk wat afstamt van [[Bantoesproaken|bantu]]volker dee as buren en herders rund et jår 600 vanuut et noorden up et süden an tröäken. In [[1885]] [[kolonialisme|koloniseerden]] de [[Vereynigd Köäningryk|britten]] et en röpen et uut as beskarmd gebeed under de name ''Bechuanaland''. Nå de dekolonisaty wör Bechuanaland up den [[30 september|30. september]] van [[1966]] unafhangelik as ne republik van et [[Britske Gemenebest]] en kreag de name Botswana.
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150323214332/http://www.generalknowledgefacts.com/2013/09/bechuanaland-was-former-name-of-botswana.html (Archiveerd) generalknowledgefacts.com. &quot;Bechuanaland was the former name of Botswana&quot;. Bekeaken up 20 february 2018. Archiveerd up 23. määrt 2015]&lt;/ref&gt; Seyd dee tyd is et ne republik med ofvaerdiging en stöädige en vreydige vorkesingen en stelselmåtig et laegste [[umkeuperieje|umköyperyegetal]] van Afrika seyd 1998.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180108105128/https://www.transparency.org/research/cpi/overview|archive-date=8 (Archiveerd) Transparency International. &quot;overview of CPI indices&quot;. Bekeaken up den 8. january 2018.]&lt;/ref&gt; Et is up dit ougenblik Afrika's öldste döärloupende demokraty.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/431726.stm BBC News Africa. &quot;Election for Africa's oldest democracy&quot;. news.bbc.co.uk. Bekeaken up den 13. january 2019]&lt;/ref&gt;

De ekonomy drait up [[mienbouw|mynbouw]], veyholderye en [[toerisme|turisme]]. Nen warkenden in Botswana had in [[2019]] in döärsneyde sou'n € 15.129,76 to besteaden.&lt;ref&gt;[https://tradingeconomics.com/botswana/gdp-per-capita-ppp Tradingeconomics.com. &quot;Botswana GDP per capita PPP.&quot;] Bekeaken up den 31. määrt 2021.]&lt;/ref&gt; Dat is eyne van höygste cyfers van Afrika.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210109202201/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana The World Factbook. &quot;Botswana&quot;. Central Intelligence Agency (2014). Bekeaken up 16 april 2014.]&lt;/ref&gt; Et houge [[bruto binnenlaands produkt|BBP]] (wat skattet et up dree nå höygste van Afrika) sorget dat et land ne redelik houge leavensstandaard hevt en de höygste untwikkelingsindeks van [[sahara|subsaharaansk]] Afrika.&lt;ref&gt;[http://www.nationsonline.org/oneworld/GNI_PPP_of_countries.htm Gross national income (GNI) – Nations Online Project] Nationsonline.org. Bekeaken up 27 October 2016.]&lt;/ref&gt;

Botswana is lid van de [[Afrikaanske Uny]], de [[Südelik-Afrikaanske Untwikkelingsgemeenskap]], et britske Gemenebest en de Vor[[Verenigde Nasies|eynigde Natys]]. Et land hevt swår to lyden ehad under nen uutbraak van [[HIV/AIDS]]. Undanks de vorholdingswys good spreide behandelingen en vöärlichting oaver wat de lüde der an künnet doon üm et to vöärkummen, steyg et antal lüde med AIDS van 290.000 in 2005 töt 320.000 in 2013.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160620173755/http://files.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2014/unaids_gap_report_en.pdf (Archiveerden PDF) &quot;The Gap Report&quot;. UN AIDS, Geneve (2014) Bekeaken up 21 juni 2016.]&lt;/ref&gt;. Med 20% van de inwoaners besmetted hevt Botswana de darde-höygste besmettingsgråd.

==Name==
De name kümt van ''batswana'' wat ''Land van de Tswana'' bedüdet. Dårmed wist et up de gröätste grup inwoaners van et land.

==Landsbeskryving==
Wat uppervlakde angeyt (581,730 km²) is Botswana ungeveyr eaven grout as [[Fraankriek|Frankryk]] of [[Madagaskar]]. Botswana is vöärnamelik vlak en 70% is underdeyl van de [[Kalahari]]wööste. In et noordwesten ligt de [[Okavangodelta]], in et noorden de soltpanne van [[Makgadikgadi]]. Et land wördt deyls döärsneyden döär de [[Limpopo]]-rivyr, en de  [[Notwane]], [[Bonwapitse]], [[Mahalapye]], [[Lotsane]] en [[Motloutse]] mundet der in uut.

===Planten en deers===
Nöäst de rivyrbedden en wööste hevt Botswana ouk grasland en [[savanne]], wåras [[gnu]] en [[antilope]]n leavet. Botswana hevt eyne van de gröätste grupen [[Afrikaansken Wilden Hund|afrikaanske wilde hünde]]. In [[Nationaalpark Chobe]] woant de groute grup [[Afrikaansken Olifant|afrikaanske olifanten]] van de wearld. Et park beslöt ne vlakde van ungeveyr 11.000 km² en der leavet sou'n 350 voagelsoarten. Ouk sint der parken vöär de beskarming van den [[nöäshoorn]] en den [[flamingo]].

===Miljööproblemen===
Et land hevt slim last van verdröyging en verwöösting. Dat wördt deyls verhülpen döär depe brunnen te slån. Uppervlaktewater hevt Botswana håste neet en minder as 5% van de landbouw kan geworden med wat der an reagen valt. De rest van de 95% van de landbouwinkumsten kümt uut veyholderye. Dat lätste geyt noch up de ölderwetske wyse van deylde weidegrunden wårby as vey vry rundlöpt en allens kaalvreat, wat de verdröyging en grunderosy noch slimmer maket. Mär ümdat der töt nu to good geld verdeend wördt med veyholden wordt de veystapels enkel grötter en grötter. Et botswaanske busk- en landskapsbeheyr is begünnen üm verskillende inheymske büsken weader terügge to planten in gemeenskappen in Kgalagadi-süüd, Kweneng-noord en Boteti.

Årmode is volgens et Ontwikkelingsprogramma van de Voreynigde Natys (UNDP) achterliggende probleem by de uutbüting van grundstoffen. Üm dat teagen to gån is de UNDP gangs üm gemeenskappelike grundbeheyrsprojekten up te starten.

== Regeyring ==
Botswana hevt de öldste demokratiske grundwet van Afrika. Dee regeyringsförm is republik, wårby den regeyringsleider medeyne ståtshöyvd is. Hee wördt eköäsen döär et botswaanske parlement, dee as döär volksverkesingen wördt samensteld. Seyd de unafhangelikheid van Botswana is de Botswaanske Demokratiske Partye de gröätste partye van et land. Den hüdigen president is [[Mokgweetsi Masisi]].

Up de lyste van umkoupbårheid steyt Botswana net achter [[Portugal]] en [[Süüdkorea]]. Dårmed is et et minst korrupte land van Afrika.

=== Leager ===
Et botswaanske leager, de Botswana Defence Force (BDF) besteyt seyd 1977. Botswana hevt sou'n 60.000 suldåten. De meysten sint upeleided döär de [[Verienigde Staoten van Amerika|Voreynigde Ståten]]. Döär untwikkelingen in med name Süüdafrika is et leager vöäral gangs üm ströypers teagen te gån en tränen vöär butenlandske vreydesmissys.

=== Menskenrechten ===
Et  inheymske [[Khoisan (volk)|San]]-volk, dat noch up de olde nomadiske wyse leavden, is teagen öären wil van öär land ehaald en in reservaten underbracht. Üm dat sou wyd te krygen möägen see gin water tappen en stünden der houge bootes up de jagd (öäre vöärnaamste wyse üm an eaten to kummen). Öäre grunden leaden in et gröätste [[Diamant|diamantengebeed]] van de wearld. De regeyring untkent dat et dårmed to maken hevt en bewäärt dat et ne wildbeskarmingsmåtregel was, al leavet de san al dusenden jåren in duursame vorholding med de natuur. In de reservaten is håste gin wark vöär et volk. Vöäle san sint dårdöär an de drank verslaavd eraked.

Seyd 11 juni 2019 is [[homoseksualiteit]] neet meyr strafbår in Botswana. Et land hevt noch wal den [[doudsstraf]]. 

=== Bestüürlike indeyling ===
Botswana besteyt uut teen distrikte:

* [[Southern District (Botswana)|Southern District]]
* [[South-East District (Botswana)|South-East District]]
* [[Kweneng District]]
* [[Kgatleng District]]
* [[Central District (Botswana)|Central District]]
* [[North-East District (Botswana)|North-East District]]
* [[Ngamiland District]]
* [[Kgalagadi District]]
* [[Chobe District]]
* [[Ghanzi District]]

== Ekonomy ==
Seyd de unafhangelikheid in 1966 is Botswana eyne van de rapst groiende ekonomien van de wearld. In de vyvtiger jåren must nen döärsneyde botswaneesk sik redden med ummerekkend €1142 in et jår. Dat groiden når € 15.129,76 in 2019. Dårmed hevt et ne vorgelykbåre leavensstandaard med [[Mexiko]]. Et land hevt sat grundstoffen, wårvan as se de upbrengsten med kloke investeringen in öäre tokumst stöäken. et land hevt souwat gin skulden in et butenland. Der is grout vertrouwen in de grundwet en de nåleaving der van, wårdöär der en seaker handelsklimaat besteyt.

Butenlandske bedryve sint welkum, mär in wat sektoren kryget binnenlandske bedryve vöärrang.

=== Energy ===
Botswana sit up ne groute vöärråd koalstof, wat töt vöär kort noch de eanigste brunne vöär energyupwekking was. Petröäly gevt et der neet, mär wördt importeerd uut Süüdafrika. Et land is slim interesseerd eraked in vernybåre energybrunnen en hevt inmiddels en plan klår vöär investeringen in wind-, sünne- en biomassaenergy. Öäly is der neet evündden, mär eyn bedryv is gangs te kyken of der metaan uut koalstof etrökken kan worden.

=== Financien ===
Botswana hevt en fråi oapen bankbeleid. Underneamers künnet sat geld krygen üm en bedryv up te setten.

=== Edelsteynder en -metalen ===
Et Ministery van Mynbouw en Mineraalwinning, Gröne Technology en Energybehold höldt cyfers by oaver de winning van edelsteynder en edelmetalen. Et gröätste diamantmynbedryv, Debswana, is vöär 50% ståtsbesit. De mineralenhandel leyvert de ståt sou'n 40% van alle inkumsten. In 2007 wör der [[uranium]] evünden. Verskillende mynbouwers hebbet et höyvdkantoor in Botswana. Ouk wördt der regelmåtig söcht når [[gold]], [[kopper]], [[diamanten]] en öäly. Up sorgen dat de diamantvöärråd med sou'n 20 jår uutpütted is, hevt de regeyring beslöäten wat te doon an de swåre afhangelikheid van diamanten.

Botswana's Orapa-myne is de gröätste diamantmyne van de wearld. In 2013 wör der sou'n € 1,2 miljard an diamanten når boaven ehaald.

==Lüde==
In Botswana woanet meyrere volker samen. Med 79% is et oavergroute andeyl de [[Tswana (volk)|tswana]]. De tweyde grup sint de [[kalanga (volk)|kalanga]], med 11%. Dårnå gevt et noch de san (basarwa), med 3%. De oaverige 7% sint blanke botswanesen en [[india]]ers. Seyd verslechterde ekonomiske umstandigheiden in [[Zimbabwe]] kummet der ouk alvoordan meyr zimbabwanen up Botswana an.

De vyv gröätste städen sint:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+De 5 botswaanske städen med meyr as 50.000 inwoaners
!
!Name
!Inwoaners
|-
|1
|[[Gaborone]]
|227.333
|-
|2
|[[Francistown]]
|100.079
|-
|3
|[[Molepolole]]
|67.598
|-
|4
|[[Maun]]
|55.784
|-
|5
|[[Mogoditshane]]
|57.637
|}

===språken===
[[Engels]]k is de nationale språke. Et oavergroute deyl van de lüde spreakt ouk [[Setswana]], ne bantuspråke. Andere språken in Botswana sint under meyr kalanga (sekalanga), [[sarwa]] (sesarwa), [[ndebele]], [[kgalagadi]], [[tswapong]], [[!Xóõ]], [[yeyi]], en in wat deylen, [[afrikaans]]k.

=== Gelöyv ===
Ungeveyr 77% van de lüde sint [[Christendom|kristelik]], en dan vöärnamelik [[Protestantisme|protestantsk]]. De tweyde-gröytste grup sint de neet-gelöyvigen, med 20%. Wyders gevt et noch nen handvul [[Islam|moslims]], [[Hinduisme|hindus]] en [[bahá'i]]. De oaverige grup is [[Animisme|animistisk]] en gelöyvt in buskgeysten.

== Kultuur ==
De name ''setswana'' wördt gebruked üm to vorwysen når beide de språke en kultuur van Botswana, selvs as et geyt üm andere stammen binnen et land. Üm mekander tyd van den dag te geaven hebbet de meyste stammen sou öäre eygene gebruken, mär de meysten gebruket en dreewegs handensküdden. Et algemeyn gebrukede woord vöär 'hallo' is 'dumelang'. By vöärname geböärtenissen künnet de vrouwlüde öäre gevölens van blydskap of upwinding låten blyken med julen.

===Skryverye en film===
Skryverye in Botswana geyt sou'n 20.000 jår weaderümme når de eyrste menskelike rotsteykeningen, med name in de höävels van [[Tsodilo]]. Groute hüdigendaagse skryvers sint under meyr [[Bessie Head]], geboaren in Süüdafrika mär öär heyle leaven in Botswana woand, [[Andrew Sesinyi]], [[Barolong Seboni]], Unity Dow, Galesiti Baruti, Caitlin Davies, Lauri Kubuetsile, Albert Malikongwa, Toro Mositi en Moteane Melamu.

Den internationaal bekenden film ''The Gods Must be Crazy'' uut 1980 is deyls in Botswana upenöämen, net as [[The Walt Disney Company|Disney's]] ''Whispers: An Elephant's Tale'' wårin as [[Hollywood]]steare [[Angela Basset]] medspöält.

===Media===
Der sint vyv televisystations in Botswana, wårvan eyne ståtsümroop (Botswana TV). Wyders sint dat Now TV, Khuduga HD, Maru TV en EBotswana. 

Der sint vyv lokale radiostations: RB1, RB2, Duma FM, Gabz FM, en Yarona FM. Wyders hevt et land darteen kranten: Mmegi, Sunday Standard, The Telegraph, Business Weekly, The Botswana Gazette, The Voice, The Guardian, Echo, Botswana People's Daily, DailyNews, Tswana Times, Weekend Post, en The Monitor.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie:Botswana| ]]</text>
      <sha1>ljo4xyaqev9qg2tntjjq4hgoy11euct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robin Page</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31636</id>
    <revision>
      <id>333254</id>
      <parentid>325352</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2139" sha1="k7pzrnujena2zudich66i0dtvw1io6f" xml:space="preserve">'''Robin Frederick Page''' ([[Londen]], [[2 november]] [[1932]] – [[Canada]], [[12 mei]] [[2015]])&lt;ref name=&quot;Guard&quot;&gt;[https://www.theguardian.com/artanddesign/2015/jun/03/robin-page Robin Page obituary, The Guardian (London, England). 3 juni, 2015]&lt;/ref&gt; waar ain Brits-Canadees konstschilder en baildhaauwer. As perfesser waar 'e verbonden aan verschaidene Duutse academies veur de konsten.

Page roakte bekend as ain van de veurmannen van konstbeweegen [[Fluxus]] en waar oprichter van kunstbeweegen [[Jape Art]]. Hai waarkte onder aigen noam, moar ook onder 't [[pseudoniem]] '''Bluebeard''' (''Blaauwboard''). As konstenoar haar Page n beulde talenten: hai was onder aandern [[cartoon]]ist, muzikaant, konstschilder, staindrokker, baildhaauwer en podiumkonstenoar. Zien waark wordt vailal kenmerkt deur [[absurdisme]] en [[satire]], woarbie mit noame de konstwaereld (en nait in leste stee de konstenoar zullen) op hak nomen wordt. Ondaanks t grote vakmanschap van zien waark en dailnoame aan [[Documenta]] - de wichtigste tentoonstellen van haidendoagse baildende konst op eerd - kreeg Page tiedens zien laiven anders nooit volledige erkennen veur zien waark. Woar hai wel erkennen veur kreeg waar zien invloud op meziek. Hai wordt zain as groundlegger van 't ''guitar smashing'' in de popmeziek.

Tiedens zien laiven exposeerde Page veurnoamelk in West-Europa. Doar trad e t maiste op. Waarkens van Page moaken dail oet van de verzoameln van onder aandere de [[Kunsthalle Bremen]], [[Museum Abteiberg]]&lt;ref&gt;[https://www.kulturstiftung.de/im-fluxus-luxus/ Erwerbungsförderung Im Fluxus-Luxus.] (ophoald op 19 jan 2020)&lt;/ref&gt;, de [[Staatsgalerie Stuttgart]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210410100630/https://www.staatsgalerie.de/en/exhibitions/review/to-the-museum-of-modern-dreams-artistic-concepts-of-the-1960s-to-the-1980s.html ''To the Museum of Modern Dreams. Artistic Concepts of the 1960s to the 1980s.'' Op: www.staatsgalerie.de] (ophoald op 3 jan 2020)&lt;/ref&gt; en de [[Austrian Ludwig Foundation for Art and Science]].

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Bieldend keunstenaor]]</text>
      <sha1>k7pzrnujena2zudich66i0dtvw1io6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Casino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31944</id>
    <revision>
      <id>333166</id>
      <parentid>332419</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T17:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2852" sha1="68b7uutms3c66ym4w9syfu7kqcqn8am" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Marina_Bay_Sands_in_the_evening_-_20101120.jpg|right|thumb|300px|[[Marina Bay Sands]], een casino en dieverdaotsiecomplex in Singapore det in 2010 de deuren lösdeu]]
[[Ofbeelding:Roulette_in_Las_Vegas.jpg|right|thumb|Een roulettetaofel in [[Las Vegas]]]]

Een '''casino''' ([[Italiaans]] veur 'klein huus') is een uutgaonsgelegenheid veur bepaolde soorten [[kaansspöl|gokkerije]]. Casino's bint nogal ies ecombineerd mit een hotel, een restaurant, winkels enzowieder. Sommige casino's biedt ok vermaak zoas [[stand-upcomedy]] en live-meziek.&lt;ref&gt;Thompson, William N. (2015). ''[https://books.google.nl/books?id=QAI9BgAAQBAJ&amp;q=casino+word+italian+casa+villa&amp;pg=PA43&amp;redir_esc=y Gambling in America: An Encyclopedia of History, Issues, and Society]''. p. 43. ISBN &lt;bdi&gt;9781610699808&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20230415153839/https://www.oed.com/start;jsessionid=CD8208B7751DF39461AFC306C0C0E256?authRejection=true&amp;url=%2Fsearch%3FsearchType%3Ddictionary%26q%3DCasino Casino]&quot;. ''Oxford English Dictionary'' (Online ed.). Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

==Soortementen spöl==
Bezukers van casino's kunt winst of verlies maken deur geld in te zetten op spöllen as [[roulette]], [[blackjack]], [[baccarat]], [[poker]] en [[craps]], of deur te speulen op [[gokautomaat|fruitmesienes]] en automaten veur beveurbield [[videopoker]]. Waj in casino's viendt, bint kaansspöllen: oj wint of verliest, hangt dervanof oj gelok hebt. Bij sommige spöllen is daornaost ok de knieftigheid van de speuler van invloed.

Hoe dan ok bint zokse spöllen winstgevend veur 't casino, umdet klaanten statistisch eziene meer geld kwietraakt as wint (beveurbield bij roulette of craps), en deurdet 't casino een part krig as klaanten tegen mekare speult (beveurbield bij poker en baccarat).

==Wetgeving==
Casino's wördt deur aoverheden ereguleerd en econtroleerd, en ie magt der allennig in aj meerderjaorig bint. Vanwege 't risico op [[gokverslaving]] bint der vake aordig strenge wettelijke maotriegels, zoas een maximuminzet, vrogge slutingstieden of beparking van 't antal casino's in een bepaold rechtsgebied. Vaoke magt de inwonners van 't land of de stie zölf 't casino nie in; 't idee is dat rieke leu van buten geld in de beurze brengt en dat 't casino nie z'n eigen börgers armer mut maken. De casino's zölf schrieft soms veur hoe of de kleraozie van bezukers mut wezen.

Der bint steden die, dankzij vrijere plaatselijke wetgeving, bekendstaot um heur casino's. Lu reist der henne veur de gokkerije (goktoerisme) en/of veur de sfeer daorumhenne. Veurbielden bint [[Macau]], [[Monte Carlo]], [[Atlantic City]] en [[Las Vegas]].

{{Dia|Dit artikel is eschreven in 't [[Zuudwest-Drèents]].}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Drèents artikel]]
[[Kategorie:Amusement]]
[[Kategorie:Ontspanning]]
[[Kategorie:Spel]]</text>
      <sha1>68b7uutms3c66ym4w9syfu7kqcqn8am</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pluto (dwargplaneet)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32440</id>
    <revision>
      <id>333248</id>
      <parentid>327612</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2165" sha1="8x043xgzmbq5w6mnbu381yxd2s0rpu5" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Pluto in True Color - High-Res.jpg|thumb|'t Noordelijk halfrond van Pluto in waore kleuren, in 2015 op de kiek ezet deur de [[NASA]]]]
'''Pluto''' (symbolen: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22  |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}&lt;/ref&gt; en [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]&lt;ref&gt;{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}&lt;/ref&gt;) is een [[dwargplaneet]] in de [[Kupergördel]] (een dikke bulte groes van stien en ies achter [[Neptunus (planeet)|Neptunus]], in de op ien nao butenste contrei van 't [[zunnesysteem|zunnestelsel]]). De dwargplaneet krig zien name van de Romeinse god van de onderwereld, [[Pluto (mythologie)|Pluto]].

Pluto wördden in 1930 opemarkt deur de Amerikaanse steernskundige [[Clyde Tombaugh]] en stund töt 2006 te boek as de negende planeet. In det jaor klassificeerde de [[Internationale Astronomische Unie]] Pluto as een dwargplaneet: der waren ja nog wiedere objecten van vergeliekbere grootte ontdekt in de Kupergördel en in de [[verstreide schieve]]. In de catalogus van [[planeetachtige|planeetachtigen]] vien ie Pluto onder nummer 134340.

De slim [[excentriciteit (astronomie)|excentrische]] (van een cirkel ofwiekende) [[bane (hemellichem)|bane]] van Pluto lig veur een groot diel buten die van Neptunus. Pluto döt der 248 jaor aover um um de zunne henne te dreien, en lig daor gemiddeld haoste veertigmaol zo wied vanof as de [[Eerde (planeet)|Eerde]].

Pluto hef vief maonen. De grootste daorvan, [[Charon (maone)|Charon]], hef zoveule massa det Pluto en Charon rond een mandielig zwaortepunte dreit det buten 't oppervlak van Pluto zölf lig. Daorumme bint der goenend die de beide hemellichamen ziet as een [[dubbelplaneet|dubbel-dwargplaneet]].

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Dia|Dit artikel is eschreven in 't [[Zuudwest-Drèents]].}}

[[Kategorie:Drèents artikel]]
[[Kategorie:Planeetachtige]]</text>
      <sha1>8x043xgzmbq5w6mnbu381yxd2s0rpu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ilse Warringa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32724</id>
    <revision>
      <id>333342</id>
      <parentid>331204</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T01:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>333342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8507" sha1="on0us62rjdlw3gsoexm1cigkbgyamyr" xml:space="preserve">[[Bestaand:Ilse Warringa (2018).jpg|thumb|250px|Ilse Warringa (2018)]]

'''Ilse Warringa''' ([[Dalsen|Dalfsen]], den [[1. juni|1 juni]] [[1975]]) is ne [[Nederlaand|neaderlandske]] [[akteur|aktrice]] en [[stemaktöör|stemaktrice]].

== Leaven ==
Warringa kümt uut et [[oaveryssel]]ske Dalsen en dee opgroien med [[Nederlaands|neaderlandsk]] en [[Sallaands|sallandsk]]. See döärlöyp ne upleiding sang- en kunsten by [[artEZ]] Hougeskole vöär de kunsten in [[Zwolle]]. Dår küm see in [[1998]] af as drama-underwyseresse. See begünde by et toneelspül [[Stella Den Haag]]. In [[2004]] hülp see med Lies Visschedijk en Marije Gubbels ne eygene toneelgrup under den name ''Bloody Mary'' in de beyne. Dårmed makeden see verskeidene vöärstellingen, sou as ''Visnijd'' (2006), ''Hol'' (2008), ''Fok'' (2009), ''Broeders en zusters'' (2011), ''Schraap'' (2012), ''Paren'' (2014) en ''Selma &amp; Louise'' (2015) baseerd up ''[[Thelma &amp; Louise]]''.

Vöär de [[NTR]] draiden see vanaf [[2005]] med an ''[[Het Klokhuis]]'' (ne neaderlandske underwysende kinderryge) en ne ryge komiske underwysende televisyryges ''[[Welkom in de Gouden Eeuw]]'', ''[[Welkom in de IJzeren Eeuw]]'', ''[[Welkom bij de Romeinen]]'' en ''[[Welkom in de jaren 60]]''.

In 2006 spröäk see vöär et eyrst ne teykenfilmryge in: ''[[Winx Club]]'' van [[Nickelodeon (televisysender)|Nickelodeon]]. Ouk deade see med in verskillende televisyryges sou as ''[[Budget TV]]'', ''[[Mag ik u kussen? (Nederland)|Mag ik u kussen?]]'' en ''[[De Grote Improvisatieshow]]''.

2012 spöälden see ''Hanna'' in de [[oaveryssel]]sk [[neadersassisk]]e lachryge [[Groote Markt 30]], ne rulle in et [[sallandsk]].

In 2014 was see by [[De Slimste Mens]].

In 2018 spöälden Warringa eyne van de höyvdrullen (juf Ank) in de [[NPO 3]]-lachryge ''[[De Luizenmoeder]]'', dee as see selv skreav med [[Diederik Ebbinge]]. Augustus van datselvde jår was see [[gastrulle|kort te seen]] in ''[[De Film van Dylan Haegens]]''. Seyd 2018 is Warringa te seen in de [[persiflage|spotryge]] ''[[De TV Kantine]]''. Dår haalden hee der under meyr [[Ilse DeLange]] en [[Heleen van Royen]] döär.&lt;ref&gt;Telegraaf.nl. [https://web.archive.org/web/20211018183254/https://www.telegraaf.nl/entertainment/3370506/nieuwe-persiflages-in-de-tv-kantine ''Nieuwe persiflages in De TV Kantine.''] Bekeaken up 7 april 2019. Skreaven up 30 määrt 2019.&lt;/ref&gt;

== Pryse en anwysingen ==
*2018: [[Gouden Kalf (filmprijs)|Golden Kalf vöär de Beste aktrice in televisydrama]] vöär öäre rulle as Juf Ank in de hit-ryge ''De Luizenmoeder''&lt;ref&gt;Rtlboulevard.nl. [https://web.archive.org/web/20181012054054/https://www.rtlboulevard.nl/sport/voetbal/artikel/4441441/juf-ank-uit-luizenmoeder-wint-gouden-kalf &quot;Juf Ank uit Luizenmoeder wint Gouden Kalf.&quot;] Bekeaken up 12 oktober 2018. Skreaven up 5 oktober 2018.&lt;/ref&gt; 
*2018: [[Gouden Televizier-Ring Gala|Silverne Televiziersteare beste aktrice]] vöär deeselvde rulle.&lt;ref&gt;Televizier.nl. [https://web.archive.org/web/20181012054210/https://www.televizier.nl/televizier-ring/ilse-warringa-wint-zilveren-televizier-ster-acteur-actrice &quot;Ilse Warringa wint Zilveren Televizier-ster Acteur/Actrice&quot;]. Bekeaken up 12 oktober 2018. Skreaven up 11 oktober 2018.&lt;/ref&gt;
*2018: [[Opzij Top 100]] meyst invloodryke vrouwe van Neaderland in de kategorye Kultuur.&lt;ref&gt;Parool.nl [https://www.parool.nl/kunst-en-media/opzij-ilse-warringa-invloedrijkste-vrouw-in-cultuur~a4612863/ &quot;Opzij: Ilse Warringa invloedrijkste vrouw in cultuur&quot;]. Bekeaken up 19 december 2018. Skreaven up 11 december 2018.&lt;/ref&gt;

== Filmryge ==
=== Films ===
* 2011: ''[[Webcam (film)|Webcam]]'' as vrouwe in kafee
* 2016: ''[[Rokjesdag (film)|Rokjesdag]]'' as receptioniste
* 2016: ''[[Onze Jongens]]'' as Monique
* 2017: ''[[Ron Goossens, Low Budget Stuntman]]'' as Jolanda
* 2017: ''[[Coco (film)|Coco]]'' as Mamá Imelda &lt;small&gt;(Nederlandske versy)&lt;/small&gt;
* 2017: ''[[Gek van geluk]]'' as bakkersvrouwe Chantal
* 2018: ''[[Hotel Transylvania 3]]'' as Kapitein Ericka &lt;small&gt;(Nederlandske versy)&lt;/small&gt;
* 2018: ''[[De Film van Dylan Haegens]]'' as Gerry
* 2018: ''[[The Grinch (2018)|The Grinch]]'' as Donna Lou &lt;small&gt;(Nederlandske versy)&lt;/small&gt;
* 2018: ''[[Superjuffie]]'' as kat (stem) 
* 2018: ''[[Heinz (strip)#Verfilming|Heinz]]'' as Dolly
* 2019: ''[[Het irritante eiland]]'' as Wilma 
* 2019: ''[[Hiernamaals (film)|Hiernamaals]]'' as tante Merie 
* 2020: ''[[Kruimeltje en de strijd om de goudmijn]]'' as Trix
* 2020: ''[[De piraten van hiernaast]]'' as intercedent
*2021: Luizenmoeder - De film as juf Ank 

=== Televisieseries ===
* 2006-2015: ''[[Winx Club]]'' as Icy &lt;small&gt;(Nederlandske versy)&lt;/small&gt;
* 2007-2012: ''[[iCarly]]'' as Miss Briggs en nog andere rullen &lt;small&gt;(Nederlandske versy)&lt;/small&gt;
* 2010: ''[[Victorious]]'' Verskillende rullen &lt;small&gt;(Nederlandske versy)&lt;/small&gt;
* 2011-2016, 2020: ''[[Toren C]]'' in verskillende rullen
* 2012: ''[[De Groote Markt 30]]'' as Hanna
* 2012: ''[[Welkom in de Gouden Eeuw]]'' in verskillende rullen
* 2014: ''[[A'dam - E.V.A.]]'' als Dorien Kloosterboer
* 2014: ''[[Welkom bij de Romeinen]]'' in verskillende rullen &lt;small&gt;(6 afleveringen)&lt;/small&gt;
* 2014-heden: ''[[Het Klokhuis]]'' verskillende rullen
* 2015: ''[[Violetta (Disney)|Violetta]]'' as Priscilla Ferro &lt;small&gt;(Nederlandske versy)&lt;/small&gt;
* 2015: ''[[Het geheim van Eyck]]'' as Dr. Mosselman &lt;small&gt;(40 afleyveringen)&lt;/small&gt;
* 2016: '' [[La Famiglia (televisieserie)|La Famiglia]]'' as nåbervrouwe van de familie 
* 2016: ''[[Familie Kruys]]'' as kassière 
* 2017: ''[[B.A.B.S.]]'' as moder van Tessa
* 2017: ''[[DuckTales (televisyryge uut 2017)]]'' as Zwarte Magica
* 2017: ''[[Vechtershart]]''
* 2017: ''[[Soof: een nieuw begin]]'' as moder van Sterre
* 2018-2019: ''[[De Luizenmoeder]]'' as Juf Ank&lt;ref&gt;Ad.nl. Alice van Eijk. [https://www.ad.nl/tv-en-radio/juf-ank-heerlijk-om-alles-te-zeggen-waarvan-politiek-correct-nederland-op-tilt-slaat~a476acde/ &quot;Juf Ank: Heerlijk om alles te zeggen waarvan politiek correct Nederland op tilt slaat.&quot;] Bekeaken up den 23. january 2018. Skreaven up den 22. january 2018.&lt;/ref&gt; Bekround med [[Gouden Kalf (filmprijs)|Golden Kalf Beste Aktrice Televisydrama 2018]]
* 2018-heden: ''[[De TV Kantine]]'' in verskillende rullen sou as [[Ilse DeLange]], [[Heleen van Royen]] en [[Marije Knevel]].
* 2018: ''[[Foute Vrienden (RTL)|Foute Vriendinnen]]'' as öärselv
* 2018: ''[[Welkom in de 80-jarige Oorlog]]'' in verskillende rullen 
* 2020-heden: ''[[Nieuw zeer]]'' in verskillende rullen 
* 2020: ''Barrie Barista En Het Einde Der Tijden'' as Fleur
* 2021: ''[[De TV Kantine#De Casting Kantine|De Casting Kantine]]'' as [[Ilse DeLange]]

===[[Videospel]]len===
*2015: ''[[Disney Infinity|Disney Infinity 3.0]]'' as Ramsey

== Teater ==
* 1999: ''Ontz''
* 1999: ''De passie van Lucas''
* 1999: ''Joris en de draak''
* 2000: ''No Milk Today''
* 2001: ''Feest!''
* 2002: ''Paardenbrokken''
* 2002: ''Het jaar van de haas''
* 2003: ''Assepoes''
* 2005: ''Minority-people''
* 2005: ''Waarom vloog je van ons heen in je jetplane?''
* 2005: ''Maison Belge''
* 2005: ''De nieuwen''
* 2006: ''De hik op zaterdag''
* 2006: ''Visnijd''
* 2007: ''De hompelaar''
* 2007: ''In de nesten''
* 2008: ''Hol''
* 2008: ''Geen bijen geen fruit''
* 2008: ''De koning en de rest''
* 2009: ''Fok''
* 2010: ''Shaffy voor kinderen''
* 2010: ''Nest''
* 2010: ''A Christmas Carol''
* 2011: ''De grote improvisatie show'' (med [[Tijl Beckand]] en [[Ruben van der Meer]])
* 2011: ''Broeders en zusters''
* 2012: ''Een engel met vieze voeten''
* 2012: ''Schraap''
* 2013: ''Nest, tafel en bed''
* 2013: ''Vuil water''
* 2013: ''Tijl Uilenspiegel''
* 2013: ''De postbode en de engel''
* 2014: ''Paren''
* 2014: ''Sissi''
* 2015: ''Selma &amp; Louise''
* 2015: ''Paartjes'' (met Niek Barendsen)
* 2016: ''Mariken''
* 2016: ''Popje hou je muil''
* 2019: ''Single Camping'' (med u.a. [[Tjitske Reidinga]] en [[Rop Verheijen]])
* 2019: ''[[The Christmas Show|The Christmas Show: Doornroosje en de Kerstprins]]'' (med u.a. [[Famke Louise]] en [[Buddy Vedder]])&lt;ref&gt;Telegraaf.nl. [https://web.archive.org/web/20211018183254/https://www.telegraaf.nl/entertainment/470043018/ilse-warringa-en-tim-douwsma-in-the-christmas-show &quot;Ilse Warringa en Tim Douwsma in The Christmas Show&quot;]. Bekeaken up 12 september 2019. Skreaven up 12 september 2019.&lt;/ref&gt;

== Referensies ==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Warringa, Ilse}}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Nederlaandse akteur]]
[[Kategorie:Tenielspeuler]]
[[Kategorie:Nedersaksiese leu]]</text>
      <sha1>on0us62rjdlw3gsoexm1cigkbgyamyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Persepolis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33013</id>
    <revision>
      <id>333247</id>
      <parentid>327825</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7603" sha1="a1humcqrkwn41hwy7xj4clgmsr75krh" xml:space="preserve">[[Bestaand:Gate_of_All_Nations%2C_Persepolis.jpg|thumb|200px|Oaverblyvselen van de Poarte van alle landen in Persepolis]]
[[Bestaand:Persepolis_east_side_at_spring.jpg|thumb|200px|As de meyste städen in dee tyd wör Persepolis (deyls) up ne künstmåtig anelegde verhöyging ebouwd]]

'''Persepolis''' ([[oldpersisk]]: 𐎱𐎠𐎼𐎿 (Parsa), [[nypersisk]]: تخت جمشید, transkribeerd ''Tacht-e Djamsjīd'', de trone van [[Jamshid]]) was de ceremoniäle höyvdstad van et [[Achaemenidenryk]] (tüsken 550 en 330 v.K.). Et ligt up de vlakte van [[Marvdasjt]], ineslöäten döär de [[bargen van Zagros]] in [[Iran]]. Et hüdigendaagse [[Sjiras]] ligt up ungeväär 60 km up et süüdwesten van de oaverblyvselen van Persepolis. De öldste oaverblyvselen van Persepolis gåt weaderümme töt 515 v.K. Et is en vöärbeald van [[Achaemenidiske architektuur]]. [[UNESCO]] verklården Persepolis [[Wearldarvgoodlyste|wearldarvgood]] in [[1979]].

Et spül steyt houge up en ummüürd platform, med vyv &quot;paleisen&quot; of hallen van verskillende grötte en ryk versyrde poarten. Et is neet düdelik wåras Persepolis vöär deenden. Et was neet eyne van de gröätste städen van [[Persiske Ryk|Persie]] of selvs mär van et heyle ryk. Et likt der dat et ne groute steade vöär ceremonys was dee mär en heyl enkelde mål in et jår betrachted wörden. Ouk is noch neet bekend wåras den köäning syne kamers warren.

Töt vöär kort meynden archeologen dat Persepolis vöäral bestemd was üm rund de vöärjårssünnewende et [[Nowruz]], persisk nyjår, in te vyren. Dat is noch altyd nen belangryken feastdag in et hüdige Iran. In de bealdhauwwarken langs de müren van de trappen is te seen dat iraanske ädelen en underköäningen uut andere streaken van et ryk hyr kümmen med geschenken vöär den köäning.&lt;ref&gt;Mousavi, Ali, ''Persepolis: Discovery and Afterlife of a World Wonder'', p. 53, 2012, Walter de Gruyter, ISBN 978-1614510338, [https://books.google.co.uk/books?id=KorZMqmTOJgC&amp;pg=PA53 Google Books]&lt;/ref&gt;

Ouk is noch neet düdelik wat vöär bouwwarken as der buten et paleiswark stünden. Wårskynlik was et ginnen stad up sikselv. In 330 v.K. nöäm [[Aleksander den Grouten]] et in med syn laeger. Rap dårnå verwoosten nen brand al et holtwark. De geleyrden meynet dat dat upsettelik was.

De archeologisk vöärnaamste oaverblyvselen van Persepolis sint de [[Poarte van Alle Landen]], et [[Apadana]]-paleis, de troonhalle, de [[Tachara]] en ne vöärråd münten en kleitabletten.

== Name ==
De name ''Persepolis'' kümt uut [[oldgreeksk]] Περσέπολις, med [[latyn]]&lt;nowiki/&gt;ske letters: ''Persepolis''. Et is samenstelling van ''Pérsēs'' (Πέρσης) en ''pólis'' (πόλις), wat &quot;persiske stad&quot; bedüdt. De olde persen selv nöömden et ''Pārsa'' (oldpersisk: 𐎱𐎠𐎼𐎿), wat ouk de name vöär de ümliggende streake was.

In et jår 311 skreav den sasaniaansken prins [[Sjapur Sakansjah]], söäne van [[Hormizd II]] oaver de stad as ''Sad-stūn'', wat &quot;hunderd puurs&quot; bedüdt. [[Middeleewn|Middeleywske]] persen skreaven de steade to an [[Djamsjid]], nen köäning uut de iraanske mytology. See nöömden et Tacht-e-Djamsjid (Persisk: تخت جمشید‎; [ˌtæxtedʒæmˈʃiːd]), letterlik &quot;de trone van Djamsjid&quot;. Ne andere name was ''Čehel Menār'', letterlik  &quot;Veertig Minaretten&quot;.

==Ligging==
Persepolis ligt kort by ne kleine rivyr, de [[Pulvar]], den as uutlöpt in de rivyr de [[Kur]].

De steade is ebouwd up ne verhöyging van sou'n 125.000 meter in et veerkant. Dee verhöyging is deyls kunstmåtig upebouwd en deyls uut nen rots ehöwwen. De oustelike syde löänt up den barg [[Rahmat]]. De andere dree syden ligget up draegmüren van verskillende höygdes, afhangelik van de helling wårup as se röstet. Up et westen was ne dübbele trappe van 5 töt 13 meter houge, wårvanaf et händig uplöpt richting den top. Üm et terras lyk te maken, wörden gäter en kulen upevüld med aerde en groute keien, dee med metalene klammen by mekander ehölden wörden.

==Geskedenisse==
Uut upgraevingen blikt dat den bouw begün in 515 v.K. Den fransken undersöker André Godard meynden at [[Cyrus den Grouten]] de steade anweas, mär dat [[Darius I]] et löät bouwen. Dat lätste steyt ouk in de müren ebeiteld. Persepolis wör wårskynlik de nye höyvdstad, al lag et neet heyl makkelik. De echte höyvdstäden bleaven [[Babylon]], [[Susa]] en [[Ecbatana]]. De stad was by de greken neet bekend, töt [[Aleksander den Grouten]] et innöäm en verwoosteden.

Darius I löät Persepolis tegelyke med syn paleis van Susa bouwen. Dat stünd der groutendeyls ouk model vöär. Hee gavven den updracht vöär ne groute halle en de Rådshalle (''Trypilon'') en de groute keiserlike skatkamer en allens wat dår ümhen höyrden. Synen söäne [[Xerxes I]] makeden et af. Et bouwen güng döär töt et ryk uuteandelik uut mekander völ.

Grysen [[sandsteyn]] was et höyvdmateriaal vöär Persepolis. Do as de rotsen lyk warren ehakked en de kulen evüld, deaden de bouwers et grundterras lykmaken. groute rioleringstünnels höwwen see döär de rotsen. An den ousteliken voot van den barg höwwen see nen grouten waterupslag. Tegelyke dårmed wörden ouk de torens upetrökken. Et terras was verdeyld in ungelyke höygdes med hellende müren, wårdöär et as nen ård kasteel warkeden. Verdeadigers kunden et vanaf ne höygere steade uut alle höke verdeadigen. Diodorus Siculus skrivt dat Persepolis dree verdeadigingsmüren med skuultorens had. De eyrste müre was 7 meter houge, de tweyde 14 en den darden, den as alle veer syden rakeden, 27 meter houge. Van de müre is vandage den dag niks meyr te vinden.

==Verwoosting==
Nådat hee in 330&amp;nbsp;v.K. achaemenidisk persie was binnenevöllen, tröäk Aleksander den Grouten med syn laeger voordan når Persepolis. Dat kunde mooi rap oaver den [[Köäningliken Snelweg van Darius]]. [[Diodorus Siculus]] beskrivt dat see underweg unthaald wörden döär sou'n 800 greekske ambachtslüde, dee in Persie evöngen warren. De meysten warren al ölder en warren verminked. Se misden byvöärbeald nen arm of nen voot. See verklården dat de persen öäre künde gebruken wolden en probeerden te vöärkummen dat se up de löype solden gån. Dat vünden Aleksander en syn gevolg en verskrikkelik verhaal. Diodorus skrivt neet dat dit de readen was vöär de verwoosting van Persepolis, mär et kan good weasen dat Aleksander hyrdöär slecht oaver de stad begünde te denken.

Do as et laeger den döärgang döär de Zagrosbargen bereikeden, [[Slag by de Persiske Poarte|bestormden see de Persiske Poarte]]. Den persisken laegerleider [[Ariobarzanes]] lokkeden öär in ne hinderlåge. Vöäle macedoniske soldåten kümmen uut de tyd. Toch lükkeden et Aleksander nå 30 dage üm de belagers te ümseilen. Wat brunnen bewäret dat nen gevangen stamleider öär ne sluuprute löät seen. Ariobarzanes wör ümmebracht en de verdeadigers vernetigd.

De stad güng neet lange dårnå in vlammen up. Et is neet düdelik of Aleksander der wat med te maken hevt, mär brunnen willet dat et ne vergelding was vöär de verbranding van [[Athene|Atene]] sou'n hunderd jår dårvöär. Et kan ouk symbolisk bedoold eweasd weasen, üm de persen te låten weaten dat öäre köäningen verslån warren.

Teagenstrydig genog sorgden den brand dervöär dat vöäle [[kleitablette]]n med beskryvingen oaver Darius I en et persiske ryk bewård bleaven under de höype püün.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Stad]]
[[Kategorie:Oldheid]]
[[Kategorie:Iran]]</text>
      <sha1>a1humcqrkwn41hwy7xj4clgmsr75krh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olga Lowina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33181</id>
    <revision>
      <id>333243</id>
      <parentid>319548</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6424" sha1="cfu5hak56cqojvfaj3f6qh6zffi009u" xml:space="preserve">[[Afbeelding:Hoepla voor VPRO-TV. Olga Lowina met jodellied, Bestanddeelnr 920-7285.jpg|thumb|300px|Olga Lowina vöär televisy in 1967.]]

'''Olga Lowina''', artystenname van '''Olga Helena Lewina Musters''' ([[Bokel (Eanske)|Bokel]], [[15 november]] [[1924]] – [[Rotterdam]], [[4 april]] [[1994]]), was ne [[neaderland]]ske sangeresse. See bröäk internationaal döär med öären [[jodelen|jodelsang]]. Under meyr döär Olga Lowina rakeden Neaderland in dee jåren in de ban van et jodelen. Olga Lowina makeden twey en twentig 78-turenplaten. Dårnå kümmen der meyrere singels van 45-turen en verskeidene langspöälplaten.&lt;ref&gt;[https://muzikum.eu/nl/olga-lowina/biografie Muzikum.eu. Olga Lowina.] bekeaken up 29 november 2021.&lt;/ref&gt; In [[1988]], do as see 64 jår was, tröäd Olga Lowina noch up vöär en uutverkocht [[Paradiso]] in [[Amsterdam]].

Musters had nen bröder en süster, de tweyling Jan en Inge, dee as nå en suksesvul uptreaden in de skoolrevue en bandjen begünnen. Rund [[Enskede]] tröäden see up feasten up as en duo wat cowboy-verskes süng. Do as Jan den bård in den hals kreag, was et geböärd med de sangkünsten. Olga nöäm syne steade in, mär wör al rap untdekked as jodeltalent.

Olga Lowina had internationaal verskeidene hits. In de [[oustenryk]]ske stad [[Steinach am Brenner]] wör see tot eyrebörger uuteröpen.

==Y müt et mär weaten==
*Musters wör döär öären vader vernöömd når den syn favoryte kachelmark, de OLGA.
* In de [[stripteykenen|stripryge]] [[Agent 327]] sit en karakter ''Olga Lawina'', wat når Lowina vernöömd is.

==Platenryge==
===78 turen===
* Meisje uit Tirol/In de bergen/Echo Alpenlied/Ik hou van de bergen (Philips 132.714)
* Ergens staat een huisje/Tiroler meisje (Decca M32.861 / Philips PH8074)
* Jan Bras/Mooi Alpenland (Decca M32.928 / Philips 34.033)
* Lach als de zon schijnt/Hoog op de Alpen (Decca 33.019 / Philips 34.003)
* Alpenbal/Droomland in Tirol (Decca M33.047 / Philips 34.012)
* Met een veer op zijn hoed/Mijn bonte koe (Decca 33.048 / Philips 34.013)
* Jodelen is mijn leven/'s Morgens in Tirol (Philips 34.105)
* Bij ons op de bergen/Schemering in het dal (Phlips 34.190)
* Ik hou van de Alpen/Mijn huisje staat tussen de bergen (Philips 34.199)
* Edelweisz/Wij gaan naar Tirol (Philips 17.025)
* Tiroler klokjes/Leve Tirol (Philips 17.058)
* Vaders jodelliedje/Onder in het dal (Philips 17.110)
* Een wals uit de bergen/Jodelfestijn (Philips 17.132)
* Herinnering in Tirool/Im Steinbock (Philips 17.191)
* Voorjaar in het Alpenland/Tiroler feest (Philips 17.249)
* Schoon Zwitserland/Herderssprookje (Philips 17.297)
* Mijn echo heet Sepp/Als de avond daalt in Zwitserland (Philips 17.357)
* Alpenjagersbal/Blonde Sepp'l (Philips 17.449)
* Vreugde in Tirol/Mijn liefste land (Philips 17.582)
* In 't dal/Wij gaan naar Zwitserland (Philips 17.657)

===45 turen===
* In Tirool/Als ik 's morgens naar het dal toe ga
* Zo'n Beierse wals/Ik kom uit het Alpenland
* Feest in het dal/Het echo-lied
* Tirolerfeest/Edelweiss
* Heidiedeldom/Ken je de bergen
* Tussen sneeuw en edelweiss/Echo Anita

===extended play===
* Philips 422.035: Herderssprookje/Als de avond daalt in Zwitserland/Mijn echo heet Sepp/Schoon Zwitserland
* Fontana 463.220: Met Olga in Tirool: Zo'n Beierse Wals/Ik kom uit het Alpenland/In Tirool/Als ik 's morgens naar het dal toe ga

===Langspöälplaten===
====LIEDJES UIT DE ALPEN (Fontana)====
* In Tirool 
* Als ik 's morgens naar het dal toe ga
* Zo'n Beierse wals
* Ik kom uit het Alpenland
* Feest in het dal
* Het echo-lied
====ZESTIEN SUCCESSEN VAN OLGA LOWINA (Polydor 2454.013)====
* Tiroler feest 
* Onder in het dal 
* Tiroler meisje 
* Droomland 
* De edelweis-wals 
* Bij ons op de bergen 
* Jodelen is mijn leven 
* Bergen van Tirol 
* Vinkenwals 
* Edelweisz 
* Jodelfestijn 
* Wij gaan naar Zwitserland 
* Droomland in Tirol 
* Schemering in het dal 
* Voorjaar in het Alpenland 
* Ik bouw een paleis
====VREUGDE IN TIROL (Polydor 2419.020)====
* Vreugde in Tirol 
* Alpenbal 
* Vader's jodelliedje 
* Mijn liefste land 
* Herderssprookje 
* Lach als de zon schijnt 
* Met een veer op zijn hoed 
* Schoon Zwitserland 
* Meisje uit Tirol 
* In de bergen klinkt mijn lied 
* Ik hou van de bergen 
* Als de avond daalt in Zwitserland
====HOOG OP DE ALPEN (Karussell 2495.047)====
* Hoog op de Alpen 
* Leve Tirol 
* Mijn kleine schaapjes 
* Echo Alpenlied 
* Jan Bras 
* Zo'n Beierse wals 
* Feest in het dal 
* Tiroler klokjes 
* Wij gaan naar Tirol 
* De Alpengroet 
* Ergens staat een huisje klein 
* Een wals uit de bergen
====LANGS BERG EN DAL (Polydor 2482.182)====
* Langs berg en dal klinkt hoorngeschal 
* Ga je mee 
* Als des zondagsavonds de dorpsmuziek speelt 
* Herinnering in Tirool 
* Mijn bonte koe 
* Jij bent de mooiste van Wörthersee 
* Juffrouw van Dalen heeft een hoedje gekocht 
* Im Steinbock 
* Mooi Alpenland 
* Op de bergen 
* Heimwee 
* Ga je mee naar Zwitserland
====DE VEERTIEN ALLERBESTE VAN OLGA LOWINA (Polydor 2426.018)====
* Leve Tirol 
* Jodelen is mijn leven 
* Mijn kleine schaapjes 
* Langs berg en dal klinkt hoorngeschal 
* Met een veer op zijn hoed 
* Mooi Alpenland 
* Ga je mee 
* Jij bent de mooiste van Wörthersee 
* Hoog op de Alpen 
* Herderssprookje 
* Jodelfestijn 
* Feest in het dal 
* Voorjaar in het Alpenland 
* Juffrouw van Dalen heeft een hoedje gekocht
====TUSSEN SNEEUW EN EDELWEIS (Telstar TF 8164)====
* Ken je de bergen 
* Tussen sneeuw en edelweis 
* Samen naar de Alpen 
* Als ik 's morgens naar het dal toe ga 
* Ik heb 'n berg in m'n tuintje 
* Alpenjagersbal 
* Heidideldom 
* Mijn huisje staat tussen de bergen 
* Onkel Heinrich in Tirol 
* Echo Anita 
* Weet jij die avond nog? 
* Heel hoog op de berg
====IK HOU VAN DE ALPEN (Telstar TSP 17051)====
* Ik hou van de Alpen 
* Tevreden zijn, gelukkig zijn 
* Het mooiste hier op aard 
* Feest in het dal 
* In Tirool, daar moet je zijn 
* Kameraden der bergen 
* Tirool is mijn geboorteland 
* Als ik 's morgens naar het dal toe ga 
* Nu komt mijn jagertje 
* Als Amsterdam eens bergen had 
* Oh Alpenland, hoe mooi ben jij 
* Edelweis

===Cd's===
* DE 20 GROOTSTE SUCCESSEN VAN OLGA LOWINA (Polydor 531 247-2)
* JODELFEEST (Telstar TCD 7741)
* HET BESTE VAN OLGA LOWINA (Telstar 100.801)
* OZEJODELTZO (Tyrolis SCD 333 163) 

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Lowina, Olga}}
[[Kategorie: Tweants artikel]]
[[Kategorie:Nederlaandse zanger]]</text>
      <sha1>cfu5hak56cqojvfaj3f6qh6zffi009u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaals</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33252</id>
    <revision>
      <id>333274</id>
      <parentid>319481</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13653" sha1="prgj494lf79ijn857dyzvof729d2avb" xml:space="preserve">{{Infobox gemeynde Neaderland
| nåme = Vaals
| bestandsnåme vlag = Vaals vlag.svg
| bestandsnåme wåpen = Vaals wapen.svg
| bestandsnåme logo = Logo Vaals.jpg
| vlagartikel = Vlag van Vaals
| wåpenartikel = Wåpen van Vaals
| lokatsy = LocatieVaals
| provinsy = {{NL-vlag|Limbörg}}
| börgemeyster = [[Harry Leunessen]]
| höyvdplaatse = '''[[Vaals (plaatse)|Vaals]]'''
| lat_deg      = 50
| lat_min      = 46
| lon_deg      = 6
| lon_min      = 1
| verkeersåder = {{Piktogram weg Neaderland N-weg|278}}, {{Piktogram weg Düütskland B-weg|1}}
| netnummer = 043
| CBS=0981
| postkode = 6290-6295
| amsterdamske kode   = 10007
| religyjår      = 2010-2015&lt;ref name=&quot;religiös&quot;&gt;{{Citeer web |url=https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/51/helft-nederlanders-is-kerkelijk-of-religieus |titel=Helfde Neaderlanders is karkelik ov religiös |auteur= |uitgever=CBS |datum=22 december 2016 |bezochtdatum=24 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200815054833/https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/51/helft-nederlanders-is-kerkelijk-of-religieus|archiefdatum=2020-08-15|dodeurl=nee}}&lt;/ref&gt;
| religy          = 74,6% [[Roomskkatolyke Kark|roomskkatolyk]]&lt;br&gt;20,2% ginne [[religy]]&lt;br&gt;2,7% oaverige [[religy]]&lt;br /&gt;1,6% [[Protestantisme|protestant]] &lt;br /&gt;1,0% [[moslim]]
| websteade = [http://www.vaals.nl/ www.vaals.nl]
}}
[[Bestaand:Gem-Vaals-OpenTopo.jpg|thumb|Topografiske gemeyndekårte van gem. Vaals, februari 2018]]
[[Bestaand:OpenAHN-gem-Vaals.jpg|thumb|Reliefbeald van de gemeynde Vaals]]
'''Vaals''' ([[ripuarisk]] [[limbörgsk]]: ''Vols'') is ne gemeynde in et süüdousten van de [[Neaderland|neaderlandske]] provinsy [[Limburg (Nederlaand)|Limbörg]]. [[Vaals (plaatse)|Vaals]] is ouk de höyvdplaats van de gemeynde. Vaals hevt nen uppervlakde van 23,90 km² en en inwöänertal van 10.025 (1 juli 2021, brun: CBS). Vaals is de gemeynde in Neaderland med et höygsten percentage inwöäners med nen westersken migratsyachtergrund, up 1 januari 2020 had 46,8% van de inwöäners nen westersken migratsyachtergrund. Ümdat Vaals ne nåbergemeynde is van et [[Duutsland|düütsken]] [[Aken]] hevt in totål 35,7% (1 januari 2020) van de inwöäners nen düütsken migratsyachtergrund.

Binnen de gemeynde bevindet sich den [[Vaalskerbarg]].

==Geografy==
===Geology, landskap===
Sou en twey miljoon jår eleden was et gebeed rundum Vaals vry vlak. Et ströymgebeed van den [[Mås]] verleep doodestyds langs de lyn [[Eijsden]], [[Epen]] en [[Vijlen]] richting et noordousten. Hyrin kwam verandering döärdat et Ardennengebeed umhoug kwam. Ouk Vaals en umstreken stegen ten upsichte van de Måsvallei. Hyrdöär verskoof den Mås richting [[Maastricht]]. De vele syderivyren en bekkens slepen öär eigen dalen in et gebeed, wåran et Hövelland synen huudigen vorm too danken hevt.

Vaals is feitelyk eleagen up den rand van nen lang eleden uuteblüsde vulkaan. Aken ligt in den kråter, dårum bünt dår termale brunnen anweasig. Under Vaals en umgeving bevindet sich et souenåmde Vaalsker Gröönsand. Dit is ne afsetting van nen vroggeren see, den besteyt uut glaukonyt- en kleiholdend sand dee sou kompakt bünt, dat et grundwåter neet kan wegsinken ov boavenkomen. Up plaatsen, wår dissen låg wordt underbroken, untståt brunnen. Disse brunnen voodet de [[Zieversbekke]] en de [[Selzerbekke]]. Andere bekken in de gemeynde bunt de [[Hermansbekke]], [[Harleserbekke]], [[Lombergbekke]], [[Hermensbekke]], [[Berversbergbekke]] en de [[Cottesserbekke]].

Et dorp Vaals ligt in et dal tüsken den Sneebarg in et noorden en de Vaalskerbarg in et süúden. Den Sneebarg (düütsk: Schneeberg) danket syne nåme an den kalkgrund den in den sommer nen upvallend lichte kleur hevt in vergelyking med de umringende grunden. Ouk de meyste andere kernen in de gemeynde ligget in et dal. Ne uutsundering vörmt Vijlen, dat sich et höygstelegenen dorp van Neaderland nömen mag. In de gemeynde Vaals ligt et höygsten pünt (van et vasteland) van Neaderland, den Vaalskerbarg (vrogger Hubertusbarg). Den top van den Vaalskerbarg, wår sich ouk et Dreelandenpünt bevindet, ligt up 322,4 meter NAP.

===Geografiske ligging===
Vaals ligt direkt an de ryksgrens van Neaderland, ten westen van Aken. Vaals is bynå vastegröid an de düütske stad en kan eseen wörden as ne vöärstad van Aken. Ten süüden van Vaals, in [[Belgie]], ligt et dorp [[Gemmenich]] dat töt de waalske gemeynde [[Blieberg]] (fransk: Plombières) behöört. De gemeynde Vaals behöört med [[Sittard-Geleen]], [[Echt-Susteren]] en [[Gulpen-Wittem]] töt de veer neaderlandske gemeynden dee souwal aan Düütskland as an Belgie grenset. De vöäruuteskoven, perifere ligging van Vaals – en Süüdlimbörg in et algemeyn – wördet esymboliseerd med den term &quot;balkon van Europa&quot;.
=== Demografy===
De gemeynde Vaals hevt yts minder as 10.000 inwöäners, en getal dat al eynige jåren dålt döär en låg [[geboartecyfer]], ekombineerd med en houg [[starvtecyfer]] en en negativ migratsysaldo. Hyrdöär hevt de gemeynde en toonemend antal problemen, samenhangend med [[vergrysing]] en [[bevolkingsdåling|bevölkingskrimp]]. Tüsken 1999 en 2009 was Vaals selvs de gemeynde med de gröytste procentuele krimp in Neaderland (ruum 10%).&lt;ref&gt;See [http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/dossiers/nederland-regionaal/publicaties/artikelen/archief/2012/2012-krimpgemeenten-art.htm 'Krimpgemeenten: meer ouderen en westerse allochtonen' (Krimpgemeynden: meyr oldere lüde en westerske allochtonen)] up websteade CBS.&lt;/ref&gt;

In de gemeynde Vaals ligget veer kark[[dörp]]en, wårvan et antal inwoners up 1 januari 2005 ({{Statistyk wöänplaatse Neaderland inwöäners|TXT=Date}} vöär Vaals, Vijlen en Lemiers) bedroog:
{| class=&quot;toccolours&quot;
!neadersassiske nåme||''limbörgske nåme''||Antal
|-
|'''[[Vaals (plaatse)|Vaals]]'''||''Vols''||align=&quot;right&quot;|{{Statistyk wöänplaatse Neaderland inwöäners|1429}}
|-
|[[Vijlen]]||''Viele''||align=&quot;right&quot;|{{Statistyk wöänplaatse Neaderland inwöäners|1431}}
|-
|[[Lemiers]]||''Lemieësj''||align=&quot;right&quot;|{{Statistyk wöänplaatse Neaderland inwöäners|1430}}
|-
|[[Holset]]||''Hozelt''||align=&quot;right&quot;|160
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;small&gt;(Brun: CBS)&lt;/small&gt;
|}
Neaven disse veer kernen bevindet sich in de gemeynde negen [[gehücht]]en en [[nåberskap (lokatsy)|nåberskap]]pen, dee alle minder as 200 inwöäners hebbet: [[Camerig (plaatse)|Camerig]], [[Cottessen]], [[Harles]], [[Mamelis]], [[Melleschet]], [[Raren]], [[Rott (Neaderland)|Rott]] en [[Wolfhaag]].

As gevolg van et feit dat Vaals ne nåbergemeynde is van et düütsken [[Aken (stad)|Aken]], hevt 26% van de inwöäners van Vaals de düütske natsionaliteit.
== Geskydenis ==
[[Bestaand:Vaals-Grafheuvelgroep Malensbosch heuvel 2 (1).JPG|thumb|Eynen van de gravhöövels in et Vijlenerbos]]
Et grundgebeed van de gemeynde Vaals is al heyl lange bewoond. In de [[Vijlenerbos|Vijlenerbös]]sen bünt umstreaks 7000 jår olde [[gravhöövel]]s evunden uut den tyd van de [[Bandkeramiske kultuur]] (see [[Gravhöövels Vijlenerbos]]). By [[Lemiers]] bünt de resten van ne [[romeinske villa]] upegråven (see [[romeinske villa Lemiers]]).

Vaals wördt vöär et eyrst in de skrivtelike brunnen enöömd in 1041. De plaatse heteden destyds ''Vals'' of ''Vallis'', wat [[Dal (årdrykskünde)|dal]] beteykent. De nåme kömt vöär in nen akte wårin [[keiser Hendrik III]] goder in [[Holset]], [[Lemiers]], [[Vijlen]] en [[Mamelis]] skunk an et Sint-Adelbertstift in [[Aken (stad)|Aken]]. Um disse landeryen too underskeiden van andere besittingen in Aken, wear espröäken van de landeryen &quot;up den barg&quot; ([[Laurensberg]]?) en &quot;in et dal&quot; (''in Vallis''). In den tyd lag et centrum van de huudige gemeynde Vaals neet in de plaatse Vaals, mår in et dörpken Holset, wår ouk den [[Houge jurisdiktsy|hougen rechtbank]] evästigd was. Van de lågere rechtbanken in [[Kasteel Vaalsbroek|Vaalsbroek]], [[Vijlen]] en Einrade könden lüde in Holset in [[höyger beroop]] gån.

Vaals was elegen an de van oarsprung romeinske [[Heerweg (Romeinske Ryk)|heerbåne]] van [[Aken (stad)|Aken]] når [[Maastricht]] en de eaveneyns seyr olde weg van [[Rolduc]] når [[Moresnet]]. In de [[Middeleeuwen|middeleywen]] lag Vaals in et [[Land van 's-Hertogenråde|land van 's Hertogenråde]], dat bestüürd wear vanuut den [[bürcht Rode]] in [[Herzogenrath]]. Låter ging et, såmen med et [[hertogdom Limbörg]], et [[gråvskap Dalhem]] en et [[land van Valkenburg]] deyl uutmåken van de [[landen van Oavermås]] van et [[hertogdom Brabant]], dat noch weder låter underdeyl wear van de [[Buurgondiske Neaderlanden]]. In et ousten grensden Vaals an de [[ryksstad Aken]], wår de landsgrensen wearen emarkeerd döär middel van grenssteynen en nen [[Landweer (vestingswark)|landweer]] (ov landgråv). Van de 94 grenssteynen, vöärseen van den ryksdüütsken adelår, bünt der now noch en 20-tal oaver, wårvan den oldesten uut 1386 dateert. Den landweer, nen 70&amp;nbsp;km langen greppel, wear in 1419 egråven um et Ryk van Aken too beskermen teagen den buurgondisken ekspansydrivt.

In den stryd teagen de Spanjaarden trökkeden de truupen van [[Willem van Oranje]] in 1568 döär Vaals en plünderden de dorpskark. Ouk nå de [[Vrede van Münster]] blev de ståtkundige positsy van Vaals noch eynige tyd unduudelik. By et [[Partagetraktåt]] van 1661 wear Vaals an de [[Republyk der Seaven Vereynigde Neaderlanden]] tooeweasen. Et wear bestüürd as deyl van de [[Generaliteitslanden]]. Döär et untwikkelen van nen staatsken machtsbasis in de regio wear en begin emåked med de låtere indeling van Süüdlimbörg by Neaderland.

[[Bestaand:Interior.Mausoleum.Vaalsbroek.jpg|thumb|left|190px|Et mausoleum van de family Von Clermont up et [[Kasteel Vaalsbroek|landgood Vaalsbroek]]]]
In de 18e eywe vestigden sich gegoode bürgers uut Aken in Vaals, våk vanweagen de relative godsdeenstvryheyd dee sy as [[Lutheranisme|Lutheranen]] genöteden in et staatsken Vaals. De inwykelingen sörgden dervöär dat in Vaals de tekstylindustry tot blöi kwam en et ne welvårende industryplaatse wear. Eynen van disse fabrikanten was [[Johann Arnold von Clermont]], den sich in 1761 vanuut Aken hyr vestigden en der nen låkenfabryk uprichteden med avnemers in Prüüssen, Oustenryk, Frankryk, Polen en Rüsland. En grout antal monumentale gebowen in Vaals dateret uut dissen tyd.

In 1803 besocht [[Napoleon Bonaparte]] med syne gemalin [[Joséphine de Beauharnais]] Vaals en umstreken en bracht de nacht döär in het buutenverblyf [[Huus Bloemendal|Kasteel Bloemendal]] van de family Von Clermont. Tydens et [[Kongres van Wenen]] in 1813 wear Aken (en et düütsken Rynland) by [[Prüüssen]] inedeyld, en Vaals (med en deyl van Limbörg) by et [[Vereynigd Koaningryk der Neaderlanden]]. Officieus wear Vaals pas in 1815 döär doomåligen guuverneur Sack in besit enömen. Vaals most sich vanav dat moment up 'Holland' gån orienteren en vöärdan alle ambtelike korrespondentsy in et neaderlandsk vooren.

[[Bestaand:Vierlandenpunt1.jpg|thumb|Et [[Veerlandenpünt]] up ne olde ansichtkårte]]
Nå de [[Belgiske Revolutsy|unavhankelykheydsverklåring van Belgie]] in 1830, behöörden Vaals van 1830 töt 1839 officieel by et [[Belgie|koaningryk Belgie]]. Van 1839 töt 1919 was er in et vaalsker [[Preusbos]] sprke van en veergrensenpünt med de grensen van Prüüssen, Neaderland, Belgie en [[Neutraal Moresnet]]. Skounwal sou enöömd, was der gin echt [[veerlandenpünt]], umdat [[Neutraal Moresnet]] ginnen ståt was. In Vaals herinnert de stråtnåme Viergrenzenweg an disse markwårdige situatsy. Nådat Duitsland den [[Eyrsten Werldoorlog]] verloor, kwam in 1919 Neutraal Moresnet by et koaningryk Belgie, soudat et 'veerlandenpünt' en [[dreelandenpünt]] wear. By et officielen ståtkündigen dreelandenpünt wearen umstreeks dissen tyd vöär et tuurisme de grensen tüsken Belgie, Düütskland en Neaderland visueel herkenbår emåked (see [[Dreelandenpünt (Vaals)|Dreelandenpünt Vaals]]).

Döär toonemende konkurrentsy en döär politike avsluuting van et düütsken en belgisken achterland leep de industry vanav 1840 stark terügge in Vaals. Van ne welvårende industryplaatse wear Vaals in dee jaren meyr en untspanningsoord vöär Akenåren, dat eynigsins berücht wear döär de vele [[kasino (gokken)|speelbanken]]. Der wear espröäken van et &quot;Vaalser Paradies&quot;. Na ne felle diskussy in den gemeynderåd wear et kansspel in 1907 verböden en mosden de kasinos sluuten. Um de industry en et tuurisme weder up gang too brengen, wear in 1922 et eyrsten trajekt van de [[tramlyn Maastricht-Vaals]] eoapend tüsken [[Wijlre]] en Vaals. In 1924 wear disse döäretrökken når [[Maastricht]].

Vöär en tydens den [[Tweyden Werldoorlog]] waren de grensen dichte en rakeden Vaals döär syn ligging eisoleerd. Nå den oorlog blöiden den handel weder up. Düütskers kwamen in disse periode vlvüldig når Vaals um too winkelen, de souenaamde &quot;''Butterfahrten''&quot;. Ouk den [[smokkelen|smokkelhandel]] oaver de grensen van en når Belgie en Düütskland was teentallen jåren lange lukrativ. Vaalsenåren wearen ouk wal ''Grensülle'' (&quot;grensuulen&quot;) enöömd. Dit umdat de lüde net as uulen des nachts up pad gingen um wat too verdenen an smokkelen.

Vöäle Vaalsenaren vunden in de nåoorlogske periode wark in Aken en umgeving. Vandåg den dag is Vaals ne typiske [[Forensisme|forensengemeynde]], dee souwal ekonomisk as kultureel stark verbunden is med de nåbürige Domstad.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Appendix}}
{{Dialekt|act}}
{{Coor title dms|50|46|22|N|6|1|5|E|type:city(10052)_region:NL}}

{{Limburg}} 
[[Kategorie:Gemainte in Nederlaands Limbörg]]</text>
      <sha1>prgj494lf79ijn857dyzvof729d2avb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wout Weghorst</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33280</id>
    <revision>
      <id>333286</id>
      <parentid>332932</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9262" sha1="15rl92tnrhqbevkfls48wnyna3qm0k2" xml:space="preserve">[[Bestaand:Wout_Weghorst_2016.jpg|thumb|200px|Wout Weghorst in 2016]]

'''Wout François Maria Weghorst''' ([[Borne]], den [[7 augustus|7. augustus]] [[1992]]) is nen professioneel [[vootbal]]ler uut [[Twente]].

==Loupbane==
Weghorst begünde by RKSV NEO in Borne. Up jungen leavtyd wüst hee ne vaste steade in et eyrste elvtal te krygen en wör al rap den topskorer van de klub. Hee vertröäk når [[DETO Twenterand]], wat in ne höygere klasse spöälden. Dår völ hee up by en paar profklubs. Weghorst köäs uuteandelik vöär [[Willem II]]. Dår bleav hee spöälen in et belovtenteam en kreag hee ginne vaste steade in et eyrste. Dårümme vertröäk hee når [[FC Emmen]], wårmed hee up [[10 augustus]] [[2012]] syn eyrste wedstryd in et betaalde vootbal spöälden teagen [[FC Dordrecht]] (wat in 1-1 eandigden). Syne eyrste goale makeden hee up 21 september 2012, in de [[derby]]-wedstryd tüsken FC Emmen en [[BV Veendam]]. Weghorst makeden de 2-1. In syn intreadseisoon spöälden hee 28 wedstryden med in et eyrste en makeden 8 doolpunten. Summer 2014 löäp syn kontrakt af en kunde hee kostenlous når [[Heracles Almelo]].

Up 9 augustus van dat jår spöälden hee vöär Heracles syn eyrsten wedstryd in de [[Earedivisie (voetbal)|Eyredivisy]], as invaller teagen [[AZ Alkmaar]]. De wedstryd was med 3-0 vöär AZ. Weghorst bleav noch twey seisonen en in totaal sestig wedstryden vöär Heracles vootballen. Dårmed stünd hee in et seisoon 2014/2015 töt twey spöälrunden vöär et eande up degraderen. Et jår dårup wörden hee en syne ploge sese en möägen se döär de afvalrundes van 2016 vöär et eyrst in de geskedenisse van de klub med in et Europeesk vootbal.

In 2016 teykenden Weghorst en kontrakt by AZ töt midden 2020, de klub wat et jår der vöär veerdes wörden was. In syn kontrakt stünd ne opty vöär en jår der by. Vöär AZ makeden hee up 24 november 2016 syn eyrste doolpunt in de [[Europaliga]], wårmed as AZ med 1-0 wün van [[Dundalk FC]]. Weghorst wör en belangryk man vöär AZ. In syn tweyde spöälseisoon makeden hee 18 doolpunten in wedstrydverband en haalden de darde steade in de Eyredivisy en de KNVB Beakerfinale. Dit leyverden em oaverplaatsing når [[VfL Wolfsburg]] up.

By de düütske klub VfL Wolfsburg draiden hee in syn eyrste seisoon (2018/19) souwat alle wedstryden med en makeden hee söäventeen goals in de [[Bundesliga]]. Hee wör klubtopskorer en besörgden VfL ne sesde steade, wat öär de [[Europaliga]] in hülp. De volgende seisonen deade Weghorst et ouk good by ''die Wölfe''. Seisoon 2020/21 spöälden de klub sik veerdes in de Bundesliga, wårmed as se med möägen in de [[UEFA Champions League]].

==Klubcyfers==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 70%; text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=2 width=5%|Seisoon
!rowspan=2 width=15%|Klub
!rowspan=2 width=15%|Land
!rowspan=2 width=15%|Wedstrydverband
!colspan=2 width=12%|Wedstrydverband
!colspan=2 width=12%|Beaker
!colspan=2 width=12%|Europa
!colspan=2 width=12%|Oaverig
!colspan=2 width=12%|Totaal
|-
!width=6%|Wed.
!width=6%|Dlp.
!width=6%|Wed.
!width=6%|Dlp.
!width=6%|Wed.
!width=6%|Dlp.
!width=6%|Wed.
!width=6%|Dlp.
!width=6%|Wed.
!width=6%|Dlp.
|-
| FC Emmen 2012/13
| rowspan=2| [[FC Emmen|Emmen]]
| rowspan=2| [[Neaderland]]
| rowspan=2| [[Eyrste divisy (Neaderlandsk vootbal)|Eyrste divisy]]
| 28
| 8
| 2
| 0
| colspan=2| —
| 0
| 0
| '''30'''
| '''8'''
|-
| FC Emmen 2013/14
| 34
| 11
| 2
| 1
| colspan=2| —
| 0
| 0
| '''36'''
| '''12'''
|-
|- bgcolor=E6E6FA
| colspan=4| '''Klub totaal''' || '''62''' || '''19''' || '''4''' || '''1''' || '''0''' || '''0''' || '''0''' || '''0''' || '''66''' || '''20'''
|-
| Heracles Almelo 2014/15
| rowspan=2| [[Heracles Almelo]]
| rowspan=2| [[Neaderland]]
| rowspan=2| [[Earedivisie (voetbal)|Eyredivisy]]
| 31
| 8
| 3
| 1
| colspan=2| —
| 0
| 0
| '''34'''
| '''9'''
|-
| Heracles Almelo 2015/16 
| 33
| 12
| 2
| 1
| colspan=2| —
| 4
| 2
| '''39'''
| '''15'''
|-
|- bgcolor=E6E6FA
| colspan=4| '''Klub totaal''' || '''64''' || '''20''' || '''5''' || '''2''' || '''0''' || '''0''' || '''4''' || '''2''' || '''73''' || '''24'''
|-
|  AZ Alkmaar 2016/17
| rowspan=2| AZ
| rowspan=2| Neaderland
| rowspan=2| [[Earedivisie (voetbal)|Eyredivisy]]
| 29
| 13
| 4
| 0
| 12
| 1
| 4
| 4
| '''49'''
| '''18'''
|-
|  AZ Alkmaar 2017/18
| 31
| 18
| 6
| 9
| colspan=2| —
| 0
| 0
| '''37'''
| '''27'''
|-
|- bgcolor=E6E6FA
| colspan=4| '''Klub totaal''' || '''60''' || '''31''' || '''10''' || '''9''' || '''12''' || '''1''' || '''4''' || '''4''' || '''86''' || '''45'''
|-
| [[Bundesliga 2018/19|2018/19]]
| rowspan=3| [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]]
| rowspan=3| [[Düütskland]]
| rowspan=3| [[Bundesliga]]
| 34
| 17
| 2
| 1
| colspan=2| —
| 0
| 0
| '''36'''
| '''18'''
|-
|  Bundesliga 2019/20 
| 32
| 16
| 2
| 2
| 9
| 2
| 0
| 0
| '''43'''
| '''20'''
|-
|  Bundesliga 2020/21 
| 34
| 20
| 4
| 3
| 3
| 2
| 0
| 0
| '''41'''
| '''25'''
|-
|- bgcolor=E6E6FA
| colspan=4| '''Klub totaal''' || '''100''' || '''53''' || '''8''' || '''6''' || '''12''' || '''4''' || '''0''' || '''0''' || '''120''' || '''63'''
|-
|- bgcolor=E6E6FA
! colspan=4 width=40%| Loupbane totaal
! '''286'''
! '''123'''
! '''27'''
! '''18'''
! '''24'''
! '''5'''
! '''8'''
! '''6'''
! '''345'''
! '''152'''
|-
|}

==Interlands==
Weghorst wör köäsen vöär [[Neaderlandsk vootbalelvtal under 21|Jong Oranje]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180308041534/http://www.rtvoost.nl/sport/betaaldvoetbal.aspx?nid=199960&amp;cat=313 Wout Weghorst van Heracles Almelo geselecteerd voor jong Oranje]&lt;/ref&gt; Hee makeden up den 14. oktober 2014 syn eyrste goale vöär Jong Oranje, in nen afvalwedstryd teagen Jong Portugal.

{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot; text-align:center; width:70%; font-size:90%;&quot;
! style=&quot;text-align:left;&quot; colspan = 6 | Interlands van Weghorst vöär Jong Oranje
|-
! No.
! Dåtum
! Wedstryd
! Uutslag
! Ård wedstryd
! Doolpunten
|-bgcolor=orange
| colspan=6|
|-
! colspan=&quot;5&quot;| As spöäler vöär Heracles Almelo || 1
|
| 1 || 14 oktober 2014 || PORf-21 – NED-21 || '''5 – 4''' || Afvalwedstryd EK –21 jår 2015 || goale
|}

Up den 23. määrt 2018 küm Weghorst vöär et eyrst uut vöär et [[Neaderlandsk vootbalelvtal]]. In de 89. minute wör [[Stefan de Vrij]] ewesseld en möäg Weghorst et veld up. Den ovenwedstryd teagen [[Engelsk vootbalelvtal|Engeland]] verlöären se med 0-1. Vöär ne vaste steade in Neaderlandsk elvtal must hee noch eaven twey jår geduld hebben, want [[Luuk de Jong]] stünd up syne steade as goalafmaker. 

Nå en good seisoon by syne klub Wolfsburg nöäm domålig bondscoach [[Frank de Boer]] em vöär vaste up in de selekty vöär et [[Europees Kampioonskap vootbal 2020|EK 2020]], wat weagens de [[COVID-19|coronapandemy]] en jår upesköäven wör. Up den 6. juni van 2021 makeden hee syn eyrste goale vöär et Neaderlandsk Elvtal in de vreandskappelike wedstryd teagen [[Georgie]]. By et EK gavven De Boer em in de eyrste twey wedstryden ne vaste steade. By de eyrste wedsty teagen [[Oekraïne|Ukraine]] makeden hee eyne goale. By de darde en veerde wedstryd must hee syne vaste steade afstån an [[Donyell Malen]].


{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot; text-align:center; width:70%; font-size:90%;&quot;
! style=&quot;text-align:left;&quot; colspan=6| Internationale wedstryden van Weghorst vöär et Neaderlandsk Elvtal
|-
! №
! Dåtum
! Wedstryd
! Uutslag
! Wedstrydård
! Goals
|-bgcolor=orange
| colspan=6|
|-
! colspan=&quot;5&quot;| As spöäler vöär AZ || 
|-
| '''1.''' || 23 määrt 2018 || NED – ENG || '''0 – 1''' || rowspan=3|vreandskappelik|| 
|-
| '''2.''' || 31 mei 2018 || SVK – NED || '''1 – 1''' ||  
|-
| '''3.''' || 4 juni 2018 || ITA  –  NED  || '''1 – 1''' ||  
|-
! colspan=&quot;5&quot;| As spöäler vöär VfL Wolfsburg || 2
|-
| '''4.''' || 19 november 2019 || NED – EST || '''5 – 0''' || Plaatsingswedstryd EK 2020 ||
|-
| '''5.''' || 2 juni 2021 || NED – SCO || '''2 – 2''' || rowspan=2|vreandskappelik||
|-
| '''6.''' || 6 juni 2021 || NED – GEO || '''3 – 0''' ||  goale '55
|-
| '''7.''' || 13 juni 2021 || NED  – UKR || '''3 – 2''' || rowspan=3|Gruupsfase EK 2020|| goale '58
|-
| '''8.''' || 17 juni 2021 || NEDf – AUT || '''2 – 0''' || 
|-
| '''9.''' || 21 juni 2021 || MKDf – NED || '''0 – 3''' || 
|-
| '''10.''' || 27 juni 2021 || NED – CZE || '''0 – 2''' || Achtste Finale EK 2020 ||
|-
| '''11.''' || 8 oktober 2021 || LAT – NED} || '''0 – 1''' || rowspan=2|Plaatsingswedstyd WK 2022 ||
|-
| '''12.''' || 11 oktober 2021 || NED – GIB || '''6 – 0''' || 
|}

== Y mut et mär weaten ==
*Seyd 2020 is Weghorst ambassadöör vöär Join for Joy.
*Tydens de coronapandemy küm Weghorst in upspråke ümdat hee sik uutspröäk teagen enten. Neet vöäle later böäd hee syne veruntskuldigen an en kreag de seekde selv.&lt;ref&gt;[https://www.metronieuws.nl/in-het-nieuws/sport/2021/10/wout-weghorst-corona-ophef-besmet-coronavirus/ Metronieuws.nl. &quot;Wout Weghorst, die eerder voor corona-ophef zorgde, nu zelf besmet&quot;. Skreaven up 18 oktober 2021. Bekeaken up 21 december 2021.]&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Weghorst, Wout}}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Sporter oet Oaveriessel]]
[[Kategorie:Voetbal]]</text>
      <sha1>15rl92tnrhqbevkfls48wnyna3qm0k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Boetners</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33298</id>
    <revision>
      <id>333171</id>
      <parentid>319439</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3617" sha1="ipb1dbfq4fzy31w97rowviqylyy09gc" xml:space="preserve">'''De Boetners''' is nen [[dialekt]][[Rock|rockband]] uut [[Deutekem|Dörkum]], uperichted in 2011. De jungs kömmet vöärnåmelik uut de gemeynde [[Montferland]]. Den band is neet aneslötten by ne [[Platenlabel|plåtenmåtskappy]] en hevt ginnen manager. In 2021 brachteden sy in eigen beheer höär veerden album uut.

== Geskydenis ==
Einspireerd döär [[Jovink en de Voederbietels]], [[Normaal]], [[Boh Foi Toch]] en [[AC/DC]] kwamen Kevin Raayman en Koen Büttner in 2011 up den [[Zwarte Cross|Swarten Kross]] up et idee um nen band too beginnen.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://deboetners.nl/biografie/|titel=Biografy|besochtdatum=2021-10-27|datum=2013-07-24|wark=de Boetners|taal=}}&lt;/ref&gt; In 2013 wear et duo anevüld med Bram Kruijt en Alex Simons. Et eyrsten album, ''A-j Moar Schik Hebt'', verskeen in 2014.

De Boetners hebbet under andere upetreaden up den [[Zwarte Cross|Swarten Kross]] (2017) en [[Huntenpop]] (2018), en in 2019 spöälden den band in et vöärprogramma van [[Normaal]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; In datsölvde jår volgden en uptreaden in [[Schouwburg Amphion]] in [[Deutekem|Dörkum]].&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://indebuurt.nl/doetinchem/doetinchemmers/doetinchemmer-van-de-week/kevin-mag-weer-de-buhne-op-het-afgelopen-jaar-in-een-woord-driet~122238/|titel=Kevin wil de bühne weer op: 'Het afgelopen jaar in één woord? Driet'|besochtdatum=2021-10-27|datum=2021-06-11|wark=indebuurt Doetinchem|taal=}}&lt;/ref&gt;

Souwal in 2018 as 2019 wear et nümmer ''Zommer'' uutesönden up [[NPO Radio 2|Radio 2]] döär [[Rob Stenders]]. Ouk versörgden den band en liveuptreaden tydens de uutsending.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.gelderlander.nl/doetinchem/hoe-het-de-achterhoekse-boetners-is-gelukt-om-bijna-dagelijks-op-radio-2-te-komen-we-zweven~a3d38c88/|title=Hoe het de Achterhoekse Boetners is gelukt om (bijna) dagelijks op Radio 2 te komen: ‘We zweven’|accessdate=2021-10-27|last=Reith|first=Jesse|date=2019-06-28|work=de Gelderlander}}&lt;/ref&gt;

In 2021 brachteden sy höär veerden album uut, ''de Boetners''.&lt;ref&gt;[https://www.gelderlander.nl/achterhoek/zijn-we-er-nog-ja-we-zijn-harstikke-springlevend-eindelijk-weer-achterhoekse-rock-van-de-boetners~aec6f528/ ‘Zijn we er nog? Ja, we zijn harstikke springlevend!’: Eindelijk weer Achterhoekse rock van de Boetners], de Gelderlander, 14 juli 2021&lt;/ref&gt; 

== Diskografy ==
=== Albums ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Titel
!Datum van
verskynen&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://deboetners.nl/?s=release|titel=Söökresultåten vöär “release”|besochtdatum=2021-10-27|wark=de Boetners|taal=nl}}&lt;/ref&gt;
!Upmarkingen
|-
|Aj Moar Schik Hebt
|23-05-2014
|Eyrsten album
|-
|Heavig!
|22-05-2016
|
|-
|Geblök en Gereer
|21-05-2018
|[[Versåmelalbum]]
|-
|de Boetners
|14-07-2021
|Veeren van höär 10-jårigen bestån
|}

=== Singles ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Titel
!Datum van
verskynen
!Upmarkingen
|-
|Goa Je Met (Noar Mien)
|18-07-2013
|
|-
|Oefenhok
|01-07-2016
|
|-
|Later (as I-J Groter Bunt)
|20-10-2017
|
|-
|Zommer
|14-05-2018
|
|-
|Ik Bun Nog Lang Niet Dood
|13-02-2018
|
|-
|Marie
|22-11-2019
|
|-
|Goeien Zin
|27-03-2020
|
|-
|Ik kom ooit wel weer
|26-06-2020
|Uutegeven döär Petrol
|-
|Dreuge Strotte
|23-10-2020
|
|}

== Bandleden ==
* [[Kevin Raayman]] (sang en gitaar)
* [[Koen Büttner]] (gitaar en achtergrundsang)
* [[Bram Kruijt]] (drüms en achtergrundsang)
* [[Alex Simons]] (basgitaar)

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Eksterne link ==
*[https://deboetners.nl/ Officiele websteade]
{{Appendix|brun}}
{{Dialekt|act}}

[[Kategorie:Nederlaandse muziekgroep]]
[[Kategorie:Nedersaksiese muziek]]
[[Kategorie:Rock]]</text>
      <sha1>ipb1dbfq4fzy31w97rowviqylyy09gc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oaverströymingen in Europa in july 2021</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33360</id>
    <revision>
      <id>333240</id>
      <parentid>327927</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3813" sha1="idowxo7ddd9n6ij91lkxp0kup5uthtb" xml:space="preserve">De '''oaverströymingen in Europa in july 2021''' vönden vöäral plaatse in et noordwesteliken binnenland van [[Centraol-Europa|Middeneuropa]], med as gevolg enorme skade en enkele hunderden slachtoffers in [[Belgie]], [[Düütskland]], [[Frankryk]], [[Italie]], [[Luxembörg (land)|Luxembörg]], [[Neaderland]], [[Oustenryk]], et [[Verenigd Koninkriek|Vereynigd Koaningryk]] en [[Switserland]]. De oaverströymingen waren et gevolg van anholdende [[regen|reagenbüien]] dee op höär böärte veroorsåked wearen döär en [[lågedrükgebeed]] ([[koldepütte]]), dat dågenlange up syne plaatse blev. Meyrdere [[rivyr]]en en [[bekke]]n ströymden oaver. Med nåme de belgiske provincy [[Luuk (provincie)|Lüük]] en de düütske deylståten [[Noordrien-Westfaolen|Noordryn-Westfålen]] en [[Rienland-Palts|Rynland-Palts]] wearen swår etröffen.

Meyr as 200 lüde kwamen um by de natuurramp, under wee seyker 180 düütskers en 41 belgen. In Düütskland was dit de natuurramp med et gröytsten antal slachtoffers sinds den [[störmvlood van 1962]].

== Weadersümstandigheiden en oaversicht van de oaverströymingen ==
[[Bestaand:Weather during 2021-07-08 to 2021-07-15 western europe.gif|thumb|Satellyt- en rådarbealden van 8 töt 15 july]]
Sinds begin july 2021 kwamen warme, störmachtige winden uut Frankryk en [[Piemont]] en döär de låge ligging bereikeden nen kulen windströym uut et noorden [[Centraol-Europa|Centraaleuropa]]. Dit resulteerden in en grout, relativ vast lågedrükgebeed döär den destyds swakken [[strålströym]] en ne [[trog (meteorologie)|trogweadersituaty]];&lt;ref name=&quot;kmi&quot;&gt;  Bron: KMI [https://www.meteo.be/nl/info/nieuwsoverzicht/eerste-cijfers-en-duiding-bij-de-hevige-neerslag-van-14-en-15-juli Cyfers en düüding van et belgisken KMI]&lt;/ref&gt; gedurende meyrdere dågen waren der swåre [[regen (neerslag)|reagen-]] en [[onweer|unweadersbüi]]en, med sums [[hagel (neerslag)|hagel]], in [[Oostkantons|Oustbelgië]], [[Noordrien-Westfaolen|Noordryn-Westfålen]], [[Rienland-Palts|Rynland-Palts]], [[Baden-Württemberg]], [[Beieren]], [[Saksen (deylståt)|Saksen]] en in et noordwesten van [[Oustenryk]] en [[Switserland]]. Up vöäle plaatsen veroorsåkeden wåtermassas [[oaverströyming]]en in rivyren en beaken, groute materiele skade, gewunden en douden. Vöäle skade untstund döär wegespöölde brüggen en autos en döär inestörtede wöäningen en andere bowwarken. De wåterstanden van summige wåteren bereikeden vergelykbare höygden as tydens de oaverströyming van de [[Alpen]] in 2005 en de oaverströyming in Switserland in 2007 of oaverskreyden dee sölvs. Nå ümsgeväär ne weake lag et lågedrükgebeed boaven de oustelike [[Alpen]], wår et langsåm vöälleep en in [[Oustenryk]] töt swåre oaverströymingen leideden.

In de verskillende etröffen regios verlepen de oaverströymingen anders. De neaderslag in summige barggebeden leideden töt ne enorme swelling van de rivyren en ne snel tonemmende, mår körte oaverströyming in den beneadenloup. Dårenteagen versåmelden et wåter sich langsåm up andere plåtsen souas de [[meer (watervlakte)|mearen]] an de rand van de [[Alpen]] in Switserland en in den beneadenloup van rivyren souas den [[Mås]] en den [[Ryn]] en bereikeden pas na enkele dågen de höygste wåterstanden. In summige dallandskappen sakkeden de vloodgölven nå enkele uren, terwyl de oaverströymingen in vlakke gebeden dågenlang anheelden. De oaverströyming was vöäral verwoostend in de [[Eifel]], wår gebowen inklusiv infrastruktuur an de [[Ahr (rivier)|Ahr]], et boavenste deyl van de [[Erft]], de [[Roer (rivier)|Rur]] en höäre syderivyren [[Inde]], Merzbach en [[Worm (rivier)|Wurm]], wearen verwuusted.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Appendix}}
{{Dialekt|act}}

[[Kategorie:Geschiedenis van Europa]]</text>
      <sha1>idowxo7ddd9n6ij91lkxp0kup5uthtb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Unbound Gravel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33372</id>
    <revision>
      <id>333272</id>
      <parentid>319389</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2021" sha1="2soz1e66kc7cwqdwcy2xfimoqcjc0gx" xml:space="preserve">'''Unbound Gravel''', eyrder bekend as '''Dirty Kanza''', is ne evenement bestånde uut ne [[Wielersport#Gravel|gravelrace]] med verskeydene afstanden jårliks ehölden tydens den låten lente in de [[Flint Hills]] rund [[Emporia, Kansas]], Verenigde Ståten.&lt;ref name=&quot;DK-FAQ&quot;&gt;{{cite web |title=Frequently Asked Questions (FAQ) |url=https://dirtykanza.com/faq/ |website=Dirty Kanza |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200622234004/https://dirtykanza.com/faq/ |archivedate= 22 juni 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Legan2017&quot;&gt;{{cite book|first=Nick |last=Legan|title=Gravel Cycling: The Complete Guide to Gravel Racing and Adventure Bikepacking|url=https://books.google.com/books?id=fZhIDwAAQBAJ|date=20 december 2017 |publisher=VeloPress |isbn=978-1-937716-98-1}}&lt;/ref&gt; De organisatoren van de race seet de race van 200 myl as den &quot;wearlds gröytsten graveltocht&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cxmagazine.com/photo-gallery-2018-dirty-kanza-200-gravel-race-ian-matteson |date=13 juni 2018 |access-date=5 september 2018 |publisher=Cyclocross Magazine |title=Fotogallery: Grit and Gravel at the 2018 Dirty Kanza 200}}&lt;/ref&gt; en wördet erangskikked as eyne van de top gravelraces.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Top 10 gravelraces in de VS |url=https://www.cyclingnews.com/features/top-10-gravel-races-in-the-usa/ |publisher=[[Cycling News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610201109/https://www.cyclingnews.com/features/top-10-gravel-races-in-the-usa/ |archive-date=10 juni 2021 |date=16 juni 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Youtube|JET64bxgv3E|Global Cycling Network Top Five Gravel Events}}&lt;/ref&gt; Winnårs krygt ne [[rymgespe]].&lt;ref name=&quot;nytimes extreme races&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/05/24/sports/extreme-races-allure-is-simple-200-miles-of-gravel.html |title=Extreme Race's Allure Is Simple: 200 Miles of Gravel |date=23 mei 2015 |agency=Associated Press |newspaper=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Appendix}}

[[Kategorie:Wielrennen]]</text>
      <sha1>2soz1e66kc7cwqdwcy2xfimoqcjc0gx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Basisregistratie Adressen en Gebouwen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33374</id>
    <revision>
      <id>333162</id>
      <parentid>331872</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T17:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3805" sha1="nkeq6ptmo4q1i7gndgj0ma6nu39o3qa" xml:space="preserve">De '''Basisregistratie Adressen en Gebouwen''' (BAG) is de nåme vöär ne neaderlandske [[Basisregistratie|basisregistratsy]]. Disse bestund anvankelyk uut twey basisregistratsys, nåmelik de ''Basisregistratie adressen'' (BRA) en de ''Basisgebouwenregistratie'' (BGR), mår döär nen wysigingswet van 24 februari 2017&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2017-60.html|titel=Wet van 10 februari 2017 töt wysiging van de Wet basisregistraties adressen en gebouwen en eynige andere wetten in verband med modernisering en vereynvoldiging van de registratsy en et tosicht|werk=Staatsblad}}&lt;/ref&gt; bünt sy samenevoogd töt eyne.

== Wet basisregistraties adressen en gebouwen ==
Den [[Eerste Kamer|Eyrsten Kammer]] hevt up 22 januari 2008 de [[Wet basisregistraties adressen en gebouwen]] (Wet BAG) anenömmen.&lt;ref&gt;De Wet is epubliceerd in ''Staatsblad'', nr. 39, 14 februari 2008.&lt;/ref&gt; De wet wear up 1 juli 2009 van kracht. De gebruuksplicht van oaverheyden ging up 1 juli 2011 in.

De Wet BAG reagelt dat den [[gemeenteraad|gemeynderåd]] et grundgebeed van de gemeynde indeelt in eyne of meyrdere [[Woonplaats in Nederland|wöänplaats]]en en dat gemeynden en antal basisgegeavens oaver gebowen en adressen byholden in eyn eautomatiseerd systeem. Alle oaverheydsorgånen mottet disse gegeavens verplichted gebruken by de uutufening van höäre publikrechtelike tåken.

== Inhold van de basisregistratsys ==
[[Bestaand:BAG woonplaatsen - Gemeente Kapelle.png|thumb|BAG-wöänplaatsen - Gemeynde Kapelle]]

De gemeynden mottet gegeavens byholden oaver en antal ''objektklassen'':
* [[woonplaats|wöänplaatse]]
* [[oapenbåre ruumte]]: meystal de stråte of et plein, sums de wyk
* nümmeranduding: meystal gewöän en getal, en in yder geval dan oavereynkommend med et begrip [[huusnümmer]]
* pand: bowkündige eynheid
* ligplaatse: plek vöär et permanent afmearen van en vaartuug
* standplaatse
* 'verblyfsobjekt': eynheid van gebruuk binnen pand(en).
Disse begrippen wordet enöömd in artikel 1 van den wet.
En [[adres (woonplaats)|adres]] is ne kombinatsy van wöänplaatse, 'oapenbåre ruumte' en nümmeranduding. As de 'oapenbåre ruumte' de wyk is, dan bünt der of heylemål ginne stråtnåmen, of der bünt stråtnümmers (neet apart in de BAG) en ne nümmeranduding bestånde uut dat nümmer evolgd döär et volgnümmer binnen de stråte. Under huusnümmer süllen lüde de heyle nümmeranduding of et tweyde deyl dervan verstån können. Dårby süllen lüde ansluten können by wat by de döören steyt anegeaven. See ouk [[Huusnümmer#Afwykende adresseringen|afwykende adresseringen]].

Elk verblyfsobjekt, ligplaatse en standplaatse hevt (of krygt) en adres.
Wat der oaver de afsunderlyke 'objekten' as wöänplaatsen en panden mot wörden vastelegd, steyt in den Catalogus BAG.

== Uutvoring ==
Et [[Kadaster]] beheyrt de ''Landelijke Voorziening'' vöär de BAG (LV BAG).&lt;ref&gt;http://www.kadaster.nl/BAG&lt;/ref&gt; De gemeynden leaveret hyr höäre gegeavens an, soudat de gegeavens van dåruut verstrekked können wörden an gebrukers. Gegeavens wordet in [[XML]]-vorm aneleaverd en verstrekked in souwal XML-vorm as [[Geography Markup Language|GML]]-vorm. Dårnåst is et vöär ydereyne möägelik um via de ''BAG Viewer'' de BAG too rådplegen.

==Eksterne links==
*[https://bagviewer.kadaster.nl/ BAG viewer]
*[http://wetten.overheid.nl/BWBR0023466 Wet BAG up Wetten.nl]
*[https://web.archive.org/web/20220101165437/https://www.geobasisregistraties.nl/basisregistraties/documenten/publicatie/2018/03/12/catalogus-2018 Catalogus BAG]

{{appendix|alles|
*[https://web.archive.org/web/20090726073421/http://bag.vrom.nl/ bag.vrom.nl/ VROM]
----
{{references}}
}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Infermatika]]
[[Kategorie:Nederlaanse overheid]]</text>
      <sha1>nkeq6ptmo4q1i7gndgj0ma6nu39o3qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snelweg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33377</id>
    <revision>
      <id>333259</id>
      <parentid>319437</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2168" sha1="aljgjhaj6nmzdankasn2n6d4gjruow3" xml:space="preserve">Nen '''snelweg''', ouk '''autosnelweg''' of '''autobane''' is nen meyrbaansweg wår as vake med houge snelheyden ereden mag wörden. Et is untwörpen vöär rap emotoriseerd verkeer - sou as auto's, büssen, motoren en vrachtwagen - en hevt ungelykvloorske krüsingen med andere wegen en nen middenberm tüsken de twey ryrichtingen.

[[Bestaand:Nederlands verkeersbord G1.svg|thumb|Neaderlandsk verkeersbord G1, dat nen autosnelweg angevt. Med kleine verskillen wördt dit bord in et gröytsten deyl van Europa ebruked.]]
In [[Neaderland]] is der en verskil tüsken nen [[autoweg]] en nen autosnelweg sinds et [[Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1966|RVV]] van 1966. Nen autoweg hevt neet vöälledig eskeidene rybanen en allenig ungelykvloorske krüsingen, nen snelweg wal. Nen autosnelweg is in Neaderland allenig togangelyk vöär [[motorvoertuig|motorvoortug]]en wårmed med ne snelheid van ten minsten 60 kilometer per uur kan en mag ereyden wörden.

Den eyrsten autosnelweg van de wearld wear in [[1921]] by [[Berlien|Berlyn]] eoapend under de name ''Automobil-Verkehrs- und Übungs-Straße'' ([[AVUS]]). Anvangelyk wear dissen weg ebruked as racecirkuit. In [[Neaderland]] is den eyrsten autosnelweg, [[Ryksweg 12|ryksweg nr. 12]] tüsken [[Voorburg (Zuud-Holland)|Voorburg]] en [[Zoetermeer]], in [[1937]] in gebruuk enömmen.

Autosnelwegen wordet in de meyste landen (med as belangryke uutsundering de [[interstate highway]]s in de Vereynigde Ståten) aneduded med en [[verkeyrsbord]] dat en piktogram van nen autosnelweg med viadukt afbealdet. Den achtergrund is dan blauw of gröön.

Belgie hevt med 57,8&amp;nbsp;km per 1000&amp;nbsp;km² et gröytsten antal kilomeaters snelweg per landuppervlakde van de [[Europese Unie|Europääske Uny]]. Neaderland kümt up de tweyde plaatse med 56,8&amp;nbsp;km per 1000&amp;nbsp;km². In totaal hevt Neaderland 2360&amp;nbsp;km snelweg up 41.543&amp;nbsp;km² en Belgie 1763&amp;nbsp;km up 30.528&amp;nbsp;km² (cyfer 2011).&lt;ref&gt;[http://mobilit.belgium.be/sites/default/files/downloads/evolutie.pdf Längde van et belgisken wegennet], belgiske federale oaverheid&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Appendix}}

[[Kategorie:Weg]]</text>
      <sha1>aljgjhaj6nmzdankasn2n6d4gjruow3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valkenburg an de Geul</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33396</id>
    <revision>
      <id>333275</id>
      <parentid>319533</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="tik7y9gp2pafoqg12uys91vztw9xfpl" xml:space="preserve">{{Infobox gemeynde Neaderland
| nåme = Valkenburg an de Geul
| altnåme = 
| bestandsnåme vlag = Valkenburg ad Geul vlag.svg
| vlagartikel = Vlag van Valkenburg an de Geul
| bestandsnåme wåpen = Valkenburg aan de Geul wapen.svg
| wåpenartikel = Wåpen van Valkenburg an de Geul
| lokatsy = LocatieValkenburgAanDeGeul
| provinsy = {{NL-vlag|Limbörg}}
| börgemeyster = [[Daan Prevoo|D.M.M.T. Prevoo]]
| höyvdplaatse = [[Valkenburg (Limbörg)|Valkenburg]]
| lat_deg      =  50
| lat_min      =  51
| lat_sec      =  52
| lon_deg      =  5
| lon_min      =  49
| lon_sec      =  54
| verkeersåder = {{Pictogram weg Nederland A-weg|79}} {{Pictogram weg Nederland N-weg|298}}
| netnümmer = 043
| CBS=0994
| postkode = 6300-6305, 6325, 6341, 6342
| Amsterdamske kode   = 11077
| religyjår      = 2010-2015&lt;ref name=&quot;religiös&quot;&gt;{{Citeer web |url=https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/51/helft-nederlanders-is-kerkelijk-of-religieus |titel=Hälfde Neaderlanders is karkelik of religiös |auteur= |uutgever=CBS |datum=22 december 2016 |besochtdatum=24 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200815054833/https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/51/helft-nederlanders-is-kerkelijk-of-religieus|archiefdatum=2020-08-15|dodeurl=nee}}&lt;/ref&gt;
| religy          = 72,6% [[Rooms-katholieke Kerk|roomskkatolyk]]&lt;br&gt;22,7% ginne [[Religie|religy]]&lt;br&gt;2,3% oaverige [[Religie|religy]] &lt;br /&gt;1,6% [[moslim]]&lt;br /&gt;0,8% [[Protestantisme|protestant]]
| websteade = [http://www.valkenburg.nl/ www.valkenburg.nl]
}}
'''Valkenburg''' ([[limbörgsk]]: plaatse: ''Valkeberg'' of ''Vallekeberg'', gemeynde: ''Valkeberg aan de Geul'') is ne [[Neaderland|neaderlandske]] [[Stad (woonstee)|stad]] en [[Gemeente (bestuur)|gemeynde]] eleagen in et [[Zuud-Limburg|Süüdlimbörgske]] [[Höövelland]]. Valkenburg is den gröytsten kern en naamgeaver van disse gemeynde. Valkenburg hevt en stark toristisk karakter. Den historisken stadskern med syne vöäle horekageleagenheyden, et umliggende höövelland en en grout antal toristiske attraktsys vörmet de belangrykste publikstrekkers.

De gemeynde ligt an den rivyr de [[Gööl (rivyr)|Gööl]], dee min of meer van oust når west döär de gemeynde ströymt. De gemeynde telt {{Statistyk gemeyndes Neaderland inwöäners|0994}} inwoners ({{Statistyk gemeyndes Neaderland inwöäners|TXT=Year}}, brun: [[Centraal Bureau voor de Statistiek|CBS]]) en hevt ne [[uppervlakde]] van 3690 [[hektare]].

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Limburg}}

[[Kategorie:Gemainte in Nederlaands Limbörg]]</text>
      <sha1>tik7y9gp2pafoqg12uys91vztw9xfpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Voerendaal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33398</id>
    <revision>
      <id>333280</id>
      <parentid>319534</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1993" sha1="dfyunzuixq4mjaoa90hu2bsce6rcduy" xml:space="preserve">{{Infobox gemeynde Neaderland
| nåme = Voerendaal
| bestandsnåme vlag = Voerendaal vlag.svg
| vlagartikel = Vlag van Voerendaal
| bestandsnåme wåpen = Voerendaal wapen.svg
| wåpenartikel = Wapen van Voerendaal
| lokatsy = LocatieVoerendaal
| provinsy = {{NL-vlag|Limbörg}}
| börgemeyster = [[Wil Houben]] ([[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]])
| höyvdplaatse = [[Voerendaal (plaats)|Voerendaal]]
| lat_deg      = 50
| lat_min      = 53
| lon_deg      = 5
| lon_min      = 55
| verkeersåder = {{Pictogram weg Nederland A-weg|76}} {{Pictogram weg Nederland A-weg|79}}
| netnümmer = 045
| CBS=0986
| postkode = 6310-6312, 6343, 6367
| Amsterdamske kode   = 11341
| religiejår      = 2010-2015&lt;ref name=&quot;religiös&quot;&gt;{{Citeer web |url=https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/51/helft-nederlanders-is-kerkelijk-of-religieus |titel=Hälfde Neaderlanders is karkelik of religiös |auteur= |uutgever=CBS |datum=22 december 2016 |besochtdatum=24 mei 2020}}&lt;/ref&gt;
| religy          = 79,4% [[Rooms-katholieke Kerk|roomskkatolyk]]&lt;br&gt;17,1% ginne [[Religie|religy]]&lt;br /&gt;1,6% [[moslim]]&lt;br /&gt;1,2% [[Protestantisme|protestant]]&lt;br&gt;0,7% oaverige [[Religie|religy]] 
| websteade = [http://www.voerendaal.nl/ www.voerendaal.nl]
}}
[[Bestaand:Gem-Voerendaal-OpenTopo.jpg|thumb|Topografiske gemeyndekårte van Voerendaal, december 2017]]
[[Bestaand:OpenAHN-gem-Voerendaal.jpg|thumb|Reliefbeald van de gemeynde Voerendaal]]
'''Voerendaal''' is ne [[gemeente (bestuur)|gemeynde]] in et süüden van de [[neaderland]]ske provinsy [[Limburg (Nederlaand)|Limbörg]]. Voerendaal maakt deyl uut van et bestüürlyke såmenwarkingsverband [[Parkstad Limburg]]. De gemeynde telt {{Statistyk gemeyndes Neaderland inwöäners|0986}} inwoners ({{Statistyk gemeyndes Neaderland inwöäners|TXT=Year}}, bron: CBS) en hevt ne uppervlakde van 31,42&amp;nbsp;[[vierkante kilometer|km²]] (wårvan 0,10&amp;nbsp;km² water).

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Limburg}}

[[Kategorie:Gemainte in Nederlaands Limbörg]]</text>
      <sha1>dfyunzuixq4mjaoa90hu2bsce6rcduy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emsdelta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33400</id>
    <revision>
      <id>333182</id>
      <parentid>331201</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2052" sha1="daujpodb802jnfoa4ghco7qmvldnxev" xml:space="preserve">{{Infobox gemeynde Neaderland
| nåme                  = Emsdelta
| lokatsy               = 
| bestandsnåme vlag     = Flag of Eemsdelta.svg
| vlagartikel           = Vlag van Emsdelta
| bestandsnåme wåpen    = Eemsdelta wapen.svg
| wåpenartikel          = Wåpen van Emsdelta
| provinsy              = {{NL-vlag|Grönningen (provinsy)}}
| börgemeyster          = [[Gerard Beukema]] ([[Partij van de Arbeid (Nederland)|PvdA]], [[waarnemend burgemeester|wnd.]])
| höyvdplaatse          = [[Appingedam]]&lt;br&gt;[[Delfzijl]]&lt;br&gt;[[Loppersom (Grunnen)|Loppersum]]
| altkårte              = [[Bestaand:Map - NL - Municipality code 1979 (2021).svg]]
| lat_deg               = 
| lat_min               = 
| lon_deg               = 
| lon_min               = 
| verkeersåder          = 
| partnerstad           = 
| netnümmer             = 
| CBS                   = 1979
| postkode              = 
| websteade             = [http://www.eemsdelta.nl/ www.eemsdelta.nl]
| bestüür               = Lokaal Belang, [[ChristenUnie]], [[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]], [[Christen-Democratisch Appèl|CDA]]
| partyen               = Lokaal Belang&lt;br /&gt;[[Partij van de Arbeid (Nederland)|PvdA]]&lt;br /&gt;[[ChristenUnie]]&lt;br /&gt;[[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]]&lt;br /&gt;[[Christen-Democratisch Appèl|CDA]]&lt;br /&gt;[[Gemeentebelangen]]&lt;br /&gt;[[GroenLinks]]
| setels                = '''29'''&lt;br /&gt;11&lt;br /&gt;5&lt;br /&gt;3&lt;br /&gt;3&lt;br /&gt;3&lt;br /&gt;2&lt;br /&gt;2
| station               = 
}}
'''Emsdelta''' ([[neaderlandsk]]: ''Eemsdelta'') is ne [[neaderlandske gemeynde]] in de [[Grunnen (provinzie)|provinsy Grönningen]]. De gemeynde untstund up 1 januari 2021 nå ne fusy van de gemeynden [[Appingedam]], [[Delfziel|Delfsyl]] en [[Loppersum (gemeente) |Loppersum]].&lt;ref&gt;[https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/35344_samenvoeging_gemeenten Wetsvöärstel såmenvoging van de gemeynden Appingedam, Delfsyl en Loppersum]&lt;/ref&gt; De [[fusygemeynde]] telt cirka 46.000 inwöäners.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Appendix}}
{{Grunnen}}

[[Kategorie:Emsdelta| ]]</text>
      <sha1>daujpodb802jnfoa4ghco7qmvldnxev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Soninke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33417</id>
    <revision>
      <id>333262</id>
      <parentid>322331</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1722" sha1="ns8bi2795c8vgi3znwi4j3digyb58lb" xml:space="preserve">Et '''soninke''' (soninke: ''Sooninkanxanne''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081230214819/http://www.asawan.org/Documents/Soninke_Lexicon/lexicon/main.htm wöärdenbook soninke-fransk-engelsk] {{webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081230214819/http://www.asawan.org/Documents/Soninke_Lexicon/lexicon/main.htm |date=2008-12-30 }}&lt;/ref&gt;), ouk bekend as '''serakhulle''' of '''azer'''&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Olsen |first1=James Stuart |last2=Meur |first2=Charles |title=The Peoples of Africa: an Ethnohistorical Dictionary |date=1996 |publisher=Greenwood Publishing Group |page=532-533 |url=https://books.google.com/books?id=MdaAdBC-_S4C |access-date=2 December 2020}}&lt;/ref&gt; is ne [[Mandétalen|Mandespråke]] espröaken döär de [[Soninke (volk) |Soninke bevölking]] in [[Afrika]]. De språke hevt ümsgevear 2,1 miljoon spreakers, vöärnåmelik in [[Mali]] en ouk (in volgorde van meyste når minste spreakers) in [[Senegal]], [[Ivoorkust|Ivoorküst]], [[Gambia]], [[Mauritanie]], [[Guinee-Bissau]], [[Guinee]] and [[Ghana]]. Et is ne [[nationale taal|nationåle språke]] in Mali, Senegal, Gambia en Mauritanie.

De språke is relativ homogeneen, med mår kleine fonologiske, leksikale grammatikale variatsys.

Språkkündig is et [[Bozo (taal)|bozo]] et meyst verwant {{citaat|date=April 2020}}, dat et meyst espröäken wördt in de [[Binnen-Nigerdelta]].

Et is möägelik dat de språke van de [[Imraguen (volk)|Imraguen]] en/of et [[Nemadidialekt]] dialekten bünt van, of nauw verwant bünt an, et soninke.&lt;ref&gt;pagina oaver et nemadi in the Languages of Mali earchiveerd up 29-09-2007 by de Wayback Machine, 13de editsy (1996)&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Appendix}}

[[Kategorie:Taol]]</text>
      <sha1>ns8bi2795c8vgi3znwi4j3digyb58lb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kumis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33459</id>
    <revision>
      <id>333216</id>
      <parentid>319956</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2867" sha1="6u4d7977qhubl8f5riuxuicdsv91lss" xml:space="preserve">'''''Kumis''''' (ouk eskreaven as '''''koumiss''''' of '''''kymys''''' –  [[kasachsk]]: қымыз, ''qymyz'', [[mongoolsk]]: айраг, ''ääryg'') is ne [[Efermenteerde melkprodukten|efermenteerd suuvelprodukt]] traditionääl emåked van [[päärdenmelk]] od [[eselmelk]]. Den drank blyvt belangryk vöär de völker van de Centraalasiatiske [[steppe]]s, van [[Türkske völker|türksken]] en mongoolsken avkumst: [[Kasachen]], [[Basjkiren]], [[Kalmukken]], [[Kirgysen]], [[Mongolen]] en [[Jakuten]].&lt;ref name=&quot; Zeder&quot;&gt;{{citeer book | auteur=Zeder, Melinda A. ed. | titel= Documenting Domestication: New Genetic and Archaeological Paradigms | publisher=University of California Press | jår=2006 | isbn=0-520-24638-1 | pages=264}}&lt;/ref&gt; Kumis wear vrogger ouk ekonsumeerd döär de [[Kitan]], [[Jurchen]], [[Hungaren]] en [[Han Chinesen]] van Noordchina.{{sfnb|Anderson|1988| p= [https://books.google.com/books?id=BAcknxN_S8QC&amp;pg=PA80&amp;dq=yogurt+fish+wei&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=ylUrVMKRBMSnyATJjIHQBQ&amp;ved=0CCsQ6wEwATgU#v=onepage&amp;q=yogurt%20fish%20wei&amp;f=false 80]}}

''Kumis'' is en [[suuvelprodukt]] vergelykbår med ''[[kefir]]'', mår wördt eproduceerd van nen vlöibåren [[startkultuur]] in teagenstelling töt de vaste ''kefir'' &quot;granen&quot;. Ümdat päärdenmelk meyr suuker bevattet dan köien- of geitenmelk, as et efermenteerd is, ''kumis'', hevt en höyger, skounwal noch steads mild, [[alcohol|alkohol]]gehalde vergeleaken med ''kefir''.

Dat den drank ne lange geskydenis kent blykt uut en klaagleed dat ne Hanprinses in de tweyde eywe v.Chr. skreev doo sy uutehuweliked wear an nen heerser van de [[Wusun]]. De klaagsang is upenömmen in de [[Shiji]]. Sy most in vilten tenten woanen, rauw vlees eaten en egistede melk van merrys drinken. Ouk [[Willem van Rubroeck]] nöömt den drank (&quot;kosmos&quot;) in syn reisverslag.
[[Tataren]] in de [[13e eywe]] makeden kumis döär de melk van höär ponys to vermengen med [[gist]]. As kumis emaked wördt van koomelk mot [[tafelsuuker|suuker]] toevöögd wörden üm to sörgen dat et gistingsproces neet stoppet.

Oaver et algemeyn bevat kumis ümsgevear 2% alkohol, mår et kan starker emaked wörden döär et to [[distilleren]].

Sölvs in de deylen van de wearld wår as ''kumis'' vandage den dag populair is, blyvt päärdenmelk en seyr beparked verkrygbår good. Industriele produktsy gebruket dårüm meystal koomelk, dee ryker an vet en [[eiwitten]] is, mår minder [[laktose]] hevt dan de melk van en päärd. Vöär de [[fermentatsy (voodsel)|fermentatsy]], wördt de koomelk versteavigd up eyne van de völgende maneren: [[sukrose]] kan toevöögd wörden üm ne vergelykbåre fermentatsy to verkrygen; ne andere technik voogt ewysigd [[wei (eiwit)|wei]] to üm de såmenstelling van päärdenmelk beater to benaderen.&lt;ref&gt;Law p. 121.&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Appendix}}

[[Kategorie:Zuvel]]</text>
      <sha1>6u4d7977qhubl8f5riuxuicdsv91lss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guadalajara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33753</id>
    <revision>
      <id>333190</id>
      <parentid>321331</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5153" sha1="3nfdzt5jd0sco842bn6cjdcmrhr1q42" xml:space="preserve">'''Guadalajara''' is ne stad in [[Mexico (laand)|Meksiko]], [[heufdstad|höyvdstad]] van den ståt [[Jalisco|Jalisko]]. Et is eleagen in et westen van et land, in et geografiske gebeed dat bekend steyt as [[Valle de Atemajac]]. De stad wördt beskowd as eyne van de belangrykste politike, ekonomiske, sociale, kulturele en turistiske centra van [[Mexico (laand)|Meksiko]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.visitmexico.com/jalisco/guadalajara | title=Besöök Mexico {{!}} is {{!}} Jalisco {{!}} Guadalajara|accessdate=2022-01-21|surname=www.visitmexico.com|website=Bezoek Mexico/|language=es}} &lt;/ref&gt; Guadalajara is ouk bekend as &quot;La Perla Tapatia&quot;, &quot;La Perla de Occidente&quot; en &quot;La Ciudad de las Rosas&quot;.

De name kömt van et [[arabisk]], wår et &quot;rivyr van steynen&quot;, &quot;rivyr dee tüsken steynen loupet&quot; of &quot;vallei van forten&quot; beteykent.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://guadalajara.gob.mx/gdlWeb/#/historia|titel=Regering van Guadalajara|accessdate=2022-01-21|websteade=guadalajara.gob.mx}}&lt;/ref&gt; De stad kreg öäre name van [[Nuño de Guzmán | Nuño Beltrán de Guzmán]], ter ere van de spaanske stad waar hy wear geboaren. Guadalajara wear by veer verskillende geleagenheyden esticht en wear definitif upericht döär Beatriz Hernández up 14 februari 1542, an de overs van de rivyr [[Río San Juan de Dios|San Juan de Dios]].

Ten tyde van et [[Onderkoninkrijk Nieuw-Spanje|Underköäningryk Ny-Spanje]] wear Guadalajara officiel de höyvdstad van [[Ny-Galicie]]. By de [[Mexicaanse onafhankelijkheid|Meksikaanske unafhangelikheyd]] spölden Guadalajara ne kruciale rol, ümdat [[Miguel Hidalgo y Costilla|Miguel Hidalgo]] up 6 december 1810 de slaverny in de stad afschafden. Later, in de [[Hervormingsoorlog]], verhuseden [[Benito Juárez]] syne regering in 1858 når Guadalajara vanweagen geschillen tüsken liberalen en konservativen. Tydens de [[Mexicaanse Revolutie|Meksikaanske Revolutsy]] waren de gevolgen in de regio meyr sociaal as militair, wat den kumst van et [[konstitutionalistiske leager]] up 8 juli 1914 benadrukkeden. Tydens de tweyde hälfde van de [[20e eywe]] kenden de stad ne periode van sociale stabiliteit en kommerciele en industriele gröi.

Guadalajara grenst in et noorden an [[Ixtlahuacán del Río]], in et ousten an [[Tonalá (Jalisco)|Tonalá]] en [[Zapotlanejo]], in et süden an [[Tlaquepaque]] en in et westen an [[Zapopan]]. Et hevt ne bevölking van 1.385.629 inwöäners, terwyl et groutstedelik gebeed hevt ne bevölking van 5.179.874 inwöäners hevt. Et is de achtste stad når bevölking in [[Latijns-Amerika|Latynsk-Amerika]], nå [[Mexico-Stad|Meksiko-Stad]], [[São Paulo]], [[Buenos Aires]], [[Rio de Janeiro]], [[Lima]], [[Bogotá]] en [[Santiago de Chile|Santiago]], en ouk de vyvde in [[Noord-Amerika]] nå [[Meksiko-Stad]], [[Ny-York]], [[Los Angeles]], [[Chicago]] en [[Toronto]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jalisco.gob.mx/es/jalisco/guadalajara|title=grootstedelik gebeed van Guadalajara {{! }} Regering van de ståt Jalisko|fechaacceso=2022-01-21|sitioweb=www.jalisco.gob.mx}}&lt;/ref&gt;

Vanweagen öäre invlood en internationale bereik wear et in 2016 ekatalogiseerd as [[global city]] en as eyne van de 90 meyst produktive steden ter wearld, med ne score van 56,3.&lt;ref&gt;{{Cite web|url =https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2016t.html|title=De wearld völgens GaWC 2016|accessdate=25 januari 2021|website=Loughborough University|language=EN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{webquote|url=http://www.managementthinking.eiu.com/sites/default/files/downloads/Hot%20Spots.pdf|title=HotspotsBenchmarking van et konkurrentsyvermogen van steden in de wearld|accessdate=1 november 2013| language= EN|archiveur=https://web.archive.org/web/20131101082038/http://www.managementthinking.eiu.com/sites/default/files/downloads/Hot%20Spots.pdf|archivedate=1 november , 2013}}&lt;/ref&gt; Up nationaal nivo is et den [[Bijlage:Steden naar BBP|darden ekonomisken kern]] van et land, med en [[Bruto Binnenlands Product|BBP]] van 124.047 miljoon dollar in 2019. De ekonomy van de stad is ebaseerd up handel, deensten en industry. Industry, vöäral de technologiske industry vanweagen et grouten antal internationale bedryven dee öär höyvdkantoor in de stad hebbet en dårum steyt et bekend as de [[Silicon Valley]] van [[Mexico (laand)|Meksiko]].&lt;ref&gt;{{Nieuwscitaat| title =De meksikaanske Silicon Valley ligt in Jalisko|url=https://elpais.com/tecnologia/2017/03/12/actualidad/1489275848_767120.html|periodico=El País|fecha=2017-03-13|fechaacceso=2022 - 01-21|issn=1134-6582|language=es|name=Sonia|achternaam=Corona}}&lt;/ref&gt;

Et wördt beskowd as en belangryk kultureel centrum en referentsypünt vöär [[Mexico (laand)|Meksiko]] in et butenland, ümdat [[Jalisko]] den båkermat is van [[mariachi]], [[charrería]] en [[tequila]]. Guadalajara hevt jårlikske evenementen med en grout prestige, sou as et [[Guadalajara International Film Festival]] en de [[Guadalajara International Book Fair]], de belangrykste in de [[Spaans|spaanskspreakende]] wearld en de up eyne nå gröytste in de wearld nå [[Frankfurt Book Fair|Frankfurt]], [[Düütskland]].

{{References}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Mexiko]]
[[Kategorie:Stad]]</text>
      <sha1>3nfdzt5jd0sco842bn6cjdcmrhr1q42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lieste van heufdsteaden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34065</id>
    <revision>
      <id>333292</id>
      <parentid>327811</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22039" sha1="6z7923jpav8gn09wl6th366t5b3krpe" xml:space="preserve">Dit is ne '''Lieste van heufdsteaden'''. Doar wordt ook heufdsteaden van ofhankelike gebeden, neet-zelfstandige stoaten en verbundene of umstreadene stoaten bie meterekkend.

De heufdsteaden in disse lieste zint openömmen in de internationale [[ISO 3166-1]] standaard of heurt  bie de lieste van stoaten met beperkte erkenning.

Sovereine stoaten en woarnemmende stoaten binnen de [[Verenigde Nasies]] stoat dikke edrok.

==Lieste==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:130px;&quot;|Stad/wonstea
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:200px;&quot;|Land/gebeed
!class=&quot;sortable&quot;|Opmaarkingen
|-
| [[Abidjan]] &lt;small&gt;(veurmoalig; stoat nog völle regearingsgebouwen&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Ivoorkuste]]''' ||
|-
| [[Jamoessoekro]] &lt;small&gt;(officieel)&lt;/small&gt; ||
|-
| [[Abu Dhabi]] || '''[[Vereanigde Arabische Emiraten]]''' ||
|-
| [[Abuja]] || '''[[Nigeria]]''' || [[Lagos (Nigeria)|Lagos]] was de heuvdstad tusken 1914 en 1991.
|-
| [[Accra]] || '''[[Ghana]]''' ||
|-
| [[Adamstown, Pitcairn Islands|Adamstown]] || [[Pitcairneilanden]] || [[Brits Oaverzees Gebeed]].
|-
| [[Addis Ababa]] || '''[[Etiopie]]''' ||
|-
| [[Aden]] &lt;small&gt;([[de facto]], tiedelik)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Jemen]]''' || rowspan=&quot;2&quot; | [[Sana'a]] is seed 2015 bezat duur [[Hoeti]]-rebellen. De vuurmoalige heuvdstad van Zuudjemen is noe de woarnemmende heuvdstad.
|-
| [[Sana'a]] &lt;small&gt;(op papier)&lt;/small&gt;
|-
| [[Algiers]] || '''[[Algerye]]''' ||
|-
| [[Alofi]] || [[Niue]] || Zelfsteurend in vriej verband met [[Niej Zeeland]].
|-
| [[Amman]] || '''[[Jordanië]]''' ||
|-
| [[Amsterdam]] &lt;small&gt;(officieel)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Nederlaand|Nederland]]''' || Volgens de Nederlandse grondwet is Amsterdam de &quot;Heuvdstad&quot;. Ook van [[Bonaire]], [[Saba]] en [[Sunt-Eustatius]].
|-
| [[Den Haag]] &lt;small&gt;(feitelik)&lt;/small&gt; || De Nederlandse regearing zit in 'n Haag. Doar zit ook [[Paleis Noordeinde|keunink]], [[Nederlandse Ministeries]], et [[Heugere Gerechtshof van Nederland]] en ambassades.
|-
| [[Andorra la Vella]] || '''[[Andorra]]''' ||
|-
| [[Ankara]] || '''[[Turkije]]''' ||Ankara vervung [[Istanbul]] in 1923 do as de nieje Republik Türkiye in de bene köm noa 'n [[Turksen onofhankelikheidsoorlog|onofhankelikheidsoorlog]].
|-
| [[Antananarivo]] || '''[[Madagaskar]]''' ||
|-
| [[Apia]] || '''[[Samoa]]''' ||
|-
| [[Ashgabat]] || '''[[Turkmenistan]]''' ||
|-
| [[Asmara]] || '''[[Eritrea]]''' ||
|-
| [[Astana]] || '''[[Kazachstan]]''' || Astana wör ummedeupt töt Nur-Sultan tusken 2019 en 2022.
|-
| [[Asunción]] || '''[[Paraguay]]''' ||
|-
| [[Athens]] || '''[[Griekenland]]''' ||
|-
| [[Avarua]] || [[Cookeilanden]] || Zelfsteurend in vriej verbond met [[Niej-Zeeland]]. Mangs ook wal [[Rarotonga]] neumd, mer dat is et eiland woerop as Avarua lig.
|-
| [[Baghdad]] || '''[[Irak]]''' ||
|-
| [[Baku]] || '''[[Azerbaijan]]''' ||
|-
| [[Bamako]] || '''[[Mali]]''' ||
|-
| [[Bandar Seri Begawan]] || '''[[Brunei]]''' ||
|-
| [[Bangkok]] || '''[[Thailaand|Thailand]]''' ||
|-
| [[Bangui]] || '''[[Centraal-Afrikaanse Republiek]]''' ||
|-
| [[Banjul]] || '''[[Gambia]]''' ||
|-
| [[Basseterre]] || '''[[Sunt Kitts en Nevis]]''' ||
|-
| [[Beijing]] || '''[[Volksrippubliek China]]''' ||
|-
| [[Beirut]] || '''[[Libanon]]''' ||
|-
| [[Belfast]] || [[Noordierland]] || [[Deelstoat]] van et [[Verenigd Keuninkriek]].
|-
| [[Belgrado]] || '''[[Servië]]''' ||
|-
| [[Belmopan]] || '''[[Belize]]''' || 
|-
| [[Berlien]] || '''[[Duutsland]]''' || 
|-
| [[Bern]] &lt;small&gt;(de facto) &lt;/small&gt; || '''[[Zwitserland]]''' || Zwitserland hef ginne officiele heuvdstad.
|-
| [[Bisjkek]] || '''[[Kirgizië]]''' ||
|-
| [[Bissau]] || '''[[Guinea-Bissau]]''' ||
|-
| [[Bloemfontein]] &lt;small&gt;(rechterlik) &lt;/small&gt; || rowspan=&quot;3&quot; | '''[[Zuud-Afrika]]''' ||
|-
| [[Kaapstad]] &lt;small&gt;(wetgevend)&lt;/small&gt;||
|-
| [[Pretoria]] &lt;small&gt;(oetvoerend)&lt;/small&gt;||
|-
| [[Bogotá]] || '''[[Kolombia]]''' ||
|-
| [[Brades]] &lt;small&gt; (de facto) &lt;/small&gt;|| rowspan=&quot;2&quot; | [[Montserrat]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[Brits Oaverzees Gebeed]]. Noa ’n oetbörsting van vulkaan [[Soufriere Hills]] in [[1997]] wör Plymouth verloaten. Regearingskantoren zint verhuusd noar [[Brades]], in et noordwesten van Montserrat.
|-
| [[Plymouth, Montserrat|Plymouth]] &lt;small&gt; &lt;/small&gt; (officieel)
|-
| [[Brasília]] || '''[[Brasilie|Brazilië]]''' ||[[Rio de Janeiro]] was de heuvdstad tot [[1960]]. 
|-
| [[Bratislava]] || '''[[Slovakije]]''' ||
|-
| [[Brazzaville]] || '''[[Kongo-Brazzaville|Kongo]]''' ||
|-
| [[Bridgetown]] || '''[[Barbados]]''' ||
|-
| [[Brussel (stad)|Brussel]] || '''[[België]]''' || Ook de feitelike heuvdstad van de [[Europese Unie]].
|-
| [[Boedapest]] || '''[[Hongaarnlaand|Hongarije]]''' ||
|-
| [[Boekarest]] || '''[[Roemenië]]''' ||
|-
| [[Buenos Aires]] || '''[[Argentinië]]''' ||
|-
|[[Kairo]]||'''[[Egypte (laand)|Egypte]]'''||Ne nieje heuvdstad is in anbouw: de [[Nieje administratieve heuvdstad]]. Mag wean at et “Egypte” geet heten.
|-
|[[Camp Thunder Cove]]
|[[Brits Gebeed in ’n Stillen Oceaan]]
|[[Brits Oaverzees Gebeed]].
|-
|[[Canberra]]||'''[[Australie]]'''|| Vuurbedachte stad um domoals nen ende te maken an donderieje tusken [[Melbourne]] (domoalige heuvdstad) en [[Sydney]] (ekonomisch middelpunt en grötste stad) dee tusken 1890 en 1900 beide noar vuurten esköaven wörden as meugelike heuvdstad.
|-
|[[Caracas]]||'''[[Venezuela]]'''||
|-
| [[Cardiff]] || [[Wales]] || Deelstoat van et [[Verenigd Keuninkriek]].
|-
| [[Castries]] || '''[[Sunte Lucia]]''' ||
|-
| [[Cetinje]] &lt;small&gt; (Olde keuninklike heuvdstad, hudige wonstea van ‘n President of Montenegro)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Montenegro]]''' ||
|-
| [[Podgorica]] &lt;small&gt; (officieel)&lt;/small&gt;||
|-
| [[Charlotte Amalie, Amerikaanse Maagdeneilanden|Charlotte Amalie]] || [[Amerikaanse Maagdeneilanden]] || [[Amerikaans grondgebeed]].
|-
| [[Chișinău]] || '''[[Moldavië (laand)|Moldavië]]''' ||
|-
| [[Cockburn Town]] || [[Turks en Caicoseilanden]] || [[Brits Oaverzees Gebeed]].
|-
| [[Colombo]] &lt;small&gt; (oetvoerend en wetgevend) &lt;/small&gt;|| rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Sri Lanka]]''' || Töt de joaren ’80 was [[Colombo]] de heuvdstad. Völle oaverheidsinstanties zitt der nog en et is nog aait et kommerciële harte van Sri Lanka.
|-
| [[Sri Jayawardenepura Kotte]] &lt;small&gt; (officieel)&lt;/small&gt;|| Ook wal ofekortt as Kotte.
|-
| [[Conakry]] || '''[[Guinea]]''' ||
|-
| [[Copenhagen]] || '''[[Denemarken]]''' ||
|-
| [[Cotonou]] &lt;small&gt; (feitelik) &lt;/small&gt;|| rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Benin]]''' ||
|-
| [[Porto-Novo]] &lt;small&gt;(officieel)&lt;/small&gt;||
|-
| [[Dakar]] || '''[[Senegal]]''' ||
|-
| [[Damaskus]] || '''[[Syrië]]''' ||
|-
| [[Dar es Salaam]] &lt;small&gt; (feitelik, rechterlik)]&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Tanzania]]''' || [[Dar es Salaam]].
|-
| [[Dodoma]] &lt;small&gt; (officieel, wetgevend) &lt;/small&gt;  ||
|-
| [[Dhaka]] || '''[[Bangladesh]]''' ||
|-
| [[Dili]] || '''[[Oost-Timor]]''' || 
|-
| [[Djibouti City|Djibouti]] || '''[[Djibouti]]''' ||
|-
| [[Doha]] || '''[[Qatar]]''' ||
|-
| [[Douglas, Man|Douglas]] || [[Man (eilaand)|Man]] || [[Verenigd Keuninkriek|Brits]] [[Kroonbezit]].
|-
| [[Dublin]] || '''[[Ierlaand (laand)|Ierland]]''' ||
|-
| [[Dushanbe]] || '''[[Tadjikistan]]''' ||
|-
| [[Edinburgh]] || '''[[Skotland]]''' || [[Deelstoat]] van et [[Verenigd Keuninkriek]].
|-
| [[Flying Fish Cove]] || [[Karsteiland]] || Boetenmarke van [[Australië]].
|-
| [[Freetown]] || '''[[Sierra Leone]]''' ||
|-
| [[Funafuti]] || '''[[Tuvalu]]''' ||
|-
| [[Gaborone]] || '''[[Botswana]]''' ||
|-
| [[George Town, Cayman Islands|George Town]] || [[Cayman Islands]] || [[Brits Oaverzees Gebeed]].
|-
| [[Georgetown, Ascension Island|Georgetown]] || [[Ascension Island]] || Part of the [[Brits Oaverzees Gebeed]] of [[Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]].
|-
| [[Georgetown, Guyana|Georgetown]] || '''[[Guyana]]''' ||
|-
| [[Gibraltar]] || [[Gibraltar]] || [[Brits Oaverzees Gebeed]].
|-
| [[Gitega]] &lt;small&gt; (officieel) &lt;/small&gt; || rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Burundi]]''' || Bujumbura was de heuvdstad tusken 1962 en 2018.
|-
| [[Bujumbura]] &lt;small&gt; (de facto) &lt;/small&gt; ||
|-
| [[Guatemala City]] || '''[[Guatemala]]''' ||
|-
| [[Gustavia, Saint Barthélemy|Gustavia]] || [[Sunt Bartolomeus]] || Oaverzees gebeed van [[Frankriek]].
|-
| [[Hagåtña]] || [[Guam]] || [[Amerikaans grondgebeed]].
|-
| [[Hamilton, Bermuda|Hamilton]] || [[Bermuda]] || [[Brits Oaverzees Gebeed]].
|-
| [[Hanoi]] || '''[[Vietnam]]''' ||
|-
| [[Harare]] || '''[[Zimbabwe]]''' ||
|-
| [[Hargeisa]] || [[Somaliland]] || Neet-erkend en zelfverkloarden stoat. Op papier deel van [[Somalië]].
|-
| [[Havana]] || '''[[Kuba]]''' ||
|-
| [[Helsinki]] || '''[[Finland]]''' ||
|-
| [[Honiara]] || '''[[Salomo-eilanden]]''' ||
|-
| [[Islamabad]] || '''[[Pakistan]]''' || Eerst was et [[Karachi]], doarnoa [[Rawalpindi]] vanof 1958 en tien joar later was Islamabad kloar.
|-
| [[Jakarta]] || '''[[Indonesië]]''' ||Aargens tusken 2020 en 2030 mut de nieje stad [[Nusantara]] in [[Kalimantan]] kloar wean. Dat wördt dan de nieje heuvdstad.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2019/aug/26/indonesia-new-capital-city-borneo-forests-jakarta Guardian.com. “Indonesia announces site of capital city to replace sinking Jakarta”.] skreven op 26 augustus 2019.&lt;/ref&gt;
|-
| [[Jamestown, Sunte Helena|Jamestown]] || [[Sunte Helena]] || [[Brits Oaverzees Gebeed]], deel van [[Sunte Helena, Ascension en Tristan da Cunha]].
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Jeruzalem]]
|'''[[Israël]]'''
| rowspan=&quot;3&quot; | De meeste landen hebt de ambassades rechtevoord in of rond [[Tel Aviv]]. Mei 2018 verhuusden de VS de ambassade noar Jeruzalem. De meeste landen holdt zik an et [[Palestiense partitieplan van de Verenigde naties]].
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Palestina]]''' &lt;small&gt; (oeteropen) &lt;/small&gt;
|-
| [[Ramallah]] &lt;small&gt; (de facto) &lt;/small&gt;  
|-
| [[Juba]] || '''[[Zuud-Soedan]]''' ||
|-
| [[Kabul]] || '''[[Afghanistan]]''' ||
|-
| [[Kampala]] || '''[[Uganda]]''' ||
|-
| [[Kathmandu]] || '''[[Nepal]]''' ||
|-
| [[Khartoum]] || '''[[Soedan]]''' ||
|-
| [[Kigali]] || '''[[Rwanda]]''' ||
|-
| [[King Edward Point]] || [[Zuudgeorgië en de Zuud-Sandwicheilanden]] || [[Brits Oaverzees Gebeed]].
|-
| [[Kingston, Jamaica|Kingston]] || '''[[Jamaica]]''' ||
|-
| [[Kingston, Norfolkeiland|Kingston]] || [[Norfolkeiland]] || [[Australie|Australisch grondgebeed]].
|-
| [[Kingstown, Sunt Vincent en de Grenadines|Kingstown]] || '''[[Sunt Vincent en de Grenadines]]''' ||
|-
| [[Kinshasa]] || '''[[Demokratiese Republiek van de Kongo]]''' ||
|-
| [[Kuala Lumpur]] &lt;small&gt;  (officieel, wetgevend en keuninklik) &lt;/small&gt; || rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Maleisië]]''' ||
|-
| [[Putrajaya]] &lt;small&gt; (ambtelik en rechterlik) &lt;/small&gt; ||
|-
| [[Kuwait Stad]] || '''[[Kuwait]]''' ||
|-
| [[Kyiv]] || '''[[Ukraine]]''' ||
|-
| [[La Paz]] &lt;small&gt; (ambtelik) &lt;/small&gt; || rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Bolivië]]''' || [[La Paz]] is de heugstliggende heuvdstad van de wearld (3,650 m)
|-
| [[Sucre]] &lt;small&gt; (grondwettelik) &lt;/small&gt;  ||
|-
| [[Laayoune]] &lt;small&gt; (verkloard) &lt;/small&gt;|| rowspan=&quot;2&quot; | [[Westelike Sahara]] || rowspan=&quot;2&quot; | De Republik Sahrawi, erkend duur 82 stoaten, zeg at öar een groot deel van de westelike [[sahara]] heurt, wat noe bie Marokko bie an heurt. Doaronder valt ook marokkaans Laâyoune. Marokko zeg at öar et hele Sahrawi heurt. [[Tifariti]] is noe de tiedelike heuvdstad (instea van et eerdere [[Bir Lehlou]]). Sommige regearingsgebouwen stoat in ballingskap in [[Tindoef]], [[Algerye|Algerieje]].
|-
| [[Tifariti]] &lt;small&gt; (de facto) &lt;/small&gt;
|-
| [[Libreville]] || '''[[Gabon]]''' ||
|-
| [[Lilongwe]] || '''[[Malawi]]''' ||
|-
| [[Lima]] || '''[[Peru]]''' || [[Cusco]] is de symbolische heuvdstad. [[Arequipa]] de wettelike, umdat doar et Grondwettelike Hof van Peru zit.
|-
| [[Lissabon]] || '''[[Portugal]]''' ||
|-
| [[Ljubljana]] || '''[[Slovenië]]''' ||
|-
| [[Lobamba]] &lt;small&gt; (keuninklik en wetgevend)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Eswatini]]''' ||
|-
| [[Mbabane]] &lt;small&gt; (ambtelik) &lt;/small&gt;||
|-
| [[Lomé]] || '''[[Togo]]''' ||
|-
| [[Londen|London]] || '''[[Verenigd Keuninkriek]]''' ||
|-
| [[Luanda]] || '''[[Angola]]''' ||
|-
| [[Lusaka]] || '''[[Zambia]]''' ||
|-
| [[Luxembourg (stad)|Luxembourg]] || '''[[Luxembörg (land)|Luxemburg]]''' ||
|-
| [[Madrid]] || '''[[Spanje]]''' ||
|-
| [[Majuro]] || '''[[Marshalleilanden]]''' ||Zelfsteurend in vriej verbond met de Verenigde Stoaten. De regearing zit op [[Delap-Uliga-Djarrit]], ne vestiging op et eiländke Majuro.
|-
| [[Malabo]] || '''[[Ekwatoriaal Guinea]]''' || [[Ciudad de la Paz]] wördt momenteel ebouwd en zal de nieje heuvdstad worden as he kloar is.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.com/poverty-stricken-equatorial-guinea-builds-expensive-capital-city-middle-nowhere-949224 International Business Times. ibtimes.com. “Poverty-Stricken Equatorial Guinea Builds Expensive Capital City In The Middle Of Nowhere“. Fortin, Jacey.] Skreven op 19 december 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| [[Malé]] || '''[[Malediven]]''' ||
|-
| [[Managua]] || '''[[Nicaragua]]''' ||
|-
| [[Manama]] || '''[[Bahrain]]''' ||
|-
| [[Manila]] || rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Fillipienen]]''' || rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[[Metro Manila]]
|-
| [[Maputo]] || '''[[Mosambyk|Mozambiek]]''' ||
|-
| [[Mariehamn]] || [[Ålandeilanden]] || Zelfstandige provincie van [[Finland]].
|-
| [[Marigot, Sunte Martin]] || [[Sunte Martin]] || Fransk oaverzees gebeed.
|-
| [[Maseru]] || '''[[Lesotho]]''' ||
|-
| [[Mata Utu]] || [[Wallis en Futuna]] || Fransk oaverzees gebeed.
|-
| [[Mexico City]] || '''[[Mexico (laand)|Meksiko]]''' ||
|-
| [[Minsk]] || '''[[Wit-Rusland]]''' ||
|-
| [[Mogadishu]] || '''[[Somalie|Somalië]]''' ||
|-
| [[Monaco]] || '''[[Monako]]''' || [[Stadstoat]]. Volgens öaren grondwet hef et Prinsdom Monako ginne officiële heufdstad. Toch hef de Gemeente Monako, de ennigste gemeente, dezelfde name as ‘n stoat, woermet as et de feitelike heuvdstad is.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Monaco Brittanica.com. “Monaco”.]  Bekekken op 28 February 2020. &lt;/ref&gt;
|-
| [[Monrovia]] || '''[[Liberia]]''' ||
|-
| [[Montevideo]] || '''[[Uruguay]]''' ||
|-
| [[Moroni, Komoren|Moroni]] || '''[[Komoren]]''' ||
|-
| [[Moscow]] || '''[[Ruslaand|Rusland]]''' ||
|-
| [[Muscat, Oman|Muscat]] || '''[[Oman]]''' ||
|-
| [[Nairobi]] || '''[[Kenia]]''' ||
|-
| [[Nassau, Bahamas|Nassau]] || '''[[Bahamas]]''' ||
|-
| [[Naypyidaw]] || '''[[Myanmar]]''' ||Töt 2006 was et [[Yangon]]
|-
| [[N'Djamena]] || '''[[Tsjaad]]''' ||
|-
| [[New Delhi]] || '''[[India]]''' || [[Kalkuta]] was de heuvdstad van [[India]] töt 1911 tiedens de [[Britse Raj]].
|-
| [[Ngerulmud]] || '''[[Palau]]''' || Zelfsteurend in vriej verbond met de Verenigde Stoaten. Töt 2006 was [[Koror Stad]] de heuvdstad van [[Palau]]. 
|-
| [[Niamey]] || '''[[Niger (laand)|Niger]]''' ||
|-
| [[Nicosia]] || '''[[Cyprus]]''' || 
|-
| [[Nouakchott]] || '''[[Mauritanië]]''' ||
|-
| [[Nouméa]] || [[Nykaledonie|Niej-Kaledonië]] || Frans oaverzees gebeed.
|-
| [[Nukuʻalofa]] || '''[[Tonga]]''' ||
|-
| [[Nuuk]] || [[Greunland]] || Zelfsteurend land binnen et Keuninkriek Denemaarken.
|-
| [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]] || [[Aruba]] || Zelfsteurend land binnen et Keuninkriek Nederland.
|-
| [[Oslo]] || '''[[Noorweagen]]''' ||
|-
| [[Ottawa]] || '''[[Kanada]]''' ||
|-
| [[Ouagadougou]] || '''[[Burkina Faso]]''' ||
|-
| [[Pago Pago]] || [[Amerikaans Samoa]] || [[Amerikaans grondgebeed]].
|-
| [[Palikir]] || '''[[Micronesië]]''' || Zelfsteurend in vriej verbond met de [[Verenigde Stoaten]]. 
|-
| [[Panama Stad]] || '''[[Panama]]''' ||
|-
| [[Papeete]] || [[Fransk Polynesie|Fraans Polynesië]] || Frans oaverzees gebeed.
|-
| [[Paramaribo]] || '''[[Suriname]]''' ||
|-
| [[Paris]] || '''[[Frankriek]]''' || 
|-
| [[Philipsburg, Sint Maarten|Philipsburg]] || [[Sunt Marten (laand)|Sunte Maarten]] || Zelfsteurend land binnen et keuninkriek Nederland.
|-
| [[Phnom Penh]] || '''[[Cambodja]]''' ||
|-
| [[Port Louis]] || '''[[Mauritius]]''' ||
|-
| [[Port Moresby]] || '''[[Papua Nyguinea|Papoea Niej-Guinee]]''' ||
|-
| [[Port of Spain]] || '''[[Trinidad en Tobago]]''' ||
|-
| [[Port Vila]] || '''[[Vanuatu]]''' ||
|-
| [[Port-au-Prince]] || '''[[Haiti]]''' ||
|-
| [[Praag]] &lt;small&gt;(officieel, wetgevend en oetvoerend)&lt;/small&gt;|| rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Tsjechië]]''' || 
|-
|[[Brno]] &lt;small&gt;(rechterlik)&lt;/small&gt;
|
|-
| [[Praia]] || '''[[Kaapverdië]]''' ||
|-
| [[Pristina]] || [[Kosovo]] ||Betwisten onofhankeliken stoat, erkend duur een deel van de Verenigde Naties en Taiwan. De Servische Republiek meant dat et geheel bie öar bie an heurt as de zelfsteurende provincie Kosovo en Metohieje. De Republiek Kosovo hef feiteliken zeg oaver et grötste deel, behalve Noord-Kosovo.
|-
| [[Pyongyang]] || '''[[Noordkorea]]''' ||
|-
| [[Quito]] || '''[[Ecuador]]''' || Heugstliggende heuvdstad op 2850 m.&lt;ref[http://opinionator.blogs.nytimes.com/2012/06/19/amazonia-or-bust/#ftn3  New York Times. Jacobs, Frank. “Amazonia or Bust!”. Oetegeven op 19 juni 2012.] Bekekken op 28 Juni 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| [[Rabat]] || '''[[Marokko]]''' ||
|-
| [[Reykjavík]] || '''[[Iesland]]''' ||
|-
| [[Riga]] || '''[[Letland]]''' ||
|-
| [[Riyadh]] || '''[[Saoedi-Arabië]]''' ||
|-
| [[Road Town]] || [[Britse Maagdeneilanden]] || [[Brits Oaverzees Gebeed]].
|-
| [[Rome]] || '''[[Italië]]''' ||
|-
| [[Roseau]] || '''[[Dominika]]''' ||
|-
| [[Onderzeuksstation Rothera|Rothera]] || [[Brits Antarktisch Gebeed]] || [[Brits Oaverzees Gebeed]].
|-
| [[Saipan]] || [[Noordelike Mariana-eilanden]] || [[Amerikaans grondgebeed]]. De regearing warkt vanoet [[Capitol Hill, Saipan|Capitol Hill]], een onderkommen op et eiland Saipan.
|-
| [[San José, Costa Rica|San José]] || '''[[Costa Rica]]''' ||
|-
| [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] || [[Puerto Rico]] || [[Amerikaans grondgebeed]].
|-
| [[San Marino Stad|San Marino]] || '''[[San Marino]]''' ||
|-
| [[San Salvador]] || '''[[El Salvador]]''' ||
|-
| [[Santiago]] &lt;small&gt; (officieel)&lt;/small&gt;|| rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Chili]]''' ||
|-
| [[Valparaíso]] &lt;small&gt; (wetgevend)&lt;/small&gt;|| Et Chileens Nationaal Congres zit in [[Valparaíso]].
|-
| [[Santo Domingo]] || '''[[Dominikaanse Reppubliek]]''' ||
|-
| [[São Tomé]] || '''[[São Tomé un Príncipe]]''' ||
|-
| [[Sarajevo]] || '''[[Bosnië  en Herzegovina]]''' ||
|-
| [[Seoul]] || rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Zuud-Korea]]''' ||
|-
|[[Sejong Stad]] &lt;small&gt; (feitelik)&lt;/small&gt; 
|Op 2 juli 2012 verhuusden wat regearingsambten noar Sejong, woermet as et de feitelike ambtelike heuvdstad van Zuudkorea wör.
|-
| [[Singapore]] || '''[[Singapore]]''' || [[Stadstoat]].
|-
| [[Skopje]] || '''[[Noordmacedonië]]''' ||
|-
| [[Sofia]] || '''[[Bulgarije]]''' ||
|-
| [[South Tarawa]] || '''[[Kiribati]]''' ||Zuud-Tarawa ligt op et eiländke [[Tarawa]].
|-
| [[St. George's, Grenada|St. George's]] || '''[[Grenada]]''' ||
|-
| [[St. Helier]] || [[Jersey]] || [[Verenigd Keuninkriek |Brits]] Kroonbezit.
|-
| [[St. John's, Antigua en Barbuda|St. John's]] &lt;small&gt; (feitelik) &lt;/small&gt; || '''[[Antigua en Barbuda]]''' || Antigua en Barbuda hef ginne officiële heufdstad. 
|-
| [[St. Peter Port]] || [[Guernsey]] || Brits kroonbezit
|-
| [[St. Pierre, Saint-Pierre en Miquelon|St. Pierre]] || [[Saint Pierre en Miquelon]] || Frans oaverzees gebeed.
|-
| [[Stanley, Falklandeilanden|Stanley]] || [[Falklandelanden]] || [[Brits Oaverzees Gebeed]].
|-
| [[Stepanakert]] || [[Artsakh]] || Et zelfverkloarde land wördt neet erkend duur de Verenigde Naties, woaronder ook [[Armenië]]. [[Transnistrië]], [[Zuud-Ossetië]] en Abkhazië erkent dissen stoat. Volgens Azerbaidzjan heurt et öar volledig.
|-
| [[Stockholm]] || '''[[Zweden]]''' ||
|-
| [[Sukhumi]] || [[Abchazië]] || Feiteliken onofhankeliken stoat, erkend duur Rusland, Nauru, Nicaragua, Venezuela, Zuudossetië en Transnistrië. Georgië zeg at et öar heurt.
|-
| [[Suva]] || '''[[Fiji]]''' ||
|-
| [[Taipei]] || [[Taiwan]] || 
|-
| [[Tallinn]] || '''[[Estland]]''' ||
|-
| [[Tashkent]] || '''[[Oezbekistan]]''' ||
|-
| [[Tbilisi]] || '''[[Georgië]]''' ||
|-
| [[Tegucigalpa]] || rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Honduras]]''' || rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|[[Comayagüela]]
|-
| [[Teheran]] || '''[[Iran]]''' ||
|-
| [[Thimphu]] || '''[[Bhutan]]''' ||
|-
| [[Tirana]] || '''[[Albanië]]''' ||
|-
| [[Tiraspol]] || [[Transnistrië]] || Zelfverkloarden stoat. Duur ginnen enkelen VN-lidstoat erkend, mer wal duur Abchazië en Zuud-Ossetië. [[Moldavië (laand)|Moldavië]] meant at et öar heurt.
|-
| [[Tokio]] || '''[[Japan]]''' || 
|-
| [[Tórshavn]] || [[Färöer]] || Zelfsteurend land binnen et Deense keuninkriek.
|-
| [[Tripoli, Libië|Tripoli]] || '''[[Libië]]''' ||
|-
| [[Tskhinvali]] || [[Zuud-Ossetië]] || Zelfverkloarden stoat, erkend duur Rusland, Nicaragua, [[Nauru]], Venezuela, Abchazië en Transnistrië. Georgië meant dat et hele land bie öar an heurt.
|-
| [[Tunis]] || '''[[Tunesië]]''' ||
|-
| [[Ulaanbaatar]] || '''[[Mongolië]]''' ||
|-
| [[Vaduz]] || '''[[Liechtenstein]]''' ||
|-
| [[Valletta]] || '''[[Malta (laand)|Malta]]''' ||
|-
| [[The Valley, Anguilla|The Valley]] || [[Anguilla]] || [[Brits Oaverzees Gebeed]].
|-
| [[Vatikaanstad]] || '''[[Vatikaanstad]]''' || [[Stadstoat]].
|-
| [[Victoria, Seychellen|Victoria]] || '''[[Seychellen]]''' ||
|-
| [[Wenen]] || '''[[Oostenriek]]''' ||
|-
| [[Vientiane]] || '''[[Laos]]''' ||
|-
| [[Vilnius]] || '''[[Litouwen]]''' ||
|-
| [[Warskouw]] || '''[[Polen]]''' ||
|-
| [[Washington, D.C.]] || '''[[Verenigde Stoaten]]''' ||
 |-
| [[Wellington]] || '''[[Ni'j-Zeelaand|Niej-Zeeland]]''' || seed 1865.
|-
| [[Westeiland, Kokoseilanden|Westeiland]] || [[Kokoseilanden]] || [[Australië|Australische]] boetenmarkse gebeden.
|-
| [[Willemstad (Curaçao)|Willemstad]] || [[Curaçao]] || Zelfsteurend land binnen et Keuninkriek Nederland.
|-
| [[Windhoek]] || '''[[Namibië]]''' ||
|-
| [[Yaoundé]] || '''[[Kameroen]]''' ||
|-
| [[Yaren]] &lt;small&gt; (feitelik) &lt;/small&gt; || '''[[Nauru]]''' || Nauru hef ginne officiële heuvdstad; de meeste ambtsgebouwen zitt in Yaren.
|-
| [[Yerevan]] || '''[[Armenië]]''' ||
|-
| [[Zagreb]] || '''[[Kroatië]]''' ||
|}

==Verwiezingen==
&lt;references/&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Laand|*]]
[[Kategorie:Stad]]</text>
      <sha1>6z7923jpav8gn09wl6th366t5b3krpe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jan Waterink</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34119</id>
    <revision>
      <id>333201</id>
      <parentid>325368</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7328" sha1="bd2hce9s2pffp60knn6qk63oos9vilz" xml:space="preserve">[[Ofbeelding:Jan_Waterink_(1920).jpg|right|thumb|Jan Waterink in 1920]]
'''Jan Waterink''' ([[Den Hulst]], [[20 oktober]] [[1890]] - [[Amsterdam]], [[29 november]] [[1966]]) was een [[Nederlaand|Nederlaandse]] domeneer, psycholoog, pedagoog en hooglerer die an de wiege stund van een köppel methodes veur 't toetsen en onderwiezen van kiender mit bezundere behoeftes. Zien pedagogiek baseerde-n-e op [[calvinisme|calvinistische]] begunsels.

==Opleidings==
Jan Waterink, geboren op [[Den Hulst]] ('t tegenswoordige [[Ni'jlusen|Neilusen]]-Noord) as zeune van Hendrik Waterink en Aaltje Timmermans, kwaamp uut een griffermeerd Neilusens gezin waorvan de va domeneer was. Hij gunk naor de legere schoele in [[Bergentheim|Banthum]], waor e de streektaal van leerde, bezöcht 't gymnasium in [[Kampen (Overiessel)|Kampen]] en studeerde of in thelogie an de Theologische Universiteit daor. Hij stund as domeneer in [[Appelsche]] en [[Zutfent]], volgde colleges sociale geografie in [[Bonn]] en wördden in 1923 doctor in de godgeleerdheid an de [[Vrije Universiteit Amsterdam]] (VU) in [[Amsterdam]]. In 1914 trouwde-n-e in [[Schoterlaand]] mit Joukje van der Kam uut [[Et Vene (gemiente)|Et Vene]]; een hielijk waoruut gien kiender geboren wördden.

==Hooglererschoppen==
An de VU wördden e butengewoon hoogelerer [[pedagogiek]] zowal as butengewoon hooglerer in de catechese. In zien inaugurele rede pleitte-n-e veur een niet allent principiële, mar ook experimentele anpak van de opvoedkunde. Dizze beide hooglererschoppen bekliedde-n-e töt zien emeritaat in 1961. Van 1924 töt 1944 was e heufdredacteur van 't ''Paedagogisch Tijdschrift voor het Christelijk Onderwijs'', waorveur e een riege stokken schreef aover de wiesgerige grondslagen van de opvoedkunde. In 1929 wördden zien leeropdracht pedagogiek ummezet in een gewoon hooglererschop in de pedagogiek, [[pedologie]] en [[psychotechniek]]. Tweemaol was e rector magnificus van de VU.

==Pedagogisch wark==
Waterink zien ''Inleiding tot de theoretische paedagogiek'' (1926) was 't eerste diel van een dreidielig standerdwark waorin e de hiele opvoeding zuukt te baseren op de Biebel. In 1927 richtte-n-e een Psychotechnisch Laboratorium op veur psychologische toetsing, waoronder puzzels en geheugentesten. Studenten pedagogiek kunden der praktijkervaring opdoen. Vanuut 't Laboratorium was e pedagogisch adviseur van 't Gereformeerd Schoolverband. Al hoe meer wördden zien advies ezöcht mit betrekking töt kiender die lastig in de opvoeding waren of een verstaandelijke beparking hadden.

In 1931 richtte-n-e een Paedologisch Instituut op, det twee jaor later mit 't Laboratorium samengunk in 't  Laboratorium voor Paedologie en Psychotechniek. Dit barre mederne onderzuuksinstituut kreeg een rap gruiend antal verzuken um advies en psychotechnisch onderzuuk - veural op 't gebied van de beroepskeuze - te verwarken en perbleemkiender te observeren en behaandeln. In de Tweede Wereldoolog verbörg e Jeudse kiender in 't Instituut. Waterink zölf deu niet veule onderzuuk, mar as heufd van 't Instituut wördden e wereldwied anezöcht veur advies. Ok zetelde-n-e in alderhaande besturen en adviesorganen op (praktisch) pedagogisch terrein, vake van griffermeerde snit.

Zo dreug as zien wetenschoppelijke warken waren, zo leventig en vol veurbielden waren zien warkies veur 'lekenopvoeders'. ''Aan moeders hand tot Jezus: de godsdienstige opvoeding van den kleuter'' (1936) wördden meer as twintig maol herdrokt en verscheen ok in 't Duuts. In 1934 kwaamp e mit 't tiedschrift ''Moeder: practisch tijdschrift voor de vrouw in het gezin'', det töt 1961 leup. Hierin dreug e uut det de moeder een spilfunctie hef in de opvoeding van kiender. In 't blad stunden verhalen, petronen veur dames- en kienderkleraozie, recepten en stokkies aover medische zaken, opvoeding, meziek, beroepen, sport en onderwies. Der was ok een rubriek mit brieven van olders en Waterink zien antwoorden. Perblemen mit heur kiender daor as de olders mit kwamen waren onder aandere bedplassen, angst, liegen, leerachterstaanden, pesten, nagelbieten en 'het zenuwachtige kiend'. Opvalend in Waterink zien antwoorden is zien respectvolle benaodering van olders en kiender. Hij vrag hieltied andacht veur 't dèenken van 't kiend, daor as olders oge veur mut hebben.

==Naolaotenschop==
Waterink deud hum kennen as gematigd veuruutstrevend neocalvinistisch veurman. In een tied van verzuiling gunk 't griffermeerde diel van 't volk bij hum te raode. In zien optiek mus de opvoeding in dienst staon van de heiligmaking en een vroom leven. Uut zien schrieverije sprek opvoedingsoptimisme: olders kunt een kiend maken of breken. Veur Waterink beud een deurleefde verholding tussen God en de mèense de ienige voedingsbaodem veur goed olderschop.

Hij pleitte niet allent veur medern onderzuuk, mar ok veur uutdrokkelijke seksuele opvoeding, zoas in zien populaire warkien ''Hoe vertellen we het onze kinderen?'' (1957). Zien theoretische wark is nogal wat kritiek op ekomen. Zien veurnaamste verdienste veur de wetenschop hef ewest det e in zien Laboratorium onderzuuk meugelk maakte, det e de pedagogiek en psychologie an de VU evestigd hef en det e 't academisch debat aover dizze vakken onder griffermeerden anefieterd hef. Hiermit beheurt e töt de pioniers van de universitaire pedagogiek in Nederlaand.

Waterink had aordig belangstelling veur volkskunde en volkskarakter. In 1925 verscheen onder zien redactie ''Bij ons, in 't land der Saksers'', een bundel studies, schetsies en varzen over noordoost-Nederlaand in 't [[Nedersaksisch]] en [[Nederlaands]]. Zölf schreef e daorin in 't [[Vechtdals]].

==Schrieverije (selectie)==
* ''Bij ons, in 't land der Saksers - Studies, schetsen en verzen uit Saksisch Nederland''. (Utrecht, 1925)&lt;ref&gt;Samenesteld deur Waterink&lt;/ref&gt;
* ''Inleiding tot de theoretische paedagogiek'' (meerdielig, 1926-1951)
* ''Onze jonge koningin thuis'' (biografie van keuninging [[Juliana van Nederlaand|Juliana]])
* ''Onze prins in het publiek en binnenskamers'' (aover [[prins Bernhard]])
* ''De wet van God in de opvoeding'' (Kampen, Kok, 1963)
* ''Opvoeding tot persoonlijkheid. De praktijk van de opvoeding'' (Kampen, Kok, 1964)
* ''Basic concepts in Christian pedagogy'' (St. Catherines, Ontario, Paideia Press, 1980; oorspronkelijke uutgave Grand Rapids, Mich., Eerdmans, 1954)
* ''Calvijn'' (Baarn, Hollandia, 2000, tweede drok)

==Schrieverije aover Waterink==
* Rietveld-van Wingerden, M. en J. Sturm, Levensbeschouwing in de Nederlandse universitaire pedagogiek van de 20e eeuw. Godsdienst en opvoeding bij Waterink en Langeveld. In: ''Pedagogisch tijdschrift'', jk. 26 (2001), ofl. 3-4, pp. 279-294
* Bakker, N., Eerlijk, open en nuchter: Jan Waterink en de seksuele opvoeding. In: ''De Gereformeerden en hun vormingsoffensief door de eeuwen heen'', 2009
* Busato, V., Essen, M. van en W. Koops (red.), ''Vier grondleggers van de psychologie'' (Amsterdam, Bert Bakker, 2013)
* Rietveld-van Wingerden, M.: Jan Waterink (1890-1966) - Een gedreven (ortho)pedagoog. In: Tom Kroon en Bas Levering (red.), ''Grote pedagogen in klein bestek'' (Amsterdam, SWP, 2019, viefde drok, pp. 172-6)

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Waterink, Jan}}
[[Kategorie:Pedagoog]]
[[Kategorie:Theoloog]]
[[Kategorie:Psycholoog]]
[[Kategorie:Nedersaksiese leu]]</text>
      <sha1>bd2hce9s2pffp60knn6qk63oos9vilz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1710</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34493</id>
    <revision>
      <id>333330</id>
      <parentid>325718</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T21:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1719" sha1="ref61b1d36v46ztbx0wvrmtlyvx0mqn" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

== Gebeurtenissen ==
;febrewaori
* [[17 febrewaori|17]] - De Nederlaandse kolonisten op 't eilaand [[Mauritius]] gaot der vurt um heur te vestigen an Kaap de Goeie Haope; de [[Vereenigde Oostindische Compagnie|VOC]] gef Mauritius veurgoed op.
* [[28 febrewaori|28]] - [[Slag van Helsingborg]] in de [[Grote Noordse Oorlog]], waorbij de Zweedse veldheer Magnus Stenbock de Deense invalers verslag.
;april
* [[23 april|23]] - De toren van [[Droakerk]] in [[Grunnen (stad)|Stad]] kump inienen umdale, wat an twee mèensen 't levend kost.
;meie
* [[13 meie|13]] - In [[Berlien]] begunt ze in opdracht van [[Freerk I van Pruusen]] mit de bouw van een [[pesthuus]], umdet der een epidemie drig.
=== Zunder daotum ===
* De Ottomaanse stad [[Denizli]] wördt verrinneweerd deur een eerdbeving.
* 't Töt nog toe Zweedse Estlaand kump bij 't Ruslaand van Peter de Grote as gevolg van de [[Grote Noordse Oorlog]].
* [[Arcangelo Corelli]] componeert in Rome zien ''Concerti Grossi Opus 6''.
* De Romeinse stad [[Herculaneum (oldheid)|Herculaneum]] wördt vanneis ontdekt.
* [[St Paul's Cathedral (Londen)|St Paul's Cathedral]], ontwörpen deur Christopher Wren, kump in Londen gereed.

== Geboren ==
* [[4 jannewaori]] - [[Giovanni Battista Pergolesi]], Italiaans componist, vioelspeuler en orgenist
* [[15 febrewaori]] - [[Lodewiek XV]], keunink van Fraankriek
* [[12 meert]] - [[Thomas Arne]], Brits componist
* [[22 augustus]] - [[Johann August Nahl]], Duuts bieldhouwer en stuccist
* [[3 september]] - [[Abraham Trembley]], Zwitsers netuurvörser
* [[22 september]] - [[Georg Matthias Bose]], Duuts netuurkundige

== Uut de tied ekomen ==
* [[19 september]] - [[Ole Rømer]] (65), Deens astronoom

{{Dialekt|drt}}</text>
      <sha1>ref61b1d36v46ztbx0wvrmtlyvx0mqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1775</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34494</id>
    <revision>
      <id>333331</id>
      <parentid>325809</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T21:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3986" sha1="gbwa6a1xcil691o5e75fdyomfqpcwqh" xml:space="preserve">{{NavJaor}}

== Gebeurtenissen ==
;jannewaori
* [[1 jannewaori|1]] - In de [[Republiek der Zeuven Veraenigde Nederlaanden|Rippebliek der Zeuven Veriende Nederlaanden]] neemt ze de [[psalmberieming van 1773]] in gebruuk.
* [[11 jannewaori|11]] - 't Congres van de Amerikaanse staot [[Zuud-Carolina]] wördt lösedaone. Ien van de leden, Francis Salvador, is de eerste Jeude in een vertegenwoordigend ambt in Amerika.
;febrewaori
* [[9 febrewaori|9]] - 't Britse [[Legere Huus (Verienigd Keuninkriek)|Legere Huus]] mient det de Amerikaanse kelonies in opstaand bint en stuurt der extrao manschoppen henne.
;meert
* [[23 meert|23]] - De Engelse woordenboekschriever [[Samuel Johnson]] krig een eredoctoraot van de Universiteit van Oxford.
;april
* [[18 april|18]] - De zulversmid [[Paul Revere]] uut Massachusetts zet tiekens van een Britse anval en krig een peerd um mit wat kammeraoden hen Lexington en Concord te snellen en de opstaandelingen te waorschouwen. Op weg naor Concord holdt de Britten hum an, mar aandere rieders ziet kaans um de opstaandelingen in Concord te berieken.
* [[19 april|19]] - De [[Amerikaanse Onafhaankelijkheidsoorlog]] brek lös.
;meie
* [[10 meie|10]] - 't [[Continental Congress]] van de geassocieerde Amerikaanse kelonies kump bijien in permanente zitting.
* [[11 meie|11]] - [[John Hancock]] wördt president van 't Continental Congres.
;juni
* [[14 juni|14]] - 't Continental Congress besluut töt oprichting van 't [[Continental Army]] onder anvoering van [[George Washington]].
* [[21 juni|21]] - [[Karel van Nassau-Usingen]] wördt opevolgd deur zien zeune [[Karel Willem van Nassau-Usingen|Karel Willem]].
;augustus
* [[5 augustus|5]] - De Spaanse verkenner [[Juan Manuel de Ayala]] vaart de [[Baai van San Francisco]] binnen; in de daorop volgende weken zet e die op de kaorte.
;september
* [[13 september|13]] - De Twèentse moordenaor [[Klaas Annink|Huttenkloas]] wördt in Oldnzel [[radbraoken|eradbraokt]].
;november
* [[10 november|10]] - 't [[Continental Congres]] richt de [[United States Marine Corps|Continental Marines]] op als laandingstroepen veur de Amerikaanse vloot.
* [[14 november|14]] - Deur vloed en störm koomt dielen van Hollaand, Aoveriessel en Gelderlaand onder water te staon. Der bint 65 doden, waorvan 28 in [[Elburg|Elbörg]] ([[watersnood van 1775]]). 't Sluzencomplex van [[Delfshaven]] wördt verrinneweerd.
=== Zunder daotum ===
* [[James Watt]] verkof de eerste [[stoommesiene]].
* [[Johann Baptist Vanhal]] componeert zien ''Concert no. 2, veur fluite en orkest''
* [[Joseph Haydn]] componeert zien ''Symfonie nr. 64, Tempora Mutantur''
* [[Pierre Beaumarchais]] publiceert zien tenielstok ''Le barbier de Séville''
* [[Bernardo Bellotto]] schildert zien ''Kiek op Warschau''
* De Nederlaands-hervörmde karke in [[Olderkarke an de Amstel]] deur J.E. de Witte wördt dalezet

== Geboren ==
* [[22 jannewaori]] - [[André-Marie Ampère]], iene van de ontdekkers van de elektriciteit
* [[6 febrewaori]] - [[Margaretha Jacoba de Neufville]], Nederlaandse schriefster
* [[21 meie]] - [[Lucien Bonaparte]], eerste vörst van Canino en Musignano en Napoleon zien breur
* [[25 juli]] - [[Anna Harrison]], first lady (vrommes van Amerikaans president William Henry Harrison)
* [[14 augustus]] - [[Pieter Adrianus Ossewaarde]], Nederlaands politicus
* [[16 september]] - [[Ernst Bagelaar]], Nederlaands militair en keunstenaor
* [[25 november]] - [[Charles Kemble]], Brits tenielspeuler
* [[16 december]] - [[Jane Austen]], Engels schriefster

== Uut de tied ekomen ==
* [[10 jannewaori]] - [[Jemeljan Poegatsjov]] (32 of 34), ien van de leiders van de [[Oeral-Kozakken]] die in opstaand kwamen tegen [[Catharina II van Ruslaand]]
* [[11 jannewaori]] - [[Karel van Ursel]] (57), tweede hartog van Ursel (Oost-Vlaandern)
* [[21 juni]] - [[Karel van Nassau-Usingen]] (63), vörst van Nassau-Usingen
* [[25 oktober]] - [[Johan Maurits Mohr]] (59), Duuts-Nederlaands predikaant en liefhebber-astronoom op Java

{{Dialekt|drt}}</text>
      <sha1>gbwa6a1xcil691o5e75fdyomfqpcwqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edgar Allan Poe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34764</id>
    <revision>
      <id>333179</id>
      <parentid>326782</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1714" sha1="sy30sncte3civy7jyhdao13rj8dwvbp" xml:space="preserve">{{Infobox skryver
|name=Edgar Allan Poe
|afbealding=Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg
|geboaren=[[19 jannewaori]] [[1809]]
|störven=[[7 oktober]] [[1849]]
|land=[[Verenigde Stoatn van Amerika]]
|språke=[[Engels]]
|styl=Grouwelbök, [[Gotiek|gotischen]] novellen, [[Misdaodroman|misdoadromans]]
}}
'''Edgar Allen Poe''' ([[Boston (Verenigde Staoten van Amerika)|Boston]] ([[Massachusetts]]), [[19 jannewaori]] [[1809]] — [[Baltimore]] ([[Maryland]], [[7 oktober]] [[1849]])) was nen schriever en dichter oet [[Verienigde Staoten van Amerika|Amerika]]. Hee schreef ok kritieken oawer literaire wearken en deud redaktiewerk. Hee perbeerden te leaven van zien schriefweark. Doarum had he et nich makkelk.

== Invlood ==
Poe hef met ziene grouwelbök onmeunig völ invlood had op annere schrievers. Veurbeelden van schrievers dee inspireerd waren bint [[H.P. Lovecraft]], [[Ambrose Bierce]] en [[Fyodor Dostojevski]]. Oet 'n richtervoorden tied bint d'r ok völ voorbeelden zoas [[Stephen King]].

== Kunnigst weark ==

* ''The Raven''
* ''The Tell-Tale Heart''
* ''The Black Cat''
* ''The Cask of Amontallido''
* ''The Facts in the Case of M. Valdemar''
* ''The Murders in the Rue Morgue''
* ''Metzengerstein''
* ''The Oval Portrait''
* ''The Pit and the Pendulum''
* ''A Descent into the Maelström''
* ''The Fall of the House of Usher''

== Trivia ==
* [[Chris Canter]] hef ne [[Nedersaksisch|Nedersaksische]] oawerzetting maakt van Poe's gedicht ''The Raven.''&lt;ref&gt;Drents letterkundig tiedschrift Roet, winter 2020/2021. Veurdracht: https://www.youtube.com/watch?v=U2rq6ly_iDc&lt;/ref&gt;

{{References}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Poe}}
[[Kategorie:Amerikaanse schriever]]</text>
      <sha1>sy30sncte3civy7jyhdao13rj8dwvbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dartigjöärigen Oorlog</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35090</id>
    <revision>
      <id>333332</id>
      <parentid>331221</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T21:10:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23684" sha1="7dzv7z47hnm09kfxw3d3or15f1wt5vc" xml:space="preserve">[[Bestaand:Thirty Years War Collage.jpg|duum|330x330px|Bepålende ougenblikken in den Dartigjöärigen Oorlog. Van links nå rechts: De [[defenestraty van Praag]] ([[23 meie|23. mei]] [[1618]]) - Den doud van [[Gustavus Adolphus]] by [[Lützen]] ([[16 november|16. november]] [[1632]]) - Neaderlandske oorlogsskeype kort vöär de [[Slag by Duins]] ([[21 oktober|21. oktober]] 1639) - Den [[slag üm Rocroi]] ([[19 meie|19. Mei]] [[1643]]) ]]
Den '''Dartigjöärigen Oorlog''' ([[1618]]–[[1648]]) was nen kryg wåras de meyste vöärname partyen van [[Europa (werelddeel)|Europa]] sik med bemöden. Deyls was et nen gelöyvsstryd tüsken [[Rooms-Katholieke Karke|katoliken]] un [[Protestantisme|protestanten]], mär [[Frankriek|Frankryk]] sat der ouk in üm der land an oaver te holden. Den dartigjöärigen oorlog steyt to book as eyne van de längste un doudelikste oorlöge. Tüsken de 4,5 töt 8 miljoon soldåten un börgers kümmen der by ümme, ofwal döär gevechten, döär verhungering of seekdes. In deylen van wat nu [[Düütskland]] is störv de hälvde van de bevolking.  

Den oorlog beslöög vöäral et [[Heilige Roomse Riek|Heylige Roumske Ryk]], de [[Spaanske Neaderlanden]], Noord-[[Spanje]] un Noord-[[Italiën|Italie]]. Veldslage wörden selvs in [[Afrika]] un [[Amerika (kontinent)|Amerika]] uutevöchten. Up den [[Middellaanse Zee|Middellandsen Sey]] un den [[Gulv van Biskaje]] güng et der ouk van. Ümdat der sou wyd uut evöchten wör un souvöäle partyen an med deaden, kan et eseen worden as den eyrsten wearldwyden oorlog. 

Den dartigjöärigen oorlog vüng an do as de katolike ståten Spanje un [[Oustenryk]] de protestantse ståten in et noorden van et Heylige Roumske Ryk innöämen. Dat wördt de Boheymsk-Paltske un Noorddüütsk-Däänske Fase nöömd. Dårup küm [[Sweyden]] in et gewäär üm et spül weader protestantsk to krygen (Sweydske Fase). Frankryk sag underwyl nen kans üm Spanje un Oustenryk to verswakken (Franske Fase). Dat lükkeden uutendelik. Den oorlog küm to en ende med de [[Vreyde van Westfalen]].

Verwante oorlöge sint den [[Tachtigjöärigen Oorlog]], den [[Mantuaansken Upvolgingsoorlog]], den [[Fransk-Spaansken Oorlog]], den [[Torstensonoorlog]], den [[Neaderlandsk-Portugeesken Oorlog]] un de [[Portugeeske Herstellingsoorlog]].

== Anloup (1604-1618) ==
Feitelik is den ''Dartigjöärigen'' deyls ne voordsetting van de dunderye tüsken katoliken un protestanten. Seyd de [[godsdeenstvreyde van Augsburg]] ([[1555]]) was der en akkoord: ''cuius regio, eius religio'' (&quot;wee syn gebeed, den syn gelöyv&quot;). Dat hölde in dat as nen heyrsker byvöärbeald protestant was, al syne underdånen dan ouk. Mär wat up papyr steyt, hoovt neet in et echt to gelden. 

Keiserlike bröders Rudolf un Matthias lüsterden når kardinaal [[Melchior Khlesl]] un meynden, de kristenen kunden best nöäst mekander leaven, as se mär medvöchten in den [[Vyvteenjöärigen Oorlog]] teagen de [[Islam|islamiten]] van et [[Ottomaanse Riek|Ottomaanske Ryk]]. Dat güng üm et gebeed [[Transsylvanie]] in et nudaagse [[Roemenië|Rumänie]]. Gouvernöör [[Giorgio Basta]] makeden der bestüürlik nen kråm van. Den protestantsken [[István Bocskai]] porkeden de transsylvaniske elite up un der bröäk nen upstand uut.

Rudolf gavven dårup de [[hussiten]] in [[Bohemen]] un [[Silesie]] meyr godsdeenstvryheid (juli - augustus 1609), wat em dår pluspunten upleyverden. Matthias satden synen bröder af. Nå at Rudolf uut de tyd was, wör Matthias den nyen keiser van et heyle Heylige Roumske Ryk (1612).

Mär ouk in de düütske streaken streyken de gelöyvigen mekander voordan meyr teagen de höäre in. Et [[Paltsgråfskop]] an den [[Ryn]], wat kalvinistisk was, güng en Protestantsk Verbund (1608) an med de lutersken uut Noorddüütskland. [[Baiern|Beieren]] reageerden döär alle katolike vörsten in ne Katolike Liga to verbinden (1609).

Underwyl güng aertshartog Ferdinant et flink an teagen de luteranen in Oustenryk. Do as he acht jår later ouk noch de boheemske hussiten öär de godsdeenstvryheid afnöäm, ha'j et skåp an et dryten. Den Dartigjöärigen Oorlog bröäk uut in mei 1618. Do as Matthias uut de tyd küm in määrt 1619, wör Ferdinant keiser in syn steade. Keiser Ferdinant II wör den vasten vöärman van de katoliken.

== Bohemisk-Paltske fase (1618-1622) ==

=== Ferdinand II neamt Bohemen weader in ===

==== 1617–1618 ====
Den slim katoliken Ferdinand wör in juni 1617 köäning van et hussitiske Bohemen. Dår satteden de hussiten neet up to wachten, un in mei 1618 smeyteden se in et praagske kasteel twey van syne afvaerdigden uut et venster, wat nu bekend steyt as de Tweyde Praagske Defenestraty. Dat was et dådwarkelike begin van den Dartigjöärigen Oorlog. De hussiten völlen de keyserlike tropen an by [[Pilzen|Pilsen]] un [[Lomnice nad Lužnicí]].

=== 1619 ===
Töt twey mål oaver tröäken bohemiske soldåten in 1619 up [[Wenen]] an. Echt beleageren lükkeden neet, mär underweg wüsten se wal wat te winnen. In november röpen de ståten van Bohemen den kalvinistisken paltsgraaf Frederik V töt köäning uut.

Den kalvinistisken heyrser [[Gabriel Bethlen]] van Transsylvanie völ in oktober et [[Slowakye]] van de Habsburgs binnen. Hee wüst [[Bratislava]] in to neamen. Mär Ferdinant II van Habsburg güng en verbund an med Beieren un et luterske [[Saksen (dailstoat)|Saksen]]. Bethlen wör underwyl in Slowakye anevöllen döär [[Polen-Litouwen]], wat sik verbünd an den katoliken keiser. Wenen must hee mär vergeaten.

===== 1620–1621 =====
Do as den köärvorst van de Palts köäning van Bohemen wör, was et ineynen seriöös. Et [[Spaanske Ryk]] völ den Palts binnen. Den beiersken generaal [[Johan t'Serclaes van Tilly]] makeden glad wark van de bohemiske hussiten in den [[Slag up den Witten Barg]] in november [[1620]]. De tsjechen un et hussitisme hadden dårnå 300 jår lange neet meyr wat to vertellen. Keiser Ferdinant II wippeden de hussitiske preydikers, gavven de hälvde van de grund an butenlanders, un de bohemiske kanselderye wör når Wenen verhüüsd. Van de 3 miljoon bohemsken verhüüsden der 2,2 miljoon. Neet blouts de godsdeenst wör uutewisked, mär en heyl volk. Dårup tröäken der nen houp düütske lüde hen, wat de geskedenisse van de tsjechiske landen langen tyd bepålden, selvs töt an den [[Tweyden Wearldoorlog]] an to. Vöär [[Adolf Hitler|Hitler]] was et deyls selvs de anleiding vöär syne ''Heim ins Reich''-politik. 

Frederik V makeden dat he weader in syn huusgebeed de Palts küm. Ferdinand II kun in mei 1621 Bratislava weader terüggewinnen van Bethlen. Den must up syne böärde weader vreyde slüten in december [[1621]]. Sou kreag Ferdinand II syne oustenryks-bohemske huuslanden weader un kun hee andere saken in gang setten.

=== De Neaderlandske Republik helpet de Palts, Boheymen un de protestantse Uny ===
Köäning [[Koubs I van Engeland]] had synen skounsöäne Frederik van de Palts esegd, hee kun mär beater gin köäning van Bohemen worden. Mär syne neave, [[Maurits van Oranje]], den as stadholder van de neaderlandske Republik was, sea em jüüst van: dat mü'j doon, mooi man! Want den wüst at dissen kalvinist up de bohemske troune de habsburgers flink sol upporken. De spaanske habsburgers solden ja de oustenrykske habsburgers helpen, wat öär slim in tweystryd sol smyten as et [[Twaalfjaorig bestaand|Twaalvjöärig Bestand]] in de Neaderlanden et neet sol holden. Maurits hülp Frederik un de protestantske Uny uut Noorddüütskland an soldåten un geld. By de Slag up den Witten Barg kümmen minstens en achtste deyl van de soldåten uut Neaderland of stünden up de neaderlandske lounlyste.

=== Spanje valt de Republik an un neamt de Palts in ===
In [[1621]] löyp et neaderlandske [[Twaalfjaorig bestaand|Twaalvjöärig Bestand]] af. Aertshartog [[Albrecht van Oustenryk]] den as landvoogd van de Südelike Neaderlanden was, küm in juli uut de tyd. Spanje dea ne verraskingsoaverval up nen ståtsen vloot by [[Kaap Sünt-Vincent]] an de süüdküste van Portugal.

In juli van et jår dervöär had Spanje de [[Valtellina-pas]] un et [[Zwitserlaand|switserske]] [[Graubünden]] der under ekreagen. Dårmed hadden se ne brügge tüsken et eygene hartogdom [[Milaan]]-[[Lombardye]] un [[Innsbruck]] in [[Oustenryk]]. Spanje heyrskeden oaver de westelike [[Middellaanse Zee|Middellandse Sey]], [[Sardinië|Sardinie]], [[Köäningryk Sicilie]] un Süüditalie ([[Napels]]), mär ouk oaver Milaan un [[Lombardye]] en dårmed ouk de rest van Noorditalie. Tegelyke hadden se dårmed den Pauseliken Ståt in Middenitalie ümsingeld.

Spanje wol de Neaderlandske Republik ouk vanuut Südelik Neaderland anvallen, mär oaver sey lükkeden dat neet. De Republik was to stark up sey un wüst se by [[Vlaanderen]] dwars to liggen. Mär nu kunden de spanjaarden ja vanaf de andere kante; de Valtellinapas oaver Oustenryk döär, Düütskland in un sou to voot up de Südelike Neaderlanden an. Spanje stünd dus by anvang van den oorlog noch geheyls neet sou stark. [[Filips IV]] makeden dat neet vöäle uut, hee bleyv up oorlog andringen.

Med dat in et achterhöyvd kunde Ferdinand II in Düütskland nen flinken trad maken, want hee had Spanje achter sik. In september [[1620]] tröäk Spanje vanuut de Südelike Neaderlanden de Palts van [[Frederik V]] in, noch vöär at Ferdinand II twey månd later med em afkaarteden in Boheymen. Van [[Mainz]] oaver [[Worms]] når [[Spiers]] an beide syden van de Middenryn, med de vöärname städen [[Mannheim]] un [[Heidelberg|Heidelbarge]], allens höyrden de Palts. Nå Ferdinand II synen slag wör dissen kalvinistisken ståt der achterhen edån. De lütersken hadden sik der afsydig van ehölden, undanks at se by de Protestantse Uny warren. De kalvinistiske neaderlanders vünden et dårnå wal good med de noorddüütske lütersken.

Nå de oaverwinning up den Witten Barg un up Bethlen saggen ouk Tilly un de keiserlike tropen öären kans. Mär ditmål kümmen de lütersken ''wal'' in et gewäär. Tilly wör teagenehölden by [[Wyslok]] in april [[1622]], under [[Heidelberg|Heidelbarge]]. Mär Tilly slöät sik an by en spaansk leager uut de Südelike Neaderlanden un verslöög ne månd later de lütersken by [[Bad Wimpfen]], up et ousten van Heidelbarge. Wat wyder up et noorden an, in [[Frankfort]], hölde Tilly de lütersken an gendse kante van de Main. Frederik V must synen Palts upgeaven. Hee nöm hak-up når de Neaderlandske Republik, wåras se em den ''Winterköäning'' nöömden. Hee had ja mär eynen winter Boheymen ehad. Ferdinand II dea de Palts by Beieren an.  

De lütersken völlen in augustus 1622 ouk de Südelike Neaderlanden (et nudaagse [[Belgie]]) binnen üm de republik to helpen, mär spaanske soldåten warren öär te stark af by [[Charleroi]]. Toch must [[Spinola]] der an to passe kummen. Den was jüüst gangs med ne beleagering van [[Bargen op Zoom|Bargen up Zoom]]. Den keiser un Spanje hadden dårnå ouk in de noorddüütske landen de handen vul an de lütersken. 

== Noorddüütske/däänske fase (1622-1630) ==

=== Ferdinand II synen noorddüütsken veldtocht ===
In september un november van [[1622]] verlöären de paltske lütersken noch Heidelbarge un Mannheim. Spanje un de keiserlike soldåten satten öär nå töt in [[Noord-Duutslaand|Noorddüütskland]]. De andere lütersken kunden hartog Christiaan van Brunswyk-Wolfenbüttel neet helpen: dår warren se to klein vöär. Van de beide groute lüterske ståten bemöden sik de mark [[Braandenbörg|Brandenburg]] nargens med un et küürvorstendom Saksen was selvs beste möäge med den keiser. By [[Stadtlohn]] kort oaver den pål by [[Wenters]] wüst Tilly den Hartog van Brunswyk der under to krygen.

Tüskendöär must Tilly byspringen in Habsburgs Slowakye, ümdat Bethlen Gábor van Transsylvanie in 1620 et spül vannys innöäm un Ferdinand II em dår weader uutdryven must, tüsken [[1623]] en [[1624]]. Underwyl had Spanje mooi de kans üm de soldåten når de Südelike Neaderlanden hen to stüren. Nå en lang beleg, van augustus 1624 töt juni [[1625]], wüsten se [[Breda]] in to neamen. Up sey by [[Cádiz]] wüsten se in november 1625 noch nen anval van köäningryk Engeland un de Republik af to wären.

Do as Tilly Transsylvanie der weader under had, kunde hee voordan med den keiserliken tocht in Noorddüütskland. Beieren dea der neet meyr an med, düs had den keiser hartog Albrecht von Wallenstein aneweysen as vervanger vöär den hartog van Beieren. Den lätsten löät sik noch wal eaven küürvorst maken.

=== Ferdinand II synen veldtocht in Dänemarken ===
In den [[Slag by Dessau]] up et noorden van [[Leipzig]] verslöög Wallenstein de lütersken (april [[1626]]). De dänen, dee as ouk lütersk warren, kümmen ansetten üm to helpen, mär ouk dee kunden et Tilly neet afwinnen. In den slag by Lutter by [[Hannover]] in augustus [[1626]] verslöög hee se.

Mär Bethlen Gábor was noch neet klår med habsburgsk Slowakye un tröäk et vöär ne darde mål binnen. Wallenstein must [[Dänemarken]] eaven vergeaten un in Transsylvanie weader glad wark maken. Dit was de lätste keyr at Bethlen Gábor Ferdinand II dwarslea. Summer [[1627]] kunde Wallenstein weaderümme når Noorddüütskland üm med de dänen af to kaarten. Wallenstein had nu neet enkel Noorddüütskland, de däänske hartogdommen Holsteyn un Sleyswyk, mär selvs et [[Skiereilaand|skeereiland]] [[Jutland]].

De dänen tröäken sik torügge töt de däänske eilanden un öäre höyvdstad [[Kopenhoaven|Koupenhagen]]. Wallenstein had ginne vlote un kunde düs neet oaversteaken. Hee probeerden do et hartogdom Pommeren der under te krygen üm et via dee kante to proberen, mär beyt sik kapot up et beleg van [[Stralsund]], van mei töt augustus [[1628]]. De dänen un [[Sveden|sweyden]] hadden dår soldåten liggen dee as se voordan vanaf sey vöärråden kunden brengen. Wallenstein slöät de [[Vreyde van Lübeck]] in mei [[1629]]. De dänen solden öäre landen Holsteyn, Sleyswyk un Jutland weaderkrygen, mär musten sik dan neet meyr med et [[Düütske Ryk]] bemöden.

Keiser Ferdinand II wol allens wat de noorddüütske lütersken in de [[16e eeuw|16. eywe]] inenömmen hadden torügge vöär de Katolike Karke. Noorddüütskland lea der beroded by. Vöäral Wallenstein löät syne tropen leaven van et land, wat daleküm up [[brandskatten]] un plünderen. In et heyle Noorddüütskland draiden se de [[Reformasie|Reformaty]] weaderümme. Den keiser had med hülpe vanuut Spanje Boheymen, de Palts un de kleine ståten van Noorddüütskland oavermeisterd.

== Engelsk-Spaansken Oorlog (1625-1630) ==
De neaderlandske republik hölde sik in de [[Karibisk gebeed|Kariben]] wal stånde teagen de spanjaarden, mär had et suur tüsken de spaanske Südelike Neaderlanden un keiserlik Noorddüütskland. De republik must wat, un slöät en verbund med [[Frankryk]]. Üm den stüt to beholden must de republik [[Richelieu]] medhelpen um franske protestanten to underdrükken in [[La Rochelle]].

Augustus [[1627]] veröyverden de republik [[Grolle]] up de spanjaarden un dårup ouk et bråbantske 's Hertogenbosch (september [[1629]]). Et was düdelik at Spanje neet vöäle plannen meyr med de südelike Neaderlanden uphad.

== Sweydsk-fransk verbund (1630-1648) ==

=== Sweydske fase (1630-1635) ===

==== Sweyden in et gewäär teagen Ferdinand II in Noorddüütskland ====
Keiser Ferdinand II küm voordan wyder når et noorden hen. To wyd, når et sinne van [[Denmaark|Dänemarken]] un [[Sveden|Sweyden]]. Ouk de süüddüütske, katolike Liga meynden, de keiser must mär es händiger an doon. Hee was öär wat to basig, in syn Oustenryksk-Boheymske huusland. De katolike liga löät den keiser dårümme Wallenstein up huus an stüren en gavven em minder soldåten med. En dan hadden dee soldåten sik ouk noch es neet sou netjes gedraegen in de süüddüütske landen. Jüüst up dat ougenblik begünde Sweyden sik der med to bemöden. Dee kreagen flink wat centen toesköäven vanuut [[Frankryk]], wat eleidt wör döär [[Kardinaal de Richelieu]]. In january [[1630]] had Frankryk al de handteykening esat under en geheim verbund med de [[Neaderlandske Republik]] un Sweyden.

Juli 1630 güng et sweydske leager by [[Wolgast]] an de [[Oostzee|Oustsey]] an wal. Et verslöög de keiserlike tropen un kreag der [[Pommeren]] in september vulleydig under.

April 1631 warren Brandenburgs [[Frankfort an den Oder]] un [[Landsbarg an de Warthe]] an de böärde. Sou wör Brandenburg lutersk. [[Maagdenburg]] löät Sweyden ouk binnen. Tilly beleagerden de stad vanaf juli 1630 en in september 1631 gavven et sik oaver. Syn leager slachten dårnå 25.000 van de 30.000 inwoaners af. Dat was sou nen harden trad dat heyl [[Saksen (dailstoat)|Saksen]] den keiser de rügge to draiden un sik by de lutersken anslöät. Sweyden had ineynen de twey grötste Noorddüütske luterske ståten achter sik ekreagen.

By Werben an de Elbe küm et weader töt nen slag, wårby Tilly en syn leager toch noch flink van sik afbeaten. Mär Gustaaf II, Adolf un de vereynigde lutersken wüsten em kortby [[Leipzig]] in de [[Slag by Breydenveld]] in september 1631 nen flinken knauw to geaven. De kaarten leaden nu kats anders up tåfel. Sweyden un de lutersken jöägen Tilly dwars döär Düütskland nå töt an et süden van Beieren, wåras Gustaaf II em by [[Rain an de Lech]] löät seen wee der baas was. Tilly rakeden swår gewund. In april [[1632]] küm hee der an uut de tyd.

==== Sweyden verswakket den habsbürgsken greyp up Frankryk ====
Sweyden wör in den tyd nen starken krygsmacht. Se hadden Louis de Geer anehaald, nen waalsken neaderlander, un den wüst lecht un makkelik verrydbår gesküt to produceren. Hee haalden den waalsken hougoavend når Sweyden (1627) un löät tüsken 1620 töt 1640 sou'n vyvdusend waalske un lotaringiske ambachtslüde kummen. Dårby had Sweyden gin hüürvolk mär eygen deenstplichtigen in et leager, dee as fanatik nationalistisk warren un druk med öär lüterske gelöyv.

De Neaderlanden hadden in den tyd vöäral de centen in den vloot estöäken, düs geld vöär en leager in et ousten was der neet. Dårümme küm et öär good uut dat Sweyden de katoliken uut Noorddüütskland vorddreyven. In 1632 swöör den hougen adel van de südelike neaderlanden samen. De republyk kunde nu achter Sweyden an üm [[Roermond|Röörmund]], [[Sittard]], [[Venlo]] un [[Maastricht]] in to neamen.

In september van dat jår lükkeden et den rap upetrummeden Wallenstein üm de sweyden by Neurenberg in Noordbeieren torügge to hauwen.

== Fransken tyd (1635-1643) ==

==== Frankryk un de Republik vallet tehoupe Spanje an in de südelike Laege Landen ====
In et jår 1635 begünde de veerde, franske periode van den Dartigjöärigen Oorlog (1635-1639). Frankryk was katolik, mär regeyringsleider Richelieu hülp al länger de sweydske lütersken. Et kunde em good passen dat der wat dån wör an en kring van Habsburgers üm em hen. February [[1635]] verklården Richelieu Spanje den oorlog, al vöär at de [[Vreade van Praag]] underskreaven was. Richelieu vünd ståtsbelang vöärnamer as godsdeenst. 

Richelieu güng eyrst med de Neaderlandske Republik üm tåfel. Der küm en verdrag uut van weadersydsen stüt, beide vöär anval un verdeydiging. Franske tropen völlen an en verslögen de Spanjaarden by [[Hoei op de Maas]] (mei 1635). In [[Maastricht]] kümmen se de neaderlanders temöte. [[Tienen]] wör brandskatted (juni 1635) en [[Leuven]] wör beleagerd.

Mär de franske tropen begüngen - teagen alle ofspraken in - verskeidene oorlogsmisdåden. Dat hülp neet med an wat et volk van de fransken meynden. Dårby kreagen de spanjaarden in de südelike neaderlanden hülpe van keiserlike tropen. Under anvoring van [[Ottavio Piccolomini]] völlen dee Frankryk binnen un leaden de streaken [[Champagne (streake)|Champagne]], [[Bourgondie (streake)|Bourgondie]] en [[Picardie (streake)|Picardie]] in püün. By [[Corbie]] in Noordfrankryk wüsten se te winnen (augustus 1636).

De fransken wünnen Corbie weaderümme in november 1636 un jögen Spanje der weader uut. Frankryk wün ouk in [[Savoye (Frankryk)|Savoye]], mär de spanjaarden weader in et [[Italiën|noorditaliaanske]] [[Tornavento]] (juni 1636). Sou küm den oorlog ouk in Italie. Eyn ding wör wal düdelik van et knoiwark van de fransken in de südelike Neaderlanden: se hadden der wal es better vöär estån.

'''Den keiser un Spanje låtet öäre swakke kante seen'''

Den keiser meynden, dat was nen mooien kans üm et in Düütskland ouk weader an to vatten. Ne keiserlike achtervolging in et noorden van et düütske ryk lööp by [[Wittstick]] in [[Brandenburg|Noord-Brandenburg]] vaste up et sweydske leager (oktober [[1636]]). De Republik wüst in 1637 [[Breda]] weader van de spanjaarden af to neamen, wat medeyne et heyle [[Noord-Braobant|Noordbråbant]] vrygavven. Mär by den [[Slag by Kallo]] by [[Antwarpen]] wör et republiksleager in de panne hakked döär [[Ferdinant van Oustenryk]] (juni 1638). Mär de Habsburgers hadden et sou händig-an verdreaten, vöäral in Düütskland. Et köärvorstendom Saksen, nu beste möäge med Frankryk, oaverwün in Beieren en verslöög keiserlike leagers by [[Rheinfelden]] by [[Basel]] an den Middenryn in määrt 1638. 

Dat gavven Frankryk geleygenheid üm nå en beleg van augustus töt december van dat jår Breisach höygerup den Ryn in to neamen, wat medeyne nen uutvalsbasis was vöär wydere veldtochten in Düütskland. Händig-an kümmen der andere tyden. De franske marine wüst in de Gulv van Biskaje nen spaansken vloot to verslån by Gueteria vöär de baskiske küste. Ouk vöär de küste van Genua in de Middellandske Sey musten de spanjaarden et lyden. An land güng et anders: By fuenterrabia in september 1638 warren de spanjaarden starker. Piccolomini wüst in de Südelike Neaderlanden by et Luxemburgske Diedenhofen to winnen van de fransken.

Mär in Düütskland must den keiser wal inleyveren. Sweyden wüst et keiserlike leager der under to krygen med hülpe van Saksen, dee as weader es van kante wesseld warren. Se wünnen in et süüdsaksiske Chemnitz in april 1639 un nöämen dårup [[Silesie]], [[Moravie]] un [[Bohemen]] in. Den keiser had et slim suur dat hee Wallenstein had låten ümmebrengen in 1634.

Med ne [[Tweyde Spaanske Armada]] wolde Spanje 24.000 soldåten verskeypen nå de Südelike Neaderlanden. Neaderlandsk bevelhebber [[Maarten Tromp]] wüst in oktober 1639 en grout deyl van den vlout to vernetigen. Eyrst by [[Duinkerken]] un dårnå in den [[Seyslag by Duis]] (vöär de [[Engelaand (regio)|engelske]] süüdküste). Engeland was ja neutraal, mär hülp et oaverblyvende spaanske leager toch wyder. Den Republik had mär eyn skip verlöären, Spanje 60 van de 77. De westvlaamske kapers dee as et med Spanje anlegden, hölden stand in den seyslag. Vanaf den tyd had Spanje selvs möödde de eygene kolonien to verdeydigen.

Al was Frankryk der mär halvslachtig vöärbereid an begünnen, se wüsten in öären oorlog toch oaver de verswakkede katolike samenwarking hen to kummen. Den keiser had eyrst noch Frankryk in de tange med syne habsburgske klemme en med syne veröävering van Noorddüütskland synen kracht vergrötterd. Mär med hülpe van de sweyden wüst Richelieu der döär to breaken. De neaderlanden hadden ne lange grense med Frankryk, wat ineynen lösleade. Neaderland leade der sou vöär et grypen by, wat later ouk bleyk (in de Devolutyoorlog van 1667).

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Geschiedenis van Europa]]
[[Kategorie:Oorlog]]
[[Kategorie:17e eeuw]]</text>
      <sha1>7dzv7z47hnm09kfxw3d3or15f1wt5vc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jan Cremer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35174</id>
    <revision>
      <id>333198</id>
      <parentid>329371</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3443" sha1="ggnjk3icptv2wc7tckzsftx4fz842bv" xml:space="preserve">[[Bestaand:Jan Cremer (2017).jpg|duum|Cremer in 2017]]
'''Jan Cremer''' ([[Eanske]], [[20 april|20. april]] [[1940]] – [[19 juni|19. juni]] [[2024]]) was nen neaderlandsken [[Literatuur|skryver]] un [[Keunst|bealdend künstenaar]]. Et meyst bekend wör he med syn book ''Ik Jan Cremer'' uut [[1964]] un ''Ik Jan Cremer Tweede Boek'' uut [[1966]]. Cremer wör bekend ümdat hee in syne böker in klörige beskryvingen löät weaten wat he in bedde wal neet torechte wüst to knoien un ümdat he sikselv oaverdreyven upheamelden (vandår ouk de titel van syne böker). Dat was in Neaderland un seaker in [[Twente]] neet gebrukelik. Up de vråge wat syne skryvinvloden warren antwoordden hee ''Ik lease neet, lüde leaset my''. 

== Wark ==
Al Cremer syn wark (in skryven un in skilderyen) was en lösmaken van wat döär de eywen hen as kultuur un vöärnaam wör achted. Ne andere uutspråke van em was &quot;[[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]]? Wee mag dat weasen? Ik hebbe gin verstand van [[Wielrennen|weelrennen]].&quot; Do as he 18 was vröög he 1 miljoon gülden vöär en skilderye. By et ''Boekenbal'', ne årdig deftige angeleagenheid vöär skryvers, küm he wööst tuterend med synen auto vöärby krossen.

Med syn oapenlike seksuäle skryverye in ''Ik Jan Cremer'' makeden hee sik lös van de moraal uut de jåren '50 un was he nen vöärlöyper van de vrye jåren '60. Et book leidden töt vrågen in den [[Tweyden Kamer]], lüde nöömden et fascistisk un vootbalvandalen wörden beskuldigd van 'Jan Cremerisme'. Dat küm Cremer alleyne mär good uut. Et skandalige der van sorgden at lüde syn wark by höype kochten.

== Leaven ==
Jan Cremer was nen söäne van Jan Cremer (1877 - 1942) un de hongaarske Rózsa Csordás Szomorkay Wendl (1917–2001). In 1967 trouwden Cremer med Hester le Clercq, wårmed as he twey söäns un ne dochter kreag. Vanaf 1977 was he samen med Babette Sijmons, wårmed as he söäne Ivan Cremer (1984) kreag, ouk nen bealdend künsteraar. In 1998 sea he by de Volkskrant at he messkeen wal söäven of achter kinder hevt. Hee lea et under meyr an med model Loesje Hamel un danseresse Panchita de Peri.

Den [[30 november|30. november]] [[2000]] benöömden se em töt [[Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw]].

In 2024 köm Cremer uut de tyd. Hee was 84 jår old.

== Skryvlyste ==

* Ik Jan Cremer (1964)
* Ik Jan Cremer Tweede Boek (1966)
* Made in USA (1969)
* Sneeuw (1976)
* Logboek (1978)
* De Hunnen/Oorlog (1983)
* De Hunnen/Bevrijding (1983)
* De Hunnen/Vrede (1983)
* De liefdes van Jan Cremer (1988)
* Wolf (1993)
* De Venus van Montparnasse (1999)
* I paint I write I paint (2000)
* De wilde horizon (2003)
* Verloren gedichten (2004)
* Brieven 1956-1996 (2005)
* De Cremer Tapes (2006)
* Ik Jan Cremer Derde Boek (2008)
* Fernweh (2016)
* Sirenen (2017)
* Jayne (2018)
* Canaille (2019)
* Barbaar op Ibiza (2020)
* Storm (2020)
* Icoon (2023, med Onno Blom)

== Steades wåras syn wark hangt ==

* Frans Hals Museum, Haarlem
* Kunstmuseum Den Haag
* Museum Arnhem
* Rijksmuseum Amsterdam&lt;ref&gt;[https://www.rijksmuseum.nl/nl/zoeken?p=1&amp;ps=12&amp;maker=Jan+Cremer Objecten in het Rijksmuseum]&lt;/ref&gt;
* Rijksmuseum Twenthe, Eanske
* Stedelijk Museum Amsterdam
* Museum de Fundatie, Zwolle
* Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Cremer, Jan}}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Nederlaandse schriever]]
[[Kategorie:Bieldend keunstenaor]]</text>
      <sha1>ggnjk3icptv2wc7tckzsftx4fz842bv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>OVpay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35216</id>
    <revision>
      <id>333245</id>
      <parentid>330689</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="539" sha1="sbkv1li22tzwm23lcnp1lifltayvcyk" xml:space="preserve">'''OVpay''' is en betalingssysteem binnen et [[oapenbår vervoor]] in [[Neaderland]], van de invoring tot 18 september 2023&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://over.gvb.nl/nieuws/reizen-met-korting-op-de-betaalpas-mogelijk-bij-gvb/|titel=Reizen met korting op de betaalpas mogelijk bij GVB|auteur=GVB|datum=2023-09-18}}&lt;/ref&gt; alleyn vöär reisen teagen et vulle tariv. De operator is [[Trans Link Systems]] (TLS).
{{Dialekt|urs|Nysassiske Skryvwyse}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Betaalmiddel]]
[[Kategorie:Openboar vervouer]]</text>
      <sha1>sbkv1li22tzwm23lcnp1lifltayvcyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ståtsgreyp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35253</id>
    <revision>
      <id>333265</id>
      <parentid>330221</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5901" sha1="k2eddwj3jg6504ngr6tywa8nsglzi1m" xml:space="preserve">[[Bestaand:Parade militaire dans Kaloum après le Coup d'état 2021 en Guinée 18.jpg|duum|366x366px|Parade van et leager nå ståtsgreyp in Guinea (2021)]]
By nen '''ståtsgreyp''' probeert en leager of ander koppel höygere regeyringslüde van en land üm den macht to grypen döär den sittenden machthebber to wippen. By skatting sint der tüsken [[1950]] un [[2010]] 457 ståtsgreypen weasd, wårvan de hälvde elükked sint. De meysten warren in de jåren '60 van den [[20e ieuw|20. eywe]], mär ouk halverweage de jåren '70 un vöärin de '90. Ståtsgreypen nå den [[Koolden Oorlog|Kolden Oorlog]] hebbet vaker ne nye [[Demokraty|demokratiske]] regeyring upeleaverd as tydens. Toch leavert de meyste ståtsgreypen noch altyd autoritäre leiders up.

Nen ståtsgreyp kümt heyl wat by kyken un of et lükket is vake noch mär de vråge. Groutendeyls hangt et af van of den anstichter anderen weat to oavertügen dat et geyt lükken. Der sint alvoordan minder slaagde ståtsgreypen. As nen autoritären leider blivt sitten, is he dårnå meysttyds noch starker. En bysünder fenomeen is dat wo vaker der nen ståtsgreyp is eweasd, wo grötter de kans dat der weader eyne kümt. Dit nömet se den 'ståtsgreypenstrik'.

Regimes maket et kleine grupen lastig üm ståtsgreypen to pleygen döär family, volks- un gelöyvsgenöten up handige steades in de regeyring un et leager to setten. Sou weat nen leider seykerder at se gin gekke dinge probeert. Nådeyl is dan dat de lüde up dee baantjes der neet altyd et meyste verstand van hebbet, wårdöär byvöärbeald genneraals of andere officyren gin idee hebbet wat se doon müttet, wat et leager verswakket.

Andere namen vöär ståtsgreyp sint ''coup (d'état)'' en ''putsj''.

== Hüdige leiders dee as med nen ståtsgreyp in et sadel ekümmen sint ==

De leiders ståt up volgorde van dåtum at se an de macht ekümmen sint, inedeyld når wearlddeyl.

===Asie===
&lt;div style=overflow:auto&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Titel
! Nyen leader
! Ewippeden leader
! Land
! Geböärdenis
! Dåtum
|-
| [[President]] || [[Emomali Rahmon]] || [[Rahmon Nabiyev]]. Nabiyev wör dwüngen to af to treaden döär nen regeyringsmility up 7. september 1992. Emomali Rahmon nöäm et oaver in november.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170808154043/https://www.rferl.org/a/tajikistan-civil-war-anniversary/28563541.html Radio Free Europe/Radio Liberty. &quot;Twenty Years Later: The Tajik Civil War And Its Aftermath Radio Free Europe/Radio Liberty.]&lt;/ref&gt; Emomali Rahmon heateden do noch Emomali Rahmonov || [[Tadjikistan]] || [[Tajikistani Civil War]] || 19 November 1992
|-
| President van den politiken hougenråd || [[Mahdi al-Mashat]] || [[Abdrabbuh Mansur Hadi]]. Hadi wör dwüngen af to treaden döär Houthi-rebellen up 22. january 2015, mär küm dår later up torügge. Den ståtsgreyp untkeatenden den [[Börgeroorlog van Yemen]].|| [[Yemen]] || [[Houthi-ståtsgreyp in Yemen]]|| 6. february 2015
|-
| Ståtsminister un&lt;br /&gt;Vöärsitter van den Ståtsambtsråd || [[Min Aung Hlaing]] || [[Aung San Suu Kyi]] || Myanmar || [[Ståtsgreyp van Myanmar (2021)]] || 2. february 2021
|-
|}
&lt;/div&gt;

===Afrika===

&lt;div style=overflow:auto&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Titel
! Nyen leider
! Ewippeden leider
! Land
! Geböärdenis
! Dåtum
|-
| President || [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]] || [[Francisco Macías Nguema]] || [[Ekwatoriaal Guinea]] || [[Ståtsgreyp van Ekwatoriaal Guinea (1979)]] || [[3 augustus|3. august]] [[1979]]
|-
| President || [[Yoweri Museveni]] || [[Tito Okello]] || [[Uganda]] || [[Ugandääsken buskoorlog]] || [[29 jannewaori|29. january]] [[1986]]
|-
| President || [[Denis Sassou Nguesso]] || [[Pascal Lissouba]] || [[Kongo-Brazzaville|Republik van de Kongo]] || [[Börgeroorlog van den Republik van de Kongo (1997–1999)]] || [[25 oktober|25. oktober]] [[1997]]
|-
| President || [[Abdel Fattah el-Sisi]] || [[Mohamed Morsi]] || [[Egypte (laand)|Egypte]] || [[Egyptisken ståtsgreyp van 2013]] || [[3 juli|3. july]] [[2013]]
|-
| President || [[Emmerson Mnangagwa]] || [[Robert Mugabe]]. Mugabe tröäd af up den 21. november 2017. || [[Zimbabwe]] || [[Ståtsgreyp van Zimbabwe (2017)]] || [[24 november|24. november]] [[2017]]
|-
| Rådsvöärsitter van den Sovereinen Oavergangsråd || [[Abdel Fattah al-Burhan]] || [[Omar al-Bashir]] || [[Soedan|Sudan]] || [[Sudaneesken ståtsgreyp (2019)]] || [[21 augustus|21. augustus]] [[2019]]
|-
| Vöärsitter nationaal kommittee || [[Assimi Goïta]] || [[Bah Ndaw]] || [[Mali]] || [[Ståtsgreyp Mali (2021)]]
|[[25 mei]] [[2021]]
|-
|President
|[[Kais Saied]]
|[[Hichem Mechichi]]. Ståtsminister un ståtshöyvd Kais Saied dead der et parlement achterhen, den wetgeavenden macht in ne democraty
|[[Tunesie]]
|[[Selvgreyp van Tunesie 2021]]. Nen 'grundwetteliken ståtsgreyp'. Den president berööp sik up Artikel 80 van den grundwet (vulleydig grypen van den macht by 'dreigend gevår'). Dat lätste is neet düdelik beskreaven. Den president was den eanigsten wat dat 'gevår' düden kun. Der stünd gin wet teagenoaver. Kais Saied dea der den regeyringsleider un parlement achterhen.
|[[25 juli|25. july]] [[2021]]
|-
|President
|[[Mamady Doumbouya]]
|[[Alpha Condé]]
|[[Guinea]]
|Ståtsgreyp van Guinea (2021)
|[[5 september|5. september]] [[2021]]
|-
|President 
|[[Ibrahim Traoré]]
|[[Paul-Henri Sandaogo Damiba]]
|[[Burkina Faso]]
|Ståtsgreyp van Burkina Faso 2022
|[[30 september|30. september]] [[2022]]
|-
|President van den nationalen råd vöär de beveiliging van et tohuusland
|[[Abdourahamane Tchiani]]
|[[Mohamed Bazoum]]
|[[Niger (laand)|Niger]]
|Ståtsgreyp Niger
|[[26 juli|26 july]] [[2023]]
|-
|Kommissaris vöär institutionääl herstel]]
|[[Brice Clotaire Oligui Nguema]]
|[[Ali Bongo Ondimba]]
|[[Gabon]]
|Gaboneesken Ståtsgreyp (2023)
|[[30 augustus]] 2023
|}
&lt;/div&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Politiek]]</text>
      <sha1>k2eddwj3jg6504ngr6tywa8nsglzi1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333293</id>
      <parentid>333265</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5899" sha1="ld49cw4g2bxbhdosqrwlpt6ta2bzzj3" xml:space="preserve">[[Bestaand:Parade militaire dans Kaloum après le Coup d'état 2021 en Guinée 18.jpg|duum|366x366px|Parade van et leager nå ståtsgreyp in Guinea (2021)]]
By nen '''ståtsgreyp''' probeert en leager of ander koppel höygere regeyringslüde van en land üm den macht to grypen döär den sittenden machthebber to wippen. By skatting sint der tüsken [[1950]] un [[2010]] 457 ståtsgreypen weasd, wårvan de hälvde elükked sint. De meysten warren in de jåren '60 van den [[20e ieuw|20. eywe]], mär ouk halverweage de jåren '70 un vöärin de '90. Ståtsgreypen nå den [[Koolden Oorlog|Kolden Oorlog]] hebbet vaker ne nye [[Demokraty|demokratiske]] regeyring upeleaverd as tydens. Toch leavert de meyste ståtsgreypen noch altyd autoritäre leiders up.

Nen ståtsgreyp kümt heyl wat by kyken un of et lükket is vake noch mär de vråge. Groutendeyls hangt et af van of den anstichter anderen weat to oavertügen dat et geyt lükken. Der sint alvoordan minder slaagde ståtsgreypen. As nen autoritären leider blivt sitten, is he dårnå meysttyds noch starker. En bysünder fenomeen is dat wo vaker der nen ståtsgreyp is eweasd, wo grötter de kans dat der weader eyne kümt. Dit nömet se den 'ståtsgreypenstrik'.

Regimes maket et kleine grupen lastig üm ståtsgreypen to pleygen döär family, volks- un gelöyvsgenöten up handige steades in de regeyring un et leager to setten. Sou weat nen leider seykerder at se gin gekke dinge probeert. Nådeyl is dan dat de lüde up dee baantjes der neet altyd et meyste verstand van hebbet, wårdöär byvöärbeald genneraals of andere officyren gin idee hebbet wat se doon müttet, wat et leager verswakket.

Andere namen vöär ståtsgreyp sint ''coup (d'état)'' en ''putsj''.

== Hüdige leiders dee as med nen ståtsgreyp in et sadel ekümmen sint ==

De leiders ståt up volgorde van dåtum at se an de macht ekümmen sint, inedeyld når wearlddeyl.

===Asie===
&lt;div style=overflow:auto&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Titel
! Nyen leader
! Ewippeden leader
! Land
! Geböärdenis
! Dåtum
|-
| [[President]] || [[Emomali Rahmon]] || [[Rahmon Nabiyev]]. Nabiyev wör dwüngen to af to treaden döär nen regeyringsmility up 7. september 1992. Emomali Rahmon nöäm et oaver in november.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170808154043/https://www.rferl.org/a/tajikistan-civil-war-anniversary/28563541.html Radio Free Europe/Radio Liberty. &quot;Twenty Years Later: The Tajik Civil War And Its Aftermath Radio Free Europe/Radio Liberty.]&lt;/ref&gt; Emomali Rahmon heateden do noch Emomali Rahmonov || [[Tadjikistan]] || [[Tajikistani Civil War]] || 19 November 1992
|-
| President van den politiken hougenråd || [[Mahdi al-Mashat]] || [[Abdrabbuh Mansur Hadi]]. Hadi wör dwüngen af to treaden döär Houthi-rebellen up 22. january 2015, mär küm dår later up torügge. Den ståtsgreyp untkeatenden den [[Börgeroorlog van Yemen]].|| [[Yemen]] || [[Houthi-ståtsgreyp in Yemen]]|| 6. february 2015
|-
| Ståtsminister un&lt;br /&gt;Vöärsitter van den Ståtsambtsråd || [[Min Aung Hlaing]] || [[Aung San Suu Kyi]] || Myanmar || [[Ståtsgreyp van Myanmar (2021)]] || 2. february 2021
|-
|}
&lt;/div&gt;

===Afrika===

&lt;div style=overflow:auto&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Titel
! Nyen leider
! Ewippeden leider
! Land
! Geböärdenis
! Dåtum
|-
| President || [[Teodoro Obiang Nguema Mbasogo]] || [[Francisco Macías Nguema]] || [[Ekwatoriaal Guinea]] || [[Ståtsgreyp van Ekwatoriaal Guinea (1979)]] || [[3 augustus|3. august]] [[1979]]
|-
| President || [[Yoweri Museveni]] || [[Tito Okello]] || [[Uganda]] || [[Ugandääsken buskoorlog]] || [[29 jannewaori|29. january]] [[1986]]
|-
| President || [[Denis Sassou Nguesso]] || [[Pascal Lissouba]] || [[Kongo-Brazzaville|Republik van de Kongo]] || [[Börgeroorlog van den Republik van de Kongo (1997–1999)]] || [[25 oktober|25. oktober]] [[1997]]
|-
| President || [[Abdel Fattah el-Sisi]] || [[Mohamed Morsi]] || [[Egypte (laand)|Egypte]] || [[Egyptisken ståtsgreyp van 2013]] || [[3 juli|3. july]] [[2013]]
|-
| President || [[Emmerson Mnangagwa]] || [[Robert Mugabe]]. Mugabe tröäd af up den 21. november 2017. || [[Zimbabwe]] || [[Ståtsgreyp van Zimbabwe (2017)]] || [[24 november|24. november]] [[2017]]
|-
| Rådsvöärsitter van den Sovereinen Oavergangsråd || [[Abdel Fattah al-Burhan]] || [[Omar al-Bashir]] || [[Soedan|Sudan]] || [[Sudaneesken ståtsgreyp (2019)]] || [[21 augustus|21. augustus]] [[2019]]
|-
| Vöärsitter nationaal kommittee || [[Assimi Goïta]] || [[Bah Ndaw]] || [[Mali]] || [[Ståtsgreyp Mali (2021)]]
|[[25 mei]] [[2021]]
|-
|President
|[[Kais Saied]]
|[[Hichem Mechichi]]. Ståtsminister un ståtshöyvd Kais Saied dead der et parlement achterhen, den wetgeavenden macht in ne democraty
|[[Tunesie]]
|[[Selvgreyp van Tunesie 2021]]. Nen 'grundwetteliken ståtsgreyp'. Den president berööp sik up Artikel 80 van den grundwet (vulleydig grypen van den macht by 'dreigend gevår'). Dat lätste is neet düdelik beskreaven. Den president was den eanigsten wat dat 'gevår' düden kun. Der stünd gin wet teagenoaver. Kais Saied dea der den regeyringsleider un parlement achterhen.
|[[25 juli|25. july]] [[2021]]
|-
|President
|[[Mamady Doumbouya]]
|[[Alpha Condé]]
|[[Guinea]]
|Ståtsgreyp van Guinea (2021)
|[[5 september|5. september]] [[2021]]
|-
|President 
|[[Ibrahim Traoré]]
|[[Paul-Henri Sandaogo Damiba]]
|[[Burkina Faso]]
|Ståtsgreyp van Burkina Faso 2022
|[[30 september|30. september]] [[2022]]
|-
|President van den nationalen råd vöär de beveiliging van et tohuusland
|[[Abdourahamane Tchiani]]
|[[Mohamed Bazoum]]
|[[Niger (laand)|Niger]]
|Ståtsgreyp Niger
|[[26 juli|26 july]] [[2023]]
|-
|Kommissaris vöär institutionääl herstel
|[[Brice Clotaire Oligui Nguema]]
|[[Ali Bongo Ondimba]]
|[[Gabon]]
|Gaboneesken Ståtsgreyp (2023)
|[[30 augustus]] 2023
|}
&lt;/div&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Politiek]]</text>
      <sha1>ld49cw4g2bxbhdosqrwlpt6ta2bzzj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claude Monet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35273</id>
    <revision>
      <id>333168</id>
      <parentid>331538</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T17:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30693" sha1="bfgp7bttvbh78obgh4dgw2kyp8ulzo5" xml:space="preserve">[[Bestaand:Claude Monet 1899 Nadar crop.jpg|duum|Monet in 1899]]
'''Oscar-Claude Monet''' ([[14 november|14. november]] [[1840]] – [[5 december|5. december]] [[1926]]) was nen [[Frankriek|fransken]] [[Skeelderskeunst|skilder]]. As soudöänig was he grundlegger van et [[impressionisme]], den belangryksten vöärlouper van et [[modernisme]]. Monet probeerden natuur to skilderen sou as hee et wårnöäm. Tydens syne loupbane was hee den meyst vastholdenden un druksten impressionistisken skilder, wårby et güng üm de eygen wårneaming. Vöäral syne ''plein air'' (in de butenlucht) landskappen sint bekend. De term 'impressionisme' is ne afleiding van syn skilderye ''Impression, soleil levant'', den vöär et eyrst up de sounöömde 'uutstalling van afwysingen' stünd van [[1874]]. Et was Monet en en paar kameröäde syn antwoord up de [[Salon]], ne deftige un vöärname künstuutstalling in [[Parys]].

Monet groiden up in [[Le Havre]] in [[Normandie]]. Al van kindsbeyn an was he vöäle buten un möäg he gaerne teykenen. Syn moder, Louise-Justine Aubrée Monet, dea em voordan anmodigen, mär syn vader, Claude-Adolphe, vünd et mär niks. Den meynden, hee solde mär sakenman worden. Monet kun heyl good med syn moder, mär see störv in [[1957]] (do as Monet 16 was). Hee wör do underbracht by syne kinderlouse möhe Marie-Jeanne Lecadre. Hee güng hen studeren an de [[Académie Suisse]], under den akademisken historisken skilder [[Charles Gleyre]]. Hee sat ouk by [[Auguste Renoir]] in de klasse. Syn eyrste warken warren landskappen, seysichten un portretten. Dee tröäken anders noch neet vöäle kykers. Nen grouten invlood was [[Eugène Boudin]], den as em ''plein air'' leyrden skilderen. Vanaf [[1883]] woanden Monet in [[Giverny]] (ouk in Noordfrankryk), wåras hee en huus en land kochteden un den heylen hov up den kop satten, med as resultaat ouk nen vyver med waterlelys.

Monet wol niks lever as et franske landskap sou nauwköärig möägelik vaste leggen. Vandår at he deselvde afbeylding steyds mär weader upny skilderden, üm et veranderende lecht vaste to leggen un et vergån van de jårgetyden. Syne bekendste warken sint under meyr ne ryge hoistapels (1890-1891), skilderyen van de Katedråle van Rouen (1892-1894) un de skilderyen van de waterlelys in synen hov in Giverny. Dår spandeerden hee en grout deyl van syne lätste 20 leavensjåren an.

By leaven had hee al heyl wat sukses un goodbesöchte uutstallingen, mär vöäral in de tweyde hälvde van de [[20e ieuw|20. eywe]] wör hee eyne van de bekendste skilders van de wearld. Vöäle skilders vindet em en grout vöärbeald.

Monet störv med 86 jår an lungkanker up den 5. december van 1926. Hee is begraeven up den karkhov van Giverny.

== Leaven ==

=== Vroge jåren ===
Claude Monet wör geboaren up den 14. november 1840 in Parys. Hee was den tweyden söäne van Claude Adolphe Monet un Louise Justine Aubrée Monet. Hee wör döyped in de [[Rooms-Katholieke Karke|Roumsk-Katolike Karke]] as Oscar-Claude, mär syne olden nöömden em altyd Oscar. Ondanks syne roumske wörtel was he syn heyle vulwassene leaven [[Ateisme|ateist]]. 

In 1845 verhüüsden de Monets når Le Havre in Normandie. Syn vader had nen grouthandel un wolde dat Monet der ouk in solde gån, mär heeselv wol gewoan skilderen. Syn moder was sangeresse, un modigden em an üm ne loupbane in de kunst to volgen.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/claude-monet-9411771#early-life-and-career|title=Claude Monet Biography|website=biography.com|language=en-us|access-date=7 February 2017|archive-date=9 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209051839/http://www.biography.com/people/claude-monet-9411771#early-life-and-career|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Up den 1. april 1851 güng he når de Skole van de kunsten in Le Havre.&lt;ref&gt;Arnold, Matthias (2005). ''Claude Monet''. London: H Books. p. 3. {{ISBN|9781904950004}}.&lt;/ref&gt;  Hee vünd der neet vöäle an, mär kun good teykenen un med 15 jår verdeenden hee al geld med karikaturen un portretten van syne kameröäde maken.&lt;ref name=&quot;Fourny-Dargère_30&quot;&gt;Fourny-Dargère, Sophie, and Claude Monet (1992). ''Monet''. New York: Konecky and Konecky. p. 30. {{ISBN|9781568522487}}.&lt;/ref&gt; Syne eyrste teykenlessen kreag he van [[Jacques-François Ochard]], oldstudent van [[Jacques-Louis David]].&lt;ref name=&quot;Fourny-Dargère_30&quot; /&gt; Rund 1858 wör he kündig med [[Eugène Boudin]], ouk kunstenaar, den as Monet anspoarden syne techniken wyder to untwikkelen. Den leyrden em ouk techniken vöär in de butenlucht (plein air). Med mekander tröäken se der regelmåtig up uut.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|author=Oxford Art|date=31 October 2011|title=Monet, Claude|url=https://doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.B00124536|access-date=24 May 2021|website=[[Oxford Art Online]]|doi=10.1093/benz/9780199773787.article.B00124536|isbn=978-0-19-989991-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite journal|last=Greenberg|first=Susan D.|date=2001|title=The Face of Impressionism in 1870: Claude Monet's &quot;Camille on the Beach at Trouville&quot;|url=https://www.jstor.org/stable/40514596|journal=Yale University Art Gallery Bulletin|pages=66–73|jstor=40514596|issn=0084-3539|access-date=1 June 2021|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602222235/https://www.jstor.org/stable/40514596|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Monet meynden, Boudin was synen meister, wåras hee &quot;allens an to danken had&quot; vöär syn latere  success.

In 1857 küm syn moder uut de tyd.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web|last=Isaacon|first=Joel|date=2003|title=Monet, (Oscar-)Claude|url=https://doi.org/10.1093/gao/9781884446054.article.T059077|website=[[Oxford Art Online]]|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T059077|isbn=9781884446054}}&lt;/ref&gt; Hee woanden by syn vader, un möhe Marie-Jeanne Lecadre. Den lätsten hülp Monet ouk wyder vöärin syne loupbane.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

=== Parys un Algerye ===
Tüsken 1858 en 1860 studeerden Monet in Parys an  de Accadémie Suisse. Dår wör he kündig med [[Camille Pissarro]] in 1859. Tüsken 1861 un 1862 must he under den militären deenst, un küm by de Chasseurs d'Afrique (Afrikaanske Jagers).&lt;ref&gt;House, John (1986). ''[https://books.google.com/books?id=gRNCG1SIK_wC&amp;dq=monet+chasseurs&amp;pg=PA5 Monet: Nature Into Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417234746/https://books.google.com/books?id=gRNCG1SIK_wC&amp;dq=monet+chasseurs&amp;pg=PA5|date=17 April 2023}}''. New Haven, Conn: Yale University Press. p. 5. {{ISBN|9780300043617}}.&lt;/ref&gt; Volgens Monet selv was synen tyd in Algerye bepålend vöär de rest van syn leaven. &quot;Et lecht un leavendige klören van Noordafrika warren et juweel in myne tokumstige undersöken.&quot;&lt;ref&gt;Jeffrey Meyers, &quot;Monet in Algeria&quot;, pp 19–24 &quot;History Today&quot; April 2015&lt;/ref&gt; Hee wör der seek un must weaderümme når Le Havre. Dår kochten hee sik uut wyderen deenst, un wör kündig med [[Johan Barthold Jongkind]], den as samen med Boudin nen vöärnamen leyrmeister wör vöär Monet.&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt;
[[Bestaand:Monet_dejeunersurlherbe.jpg|duum|''Middagmål up et grös'' (rechtse deyl), 1865–1866, Parys, med [[Gustave Courbet]], [[Frédéric Bazille]] un Camille Doncieux, Monet syne eyrste vrouwe, [[Musée d'Orsay]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/notice.html?no_cache=1&amp;nnumid=025651&amp;cHash=22986e3842|title=Musée d'Orsay: non_traduit|website=www.musee-orsay.fr|access-date=2 February 2021|archive-date=31 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731235453/https://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/notice.html?no_cache=1&amp;nnumid=025651&amp;cHash=22986e3842|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
Hee küm weaderümme nå Parys un pendelden regelmåtig hen un weader. Hee küm to warken in [[Charles Gleyre]]'s studio, wåras hee künnigheid kreag an [[Pierre-Auguste Renoir]] un [[Frédéric Bazille]].&lt;ref name=&quot;:112&quot; /&gt; Bazille wör uutendelik Monet syn beste måt. Med mekander reisden se nå Honfleur, wåras Monet verskeidene &quot;oveningen&quot; van den haven skilderden un de munding van de Seine. Monet, Renoir un Alfred Sisley satten vake nöäst mekander to skilderen.&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite book|last=Weidemann|first=Christiane|title=50 Modern Artists You Should Know|publisher=[[Prestel Publishing]]|year=2017|isbn=9783791383385|pages=20}}&lt;/ref&gt; Alle dree wolden se gaerne nye skounheidsidealen in alledaagse underwarpen benådrükken. 

In dissen tyd makeden hee ''Vrouwe in hov'' un ''Le déjeuner sur l'herbe'' (''Middagmål up et grös''), syn eyrste groute un sukcesvulle dook. Volgens wat brunnen et vöärnaamste wark uut de begintyd van Monet.&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt;

Do as he al med ''La Pointe de la Hève by laegtyde'' un ''Munding van de Seine by Honfleur'' vöäle gode reaktys had ekreagen by de Salon in 1865, hoapeden hee at he med ''Middagmål up et grös'' in 1866 as vasten skilder in de Salon sol künnen kummen. Mär hee kreag et neet up tyd af. Dårümme stüürden hee ''De vrouwe in et gröne kleyd'' in un ''Pavé de Chailly'', wårmed as et em ouk wal lükkeden.&lt;ref name=&quot;:112&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Citation|last1=Groom|first1=Gloria|title=The Beach at Sainte-Adresse|date=2014|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt1vjqpmr.1|work=The Beach at Sainte-Adresse from Monet Paintings and Drawings at the Art Institute of Chicago|pages=1–6|publisher=[[Art Institute of Chicago]]|isbn=978-0-86559-269-8|access-date=2 June 2021|last2=Shaw|first2=Jill|jstor=j.ctt1vjqpmr.1|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602231313/https://www.jstor.org/stable/j.ctt1vjqpmr.1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Töt 1870 stüürden hee vanaf den tyd alle jåren wat in, mär enkel in 1866 un 1868 vünden de beoordeylers et de möde waerd.&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt; Do gavven hee et up. In 1880 probeerden hee et noch eyn mål.&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt; Mär syn wark wör beskreaven as radikaal, un &quot;af to råden up alle möägelike maneren.&quot;
[[Bestaand:Three_Cows_Grazing_by_Claude_Monet.jpg|duum|''Dree grasende kobeeste'', 1868, pastel up papyr]]
In 1867 kreag syne domålige vreendin [[Camille Doncieux]]—den as twey jår eyrder model stünd vöär syne skilderyen— öär eyrste kind, Jean.&lt;ref name=&quot;:82&quot; /&gt; Monet was drytensgek med Jean un nöömden Camille syne vrouwe, sou dat Jean as synen söäne anenöämen solde worden.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Wagner|first=Anne M.|date=1994|title=Why Monet Gave up Figure Painting|url=https://www.jstor.org/stable/3046059|journal=The Art Bulletin|volume=76|issue=4|pages=613–629|doi=10.2307/3046059|jstor=3046059|issn=0004-3079|access-date=6 June 2021|archive-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606155138/https://www.jstor.org/stable/3046059|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Monet syn vader was der noch neet sou wys med; den skeiden uut med em geld vöärsketen üm de verholding med Camille.

Al eyrder dat jår must Monet verhüsen nå et huus van syn möje in [[Sainte-Adresse]].&lt;ref name=&quot;:112&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; Hee skilderden hyr unmündig vöäle, mär kreag in dissen tyd ouk vöäle last van de ougen. Der wördt emeynd at dat med jachterigheid to maken had. Hee kun der in yder geval neet med in de sünne warken.&lt;ref name=&quot;:112&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt; 

Monet was gek med syn gesin, üm skilderden se fråi vake, wåras skilderyen as [[L'Enfant a la tasse|Kind med ne kumme'', en portret van Jean Monet'']] getügen van sint. Med name dit wark löt de eyrste beginselen seen van Monets latere impressionistenwark.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/the-backstory-to-claude-monet_n_1724503|title=What Did This $1.4M Painting Have To Do With Monet's Suicide Attempt?|date=2 August 2012|website=HuffPost|access-date=23 January 2023|archive-date=23 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123115139/https://www.huffpost.com/entry/the-backstory-to-claude-monet_n_1724503|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Kunstgadderaar Louis-Joachim Gaudibert hülp em weader torügge by Camille, un med mekander verhüüsden se en jår later når [[Étretat]].&lt;ref name=&quot;:112&quot; /&gt; In dissen tyd begün hee sikselv to presenteren as figuurskilder van et 'explicit gewoane&quot;. Dat bleav he doon töt in de jåren '70 van de 19. eywe.&lt;ref name=&quot;:112&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;House&quot;&gt;{{Cite journal|last=House|first=John|date=2003|title=Monet's &quot;Gladioli&quot;|url=https://www.jstor.org/stable/23183126|journal=Bulletin of the Detroit Institute of Arts|volume=77|issue=1/2|pages=8–17|doi=10.1086/DIA23183126|jstor=23183126|s2cid=189077027|issn=0011-9636|access-date=22 May 2021|archive-date=22 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522114634/https://www.jstor.org/stable/23183126|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Underwyl dea he ouk uutproberen of he syne eksperimentäle skildertechniken in plein-airstyl kun invogen. Vöärbealden dårvan sint ''[[The Beach at Sainte-Adresse|Et strand van Sainte-Adresse]]'' un ''[[On the Bank of the Seine, Bennecourt|Up den over van de Seine]].'' Den eyrsten was &quot;de eyrste in de ryge van skilderyen wår turisten up ståt&quot;.&lt;ref name=&quot;:112&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Gaudibert had al verskeidene skilderyen van em ekocht un gavven nu ouk updracht vöär en skilderye van syne vrouwe un andere projekten. Twey jår lange warren Gaudiberts syne vöärnaamste geldsketers.&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Later kreag Monet geld van kunstskilder un gadderaar [[Gustave Caillebotte]], van Bazille un meskeen ouk [[Gustave Courbet]], al had den lätsten noch wal es skuldeyskers achter sik an.&lt;ref name=&quot;:42&quot; /&gt;
[[Bestaand:Claude_Monet_-_Camille.JPG|links|duum|''De vrouwe in et gröne kleyd'', [[Camille Doncieux]], 1866, [[Kunsthalle Bremen]]]]

=== Verbanning un Argenteuil ===
[[Bestaand:Carolus-Duran_-_Portrait_de_Claude_Monet_-_Musée_Marmottan_Monet.jpg|duum|''Portret van Claude Monet'', Carolus-Duran, {{Circa|1867}}]]
Up den [[28. juni]] [[1870]] trouwden he med Camille. Kort dårnå bröäk den [[Fransk-Prüsisken Oorlog]] uut.&lt;ref name=&quot;Stuckey&quot;&gt;Charles Stuckey &quot;Monet, a Retrospective&quot;, Hugh Lauter Levin Associates, 195&lt;/ref&gt; In den oorlog woanden hee med syn gesin in [[Londen]] un [[Neaderland]], üm under den deenstplicht hen to kummen.&lt;ref name=&quot;:113&quot; /&gt; Med syn måt [[Charles-François Daubigny]] verbanden hee sikselv. In Londen küm Monet syn olde måt Pissarro weader teagen. Ouk löyp he den amerikaan [[James Abbott McNeill Whistler]] teagen et lyv. Den stelden em vöär an den synen künsthandelaar Paul Durand-Ruel, wat en döärslaggeavend ougenblik in Monet syne loupbane was. In Durand-Ruel syne versameling saggen he wark van John Constable un [[J. M. W. Turner]]. Hee was under den indruk van wo as Turner med lecht ümmesprüng, vöäral in de döker wårup as der mist up de [[Theems]] to seen is.&lt;ref name=&quot;:43&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:113&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bellet&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.lemonde.fr/arts/article/2018/07/13/les-impressionnistes-peintres-francais-tapis-dans-londres_5330664_1655012.html|title=Henry Bellet, ''Les Impressionnistes, ces peintres français tapis dans Londres'', 13 July 2018|newspaper=Le Monde.fr|date=13 July 2018|access-date=2 June 2021|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215834/https://www.lemonde.fr/arts/article/2018/07/13/les-impressionnistes-peintres-francais-tapis-dans-londres_5330664_1655012.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lobstein&quot;&gt;Dominique Lobstein, ''Monet'', Éditions Jean-Paul Gisserot, 2002, pp. 38, 106-107&lt;/ref&gt; Hee güng vake de Teems hen skilderen, nöast ouk [[Hyde Park, London|Hyde Park]] un [[Green Park]].&lt;ref name=&quot;:113&quot; /&gt; Vöärjår 1871 wör syn wark eweigerd by de uutstalling van de Royal Academy. Polity meynden, hee kun wal es nen revolutionäär weasen.&lt;ref&gt;The texts of seven police reports, written on 2 June – 9 October 1871 are included in ''Monet in Holland'', the catalog of an exhibition in the Amsterdam [[Van Gogh Museum]] (1986).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stuckey&quot; /&gt; In dat jår störv ouk syn vader.&lt;ref name=&quot;:43&quot; /&gt;

In 1871 verhüüsden et gesin nå [[Argenteuil]] in [[1871]]. Hee had vöäle tyd med neaderlandske skilders döärebracht, un hee begün de ümgeaving rund de Seine to skilderen.&lt;ref name=&quot;House2&quot; /&gt; Üm ouk vanaf et water to skilderen kochteden hee sikselv nen seilboot.&lt;ref name=&quot;:43&quot; /&gt; In 1874 verhüüsden he når en ny &quot;rose huus med gröne lüke&quot; in Argenteuil, wåras hee vyvteen skilderyen makeden van synen hov.&lt;ref name=&quot;House2&quot; /&gt; Vanaf warken as ''Gladioli'' begün Monet nen hov to underholden üm to skilderen.&lt;ref name=&quot;House2&quot; /&gt; Et huus en den hov warren et vöärnaamste underwarp van syne lätste jåren in Argenteuil. Underwyl löäs he sik in in de klöörteorien van den skeidkündigen [[Michel Eugène Chevreul]].&lt;ref name=&quot;:43&quot; /&gt; Dree jår lange hüürden hee ouk ne grote villa in [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]] vöär dusend frank et jår. Up ''Camille Monet up ne tuinbanke'' is den hov van de villa to seen. Ouk meynet wat kenners at Camille der med en drovig gesichte kikt ümdat see net ehöyrd hevt at öär vader uut de tyd is.

De Monets hadden et in dissen tyd neet breyd. Summer 1870 kunden se ne hotelreakening neet betalen un woanden in ne goodköypere butenwyke van Londen. Mär in 1872 kreag he de arvenisse van syn vader un verkochten hee wat skilderyen, wårdöär hee twey bedeenden nen gårdenkearl kun betalen.&lt;ref name=&quot;:83&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Poulet, Anne L.; Murphy, Alexandra R. (1979). ''Corot to Braque: French Paintings from the Museum of Fine Arts, Boston''. Boston: The Museum. p. 92. {{ISBN|0-87846-134-5}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fourny-Dargère, Sophie, and Claude Monet (1992). ''Monet''. New York: Konecky and Konecky. pp. 58, 64. {{ISBN|9781568522487}}.&lt;/ref&gt; Nå ne goodbesöchte uutstalling van wat seysichten  un et winnen van de silverne medaille in Le Havre wörden Monets skilderyen in beslag enöämen döär skuldeyskers. Skeypsmagnaat Gaudibert kochteden se uutendelik vöär em weader.&lt;ref name=&quot;Stuckey11&quot;&gt;Charles F. Stuckey, pp. 11–16&lt;/ref&gt;

=== Impressionisme ===
[[Bestaand:Monet_-_Impression,_Sunrise.jpg|duum|''[[Impression, Sunrise]] (Impression, soleil levant)'', 1872; the painting that gave its name to the style and artistic movement. [[Musée Marmottan Monet]], Paris]]
Durand-Ruel kochteden sik voordan minder skilderyen van Monet en syne möäge. Monet, Renoir, Pissarro, Sisley, [[Paul Cézanne]], [[Edgar Degas]] un [[Berthe Morisot]] begünden selvstandig to eksposeren; dat deaden se under de name Anonym Genoutskap van Skilders, Bealdhauwers un Gravöörs. Monet was dryvenden kracht.&lt;ref name=&quot;:44&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:114&quot; /&gt; Hee haalden inspiraty uut de styl un underwarpen van syne net wat öldere stylgenouten Pissarro un Édouard Manet.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Haine|first1=Scott|title=The History of France|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-30328-9|page=[https://archive.org/details/historyoffrance00hain/page/112 112]|edition=1st|year=2000|url=https://archive.org/details/historyoffrance00hain/page/112}}&lt;/ref&gt; De grupe wolde niks to maken hebben med et ümhoug evöllene van de Salon. De name was eköäsen üm ouk nargens med in verband to stån.&lt;ref name=&quot;:44&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|last=Samu|first=Margret|date=October 2004|title=Impressionism: Art and Modernity|url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/imml/hd_imml.htm#:~:text=In%201874,%20a%20group%20of,and%20Camille%20Pissarro,%20among%20others.|url-status=live|access-date=26 May 2021|website=[[Metropolitan Museum of Art]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20041013160212/http://www.metmuseum.org:80/toah/hd/imml/hd_imml.htm|archive-date=13 October 2004}}&lt;/ref&gt; Monet wör bekend as de vöärnaamste landskapsskilder van de grupe.

By de eyrste tentounstelling, in 1874, had Monet der under meyr , ''[[Impression, Sunrise|Impressy, sünsupkumst]]'', ''Et middageaten'' un ''[[Boulevard des Capucines (Monet)|Boulevard van de Kapucynen]]'' hangen.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Brodskaya|first=Nathalia|url=https://books.google.com/books?id=j4F8cbbG5ocC&amp;pg=PA16|title=Claude Monet|date=1 July 2011|publisher=Parkstone International|isbn=9781780422978|via=Google Books|access-date=29 May 2021|archive-date=17 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417234746/https://books.google.com/books?id=j4F8cbbG5ocC&amp;pg=PA16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Den künstkenner [[Louis Leroy]] was der neet van under den indruk un skreav ne bytende beoordeyling. Hee must vöäral ''Impression, sünsupkumst'' (1872) hebben. Dårup is ne dokige afbealding van de haven van Le Havre to seen. Hee introduceerden de term &quot;[[Impressionisme|Impressionism]]&quot;, 'indruk-upwekkend'. Torügholdende kenners un ouk et groute publik lachden de grupe uut, un seaden vake at de skilderyen 'neet af' warren.&lt;ref name=&quot;:114&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Meyr vöäruut denkende kenners warren jüüst to spreaken oaver de verbealding van et moderne leaven. Volgens Louis Edmond Duranty was de styl ne &quot;revoluty in de skilderskünst&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Leroy had later spyt van et bedenken van den name, ümdat der volgens em weinig &quot;indrükwekkends&quot; an was.

By skatting kümmen der 3500 lüde kyken nå de tentounstelling. An syn ''Impressy, sünsupkumst'' hüng Monet en pryskaartjen van 1000 frank. Nüms wol et der vöär geaven.&lt;ref name=&quot;Denvir&quot;&gt;Bernard Denvir, ''The Chronicle of Impressionism: A Timeline History of Impressionist Art'', Bulfinch Press Book, 1993&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Denvir b&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=vehtQgAACAAJ&amp;q=The+Chronicle+of+Impressionism Bernard Denvir, ''The chronicle of impressionism: an intimate diary of the lives and world of the great artists''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417234804/https://books.google.com/books?id=vehtQgAACAAJ&amp;q=The+Chronicle+of+Impressionism|date=17 April 2023}}, Thames &amp; Hudson, Limited, 1993&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;archives&quot;&gt;{{cite web|title=The First Impressionist Exhibition, 1874 – Notes|url=http://www.artchive.com/galleries/1874/74notes.htm#background|website=artchive.com|access-date=10 January 2014|archive-date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110192506/http://www.artchive.com/galleries/1874/74notes.htm#background|url-status=live}}&lt;/ref&gt; De tentounstelling was vry togangelik vöär 60 frank. Kunstenaars kunden sunder beoordeyling van ne jury öär wark uphangen.&lt;ref name=&quot;Denvir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Denvir b&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;archives&quot; /&gt; In 1876 organiseerden se noch ne tentounstelling, weader as teagenhanger van de Salon. Monet hüng der 18 skilderyen up, wårunder ''Et Strand van Sainte-Adresse'' wårin as meyrere Impressionistiske trekken to seen sint.&lt;ref name=&quot;:102&quot; /&gt;

By de darde tentounstelling, up 5. april 1877, stüürden he söäven skilderyen in van de twaalvene wat he der de dree månd der vöär emaked had van [[Gare Saint-Lazare (Monet series)|Gare Saint-Lazare]]. Et was de eyrste mål at he meyrere skilderyen van etselvde beald had, &quot;üm sorgvüldig öäre afbealdingen un tydelikheiden to benådrukken&quot;.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite journal|last=Dombrowski|first=André|date=2 April 2020|title=Impressionism and the Standardization of Time: Claude Monet at Gare Saint-Lazare|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00043079.2020.1676129?journalCode=rcab20|journal=The Art Bulletin|volume=102|issue=2|pages=91–120|doi=10.1080/00043079.2020.1676129|s2cid=219796908|issn=0004-3079|access-date=5 June 2021|archive-date=5 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605131953/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00043079.2020.1676129?journalCode=rcab20|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Beoordeylers vünden et mooie skilderyen. Vöäral wo as he de ankumst un et vertrek van treinen wüst to vangen.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; By de veerde tentounstelling was he vöäral sprekker vöär Caillebotte.&lt;ref name=&quot;:114&quot; /&gt; Syn lätste tentounstelling med de Impressionisten was in 1882. Veer jår later kümmen de Impressionisten vöär et lätste to houpe.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite book|last=Brigstocke|first=Hugh|title=The Oxford Companion to Western Art|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2001|isbn=9780198662037|chapter=Monet, Claude}}&lt;/ref&gt;

Monet, Renoir, Pissarro, Morisot, Cézanne un Sisley güngen voordan med nye metoden verkennen üm de warkelikheid af to bealden. Se musten niks weaten van de dunkere skarpe teagenstellingen van romantiske skilderskunst un warren vöäral druk med bleake tounen. Monet bleav warken an maneren üm oavergangseffekten to skilderen un söchteden voordan nye underwarpen, mär ouk afneamers. Syne skilderyen uut de jåren '70 van de 19. eywe makeden blyvend indruk up syne tydsgenouten. Vöäle lüde verhüüsden selvs nå Argenteuil ümdat se in syne skilderyen eseen hadden wo mooi as et der was.&lt;ref name=&quot;:114&quot; /&gt;&lt;gallery heights=&quot;150px&quot; widths=&quot;180px&quot; perrow=&quot;4&quot; caption=&quot;Paintings 1858–1872&quot;&gt;
Bestaand:Monet,_Claude_-_View_At_Rouelles,_Le_Havre_(1858).jpg|''Blik up Rouelles, Le Havre'' 1858, private versameling; en vrog wark med invloden van Corotà Sainte-Adresse un [[Courbet]]
Bestaand:Claude_Monet_-_Mouth_of_the_Seine.jpg|''Munding van de Seine by Honfleur'', 1865, [[Norton Simon Foundation]], Pasadena, California; löt kenmarken seen van neaderlandske seyskilderyen.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nortonsimon.org/collections/adv_search.php?req=advsearch&amp;resultnum=1|title=Search the Collection » Norton Simon Museum|website=nortonsimon.org|access-date=18 December 2013|archive-date=20 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220021658/http://www.nortonsimon.org/collections/adv_search.php?req=advsearch&amp;resultnum=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Bestaand:Claude_Monet_-_La_Vague_Verte.jpg|''Den grönen gulv'', 1866, [[Metropolitan Museum of Art]]
Bestaand:Claude_Monet_024.jpg|''Vrouwlüde in den hov'', 1866–1867, [[Musée d'Orsay]], Parys&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/search/commentaire/commentaire_id/women-in-the-garden-3042.html?no_cache=1&amp;cHash=3e14b8b109|title=Musée d'Orsay: Claude Monet Women in the Garden|website=musee-orsay.fr|access-date=18 December 2013|archive-date=14 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150114110848/http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/search/commentaire/commentaire_id/women-in-the-garden-3042.html?no_cache=1&amp;cHash=3e14b8b109|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Bestaand:Claude_Monet_022.jpg|''Vrouwe in den hov'', 1867, [[Hermitage Museum|Hermitage]], [[Sint-Petersborg|St. Petersburg]]; undersöök nå uutwarking van sünlecht un skade up klöör.
Bestaand:Claude_Monet_-_Jardin_à_Sainte-Adresse.jpg|''[[Garden at Sainte-Adresse|Hov by Sainte-Adresse]]'' (&quot;Jardin à Sainte-Adresse&quot;), 1867, Metropolitan Museum of Art, New York&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/437133|title=Claude Monet – Garden at Sainte-Adresse|website=Metropolitan Museum of Art|access-date=11 April 2018|archive-date=30 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220130212525/https://www.metmuseum.org/art/collection/search/437133|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Bestaand:Claude_Monet_-_The_Luncheon_-_Google_Art_Project.jpg|''Et Middageaten'', 1868, [[Städel]], med Camille Doncieux un Jean Monet. Afeköärd döärde Salon van Parys in 1870, but included in the first Impressionists' exhibition in 1874.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.staedelmuseum.de/sm/index.php?StoryID=1047&amp;ObjectID=249#sthash.20kjFV1h.dpuf|title=Das Städel Museum – Kunstmuseum in Frankfurt|website=Städel Museum|access-date=21 December 2013|archive-date=24 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224153350/http://www.staedelmuseum.de/sm/index.php?StoryID=1047&amp;ObjectID=249#sthash.20kjFV1h.dpuf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Bestaand:Claude_Monet_La_Grenouillére.jpg|''[[Bain à la Grenouillère|La Grenouillére]]'' 1869, Metropolitan Museum of Art, New York; en klein oapenluchtskilderye med breyde stroken un intense klören.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/437135|title=Claude Monet – La Grenouillère|website=Metropolitan Museum of Art|access-date=11 April 2018|archive-date=24 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124192806/https://www.metmuseum.org/art/collection/search/437135|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Bestaand:Claude_Monet_-_On_the_Bank_of_the_Seine,_Bennecourt_-_1922.427_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''[[On the Bank of the Seine, Bennecourt|An den over van de Seine, Bennecourt]]'', 1868, [[Art Institute of Chicago]]
Bestaand:Claude_Monet_-_The_Magpie_-_Google_Art_Project.jpg|Den ekster, 1868–1869. Musée d'Orsay, Parys; eyne van Monet syne eyrste probeersels üm to vangen wat sney med en landskap düt.
Bestaand:Claude_Monet,_1870,_Le_port_de_Trouville_(Breakwater_at_Trouville,_Low_Tide),_oil_on_canvas,_54_x_65.7_cm,_Museum_of_Fine_Arts,_Budapest.jpg|''Den döärsteyk van Trouville'', 1870, [[Museum of Fine Arts (Budapest)|Museum of Fine Arts]], Budapest&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.szepmuveszeti.hu/adatlap_eng/breakwater_at_trouville_low_tide_599|title=Artwork|website=[[Museum of Fine Arts (Budapest)|Museum of Fine Arts, Budapest]]|access-date=22 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150108073226/http://www.szepmuveszeti.hu/adatlap_eng/breakwater_at_trouville_low_tide_599|archive-date=8 January 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Bestaand:Claude_Monet_002.jpg|''Et strand van Trouville'', 1870, [[National Gallery]], London. Links kan Camille weasen, rechts möägelik de vrouwe van [[Eugène Boudin]], wåras Monet syne strandwarken van afkeak.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/claude-monet-the-beach-at-trouville|title=Claude Monet - The Beach at Trouville - NG3951 - National Gallery, London|first=The National Gallery|last=London|website=nationalgallery.org.uk|access-date=22 December 2013|archive-date=24 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224111702/http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/claude-monet-the-beach-at-trouville|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
Bestaand:Houses_on_the_Achterzaan_MET_DT719.jpg|''[[Houses on the Achterzaan|Hüse an de Achterzaan]]'', 1871, Metropolitan Museum of Art, New York
Bestaand:Claude_Monet_-_Jean_Monet_on_his_Hobby_Horse.jpg|''Jean Monet up syn hubbelpaerd'', 1872. Metropolitan Museum of Art, New York
Bestaand:Claude_Monet_-_Springtime_-_Google_Art_Project.jpg|''Vöärjår'' 1872, [[Walters Art Museum]]
Bestaand:Ships_Riding_on_the_Seine_at_Rouen_by_Claude_Monet,_1872.jpg|''Skeype up de Seine by Rouen'', 1872, [[National Gallery of Art]], Washington DC
&lt;/gallery&gt;


== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;


{{DEFAULTSORT:Monet, Claude}}

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Skilder]]
[[Kategorie:Skilderkeunst]]</text>
      <sha1>bfgp7bttvbh78obgh4dgw2kyp8ulzo5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Riemko Holtrop</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35275</id>
    <revision>
      <id>333250</id>
      <parentid>330327</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4183" sha1="i5pepl28c5y6v5eqijtn4mkjwiyoel9" xml:space="preserve">[[Bestaand:De schreeuw Riemko Holtrop Delden.jpg|duum|Monument 'De Schreeuw' van Holtrop]]
'''Riemko Meindert Holtrop''' ([[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]], den [[14 november|14. november]] [[1914]] - [[Dealdn|Delden]], den [[11 febrewaori|11. februari]] [[1996]]) was nen modern [[Keunst|kunstenaar]] uut [[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]] in [[Twente]], den as beide med [[Skeelderskeunst|skilderen]] un [[bealdhauwen]] uut de vöte kunde. Hee was eyne van de eyrsten wat sik med moderne kunst gangs hölde in [[Nederlaand|Oustneaderland]] un hee skreav der ouk nen houp oaver. 

== Leaven un loupbane ==
Van [[1932]] töt [[1936]] studeert Holtrop an de [[Rotterdamse Kunstacademie]] un an de [[Academie de la Grande Chaumiere]] in [[Parys]] ([[1939]]). In [[1941]] geyt he in de leyre by den [[Arnem|arnhemsken]] bealdhauwer [[Gijs Jacobs van den Hoff]]. Mär den [[Tweyden Wearldoorlog]] is an de gang, un maket nen depen indruk up em. Net as heyl wat andere kunstenaars kan hee sik nå den oorlog neet meyr vinden in et starre, formgebündene van dårvöär, wåras de [[Twentse Kunstkring]] en vöärbeald van was. Dee willet niks weaten van moderne kunst. Vandår at Holtrop in [[1945]] med noch nen koppel andere kunstenaars uut Twente [[De Nieuwe Groep]] uprichtet. 

In 1946 vangt Holtrop an med [[Holtskoale (teykentechnik)|holtskoalteykeningen]]. In syne warken, dee as he 'Bezetting' nöömt, begint he vry van sik af to teykenen. Hee löt sik dårby stüren döär et materiaal, sunder der en idee by to hebben.

Hee geyt voordan med uutproberen in de vrye makerye. Med &quot;benzinevellen&quot; (dik verlymd teykenpapyr, med dårup med [[bensine]] verdünde [[öälyvarve]]), un monotypen (ne tovallige untdekking van em, wårby as noch natte varve döärdrükket up en ander vlak) uut de jåren '50 un '60. Vöäral in syne 'scrapeboards' (höltene planken med meyrere lågen varve, wåras hee dan weader struktuur in krast) vindet Holtrop ne wyse üm syne vrye ideen to uten. Et leyvert em vöäle lov up, un heyl wat tentounstellingen.

vanaf de jåren '60 begint hee voordan konstruktiver un monumentaler wark to maken. Syne warken lyket good döärdacht un hebbet altyd heldere lynen, klören un vlakken. Verduselen of med upset undüdelik maken, düt he neet. In al syne warken lyket verstand un gevööl in eavenwicht. Synen helderen styl sorget dat heyl wat updrachtgeavers em wal weatet to vinden. Syne maaksels sint to vinden in Het Stedelijk Museum in [[Amsterdam]], et Gemeentemuseum [[Den Haag]], Het Rijk, [[PTT Nederland]], [[Oaveriessel|Provincy Oaveryssel]], [[IJsselcentrale Zwolle]] un by heyl wat leevhebbers in huus.&lt;ref&gt;[https://www.riemkoholtrop.nl/leven-en-werk Riemkoholtrop.nl.] &lt;/ref&gt;

In [[1996]] kümt Holtrop uut de tyd. Syn wark is noch langen tyd to bekyken in ne galery in Tilburg, mär in [[2019]] geyt syn wark in de uutverkoup. Der sint volgens synen dochter to weinig interesseerden in syn wark.&lt;ref&gt;[https://www.tubantia.nl/hengelo/werk-twentse-kunstenaar-in-de-uitverkoop-riemko-sterft-voor-de-tweede-keer~a2973781/ Tubantia.nl. &quot;Werk Twentse kunstenaar in de uitverkoop: ‘Riemko sterft voor de tweede keer’&quot;. Haverkate, Herman. Skreaven up 24 oktober 2019. Bekeaken up 16 november 2024.]&lt;/ref&gt;

== Styl ==
Et valt to seggen at der vöäle spanning in syn wark sit. Mangs is et en slim balanceerd geheyl van krüsende lynen dee as verskillende vlakken maket, mangs vry uutdrükkend un verbealdend. Kenmarkend sint ouk syne figuurachtige skepsels, dee as lang un dünne andoot un klauwet un knaget. Volgens syn dochter kunde Holtrop neaderslachtig weasen, wat in syn wark to seen is.&lt;ref&gt;[https://www.tubantia.nl/hengelo/werk-twentse-kunstenaar-in-de-uitverkoop-riemko-sterft-voor-de-tweede-keer~a2973781/ Tubantia.nl. &quot;Werk Twentse kunstenaar in de uitverkoop: ‘Riemko sterft voor de tweede keer’.&quot; Haverkate, Herman. Skreaven up 24 oktokber 2019. Bekeaken up 16 november 2024.] &lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Uutgånde verwysing ==

* https://www.riemkoholtrop.nl Websteade oaver Holtrop, underhölden döär syne family.

{{DEFAULTSORT:Holtrop, Riemko}}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Bieldend keunstenaor]]</text>
      <sha1>i5pepl28c5y6v5eqijtn4mkjwiyoel9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Journalistiek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35285</id>
    <revision>
      <id>333206</id>
      <parentid>333119</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52587" sha1="0lkmle2h9cdh5sydto1r6yljg1fkvq0" xml:space="preserve">[[Bestaand:Reporter from CN8 at the Petco gas explosion 20050304.jpg|duum|265x265px|TV-journalist döt verslag van ne gebeurtenis]]
'''Journalistiek''' of '''verslaglegging''' dreit um et zo nauwkeurig möggelik maken en verspreiden van verslagen van gebeurtenissen, feiten, ideeën en leu dee 'proat van 'n dag' bint. Een wat zich doarmet gangs höldt neumt ze nen ''journalist'' of ''verslaggevver.'' Tehoop het et anbod van journalisten en kranten 'de pers', ne verwiezing noar de wiez woarop as kranten drukt wordt. Wat journalisten schrieft veur [[Krante|kranten]] of tiedschriften, anderen doot meer neis presenteren veur [[Televisy|tellevisie]]. 

Wat journalistiek bedudt en in möt holden verschilt te land. Wat landen zit de regering kort op wat [[media]] noar boeten brengen majt en is journalistiek nich onofhankelik.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cpj.org/reports/2012/05/10-most-censored-countries.php 10 Most Censored Countries],&quot; Committee to Protect Journalists, 2 mei 2012, Bekeaken up 23 mei 2013.&lt;/ref&gt; In andere landen bint media wa onofhankelik van de regearing, mer zit der weer grote bedrieven achter en geet et veural um geld verdenen an advertenties en leu wat een abonnement hebt. Doarbiej kan et ok nog te land anders ween as et geet um wa'j wa en nich zeggen majt, wat persvriejheid angeet en wat as smaad en laster anmearkt wördt.

In de 21e eeuw is deur komst van online media en [[Smartphone|mobielkes]] et weark van journalisten slim veranderd. Neisbedrieven hebt et naar lastig um geld te verdenen met de online kant van et verhaal. Veural biej de olderwetse kranten is de krantverkoop harder in mekaar pleerd as dat de opbrengsten van digitaal neis steggen bint.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/06/01/circulation-and-revenue-fall-for-newspaper-industry/ &quot;Circulation, revenue fall for US newspapers overall despite gains for some&quot;.] Pew Research. Skreaven in juni 2017.&lt;/ref&gt;

== Regels ==
Wat geldt as 'goeien journalistiek' verschilt van land töt land. Deur mekaar geldt dat schrievers, of dat noe journalisten of bloggers bint, zich holdt an een paar stelregels. In völ olderwetse kranten wördt dudelik verschil maakt tusken neis en opiniestukken. Neis mut zovöl möggelik zunder veuroordeel en zo ofwöagen möggelik bracht worden, in opiniestukken majt schrievers de gedachten vriejloaten oawer een onderwearp. Völ neisbedrieven hebt nen road van redakteurs, dee met mekaar ofkuiert wat wal en nich zejd worden mag in ear medium. Bieveurbeeld ''The New York Times'' steet der um bekend dat ze der naar kort op zit. Ok bint der wa oawerstiegende kringen, zo as de ''American Society of News Editors'' en de ''Society of Professional Journalists'', dee roadgevt oawer goden sier in neisverslagen.

Robert McChesney meent, in nen demokratie gef gezonde journalistiek ne mening oawer de leu wat an de macht bint of dat wilt wean. Der mut een breed anbod an meningen wean en de leu mut zovöl möggelik neis können metkriegen op de wieze wat ear et leefst is.&lt;ref&gt;McChesney, Robert W. 2012-10-01. &quot;Farewell to Journalism?&quot;. Journalism Practice, vol 6, is 5–6|p 614–26. Doi 10.1080/17512786.2012.683273. S2cid 149010028. ISSN 1751-2786.&lt;/ref&gt;

Der wördt heel wat ofproat of journalisten wa of nich ne mening majt hebben en 'neutraal' mot wean. Der wördt zejd dat journalisten zölf ok onderdeel van de samenleaving bint en zo dus nich onofhankelik ''könt'' wean; dat wat ze wa of nich loat zeen kan al as nich-neutraal gelden. Tegeliek mut ze mangs onder groten druk neis maken en is der nich altied tied um alle kanten eaven good biej te löchten. Kump nog biej op dat ieder medium zien veur- en noadelen hef en dat interesses en meningen van leu voortan verandert.&lt;ref&gt;[https://eprints.qut.edu.au/123992/2/The%2520Evolution%2520of%2520Story.pdf Thomson, T.J. 2018. &quot;The Evolution of Story: How Time and Modality Affect Visual and Verbal Narratives.&quot; Visual Communication Quarterly, vol 25:4. p 199–210. DOI 10.1080/15551393.2018.1498742. S2cid 149906671.]&lt;/ref&gt;

== Vörmen ==
Et gef meerdere vörm van journalistiek en allemoal trekt ze andere leu an. Algemeen geldt journalistiek as nen 'veerden moatstaf'; deur journalisten kriegt de leu met wat de regearing allemoal biej 'n ende hef. In enen oetgaaf (zo as ne krant) stoat meerdere soorten journalistiek in verskillende vörmen. Zo sprekt verschillende onderdelen wier andere leu an.&lt;ref&gt;Gerald C. Stone, Mary K. O'Donnell, Stephen, Banning. 1 january 1997. &quot;Public perceptions of a newspaper's watchdog role&quot;. Newspaper Research Journal, vol 18, is 1–2. p 86–102&gt; DOI 10.1177/073953299701800108. S2cid 107456650.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Harcup, Tony. &quot;Journalism: principles and practice&quot; (2011). SAGE. {{ISBN|978-1-84787-250-0}}. Ed 2. London.&lt;/ref&gt;
[[Bestaand:Photojournalists_photograph_President_Barack_Obama.jpg|duum|Fotojournalisten zet Amerikaansen president Barack Obama op et portret in november 2013]]
[[Bestaand:Suleiman_Kova_and_media,_2013_DSM_Building_Collapse.jpg|duum|[[Photojournalism|Photo]] and broadcast journalists interviewing a government official after a [[2013 Dar es Salaam building collapse|building collapse]] in [[Dar es Salaam]], Tanzania. March 2013.]]
Een paar vörmen bint:&lt;!--PLEASE RESPECT ALPHABETICAL ORDER--&gt;

* Zendende journalistiek – skrevven of sprökken journalistiek veur radio en tillevisie[[Bestaand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|duum|Journalisten in de [[Canadian Broadcasting Corporation|Radio-Canada/CBC]] neiskamer in [[Montreal]], [[Canada]]]]

[[Bestaand:Media_greeting_Cap_Anamur_in_Hamburg,_Germany_1986.jpg|duum|Media wocht Rupert Neudeck van Cap Anamur II op in [[Hamburg]] biej ne perskonferentie in 1986]]

* Bedriefsjournalistiek – höldt biej en bekik wat de zakenwearld biej 'n ende hef.
* Datajournalistiek – bekik wat ciefers de leu te zeggen hebt. Ok könt ze an de bel trekken as oaverheden met ciefers knooit.
* Onderzeuksjournalistiek – gref deep in onderwearpen dee in de sameleaving spölt um de woarheid boawen te kriegen. 
* Fotojournalistiek – woargebeurde verhalen en neiszaken vastleggen met foto's.
* Wettenschopsjournalistiek – wil wettenschoppelik onderzeuk biej de leu brengen en zo good möggelik oetleggen.
* Politieke journalistiek – verslöt allens wat um politiek dreit.
* Sportverslag – allens wat met sport van doon hef.
* Tabloidjournalistiek – ok wa roddelpers neumd. lechthartig en vermakelik neis. Wördt deurgoans nich zo hoog acht as andere journalistiek.
* Oorlogsverslag – deurgevven wat in oorleug en op slagvelden gebeurt.

=== Sociale media ===
De opkomst van sociale media hef de journalistiek slim op 'n kop smetten en der is ne neie soort journalisten biej kommen: börgerverslaggevvers. Oet onderzeuk van 2014 bleek at 40% van de deelnemmers ok wa es wat van social media oawernömmen en meer as 20% van de journalisten halen mangs wat van microblogs as [[X|Twitter]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20211004170615/https://archive.news.indiana.edu/releases/iu/2014/05/2013-american-journalist-key-findings.pdf &quot;The American Journalist in the Digital Age: Key Findings&quot;. Willnat, Lars. 2014.&lt;/ref&gt; Der valt oet op te maken at völ neisbrekkers van börgerjournalisten komt, veural van video's en foto's wat leu dee der tovallig biej warren online zet.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; Alhoowal 69,2% van de ondervroagde journalisten meenden, et zol ear körterbiej ear publiek brengen, vund mer 30% at et ear geleufweerdigheid hulp.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Biej ne rondvroag oet 2021 van [[Pew Research Center]] bleek at 86% van de Amerikanen neis digitaal binnenkriejt.&lt;ref&gt;[https://www.pewresearch.org/fact-tank/2021/01/12/more-than-eight-in-ten-americans-get-news-from-digital-devices/ Pew Research Center. &quot;86% of Americans get news online from smartphone, computer or tablet&quot;. 12 january 2021.] Bekeaken up 30 september 2021. &lt;/ref&gt;

Dat hef proateriej op gang bracht of journalistiek nich better onder volksbeheer mot vallen, in stea van lösse artikelen skrevven deur vaste journalisten.&lt;ref&gt;Robinson, Sue. 2011. &quot;Journalism as Process&quot;: The Organizational Implications of Participatory Online News. Journalism &amp; Communication Monographs, vol 13, is 3. p 137. DOI 10.1177/152263791101300302. S2cid 146669105&lt;/ref&gt; Deur disse veranderingen blik oet peilingen at leu olde neisbedrieven stöadig minder geleuft. Oet een onderzeuk van 2014 köm dat mer 22% van de Amerikanen &quot;völ&quot; of &quot;beheurlik wat vertrouwen&quot; in televisieneis of kranten.&lt;ref&gt;Heflin, Heflin. 2015. &quot;The Internet Is Not the Antidote: A Cultural-Historical Analysis of Journalism's Crisis of Credibility and the Internet as a Remedy.&quot; Journalism History. DOI 10.1080/00947679.2015.12059127. S2cid 147655744.&lt;/ref&gt;

=== Nepneis ===
[[Bestaand:20241116_&quot;Fake_news&quot;_(topic)_on_Google_Trends.svg|duum|Op [[Google Trends]] kreeg de zeukterm &quot;[[Fake news]]&quot; nen flinken piek achterin 2016, rond de tied van de Amerikaanse verkiezingen.&lt;ref name=&quot;FakeNews_GoogleTrends&quot;&gt;[https://trends.google.com/trends/explore?date=all&amp;q=%2Fg%2F1210rwkh&amp;hl=en Fake news / topic .Google Trends. 16 November 2024. Worldwide / 2004 - present / All categories / Web Search.&lt;/ref&gt;]]
Nepneis, ok wal &quot;Fake news&quot; neumd, is met opzet onwoare informatie oetbrengen. Op sociale media kan dat rap goan.

Et wördt oetbracht um leazers op et verkeerde been te zetten en ze op valse wiez veur ne zaak, organisatie of persoon te winnen. Een oawerdudelik veurbeeld was de grote veurroad nepneis rond de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016. Samenzweringstheorieën en leugens wördt rondstuurd asof et echt neis was um kandidoaten te helpen deur anderen zwart te maken. Een veurbeeld doarvan was een verslag van een e-mail van Hillary Clinton, wat compleet oet 'n doem zöggen was, van ne nich-bestoande krant, The Denver Guardian.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-37896753 BBC.com. &quot;US election: Fake news becomes the news&quot;. uutegeaven up 11 july 2016.] Bekeaken up 26 mei 2018.&lt;/ref&gt; 

Völ leu gavven et Facebook op 'n kop. Dat dreit op een algoritme wat alle daag miljarden redactionele beslissingen nemp en dus ok hoo langer hoo meer nepneis deelden. Sociale media as Facebook, Twitter en TikTok stoat der um bekend dat der met groot gemak nepneis rond geet.&lt;ref&gt;[https://www.vox.com/new-money/2016/11/6/13509854/facebook-politics-news-bad. Vox.com. &quot;Mark Zuckerberg is in denial about how Facebook is harming our politics.  Bekeaken up 26 mei 2018.]&lt;/ref&gt; Facebook-baas [[Mark Zuckerberg]] was et der met eens dat zien bedrief der ne hand in had: in ne verkloaring veur een kommittee van et Juridisch handelssenoat zea hee op 20 april 2018:&lt;blockquote&gt;Et is noe dudelik da'w te weinig doan hebt um te veurkommen dat disse wearktuug veur kwoade zaken broekt bint. Dat geldt veur nepneis, boetenlandse inmenging in verkiezingen en haatsprekkeriej, mer ok veur ontwikkelaars en beschearming van dataprivacy.&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2018/04/09/facebook-chief-executive-mark-zuckerberg-to-captiol-hill-it-was-my-mistake-and-im-sorry/ The Washington Post. &quot;Facebook CEO Mark Zuckerberg to Capitol Hill: 'It was my mistake, and I'm sorry.'&quot;. Timberg, Craig. Romm, Tony. 9 april 2018. Bekeaken up 26 mei 2018. ISSN 0190-8286.]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Nen goden moatstaf of neis te vertrouwen is is noakieken of et van een betrouwboar neisbedrief kump.

'n Amerikaansen presidentskandidoat Donald Trump gebreuk vaak de term 'fake news' as der negatieve dingen oaver em oetgövven wörden.&lt;ref&gt;[https://www.vox.com/policy-and-politics/2018/5/9/17335306/trump-tweet-twitter-latest-fake-news-credentials Vox.com. &quot;Trump finally admits that &quot;fake news&quot; just means news he doesn't like.&quot; bekeaken up 26 11 2018]&lt;/ref&gt;

In wat landen, zoas [[Turkije]],&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/05/turkey-covid19-pandemic-increases-climate-of-fear-for-journalists/ Amnesty.org. &quot;Turkey: COVID-19 pandemic increases climate of fear for journalists&quot;. Amnesty International. 1 May 2020.]&lt;/ref&gt; [[Egypte (laand)|Egypte]],&lt;ref&gt;[https://www.theglobeandmail.com/opinion/article-egypt-is-more-concerned-with-controlling-information-than-containing/ Theglobeandmail.com. &quot;Egypt is more concerned with controlling information than containing the coronavirus&quot;. The Globe and Mail. 3 april 2020.]&lt;/ref&gt; [[India]],&lt;ref&gt;[https://cpj.org/2020/04/journalists-detained-assaulted-in-india-during-cov.php Cpj.org. &quot;Journalists detained, assaulted in India during COVID-19 lockdown&quot;. Committee to Protect Journalists. 28 april 2020.]&lt;/ref&gt; [[Bangladesh]],&lt;ref&gt;[https://rsf.org/en/news/bangladeshi-journalists-cartoonist-arrested-covid-19-coverage Rsf.org. &quot;Bangladeshi journalists, cartoonist, arrested for Covid-19 coverage&quot;. Reporters Without Borders. 14 mei 2020.]&lt;/ref&gt; [[Iran]],&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200505210016/https://rsf.org/en/news/iran-press-freedom-violations-recounted-real-time-january-2020 (Archiveerd) Rsf.org. &quot;Iran: Press freedom violations recounted in real time January 2020&quot;. Reporters Without Borders. 14 mei 2020. Bekeaken up 17 mei 2020. Archiveerd: 5 mei 2020.]&lt;/ref&gt; [[Nigeria]],&lt;ref&gt; [https://web.archive.org/web/20200521204841/https://www.marketwatch.com/press-release/coronavirus-law-used-to-arrest-nigerian-journalist-over-health-story-2020-04-20?mod=mw_more_headlines&amp;tesla=y (Archiveerd) Marketwatch.com. &quot;Coronavirus Law Used to Arrest Nigerian Journalist Over Health Story&quot;. Market Watch. 20 april 2020. Bekeaken up 17 mei 2020. Archiveerd: 21 mei 2020.]&lt;/ref&gt; [[Etiopie|Ethiopia]],&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2020/05/06/ethiopia-free-speech-risk-amid-covid-19 Hrw.org. &quot;Ethiopia: Free Speech at Risk Amid Covid-19&quot;. Human Rights Watch. 6 Mei 2020.]&lt;/ref&gt; [[Kenya]],&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2020/05/04/protect-kenyas-journalists-reporting-covid-19 Hrw.org. &quot;Protect Kenya's Journalists Reporting on Covid-19&quot;. Human Rights Watch. 4 mei 2020.]&lt;/ref&gt; [[Ivoorkuste]],&lt;ref&gt;[https://ifex.org/authorities-across-west-africa-attacking-journalists-covering-covid-19-pandemic/ Ifex.org, &quot;Authorities across West Africa attacking journalists covering COVID-19 pandemic&quot;. IFEX. 22 april 2020.]&lt;/ref&gt; [[Montenegro]],&lt;ref&gt;[https://balkaninsight.com/2020/03/26/concern-for-rights-in-montenegro-amid-covid-19-fight/ Balkaninsight.com. &quot;Concern for Rights in Montenegro amid COVID-19 Fight&quot;.  Balkan Insight. 26 määrt 2020.]&lt;/ref&gt; [[Kazakstan]],&lt;ref&gt;[https://rsf.org/en/news/kazakh-journalists-harassed-over-covid-19-reporting Rsf.org. &quot;Kazakh journalists harassed over Covid-19 reporting&quot;. Reporters Without Borders. 30 april 2020.]&lt;/ref&gt; [[Azerbaijan]],&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2020/04/16/azerbaijan-crackdown-critics-amid-pandemic Hrw.org. &quot;Azerbaijan: Crackdown on Critics Amid Pandemic&quot;. Human Rights Watch. 16 april 2020.]&lt;/ref&gt; Maleisië,&lt;ref&gt;[https://cpj.org/blog/2020/05/malaysian-journalist-faces-six-years-in-prison-ove.php Cpj.org. &quot;Malaysian journalist faces six years in prison over COVID-19 Facebook posts&quot;. Committee to Protect Journalists. 5 mei 2020.]&lt;/ref&gt; Singapore,&lt;ref&gt;[https://www.voanews.com/press-freedom/singapores-fake-news-and-contempt-laws-threat-media-journalists-say Voanews.com. &quot;Singapore's Fake News and Contempt Laws a Threat to Media, Journalists Say&quot;. Voice of America. 6 mei 2020.]&lt;/ref&gt; de Filippienen,&lt;ref&gt;[https://abcnews.go.com/International/wireStory/coronavirus-crisis-excuses-curbs-free-speech-70177977 Abcnews.go.com. &quot;Some leaders use pandemic to sharpen tools against critics&quot;. ABC News. 16 april 2020.]&lt;/ref&gt; en [[Somalie]]&lt;ref&gt;[https://www.voanews.com/extremism-watch/somali-journalists-arrested-intimidated-while-covering-covid-19 Voanews.com. &quot;Somali Journalists Arrested, Intimidated While Covering COVID-19&quot;. Voice of America. 18 april 2020.]&lt;/ref&gt; bint journalisten bedreigd of oppakt as ze zogenaamd nepneis oawer de [[COVID-19|COVID-19 pandemie]] oetbrachten.

Op 4 meert 2022 tekenden Russisch president [[Vladimir Putin]] nen wet met gevangenisstraffen töt viefteen joar veur leu dee 'met opzet valse informatie' oetbrengt oawer et Russische leager en wat dee biej 'n ende hebt. Wat mediabedrieven in Rusland bint der al met stopt um verslag oawer 'n oorlog in Oekraïne oet te brengen of hebt et spil zelfs helemoal dicht doan.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220314132340/https://www.themoscowtimes.com/2022/03/04/putin-signs-law-introducing-jail-terms-for-fake-news-on-army-a76768 (Archiveerd) Themoscowtimes.com. &quot;Putin Signs Law Introducing Jail Terms for 'Fake News' on Army&quot;. Moscow Times. 4 määrt 2022. Archiveerd: 14 määrt 2022.]&lt;/ref&gt; Vanof december 2022 bint al meer as 4000 leu anklaagd wegens de neie nepneiswet veur et brengen van neis oaver Ruslands oorlog met Oekraïne.&lt;ref&gt; [https://www.csmonitor.com/World/Europe/2022/1205/In-Russia-critiquing-the-Ukraine-war-could-land-you-in-prison Csmonitor.com. Weir, Fred. &quot;In Russia, critiquing the Ukraine war could land you in prison&quot;. 5 december 2022.]&lt;/ref&gt; Minstens 1000 Russische journalisten bint et land al oetvlucht sinds februari 2022.&lt;ref&gt;[https://www.themoscowtimes.com/2023/02/03/1k-journalists-have-fled-russia-since-ukraine-invasion-report-a80135 Themoscowtimes.com. &quot;1K Journalists Have Fled Russia Since Ukraine Invasion – Report&quot;. The Moscow Times. 3 february 2023.]&lt;/ref&gt;

== Geschiedenis ==

=== Oldheid ===
Pas vanof de 17e eeuw begun verslaglegging veur et volk nen vasten vörm te kriegen, mer al tiedens de Han-dynastie in China warren der regelmoatige neisberichten.&lt;ref&gt;Hartmut Walravens: &quot;The Early East Asian Press in the Eyes of the West. Some bibliographical notes&quot;, World Library and Information Congress, 72nd General Conference and Council of the International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA), 20–24 August 2006, Seoul, Korea, p. 2&lt;/ref&gt; Dat deu de Venetiaanse Repbuliek ok in de 16e eeuw.&lt;ref&gt;Infelise, Mario. &quot;Roman Avvisi: Information and Politics in the Seventeenth Century.&quot; Court and Politics in Papal Rome, 1492–1700. Cambridge: [[Cambridge University Press]], 2002. 212, 214, 216–17&lt;/ref&gt; Disse neisberichten warren enkel veur regeringsbeambten en konnen nog nich zeen worden as journalistiek zo as vandaag an 'n dag geldt.

=== Vrogmoderne kranten ===
Do as 'n [[Bookdrukkunst|drokpers]] oetvunden wör, konnen verdan mear leu leazen en schrieven en ontstunden de eerste kranten. De eerste verwiezing noar ne krant in eigen beheer stamt oet et China van 1582 tiedens de Ming-dynastie.&lt;ref&gt;[[Timothy Brook (historian)|Brook, Timothy]]. (1998). ''[[The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China]]''. Berkeley: University of California Press. {{ISBN|0-520-22154-0}} (Paperback). p. xxi.&lt;/ref&gt; [[Johann Carolus]] zien ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'', oetgövven in 1605 in Stroatsburg, geldt as de eerste krant in in Europa.

Persvriejheid wör veur et eerst biej wet vastlegd in Groot-Brittannië in 1695. Et eerste Engelse dagblad, the Daily Courant, bestund van 1702 töt 1735.&lt;ref&gt; &quot;First Journalism School&quot;. University of Missouri Press. Columbia, p1.&lt;/ref&gt; Journalistieke bedrieven warren zelfstandig in biejveurbeeld et Heilige Roomse Riek en et Britse Riek. Andere landen, zo as Frankriek en Pruussen, hölden et strak onder 'n doem. Dee zaggen de krant veurnamelik as propagandakanaal en hölden strak in de gaten wat der skrevven wör. Onder et Russische Riek mossen ze a helemoal niks wetten van journalistiek. Doar was et verböaden töt an midden 19e eeuw.&lt;ref&gt;Nurit Schleifman, &quot;A Russian Daily Newspaper and Its New Readership:&quot; Severnaia Pchela&quot;, 1825–1840.&quot; ''Cahiers du monde russe et sovietique'' (1987): 127–44&lt;/ref&gt; Do as krantenschrieveriej bekender wör, kömmen der verdan vaker wek- of dagbladen. Kranten hadden vake kantoor in handelscentra, zoas [[Amsterdam]], [[Londen]] en [[Berlien]]. In Latiens-Amerika wörden in de tweede helft van de 19e eeuw de eerste kranten sticht.

=== Neismedia en revoluties van de 18e en 19e eeuwen ===
Kranten spölden ne grote rol in et metkriegen van leu veur liberale hervörmingen in de 18e en 19e eeuw. In de Amerikaanse kolonies kömmen leu deur stukken in de krant in opstand teggen de Britten en deurdat pamfletten van revolutionairen as Thomas Paine via kranten deurgevven wörden,&lt;ref&gt;William Sloan and Julie Hedgepeth Williams, ''The early American press, 1690–1783'' (1994)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vaughn, ed., ''Encyclopedia of American Journalism'' (2008), pp. 17–21&lt;/ref&gt; terwiel as anhangers van de kroon et juust weer ''teggen'' de [[Amerikaanse Revolutie]] angungen.&lt;ref&gt;Carol Sue Humphrey, ''This popular engine: New England newspapers during the American Revolution, 1775–1789'' (1992)&lt;/ref&gt; De hele 19e eeuw blevven Amerikaanse kranten stokkerige stukken oetgevven.&lt;ref&gt;Richard L. Kaplan, ''Politics and the American press: The rise of objectivity, 1865–1920'' (Cambridge University Press, 2002) p. 78.&lt;/ref&gt; In Frankriek kömmen politieke bladen op onder de Franske Revolutie. De krante ''[[L'Ami du peuple]]'', onder redaktie van [[Jean-Paul Marat]], wust veural et algemene denken oaver rechten van de leagere klassen um te dreien. In 1800 voorden Napoleon weer strakken censuur in, mer noa zienen tied bleuiden kranten helemoals op en hadden ne veurname rol in de politieke kultuur.&lt;ref&gt;Keith Michael Baker, et al., ''The French Revolution and the Creation of Modern Political Culture: The transformation of the political culture, 1789–1848'' (1989).&lt;/ref&gt; Biej de Revoluties van 1848 dreven radikaal liberale oetgaves zo as de ''Rheinische Zeitung, Pesti Hírlap en'' ''[[Morgenbladet]]'' de leu an um de adellike regeringen in Midden-Europa der achterhen te doon.&lt;ref&gt;Sperber, Jonathan, ''Rhineland Radicals: The Democratic Movement and the Revolution of 1848'' (Princeton, 1991), p. 99;&lt;/ref&gt; Andere liberale oetgaves nömmen ne wat verzachtender rol in: ''Et Russische Bulletin'' deu [[Alexander II of Russia|Alexander II van Rusland]] ne vear in et gat um zien liberale hervörmingen van achterin de 19e eeuw. Ze stunden achter de vergrötte politieke en ekonomische vriejheid veur boeren en et invoren van een parlementear stelsel.&lt;ref&gt;Daniel Balmuth, ''&quot;The Russian Bulletin,&quot; 1863–1917: A Liberal Voice in Tsarist Russia'' (2000)&lt;/ref&gt; Meer op links hadden socialistische en kommunistische kranten meer geheur in Frankriek, Rusland en Duutsland, ondanks at de regering ze verbeud.&lt;ref&gt;Charles A. Ruus, ''Fighting Words: Imperial Censorship and the Russian Press, 1804–1906'' (1982).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Franz Osterroth, Dieter Schuster: ''Chronik der deutschen Sozialdemokratie.'' J.H.W. Dietz Nachf., Hannover 1963, S. 50. fes.de. German text&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[John Tebbel]] (2003). &quot;Print Media. France&quot;. ''Encyclopedia Americana''. Retrieved 1 November 2014.&lt;/ref&gt;

=== Veurin de 20e eeuw ===

==== China ====
Journalistiek in [[Volksrippebliek China|China]] deenden veur [[1910]] veural de internationale gemeenschop. Et ''[[1911 Revolution|Umsmieten van et olde keizerregime in 1911]]'' veroorzaken nen golf van Chinees nationalisme. Censuur gung der of en leu wollen gedegen professioneel landsbrede journalistiek.&lt;ref&gt;Stephen MacKinnon, &quot;Toward a History of the Chinese Press in the Republican Period&quot;, ''Modern China'' 23#1 (1997) pp. 3–32&lt;/ref&gt; Alle grote steaden deuden der an met. Achterin de joaren '20 was 'n andacht versköwwen noar reklame en meer dekking kriegen. Et politieke van de revolutionairen was der wa of.&lt;ref&gt;Timothy B. Weston, &quot;China, professional journalism, and liberal internationalism in the era of the First World War.&quot; ''Pacific Affairs'' 83.2 (2010): 327–47.&lt;/ref&gt;

==== Frankriek ====
Noa 'n [[Eerste Wealdkrieg|Eersten Weerldoorlog]] leaden de kranten oet [[Paries]] stil. Der wörden alle daag zes miljoen kranten drukt. Et grötste sukses har ''Paris Soir'', met ne mengeling van sensatiestukken veur de inschrievers en deepgoande artikelen veur et anzeen. Teggen [[1939]] had et 1,7 miljoen abonnees, dubbel zovöl as zien noaste rivaal, de rapkrant ''Le Petit Parisien''. Boawenop et dagblad ''Paris Soir'' had et ok nog een populair tiedschrift veur vrouwleu, ''Marie-Claire''. Et blad ''Match'' mos een Frans antwoord wean op et [[Verienigde Staoten van Amerika|Amerikaanse]] fotojournaal ''Life.'' &lt;ref&gt;Hutton 2:692–94&lt;/ref&gt;

==== Groot-Brittanje ====
Teggen 1900 richten journalistiek in [[Groot-Brittannie|Groot-Brittanje]] zich op een zo groot möggelik publiek. Doar heuren ok de arbeiders biej. Dat sleug good an en der wör dikke verdeend an reklames en advertenties. [[Alfred Harmsworth, Eersten Borggraaf van Northcliffe]] ([[1865]]-[[1922]]) &quot;gavven meer as wee dan ok de moderne pers vörm. Ziene ontwikkelingen en ideeën wordt nog aait broekt: breed anbod van onderwearpen, inzetten op hoge winst oet advertenties um krantenpriezen te drukken, opdringerig reklamemaken, ok strekgebunden neis, gin inmenging van poltieke partiejen.&lt;ref&gt;[[P. P. Catterall]] and [[Colin Seymour-Ure]], &quot;Northcliffe, Viscount.&quot; in John Ramsden, ed. ''The Oxford Companion to Twentieth-Century British Politics'' (2002) p. 475.&lt;/ref&gt; Zienen ''[[Daily Mail]]'' had de heugste oplaag töt an zienen dood. Eersten minister [[Robert Gascoyne-Cecil, 3rd Marquess of Salisbury|Lord Salisbury]] grappen dat et was &quot;skrevven deur kantoorjongs veur kantoorjongs&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford Dictionary of Quotations'' (1975).&lt;/ref&gt;

Et 'Neike van de eeuw' was veur domoals beginnend journaliste [[Clare Hollingworth]], dee in 1939 veur de ''Daily Telegraph'' as eerste verslag deu van 'n [[Tweede Wereldoorlog|Tweeden Weerldoorlog]].&lt;ref&gt;{{cite news|title=Clare Hollingworth: British war correspondent dies aged 105|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-38573643|work=BBC News|date=10 January 2017}}&lt;/ref&gt; Onderweggens van [[Polen]] noar [[Duutsland]] zag zee nen groten macht Duutse troppen biej mekaar an de Poolse grens. Met sukelaletters op et veurblad kopten ''The Daily Telegraph'': &quot;1,000 tanks massed on Polish border&quot;; dree daag later was zee de eerste wat verslag deu van 'n Duutsen inval in Polen.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2017/01/10/business/media/clare-hollingworth-reporter-who-broke-news-of-world-war-ii-dies-at-105.html &quot;Clare Hollingworth, Reporter Who Broke News of World War II, Dies at 105&quot;], ''The New York Times'', 10 January 2017&lt;/ref&gt;

Onder 'n Tweeden Weerldoorlog wearkten [[George Orwell]] zövven joar as journalist biej ''The Observer''. Hee skreef een [[essay]] ''Politiek en de Engelse Sproake'' (woarin as he ofwearken met vaag en umslachtig taalgebroek). Redakteur David Astor gavven et joarenlang an iederen neien journalist met as richtlien.&lt;ref name=&quot;Good journalism&quot;&gt;{{cite news|title=George Orwell and the eternal truths of good journalism|url=https://www.theguardian.com/books/2003/nov/09/georgeorwell|access-date=19 July 2021|newspaper=The Guardian}}&lt;/ref&gt; In 2003 skreef [[Robert McCrum]], literear redakteur biej deezelfde krant: &quot;Zelfs noe haalt wiej em der nog wal es biej in onzen stielgids&quot;.&lt;ref name=&quot;Good journalism&quot; /&gt;

==== India ====
De eerste krant van [[India]], de ''[[Hicky's Bengal Gazette]]'', wör veur et eerst oetgövven op [[29 jannewaori|29 januari]] [[1780]]. Dit blad höl et nich meer as twee joar vol, mer was wa deurslaggevvend veur et ontstoan van moderne journalistiek in India. Et idee van ne krant dreef völ opvolgers um et ok te proberen. De meesten kömmen nich boawen de 400 exemplaren in de wek, en skrevven oawer lokaal neis. Advertenties warren ok veur lokale produkten. In de 19e eeuw wörden kranten in et Engels oetgövven veur Indiaërs dee dat sprökken. Sproak was sowieso een lastig ding, umdat in India meer as 700 sproaken kuierd wordt. Oetendelik wör Engels de [[lingua franca]] van et land. Een van de eesten wat doarvan profiteren was de ''Bengal Gazette'' van [[Gangadhar Bhattacharyya]] in [[1816]].

==== Nederland ====
De geschiedenis van de journalistiek in Nederland geet weerum noar de 17e eeuw, do as Nederland een veurname stee was veur handel en neis. In [[1618]] köm de ''[[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]'' uut, een van de eerste kranten van de weerld. De eerste Nederlandse kranten wörden vaak op één kant bedrok en brachten veural neis oet et boetenlaand veur rieke leu. Noa 'n [[Tachtigjoarigen Oorlog]] wör [[Amsterdam]] een veurnaam centrum veur drokweark, woardeur as neis verspreiden een stuk makkeliker wör.

In de 19e eeuw köm de journalistiek dichter biej de gewone man deur oetvindingen as de [[stoomdrukpers]] en goodkeupere kranten as [[De Telegraaf]] en [[Algemeen Handelsblad]]. In de 20e eeuw, do as de samenleaving nog verzoeld was, had iedere zoel zien eigen krant of umroop. Do as de zoelen der achterhen gungen in de joaren '60 en '70 wör der meer noadacht oawer geld verdenen en digitale platforms. Rechtevoort hef de journalistiek te kampen met dingen as fake neis en ofnemmende oplages, mar et blif nen veurnamen spegel veur de demokratie.

==== Verennigde Stoaten ====
Achterin de [[19e eeuw|19e]] en veurin de [[20e ieuw|20e eeuw]] begunnen in de [[Verennigde Stoaten]] grote mediabedrieven op te kommen, zo as van [[William Randoph Hearst]] en [[Joseph Pulizer]]. Amerikaanse kranten kregen deur dat ze völ meer verkochten as ze nich eenziedig oawer politiek skrevven. Doardeur konnen ze völ meer verdenen an advertenties.&lt;ref&gt;Richard Lee Kaplan, ''Politics and the American press: the rise of objectivity, 1865–1920'' (2002) p. 76&lt;/ref&gt; Vanof dissen tied hadden kranten verdan gröttere koppen en sensatieartikelen. Ne krant oetgevven most professioneler en der wör ok meer andacht gevven an schriefkwaliteit en arbeidsdiscipline.&lt;ref&gt;Frank Luther Mott, ''American Journalism: A History, 1690–1960'' (Macmillan, 3rd ed. 1962) pp. 603–05&lt;/ref&gt; Ok wör [[Persvrieheaid|persvriejheid]] biej wet vastlejd. President [[Theodore Roosevelt]] kreg et nich veur mekaar um kranten an te klagen veur ear verslagen van [[Umkeuperieje|umkeuperiej]] rond 'n anschaf van et [[Panamakanaal]].&lt;ref&gt;Mott, ''American Journalism'' (3rd ed, 1962) pp. 605–08.&lt;/ref&gt; 

Mer der is ok een teggengeluud. Al kan de regering weinig oetrichten teggen wat de pers schrif, toch meent wat leu dat de Amerikaanse journalistiek zichzölf inperkt, deurdat de meeste grote kranten en media in handen bint van grote bedrieven, dee weer nen hand in de regering hebt.&lt;ref&gt;[[Chris Hedges|Hedges, Chris]] (2009). ''[[Empire of Illusion]]: The End of Literacy and the Triumph of Spectacle.'' Nation Books. {{ISBN|1-56858-613-2}} p. 146.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Howard Zinn|Zinn, Howard]]. ''A People's History of the United States''. New York: [[HarperCollins|Harper Perennial Modern Classics]], 2005. p. 671 {{ISBN|0-06-083865-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Scammell, Margaret; [[Holli Semetko|Semetko, Holli]] (11/22/2017). ''The Media, Journalism, and Democracy'' (1st ed.). London: Routiedge. p. 482. {{ISBN|978-1-351-74711-0}}.&lt;/ref&gt;

===== Afro-amerikaanse pers =====
Deur de slimme diskriminatie teggen en ofzundering van Afro-Amerikanen bint ze zelf in de pen klummen um dag- en wekbladen te maken. Veural in grote steaden. De eerste zwarte neisbladen wörden sticht veurin de 19e eeuw,&lt;ref&gt;Charles A. Simmons, ''The African American press: a history of news coverage during national crises, with special reference to four black newspapers, 1827–1965'' (McFarland, 2006)&lt;/ref&gt; mer pas in de 20e eeuw kömmen ze tot bleui. De oetgevvers hadden op dee wies nen dikken vinger in de oetkomsten van de politiek en zakenweerld. Veurname leu warren onder meer [[Robert Sengstacke Abbott]] ([[1870]]–[[1940]]), oetgevver van de [[Chicago Defender]]; [[John Mitchell Jr.]] ([[1863]]–[[1929]]), redakteur van de ''Richmond Planet'' en veurzitter van de Nationale Afro-Amerikaanse Persgroep; [[Anthony Overton]] (1865–1946), oetgevver van de [[Chicago Bee]], en [[Robert Lee Vann]] (1879–1940), oetgevver en redakteur van de [[Pittsburgh Courier]].&lt;ref&gt;Patrick S. Washburn, ''The African American Newspaper: Voice of Freedom'' (2006).&lt;/ref&gt;

'''Radio'''

Radiomaken begun in de joaren '20 en spreidden zich rap oet in de joaren '30. Meesttieds gung et oaver muziek, sport en vermaak, mer mangs deuden ze ok tospraken en mangs neis oetzenden. Veural tiedens 'n Tweeden Weerldoorlog had de radio zien veurnaamste tied, umdat neisberichten ne veurname wel van neiste informatie oawer et verloop van 'n oorlog warren. De Sovjetunie gebreuk radio as een veurnaam kanaal um politieke tosproaken te holden. Vaak was doar gin enkel ander geluud te heuren, woarmet as disse oetzendingen volledig lösstoat van modern neisverslag.&lt;ref&gt;Stephen Lovell, &quot;Broadcasting Bolshevik: The radio voice of Soviet culture, 1920s–1950s.&quot; ''Journal of Contemporary History'' 48.1 (2013): 78–97.&lt;/ref&gt; Vanof de joaren '50 wör de radio zowat volledig verdrungen deur de tellevisie.

=== Tellevisie ===
Vanof de joaren '40 begunnen in de Verennigde Stoaten tellevisiekanalen twee moal op nen oawend neisprogramma's van 10 tot 15minuten oet te zenden. Vanof de joaren '60 was der verdan vaker live-verslag, beginnend biej 'n anslag op [[John F. Kennedy]]. Vanof de joaren '60 en '70 kömmen der ok regelmoatig neisprogramma's in 'n morgen en 'n middag veurbiej. Vanof de joaren '80 begun CNN met 24-uurs neisverslag brengen, wat ze vandaag an 'n dag nog aait volholdt.

=== Digitaal tiedperk ===
[[Bestaand:Msc_2008-Saturday,_09.00_-_11.00_Uhr-Moerk001_Sa.jpg|duum|Verslaggevvers biej ne persverkloaring]]
In de 21e eeuw zöt journalistiek en massamedia der flink anders oet. Der bint neie opnem- en verspreidingstechnieken biejkömmen, met as grötste verandering et internet. Doarmet is de wies woarop leu an informatie komt kats op 'n kop goan. Leu kriejt et neis verdan vaker binnen op e-readers, mobielkes en andere ellektronische apparaten. Neisbedrieven hebt der nen zwoaren dobber an um de digitale ofdeling winstgevvend te maken en hebt allerhande dingen mötten oetproberen um ansloeting te vinden biej ear publiek via de neie kanalen. Veural kranten hebt de verkoop van drokweark zeen kelderen, mer de inkomsten veur de digitale kant noch nich liek können trekken.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Veural in de Amerikaanse media, met name tellevisie, bint een hoop wearkleu noar hoes hen stuurd. Der kiekt ja verdan minder leu. Tusken 2007 en 2012 knippen CNN ear verhalen töt de helfte terug.&lt;ref name=&quot;State&quot;&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20170826025836/http://stateofthemedia.org/2013/overview-5/ &quot;The State of the News Media 2013: An Annual Report in American Journalism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826025836/http://stateofthemedia.org/2013/overview-5/|date=26 August 2017}}&quot;, the Pew Research Center's Project for Excellence in Journalism, 2 May 2012. Retrieved 23 May 2013.&lt;/ref&gt; Dit 'indikken' brengt ze in verband met afnemmend publiek.&lt;ref name=&quot;State&quot; /&gt; Volgens et Pew Research Center is de ofname van kranten helemoal instört.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/06/01/circulation-and-revenue-fall-for-newspaper-industry/|title=Despite subscription surges for largest U.S. newspapers, circulation and revenue fall for industry overall|date=1 June 2017|access-date=1 May 2018}}&lt;/ref&gt; Leu haalt ear veurnaamste neis steeds vaker biej digitale neiskanalen zonder winstoogmeark.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bauder|first=David|date=2021-11-18|title=Independent websites team up to boost rural journalism|url=https://apnews.com/article/business-arts-and-entertainment-media-journalism-media-industry-347379aeb64268cbf3e0b18e7721e87c|access-date=2023-07-25|website=AP News|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Seelye|first=Katharine Q.|date=2021-06-20|title=When the Local Paper Shrank, These Journalists Started an Alternative|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/06/20/business/media/when-the-local-paper-shrank-these-journalists-started-an-alternative.html|access-date=2023-07-25|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In de digitale tied is der ok verdan meer ruumte veur börgerverslagen op internet. Met mobielkes met ne kamera könt gewone leu noe allens delen op kanalen zo as YouTube (woaras traditionele media et ok steeds vaker weer van ofhaalt). Umdat et neis rechtervoort van meerdere kanalen kan kommen, zo as blogs en social media, kiekt de leu nich meer noar een krant of tellevisiekanaal as ze wat wetten wilt, ze zeukt et zölf wa oet.
[[Bestaand:Cosplayers_at_Comicdom_2012_in_Athens,_Greece_grant_interviews_to_the_MTV_television_channel_21.JPG|duum|Journalist interviewing a [[Cosplay|cosplayer]]]]

=== Verdeling van journalisten in 2016 ===
Oet een weerldwied onderzeuk van tusken 2012 en 2016 onder 27.500 journalisten in 67 landen köm et volgende profiel noar veurten:&lt;ref&gt;Thomas Hanitzsch, et al. eds. ''Worlds of Journalism: Journalistic Cultures around the Globe'' (2019) pp. 73–74. [https://www.amazon.com/Worlds-Journalism-Journalistic-Cultures-Institute/dp/0231186436/ see excerpt]&lt;/ref&gt;

* 57% is kearl;
* In deursnee 38 joar
* Deursnee joar ervaring :13
* Schooldiploma: 56%; opleiding: 29%
* 61% had op schole methulpen in journalistiek
* 62% vund zichzölf generalist en 23% zag zichzölf as neisverslaggevver
* 47% was biej ne vakgroep
* 80% had der vast weark an
* 50% schreef veur kranten, 23% was biej de tellevisie, 17% biej de radio en 16% wearken online.

== Schrieven veur kenners of gewone leu ==
[[Bestaand:Walter_Lippmann_1914.jpg|duum|[[Walter Lippmann]] in 1914]]
In de joaren '20 van de 20e eeuw, do as kranten in de Verennigde Stoaten verdan minder ne politieke kant közzen um zo ok neie abonnees te trekken, wör der ok völ proat oawer wat journalistiek binnen ne demokratie mut doon en wat dat veur de wies van schrieven beduden. Veural politiek analist Walter Lippman en John Dewey leupen doarin veurop.&lt;ref&gt;Noortje Marres, &quot;The issues deserve more credit: Pragmatist contributions to the study of public involvement in the controversy.&quot; ''Social studies of science'' 37.5 (2007): 759–80.&lt;/ref&gt; Lippmann meenden, beslissingen mut maakt worden deur leu wat eargens verstand van hebt, et gewone volk steet der biej. Gewone leu zatten volgens Lippmann gels nich te wochten op hoogdravende journalistiek. De leu met ne hoge baan en dee et veur et zeggen hadden, wa.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Davis &quot;Buzz&quot; Merritt|author2=Maxwell E. McCombs|title=The Two W's of Journalism: The Why and What of Public Affairs Reporting|url=https://books.google.com/books?id=N0GRAgAAQBAJ&amp;pg=PA21|year=2014|publisher=Routledge|page=21|isbn=978-1-135-70471-1}}&lt;/ref&gt; Dewey meenden juust at de gewone leu et allemoal best begrepen en dat ze der ok nen zeg in mosten hebben. Zo kömmen de beste ideeën noar bowwen. Besloeten zollen dan iedereen achter stoan. Nepneis maken hee zich nich drok um.

De beide inslaag verdeelt journalisten nog aait oaver de hele wearld.&lt;ref&gt;Alfred Hermida, et al. &quot;The active recipient: Participatory journalism through the lens of the Dewey-Lippmann debate.&quot; ''International Symposium on Online Journalism'' 1#2 (2011).&lt;/ref&gt;

== Morelen en standaarden ==
Veur et vastleggen van neisfeiten en deurgevven an een publiek bint de meeste leu et eens oawer disse weerden: woarachtigheid, kloppendheid, onpartiedigheid, liekrechtigheid en ansprakelikheid.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Fourth Estate – Core Journalism Principles, Standards and Practices|url=https://www.fourthestate.org/core-journalism-principles/|publisher=Fourth Estate Public Benefit Corporation|access-date=2 December 2016|archive-date=25 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325004218/https://www.fourthestate.org/core-journalism-principles/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121114075747/http://www.ifj.org/en/articles/status-of-journalists-and-journalism-ethics-ifj-principles IFJ (International Federation of Journalists) – Declaration of Principles on the Conduct of Journalists] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114075747/http://www.ifj.org/en/articles/status-of-journalists-and-journalism-ethics-ifj-principles|date=14 November 2012}} ([https://web.archive.org/web/20081130181610/http://www.ifj.org/assets/docs/060/151/2bcb53c-c641f97.doc DOC version)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asne.org/kiosk/archive/principl.htm|title=ASNE (American Society of Newspapers Editors) – Statement of Principles|access-date=2013-03-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080605161914/http://www.asne.org/kiosk/archive/principl.htm|archive-date=5 June 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apme.com/ethics/|title=APME (Associated Press Managing Editors) – Statement of Ethical Principles|date=2008-06-22|access-date=2013-03-01|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20080622123407/http://www.apme.com/ethics/|archive-date=22 June 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.spj.org/ethicscode.asp|title=(Society of Professional Journalists) – Code of Ethics|publisher=SPJ|access-date=2013-03-01}}&lt;/ref&gt;
[[Bestaand:News_photographers_and_reporters_wait_outside_Jacqueline_Kennedy_Onassis'_apartment.jpg|duum|Persfotografen en verslaggevvers stoat te wochten achter ne riege plietsiekearls in [[Niej-York|Stad Nei-Jork]], mei 1994]]
[[Bill Kovach]] and Tom Rosenstiel stelt verschillende richtlienen veur in ear book ''The Elements of Journalism''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://journalism.org/node/72|title=The Elements of Journalism: What Newspeople Should Know and the Public Should Expect – Introduction &amp;#124; Project for Excellence in Journalism (PEJ)|date=2006-06-19|publisher=Journalism.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000433/http://www.journalism.org/node/72|archive-date=2 October 2013|access-date=2013-02-23}}&lt;/ref&gt; Zee meent, journalisten stoat in deenst van et volk, dus möt ze de woarheid vertellen. Zee möt veurname leu en instellingen in de gaten holden. Zodöanig dreit journalistiek um et gevven van betrouwboare informatie dee grondig ofwöggen is.

Wat journalistieke Handbeuk veur Ethiek, veural dee in Europa,&lt;ref&gt;[http://assembly.coe.int//main.asp?link=http://assembly.coe.int/documents/adoptedtext/ta93/ERES1003.HTM Parliamentary Assembly of the Council of Europe – Resolution 1003 (1993) on the ethics of journalism] (see clause 33) {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626122000/http://assembly.coe.int//Main.asp?link=http%3A%2F%2Fassembly.coe.int%2FDocuments%2FAdoptedText%2Fta93%2Feres1003.htm|date=26 June 2009}}&lt;/ref&gt; maakt zich ok drok um et veurkommen van diskriminerend taalgebroek op basis van ras, geleuf, seksuele veurkeur en lieflike of geestelike bepearkingen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121214011756/http://www.pcc.org.uk/cop/practice.html UK – Press Complaints Commission – Codes of Practice] (see item 12, &quot;Discrimination&quot;) {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121214011756/http://www.pcc.org.uk/cop/practice.html|date=14 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fnsi.it/Contenuto/Documentazione/CarteDeontologiche/Carta_dei_Doveri.htm|title=Italy – FNSI's La Carta dei Doveri (The Chart of Duties)|access-date=2012-12-24|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20080412103717/http://www.fnsi.it/Contenuto/Documentazione/CarteDeontologiche/Carta_dei_Doveri.htm|archive-date=12 April 2008|language=it}} (section &quot;Principi&quot;)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{in lang|es}} [http://www.fape.es/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=101&amp;Itemid=120 Spain – FAPE's Código Deontológico (Deontological Code)] (see ''Principios Generales'', item 7, &quot;a&quot;)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fenaj.org.br/federacao/cometica/codigo_de_etica_dos_jornalistas_brasileiros.pdf|title=Brazil – FENAJ's Code of Ethics|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003115513/http://www.fenaj.org.br/federacao/cometica/codigo_de_etica_dos_jornalistas_brasileiros.pdf|archive-date=3 October 2009|language=pt}}&amp;nbsp;{{small|(20.8&amp;nbsp;KB)}} (see Article 6, item XIV)&lt;/ref&gt; De Parlementeare Vergoaring van 'n Europesen Road nöm in 1993 et Besloet 1003 veur Journalistieke Ethiek an. Doarin kriejt journalisten de road um aait oet te goan van onscholdigheid, veural as ne zaak nog onderzöcht wördt.&lt;ref&gt;[http://assembly.coe.int//main.asp?link=http://assembly.coe.int/documents/adoptedtext/ta93/ERES1003.HTM PACE Resolution 1003 (1993) on the Ethics of Journalism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626122000/http://assembly.coe.int//Main.asp?link=http%3A%2F%2Fassembly.coe.int%2FDocuments%2FAdoptedText%2Fta93%2Feres1003.htm|date=26 June 2009}} (see clause 22)&lt;/ref&gt;

In et VK möt alle kranten zich holden an de Code of Practice van de [[Independent Press Standards Organisation]]. Doarin stoat dinger oawer dat ze de egenruumte van leu mut respekteren en nauwkeurig wean. De Media Standards Trust meent, de Code möt flink op de schup um et vertrouwen van de leu in kranten oawerend te holden.

Dat was veur de 20e eeuw wa aans. Et medialandschop zat vol kleinere kreantkes en pamflettenmakers dee et vaak nich zo nauw nömmen met de balans of onpartiejdigheid.

Umdat journalisten vaak zo rap möggelik publiceren möt veur de konkurrenten an, kump et geregeld veur dat der fouten insliekert. Meer as wonneer de schriever meer tied zol hebben. Völ kranten hebt dus ook reggelmoatig 'n anderen dag ''rectificaties'', verbetteringen van de fouten van gisteren.
[[Bestaand:Dmitry_Muratov,_2012.JPG|duum|{{lang|ru-latn|[[Novaya Gazeta]]}}{{'s}} heufdredakteur [[Dmitry Muratov]] kreg in 2021 de Nobelpries veur de Vrea umdat he &quot;zich zo drok maken um de oetdrukkingsvriejheid van Rusland te beschearmen&quot;.]]
=== Ethische kodes ===
Oawer de hele weerld gef et 242 verschillende ethische kodes veur journalisten.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal|date=2016-03-01|title=Ethical convergence, divergence or communitas? An examination of public relations and journalism codes of ethics|journal=Public Relations Review|language=en|volume=42|issue=1|pages=146–60|doi=10.1016/j.pubrev.2015.08.001|issn=0363-8111|last1=Yang|first1=Aimei|last2=Taylor|first2=Maureen|last3=Saffer|first3=Adam J}}&lt;/ref&gt; Dee ontstoat deur de wesselwearking tusken et publiek en de journalisten in et land. An zonne kode is good of te leazen wat veur oawertugingen een land hef wat ekonomie en politiek angeet.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; Ondanks at et der zovöl bint, stoat wat dingen altied vast: gin oordeel gevven, de woarheid zeggen, earlik blieven.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Der is gin weerldwied vastumliende gedragskode. As journalist ''hoofs'' der diej nich an te holden zo as nen dokter of advokoat wa möt.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Wilson-Smith|first=Anthony|date=3 August 1998|title=The Conflict of Journalists|url=http://web.b.ebscohost.com/ehost/detail/detail?vid=2&amp;sid=a001e71b-a816-42a1-8f25-61e48b50fcf4%40sessionmgr102&amp;bdata=JnNpdGU9ZWhvc3QtbGl2ZQ%3d%3d#AN=911611&amp;db=a9h|journal=Maclean's|pages=11|via=Academic Search Complete}}&lt;/ref&gt; Toch wördt der wa oawer proat um zon weerldwiede richtlien vast te leggen. Eén veurstel meent, journalistiek mot baseerd ween op dree poers: geleufweerdigheid, rechtveerdige gevolgen hebben en trouw wean an de mensheid.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ward|first=Stephen|date=5 March 2018|title=Philosophical Foundations for Global Journalism Ethics|journal=Journal of Mass Media Ethics|volume=20|pages=3–21|doi=10.1207/s15327728jmme2001_2|s2cid=144636048}}&lt;/ref&gt; Veur de geleufweerdigheid möt volgens disse stelregel journalisten betrouwboare informatie gevven en tegeliek et publiek ruumte gevven um te kieken wo as den journalist an dee wiesheid kömmen is. De tweede, rechtveerdige gevolgen, gef an dat journalisten möt ofweagen wat de veur- en noadelige gevolgen bint van ear verhaal. Een veurbeeld is onthullen dat nen hogen pief wat oetevretten hef wat neet deur 'n böggel kan. Een veurbeeld van de andere kant is dat nen journalist rekkening möt holden met ne familie in rouw. 'n Dearden poer, trouw an de mensheid, meent, journalisten schrievt veur een weerldpubliek. Doardeur könt ze nich partiedig wean veur één land of veur ne (politieke) zaak.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Wettelike beschearming ==
[[Bestaand:Turkish_journalists_protesting_imprisonment_of_their_colleagues_in_2016.jpg|duum|Turkse journalisten protesteert teggen et vastzetten van ear vakbreurs op 'n Dag van de menskenrechten, 10 december 2016]]
[[Bestaand:10.1177_0022343316680859-fig1.gif|duum|Antal journalisten zowied bekend vermoord tusken 2002 en 2013&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Gohdes|first1=AR|last2=Carey|first2=SC|title=Canaries in a coal-mine? What the killings of journalists tell us about future repression|journal=Journal of Peace Research|date=March 2017|volume=54|issue=2|pages=157–74|pmid=28546646|doi=10.1177/0022343316680859|pmc=5427995}}&lt;/ref&gt;]]
Hoo as regeringen met journalisten umgoat verschilt nog a et land, met wat ze majt onderzeuken, beschrieven en oetgevven. Wat regeringen beedt volledige persvriejheid; andere regeringen perkt et slim in; wat landen vervolgt journalisten dee een verkeerd woord oawer de regering dörft te schrieven.

In völ landen hebt journalisten wat meer veurrechten as gewone börgers, zo as meer togang töt openboare gebeurtenissen, plaats-delicten en perskonferenties, en mangs ook interviews met ambtenaren, bekendheden en andere algemeen bekende leu.

Journalisten dee der veur kiest um konflikten, opstanden en oorleug te versloan, gevt mangs officieel an dat ze der nich op rekkent dat ear de regering kump helpen as ear wat gebeurt. Journalisten dee oppakt of gevangen wordt, möt as börger behandeld worden en oetleaverd an land van herkomst. Völ regeringen maakt journalisten et leaven zoer deur ze onder druk te zetten, te bedreigen en ze vast te nemmen of slimmer.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Press Freedom Online|url=http://www.cpj.org/|publisher=Committee to Protect Journalists}}&lt;/ref&gt;

=== Recht op bronbeschearming ===

Journalisten hebt mangs te maken met bronnen dee boeten beeld wilt blieven. As onderdeel van de persvriejheid majt ze dat zo holden, zölfs as de plietsie of andere anklagers der op stoat dat ze namen deelt. As ze weigert, komt journalisten hierveur nog wa es vast te zitten. 

Et noadeel van anonieme bronnen veur nen journalist is dat et nich heel geleufweerdig klinkt. Et valt ja veur boetenstoanders nich noa te kieken en veur et zelfde geld hef zich den journalist de informatie wat he der van kreeg gewoon oet 'n doem zöagen. Doarum könt journalisten zich ma better waren veur anonieme bronnen.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lashmar|first=Paul|date=2017-07-03|title=No More Sources?: The impact of Snowden's revelations on journalists and their confidential sources|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17512786.2016.1179587|journal=Journalism Practice|language=en|volume=11|issue=6|pages=665–688|doi=10.1080/17512786.2016.1179587|s2cid=147752393|issn=1751-2786}}&lt;/ref&gt;

== See also ==

* [[Creative nonfiction]]
* [[Glossary of journalism]]
* [[Hallin's spheres]]
* [[List of journalism awards]]
* [[Lists of journalists]]
* [[List of journalists killed in India]]
* [[Attacks on RTI activists in India]]
* [[Journalistic objectivity]]

{{div col end}}

=== Reviews ===

* ''[[American Journalism Review]]''
* ''[[Columbia Journalism Review]]''
* ''[[Health News Review]]''
* ''[[Ryerson Review of Journalism]]''

=== Academische bladen ===

* ''[[Digital Journalism (journal)|Digital Journalism]]''
* ''[[Journalism (journal)|Journalism]]''
* ''[[Journalism Practice]]''
* ''[[Journalism Studies]]''

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Wieder leazen ==

* Hanitzsch, Thomas et al. eds. ''Worlds of Journalism: Journalistic Cultures around the Globe'' (2019) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=55340 online review]
* Rodgers, Ronald R. 2018. ''The Struggle for the Soul of Journalism : The Pulpit Versus the Press 1833-1923''. Columbia Missouri: University of Missouri Press.
* Kaltenbrunner, Andy and Matthias Karmasin and Daniela Kraus, eds. &quot;The Journalism Report V: Innovation and Transition&quot;, Facultas, 2017
* Marthoz, J.-P. (2016). Giving up on the graft and the grind: Why journalists are failing to cover difficult stories. ''Index on Censorship'', 45(2), 22–27.
* Sterling, Christopher H. (ed.), ''Encyclopedia of journalism'', *(6 vol, SAGE, 2009).
* de Beer Arnold S. and John C. Merrill, eds. ''Global Journalism: Topical Issues and Media Systems'' (5th ed. 2008)
* Shoemaker, Pamela J. and Akiba A. Cohen, eds. ''News Around the World: Content, Practitioners, and the Public'' (2nd ed. 2005)

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Oetgoande verwiezingen ==

* [https://www.journaliststoolbox.org Journalist's Toolbox] van de [[Society of Professional Journalists]]


[[Kategorie:Niejs]]</text>
      <sha1>0lkmle2h9cdh5sydto1r6yljg1fkvq0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333207</id>
      <parentid>333206</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52552" sha1="rviw135kci0lrpcnzvx80k56mttp8ij" xml:space="preserve">[[Bestaand:Reporter from CN8 at the Petco gas explosion 20050304.jpg|duum|265x265px|TV-journalist döt verslag van ne gebeurtenis]]
'''Journalistiek''' of '''verslaglegging''' dreit um et zo nauwkeurig möggelik maken en verspreiden van verslagen van gebeurtenissen, feiten, ideeën en leu dee 'proat van 'n dag' bint. Een wat zich doarmet gangs höldt neumt ze nen ''journalist'' of ''verslaggevver.'' Tehoop het et anbod van journalisten en kranten 'de pers', ne verwiezing noar de wiez woarop as kranten drukt wordt. Wat journalisten schrieft veur [[Krante|kranten]] of tiedschriften, anderen doot meer neis presenteren veur [[Televisy|tellevisie]]. 

Wat journalistiek bedudt en in möt holden verschilt te land. Wat landen zit de regering kort op wat [[media]] noar boeten brengen majt en is journalistiek nich onofhankelik.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cpj.org/reports/2012/05/10-most-censored-countries.php 10 Most Censored Countries],&quot; Committee to Protect Journalists, 2 mei 2012, Bekeaken up 23 mei 2013.&lt;/ref&gt; In andere landen bint media wa onofhankelik van de regearing, mer zit der weer grote bedrieven achter en geet et veural um geld verdenen an advertenties en leu wat een abonnement hebt. Doarbiej kan et ok nog te land anders ween as et geet um wa'j wa en nich zeggen majt, wat persvriejheid angeet en wat as smaad en laster anmearkt wördt.

In de 21e eeuw is deur komst van online media en [[Smartphone|mobielkes]] et weark van journalisten slim veranderd. Neisbedrieven hebt et naar lastig um geld te verdenen met de online kant van et verhaal. Veural biej de olderwetse kranten is de krantverkoop harder in mekaar pleerd as dat de opbrengsten van digitaal neis steggen bint.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/06/01/circulation-and-revenue-fall-for-newspaper-industry/ &quot;Circulation, revenue fall for US newspapers overall despite gains for some&quot;.] Pew Research. Skreaven in juni 2017.&lt;/ref&gt;

== Regels ==
Wat geldt as 'goeien journalistiek' verschilt van land töt land. Deur mekaar geldt dat schrievers, of dat noe journalisten of bloggers bint, zich holdt an een paar stelregels. In völ olderwetse kranten wördt dudelik verschil maakt tusken neis en opiniestukken. Neis mut zovöl möggelik zunder veuroordeel en zo ofwöagen möggelik bracht worden, in opiniestukken majt schrievers de gedachten vriejloaten oawer een onderwearp. Völ neisbedrieven hebt nen road van redakteurs, dee met mekaar ofkuiert wat wal en nich zejd worden mag in ear medium. Bieveurbeeld ''The New York Times'' steet der um bekend dat ze der naar kort op zit. Ok bint der wa oawerstiegende kringen, zo as de ''American Society of News Editors'' en de ''Society of Professional Journalists'', dee roadgevt oawer goden sier in neisverslagen.

Robert McChesney meent, in nen demokratie gef gezonde journalistiek ne mening oawer de leu wat an de macht bint of dat wilt wean. Der mut een breed anbod an meningen wean en de leu mut zovöl möggelik neis können metkriegen op de wieze wat ear et leefst is.&lt;ref&gt;McChesney, Robert W. 2012-10-01. &quot;Farewell to Journalism?&quot;. Journalism Practice, vol 6, is 5–6|p 614–26. Doi 10.1080/17512786.2012.683273. S2cid 149010028. ISSN 1751-2786.&lt;/ref&gt;

Der wördt heel wat ofproat of journalisten wa of nich ne mening majt hebben en 'neutraal' mot wean. Der wördt zejd dat journalisten zölf ok onderdeel van de samenleaving bint en zo dus nich onofhankelik ''könt'' wean; dat wat ze wa of nich loat zeen kan al as nich-neutraal gelden. Tegeliek mut ze mangs onder groten druk neis maken en is der nich altied tied um alle kanten eaven good biej te löchten. Kump nog biej op dat ieder medium zien veur- en noadelen hef en dat interesses en meningen van leu voortan verandert.&lt;ref&gt;[https://eprints.qut.edu.au/123992/2/The%2520Evolution%2520of%2520Story.pdf Thomson, T.J. 2018. &quot;The Evolution of Story: How Time and Modality Affect Visual and Verbal Narratives.&quot; Visual Communication Quarterly, vol 25:4. p 199–210. DOI 10.1080/15551393.2018.1498742. S2cid 149906671.]&lt;/ref&gt;

== Vörmen ==
Et gef meerdere vörm van journalistiek en allemoal trekt ze andere leu an. Algemeen geldt journalistiek as nen 'veerden moatstaf'; deur journalisten kriegt de leu met wat de regearing allemoal biej 'n ende hef. In enen oetgaaf (zo as ne krant) stoat meerdere soorten journalistiek in verskillende vörmen. Zo sprekt verschillende onderdelen wier andere leu an.&lt;ref&gt;Gerald C. Stone, Mary K. O'Donnell, Stephen, Banning. 1 january 1997. &quot;Public perceptions of a newspaper's watchdog role&quot;. Newspaper Research Journal, vol 18, is 1–2. p 86–102&gt; DOI 10.1177/073953299701800108. S2cid 107456650.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Harcup, Tony. &quot;Journalism: principles and practice&quot; (2011). SAGE. {{ISBN|978-1-84787-250-0}}. Ed 2. London.&lt;/ref&gt;
[[Bestaand:Photojournalists_photograph_President_Barack_Obama.jpg|duum|Fotojournalisten zet Amerikaansen president Barack Obama op et portret in november 2013]]
[[Bestaand:Suleiman_Kova_and_media,_2013_DSM_Building_Collapse.jpg|duum|[[Photojournalism|Photo]] and broadcast journalists interviewing a government official after a [[2013 Dar es Salaam building collapse|building collapse]] in [[Dar es Salaam]], Tanzania. March 2013.]]
Een paar vörmen bint:&lt;!--PLEASE RESPECT ALPHABETICAL ORDER--&gt;

* Zendende journalistiek – skrevven of sprökken journalistiek veur radio en tillevisie[[Bestaand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|duum|Journalisten in de [[Canadian Broadcasting Corporation|Radio-Canada/CBC]] neiskamer in [[Montreal]], [[Canada]]]]

[[Bestaand:Media_greeting_Cap_Anamur_in_Hamburg,_Germany_1986.jpg|duum|Media wocht Rupert Neudeck van Cap Anamur II op in [[Hamburg]] biej ne perskonferentie in 1986]]

* Bedriefsjournalistiek – höldt biej en bekik wat de zakenwearld biej 'n ende hef.
* Datajournalistiek – bekik wat ciefers de leu te zeggen hebt. Ok könt ze an de bel trekken as oaverheden met ciefers knooit.
* Onderzeuksjournalistiek – gref deep in onderwearpen dee in de sameleaving spölt um de woarheid boawen te kriegen. 
* Fotojournalistiek – woargebeurde verhalen en neiszaken vastleggen met foto's.
* Wettenschopsjournalistiek – wil wettenschoppelik onderzeuk biej de leu brengen en zo good möggelik oetleggen.
* Politieke journalistiek – verslöt allens wat um politiek dreit.
* Sportverslag – allens wat met sport van doon hef.
* Tabloidjournalistiek – ok wa roddelpers neumd. lechthartig en vermakelik neis. Wördt deurgoans nich zo hoog acht as andere journalistiek.
* Oorlogsverslag – deurgevven wat in oorleug en op slagvelden gebeurt.

=== Sociale media ===
De opkomst van sociale media hef de journalistiek slim op 'n kop smetten en der is ne neie soort journalisten biej kommen: börgerverslaggevvers. Oet onderzeuk van 2014 bleek at 40% van de deelnemmers ok wa es wat van social media oawernömmen en meer as 20% van de journalisten halen mangs wat van microblogs as [[X|Twitter]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20211004170615/https://archive.news.indiana.edu/releases/iu/2014/05/2013-american-journalist-key-findings.pdf &quot;The American Journalist in the Digital Age: Key Findings&quot;. Willnat, Lars. 2014.&lt;/ref&gt; Der valt oet op te maken at völ neisbrekkers van börgerjournalisten komt, veural van video's en foto's wat leu dee der tovallig biej warren online zet.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; Alhoowal 69,2% van de ondervroagde journalisten meenden, et zol ear körterbiej ear publiek brengen, vund mer 30% at et ear geleufweerdigheid hulp.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Biej ne rondvroag oet 2021 van [[Pew Research Center]] bleek at 86% van de Amerikanen neis digitaal binnenkriejt.&lt;ref&gt;[https://www.pewresearch.org/fact-tank/2021/01/12/more-than-eight-in-ten-americans-get-news-from-digital-devices/ Pew Research Center. &quot;86% of Americans get news online from smartphone, computer or tablet&quot;. 12 january 2021.] Bekeaken up 30 september 2021. &lt;/ref&gt;

Dat hef proateriej op gang bracht of journalistiek nich better onder volksbeheer mot vallen, in stea van lösse artikelen skrevven deur vaste journalisten.&lt;ref&gt;Robinson, Sue. 2011. &quot;Journalism as Process&quot;: The Organizational Implications of Participatory Online News. Journalism &amp; Communication Monographs, vol 13, is 3. p 137. DOI 10.1177/152263791101300302. S2cid 146669105&lt;/ref&gt; Deur disse veranderingen blik oet peilingen at leu olde neisbedrieven stöadig minder geleuft. Oet een onderzeuk van 2014 köm dat mer 22% van de Amerikanen &quot;völ&quot; of &quot;beheurlik wat vertrouwen&quot; in televisieneis of kranten.&lt;ref&gt;Heflin, Heflin. 2015. &quot;The Internet Is Not the Antidote: A Cultural-Historical Analysis of Journalism's Crisis of Credibility and the Internet as a Remedy.&quot; Journalism History. DOI 10.1080/00947679.2015.12059127. S2cid 147655744.&lt;/ref&gt;

=== Nepneis ===
[[Bestaand:20241116_&quot;Fake_news&quot;_(topic)_on_Google_Trends.svg|duum|Op [[Google Trends]] kreeg de zeukterm &quot;[[Fake news]]&quot; nen flinken piek achterin 2016, rond de tied van de Amerikaanse verkiezingen.&lt;ref name=&quot;FakeNews_GoogleTrends&quot;&gt;[https://trends.google.com/trends/explore?date=all&amp;q=%2Fg%2F1210rwkh&amp;hl=en Fake news / topic .Google Trends. 16 November 2024. Worldwide / 2004 - present / All categories / Web Search.&lt;/ref&gt;]]
Nepneis, ok wal &quot;Fake news&quot; neumd, is met opzet onwoare informatie oetbrengen. Op sociale media kan dat rap goan.

Et wördt oetbracht um leazers op et verkeerde been te zetten en ze op valse wiez veur ne zaak, organisatie of persoon te winnen. Een oawerdudelik veurbeeld was de grote veurroad nepneis rond de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016. Samenzweringstheorieën en leugens wördt rondstuurd asof et echt neis was um kandidoaten te helpen deur anderen zwart te maken. Een veurbeeld doarvan was een verslag van een e-mail van Hillary Clinton, wat compleet oet 'n doem zöggen was, van ne nich-bestoande krant, The Denver Guardian.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-37896753 BBC.com. &quot;US election: Fake news becomes the news&quot;. uutegeaven up 11 july 2016.] Bekeaken up 26 mei 2018.&lt;/ref&gt; 

Völ leu gavven et Facebook op 'n kop. Dat dreit op een algoritme wat alle daag miljarden redactionele beslissingen nemp en dus ok hoo langer hoo meer nepneis deelden. Sociale media as Facebook, Twitter en TikTok stoat der um bekend dat der met groot gemak nepneis rond geet.&lt;ref&gt;[https://www.vox.com/new-money/2016/11/6/13509854/facebook-politics-news-bad. Vox.com. &quot;Mark Zuckerberg is in denial about how Facebook is harming our politics.  Bekeaken up 26 mei 2018.]&lt;/ref&gt; Facebook-baas [[Mark Zuckerberg]] was et der met eens dat zien bedrief der ne hand in had: in ne verkloaring veur een kommittee van et Juridisch handelssenoat zea hee op 20 april 2018:&lt;blockquote&gt;Et is noe dudelik da'w te weinig doan hebt um te veurkommen dat disse wearktuug veur kwoade zaken broekt bint. Dat geldt veur nepneis, boetenlandse inmenging in verkiezingen en haatsprekkeriej, mer ok veur ontwikkelaars en beschearming van dataprivacy.&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2018/04/09/facebook-chief-executive-mark-zuckerberg-to-captiol-hill-it-was-my-mistake-and-im-sorry/ The Washington Post. &quot;Facebook CEO Mark Zuckerberg to Capitol Hill: 'It was my mistake, and I'm sorry.'&quot;. Timberg, Craig. Romm, Tony. 9 april 2018. Bekeaken up 26 mei 2018. ISSN 0190-8286.]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Nen goden moatstaf of neis te vertrouwen is is noakieken of et van een betrouwboar neisbedrief kump.

'n Amerikaansen presidentskandidoat Donald Trump gebreuk vaak de term 'fake news' as der negatieve dingen oaver em oetgövven wörden.&lt;ref&gt;[https://www.vox.com/policy-and-politics/2018/5/9/17335306/trump-tweet-twitter-latest-fake-news-credentials Vox.com. &quot;Trump finally admits that &quot;fake news&quot; just means news he doesn't like.&quot; bekeaken up 26 11 2018]&lt;/ref&gt;

In wat landen, zoas [[Turkije]],&lt;ref&gt;[https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/05/turkey-covid19-pandemic-increases-climate-of-fear-for-journalists/ Amnesty.org. &quot;Turkey: COVID-19 pandemic increases climate of fear for journalists&quot;. Amnesty International. 1 May 2020.]&lt;/ref&gt; [[Egypte (laand)|Egypte]],&lt;ref&gt;[https://www.theglobeandmail.com/opinion/article-egypt-is-more-concerned-with-controlling-information-than-containing/ Theglobeandmail.com. &quot;Egypt is more concerned with controlling information than containing the coronavirus&quot;. The Globe and Mail. 3 april 2020.]&lt;/ref&gt; [[India]],&lt;ref&gt;[https://cpj.org/2020/04/journalists-detained-assaulted-in-india-during-cov.php Cpj.org. &quot;Journalists detained, assaulted in India during COVID-19 lockdown&quot;. Committee to Protect Journalists. 28 april 2020.]&lt;/ref&gt; [[Bangladesh]],&lt;ref&gt;[https://rsf.org/en/news/bangladeshi-journalists-cartoonist-arrested-covid-19-coverage Rsf.org. &quot;Bangladeshi journalists, cartoonist, arrested for Covid-19 coverage&quot;. Reporters Without Borders. 14 mei 2020.]&lt;/ref&gt; [[Iran]],&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200505210016/https://rsf.org/en/news/iran-press-freedom-violations-recounted-real-time-january-2020 (Archiveerd) Rsf.org. &quot;Iran: Press freedom violations recounted in real time January 2020&quot;. Reporters Without Borders. 14 mei 2020. Bekeaken up 17 mei 2020. Archiveerd: 5 mei 2020.]&lt;/ref&gt; [[Nigeria]],&lt;ref&gt; [https://web.archive.org/web/20200521204841/https://www.marketwatch.com/press-release/coronavirus-law-used-to-arrest-nigerian-journalist-over-health-story-2020-04-20?mod=mw_more_headlines&amp;tesla=y (Archiveerd) Marketwatch.com. &quot;Coronavirus Law Used to Arrest Nigerian Journalist Over Health Story&quot;. Market Watch. 20 april 2020. Bekeaken up 17 mei 2020. Archiveerd: 21 mei 2020.]&lt;/ref&gt; [[Etiopie|Ethiopia]],&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2020/05/06/ethiopia-free-speech-risk-amid-covid-19 Hrw.org. &quot;Ethiopia: Free Speech at Risk Amid Covid-19&quot;. Human Rights Watch. 6 Mei 2020.]&lt;/ref&gt; [[Kenya]],&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2020/05/04/protect-kenyas-journalists-reporting-covid-19 Hrw.org. &quot;Protect Kenya's Journalists Reporting on Covid-19&quot;. Human Rights Watch. 4 mei 2020.]&lt;/ref&gt; [[Ivoorkuste]],&lt;ref&gt;[https://ifex.org/authorities-across-west-africa-attacking-journalists-covering-covid-19-pandemic/ Ifex.org, &quot;Authorities across West Africa attacking journalists covering COVID-19 pandemic&quot;. IFEX. 22 april 2020.]&lt;/ref&gt; [[Montenegro]],&lt;ref&gt;[https://balkaninsight.com/2020/03/26/concern-for-rights-in-montenegro-amid-covid-19-fight/ Balkaninsight.com. &quot;Concern for Rights in Montenegro amid COVID-19 Fight&quot;.  Balkan Insight. 26 määrt 2020.]&lt;/ref&gt; [[Kazakstan]],&lt;ref&gt;[https://rsf.org/en/news/kazakh-journalists-harassed-over-covid-19-reporting Rsf.org. &quot;Kazakh journalists harassed over Covid-19 reporting&quot;. Reporters Without Borders. 30 april 2020.]&lt;/ref&gt; [[Azerbaijan]],&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2020/04/16/azerbaijan-crackdown-critics-amid-pandemic Hrw.org. &quot;Azerbaijan: Crackdown on Critics Amid Pandemic&quot;. Human Rights Watch. 16 april 2020.]&lt;/ref&gt; Maleisië,&lt;ref&gt;[https://cpj.org/blog/2020/05/malaysian-journalist-faces-six-years-in-prison-ove.php Cpj.org. &quot;Malaysian journalist faces six years in prison over COVID-19 Facebook posts&quot;. Committee to Protect Journalists. 5 mei 2020.]&lt;/ref&gt; Singapore,&lt;ref&gt;[https://www.voanews.com/press-freedom/singapores-fake-news-and-contempt-laws-threat-media-journalists-say Voanews.com. &quot;Singapore's Fake News and Contempt Laws a Threat to Media, Journalists Say&quot;. Voice of America. 6 mei 2020.]&lt;/ref&gt; de Filippienen,&lt;ref&gt;[https://abcnews.go.com/International/wireStory/coronavirus-crisis-excuses-curbs-free-speech-70177977 Abcnews.go.com. &quot;Some leaders use pandemic to sharpen tools against critics&quot;. ABC News. 16 april 2020.]&lt;/ref&gt; en [[Somalie]]&lt;ref&gt;[https://www.voanews.com/extremism-watch/somali-journalists-arrested-intimidated-while-covering-covid-19 Voanews.com. &quot;Somali Journalists Arrested, Intimidated While Covering COVID-19&quot;. Voice of America. 18 april 2020.]&lt;/ref&gt; bint journalisten bedreigd of oppakt as ze zogenaamd nepneis oawer de [[COVID-19|COVID-19 pandemie]] oetbrachten.

Op 4 meert 2022 tekenden Russisch president [[Vladimir Putin]] nen wet met gevangenisstraffen töt viefteen joar veur leu dee 'met opzet valse informatie' oetbrengt oawer et Russische leager en wat dee biej 'n ende hebt. Wat mediabedrieven in Rusland bint der al met stopt um verslag oawer 'n oorlog in Oekraïne oet te brengen of hebt et spil zelfs helemoal dicht doan.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220314132340/https://www.themoscowtimes.com/2022/03/04/putin-signs-law-introducing-jail-terms-for-fake-news-on-army-a76768 (Archiveerd) Themoscowtimes.com. &quot;Putin Signs Law Introducing Jail Terms for 'Fake News' on Army&quot;. Moscow Times. 4 määrt 2022. Archiveerd: 14 määrt 2022.]&lt;/ref&gt; Vanof december 2022 bint al meer as 4000 leu anklaagd wegens de neie nepneiswet veur et brengen van neis oaver Ruslands oorlog met Oekraïne.&lt;ref&gt; [https://www.csmonitor.com/World/Europe/2022/1205/In-Russia-critiquing-the-Ukraine-war-could-land-you-in-prison Csmonitor.com. Weir, Fred. &quot;In Russia, critiquing the Ukraine war could land you in prison&quot;. 5 december 2022.]&lt;/ref&gt; Minstens 1000 Russische journalisten bint et land al oetvlucht sinds februari 2022.&lt;ref&gt;[https://www.themoscowtimes.com/2023/02/03/1k-journalists-have-fled-russia-since-ukraine-invasion-report-a80135 Themoscowtimes.com. &quot;1K Journalists Have Fled Russia Since Ukraine Invasion – Report&quot;. The Moscow Times. 3 february 2023.]&lt;/ref&gt;

== Geschiedenis ==

=== Oldheid ===
Pas vanof de 17e eeuw begun verslaglegging veur et volk nen vasten vörm te kriegen, mer al tiedens de Han-dynastie in China warren der regelmoatige neisberichten.&lt;ref&gt;Hartmut Walravens: &quot;The Early East Asian Press in the Eyes of the West. Some bibliographical notes&quot;, World Library and Information Congress, 72nd General Conference and Council of the International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA), 20–24 August 2006, Seoul, Korea, p. 2&lt;/ref&gt; Dat deu de Venetiaanse Repbuliek ok in de 16e eeuw.&lt;ref&gt;Infelise, Mario. &quot;Roman Avvisi: Information and Politics in the Seventeenth Century.&quot; Court and Politics in Papal Rome, 1492–1700. Cambridge: [[Cambridge University Press]], 2002. 212, 214, 216–17&lt;/ref&gt; Disse neisberichten warren enkel veur regeringsbeambten en konnen nog nich zeen worden as journalistiek zo as vandaag an 'n dag geldt.

=== Vrogmoderne kranten ===
Do as 'n [[Bookdrukkunst|drokpers]] oetvunden wör, konnen verdan mear leu leazen en schrieven en ontstunden de eerste kranten. De eerste verwiezing noar ne krant in eigen beheer stamt oet et China van 1582 tiedens de Ming-dynastie.&lt;ref&gt;[[Timothy Brook (historian)|Brook, Timothy]]. (1998). ''[[The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China]]''. Berkeley: University of California Press. {{ISBN|0-520-22154-0}} (Paperback). p. xxi.&lt;/ref&gt; [[Johann Carolus]] zien ''Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien'', oetgövven in 1605 in Stroatsburg, geldt as de eerste krant in in Europa.

Persvriejheid wör veur et eerst biej wet vastlegd in Groot-Brittannië in 1695. Et eerste Engelse dagblad, the Daily Courant, bestund van 1702 töt 1735.&lt;ref&gt; &quot;First Journalism School&quot;. University of Missouri Press. Columbia, p1.&lt;/ref&gt; Journalistieke bedrieven warren zelfstandig in biejveurbeeld et Heilige Roomse Riek en et Britse Riek. Andere landen, zo as Frankriek en Pruussen, hölden et strak onder 'n doem. Dee zaggen de krant veurnamelik as propagandakanaal en hölden strak in de gaten wat der skrevven wör. Onder et Russische Riek mossen ze a helemoal niks wetten van journalistiek. Doar was et verböaden töt an midden 19e eeuw.&lt;ref&gt;Nurit Schleifman, &quot;A Russian Daily Newspaper and Its New Readership:&quot; Severnaia Pchela&quot;, 1825–1840.&quot; ''Cahiers du monde russe et sovietique'' (1987): 127–44&lt;/ref&gt; Do as krantenschrieveriej bekender wör, kömmen der verdan vaker wek- of dagbladen. Kranten hadden vake kantoor in handelscentra, zoas [[Amsterdam]], [[Londen]] en [[Berlien]]. In Latiens-Amerika wörden in de tweede helft van de 19e eeuw de eerste kranten sticht.

=== Neismedia en revoluties van de 18e en 19e eeuwen ===
Kranten spölden ne grote rol in et metkriegen van leu veur liberale hervörmingen in de 18e en 19e eeuw. In de Amerikaanse kolonies kömmen leu deur stukken in de krant in opstand teggen de Britten en deurdat pamfletten van revolutionairen as Thomas Paine via kranten deurgevven wörden,&lt;ref&gt;William Sloan and Julie Hedgepeth Williams, ''The early American press, 1690–1783'' (1994)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vaughn, ed., ''Encyclopedia of American Journalism'' (2008), pp. 17–21&lt;/ref&gt; terwiel as anhangers van de kroon et juust weer ''teggen'' de [[Amerikaanse Revolutie]] angungen.&lt;ref&gt;Carol Sue Humphrey, ''This popular engine: New England newspapers during the American Revolution, 1775–1789'' (1992)&lt;/ref&gt; De hele 19e eeuw blevven Amerikaanse kranten stokkerige stukken oetgevven.&lt;ref&gt;Richard L. Kaplan, ''Politics and the American press: The rise of objectivity, 1865–1920'' (Cambridge University Press, 2002) p. 78.&lt;/ref&gt; In Frankriek kömmen politieke bladen op onder de Franske Revolutie. De krante ''[[L'Ami du peuple]]'', onder redaktie van [[Jean-Paul Marat]], wust veural et algemene denken oaver rechten van de leagere klassen um te dreien. In 1800 voorden Napoleon weer strakken censuur in, mer noa zienen tied bleuiden kranten helemoals op en hadden ne veurname rol in de politieke kultuur.&lt;ref&gt;Keith Michael Baker, et al., ''The French Revolution and the Creation of Modern Political Culture: The transformation of the political culture, 1789–1848'' (1989).&lt;/ref&gt; Biej de Revoluties van 1848 dreven radikaal liberale oetgaves zo as de ''Rheinische Zeitung, Pesti Hírlap en'' ''[[Morgenbladet]]'' de leu an um de adellike regeringen in Midden-Europa der achterhen te doon.&lt;ref&gt;Sperber, Jonathan, ''Rhineland Radicals: The Democratic Movement and the Revolution of 1848'' (Princeton, 1991), p. 99;&lt;/ref&gt; Andere liberale oetgaves nömmen ne wat verzachtender rol in: ''Et Russische Bulletin'' deu [[Alexander II of Russia|Alexander II van Rusland]] ne vear in et gat um zien liberale hervörmingen van achterin de 19e eeuw. Ze stunden achter de vergrötte politieke en ekonomische vriejheid veur boeren en et invoren van een parlementear stelsel.&lt;ref&gt;Daniel Balmuth, ''&quot;The Russian Bulletin,&quot; 1863–1917: A Liberal Voice in Tsarist Russia'' (2000)&lt;/ref&gt; Meer op links hadden socialistische en kommunistische kranten meer geheur in Frankriek, Rusland en Duutsland, ondanks at de regering ze verbeud.&lt;ref&gt;Charles A. Ruus, ''Fighting Words: Imperial Censorship and the Russian Press, 1804–1906'' (1982).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Franz Osterroth, Dieter Schuster: ''Chronik der deutschen Sozialdemokratie.'' J.H.W. Dietz Nachf., Hannover 1963, S. 50. fes.de. German text&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[John Tebbel]] (2003). &quot;Print Media. France&quot;. ''Encyclopedia Americana''. Retrieved 1 November 2014.&lt;/ref&gt;

=== Veurin de 20e eeuw ===

==== China ====
Journalistiek in [[Volksrippebliek China|China]] deenden veur [[1910]] veural de internationale gemeenschop. Et ''[[1911 Revolution|Umsmieten van et olde keizerregime in 1911]]'' veroorzaken nen golf van Chinees nationalisme. Censuur gung der of en leu wollen gedegen professioneel landsbrede journalistiek.&lt;ref&gt;Stephen MacKinnon, &quot;Toward a History of the Chinese Press in the Republican Period&quot;, ''Modern China'' 23#1 (1997) pp. 3–32&lt;/ref&gt; Alle grote steaden deuden der an met. Achterin de joaren '20 was 'n andacht versköwwen noar reklame en meer dekking kriegen. Et politieke van de revolutionairen was der wa of.&lt;ref&gt;Timothy B. Weston, &quot;China, professional journalism, and liberal internationalism in the era of the First World War.&quot; ''Pacific Affairs'' 83.2 (2010): 327–47.&lt;/ref&gt;

==== Frankriek ====
Noa 'n [[Eerste Wealdkrieg|Eersten Weerldoorlog]] leaden de kranten oet [[Paries]] stil. Der wörden alle daag zes miljoen kranten drukt. Et grötste sukses har ''Paris Soir'', met ne mengeling van sensatiestukken veur de inschrievers en deepgoande artikelen veur et anzeen. Teggen [[1939]] had et 1,7 miljoen abonnees, dubbel zovöl as zien noaste rivaal, de rapkrant ''Le Petit Parisien''. Boawenop et dagblad ''Paris Soir'' had et ok nog een populair tiedschrift veur vrouwleu, ''Marie-Claire''. Et blad ''Match'' mos een Frans antwoord wean op et [[Verienigde Staoten van Amerika|Amerikaanse]] fotojournaal ''Life.'' &lt;ref&gt;Hutton 2:692–94&lt;/ref&gt;

==== Groot-Brittanje ====
Teggen 1900 richten journalistiek in [[Groot-Brittannie|Groot-Brittanje]] zich op een zo groot möggelik publiek. Doar heuren ok de arbeiders biej. Dat sleug good an en der wör dikke verdeend an reklames en advertenties. [[Alfred Harmsworth, Eersten Borggraaf van Northcliffe]] ([[1865]]-[[1922]]) &quot;gavven meer as wee dan ok de moderne pers vörm. Ziene ontwikkelingen en ideeën wordt nog aait broekt: breed anbod van onderwearpen, inzetten op hoge winst oet advertenties um krantenpriezen te drukken, opdringerig reklamemaken, ok strekgebunden neis, gin inmenging van poltieke partiejen.&lt;ref&gt;[[P. P. Catterall]] and [[Colin Seymour-Ure]], &quot;Northcliffe, Viscount.&quot; in John Ramsden, ed. ''The Oxford Companion to Twentieth-Century British Politics'' (2002) p. 475.&lt;/ref&gt; Zienen ''[[Daily Mail]]'' had de heugste oplaag töt an zienen dood. Eersten minister [[Robert Gascoyne-Cecil, 3rd Marquess of Salisbury|Lord Salisbury]] grappen dat et was &quot;skrevven deur kantoorjongs veur kantoorjongs&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford Dictionary of Quotations'' (1975).&lt;/ref&gt;

Et 'Neike van de eeuw' was veur domoals beginnend journaliste [[Clare Hollingworth]], dee in 1939 veur de ''Daily Telegraph'' as eerste verslag deu van 'n [[Tweede Wereldoorlog|Tweeden Weerldoorlog]].&lt;ref&gt;{{cite news|title=Clare Hollingworth: British war correspondent dies aged 105|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-38573643|work=BBC News|date=10 January 2017}}&lt;/ref&gt; Onderweggens van [[Polen]] noar [[Duutsland]] zag zee nen groten macht Duutse troppen biej mekaar an de Poolse grens. Met sukelaletters op et veurblad kopten ''The Daily Telegraph'': &quot;1,000 tanks massed on Polish border&quot;; dree daag later was zee de eerste wat verslag deu van 'n Duutsen inval in Polen.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2017/01/10/business/media/clare-hollingworth-reporter-who-broke-news-of-world-war-ii-dies-at-105.html &quot;Clare Hollingworth, Reporter Who Broke News of World War II, Dies at 105&quot;], ''The New York Times'', 10 January 2017&lt;/ref&gt;

Onder 'n Tweeden Weerldoorlog wearkten [[George Orwell]] zövven joar as journalist biej ''The Observer''. Hee skreef een [[essay]] ''Politiek en de Engelse Sproake'' (woarin as he ofwearken met vaag en umslachtig taalgebroek). Redakteur David Astor gavven et joarenlang an iederen neien journalist met as richtlien.&lt;ref name=&quot;Good journalism&quot;&gt;{{cite news|title=George Orwell and the eternal truths of good journalism|url=https://www.theguardian.com/books/2003/nov/09/georgeorwell|access-date=19 July 2021|newspaper=The Guardian}}&lt;/ref&gt; In 2003 skreef [[Robert McCrum]], literear redakteur biej deezelfde krant: &quot;Zelfs noe haalt wiej em der nog wal es biej in onzen stielgids&quot;.&lt;ref name=&quot;Good journalism&quot; /&gt;

==== India ====
De eerste krant van [[India]], de ''[[Hicky's Bengal Gazette]]'', wör veur et eerst oetgövven op [[29 jannewaori|29 januari]] [[1780]]. Dit blad höl et nich meer as twee joar vol, mer was wa deurslaggevvend veur et ontstoan van moderne journalistiek in India. Et idee van ne krant dreef völ opvolgers um et ok te proberen. De meesten kömmen nich boawen de 400 exemplaren in de wek, en skrevven oawer lokaal neis. Advertenties warren ok veur lokale produkten. In de 19e eeuw wörden kranten in et Engels oetgövven veur Indiaërs dee dat sprökken. Sproak was sowieso een lastig ding, umdat in India meer as 700 sproaken kuierd wordt. Oetendelik wör Engels de [[lingua franca]] van et land. Een van de eesten wat doarvan profiteren was de ''Bengal Gazette'' van [[Gangadhar Bhattacharyya]] in [[1816]].

==== Nederland ====
De geschiedenis van de journalistiek in Nederland geet weerum noar de 17e eeuw, do as Nederland een veurname stee was veur handel en neis. In [[1618]] köm de ''[[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]'' uut, een van de eerste kranten van de weerld. De eerste Nederlandse kranten wörden vaak op één kant bedrok en brachten veural neis oet et boetenlaand veur rieke leu. Noa 'n [[Tachtigjoarigen Oorlog]] wör [[Amsterdam]] een veurnaam centrum veur drokweark, woardeur as neis verspreiden een stuk makkeliker wör.

In de 19e eeuw köm de journalistiek dichter biej de gewone man deur oetvindingen as de [[stoomdrukpers]] en goodkeupere kranten as [[De Telegraaf]] en [[Algemeen Handelsblad]]. In de 20e eeuw, do as de samenleaving nog verzoeld was, had iedere zoel zien eigen krant of umroop. Do as de zoelen der achterhen gungen in de joaren '60 en '70 wör der meer noadacht oawer geld verdenen en digitale platforms. Rechtevoort hef de journalistiek te kampen met dingen as fake neis en ofnemmende oplages, mar et blif nen veurnamen spegel veur de demokratie.

==== Verennigde Stoaten ====
Achterin de [[19e eeuw|19e]] en veurin de [[20e ieuw|20e eeuw]] begunnen in de [[Verennigde Stoaten]] grote mediabedrieven op te kommen, zo as van [[William Randoph Hearst]] en [[Joseph Pulizer]]. Amerikaanse kranten kregen deur dat ze völ meer verkochten as ze nich eenziedig oawer politiek skrevven. Doardeur konnen ze völ meer verdenen an advertenties.&lt;ref&gt;Richard Lee Kaplan, ''Politics and the American press: the rise of objectivity, 1865–1920'' (2002) p. 76&lt;/ref&gt; Vanof dissen tied hadden kranten verdan gröttere koppen en sensatieartikelen. Ne krant oetgevven most professioneler en der wör ok meer andacht gevven an schriefkwaliteit en arbeidsdiscipline.&lt;ref&gt;Frank Luther Mott, ''American Journalism: A History, 1690–1960'' (Macmillan, 3rd ed. 1962) pp. 603–05&lt;/ref&gt; Ok wör [[Persvrieheaid|persvriejheid]] biej wet vastlejd. President [[Theodore Roosevelt]] kreg et nich veur mekaar um kranten an te klagen veur ear verslagen van [[Umkeuperieje|umkeuperiej]] rond 'n anschaf van et [[Panamakanaal]].&lt;ref&gt;Mott, ''American Journalism'' (3rd ed, 1962) pp. 605–08.&lt;/ref&gt; 

Mer der is ok een teggengeluud. Al kan de regering weinig oetrichten teggen wat de pers schrif, toch meent wat leu dat de Amerikaanse journalistiek zichzölf inperkt, deurdat de meeste grote kranten en media in handen bint van grote bedrieven, dee weer nen hand in de regering hebt.&lt;ref&gt;[[Chris Hedges|Hedges, Chris]] (2009). ''[[Empire of Illusion]]: The End of Literacy and the Triumph of Spectacle.'' Nation Books. {{ISBN|1-56858-613-2}} p. 146.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Howard Zinn|Zinn, Howard]]. ''A People's History of the United States''. New York: [[HarperCollins|Harper Perennial Modern Classics]], 2005. p. 671 {{ISBN|0-06-083865-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Scammell, Margaret; [[Holli Semetko|Semetko, Holli]] (11/22/2017). ''The Media, Journalism, and Democracy'' (1st ed.). London: Routiedge. p. 482. {{ISBN|978-1-351-74711-0}}.&lt;/ref&gt;

===== Afro-amerikaanse pers =====
Deur de slimme diskriminatie teggen en ofzundering van Afro-Amerikanen bint ze zelf in de pen klummen um dag- en wekbladen te maken. Veural in grote steaden. De eerste zwarte neisbladen wörden sticht veurin de 19e eeuw,&lt;ref&gt;Charles A. Simmons, ''The African American press: a history of news coverage during national crises, with special reference to four black newspapers, 1827–1965'' (McFarland, 2006)&lt;/ref&gt; mer pas in de 20e eeuw kömmen ze tot bleui. De oetgevvers hadden op dee wies nen dikken vinger in de oetkomsten van de politiek en zakenweerld. Veurname leu warren onder meer [[Robert Sengstacke Abbott]] ([[1870]]–[[1940]]), oetgevver van de [[Chicago Defender]]; [[John Mitchell Jr.]] ([[1863]]–[[1929]]), redakteur van de ''Richmond Planet'' en veurzitter van de Nationale Afro-Amerikaanse Persgroep; [[Anthony Overton]] (1865–1946), oetgevver van de [[Chicago Bee]], en [[Robert Lee Vann]] (1879–1940), oetgevver en redakteur van de [[Pittsburgh Courier]].&lt;ref&gt;Patrick S. Washburn, ''The African American Newspaper: Voice of Freedom'' (2006).&lt;/ref&gt;

'''Radio'''

Radiomaken begun in de joaren '20 en spreidden zich rap oet in de joaren '30. Meesttieds gung et oaver muziek, sport en vermaak, mer mangs deuden ze ok tospraken en mangs neis oetzenden. Veural tiedens 'n Tweeden Weerldoorlog had de radio zien veurnaamste tied, umdat neisberichten ne veurname wel van neiste informatie oawer et verloop van 'n oorlog warren. De Sovjetunie gebreuk radio as een veurnaam kanaal um politieke tosproaken te holden. Vaak was doar gin enkel ander geluud te heuren, woarmet as disse oetzendingen volledig lösstoat van modern neisverslag.&lt;ref&gt;Stephen Lovell, &quot;Broadcasting Bolshevik: The radio voice of Soviet culture, 1920s–1950s.&quot; ''Journal of Contemporary History'' 48.1 (2013): 78–97.&lt;/ref&gt; Vanof de joaren '50 wör de radio zowat volledig verdrungen deur de tellevisie.

=== Tellevisie ===
Vanof de joaren '40 begunnen in de Verennigde Stoaten tellevisiekanalen twee moal op nen oawend neisprogramma's van 10 tot 15minuten oet te zenden. Vanof de joaren '60 was der verdan vaker live-verslag, beginnend biej 'n anslag op [[John F. Kennedy]]. Vanof de joaren '60 en '70 kömmen der ok regelmoatig neisprogramma's in 'n morgen en 'n middag veurbiej. Vanof de joaren '80 begun CNN met 24-uurs neisverslag brengen, wat ze vandaag an 'n dag nog aait volholdt.

=== Digitaal tiedperk ===
[[Bestaand:Msc_2008-Saturday,_09.00_-_11.00_Uhr-Moerk001_Sa.jpg|duum|Verslaggevvers biej ne persverkloaring]]
In de 21e eeuw zöt journalistiek en massamedia der flink anders oet. Der bint neie opnem- en verspreidingstechnieken biejkömmen, met as grötste verandering et internet. Doarmet is de wies woarop leu an informatie komt kats op 'n kop goan. Leu kriejt et neis verdan vaker binnen op e-readers, mobielkes en andere ellektronische apparaten. Neisbedrieven hebt der nen zwoaren dobber an um de digitale ofdeling winstgevvend te maken en hebt allerhande dingen mötten oetproberen um ansloeting te vinden biej ear publiek via de neie kanalen. Veural kranten hebt de verkoop van drokweark zeen kelderen, mer de inkomsten veur de digitale kant noch nich liek können trekken.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Veural in de Amerikaanse media, met name tellevisie, bint een hoop wearkleu noar hoes hen stuurd. Der kiekt ja verdan minder leu. Tusken 2007 en 2012 knippen CNN ear verhalen töt de helfte terug.&lt;ref name=&quot;State&quot;&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20170826025836/http://stateofthemedia.org/2013/overview-5/ &quot;The State of the News Media 2013: An Annual Report in American Journalism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826025836/http://stateofthemedia.org/2013/overview-5/|date=26 August 2017}}&quot;, the Pew Research Center's Project for Excellence in Journalism, 2 May 2012. Retrieved 23 May 2013.&lt;/ref&gt; Dit 'indikken' brengt ze in verband met afnemmend publiek.&lt;ref name=&quot;State&quot; /&gt; Volgens et Pew Research Center is de ofname van kranten helemoal instört.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/06/01/circulation-and-revenue-fall-for-newspaper-industry/|title=Despite subscription surges for largest U.S. newspapers, circulation and revenue fall for industry overall|date=1 June 2017|access-date=1 May 2018}}&lt;/ref&gt; Leu haalt ear veurnaamste neis steeds vaker biej digitale neiskanalen zonder winstoogmeark.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bauder|first=David|date=2021-11-18|title=Independent websites team up to boost rural journalism|url=https://apnews.com/article/business-arts-and-entertainment-media-journalism-media-industry-347379aeb64268cbf3e0b18e7721e87c|access-date=2023-07-25|website=AP News|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Seelye|first=Katharine Q.|date=2021-06-20|title=When the Local Paper Shrank, These Journalists Started an Alternative|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/06/20/business/media/when-the-local-paper-shrank-these-journalists-started-an-alternative.html|access-date=2023-07-25|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

In de digitale tied is der ok verdan meer ruumte veur börgerverslagen op internet. Met mobielkes met ne kamera könt gewone leu noe allens delen op kanalen zo as YouTube (woaras traditionele media et ok steeds vaker weer van ofhaalt). Umdat et neis rechtervoort van meerdere kanalen kan kommen, zo as blogs en social media, kiekt de leu nich meer noar een krant of tellevisiekanaal as ze wat wetten wilt, ze zeukt et zölf wa oet.
[[Bestaand:Cosplayers_at_Comicdom_2012_in_Athens,_Greece_grant_interviews_to_the_MTV_television_channel_21.JPG|duum|Journalist interviewing a [[Cosplay|cosplayer]]]]

=== Verdeling van journalisten in 2016 ===
Oet een weerldwied onderzeuk van tusken 2012 en 2016 onder 27.500 journalisten in 67 landen köm et volgende profiel noar veurten:&lt;ref&gt;Thomas Hanitzsch, et al. eds. ''Worlds of Journalism: Journalistic Cultures around the Globe'' (2019) pp. 73–74. [https://www.amazon.com/Worlds-Journalism-Journalistic-Cultures-Institute/dp/0231186436/ see excerpt]&lt;/ref&gt;

* 57% is kearl;
* In deursnee 38 joar
* Deursnee joar ervaring :13
* Schooldiploma: 56%; opleiding: 29%
* 61% had op schole methulpen in journalistiek
* 62% vund zichzölf generalist en 23% zag zichzölf as neisverslaggevver
* 47% was biej ne vakgroep
* 80% had der vast weark an
* 50% schreef veur kranten, 23% was biej de tellevisie, 17% biej de radio en 16% wearken online.

== Schrieven veur kenners of gewone leu ==
[[Bestaand:Walter_Lippmann_1914.jpg|duum|[[Walter Lippmann]] in 1914]]
In de joaren '20 van de 20e eeuw, do as kranten in de Verennigde Stoaten verdan minder ne politieke kant közzen um zo ok neie abonnees te trekken, wör der ok völ proat oawer wat journalistiek binnen ne demokratie mut doon en wat dat veur de wies van schrieven beduden. Veural politiek analist Walter Lippman en John Dewey leupen doarin veurop.&lt;ref&gt;Noortje Marres, &quot;The issues deserve more credit: Pragmatist contributions to the study of public involvement in the controversy.&quot; ''Social studies of science'' 37.5 (2007): 759–80.&lt;/ref&gt; Lippmann meenden, beslissingen mut maakt worden deur leu wat eargens verstand van hebt, et gewone volk steet der biej. Gewone leu zatten volgens Lippmann gels nich te wochten op hoogdravende journalistiek. De leu met ne hoge baan en dee et veur et zeggen hadden, wa.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Davis &quot;Buzz&quot; Merritt|author2=Maxwell E. McCombs|title=The Two W's of Journalism: The Why and What of Public Affairs Reporting|url=https://books.google.com/books?id=N0GRAgAAQBAJ&amp;pg=PA21|year=2014|publisher=Routledge|page=21|isbn=978-1-135-70471-1}}&lt;/ref&gt; Dewey meenden juust at de gewone leu et allemoal best begrepen en dat ze der ok nen zeg in mosten hebben. Zo kömmen de beste ideeën noar bowwen. Besloeten zollen dan iedereen achter stoan. Nepneis maken hee zich nich drok um.

De beide inslaag verdeelt journalisten nog aait oaver de hele wearld.&lt;ref&gt;Alfred Hermida, et al. &quot;The active recipient: Participatory journalism through the lens of the Dewey-Lippmann debate.&quot; ''International Symposium on Online Journalism'' 1#2 (2011).&lt;/ref&gt;

== Morelen en standaarden ==
Veur et vastleggen van neisfeiten en deurgevven an een publiek bint de meeste leu et eens oawer disse weerden: woarachtigheid, kloppendheid, onpartiedigheid, liekrechtigheid en ansprakelikheid.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Fourth Estate – Core Journalism Principles, Standards and Practices|url=https://www.fourthestate.org/core-journalism-principles/|publisher=Fourth Estate Public Benefit Corporation|access-date=2 December 2016|archive-date=25 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325004218/https://www.fourthestate.org/core-journalism-principles/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121114075747/http://www.ifj.org/en/articles/status-of-journalists-and-journalism-ethics-ifj-principles IFJ (International Federation of Journalists) – Declaration of Principles on the Conduct of Journalists] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114075747/http://www.ifj.org/en/articles/status-of-journalists-and-journalism-ethics-ifj-principles|date=14 November 2012}} ([https://web.archive.org/web/20081130181610/http://www.ifj.org/assets/docs/060/151/2bcb53c-c641f97.doc DOC version)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asne.org/kiosk/archive/principl.htm|title=ASNE (American Society of Newspapers Editors) – Statement of Principles|access-date=2013-03-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080605161914/http://www.asne.org/kiosk/archive/principl.htm|archive-date=5 June 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apme.com/ethics/|title=APME (Associated Press Managing Editors) – Statement of Ethical Principles|date=2008-06-22|access-date=2013-03-01|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20080622123407/http://www.apme.com/ethics/|archive-date=22 June 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.spj.org/ethicscode.asp|title=(Society of Professional Journalists) – Code of Ethics|publisher=SPJ|access-date=2013-03-01}}&lt;/ref&gt;
[[Bestaand:News_photographers_and_reporters_wait_outside_Jacqueline_Kennedy_Onassis'_apartment.jpg|duum|Persfotografen en verslaggevvers stoat te wochten achter ne riege plietsiekearls in [[Niej-York|Stad Nei-Jork]], mei 1994]]
[[Bill Kovach]] and Tom Rosenstiel stelt verschillende richtlienen veur in ear book ''The Elements of Journalism''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://journalism.org/node/72|title=The Elements of Journalism: What Newspeople Should Know and the Public Should Expect – Introduction &amp;#124; Project for Excellence in Journalism (PEJ)|date=2006-06-19|publisher=Journalism.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002000433/http://www.journalism.org/node/72|archive-date=2 October 2013|access-date=2013-02-23}}&lt;/ref&gt; Zee meent, journalisten stoat in deenst van et volk, dus möt ze de woarheid vertellen. Zee möt veurname leu en instellingen in de gaten holden. Zodöanig dreit journalistiek um et gevven van betrouwboare informatie dee grondig ofwöggen is.

Wat journalistieke Handbeuk veur Ethiek, veural dee in Europa,&lt;ref&gt;[http://assembly.coe.int//main.asp?link=http://assembly.coe.int/documents/adoptedtext/ta93/ERES1003.HTM Parliamentary Assembly of the Council of Europe – Resolution 1003 (1993) on the ethics of journalism] (see clause 33) {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626122000/http://assembly.coe.int//Main.asp?link=http%3A%2F%2Fassembly.coe.int%2FDocuments%2FAdoptedText%2Fta93%2Feres1003.htm|date=26 June 2009}}&lt;/ref&gt; maakt zich ok drok um et veurkommen van diskriminerend taalgebroek op basis van ras, geleuf, seksuele veurkeur en lieflike of geestelike bepearkingen.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121214011756/http://www.pcc.org.uk/cop/practice.html UK – Press Complaints Commission – Codes of Practice] (see item 12, &quot;Discrimination&quot;) {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121214011756/http://www.pcc.org.uk/cop/practice.html|date=14 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fnsi.it/Contenuto/Documentazione/CarteDeontologiche/Carta_dei_Doveri.htm|title=Italy – FNSI's La Carta dei Doveri (The Chart of Duties)|access-date=2012-12-24|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20080412103717/http://www.fnsi.it/Contenuto/Documentazione/CarteDeontologiche/Carta_dei_Doveri.htm|archive-date=12 April 2008|language=it}} (section &quot;Principi&quot;)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{in lang|es}} [http://www.fape.es/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=101&amp;Itemid=120 Spain – FAPE's Código Deontológico (Deontological Code)] (see ''Principios Generales'', item 7, &quot;a&quot;)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fenaj.org.br/federacao/cometica/codigo_de_etica_dos_jornalistas_brasileiros.pdf|title=Brazil – FENAJ's Code of Ethics|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003115513/http://www.fenaj.org.br/federacao/cometica/codigo_de_etica_dos_jornalistas_brasileiros.pdf|archive-date=3 October 2009|language=pt}}&amp;nbsp;{{small|(20.8&amp;nbsp;KB)}} (see Article 6, item XIV)&lt;/ref&gt; De Parlementeare Vergoaring van 'n Europesen Road nöm in 1993 et Besloet 1003 veur Journalistieke Ethiek an. Doarin kriejt journalisten de road um aait oet te goan van onscholdigheid, veural as ne zaak nog onderzöcht wördt.&lt;ref&gt;[http://assembly.coe.int//main.asp?link=http://assembly.coe.int/documents/adoptedtext/ta93/ERES1003.HTM PACE Resolution 1003 (1993) on the Ethics of Journalism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626122000/http://assembly.coe.int//Main.asp?link=http%3A%2F%2Fassembly.coe.int%2FDocuments%2FAdoptedText%2Fta93%2Feres1003.htm|date=26 June 2009}} (see clause 22)&lt;/ref&gt;

In et VK möt alle kranten zich holden an de Code of Practice van de [[Independent Press Standards Organisation]]. Doarin stoat dinger oawer dat ze de egenruumte van leu mut respekteren en nauwkeurig wean. De Media Standards Trust meent, de Code möt flink op de schup um et vertrouwen van de leu in kranten oawerend te holden.

Dat was veur de 20e eeuw wa aans. Et medialandschop zat vol kleinere kreantkes en pamflettenmakers dee et vaak nich zo nauw nömmen met de balans of onpartiejdigheid.

Umdat journalisten vaak zo rap möggelik publiceren möt veur de konkurrenten an, kump et geregeld veur dat der fouten insliekert. Meer as wonneer de schriever meer tied zol hebben. Völ kranten hebt dus ook reggelmoatig 'n anderen dag ''rectificaties'', verbetteringen van de fouten van gisteren.
[[Bestaand:Dmitry_Muratov,_2012.JPG|duum|{{lang|ru-latn|[[Novaya Gazeta]]}}{{'s}} heufdredakteur [[Dmitry Muratov]] kreg in 2021 de Nobelpries veur de Vrea umdat he &quot;zich zo drok maken um de oetdrukkingsvriejheid van Rusland te beschearmen&quot;.]]
=== Ethische kodes ===
Oawer de hele weerld gef et 242 verschillende ethische kodes veur journalisten.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal|date=2016-03-01|title=Ethical convergence, divergence or communitas? An examination of public relations and journalism codes of ethics|journal=Public Relations Review|language=en|volume=42|issue=1|pages=146–60|doi=10.1016/j.pubrev.2015.08.001|issn=0363-8111|last1=Yang|first1=Aimei|last2=Taylor|first2=Maureen|last3=Saffer|first3=Adam J}}&lt;/ref&gt; Dee ontstoat deur de wesselwearking tusken et publiek en de journalisten in et land. An zonne kode is good of te leazen wat veur oawertugingen een land hef wat ekonomie en politiek angeet.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; Ondanks at et der zovöl bint, stoat wat dingen altied vast: gin oordeel gevven, de woarheid zeggen, earlik blieven.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Der is gin weerldwied vastumliende gedragskode. As journalist ''hoofs'' der diej nich an te holden zo as nen dokter of advokoat wa möt.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Wilson-Smith|first=Anthony|date=3 August 1998|title=The Conflict of Journalists|url=http://web.b.ebscohost.com/ehost/detail/detail?vid=2&amp;sid=a001e71b-a816-42a1-8f25-61e48b50fcf4%40sessionmgr102&amp;bdata=JnNpdGU9ZWhvc3QtbGl2ZQ%3d%3d#AN=911611&amp;db=a9h|journal=Maclean's|pages=11|via=Academic Search Complete}}&lt;/ref&gt; Toch wördt der wa oawer proat um zon weerldwiede richtlien vast te leggen. Eén veurstel meent, journalistiek mot baseerd ween op dree poers: geleufweerdigheid, rechtveerdige gevolgen hebben en trouw wean an de mensheid.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ward|first=Stephen|date=5 March 2018|title=Philosophical Foundations for Global Journalism Ethics|journal=Journal of Mass Media Ethics|volume=20|pages=3–21|doi=10.1207/s15327728jmme2001_2|s2cid=144636048}}&lt;/ref&gt; Veur de geleufweerdigheid möt volgens disse stelregel journalisten betrouwboare informatie gevven en tegeliek et publiek ruumte gevven um te kieken wo as den journalist an dee wiesheid kömmen is. De tweede, rechtveerdige gevolgen, gef an dat journalisten möt ofweagen wat de veur- en noadelige gevolgen bint van ear verhaal. Een veurbeeld is onthullen dat nen hogen pief wat oetevretten hef wat neet deur 'n böggel kan. Een veurbeeld van de andere kant is dat nen journalist rekkening möt holden met ne familie in rouw. 'n Dearden poer, trouw an de mensheid, meent, journalisten schrievt veur een weerldpubliek. Doardeur könt ze nich partiedig wean veur één land of veur ne (politieke) zaak.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Wettelike beschearming ==
[[Bestaand:Turkish_journalists_protesting_imprisonment_of_their_colleagues_in_2016.jpg|duum|Turkse journalisten protesteert teggen et vastzetten van ear vakbreurs op 'n Dag van de menskenrechten, 10 december 2016]]
[[Bestaand:10.1177_0022343316680859-fig1.gif|duum|Antal journalisten zowied bekend vermoord tusken 2002 en 2013&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Gohdes|first1=AR|last2=Carey|first2=SC|title=Canaries in a coal-mine? What the killings of journalists tell us about future repression|journal=Journal of Peace Research|date=March 2017|volume=54|issue=2|pages=157–74|pmid=28546646|doi=10.1177/0022343316680859|pmc=5427995}}&lt;/ref&gt;]]
Hoo as regeringen met journalisten umgoat verschilt nog a et land, met wat ze majt onderzeuken, beschrieven en oetgevven. Wat regeringen beedt volledige persvriejheid; andere regeringen perkt et slim in; wat landen vervolgt journalisten dee een verkeerd woord oawer de regering dörft te schrieven.

In völ landen hebt journalisten wat meer veurrechten as gewone börgers, zo as meer togang töt openboare gebeurtenissen, plaats-delicten en perskonferenties, en mangs ook interviews met ambtenaren, bekendheden en andere algemeen bekende leu.

Journalisten dee der veur kiest um konflikten, opstanden en oorleug te versloan, gevt mangs officieel an dat ze der nich op rekkent dat ear de regering kump helpen as ear wat gebeurt. Journalisten dee oppakt of gevangen wordt, möt as börger behandeld worden en oetleaverd an land van herkomst. Völ regeringen maakt journalisten et leaven zoer deur ze onder druk te zetten, te bedreigen en ze vast te nemmen of slimmer.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Press Freedom Online|url=http://www.cpj.org/|publisher=Committee to Protect Journalists}}&lt;/ref&gt;

=== Recht op bronbeschearming ===

Journalisten hebt mangs te maken met bronnen dee boeten beeld wilt blieven. As onderdeel van de persvriejheid majt ze dat zo holden, zölfs as de plietsie of andere anklagers der op stoat dat ze namen deelt. As ze weigert, komt journalisten hierveur nog wa es vast te zitten. 

Et noadeel van anonieme bronnen veur nen journalist is dat et nich heel geleufweerdig klinkt. Et valt ja veur boetenstoanders nich noa te kieken en veur et zelfde geld hef zich den journalist de informatie wat he der van kreeg gewoon oet 'n doem zöagen. Doarum könt journalisten zich ma better waren veur anonieme bronnen.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lashmar|first=Paul|date=2017-07-03|title=No More Sources?: The impact of Snowden's revelations on journalists and their confidential sources|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17512786.2016.1179587|journal=Journalism Practice|language=en|volume=11|issue=6|pages=665–688|doi=10.1080/17512786.2016.1179587|s2cid=147752393|issn=1751-2786}}&lt;/ref&gt;

== See also ==

* [[Creative nonfiction]]
* [[Glossary of journalism]]
* [[Hallin's spheres]]
* [[List of journalism awards]]
* [[Lists of journalists]]
* [[List of journalists killed in India]]
* [[Attacks on RTI activists in India]]
* [[Journalistic objectivity]]

{{div col end}}

=== Reviews ===

* ''[[American Journalism Review]]''
* ''[[Columbia Journalism Review]]''
* ''[[Health News Review]]''
* ''[[Ryerson Review of Journalism]]''

=== Academische bladen ===

* ''[[Digital Journalism (journal)|Digital Journalism]]''
* ''[[Journalism (journal)|Journalism]]''
* ''[[Journalism Practice]]''
* ''[[Journalism Studies]]''

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Wieder leazen ==

* Hanitzsch, Thomas et al. eds. ''Worlds of Journalism: Journalistic Cultures around the Globe'' (2019) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=55340 online review]
* Rodgers, Ronald R. 2018. ''The Struggle for the Soul of Journalism : The Pulpit Versus the Press 1833-1923''. Columbia Missouri: University of Missouri Press.
* Kaltenbrunner, Andy and Matthias Karmasin and Daniela Kraus, eds. &quot;The Journalism Report V: Innovation and Transition&quot;, Facultas, 2017
* Marthoz, J.-P. (2016). Giving up on the graft and the grind: Why journalists are failing to cover difficult stories. ''Index on Censorship'', 45(2), 22–27.
* Sterling, Christopher H. (ed.), ''Encyclopedia of journalism'', *(6 vol, SAGE, 2009).
* de Beer Arnold S. and John C. Merrill, eds. ''Global Journalism: Topical Issues and Media Systems'' (5th ed. 2008)
* Shoemaker, Pamela J. and Akiba A. Cohen, eds. ''News Around the World: Content, Practitioners, and the Public'' (2nd ed. 2005)

== Oetgoande verwiezingen ==

* [https://www.journaliststoolbox.org Journalist's Toolbox] van de [[Society of Professional Journalists]]


[[Kategorie:Niejs]]</text>
      <sha1>rviw135kci0lrpcnzvx80k56mttp8ij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aruba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35301</id>
    <revision>
      <id>333161</id>
      <parentid>330501</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T17:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2606" sha1="cj2r2zhr8o0jc5q2obgb59a9jglxuqt" xml:space="preserve">{{Landtabel
|nameinlandstaal=Land Aruba (neaderlandsk) &lt;br&gt;Pais Aruba (papiamentsk)
|vlagge=Flag of Aruba.svg|wåpen=Aruba wapen.svg
|lokaty=Aruba in its region (zoom).svg
|talen=Neaderlandsk
Papiamentsk
Spaansk
Engelsk|höyvdstad=Oranjestad|regeringsform=Konstitutionäle monarchy|religy=Roumsk-katolik|inwoaners=106.203|pctwater=-|km2=180|dichtheid=560,4|breyddegråd=12/30//N|längdegråd=69/58//W
|volksleed=&quot;Aruba Dushi Tera&quot;&lt;br&gt;(aruba, leev land)
|münteynheid=Arubaansken gülden|valutakode=AWG
|tydzone=UTC−4:00|tld=aw|landkode=AW|tel=+297
}}

'''Aruba''', officiääl et '''Land Aruba''', is eyne van de landen binnen et [[Koninkriek der Nederlaanden|Köäningryk Neaderland]], in et süden van de [[Karibiske Sey]]. Et ligt 29 kilometer up et noorden van et [[Venezuela|venesolaanske]] skeereiland[[Paraguaná Peninsula|Paraguaná]] en 80 kilometer up et noordwesten van [[Curaçao]].&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/37333/Aruba|title=Aruba|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20150515014514/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/37333/Aruba|archive-date=15 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; In 1986 wör et en selvstandig land binnen et köäningryk un kreag do de formäle name ''Land Aruba''. De höyvdstad is [[Oranjestad]]. Officiäle språken sint [[Nederlaands|neaderlandsk]] (vöär ambtelike saken) un [[papiamentsk]] (wat de meyste lüde under mekander spreaket).

Aruba hevt ne landuppervlakde van 179 kilometer in et veerkant. Et is 32 by 10 kilometer grout. Med [[Bonaire]] en Curaçao der by wördt et eyne van de [[ABC-eilanden]] nöömd. Med noch dree behöyrlike eilanden, de [[SSS-eilanden]], förmt Aruba de [[Neaderlandske Kariben]]. Anders as andere karibiske landen med en vuchtig tropenklimaat, is Aruba fråi dröyge, med en wööst landskap. Et is der et heyle jår wårm un sünnig.

Med en inwoanertal van 108.166 woant ungeväär eyn-darde van de heyle Neaderlandske Kariben der. Net as de andere dree landen binnen et Köäningryk ([[Neaderland]], [[Curaçao]] un [[Sünt Maarten]]), hebbet de inwoaners de neaderlandske nationaliteit. Aruba hevt gin ambtelike verdeylingen, mär wal acht streaken.

Geld verdeent Aruba höyvdsakelik an turisme. In 2018 kümmen der 1.082.000 lüde et land besöken. Dat warren vöäral lüde uut de Vereynigde Ståten (73,3%) un Middenamerika (15,2%). Europa was goden darden, med 8,3%. Dårunder warren 40.231 neaderlanders.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Laand]]
[[Kategorie:Kariben]]</text>
      <sha1>cj2r2zhr8o0jc5q2obgb59a9jglxuqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jan Pol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35334</id>
    <revision>
      <id>333199</id>
      <parentid>330638</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4249" sha1="qb3bwtzu5yw689uejbdhzvfdg3u8gcr" xml:space="preserve">{{Infobox skryver|name=Jan-Harm Pol|afbealding=Dr. Jan Pol on the Valder Beebe Show.jpg|geboaren=4 september 1942|skuulname=Dr. Pol|land=Vereynigde Ståten|websteade=https://thedrpol.com/|ümskryving=Dr. Pol in 2017}}

'''Jan-Harm Pol''' ([[Wateren]], 4 september 1942) is en [[Nederlaand|neaderlandsk]]-[[Verienigde Staoten van Amerika|amerikånske]] derenarts dee vernöämd is üm syn rolle in de realitysery ''[[The Incredible Dr. Pol]]'', uutsönden döär [[National Geographic Wild]], dee et dagelikse wark up syn derenartspraktyk volgt.

== Leavent un wark ==
Jan-Harm Pol wör as jungste van ses kinder geboaren in Wateren in et [[Drenthe|Drent]], wår he opgroide up en melkveyholderye. Hee was vanof syn twålvde al med verskedene deren an gang un hevt dårnå derengeneaskünde studeerd an de [[Universiteat Utrecht|Universiteet Utrecht]]. Vöär disse study is he syn vrouwe, Diane Dalrymple, al teagenkommen up en uutwisselen in Mayville, [[Michigan]] in de Vereynigde Ståten. In 1970 rondde he syn study af un in 1971 beslout he to vervaren når de Vereynigde Ståten umreaden et was in Neaderland to stuur en praktyk to begünnen. 

Dr. Pol hevt sou eyrst teen jår up en praktyk warked in et ousten van Michigan, wårnå he in 1981 in Weidman, Michigan syn eygen praktyk begünde: ''Pol Veterinary Services''. Dodestyds was he byname med ründer an gang, mår sünt dee tyd hevt syn lütje praktyk hüm ouk uutbreyded når paerden un huusderen.&lt;ref&gt;Thedrpol.com. ''About''. https://thedrpol.com/about/&lt;/ref&gt; 

Vanof 2011 wör Dr. Pol nog vernöämder döär et begün van de realitysery ''The Incredible Dr. Pol.'' Syn söäne Charles kwam med et idea nå syn ervaringen in Hollywood; hee dacht dat et wark van syn vader perfekt was vöär en realityshow. Nå wat strübbelen bennen see såmen med en pilot verskedene sender by langs gån. Up et lätste hevt Nat Geo Wild de formüle oavernommen; de eyrste veer ofleaverings wassen en meråkels sukses. Sünt dee tyd is de sery döärsetted un uutsonden in 180 landen.&lt;ref&gt;''Hitserie The Incredible Dr. Pol stopt na 13 jaar.'' Tijdschrift.nl. 2024 https://www.tijdschrift.nl/artikelen/ik-ben-altijd-op-de-eerste-plaats-dierenarts-gebleven&lt;/ref&gt; 

Nå 23 seisonen oaver 13 jår wör up 6. july 2024 de lätste ofleavering uutsonden&lt;ref&gt;''The Incredible Dr. Pol ends forever Saturday.'' Reality Blurred. 3 jüly 2024. https://www.realityblurred.com/realitytv/2024/07/incredible-dr-pol-cancelled-finale/&lt;/ref&gt;. Intüsken blyvt Dr. Pol wal syn wark doon; syn praktyk blivt aktyv, un ouk blivt he hüm richten up et anpitjen van et vak van derenarts under de jonglüde.&lt;ref&gt;''Dr. Pol blijft, ondanks stoppen realityserie, werkzaam als dierenarts.'' RTL. 17 november 2024. https://www.rtl.nl/boulevard/entertainment/artikel/5480848/dr-pol-82-baalt-van-einde-serie-maar-blijft-dieren-genezen&lt;/ref&gt;   

== Privåtleavent ==
Jan Pol is trouwd med Diane Pol (boaren Dalrymple) in 1967 un see hebben såmen dree kinder; Kathy, Charles un Diane junior. Alle kinder bennen adopteerd.&lt;ref&gt;Dr Pol: Hollandse dierenarts in Amerika. Hey USA!. https://www.heyusa.com/nl/the-incredible-dr-pol/&lt;/ref&gt;

Dr. Pol spreaket wyder vloiend [[Engels|engelsk]] un [[Nederlaands|neaderlandsk]]. Omreaden hee is upgroid in Drenthe, is [[Nedersaksisch|neadersassisk]] ouk syn modertaal. Når eygen seggen, spreaket er nog al et [[Stellingwarfs|stellingwarvsk]].&lt;ref&gt;''&quot;Dr. Pol is in Assen! en hij kan nog best een beetje Drents&quot;'', Youtube. 19 february 2016. https://www.youtube.com/watch?v=LOZMVxa6c7A&lt;/ref&gt; Er lykt nog altyd groutsk up syn drentske afkomst. Sou nömt he hümsölv sumtyds noch en &quot;drentske styvkop&quot; in interviews.&lt;ref&gt;''De Drentse dierenarts die Amerika én de wereld veroverde: ‘Wat je ziet is echt'''. RTL. 14 november 2024. https://www.rtl.nl/tv/fragmenten/video/94436a4e-3fc4-42df-af88-9fc495d50552/de-drentse-dierenarts-die-amerika-en-de&lt;/ref&gt;

== Media ==

* Book: ''Never Turn Your Back On Angus Cow: My Life As a Country Vet.'' 4 augüstüs 2015. Gotham Books
* Podcast: ''The Incredible Dr. Polcast.'' 4 january 2024. Apple Podcasts

{{Appendix}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Grunnegs_artikel]]
[[Kategorie:Artikel in de Nysassiske Skryvwyse]]
[[Kategorie:Dokter]]</text>
      <sha1>qb3bwtzu5yw689uejbdhzvfdg3u8gcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bert Hadders</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35342</id>
    <revision>
      <id>333163</id>
      <parentid>330831</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T17:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8235" sha1="gp72m1d9cgsul0u0bf9wyeh8ba5s7y8" xml:space="preserve">{{Infobox zanger|naam=Bert Hadders|geboren=16. february 1962|laand=[[Nederlaand|Neaderland]]|spraoke=[[Nedersaksisch|Neadersassisk]]|genre=[[Rock]], [[Country]], [[Rockabilly]]|aktief=1978-vandåge|webstee=https://berthadders.nl/|ofbeelding=Bert_Hadders_terras_Venstercaf%C3%A9_6_september_2013.jpg|umschrieving=Bert Hadders (midden), Venstercafé Selwerd in 2013}}
'''Bert Hadders''' (Tweyde Mond, 16. february 1962) is en musikant, discjockey un plåtenbås uut de [[Drenthe|drentsk]]-[[Grunnen (provìnzie)|grünnegske]] Veankolonien. Hee is byname vernöämd um syn band [[Bert Hadders en de Nozems]] wår er vöäral musyk med måkt oaver lokale underwarpen of oaver sülvbedachte figüren. Hee singt höyvdsakelik in et [[Veenkelonioals|veankolonialsk]]. En koppel van syn meyst bekende verskes bennen Beloofde Laand, Poolse Bruid un Elvis, Keuning van de Bunermond.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Bert Hadders. Poparchief Groningen. 21. february 2011. https://poparchiefgroningen.nl/zoeken?mivast=3590&amp;mizig=398&amp;miadt=5&amp;miaet=14&amp;micode=POPPERS&amp;minr=11584120&lt;/ref&gt;

== Leavensloup ==
Bert Hadders is dår eyn van Hendrik Hadders un Gini Trip. Hij wör böärn in en buurderye up Tweyde Ekselermond in de drentske Veankolonien. Hee is de jungste van dree kinder; syn oldste bröder Roelof is söäven jår older un syn süster Alie is vyv jår older. Hee gong når skool in [[Emmen]] mär wol al slim vroog musikant worden. To huus sprak syn va [[Drèents|drentsk]] mär syn muuke meynde de kinder mossen [[neaderlandsk]] learen. Bert was et dår neet med eyns un perbearde so vöäl möyglik [[Grunnegs|grünnegersk]] to pråten umreaden dat is wat de meyste lüde up et dürp pröten. Syn leevde vöär musyk begün al vroog med de plåtjes dee er als lütje jong höyrde, mär groide starker in lokål Café de Kienstobbe. Hyr sag hee bekende acts as [[Cuby and the Blizzards]], [[The Troggs]], [[Herman Brood]] un [[The Police]] spöälen. Kört dårnå het er begünnen to [[Drums|drümmen]].&lt;ref&gt;Bert Hadders. Leven in Muziek (Podcast). RTV Noord. 13. meart 2024. https://app.springcast.fm/18476/bert-hadders&lt;/ref&gt;

In 1978 begünt er syn eygen band, Sticky Fingers, wär er rockmusyk med måkt. Nå twey jår skeyd er dår wear med uut un sökt er en nye band. Tydens syn study an de Bibliothek un Dokumentaty Akademy in [[Grunnen (stad)|Stad]] het er in verskillende bands spöäld med genres as under andere New Wave, punk, circusmusyk un Bluegrass. In dee tyd het er ouk noch en heyl ende warkt in de grünneger evenementensektor. Kört nå dee tyd komt et eyrste grünneger verske van syn hand - 'Piep'n liggen plat' - uut med syn band Ouwekerk. Hadders bauwt wyder un begünt plåtenlabels. Nå wat up un del gån med wark in evenementen un musyk, geyt Bert dår en kört setje uut, mär vangt er rond 2005 an med syn band Bert Hadders en de Nozems. Hyrmed sol er - under syn eygen label Platex Records - uutendelik syn meyste musyk uutbrengen; vroger våk in et [[Engels|engelsk]], mär vanof dan meystyds in et grünnegersk.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Sünt dee tyd, het er en koppel albums uutbracht, gonent baseart up en interessant concept. Hee blivt aktyv in de kultüürsektor un het med syn musyk ouk eynige prysen wonnen, so as de [[K. ter Laanpries|K. ter Loanpries]].&lt;ref&gt;Bert Hadders. Huus van de Taol. Rådpleagd up 14. january 2025. https://huusvandetaol.nl/nl/artiest/hadders-bert/&lt;/ref&gt;

== Styl ==
De musyk van Bert Hadders is stuur in eyn styl to vatten. En konstante is dat er sirkum altyd in et veankolonialsk singt. Hee hed hüm döär en breyd koppel artysten inspirearen låten, wat wearum to seen is in de verskydene genres dee er in syn musyk bruukt. De albums dee er med de Nozems måkt het, hebben en starke rock sound dee sümtyds en uutstap måkt når country, [[blues]], cajun, un rockabilly, mär manks ouk in de richting van heyle andere stylen so as punk, ballads en popmusyk.

Syn groutste hits &quot;Beloofde Laand&quot;, &quot;Poolse Bruid&quot; en &quot;Elvis, Keuning van de Bunermond&quot; künnen souwat as country rock typeard worden med en dryvend drümpatroun un alternearende [[Basgitaar|baslyn]] up de grondnöyt. De [[gitaar]] vögd hüm meysttyds by et basmotyv un de musyk word vak anboid med solos van byvöärbild gitaar, harmonika, [[Fioul|vioul]] of andere instrumenten. Hadders syn bluegrass ervaring lykt hyr ouk wal in to höyren. In syn latere wark med Joost Dijkema måkt er wat stådigere gitaar- of folkmusyk med americana invloden. 

De teksten van Hadders bennen meysttyds baseard up bedochte personatys of ervarings, vermodelik inspireard döär wat er medmåkt het in syn eygen leavent in de Veankolonien un in Stad Grünnen. Dårnåst bennen vöärbilden noch themas as vrauwlü (&quot;Luchiena&quot;, &quot;Louise&quot;, &quot;Lola&quot;), wenst (&quot;Zundagmörgen&quot;, &quot;Slietoazie Aan t Benul&quot;, &quot;As Julio Gait Zingen&quot;) un et uutgånsleavent (&quot;Peperstroat&quot;, &quot;Boem, Boem&quot;).  

Hadders warkt ouk vak um concepten to vöär syn albums. Sou is er vöär et album &quot;De Coöperoazie&quot; wearumdouken in syn familyhistory döär en månd in en verlaten skool in Eyrste Exloermond to sitten en verskes to skryven oaver syn tyd in dee kontreynen. Et skilderke up et album lat Hadders syn vöärvader Berend Trip seen.&lt;ref&gt;De Coöperoazie. Bert Hadders (Webstea). Rådpleagd up 1. february 2025. https://berthadders.nl/de-cooperoazie/&lt;/ref&gt; Vöär et albüm &quot;De Bosklopper Tapes&quot; was et concept dat Hadders olde upnames van musyk uut de Veankolonien vonden had, måkt döär de fiktyve anthropoloog &quot;Gradus J. Bosklopper,&quot; dee  Hadders verneys uutbrocht had.&lt;ref&gt;De Bosklopper Tapes. Moors Magazine. 1. Prilmånd 2025. https://www.moorsmagazine.com/muziek/streektaal/de-bosklopper-tapes-veenkoloniale-gitaarrock-van-bert-hadders-en-de-nozems/&lt;/ref&gt; 
== Discografy ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Med Detour&lt;ref&gt;Detour (11). Discogs. Rådpleagd up 1. february 2025. https://www.discogs.com/artist/5003819-Detour-11&lt;/ref&gt;
!Uutgåve
!Jår
!Label
|-
|Out of my Head
|1992
|Futuremusic
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Med Bert Hadders en de Nozems&lt;ref&gt;Bert Hadders en de Nummers. Discogs. Rådpleagd up 13. january 2025. https://www.discogs.com/artist/3360678-Bert-Hadders-En-De-Nozems?srsltid=AfmBOor8udZyNm5EXSLUwJpcHMaQgWX6Tv9Q7KF0wf3FCKh51BMK3TRT&lt;/ref&gt;
!Album
!Jår
!Label
|-
|Over de Badde
|2010
| rowspan=&quot;5&quot; |Platex Records
|-
|De Coöperoazie
|2012
|-
|De Bosklopper Tapes
|2014
|-
|Kolk
|2016
|-
|Tjeu (Kompilaty)
|2018
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+As Bert Hadders&lt;ref&gt;Bert Hadders &amp; Joost Dijkema. Discogs. Rådpleagd up 14. january 2025. https://www.discogs.com/artist/6997149-Bert-Hadders-Joost-Dijkema&lt;/ref&gt;
!Album
!Jår
!Label
|-
|Stroatmezikanten veur de Riepe 
(bydrage an kompilaty)
|2007
|Riepe Roofless Records
|-
|Ten Years is So Much Time 
(bydrage an kompilaty)
|2008
|Café Marleen
|-
|Stop Malaria Play The Music In T Grunnegers 
(bydrage an kompilaty)
|2009
|Marista, Stichting Nij en Huis 
van de Groninger Cultuur
|-
|Kokeleko (med Joost Dijkema)
|2019
| rowspan=&quot;2&quot; |Platex Records
|-
|In Iemandsland
|2021
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Singles&lt;ref&gt;Lyst upsteld baseard up uutgåven van Hadders up Spotify.&lt;/ref&gt;
!Artyst
!Titel
!Jår
!Label
|-
|Detour
|Out of My Head
|1991
|Futuremusic
|-
|Bert Hadders en de Nozems
|Luchiena
|2010
| rowspan=&quot;12&quot; |Platex Records
|-
|Bert Hadders en de Swinders
|As Zai Mor Altied Bie Mie Blift
|2016
|-
|Bert Hadders
|Der Zit Gain Schot In Mie
|2018
|-
|Bert Hadders en de Nozems
|Geppie
|2018
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Bert Hadders
|Dreumer
|2020
|-
|De Band Speult Jippiejippiejee
|2020
|-
|Bert Hadders en de Nozems
|Jogie
|2020
|-
|Bert Hadders
|Veur Wèl Nait Duurt Te Dreumen
|2021
|-
|Bert Hadders en de Nozems
|Radio Geluk 
|2021
|-
|Bert Hadders en de Grup
|Alle Menschen Werden Brüder
|2021
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Bert Hadders en de Nozems
|Radio Geluk 
|2021
|-
|Weltmeister (Nummer 1)
|2021
|-
|Small Town Badits, Danytha, Bert Hadders
|Zonnestralen
|2021
|Lake Woozoo
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Bert Hadders
|Ergens Tussen Schiphol En New Haven
|2023
| rowspan=&quot;3&quot; |Platex Records
|-
|Kin Nait Sloapen
|2023
|-
|Gestadige Beweging
|2024
|}
{{Appendix}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Grunnegs_artikel]]
[[Kategorie:Artikel in de Nysassiske Skryvwyse]]
[[Kategorie:Muzikaant]]
[[Kategorie:Muzikaant uut Drenthe]]</text>
      <sha1>gp72m1d9cgsul0u0bf9wyeh8ba5s7y8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George Harrison</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35357</id>
    <revision>
      <id>333185</id>
      <parentid>332685</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29693" sha1="d8k2dbharwzqwn4m632ita3l4566q4j" xml:space="preserve">{{Infobox zanger
|naam=George Harrison
|ofbeelding=George Harrison 1974 colorized.jpg
|geboren=[[25 febrewaori|25. february]] [[1943]]
|sturven=[[29 november|29. november]] [[2001]]
|laand=[[Verienigd Keuninkriek|Vereynigd Köäningryk]]
|spraoke=[[Engels|engelsk]]
|genre=[[Rock]], pop, indyske klassyke musyk
|umschrieving=Harrison in 1974 (inklöärd)
}}

'''George Harrison''' ([[Liverpool]], [[Verienigd Keuninkriek|Vereynigd Köäningryk]], [[25 febrewaori|25. february]], [[1943]] – [[Los Angeles]], [[Verienigde Staoten van Amerika|Vereynigde Ståten]], [[29 november|29. november]] [[2001]]) was en engelsk musikant un gitarist, byname vernöämd um syn wark med de britske band [[The Beatles|De Beatles]], mär later ouk noch um syn solowark. Harrison wür wal vake de 'Quiet Beatle' (stille Beatle) nöömd. Vanof de late jåren sestig was Harrison ouk aktyv binnen et [[Hindoeïsme|Hinduisme]], wat düdelik leavde in syn teksten. Ouk het he sörgd vöär de [[India|indiske]] invlood in syn wark med de Beatles, wat er later allennig döärset het. As musikant, hevt Harrison en düdelik uutsproaken styl dee hüm typeert döär melodiske slidegitaar, med teksten dee meystyds spiritueel un autobiografisk bennen.

Nå en slim slågde musikloup med de Beatles, hevt Harrison noch jåren (med up- un delgang) good doonde west med syn musik un andere künst. Sou was syn [[Album (musik)|soloalbum]] 'All Things Must Pass' machtig geleavd, was er eyn van de grundlegger van de eyrste groute benefytkoncerten (&quot;The Concert for Bangladesh), was er en grout stütter van de film 'Life of Brian' van britske grappenmåkers [[Monty Python]], un het er noch succes had med de supergroup 'The Traveling Wilburys'.

Harrison's meyst vernöämde verskes bennen 'Here Comes the Sun,' 'Something' un 'While My Guitar Gently Weeps' med de Beatles,&lt;ref&gt;'The 20 Most-Streamed Beatles Songs'. Ultimate Classic Rock. Rådpleagd up 9. february 2025. https://ultimateclassicrock.com/most-streamed-beatles-songs/&lt;/ref&gt; un uut syn solowark 'My Sweet Lord' un 'Got My Mind Set On You'.&lt;ref&gt;Streaming Masters - George Harrison. ChartMasters. 10. november 2024. https://chartmasters.org/streaming-masters-george-harrison/&lt;/ref&gt; Hee het to et end van syn leavent (med hyr un dår en underbreaken) musik måked, vaak met stüts van en heyle bült andere vernöämde musikanten.

== Leavensloup ==
George kwam up de weareld in Liverpool an de Arnold Grove 12 up 25. february 1943. He is dår eyn van Harold Hargreaves Harrison un Louise Anne Harrison (böärn as French).&lt;ref&gt;Harold Hargreaves Harrison. Geneanet. Rådpleagd up 18. february 2025. https://gw.geneanet.org/tdowling?lang=en&amp;n=harrison&amp;p=harold+hargreaves&lt;/ref&gt; George was de jungste van drey; twey bröders un en süster. Syn pabbe rey en bus by de Liverpool Corporation un et volk leavde in en lütje huus wår et winters slim kold weasen kon. He gong når de basisskole Dovedale School nådat er når Speke vervåren was.&lt;ref&gt;George Harrison - That's The Way God Planned It. Preview. Beatles, Liverpool &amp; More Ltd. 10. january 2018. https://www.beatlesliverpoolandmore.com/beatles/george-harrison-school-days&lt;/ref&gt; Dårnå gong er når de 'grammer school' up et Liverpool Institute, wat in syn eygen woorden en flinke 'pyn in de hals' was. Hyr mos er towarken når et General Certificate of Education (GCE - Algemeyn Certifikat van Underwys). He het en pår mål sakt un et up et ende opgeaven.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;I, Me, Mine (The Extended Edition). George Harrison. 21. february 2017. Genesis Publications. ISBN 978-1-905662-40-1. 19-25&lt;/ref&gt;

=== Van Quarrymen to Beatles ===
[[Bestaand:Harrison's guitar (The Beatles Story).jpg|duum|Harrisons eyrste gitaar]]
Wår syn tyd up et Institute hüm stuur völ, was et ouk en belangryke vürmende tyd vöär George. De junge kearel had sünt syn kindheyd en groute hartstocht vöär musik. Elke dag mos er van Speke med de bus når skole un dit is wår er en junge [[Paul McCartney]] kennen leart. Se deylen en leavde vöär musik, wat höär vründskop bloien düt. George leart [[gitaar]] spöälen un med üren an övenen kan er dår wal wat van. Et verhål geyt dat George üütendelik in en nachtbus et verske 'Raunchy' vöär [[John Lennon]] spöälde, wat hüm (undanks syn laege leavtyd) en plak as gitaarspöäler in dyns band 'The Quarrymen' upleaveren deyd.&lt;ref&gt;When Paul met George. Kiaran McGovern. Medium.com. 15. february 2024. https://medium.com/the-beatles-faq/when-paul-met-george-38ce74cbcd7e&lt;/ref&gt;

Med de Quarrymen begünde vöär George et musikantenleavent van uptreaden up verskillende steaden. See spöälden up en koppel plakken in et Vereynigd Köäningryk, tourende in en bus un hadden ouk in Liverpool sülv årdig succes. In dee tyd sol de band noch en koppel naamsveranderens döärgån (Van the Quarrymen når the Silver Beetles un uutendelik The Beatles). De band was good vernöämd in legendariske Cavern Club in Liverpool, wår George as de jungste in de band up de achtergrond syn gitaarspel al verbeaterde.    

Eyn van de groutste stappen vöäruut sol dee når [[Hambörg]] weasen, wår de Beatles in de Kaiserkeller an de Reeperbahn höär musik un shows wyder uutbreyden. Harrison sol hyr, net as de andere jongs, to måken krygen med et ruuge uutgånsleavent. An dit åvontüür kwam abrupt en end do de minderjårige George Düütsland uutset worden sol; he höl hüm neet an de åvendklok vöär minderjårigen un do de polity hüm syn persounsbewys vrög, sag dat er to jung was un ouk geyn warkvergünnen had, wör er uut et land vordtrapt.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;The Beatles: De Biografie. Bob Spitz. Mei 2017. Nieuw Amsterdam. ISBN 978 90 468 2191 6. 262-264&lt;/ref&gt;

=== Van Beatles to solokarriere ===
Na noch en koppel tours in Hambürg, kreagen de Beatles üütendelik voot an de grond in Liverpool, heylundal do see wear in de legendariske Cavern Club spöälden. Hyr wörden see döär Brian Epstein ontdekt, dee de band üütendelik en treade houger tillen sol. Do drümmer Ringo Starr un producent George Martin dår ouk by kwammen un de Beatles met et Parlophone label begünnen up to neamen, lag et pad når succes lös. George un Ringo vervården med mekander når Whaddon House.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; In disse tyd löäp er ouk syn latere vrouw Pattie Boyd teagen et lyf. Harrisons rol was an et begün beparkt; hee song anvankelik allennig covers of verskes van Lennon un McCartney. Syn eyrste eygen verske 'Don't Bother Me' kwam in 1963 up et album 'With the Beatles.'     
[[Bestaand:Musicians Ravi Shankar and George Harrison in Los Angeles, Calif., 1967.jpg|links|duum|Harrison (links) med Ravi Shankar (rechts) in Los Angeles, 1967]]
Harrisons groutste invlood sol rund 1965 kommen, do hee de band anpittjede når Rishikesh in [[India]] to gån, nå dat de jongs al mear kapot gungen an de drokte van Beatlemania. In Rishikesh wol er learen under de Maharishi Mahesh Yogi. In dee tyd wör George vründen med Ravi Shankar, dee hüm et spöälen van de sitar bybrocht. Harrison brocht hyrmed indiske invlood in de musik van de Beatles. Byvöärbild musikål döär et gebrüük van de sitar in höär musik ('Norwegian Wood,' 'Love You To'), mär ouk in tekst un geyst ('Within You Within You,' 'The Inner Light'). Dit had twey gevolgen; Harrison sol musikål al mear gröien, un he sol al deeper in et Hinduisme duuken. Dat lätste sol, med stüts van syn vründ Ravi Shankar, vöär de rest van syn bestån en spil in syn leavent blyven.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;    

Byname in de lätste studiojåren van de Beatles sol Harrison slim gröien in syn künde. Et was George dee de Moog synthesiser by de band introducearde un dår med begün to experimentearen. Hee ontwikkelde ouk syn stem as sologitarist in et Beatlesrepertoire, byname döär et gebruuk van de twålvsnaargitaar un slidegitaar. Ouk sol er al starker worden as skryver sünt 1965, med klassyke verskes as 'Taxman,' 'While My Guitar Gently Weeps,' 'Here Comes the Sun' un 'Something'. Dat leste verske sol alderdeags döär [[Frank Sinatra]] as 'et beste leyvdesleed van de lätste vyftig jår' umskreaven worden.&lt;ref&gt;'The Genius of George Harrison As Told By Abbey Road's Cameron Colbeck'. Abbey Road. 25. february 2021. https://www.abbeyroad.com/news/the-genius-of-george-harrison-as-told-by-abbey-roads-cameron-colbeck-2737&lt;/ref&gt;

In dee lätste jåren was dår vaak rebüly tüsken de Beatles. Ouk vöär George was dit slim stuur, düdelik sichtbår in syn eybel med McCartney. By et skryven van en verske kon Harrison de krityk van McCartney oaver syn gitaarspel neet mear uutstån un barstte er uut van 'et kin my niks verskealen, ik spöäl wat of du wilst dat ik spöäl of ik spöäl heylundal neet, wat et mär is dat dy blyde måkt sal ik doon'.&lt;ref&gt;&quot;George Harrison Tells Paul McCartney He'll Play Whatever Paul Wants. Or Not Play At All. The Beatles&quot;. Beatles Get Back Sessions. 28. february 2023. Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=JvovXpu4j8w&lt;/ref&gt; Hee sol al meyr vergreld råken dat syn verskes neet up de albums kwammen, of döär de andere bandleaden neet earns nommen wörden. Harrison markte dat de band professioneler was as dår gasten medwarkten in de studio. Sou sol er gitarist [[Eric Clapton]] un tuutsenist Billy Preston noch by de musik van de Beatles betrekken. Clapton spöäl de solo up 'While My Guitar Gently Weeps' un Preston spöäl tuutsen up de albums 'Let It Be' un 'Abbey Road'.&lt;ref&gt;George Harrison schakelt Eric Clapton in voor The Beatles' While My Guitar Gently Weeps. NPO Radio 2. 25. february 2024.https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/21984d5e-fd43-4c11-899f-01d102d2156c/george-harrison-schakelt-eric-clapton-the-beatles-while-my-guitar-gently-weeps&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Why Billy Preston was the secret hero of ‘Let It Be’. NME. 8. mei 2024. https://www.nme.com/features/film-features/billy-preston-let-it-be-album-documentary-3754065&lt;/ref&gt; 

Uutendelik was de atmosfear in de band to mal un sollen de Beatles in 1970 officiel uut mekander gån. Dit beteykende vöär Harrison wal dat er en machtig groute vergåren an musik had dee Lennon un McCartney neet lyden mochten. Såmen med en heyl ende musikale vründen un verskes dee Harrison in de tyd med de Beatles måkt had, sol Harrison et as solo artyst noch slim wyd bringen. De 'Stille Beatle' mos neet underskat worden.      

=== Harrison up hümsülv ===
==== All Things Must Pass (1970) ====
In de lätste jåren med de Beatles had Harrison twey eksperimenteale albums uutbrocht, mär syn echte solokarriere kwam eyrst echt up gang nådat de band uut mekander kommen was. Syn eyrste stap was et opneamen van syn eygen album, wat uutendelik en dreedübbel album worden sol in 1970; All Things Must Pass. Dit album bevatte en heyle bült verskes dee er noch liggen had, upnommen med en koppel vernöämde musikanten sou as Ringo Starr, Eric Clapton, Billy Preston, Klaus Voormann un med produkty van Phil Spector.  
[[Bestaand:BANGLADESHconcert1971Lipack frame.jpg|duum|Harrison (in et wit) up et podium med syn vründen vöär et Koncert vöär Bangladesh in 1971]]
Et album wordet seen as Harrisons beste wark un bevat eyn van syn groutste hits 'My Sweet Lord'. De produkty wör typeard döär de sonömde 'Wall of Sound' van Phil Spector, wårby spesifyk gebrüük van echo en grandios gelüüd vöärtbrocht. All Things Must Pass behålde ses mål platinum un skoot Harrison direkst når et groute sukses. Spytelik genog kwam er med 'My Sweet Lord' ouk in en rechtsake torecht, ümreaden et verske sol to vöäl lyken up 'He's So Fine' van de Chiffons uut 1963. In 1967 verlour Harrison de sake; rechter sey Harrison had sunder et to weyten et leedke oavernommen.&lt;ref&gt;ATMP 50th. George Harrison. Rådpleagd up 17. augustus 2025. &lt;nowiki&gt;https://www.georgeharrison.com/atmp50tharchive/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; 

==== The Concert for Bangladesh (1971) ==== 

As resultåt van de Bangladeshkryg in 1971, onstond en hongersnoud in et land. Harrisons vründ Ravi Shankar gong dat slim an et hart un he vrög Harrison of er helpen kon. George was akkourd un begün de budel in order to bringen. Nå dree månden vöärbereyden wassen de benefytkoncerten en feyt; in augustus 1971 vond en koppel koncerten plåts in Madison Square Garden in [[Niej-York|New York]]. Harrisons vründskoppen kwammen ouk hyr wear stark to pas, med artysten as Eric Clapton, Leon Russell, Ringo Starr un [[Bob Dylan]] apmål up de lyste. 

De setlist bestond vöär en grout deyl uut verskes van 'All Things Must Pass,' mär ouk med en koppel Beatles nümmers, as ouk musik van de andere musikanten. Uutendelik sol et heyle arena uutverkoft worden. Et koncert wör opnoamen vöär en albüm un vöär en film. Nåst de upbrengst dee vord når [[UNICEF]] gong, hevt et koncert ouk noch et konflikt in Bangladesh bekendheyd geaven. Al med al was et eyn van de eyrste groute un succesvolle benefytkoncerten van syn sourt, med en gode invlood up leevdådigheydswark. Togelyks was et ouk en knap ståltje musik un produktywark wat Harrison med syn vründen upset had; en resultat wat er in de tokomst stuur to herhålen vinden sol. 

==== De reste van de söäventiger jåren ====
[[Bestaand:George Harrison - Dark Horse.png|duum|Harrison up syn landgood 'Friar Park' vöär en bilboard vöär syn albüm 'Dark Horse' in 1974]]
Nå de succesen van 1970 un 1971, sol Harrison noch beskeyden resultåten hålen in de restearende söäventiger jåren. Syn album 'Living in the Material World' uut 1973 had en stark spiritueyl karakter, düdelik to marken in de groutste hit 'Give Me Love (Give Me Peace on Earth)'. Wowal et album årdig ontvangen wür, wassen de kritici oaver dit wark wat meyr verdeyld as in et eyrdere wark. Disse lyn sol hüm in de volgende jåren stådig an wydersetten.&lt;ref&gt;How George Harrison’s 1973 Album ‘Living in the Material World’ Went From Reviled Dud To Sleeper Masterpiece. Rolling Stone. 31. mei 2023. https://www.rollingstone.com/music/music-features/george-harrison-living-in-amaterial-world-1234737644/&lt;/ref&gt;

Ründ syn veerde plåt 'Dark Horse' byvöärbild, sette George syn styl vöärt, med noch en mål stüts van syn musikantenvründen. Med en tour in de Vereynigde Ståten un de plåt sülv, probearde hee noch eys succes to vinden, mär med superye, drugsgebruuk, en drokke agenda un probleamen in syn hüwelyk&lt;ref&gt;George Harrison - Dark Horse (1974). After the End. 23. july 2021.https://aftertheendcom.wordpress.com/2021/07/23/george-harrison-dark-horse-1974/&lt;/ref&gt; kon er geyn mooi wark delsetten un kreyg er wear mengde recensys. Sou was syn gramnydigheyd noch stark to marken in et vyvde album 'Extra Texture (Read All About It), dat ouk neet al te best ontvangen wör. 

In 1976 kreyg er de budel al wear en beytje up stea met 'Thirty Three &amp; 1/3', dit mål under syn eygen 'Dark Horse Records' label. Twey verskes, 'This Song' un 'Crackerbox Palace', deyden et best in de hitlysten. Disse hadden en komiske insteak, med stüts van Eric Idle van Monty Python, wår Harrison en gode vründskop med vonden had. Dit sol noch düdeliker worden met de komedy 'Monty Python's Life of Brian' in 1979, dee neet måkt worden künd har as Harrison neet et leywendeyl van de produkty betåld had.  

1979 sol wo dan ouk en good jår weasen vöär Harrison. Hee trauwde vöär de tweyde mål, disse kear med [[Akteur|aktrice]] Olivia Trinidad Arias un kreag en söän, Dhani. Hee brocht ouk de plåt 'George Harrison' uut dee et årdig deyd. Hyrmed slöät er de wanorderlike jåren söäventig of.  

==== Jåren tachtig ====
Et leak dår dan up dat Harrison good an de tachtiger jåren begünnen sol, mär spytig genog sol et hüm noch stuur gån wat de musik angong. He was rund disse tyd en beytje flauw van de regels dee al strenger wörden in de musikindustry. Dårnåst wörd syn kameråd un vöärmålig medebeandlist John Lennon up 8 december 1980 vermourd. Wowal Harrison neet heyl styv kontakt mear med hüm had, had et toch en slim starke invlood up hüm.&lt;ref&gt;When George Harrison angrily discussed John Lennon’s murderer. Far Out Magazine, 13. augustus 2022. https://faroutmagazine.co.uk/george-harrison-discussed-john-lennons-murderer/&lt;/ref&gt; Syn eyrste album van et decennium, 'Somewhere in England' uut 1981, had ouk en verske ter eyre van Lennon 'All Those Years Ago'. Disse plåt was wyder neet echt nömenswårdig, deyls ümreaden de plåtenbåsen hadden de eyrste versy ofweasen med de reyden dat er to rüstig weasen sol. Nå vöäl veranderns in de vörm was et album uutbrocht, med en andere albumcover un wat verskes wår George syn frustratys in kwyt kon. Wyder hevt et album neet vöäl succes behåld&lt;ref&gt;All Those Years Ago: George Harrison Recorded ‘Somewhere In England’. U discover music. 1. juny 2022. https://www.udiscovermusic.com/behind-the-albums/george-harrison-somewhere-in-england/&lt;/ref&gt;

Et tweyde album van et decennium kon George ouk neet vöäl wyder helpen; 'Gone Troppo' uut 1982 wör neet te best ontvangen. Vöär de rest van tachtiger jåren sol Harrison hyr un dår en uptreaden, mär wyder geyn groute musikåle steppen neamen. Noch en mål dankens en musikåle kameråd sol Harrison de budel weyr heylundal ümsmyten as 1985 vöärby was. Rund 1986 wör George namelik vründen met Jeff Lynne van de vernöämde britske band 'Electric Light Orchestra'. Uutendelik was dit et begün van en ny musikål åventüür, wat begün med et succesvolle album 'Cloud Nine' uut 1987, produceard döär Lynne.&lt;ref&gt;Jeff Lynne on hanging out with George Harrison: “You can do whatever you like”. Far Out Magazine. 17. juny 2022. https://faroutmagazine.co.uk/jeff-lynne-hang-out-with-george-harrison/&lt;/ref&gt; Et album wör en kommercieel succes, deyls döär eyn van Harrisons groutste hits 'Got My Mind Set On You', en cover van en verske van James Ray.&lt;ref&gt;‘Cloud Nine’: George Harrison’s Triumphant Return To Pop. U discover music. 2. november 2024. https://www.udiscovermusic.com/behind-the-albums/george-harrison-cloud-nine/&lt;/ref&gt;

=== Låtere musikloup: Traveling Wilburys un lätste solowark ===
In 1988 sol Harrison de musik wyder anvatten med Jeff Lynne. Dit sol et jår weasen dat, med et tovögen van de vernöämde musikanten [[Roy Orbison]], Bob Dylan un [[Tom Petty]], de supergroup 'The Traveling Wilburys' vörmd worden sol. By de upnåmes van de single 'Cloud Nine' was Harrison en b-syde nöydig. De vyf musikanten warren vake tosåmen in de studio un Harrison docht hee kon med höär wal en skyr verske upneamen. Hee spöälde vöär höär 'Handle With Care' un vord was düdelik dat dit meyr was as en b-syde.&lt;ref&gt;The History of the Traveling Wilburys. The Traveling Wilburys. Rådpleagd up 18. september 2025. https://www.travelingwilburys.com/history&lt;/ref&gt; Vöär de band krygt elk bandlid en pseudonym; 'Lefty' (Orbison), 'Nelson' (Harrison), 'Otis' (Lynne), 'Charlie T.' (Petty) un 'Lucky' (Dylan).&lt;ref&gt;Traveling Wilburys. NPO Radio 2. Rådpleagd up 18. september 2025. https://www.nporadio2.nl/muziek/artiesten/aae19b66-2da0-4e98-94aa-3ace72059378/traveling-wilburys&lt;/ref&gt; De name van de band sülv sol kommen van en woord dat Harrison un Lynn bruukten by et mixen van musik; studioreyv wör 'wilburys' nöömd un 'traveling' was en suggesty van Orbison. Drümmer Jim Keltner - en sessymusikant dee en bült med Harrison warket had - måkte van vyf ses un uutendelik sollen de Wilburys twey albums uutbringen. Dit warren 'Traveling Wilburys Vol.1' un 'Traveling Wilburys Vol.3'. Nümmer 2 wör vord oaverslågen üm - in Harrisons woorden - 'dee sjompen in de war to bringen' (&quot;Let's confuse the buggers&quot;). Begroutelik hevt de band mär vöär en kört setje by mekander west; do Orbison in 1988 uut de tyd kwam, skeyden de Traveling Wilburys dår weyr med uut. Et tweyde album was vöär Orbison dan ouk posthüüm. 

In et volgende decenium sol Harrison ouk wear begünnen med touren. Dit was bysünder ümreaden syn verleaden ervåren med touren in 1974 was en dikke budel. Anpittjet döär Eric Clapton begün er en tour döär [[Japan]] wår er en bült eygen wark un ouk verskes van de Beatles spöälen sol. Hee spöälde sou 4 shows med üm un nåby 25 verskes en was do alwear sat. De tour wör upnommen un uutbrocht as en album 'Live in Japan.' Dit sol George syn lätste live tour weasen un sol allennig noch of un to uptreaden.&lt;ref&gt;The Story of George Harrison's Last Tour. Bryan Wawzenek. Ultimate Classic Rock. 1. december 2025. https://ultimateclassicrock.com/george-harrison-last-tour/&lt;/ref&gt;

Harrison sol de neagentiger jåren ofsluten med en körte reuny med de Beatles. Vöär et Beatles Anthology projekt wör old material van de Beatles vergård, mär leyk et de Harrison, McCartney un Starr ouk skyr üm 'nye' verskes up to neamen. Echt ny wassen dee verskes neet, ümreaden et was old demo-material van John Lennon, dee doudkommen was by en mourdanslag. De demos wassen old en stuur to verstån, mär Harrison un Jeff Lynne höär mixervåren by Cloud Nine kon good bruukt worden üm dår noch wat van to måken. Et resultat wassen de verskes 'Free as a Bird' un 'Real Love'; Harrison song un spöäl gitar up bydent. Dår bennen van dee tyd ouk noch bealdupnåmen måkt van de drey Beatles up George syn landgood Friar Park.&lt;ref&gt;Paul, George and Ringo - Ain't She Sweet (The Beatles). MaccaBeatles. Youtube. 4. january 2025. https://www.youtube.com/watch?v=ESv8e3Anjg8&lt;/ref&gt; Wowal et stuur wark was, had Harrison dår wal keat in. Sou sol er segd hebben dat er houpt dat 'se dit ouk med myn skytbudel an demos doon as ik doud bin, måk dår mär hits van' (&quot;I hope somebody does this to all my crap demos when I’m dead, make them into hit songs&quot;).&lt;ref&gt;Mystical One: George Harrison: After the Break-up of the Beatles. Eliot J. Huntley. 2006. Guernica Editions, 2004. ISBN: 1550711970, 9781550711974&lt;/ref&gt;

=== Lätste jåren un starven ===
[[Bestaand:George Harrison Vrindavan (cropped).jpg|duum|George Harrison in 1996 in Vrindavan in India]]
Nå et wark med de Beatles, sol George an et ende van de jåren neagentig wear såmenwarken med syn kamerad Ravi Shankar. Vöär syn album 'Chants of India' kwam Harrison ouk vöär de lätste mål up [[Televisy|TV]] in 1997.&lt;ref&gt;George Harrison 's Final Performance - July 24, 1997. Classic Rock Facts. Youtube. 12. meart 2025. https://www.youtube.com/watch?v=qcbSdfOaspo&lt;/ref&gt; In datsülvde jår vond er en buul in syn nek, wat [[Kaanker|strötkanker]] to weasen bleyk. Wat Harrison sülv angong was et van syn leavent lang smouken.&lt;ref&gt;George Harrison. The Oral Cancer Foundation. Rådpleagd up 25. september 2025. https://oralcancerfoundation.org/people/arts-entertainment/george-harrison/&lt;/ref&gt; Eyrst operåty un dårnå bestrålen in et sekenhuus leak to warken un et sag dår vöär hüm wear good uut. Vöäl beater wör et neet; in 1999 hevt er eyn by hüm inbrouken un wör George veertig mål stouken med en knyvt, wårby er ouk in de lungen stouken worden sol. In syn eygen dröyge humor sey Harrison hyrvan &quot;er was geyn inbreaker un er kwam al heylundal geyn audity doon vöär de Traveling Wilburys&quot; (He wasn’t a burglar and he certainly wasn’t auditioning for the Traveling Wilburys).&lt;ref&gt;George Harrison book revealed Beatles musician’s sarcastic response after being stabbed 40 times. The Independent. 1. december 2023. https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/george-harrison-death-cause-beatles-b2456658.html&lt;/ref&gt; 

Ouk hyr leyk et eaven good to gån, mär begroutelik genog kreag er in 2001 de diagnose longkanker. Disse sol - ondanks operearen - uutseyden når syn [[harsens]], un nå sörg in [[Niej-York|New York,]] dee neet båten mocht, kwam George Harrison uut de tyd up 29. november 2001. He hevt 58 jår old worden.&lt;ref&gt;George Harrison Cancer Battle: A Beatles Legend’s Struggle with Throat and Lung Cancer. OncoDaily. 5. meart 2025. https://oncodaily.com/stories/celebrities/george-harrison-cancer&lt;/ref&gt;

Nå syn starven kwam et album 'Brainwashed' noch uut in 2002. Döär wark med de Traveling Wilburys un syn låtere seekde kon er neet vöäl an et album warken. Do düdelik was dat et ende dår ankwam, hevt Harrison syn söän Dhani instruky geaven oaver wo of et album ofwarkt worden mos. Dit wör döär Dhani dån såmen med Jeff Lynne. Et twålvde un lätste album George Harrison sol good verkoupen un ouk noch en koppel prysen winnen.&lt;ref&gt;‘Brainwashed’: George Harrison’s Poignant Final Album. UDiscoverMusic. 18. november 2025. https://www.udiscovermusic.com/behind-the-albums/george-harrison-brainwashed/&lt;/ref&gt;

== Musikåle styl ==
Harrison was allereyrst en gitarist, wat ouk de reyden west hevt dat er by de Quarrymen spöälen mocht. Dårby kan syn gitaarstyl beskreaven worden as elegant, unkompliceard un med en stark melodisk gevööl. Groute invloden vöär George wassen Chet Atkins, Carl Perkins un Fats Domino, wat syn spel en Rhythm &amp; Blues, Rock 'n Roll un Country invlood gav.&lt;ref&gt;The Genius of George Harrison As Told By Abbey Road's Cameron Colbeck. Abbeyroad. 25. february 2021. https://www.abbeyroad.com/news/the-genius-of-george-harrison-as-told-by-abbey-roads-cameron-colbeck-2737&lt;/ref&gt; In de vrogere periode (1963-1964) was dit to marken in en wat rommelige, perkussive spöälstyl, vöäral markbår in verskes as de solos in 'I Saw Her Standing There' of de cover up 'Roll Over Beethoven'. Låter innovearde Harrison ouk noch döär gebrüük van de elektriske 12-snårige gitaar un et gebrüük van slidegitaar in de periode 1964-1967, to höyren up de solo in 'A Hard Day's Night' un 'Drive My Car' respektivelik.
[[Bestaand:George's red Les Paul, Lucy, given to him by Eric Clapton- 2013-07-13 20-56.jpg|duum|De roude Gibson Les Paul 'Lucy' dee Harrison van Eric Clapton kreygen hevt]]
Vöäral de slidegitaar sol er ontwikkelen to en typearende eigen styl, med syn, vöär düdelik in verskes as &quot;Give Me Love (Give Me Peace on Earth)&quot; un &quot;That Which I Have Lost&quot;. Syn solos wassen oaver et algeymeyn neet technisk stuur, mär melodisk stark med elegant brüük van bends un pentatoniske töänladders.&lt;ref&gt;The Unsung Genius Behind George Harrison's Slide Playing. Thalia Capos. 27. january 2023. https://www.thaliacapos.com/blogs/blog/the-unsung-genius-behind-george-harrisons-slide-playing?srsltid=AfmBOoo7oSH8EnvvtA4XegrzxfjxfnE0cHOpb28VIbi-v-V-GvZMNOKp&lt;/ref&gt; Vöäl brüükte gitaarmarken vöär Harrison wassen 'Gretsch', 'Rickenbacker', 'Gibson' un 'Fender'.&lt;ref&gt;Five of George Harrison's Most Iconic Beatles-Era Guitars. Guitarplayer.com. 7. july 2023. https://www.guitarplayer.com/gear/george-harrison-beatles-guitars&lt;/ref&gt; 

Harrison skreav anvankelik leavdesleedkes, mär gröyde döär to meyr persounlike un vake religiöäske themas. He hevt veyl verskillende musikstylen brüükt, sou as rock, soul, funk, jazz, mär ouk indiaske musik. Sou hevt er ouk en setje probeard sitar spöälen to learen. 

Syn sangstyl hevt hüm såmen med syn gitaarspel ontwikkeld; anvankelik terogholdend, mär al düdeliker markbår. Syn stem hevt altyd wat gekneapen klonken binnen - vermodelik - en tenor beryk. He hevt vake probleamen had met syn stem, vöäral döär en strötontsteaken dee up et album 'Dark Horse' düdelik markbår is. Wyder wörd syn sang ouk typeard döär en stark '[[Liverpool|Scouse]]' accent.

== Persounlik leavent ==
Harrison hevt twey mål trauwd west. In 1966 trauwde er med model Pattie Boyd, mär sollen üütendelik in 1974 uut mekander gån; Boyd sol dårnå oaverigens med Harrison's gode vründ Eric Clapton trauwen.&lt;ref&gt;55 jaar geleden: huwelijk van George Harrison en Pattie Boyd. Ronny de Schepper. 21. january 2021. Rådpleagd up 19. november 2025. https://ronnydeschepper.com/2021/01/21/vijftig-jaar-geleden-huwelijk-van-george-harrison-en-pattie-boyd/&lt;/ref&gt; Harrison trauwde in 1978 med Olivia Trinidad Arias, dee er in de musikindustry teagen et lyv lööp. Med höär sol er uutendelik old worden up syn landgood Friar Park. Med höär kreyg er ouk syn eynige söän; Dhani Harrison.&lt;ref&gt;An Intimate Look at George Harrison From the Woman Who Knew Him Best. AARP. 22. juny 2022. Rådpleagd up 19. november 2025. https://www.aarp.org/entertainment/books/olivia-george-harrison-book-of-poetry/&lt;/ref&gt; Wat vründskoppen angong, hööl Harrison styve banden med de andere Beatles, mär bauwde er ouk langdürige vründskoppen med mensken binnen en buten de musikweareld.

Harrison is katholyk opgröid, mär hevt låter to et Hinduisme bekeard. He sol to et ende van syn leavent aktyv blyven binnen disse religy. Wyder had er ouk interesse in sportwågens un racen.&lt;ref&gt;I, Me, Mine (The Extended Edition). George Harrison. 21. february 2017. Genesis Publications. ISBN 978-1-905662-40-1. 71&lt;/ref&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Bestaand:Dhani Harrison by SBeals 2010.jpg|Dhani Harrison (George Harrisons söän) in 2010.
Bestaand:OliviaHarrisonApr09.jpg|Harrisons vrauw, Olivia Harrison (geboaren Olivia Trinidad Arias), in 2009
Bestaand:Lodge at Friar Park - geograph.org.uk - 1588804.jpg|Friar Park, Harrisons landgood in Henley-On-Thames in 2009
&lt;/gallery&gt;

== Discografy ==

* Wonderwall Music (1968)
* Electronic Sound (1969)
* All Things Must Pass (1970)
* The Concert for Bangladesh 1971) - as 'George Harrison and Friends'
* Living in the Material World (1973)
* Dark Horse (1974)
* Extra Texture (Read All About It) (1975)
* Thirty Three &amp; 1/3 (1976)
* George Harrison (1979)
* Somewhere in England (1981)
* Gone Troppo (1982)
* Cloud Nine (1987)
* Live in Japan (1992)
* Brainwashed (2002) - posthüüm

{{Appendix}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Harrison, George}}
[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Artikel in de Nysassiske Skryvwyse]]
[[Kategorie:Muzikaant]]</text>
      <sha1>d8k2dbharwzqwn4m632ita3l4566q4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333341</id>
      <parentid>333185</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T00:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>23048</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>333341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29736" sha1="pkjzdtwxz4o76jrht4ts7tevrmgg0zl" xml:space="preserve">{{Infobox zanger
|naam=George Harrison
|ofbeelding=George Harrison 1974 colorized.jpg
|geboren=[[25 febrewaori|25. february]] [[1943]]
|sturven=[[29 november|29. november]] [[2001]]
|laand=[[Verienigd Keuninkriek|Vereynigd Köäningryk]]
|spraoke=[[Engels|engelsk]]
|genre=[[Rock]], pop, indyske klassyke musyk
|umschrieving=Harrison in 1974 (inklöärd)
}}

'''George Harrison''' ([[Liverpool]], [[Verienigd Keuninkriek|Vereynigd Köäningryk]], [[25 febrewaori|25. february]], [[1943]] – [[Los Angeles]], [[Verienigde Staoten van Amerika|Vereynigde Ståten]], [[29 november|29. november]] [[2001]]) was en engelsk musikant un gitarist, byname vernöämd um syn wark med de britske band [[The Beatles|De Beatles]], mär later ouk noch um syn solowark. Harrison wür wal vake de 'Quiet Beatle' (stille Beatle) nöömd. Vanof de late jåren sestig was Harrison ouk aktyv binnen et [[Hindoeïsme|Hinduisme]], wat düdelik leavde in syn teksten. Ouk het he sörgd vöär de [[India|indiske]] invlood in syn wark med de Beatles, wat er later allennig döärset het. As musikant, hevt Harrison en düdelik uutsproaken styl dee hüm typeert döär melodiske slidegitaar, med teksten dee meystyds spiritueel un autobiografisk bennen.

Nå en slim slågde musikloup med de Beatles, hevt Harrison noch jåren (med up- un delgang) good doonde west med syn musik un andere künst. Sou was syn [[Album (musik)|soloalbum]] 'All Things Must Pass' machtig geleavd, was er eyn van de grundlegger van de eyrste groute benefytkoncerten (&quot;The Concert for Bangladesh), was er en grout stütter van de film 'Life of Brian' van britske grappenmåkers [[Monty Python]], un het er noch succes had med de supergroup 'The Traveling Wilburys'.

Harrison's meyst vernöämde verskes bennen 'Here Comes the Sun,' 'Something' un 'While My Guitar Gently Weeps' med de Beatles,&lt;ref&gt;'The 20 Most-Streamed Beatles Songs'. Ultimate Classic Rock. Rådpleagd up 9. february 2025. https://ultimateclassicrock.com/most-streamed-beatles-songs/&lt;/ref&gt; un uut syn solowark 'My Sweet Lord' un 'Got My Mind Set On You'.&lt;ref&gt;Streaming Masters - George Harrison. ChartMasters. 10. november 2024. https://chartmasters.org/streaming-masters-george-harrison/&lt;/ref&gt; Hee het to et end van syn leavent (med hyr un dår en underbreaken) musik måked, vaak met stüts van en heyle bült andere vernöämde musikanten.

== Leavensloup ==
George kwam up de weareld in Liverpool an de Arnold Grove 12 up 25. february 1943. He is dår eyn van Harold Hargreaves Harrison un Louise Anne Harrison (böärn as French).&lt;ref&gt;Harold Hargreaves Harrison. Geneanet. Rådpleagd up 18. february 2025. https://gw.geneanet.org/tdowling?lang=en&amp;n=harrison&amp;p=harold+hargreaves&lt;/ref&gt; George was de jungste van drey; twey bröders un en süster. Syn pabbe rey en bus by de Liverpool Corporation un et volk leavde in en lütje huus wår et winters slim kold weasen kon. He gong når de basisskole Dovedale School nådat er når Speke vervåren was.&lt;ref&gt;George Harrison - That's The Way God Planned It. Preview. Beatles, Liverpool &amp; More Ltd. 10. january 2018. https://www.beatlesliverpoolandmore.com/beatles/george-harrison-school-days&lt;/ref&gt; Dårnå gong er når de 'grammer school' up et Liverpool Institute, wat in syn eygen woorden en flinke 'pyn in de hals' was. Hyr mos er towarken når et General Certificate of Education (GCE - Algemeyn Certifikat van Underwys). He het en pår mål sakt un et up et ende opgeaven.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;I, Me, Mine (The Extended Edition). George Harrison. 21. february 2017. Genesis Publications. ISBN 978-1-905662-40-1. 19-25&lt;/ref&gt;

=== Van Quarrymen to Beatles ===
[[Bestaand:Harrison's guitar (The Beatles Story).jpg|duum|Harrisons eyrste gitaar]]
Wår syn tyd up et Institute hüm stuur völ, was et ouk en belangryke vürmende tyd vöär George. De junge kearel had sünt syn kindheyd en groute hartstocht vöär musik. Elke dag mos er van Speke med de bus når skole un dit is wår er en junge [[Paul McCartney]] kennen leart. Se deylen en leavde vöär musik, wat höär vründskop bloien düt. George leart [[gitaar]] spöälen un med üren an övenen kan er dår wal wat van. Et verhål geyt dat George üütendelik in en nachtbus et verske 'Raunchy' vöär [[John Lennon]] spöälde, wat hüm (undanks syn laege leavtyd) en plak as gitaarspöäler in dyns band 'The Quarrymen' upleaveren deyd.&lt;ref&gt;When Paul met George. Kiaran McGovern. Medium.com. 15. february 2024. https://medium.com/the-beatles-faq/when-paul-met-george-38ce74cbcd7e&lt;/ref&gt;

Med de Quarrymen begünde vöär George et musikantenleavent van uptreaden up verskillende steaden. See spöälden up en koppel plakken in et Vereynigd Köäningryk, tourende in en bus un hadden ouk in Liverpool sülv årdig succes. In dee tyd sol de band noch en koppel naamsveranderens döärgån (Van the Quarrymen når the Silver Beetles un uutendelik The Beatles). De band was good vernöämd in legendariske Cavern Club in Liverpool, wår George as de jungste in de band up de achtergrond syn gitaarspel al verbeaterde.    

Eyn van de groutste stappen vöäruut sol dee når [[Hambörg]] weasen, wår de Beatles in de Kaiserkeller an de Reeperbahn höär musik un shows wyder uutbreyden. Harrison sol hyr, net as de andere jongs, to måken krygen med et ruuge uutgånsleavent. An dit åvontüür kwam abrupt en end do de minderjårige George Düütsland uutset worden sol; he höl hüm neet an de åvendklok vöär minderjårigen un do de polity hüm syn persounsbewys vrög, sag dat er to jung was un ouk geyn warkvergünnen had, wör er uut et land vordtrapt.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;The Beatles: De Biografie. Bob Spitz. Mei 2017. Nieuw Amsterdam. ISBN 978 90 468 2191 6. 262-264&lt;/ref&gt;

=== Van Beatles to solokarriere ===
Na noch en koppel tours in Hambürg, kreagen de Beatles üütendelik voot an de grond in Liverpool, heylundal do see wear in de legendariske Cavern Club spöälden. Hyr wörden see döär Brian Epstein ontdekt, dee de band üütendelik en treade houger tillen sol. Do drümmer Ringo Starr un producent George Martin dår ouk by kwammen un de Beatles met et Parlophone label begünnen up to neamen, lag et pad når succes lös. George un Ringo vervården med mekander når Whaddon House.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; In disse tyd löäp er ouk syn latere vrouw Pattie Boyd teagen et lyf. Harrisons rol was an et begün beparkt; hee song anvankelik allennig covers of verskes van Lennon un McCartney. Syn eyrste eygen verske 'Don't Bother Me' kwam in 1963 up et album 'With the Beatles.'     
[[Bestaand:Musicians Ravi Shankar and George Harrison in Los Angeles, Calif., 1967.jpg|links|duum|Harrison (links) med Ravi Shankar (rechts) in Los Angeles, 1967]]
Harrisons groutste invlood sol rund 1965 kommen, do hee de band anpittjede når Rishikesh in [[India]] to gån, nå dat de jongs al mear kapot gungen an de drokte van Beatlemania. In Rishikesh wol er learen under de Maharishi Mahesh Yogi. In dee tyd wör George vründen med Ravi Shankar, dee hüm et spöälen van de sitar bybrocht. Harrison brocht hyrmed indiske invlood in de musik van de Beatles. Byvöärbild musikål döär et gebrüük van de sitar in höär musik ('Norwegian Wood,' 'Love You To'), mär ouk in tekst un geyst ('Within You Within You,' 'The Inner Light'). Dit had twey gevolgen; Harrison sol musikål al mear gröien, un he sol al deeper in et Hinduisme duuken. Dat lätste sol, med stüts van syn vründ Ravi Shankar, vöär de rest van syn bestån en spil in syn leavent blyven.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;    

Byname in de lätste studiojåren van de Beatles sol Harrison slim gröien in syn künde. Et was George dee de Moog synthesiser by de band introducearde un dår med begün to experimentearen. Hee ontwikkelde ouk syn stem as sologitarist in et Beatlesrepertoire, byname döär et gebruuk van de twålvsnaargitaar un slidegitaar. Ouk sol er al starker worden as skryver sünt 1965, med klassyke verskes as 'Taxman,' 'While My Guitar Gently Weeps,' 'Here Comes the Sun' un 'Something'. Dat leste verske sol alderdeags döär [[Frank Sinatra]] as 'et beste leyvdesleed van de lätste vyftig jår' umskreaven worden.&lt;ref&gt;'The Genius of George Harrison As Told By Abbey Road's Cameron Colbeck'. Abbey Road. 25. february 2021. https://www.abbeyroad.com/news/the-genius-of-george-harrison-as-told-by-abbey-roads-cameron-colbeck-2737&lt;/ref&gt;

In dee lätste jåren was dår vaak rebüly tüsken de Beatles. Ouk vöär George was dit slim stuur, düdelik sichtbår in syn eybel med McCartney. By et skryven van en verske kon Harrison de krityk van McCartney oaver syn gitaarspel neet mear uutstån un barstte er uut van 'et kin my niks verskealen, ik spöäl wat of du wilst dat ik spöäl of ik spöäl heylundal neet, wat et mär is dat dy blyde måkt sal ik doon'.&lt;ref&gt;&quot;George Harrison Tells Paul McCartney He'll Play Whatever Paul Wants. Or Not Play At All. The Beatles&quot;. Beatles Get Back Sessions. 28. february 2023. Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=JvovXpu4j8w&lt;/ref&gt; Hee sol al meyr vergreld råken dat syn verskes neet up de albums kwammen, of döär de andere bandleaden neet earns nommen wörden. Harrison markte dat de band professioneler was as dår gasten medwarkten in de studio. Sou sol er gitarist [[Eric Clapton]] un tuutsenist Billy Preston noch by de musik van de Beatles betrekken. Clapton spöäl de solo up 'While My Guitar Gently Weeps' un Preston spöäl tuutsen up de albums 'Let It Be' un 'Abbey Road'.&lt;ref&gt;George Harrison schakelt Eric Clapton in voor The Beatles' While My Guitar Gently Weeps. NPO Radio 2. 25. february 2024.https://www.nporadio2.nl/nieuws/top2000/21984d5e-fd43-4c11-899f-01d102d2156c/george-harrison-schakelt-eric-clapton-the-beatles-while-my-guitar-gently-weeps&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Why Billy Preston was the secret hero of ‘Let It Be’. NME. 8. mei 2024. https://www.nme.com/features/film-features/billy-preston-let-it-be-album-documentary-3754065&lt;/ref&gt; 

Uutendelik was de atmosfear in de band to mal un sollen de Beatles in 1970 officiel uut mekander gån. Dit beteykende vöär Harrison wal dat er en machtig groute vergåren an musik had dee Lennon un McCartney neet lyden mochten. Såmen med en heyl ende musikale vründen un verskes dee Harrison in de tyd med de Beatles måkt had, sol Harrison et as solo artyst noch slim wyd bringen. De 'Stille Beatle' mos neet underskat worden.      

=== Harrison up hümsülv ===
==== All Things Must Pass (1970) ====
In de lätste jåren med de Beatles had Harrison twey eksperimenteale albums uutbrocht, mär syn echte solokarriere kwam eyrst echt up gang nådat de band uut mekander kommen was. Syn eyrste stap was et opneamen van syn eygen album, wat uutendelik en dreedübbel album worden sol in 1970; All Things Must Pass. Dit album bevatte en heyle bült verskes dee er noch liggen had, upnommen med en koppel vernöämde musikanten sou as Ringo Starr, Eric Clapton, Billy Preston, Klaus Voormann un med produkty van Phil Spector.  
[[Bestaand:BANGLADESHconcert1971Lipack frame.jpg|duum|Harrison (in et wit) up et podium med syn vründen vöär et Koncert vöär Bangladesh in 1971]]
Et album wordet seen as Harrisons beste wark un bevat eyn van syn groutste hits 'My Sweet Lord'. De produkty wör typeard döär de sonömde 'Wall of Sound' van Phil Spector, wårby spesifyk gebrüük van echo en grandios gelüüd vöärtbrocht. All Things Must Pass behålde ses mål platinum un skoot Harrison direkst når et groute sukses. Spytelik genog kwam er med 'My Sweet Lord' ouk in en rechtsake torecht, ümreaden et verske sol to vöäl lyken up 'He's So Fine' van de Chiffons uut 1963. In 1967 verlour Harrison de sake; rechter sey Harrison had sunder et to weyten et leedke oavernommen.&lt;ref&gt;ATMP 50th. George Harrison. Rådpleagd up 17. augustus 2025. &lt;nowiki&gt;https://www.georgeharrison.com/atmp50tharchive/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; 

==== The Concert for Bangladesh (1971) ==== 

As resultåt van de Bangladeshkryg in 1971, onstond en hongersnoud in et land. Harrisons vründ Ravi Shankar gong dat slim an et hart un he vrög Harrison of er helpen kon. George was akkourd un begün de budel in order to bringen. Nå dree månden vöärbereyden wassen de benefytkoncerten en feyt; in augustus 1971 vond en koppel koncerten plåts in Madison Square Garden in [[Niej-York|New York]]. Harrisons vründskoppen kwammen ouk hyr wear stark to pas, med artysten as Eric Clapton, Leon Russell, Ringo Starr un [[Bob Dylan]] apmål up de lyste. 

De setlist bestond vöär en grout deyl uut verskes van 'All Things Must Pass,' mär ouk med en koppel Beatles nümmers, as ouk musik van de andere musikanten. Uutendelik sol et heyle arena uutverkoft worden. Et koncert wör opnoamen vöär en albüm un vöär en film. Nåst de upbrengst dee vord når [[UNICEF]] gong, hevt et koncert ouk noch et konflikt in Bangladesh bekendheyd geaven. Al med al was et eyn van de eyrste groute un succesvolle benefytkoncerten van syn sourt, med en gode invlood up leevdådigheydswark. Togelyks was et ouk en knap ståltje musik un produktywark wat Harrison med syn vründen upset had; en resultat wat er in de tokomst stuur to herhålen vinden sol. 

==== De reste van de söäventiger jåren ====
[[Bestaand:George Harrison - Dark Horse.png|duum|Harrison up syn landgood 'Friar Park' vöär en bilboard vöär syn albüm 'Dark Horse' in 1974]]
Nå de succesen van 1970 un 1971, sol Harrison noch beskeyden resultåten hålen in de restearende söäventiger jåren. Syn album 'Living in the Material World' uut 1973 had en stark spiritueyl karakter, düdelik to marken in de groutste hit 'Give Me Love (Give Me Peace on Earth)'. Wowal et album årdig ontvangen wür, wassen de kritici oaver dit wark wat meyr verdeyld as in et eyrdere wark. Disse lyn sol hüm in de volgende jåren stådig an wydersetten.&lt;ref&gt;How George Harrison’s 1973 Album ‘Living in the Material World’ Went From Reviled Dud To Sleeper Masterpiece. Rolling Stone. 31. mei 2023. https://www.rollingstone.com/music/music-features/george-harrison-living-in-amaterial-world-1234737644/&lt;/ref&gt;

Ründ syn veerde plåt 'Dark Horse' byvöärbild, sette George syn styl vöärt, med noch en mål stüts van syn musikantenvründen. Med en tour in de Vereynigde Ståten un de plåt sülv, probearde hee noch eys succes to vinden, mär med superye, drugsgebruuk, en drokke agenda un probleamen in syn hüwelyk&lt;ref&gt;George Harrison - Dark Horse (1974). After the End. 23. july 2021.https://aftertheendcom.wordpress.com/2021/07/23/george-harrison-dark-horse-1974/&lt;/ref&gt; kon er geyn mooi wark delsetten un kreyg er wear mengde recensys. Sou was syn gramnydigheyd noch stark to marken in et vyvde album 'Extra Texture (Read All About It), dat ouk neet al te best ontvangen wör. 

In 1976 kreyg er de budel al wear en beytje up stea met 'Thirty Three &amp; 1/3', dit mål under syn eygen 'Dark Horse Records' label. Twey verskes, 'This Song' un 'Crackerbox Palace', deyden et best in de hitlysten. Disse hadden en komiske insteak, med stüts van Eric Idle van Monty Python, wår Harrison en gode vründskop med vonden had. Dit sol noch düdeliker worden met de komedy 'Monty Python's Life of Brian' in 1979, dee neet måkt worden künd har as Harrison neet et leywendeyl van de produkty betåld had.  

1979 sol wo dan ouk en good jår weasen vöär Harrison. Hee trauwde vöär de tweyde mål, disse kear med [[Akteur|aktrice]] Olivia Trinidad Arias un kreag en söän, Dhani. Hee brocht ouk de plåt 'George Harrison' uut dee et årdig deyd. Hyrmed slöät er de wanorderlike jåren söäventig of.  

==== Jåren tachtig ====
Et leak dår dan up dat Harrison good an de tachtiger jåren begünnen sol, mär spytig genog sol et hüm noch stuur gån wat de musik angong. He was rund disse tyd en beytje flauw van de regels dee al strenger wörden in de musikindustry. Dårnåst wörd syn kameråd un vöärmålig medebeandlist John Lennon up 8 december 1980 vermourd. Wowal Harrison neet heyl styv kontakt mear med hüm had, had et toch en slim starke invlood up hüm.&lt;ref&gt;When George Harrison angrily discussed John Lennon’s murderer. Far Out Magazine, 13. augustus 2022. https://faroutmagazine.co.uk/george-harrison-discussed-john-lennons-murderer/&lt;/ref&gt; Syn eyrste album van et decennium, 'Somewhere in England' uut 1981, had ouk en verske ter eyre van Lennon 'All Those Years Ago'. Disse plåt was wyder neet echt nömenswårdig, deyls ümreaden de plåtenbåsen hadden de eyrste versy ofweasen med de reyden dat er to rüstig weasen sol. Nå vöäl veranderns in de vörm was et album uutbrocht, med en andere albumcover un wat verskes wår George syn frustratys in kwyt kon. Wyder hevt et album neet vöäl succes behåld&lt;ref&gt;All Those Years Ago: George Harrison Recorded ‘Somewhere In England’. U discover music. 1. juny 2022. https://www.udiscovermusic.com/behind-the-albums/george-harrison-somewhere-in-england/&lt;/ref&gt;

Et tweyde album van et decennium kon George ouk neet vöäl wyder helpen; 'Gone Troppo' uut 1982 wör neet te best ontvangen. Vöär de rest van tachtiger jåren sol Harrison hyr un dår en uptreaden, mär wyder geyn groute musikåle steppen neamen. Noch en mål dankens en musikåle kameråd sol Harrison de budel weyr heylundal ümsmyten as 1985 vöärby was. Rund 1986 wör George namelik vründen met Jeff Lynne van de vernöämde britske band 'Electric Light Orchestra'. Uutendelik was dit et begün van en ny musikål åventüür, wat begün med et succesvolle album 'Cloud Nine' uut 1987, produceard döär Lynne.&lt;ref&gt;Jeff Lynne on hanging out with George Harrison: “You can do whatever you like”. Far Out Magazine. 17. juny 2022. https://faroutmagazine.co.uk/jeff-lynne-hang-out-with-george-harrison/&lt;/ref&gt; Et album wör en kommercieel succes, deyls döär eyn van Harrisons groutste hits 'Got My Mind Set On You', en cover van en verske van James Ray.&lt;ref&gt;‘Cloud Nine’: George Harrison’s Triumphant Return To Pop. U discover music. 2. november 2024. https://www.udiscovermusic.com/behind-the-albums/george-harrison-cloud-nine/&lt;/ref&gt;

=== Låtere musikloup: Traveling Wilburys un lätste solowark ===
In 1988 sol Harrison de musik wyder anvatten med Jeff Lynne. Dit sol et jår weasen dat, med et tovögen van de vernöämde musikanten [[Roy Orbison]], Bob Dylan un [[Tom Petty]], de supergroup 'The Traveling Wilburys' vörmd worden sol. By de upnåmes van de single 'Cloud Nine' was Harrison en b-syde nöydig. De vyf musikanten warren vake tosåmen in de studio un Harrison docht hee kon med höär wal en skyr verske upneamen. Hee spöälde vöär höär 'Handle With Care' un vord was düdelik dat dit meyr was as en b-syde.&lt;ref&gt;The History of the Traveling Wilburys. The Traveling Wilburys. Rådpleagd up 18. september 2025. https://web.archive.org/web/20250912193518/https://www.travelingwilburys.com/history&lt;/ref&gt; Vöär de band krygt elk bandlid en pseudonym; 'Lefty' (Orbison), 'Nelson' (Harrison), 'Otis' (Lynne), 'Charlie T.' (Petty) un 'Lucky' (Dylan).&lt;ref&gt;Traveling Wilburys. NPO Radio 2. Rådpleagd up 18. september 2025. https://www.nporadio2.nl/muziek/artiesten/aae19b66-2da0-4e98-94aa-3ace72059378/traveling-wilburys&lt;/ref&gt; De name van de band sülv sol kommen van en woord dat Harrison un Lynn bruukten by et mixen van musik; studioreyv wör 'wilburys' nöömd un 'traveling' was en suggesty van Orbison. Drümmer Jim Keltner - en sessymusikant dee en bült med Harrison warket had - måkte van vyf ses un uutendelik sollen de Wilburys twey albums uutbringen. Dit warren 'Traveling Wilburys Vol.1' un 'Traveling Wilburys Vol.3'. Nümmer 2 wör vord oaverslågen üm - in Harrisons woorden - 'dee sjompen in de war to bringen' (&quot;Let's confuse the buggers&quot;). Begroutelik hevt de band mär vöär en kört setje by mekander west; do Orbison in 1988 uut de tyd kwam, skeyden de Traveling Wilburys dår weyr med uut. Et tweyde album was vöär Orbison dan ouk posthüüm. 

In et volgende decenium sol Harrison ouk wear begünnen med touren. Dit was bysünder ümreaden syn verleaden ervåren med touren in 1974 was en dikke budel. Anpittjet döär Eric Clapton begün er en tour döär [[Japan]] wår er en bült eygen wark un ouk verskes van de Beatles spöälen sol. Hee spöälde sou 4 shows med üm un nåby 25 verskes en was do alwear sat. De tour wör upnommen un uutbrocht as en album 'Live in Japan.' Dit sol George syn lätste live tour weasen un sol allennig noch of un to uptreaden.&lt;ref&gt;The Story of George Harrison's Last Tour. Bryan Wawzenek. Ultimate Classic Rock. 1. december 2025. https://ultimateclassicrock.com/george-harrison-last-tour/&lt;/ref&gt;

Harrison sol de neagentiger jåren ofsluten med en körte reuny med de Beatles. Vöär et Beatles Anthology projekt wör old material van de Beatles vergård, mär leyk et de Harrison, McCartney un Starr ouk skyr üm 'nye' verskes up to neamen. Echt ny wassen dee verskes neet, ümreaden et was old demo-material van John Lennon, dee doudkommen was by en mourdanslag. De demos wassen old en stuur to verstån, mär Harrison un Jeff Lynne höär mixervåren by Cloud Nine kon good bruukt worden üm dår noch wat van to måken. Et resultat wassen de verskes 'Free as a Bird' un 'Real Love'; Harrison song un spöäl gitar up bydent. Dår bennen van dee tyd ouk noch bealdupnåmen måkt van de drey Beatles up George syn landgood Friar Park.&lt;ref&gt;Paul, George and Ringo - Ain't She Sweet (The Beatles). MaccaBeatles. Youtube. 4. january 2025. https://www.youtube.com/watch?v=ESv8e3Anjg8&lt;/ref&gt; Wowal et stuur wark was, had Harrison dår wal keat in. Sou sol er segd hebben dat er houpt dat 'se dit ouk med myn skytbudel an demos doon as ik doud bin, måk dår mär hits van' (&quot;I hope somebody does this to all my crap demos when I’m dead, make them into hit songs&quot;).&lt;ref&gt;Mystical One: George Harrison: After the Break-up of the Beatles. Eliot J. Huntley. 2006. Guernica Editions, 2004. ISBN: 1550711970, 9781550711974&lt;/ref&gt;

=== Lätste jåren un starven ===
[[Bestaand:George Harrison Vrindavan (cropped).jpg|duum|George Harrison in 1996 in Vrindavan in India]]
Nå et wark med de Beatles, sol George an et ende van de jåren neagentig wear såmenwarken med syn kamerad Ravi Shankar. Vöär syn album 'Chants of India' kwam Harrison ouk vöär de lätste mål up [[Televisy|TV]] in 1997.&lt;ref&gt;George Harrison 's Final Performance - July 24, 1997. Classic Rock Facts. Youtube. 12. meart 2025. https://www.youtube.com/watch?v=qcbSdfOaspo&lt;/ref&gt; In datsülvde jår vond er en buul in syn nek, wat [[Kaanker|strötkanker]] to weasen bleyk. Wat Harrison sülv angong was et van syn leavent lang smouken.&lt;ref&gt;George Harrison. The Oral Cancer Foundation. Rådpleagd up 25. september 2025. https://oralcancerfoundation.org/people/arts-entertainment/george-harrison/&lt;/ref&gt; Eyrst operåty un dårnå bestrålen in et sekenhuus leak to warken un et sag dår vöär hüm wear good uut. Vöäl beater wör et neet; in 1999 hevt er eyn by hüm inbrouken un wör George veertig mål stouken med en knyvt, wårby er ouk in de lungen stouken worden sol. In syn eygen dröyge humor sey Harrison hyrvan &quot;er was geyn inbreaker un er kwam al heylundal geyn audity doon vöär de Traveling Wilburys&quot; (He wasn’t a burglar and he certainly wasn’t auditioning for the Traveling Wilburys).&lt;ref&gt;George Harrison book revealed Beatles musician’s sarcastic response after being stabbed 40 times. The Independent. 1. december 2023. https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/george-harrison-death-cause-beatles-b2456658.html&lt;/ref&gt; 

Ouk hyr leyk et eaven good to gån, mär begroutelik genog kreag er in 2001 de diagnose longkanker. Disse sol - ondanks operearen - uutseyden når syn [[harsens]], un nå sörg in [[Niej-York|New York,]] dee neet båten mocht, kwam George Harrison uut de tyd up 29. november 2001. He hevt 58 jår old worden.&lt;ref&gt;George Harrison Cancer Battle: A Beatles Legend’s Struggle with Throat and Lung Cancer. OncoDaily. 5. meart 2025. https://oncodaily.com/stories/celebrities/george-harrison-cancer&lt;/ref&gt;

Nå syn starven kwam et album 'Brainwashed' noch uut in 2002. Döär wark med de Traveling Wilburys un syn låtere seekde kon er neet vöäl an et album warken. Do düdelik was dat et ende dår ankwam, hevt Harrison syn söän Dhani instruky geaven oaver wo of et album ofwarkt worden mos. Dit wör döär Dhani dån såmen med Jeff Lynne. Et twålvde un lätste album George Harrison sol good verkoupen un ouk noch en koppel prysen winnen.&lt;ref&gt;‘Brainwashed’: George Harrison’s Poignant Final Album. UDiscoverMusic. 18. november 2025. https://www.udiscovermusic.com/behind-the-albums/george-harrison-brainwashed/&lt;/ref&gt;

== Musikåle styl ==
Harrison was allereyrst en gitarist, wat ouk de reyden west hevt dat er by de Quarrymen spöälen mocht. Dårby kan syn gitaarstyl beskreaven worden as elegant, unkompliceard un med en stark melodisk gevööl. Groute invloden vöär George wassen Chet Atkins, Carl Perkins un Fats Domino, wat syn spel en Rhythm &amp; Blues, Rock 'n Roll un Country invlood gav.&lt;ref&gt;The Genius of George Harrison As Told By Abbey Road's Cameron Colbeck. Abbeyroad. 25. february 2021. https://www.abbeyroad.com/news/the-genius-of-george-harrison-as-told-by-abbey-roads-cameron-colbeck-2737&lt;/ref&gt; In de vrogere periode (1963-1964) was dit to marken in en wat rommelige, perkussive spöälstyl, vöäral markbår in verskes as de solos in 'I Saw Her Standing There' of de cover up 'Roll Over Beethoven'. Låter innovearde Harrison ouk noch döär gebrüük van de elektriske 12-snårige gitaar un et gebrüük van slidegitaar in de periode 1964-1967, to höyren up de solo in 'A Hard Day's Night' un 'Drive My Car' respektivelik.
[[Bestaand:George's red Les Paul, Lucy, given to him by Eric Clapton- 2013-07-13 20-56.jpg|duum|De roude Gibson Les Paul 'Lucy' dee Harrison van Eric Clapton kreygen hevt]]
Vöäral de slidegitaar sol er ontwikkelen to en typearende eigen styl, med syn, vöär düdelik in verskes as &quot;Give Me Love (Give Me Peace on Earth)&quot; un &quot;That Which I Have Lost&quot;. Syn solos wassen oaver et algeymeyn neet technisk stuur, mär melodisk stark med elegant brüük van bends un pentatoniske töänladders.&lt;ref&gt;The Unsung Genius Behind George Harrison's Slide Playing. Thalia Capos. 27. january 2023. https://www.thaliacapos.com/blogs/blog/the-unsung-genius-behind-george-harrisons-slide-playing?srsltid=AfmBOoo7oSH8EnvvtA4XegrzxfjxfnE0cHOpb28VIbi-v-V-GvZMNOKp&lt;/ref&gt; Vöäl brüükte gitaarmarken vöär Harrison wassen 'Gretsch', 'Rickenbacker', 'Gibson' un 'Fender'.&lt;ref&gt;Five of George Harrison's Most Iconic Beatles-Era Guitars. Guitarplayer.com. 7. july 2023. https://www.guitarplayer.com/gear/george-harrison-beatles-guitars&lt;/ref&gt; 

Harrison skreav anvankelik leavdesleedkes, mär gröyde döär to meyr persounlike un vake religiöäske themas. He hevt veyl verskillende musikstylen brüükt, sou as rock, soul, funk, jazz, mär ouk indiaske musik. Sou hevt er ouk en setje probeard sitar spöälen to learen. 

Syn sangstyl hevt hüm såmen med syn gitaarspel ontwikkeld; anvankelik terogholdend, mär al düdeliker markbår. Syn stem hevt altyd wat gekneapen klonken binnen - vermodelik - en tenor beryk. He hevt vake probleamen had met syn stem, vöäral döär en strötontsteaken dee up et album 'Dark Horse' düdelik markbår is. Wyder wörd syn sang ouk typeard döär en stark '[[Liverpool|Scouse]]' accent.

== Persounlik leavent ==
Harrison hevt twey mål trauwd west. In 1966 trauwde er med model Pattie Boyd, mär sollen üütendelik in 1974 uut mekander gån; Boyd sol dårnå oaverigens med Harrison's gode vründ Eric Clapton trauwen.&lt;ref&gt;55 jaar geleden: huwelijk van George Harrison en Pattie Boyd. Ronny de Schepper. 21. january 2021. Rådpleagd up 19. november 2025. https://ronnydeschepper.com/2021/01/21/vijftig-jaar-geleden-huwelijk-van-george-harrison-en-pattie-boyd/&lt;/ref&gt; Harrison trauwde in 1978 med Olivia Trinidad Arias, dee er in de musikindustry teagen et lyv lööp. Med höär sol er uutendelik old worden up syn landgood Friar Park. Med höär kreyg er ouk syn eynige söän; Dhani Harrison.&lt;ref&gt;An Intimate Look at George Harrison From the Woman Who Knew Him Best. AARP. 22. juny 2022. Rådpleagd up 19. november 2025. https://www.aarp.org/entertainment/books/olivia-george-harrison-book-of-poetry/&lt;/ref&gt; Wat vründskoppen angong, hööl Harrison styve banden med de andere Beatles, mär bauwde er ouk langdürige vründskoppen med mensken binnen en buten de musikweareld.

Harrison is katholyk opgröid, mär hevt låter to et Hinduisme bekeard. He sol to et ende van syn leavent aktyv blyven binnen disse religy. Wyder had er ouk interesse in sportwågens un racen.&lt;ref&gt;I, Me, Mine (The Extended Edition). George Harrison. 21. february 2017. Genesis Publications. ISBN 978-1-905662-40-1. 71&lt;/ref&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Bestaand:Dhani Harrison by SBeals 2010.jpg|Dhani Harrison (George Harrisons söän) in 2010.
Bestaand:OliviaHarrisonApr09.jpg|Harrisons vrauw, Olivia Harrison (geboaren Olivia Trinidad Arias), in 2009
Bestaand:Lodge at Friar Park - geograph.org.uk - 1588804.jpg|Friar Park, Harrisons landgood in Henley-On-Thames in 2009
&lt;/gallery&gt;

== Discografy ==

* Wonderwall Music (1968)
* Electronic Sound (1969)
* All Things Must Pass (1970)
* The Concert for Bangladesh 1971) - as 'George Harrison and Friends'
* Living in the Material World (1973)
* Dark Horse (1974)
* Extra Texture (Read All About It) (1975)
* Thirty Three &amp; 1/3 (1976)
* George Harrison (1979)
* Somewhere in England (1981)
* Gone Troppo (1982)
* Cloud Nine (1987)
* Live in Japan (1992)
* Brainwashed (2002) - posthüüm

{{Appendix}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Harrison, George}}
[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Artikel in de Nysassiske Skryvwyse]]
[[Kategorie:Muzikaant]]</text>
      <sha1>pkjzdtwxz4o76jrht4ts7tevrmgg0zl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskriminatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35399</id>
    <revision>
      <id>333176</id>
      <parentid>331193</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="sxi4ybkyg5fu9575iosacdte1jqs1ip" xml:space="preserve">'''Diskriminatie''' wil letterlik zeggen 'onderskeid maken'. Breder ezegd is et enen groep benoadelen of achterstellen (diskrimineren) tegenoawer anderen.

In Nederland is diskriminatie verböaden op grond van artikel 1 van de [[Nederlandse grondwet]]:&lt;blockquote&gt;''Alleman wat in Nederland is, wördt in lieke gevallen liek behandeld. Leu achterstellen um wat ze geleuft, wo as ze in et leaven stoat, woaras ze op stemt, wat veur ras ze biej heurt, wat veur geslacht ze zint, wat veur ne beparking ze hebt, woar ze op valt of op wat vuur grond ook, dat doo'w neet.''&lt;/blockquote&gt;Dat et in de grondwet steet wil nog neet zeggen at alleman der zik an höldt. Nederland steet wearldwied bekend as slim tolerant noar groepen dee as ofwiekt van de deursnee, mer der wördt de leste joaren verdan vaker melding doan van diskriminatie en [[racisme]], veural tegen [[Jeuden|jödden]], [[Islam|moslims]], [[Homoseksualiteit|homo's]] en [[Transgender|umbouwden]].&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2517911-discriminatiecijfers-stemmen-niet-vrolijk-samenleving-moet-zich-zorgen-maken nos.nl. 'discriminatiecijfers stemmen niet vrolijk: 'samenleving moet zich zorgen maken&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Bekekken op 18 april 2025.]&lt;/ref&gt; Ook is et nen vörm van diskriminatie te neumen dat minderheidssproaken as [[Nedersaksisch]] en [[Limbörgs|Limburgs]] eweard wordt oet et openboare leaven.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:Sociologie]]</text>
      <sha1>sxi4ybkyg5fu9575iosacdte1jqs1ip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Willem Wilterdink</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35413</id>
    <revision>
      <id>333285</id>
      <parentid>331414</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1485" sha1="s3fj3dto90xw2lsvkqvaxnlc35leww7" xml:space="preserve">{{Dialekt|act}} 
[[File:Muurschildering Hulzer Willem 20250627 (cropped).jpg|thumb|Hulzer Willem op nen muurschildering in Wenters]]
[[File:Willem Wilterdink borstbeeld 06 (cropped).jpg|thumb|Buste van Willem Wilterdink in Wenters]]
'''Willem Wilterdink''' ([[Kotten]], 19 meert 1926 - [[Wenters]], 28 oktober 2011&lt;ref&gt;[https://www.oudwinterswijk.nl/historici/ oudwinterswijk.nl]&lt;/ref&gt;), better bekand as '''Hulzer Willem''', was nen [[Achterhook]]sen schriever, dichter en pröatjesmaker.

Hee worden gebaoren in Kotten, en leerden doar van zien vader et vak van [[boer|varkensboer]]. In zien vri'jen tied maakten hee geerne [[meziek]], en schreef hee [[gedichten]] en verhaalkes. De meeste van ziene verhalen gungen euver et wonnen an de grenze en euver vrogger.  

Wilterdink hef meerdere toneelstukken eschrevvene, onder anderen veur de Kottense toneelvereniging Toep (T.O.E.P.). Zelf hef he ok völle op 't toneel estoane. Hee had ook een wekkelijks radioprogramma bi'j [[RTV Slingeland|Omroep Slingeland]]. In 1985 en in 1998 opnieuw, brachten hee twee beukskes uut, met verskes ovver de streek.&lt;ref&gt;[https://www.dialectkring.nl/schrievers/p-z/derk-willem-wilterdink/ dialectkring Achterhook en Liemers]&lt;/ref&gt;  

Zien lied 'Bi'j uns an de Grenze' word deur de Kottense muziekverennige in Kotten en Wenters noch altied espöld bi'j et Wenterswiecks en Kottense feest.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Wilterdink, Willem}}
[[Kategorie:Schriever in 't Achterhooks]]</text>
      <sha1>s3fj3dto90xw2lsvkqvaxnlc35leww7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Waadloupen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35435</id>
    <revision>
      <id>333282</id>
      <parentid>331634</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4692" sha1="2jufz6edl1var9ktjw3925413orrcyf" xml:space="preserve">[[Bestaand:Wadlopen bij Pieterburen 02a.jpg|duum|Group van waadleuper bie Pieterburen, Nederlaand.]]
[[Bestaand:Wadden Sea Wilhelmshaven.jpg|duum|Waadleuper in de Waddenzee bie Wilhelmshaven, Duutslaand.]]
'''Waadloupen''' (Dains: Vadehavsvandring, Nederlaans: wadlopen, West[[Westlaauwers Frais|-Fraise]] dialekten: Waadrinnen en Duuts: Wattwandern) is ain [[dieverdoatsie]] in Nederlaand. De maisten van de Nederlanders wandelen op et wad of langs t wotter; dit kan zowaal over land as deur zai te doun wezen. In Noordwestduutslaand wördt ook nog wat waadlopen deur wegen dij nait meer deur modder bedekt binnen mit zaandveugeltjes as aindenköppen. Waadleupers binnen luu dij, mit hulp van een getijtoafel en in de periode dat t leegwotter is op et wotterscheidingsvlakte wandelen. Dit gebeurt veural tusken de Fraise vastelaandskuste en an 'e Fraise eilanden.&lt;ref name=&quot;Deutschland&quot;&gt;{{Citeer web|title=Wattwandern|url=http://www.wattwandern.de/|access-date=2009-08-19|language=German}}&lt;/ref&gt;

De [[Waddenzee]], een gördel van de Noordzee, is goud past veur disse traditionele praktiek. Dails van disse ondaipe zee liggen veur t vastelaand in Nederlaand, tusken Fraislaand en de Fraise Eilanden; veur de kuste vaan Noordwest-Duutslaand.

In Nederlaand kinnen waadleuper van et vastelaand noar Terschelling, Ameland (mit de Waddeneilanden), Engelsmanploat en Skiermonnikoog wandelen. Waadlooproutes binnen bekìnd, moar nait an te roaden vanwege de innerlike gevoaren ('t juust paad is meuilik te vinden en/öf der zit onvoldounde foutmarge bie 'n timing) öf um de natuur zo mìn meugelk tou versteuren. Duutslaand können wandeloars op de Oost-Fraise eilanden Norderney, Baltrum (de greutste van t laand), Langeoog en Spiekeroog. Noord-Fraise Halligen Süderoog, Sudfall en Olaand können ook van et vastelaand reikt wörden. Ook de eilanden Föhr (Föhren) kin ainvoldig reikt worden via t vastlaand.&lt;ref name=&quot;Nordfriesland&quot;&gt;{{Citeer web|title=Nordseetourimus|url=http://www.nordseetourismus.de/wattwanderung-an-der-nordsee|access-date=2017-02-05|language=German}}&lt;/ref&gt;Der is ook n verbinding tusken de eilanden Amrum en Föhr.&lt;ref name=&quot;Deutschland&quot;&gt;{{Citeer web|title=Wattwandern|url=http://www.wattwandern.de/|access-date=2009-08-19|language=German}}&lt;/ref&gt; Disse specifieke route is ain gids verplicht. Ain gids kin n hulpe binnen bie t plannen van de rais en het ook ziene eigen regels, zoas: 

Denemarken kinnen wandeloars op de waadvlakte noar Mandø, Fanø en Langli wandelen.

Engelaand wördt dezelfde aktiviteit söms beoufend, maistal mit gebroek van verloaten leegtij-karrewegen dij eer deur peerdkarrenverkeer broekt weer. Bekindste tocht is de euverstaik van Morecambe Bay, woar begeleide wandelingen langs de route vaan elf kilometer deur ain gidsen wörden laidet deur n tiedige hoolder van et aiwenoolde kantoor King's Guide to the Sand. Aandere is The Broomway in Essex, n wiek an de rivier den 't bessemweg neumd wördt. Baide routes binnen gevoarlik en de wandelöars wörden maistal leid deur ervoaren gidsen.

Frankriek is t meugelik um euver de boai van Mont-Saint-Michel in Noormandië tou wandelen. As elders, is et sterk an te roaden um dit mit ain offisjele gids tou doun.&lt;ref&gt;{{Citeer web|url=https://en.normandie-tourisme.fr/unmissable-sites/the-mont-saint-michel/crossing-the-bay/|title=Crossing the Bay of the Mont-Saint-Michel on foot - Normandy Tourism, France|access-date=2025-02-21}}&lt;/ref&gt;
[[Bestaand:Mudflat hiking.JPG|links|duum|Waadloupen in Oost-Fraislaand, Duutslaand.]]

== Raigels ==
[[Bestaand:Boek2-82.jpg|duum|Waadleupers, dij ien de modder loupen.]]
Nederlaand is waadloupen allain toustoan mit ain passende vergunning of oonder touzicht van n gelicentieerde gids, en allain op erkende routen.&lt;ref&gt;{{Citeer web|title=Wadloopverordening 1996|url=https://www.waddenzee.nl/fileadmin/content/Dossiers/Toerisme/pdf/Aangepaste_Wadloopverordening_1996_nav_Dienstenwet__september_2010_.pdf|access-date=}}&lt;/ref&gt; Nederlaand binnen Dijkstra's Waadleuptochten Pieterburen, et waadleupsintrum Fryslân in Holwerd en de Fraise Waadrinners organisoaties veur t opleiden van waadleupgidsen. 't Waadloupen is ain sport dij nog steeds deur n groot oantal leden wördt beoufend: 

Houwaal de getijden in hail regelmoatige cycli veraanderen, kin aiderain makkelik ain verkeerd beeld van de toustaand kriegen en zich gauw ömringd vienden deur et stijgende wotter an alle zieden. Gids mout huurd wörden um mislukkingen tou veurkomen.&lt;ref name=&quot;Deutschland&quot;&gt;{{Citeer web|title=Wattwandern|url=http://www.wattwandern.de/|access-date=2009-08-19|language=German}}&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Waddenaailanden]]
[[Kategorie:Ontspanning]]</text>
      <sha1>2jufz6edl1var9ktjw3925413orrcyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rob Jetten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35529</id>
    <revision>
      <id>333253</id>
      <parentid>332549</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5743" sha1="qcx37xtkgyneh1a9kdpc1nmnu1d54a0" xml:space="preserve">[[Bestaand:Rob Jetten D66 (cropped).jpg|duum|Rob Jetten]]
'''Rob Arnoldus Adrianus Jetten''' ([[Veghel]], [[25 meert|25. määrt]] [[1987]]) is nen [[Nederlaand|neaderlandsken]] [[Politiek|politiker]]. Seyd den [[12 augustus|12. augustus]] [[2023]] is he partyleidsman van de [[Democraten 66|D66]] en seyd den [[6 december|6. december]] [[2023]] mag he medküeren in den [[Tweyden Kamer]]. Tüsken january [[2022]] en juli [[2024]] was he [[Ministery van Klimaat en Energy|minister van Klimaat en Energy]]. In et lätste halv jår der van was he ouk [[Vicepremier van Neaderland|vicepremier]]. By de Tweyde Kamerverkesingen van 2025 wüst he syne partye de grötste winst ooit te besörgen. Hee wör når vöärden esköäven as den nyen premier, wårmed as hee den jungsten eyrsten minister van Neaderland töt nu to is.&lt;ref&gt;[https://nos.nl/artikel/2603527-jetten-na-bliksemcarriere-jongste-premier-ooit NOS.nl - 'Jetten na bliksemcarrière jongste premier ooit'] Skreaven en uutgeaven up 22. february 2026.&lt;/ref&gt;

Seund 23 febrewaori [[2026]] is hei [[minister-presideant]] van Neerloand en minister van [[Algemene Zaken]] van t [[kabnet-Jetten]].

Jetten wör jung in [[Uden]]. Nå et [[vwo]] van et [[Udens College]] güng he hen Bestüürskunde studeren an de [[Radboud Universiteit]] van [[Nimwaege|Nymeagen]]. Hee löyp stage by [[ProRail]] as managementtrainee en möäg der blyven warken as regiomanager Bouwmanagement vöär Noord- en Oustneaderland.

== Politike loupbane ==

=== Tweyde Kamer ===
Jetten begünde syne politike loupbane as beleidsmedwarker vöär de D66-afvaerdiging in de [[Eyrsten Kamer|Eyrste Kamer van de Ståten-Generaal]] en as vöärsitter van de Jonge Demokraten. Dårnöäst warkeden hee noch tüsken [[2010]] en [[2017]] as rådslid en fraktyvöärsitter vöär de gemeynde [[Nimwaege|Nymeagen]]. By de Tweyde Kamerverkesingen van 2017 wör he köäsen in et neaderlandske parlement. Hee güng uut name van syne frakty oaver klimaat, energy en gas, spoor, demokratiske vernying en ekonomiske saken. Jetten hevt medehülpen den Klimaatwet döär te voren.

In 2015 tröäk sik partygenout Gerard Schouw de pöäle uut de Tweyde Kamer. Den hölde sik gangs med ne wetswysiging wårmed as den Köäning niks meyr te seggen hevt oaver et verkesen van Kommissarisse van den köäning en börgemeisters. Jetten nöäm et do van Schouw oaver. Syne tweyde leasing van de Initiatiefwet 'deconstitutionalisering benoeming commissaris van de Koning en burgemeester' kreag 147 van de 150 lüde in den Tweyden Kamer med. In den Eyrsten Kamer güngen 57 teagen 11 stemmen der in med, wårmed as den Grundwet anepasd wörde.

As Tweyde Kamerlid warkeden hee samen med et landelik bestüür van D66 en de Mr. Hans van Mierlo Stichting an ne ryge vöärstellen vöär demokratiske vernying under den titel 'Democratie van nu'.

Up den 9. oktober 2018 wör Jetten köäsen as fraktyvöärsitter van de D66 in den Tweyden Kamer, as upvolger van Alexander Pechtold. Dårmed was he den jungsten vöärsitter ooit. Partyleider wör he noch neet, dat wör Sigrid Kaag.

=== Ministerskap ===
By et kabinetsformeren in 2021 en '22 was Jetten tweyden man vöär Kaag. Up 10. january 2022 wör he inewyded as minister vöär Klimaat en Energy in et kabinet Rutte IV.

By ne Klimaatkonferency in Dubai in 2023 up den 9. december seade hee at Neaderland ne samenwarking van twaalv landen solde förmen üm geldtoslage up fossile brandstoffen af te bouwen.

=== Partyleiderskap ===

==== 2023-24: partyleiderskap en weaderkumst in de Tweyde Kamer ====
Up den 13. juli 2023 skeidden Kaag der uut as leider van D66. Nen dag later tröäd Jetten nå vöärden üm sik kandidåt te stellen. Up den 12. augustus wör hee lysttrekker by de Tweyden Kamerverkesingen van 2023 en dårmed upvolger van Kaag. De partye güng van 24 nå 9 seatels. Jetten küm in de Tweyde Kamer. Kaag tröäk sik anvang 2024 heylemål terügge uut de neaderlandske landelike politik. Jetten nöm tydelik et Ministerie van Financiën oaver. Sou wör hee den nyen demissionair eyrsten vicepremier. Up den 12. january wör steven van Weyenberg ansteld as den nyen Minister van Financien. Do as up den 2. juli van 2024 Kabinet-Schoof ansteld wör, bleav Jetten Tweyde Kamerlid en fraktyleider.

==== 2025-nu: weaderverkesing en winst ====
Up den 28. juni 2025 köäsen de D66-leaden Jetten vannys as lysttrekker, vöär de Tweyde Kamerverkesingen van 2025. Hee wüst de D66 17 seatels derby te versyren, wårmed as et totaal up 26 uutküm, et höygste van de partye ooit. Meanigeyne meynt, Jetten sal wal den nyen premier van Neaderland worden.

== Persöönlik ==
Jetten hevt verkeyring med internationalen [[Hockey|tophockeyspöäler]] [[Nicolás Keenan]] uut [[Argentinië|Argentinie]]. Up den [[26 november|26. november]] [[2024]] verloavden sik et stel. Se willet trouwen in [[Spanje]] in [[2026]]. Up den Internationalen Dag teagen Homofoby en Transfoby van 2020 löäs Jetten oaver Twitter en paar haatberichten vöär wat he kreagen hadde ümdat he [[Homoseksualiteit|homoseksuääl]] is.

Nåjår 2025 döäde hee med an et televisyprogramma ''De slimste mens'' (Et Klookste Menske), wårin as hee up de darde plaatse uutküm. 

Jetten woant mangs in Den Haag, mangs in Ubbergen. Üm 2014 kreag he last van den rikketik. Seyd den tyd löpt he med nen chip in de börste üm syn härte te bewaken.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Oetgoande verbeendige ==
* [https://www.parlement.com/biografie/drs-raa-rob-jetten Drs. R.A.A. (Rob) Jetten], Parlement.com

{{DEFAULTSORT:Jetten, Rob}}
[[Kategorie:Tweants artikel]]
[[Kategorie:D66-politiker]]
[[Kategorie:Tweede Kamerlid]]
[[Kategorie:Nederlandsen minister]]
[[Kategorie:Nederlaandsen minister-president]]</text>
      <sha1>qcx37xtkgyneh1a9kdpc1nmnu1d54a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkmenistan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35546</id>
    <revision>
      <id>333291</id>
      <parentid>332185</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6928" sha1="lrvf7ddqa50s0btrxpk0poctxa8wdfi" xml:space="preserve">{{Landtabel
|nameinlandstaal=Turkmenistan&lt;br&gt;Türkmenistan
|vlagge=Flag of Turkmenistan.svg
|wåpen=Emblem of Turkmenistan.svg
|lokaty=Turkmenistan (orthographic projection).svg
|höyvdstad=Asjgabat
|regeringsform=Republik under diktatorskap
|religy=95,8% [[islam]]
3,0% [[ateisme]]
1,1% [[kristendom]]
|km2=491.210|dichtheid=14,4|pctwater=4,9|inwoaners=7.057.841 (2022)
|breyddegråd=37/58//N|längdegråd=58/20//E
|münteynheid=Manat|valutakode=MNT|tydzone=UTC+05:00 (TMT)
|tld=tm|landkode=TM|tel=+993
}}

'''Turkmenistan''' of '''Turkmenie''' is en land in [[Middenasie]], ineslöäten döär [[Kazakstan]] en [[Usbekistan]] up et noorden, [[Afganistan]] up et süüdousten, [[Iran]] up et süden en süüdwesten en de [[Kaspische Zee|Kaspiske Sey]] up et westen. Et is eyne van ses afsünderlike [[turkiske ståten]]. [[Asjgabat]] is de höyvdstad en grötste stad. Volgens officiäle cyfers woanet der 7 miljoon lüde, wårmed Turkmenistan 35. steyt up de ranglyste van bevolkingsantallen in [[Azie|Asie]]. Nåkykende partyen meynet, dat cyfer is vöäls te houge. Turkmenistan hevt et minste antal inwoaners van de middenasiatiske landen en is eyne van de dünstbevolkede landen in Asie.

Turkmenistan was lange en döärvoorhaven vöär verskeidene kulturen en ryken. [[Merv]] is eyne van de öldste [[Oase|oasestäden]] in middenasie. Ooit was et eyne van de grötste städen van de wearld. Ouk was et ne vöärname stad vöär de [[Islam|islamitiske wearld]] en ne belangryke stopsteade up de [[syderute]]. In [[1881]] wör et innöämen döär et [[Russiske Ryk]]. Turkmenistan vervülden ne vöärname rulle in de anti-bolsjewykbeweaging van middenasie. In [[1925]] wör Turkmenistan eyne van de republiken under den [[Sovjetuny]], de Turkmeniske Sovjetsocialistenrepublik (Turkmeenske SSR). In [[1991]] wör et unafhangelik.

In Turkmenistan is et nich best woanen as y by ne minderheid höyret. Ouk is der gin [[Persvrieheaid|pers]]- of [[gelöyvsvryheid]]. Seyd de unafhangelikheid in 1991 hebbet der verskeidene underdrukkende diktators upseaten. Töt synen doud in [[2006]] was dat President vöär et Leaven [[Saparmurat Niyazov]] (med byname ''Türkmenbaşy'', of 'Türkmenenbaas'). [[Gurbanguly Berdimuhamedow]] wör president in [[2007]] nå ne undemokratiske verkesingsrunde. Hee was al minister van volksgesundheid, vicepresident en wårneamend president under synen vöärganger. Synen söäne [[Serdar Berdimuhamedow|Serdar]] wün ne verkesingsrunde in 2022 dee volgens internationale tokykers eyrlik noch vryelik verloupen was. Hee regeyrt nu med syn vader.

Turkmenistan sit up de up veer nå grötste [[Eerdgas|aerdgasbelle]] van de wearld. Et meyste van et land ligt in de [[Karakumwööste]]. Van [[1993]] töt [[2019]] kreagen inwoaners gratis gas water en lecht. Turkmenistan kikt med in de [[Organisaty van Turkiske Ståten]], is meduprichter van [[TÜRKSOY]] (ne internationale turkiske kultuurorganisaty) en lid van de [[Vereynigde Natys]].

== Land ==
Med 488.100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; is Turkmenistan et up 51 nå grötste land van de wearld. Et is net lük kleiner as [[Spanje]] en heyl yts gröäter as [[Kameroon]]. Et ligt tüsken de noorderbreyddes 35° en 43° en ousterlängdes 52° en 67°. Meyr as 80 procent van et land ligt in de [[Karakumwööste]]. Et midden van et land ligt in et laegland van Turan. Topografisk bekeaken ligt Turkmenistan tüsken de [[hougvlakde van Ustjurt]] in et noorden, de bargkeaten van [[Kopet Dag]] in et süden, de [[hougvlakde van Paropamyz]] en de [[Koytendagbargen]] in et ousten en de [[Amu Darjavallei]] en de [[Kaspiske Sey]] in et westen. Turkmenisten ligt up dree tektoniske platen. Dårmed kummet der noch wal es aerdbeavingen vöär. De slimsten warren dee van [[1869]], [[1893]], [[1895]], [[1929]], [[1948]] en [[1994]]. In den van 1948 wör de heyle stad Asjgabat en noch wat dörpe der ümhen verwöösted.

Den höygsten barg van et Kopet Daggebargde is [[Rizeh]], med 2912 meter. Den höygsten barg van Turkmenistan is [[Ayrybaba]] in et [[Kugitangtaigebargde]] med 3137 meter.

De vöärnaamste rivyren sin de [[Amu Darya]], de [[Murghab]], [[Tejen]] en de [[Atrek]]. De küstlyne an de Kaspiske Sey is 1748 kilometer. De Kaspisken Sey ligt kats inslöäten, sunder verbinding med den oceaan. Wal gevt et [[Volga-Donkanaal]] nen vårweg nå de [[Swarte Sey]].

Groute städen sint under meyr Asjgabat, [[Türkmenbasji]], [[Balkanabat]], [[Dasjoguz]], [[Türkmenabat]] en [[Mary (Turkmenistan)|Mary]].

=== Klimaat ===
In Turkmenistan is et vöäral wårm en dröyge. Der valt weinig reagen en der sint håste gin wulken. Döärdat der in et noorden gin bargen sint, kan der kolden lucht uut et noorden binnenwaien. De Karakumwööste is eyne van de dröygste wööstes van de wearld. Der valt döär mekander mär 12 millimeter et jår. De sünne skynt sou'n 230 töt 240 dage et jår. Vöärdeyl is dat der [[boumwulle]] (katoon) goud wassen wil.

== Geld ==
Verdenen düt Türkmenie an [[Aerdöäly|öäly]] en gas. Dårmed kan Turkmenistan selv verskeidene stroumwarken med an et draien holden, wårmed as se ouk energy an ümliggende landen künnet leyveren. Ouk wördt der mär in neagen landen up de wearld meyr katoon (boumwulle) produceerd as in Turkmenistan.

[[Toerisme|Turisten]] kummet der verholdingswys weinig, sou'n 14 dusend in 2019. Der hen reisen is lastig weagens vöäle papyrkråm. By [[Awaza]] an de Kaspiske Sey is en turistensteade anelegd, mär dat kümt noch neet sou van de grund. Wallicht de bekendste seenswaerdigheid is de ''Poorte nå de Hölle'' by [[Darvaza]], nen gaskrater den as al minstens teentallen jåren unuphöldelik in den brand steyt. President Gurbanguly Berdimuhamedow hevt in 2022 esegd at et edöyvd müt worden weagens gesundheidsproblemen en et klimaat.

== Volk ==
[[Bestaand:Turkmen-girls-greeting-guests.jpg|duum|Türkmeenske vrouwlüde in kleyderdrachten]]
De telling van 1995 was de lätste wat in syn geheyl oapenbår emaked wör. Seyd den tyd wordet cyfers stille hölden. Vanuut ne telling van 2022 sint cyfers uutelekked. De officiäle ståtsmedia seaden at der 7.057.841 lüde woanet, mär oppositioonsmedia meynet, dee cyfers kummet uut den dikken duum. See meynet dat der sou'n 2,7 töt 2,8 miljoon inwoaners sint. Wal bleyk at de meyste inwoaners, sou'n 80 töt 90 procent, etniske turkmenen sint. Ouk gevt et heyl wat [[usbeken]] en [[Ruslaand|russen]], nöäst kleinere grupen [[Kazakstan|kasakken]], [[tataren (volk)|tataren]], [[ukraine]]rs en, in de bargen, [[kurdistan|kurden]]. Ouk sint der noch [[armenie]]rs, [[aserbaidsjan]]en, [[balochie|balochen]] en [[pasjtu (volk)|pasjtus]].

Cyfers sint ouk lastig nå te gån, ümdat noch heyl wat bevolkingsgrupen nomadisk leavet en ouk heyl wat lüde vordtrökken sint. De grötste rundtrekkende turkmeenske stammen sint de Teke, Yomut, Ersari, Chowdur, Gokleng en Saryk.

[[Kategorie:Laand]]
[[Kategorie:Geografie van Azië]]</text>
      <sha1>lrvf7ddqa50s0btrxpk0poctxa8wdfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krasnodar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35561</id>
    <revision>
      <id>333211</id>
      <parentid>332184</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3767" sha1="nwgzts19xzsosc80i1i1ji70onv6j08" xml:space="preserve">{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=250 style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;''Краснодар''
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; align=&quot;center&quot; colspan=2 |
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[File:Flag of Krasnodar.svg|right|100px]]
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[File:Coat of Arms of Krasnodar (Krasnodar krai).png|80px]]
|}
|-
| align=center colspan=2 | [[File:Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg|250px]]
|}

'''Krasnodar''' ([[Russies]]: ''Краснодар'') is de grötste [[Stad (woonstee)|stad]] van t Zuden van [[Rusland]]. t Ligt an de riviere de Koeban, nich wiet van de [[Zwarte Zee]] en de [[Zee van Azov]].&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/|titel=История города|wark=krd.ru|besochtdatum=2025-12-14|archivurl=https://web.archive.org/web/20241214171752/https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/|archivdatum=2024-12-14}}&lt;/ref&gt; D'r wonen zowat 1,2 miljoen bewoners in de stad.&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://kubanpress.ru/news/2025-08-01/krasnodar-na-perelome-kak-yuzhnaya-stolitsa-spravlyaetsya-s-demograficheskim-bumom-5443854|titel=Краснодар на переломе: как южная столица справляется с демографическим бумом|datum=2025-08-01|auteur=Якушев А.|wark=kubanpress.ru|besochtdatum=2025-12-14|archivurl=https://web.archive.org/web/20251029093205/https://kubanpress.ru/news/2025-08-01/krasnodar-na-perelome-kak-yuzhnaya-stolitsa-spravlyaetsya-s-demograficheskim-bumom-5443854|archivdatum=2025-10-29}}&lt;/ref&gt; De stad wörden esticht in 1793 en heten toen '''Jekaterinodar''' (Russies: ''Екатеринодар''). t Is ne belangrieke industrie-, handel- en kultuurstad.&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://krasnodar.ru/content/40/show/34743/|titel=Krasnodar|wark=krasnodar.ru|besochtdatum=2025-12-14|archivurl=https://web.archive.org/web/20180804204606/https://krasnodar.ru/content/40/show/34743/|archivdatum=2018-08-04}}&lt;/ref&gt; Ze neumt et ok wal de [[heufdstad]] van t Russische Zuden.&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://news-kuban.ru/society/2025/05/25/25444.html|titel=Краснодар — столица Юга!. Кричалка, которая звучала прошедшим вечером во всех частях города|datum=2025-05-25|wark=news-kuban.ru|besochtdatum=2025-12-14|archivurl=https://web.archive.org/web/20251029085151/https://news-kuban.ru/society/2025/05/25/25444.html|archivdatum=2025-10-29}}&lt;/ref&gt;

== Oetstalling ==
&lt;gallery&gt;
Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
2023-10-22. Краснодар DSC 7534.jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Rifferensies ==
{{references}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Oetgaonde verwiezingen ==
{{commonscat|Krasnodar}}
* {{citeer web|url=https://hedclub.com/en/publication/krasnodarskij_kraj_zhemchuzhina_yuga_rossii_784|titel=Krasnodar Territory. Pearl of the South of Russia|datum=2024-12-27|wark=hedclub.com|besochtdatum=2025-12-14|archivurl=https://web.archive.org/web/20250621043553/https://hedclub.com/en/publication/krasnodarskij_kraj_zhemchuzhina_yuga_rossii_784|archivdatum=2025-06-21}}

[[Kategorie:Stad in Ruslaand]]</text>
      <sha1>nwgzts19xzsosc80i1i1ji70onv6j08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333319</id>
      <parentid>333211</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3753" sha1="evvd14ikw5rw2yiwovapz9fmynbe6wv" xml:space="preserve">{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=250 style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+&lt;big&gt;'''Krasnodar'''&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;''Краснодар''
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; align=&quot;center&quot; colspan=2 |
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[File:Flag of Krasnodar.svg|right|100px]]
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[File:Coat of Arms of Krasnodar (Krasnodar krai).png|80px]]
|}
|-
| align=center colspan=2 | [[File:Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg|250px]]
|}

'''Krasnodar''' ([[Russies]]: ''Краснодар'') is de grötste [[Stad (woonstee)|stad]] van t Zuden van [[Rusland]]. t Ligt an de riviere de Koeban, nich wiet van de [[Zwarte Zee]] en de [[Zee van Azov]].&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/|titel=История города|wark=krd.ru|besochtdatum=2025-12-14|archivurl=https://web.archive.org/web/20241214171752/https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/|archivdatum=2024-12-14}}&lt;/ref&gt; D'r wonen zowat 1,2 miljoen bewoners in de stad.&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://kubanpress.ru/news/2025-08-01/krasnodar-na-perelome-kak-yuzhnaya-stolitsa-spravlyaetsya-s-demograficheskim-bumom-5443854|titel=Краснодар на переломе: как южная столица справляется с демографическим бумом|datum=2025-08-01|auteur=Якушев А.|wark=kubanpress.ru|besochtdatum=2025-12-14|archivurl=https://web.archive.org/web/20251029093205/https://kubanpress.ru/news/2025-08-01/krasnodar-na-perelome-kak-yuzhnaya-stolitsa-spravlyaetsya-s-demograficheskim-bumom-5443854|archivdatum=2025-10-29}}&lt;/ref&gt; De stad wörden esticht in 1793 en heten toen '''Jekaterinodar''' (Russies: ''Екатеринодар''). t Is ne belangrieke industrie-, handel- en kultuurstad.&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://krasnodar.ru/content/40/show/34743/|titel=Krasnodar|wark=krasnodar.ru|besochtdatum=2025-12-14|archivurl=https://web.archive.org/web/20180804204606/https://krasnodar.ru/content/40/show/34743/|archivdatum=2018-08-04}}&lt;/ref&gt; Ze neumt et ok wal de [[heufdstad]] van t Russische Zuden.&lt;ref&gt;{{citeer web|url=https://news-kuban.ru/society/2025/05/25/25444.html|titel=Краснодар — столица Юга!. Кричалка, которая звучала прошедшим вечером во всех частях города|datum=2025-05-25|wark=news-kuban.ru|besochtdatum=2025-12-14|archivurl=https://web.archive.org/web/20251029085151/https://news-kuban.ru/society/2025/05/25/25444.html|archivdatum=2025-10-29}}&lt;/ref&gt;

== Oetstalling ==
&lt;gallery&gt;
Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
2023-10-22. Краснодар DSC 7534.jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Rifferensies ==
{{references}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

== Oetgaonde verwiezingen ==
{{commonscat|Krasnodar}}
* {{citeer web|url=https://hedclub.com/en/publication/krasnodarskij_kraj_zhemchuzhina_yuga_rossii_784|titel=Krasnodar Territory. Pearl of the South of Russia|datum=2024-12-27|wark=hedclub.com|besochtdatum=2025-12-14|archivurl=https://web.archive.org/web/20250621043553/https://hedclub.com/en/publication/krasnodarskij_kraj_zhemchuzhina_yuga_rossii_784|archivdatum=2025-06-21}}

[[Kategorie:Stad in Ruslaand]]</text>
      <sha1>evvd14ikw5rw2yiwovapz9fmynbe6wv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gert Sennema</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35575</id>
    <revision>
      <id>333186</id>
      <parentid>333116</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8802" sha1="q4n2qtsxhmqbvhamx08gscvmv38e9mj" xml:space="preserve">{{Infobox skryver|name=Gert Sennema|land=[[Nederlaand]]|geboaren=[[Gruupskerk]], [[26 febrewaori|26 feberwoarie]] [[1962]]|websteade=https://gertsennema.nl/|språke=[[Nederlaands]], [[Grunnegs|Grunnegers]], [[Westlaauwers Frais|Fries]]|wark=Beeldhaauwkunst, [[Literatuur|teksten]], [[Meziek|meziek]], [[Theater (keunstvorm)|theoater]]|afbealding=Transformatorhokje Bosscherweg.jpg|ümskryving=&quot;Transformoatorhokje&quot; deur Gert Sennema. Boskerweg tuzzen Gruupskerk en [[Butenpost]] (2000)}}

'''Gert Egbertus Sennema''' ([[Gruupskerk]], [[26 febrewaori|26 feberwoarie]] [[1962]]) is n Grunneger beeldhauwer, schriever, theoatermoaker en mezikaant. Er is bijnoam bekind van zien standbeelden en kunstwaarken die over de hiele pervinsie Grunnen en doarbuten vonden worden kinnen. Doarnoast stijt er as mezikaant bekind om zien waark met zien band Gert Sennema en Westkantstad. Zien kunst richt hum veur n groot deel op et [[Westerkertiers|Westerkwartiers]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Gert Sennema &amp; Westkantstad. Centrum Groninger Taal en &amp; Cultuur. 25 juni 2018. https://cgtc.nl/gert-sennema-westkantstad/&lt;/ref&gt;

Sennema is ok de schriever van tekst en melodie van et Westerkwartierder [[Volkslaid|volkslied]] ''Wij, zand, veen en klei''.&lt;ref&gt;Vernieuwd Volkslied Westerkwartier donderdagavond officieel gepresenteerd. RTV Zulthe. 25 juni 2026. https://rtvzulthe.nl/nieuws/vernieuwd-volkslied-westerkwartier-donderdagavond-officieel-gepresenteerd/&lt;/ref&gt;

== Levensloop ==
Sennema is dr een van n pabbe uut Gruupskerk en n moeke uut [[Olrom]]. Hij was notoaresklerk en zij was eerst kapster ien Olrom en doe huusvraauw ien Gruupskerk. Gert is de darde van vier jongs en is [[Protestantisme|gereformeerd]] opgroeid. Zien haartstocht veur kunst het er deels van zien pake en wer ok op e schoel aanpittjed. 

Hij wer aan et begun ofwezen op e Kunstakademie op zien schilderkunst en het doarnoa leroarenopleiding doan op Ubbo Emmius. Noa dizze of te ronden het er noar Kunstakademie Minerva west ien [[Grunnen (stad)|Stad]]. Met meziek het er begunnen noadat er op n festival ien Gruupskerk met n kameroad n zulfschreven verske speuld har ien et Westerkwartiers.  

Noa zien ofstuderen har er et slim met n boan te vienden ien e kunst, hoewel er al sunt zien opleiding bijwarkte as leroar. Ientuzzen bleef er aan gang met beeldhaauwwark. Zien deurbroak kwam doe et nije Grunneger Museum opengong en hij doar n kunstwaark veur moaken mocht; n schoapke uut lindenholt dat loater nog stolen is. 

Gert voert tegenswoordeg zien atelier ien e olde Zuvelfebriek ien Gruupskerk. Zien femilie (Sennema) is ofkomsteg van e Westerhörn ien et [[Westerkertier|Westerkwartier]]. Goenent van zien veurolders hemmen ok kunstenoars west.&lt;ref&gt;Gert Sennema. Leven in Muziek (Podcast). RTV Noord. 26 jannewoarie 2025. https://www.rtvnoord.nl/cultuur/1260263/luister-nu-de-podcast-leven-in-muziek-met-zanger-en-kunstenaar-gert-sennema&lt;/ref&gt; 

== Beeldhaauwwarken ==
Gert Sennema's beeldhaauwwark is veur n groot deel doan met holt. Hij moakt geern beelden van dieren of alledoagse huusholdveurwarpen. Veul van zien kunst is verbonden met zien geboortegrond, wat noast ien zien beelden ok weerom te vienden is ien zien teksten en meziek. Deurdat er veul holt bruukt veur zien beelden, bennen ze voak tiedelek wat ok deel is van et koncept.

Onder zien beeldhaauwwarken&lt;ref&gt;CV Gert Sennema. Beeldhouwer. gertsennema.nl. Roadpleegd op 21 feberwaorie 2026. https://gertsennema.nl/beeldhouwer/cv/&lt;/ref&gt; bennen onder aandere:

* 'Sanne' - [[Assen]], [[2022]]
* Portret Henk van Lier Lels - Assen, [[2021]]
* 'Mij Dorst' - Groot Wetsen, [[2019]]
* Beeld veur Kamp Nuus - Nuus, [[2011]]
* &quot;Zoutkamp ZK 69&quot; - [[Zoltkamp]], 2011
* Beeld veur Rabobank [[Roon]] - Roon, [[2010]]
* Portret van Jan Hesselink - [[Berkoop|Oldeberkoop]], 2010
* Veteroanenmonument [[Amersfoort]] - Amersfoort, [[2009]]
* &quot;Tante Ambon&quot; - [[Moarum]], 2009
* Dodeweg 29 Rusthof - [[Leusden]], 2009
* Beeld veur pelitsiebureau Assen - Assen, [[2008]]
* Beeld uut boom op e brink Assen - Assen, 2008
* Oorlogsmonument Moarum - Moarum, 2008
* Portret [[Jelte Dijkstra|Jelte Diekstroa]] - Gruupskerk, 2007
* Milleniumkunstwaarken [[Tubbige|Tubbargen]] - Tubbargen, [[2000]]-[[2005]]
* Beeld veur Wiester - Wiester, [[2004]]
* Bronzen ooi met lammer - Roon, 2004
* Beeld veur Walfridus - [[Beem]], [[2003]]
* &quot;Ora et Labora&quot; - Beem, 2003
* &quot;Zand Erover&quot; - [[Taisen|Tesing]], 2003
* 'Jozef en Maria' Beeld veur Akademies Ziekenhuus Grunn  - [[Grunnen (stad)|Stad]], [[2002]]
* 'Kast' en 'Tijdsbeeld' Beeld 500-joareg bestoan Gruupskerk - Gruupskerk, [[2001]]
* Transformoatorhokje - Gruupskerk, [[2000]]
* 'Tijdsbeeld' - Stad, 2000
* 'Archief' - [[Zuudhörn]], 2000
* Beeld veur Loon - Assen, 2000
* 'Zaailam' - Stad, [[1999]]
* Herdershond en schoapen - [[Loon (Assen)|Loon]], 1999
* 'Corpus Delicti' - Stad, [[1998]]
* 'Portaal' - Stad, [[1997]]

==== Galerij Beeldhaauwwarken ====
&lt;gallery&gt;
Bestaand:Zoutkamp ZK 69.jpg|&quot;Zoutkamp ZK 69&quot; (2011)
Bestaand:Gedenkbeeld Kamp Nuis.jpg|Beeld Kamp Nuus (2011)
Bestaand:Portret van Jan Hesselink.jpg|Portret van Jan Hesselink (2010)
Bestaand:Tante Ambon.jpg|&quot;Tante Ambon&quot; (2009)
Bestaand:RM524223 Dodeweg 29 Rusthof A.JPG|Dodeweg 29 Rusthof (2009)
Bestaand:20131217 Sisyphus Gert Sennema Assen.jpg|&quot;Sisyphus&quot; (2008)
Bestaand:Boegbeeld.JPG|&quot;Boegbeeld&quot; (2008)
Bestaand:Jelte Dijkstra, onderwijzer, schrijver en dichter (cropped).jpg|Portret Jelte Diekstroa (2007)
Bestaand:Bronzen ooi met twee lammeren.jpg|Bronzen ooi met lammer (2004)
Bestaand:Zand erover door Gert Sennema Thesinge 2003.jpg|&quot;Zand Erover&quot; (2003)
Bestaand:Bedum - Ora et labora.jpg|&quot;Ora et Labora&quot; (2003)
Bestaand:Sennema UMC 02.JPG|&quot;Zaailam&quot; (1999)
Bestaand:Herdershond en schapen - statue in Loon, Drenthe - Gert Sennema - 1999.jpg|Herdershond en schoapen (1999)
Bestaand:Portaal van Gert Sennema.jpg|&quot;Portaal&quot; (1997)
&lt;/gallery&gt;

== Gert Sennema en Westkantstad ==
Gert Sennema en Westkantstad is de noam van de band die Sennemoa om hum toe het. Met dizze groep bringt er sums meziek uut en treed er ok of en toe op. De band bestijt uit vief meziekanten (Sennema zulf metnommen) en moakt [[blues]]- en [[Rock|rockmeziek]] met stevige [[gitaar]]. De teksten, meesttieds schreven deur Sennema, bennen zowat uutslutend ien et Westerkwartiers en de [[Zangkeunst|zaang]] is opmarkelek deur Sennema's raauwe mor waarme stemgeluud, met harmoniekoortjes van andere bandleden. De teksten baseren heur op Sennema's ervarings van wenst, zien gevulens bij zien hiem as ok fiktieve of allegoriese verhoalen. Ien 2011 kreeg de band de [[K. ter Laanpries|K. Ter Laan Pries]] uutlaangd. 

Sennema het ok nog zulf wark uutbracht, as ok n muzikoale veurstelling met [[Arnold Veeman]] en Jan Kuper. Ien et verleden het Sennema ok meziek schreven en moakt met Vera Sutman. Verder het er nog soamenwaarkt met Grunneger zaangeres Josien Bakker en met Grunneger meziekaanten [[Jan Henk de Groot]], Martin Körthuus en Sietse Scherengoa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Gert Sennema en Westkantstad - Dit is. New Folk Sounds. Roadpleegd op 21 feberwoarie 2026. https://www.newfolksounds.nl/gert-sennema-en-westkantstad-dit-is/recensies/tip-cd/2015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gert Sennema en Westkantstad. Youtube. Roadpleegd op 21 feberwoarie 2026. https://www.youtube.com/@westkantstad/featured&lt;/ref&gt;

==== Bezetten ====

* Gert Sennema - Zaang, gitaar
* Jan Ruiter - [[Basgitaar|Bas]], achtergrondzaang
* Bennie Timmer - Gitaar, achtergrondzaang
* Sjouke Dijkstra - Gitaar, achtergrondzaang
* Siemon Terpstra - [[Drums]], achtergrondzaang

==== Diskogroafie&lt;ref&gt;Gert Sennema. Discogs. Roadpleegd op 21 feberwoarie 2026. https://www.discogs.com/artist/5025557-Gert-Sennema&lt;/ref&gt; ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Allinneg
!Titel
!Joar
!Label
|-
|Woar
|2007
|Gert Sennema
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Met Arnold Veeman en Jan Kuper
!Titel
!Joar
!Label
|-
|Jongens van de Zee
|2014
|Stichting Five Free Guitars
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Met Gert Sennema en Westkantstad
!Album
!Joar
!Label
|-
|Zo mag T Weden
|2009
|Gert Sennema
|-
|Dit is
|2010
|Gert Sennema
|-
|Aarms Wied Open
|2018
|Gert Sennema
|-
|Stroom
|2022
|Gert Sennema
|-
|De Overtocht
|2025
|Gert Sennema
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Singles
!Artyst
!Titel
!Jår
!Label
|-
|Gert Sennema en Westkantstad met, [[Jan Henk de Groot]], Martin Korthuis en Sijtse Scheeringa
|De zun komt op ien t Westerkwartier
| rowspan=&quot;2&quot; |2018
| rowspan=&quot;3&quot; |Traxfree
|-
|Gert Sennema en Westkantstad
|Ik soe sa graach
|-
|Gert Sennema
|Aarme Toal
|2020
|-
|Gert Sennema en Westkantstad
|Mama Maria
|2024
|Gert Sennema
|}

{{Dia|Schreven ien t [[Westerkertiers|Zuud-Westerkwartiers]]}}{{Appendix}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Sennema, Gert}}
[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Beeldhouwer]]
[[Kategorie:Schriever ien t Grunnegs]]
[[Kategorie:Muzikaant oet Grunnen]]</text>
      <sha1>q4n2qtsxhmqbvhamx08gscvmv38e9mj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333333</id>
      <parentid>333186</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T21:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8800" sha1="c9q714bqw4kwv4oiekls1lhvc42deei" xml:space="preserve">{{Infobox skryver|name=Gert Sennema|land=[[Nederlaand]]|geboaren=[[Gruupskerk]], [[26 febrewaori|26 feberwoarie]] [[1962]]|websteade=https://gertsennema.nl/|språke=[[Nederlaands]], [[Grunnegs|Grunnegers]], [[Westlaauwers Frais|Fries]]|wark=Beeldhaauwkunst, [[Literatuur|teksten]], [[Meziek|meziek]], [[Theater (keunstvorm)|theoater]]|afbealding=Transformatorhokje Bosscherweg.jpg|ümskryving=&quot;Transformoatorhokje&quot; deur Gert Sennema. Boskerweg tuzzen Gruupskerk en [[Butenpost]] (2000)}}

'''Gert Egbertus Sennema''' ([[Gruupskerk]], [[26 febrewaori|26 feberwoarie]] [[1962]]) is n Grunneger beeldhauwer, schriever, theoatermoaker en mezikaant. Er is bijnoam bekind van zien standbeelden en kunstwaarken die over de hiele pervinsie Grunnen en doarbuten vonden worden kinnen. Doarnoast stijt er as mezikaant bekind om zien waark met zien band Gert Sennema en Westkantstad. Zien kunst richt hum veur n groot deel op et [[Westerkertiers|Westerkwartiers]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Gert Sennema &amp; Westkantstad. Centrum Groninger Taal en &amp; Cultuur. 25 juni 2018. https://cgtc.nl/gert-sennema-westkantstad/&lt;/ref&gt;

Sennema is ok de schriever van tekst en melodie van et Westerkwartierder [[Volkslaid|volkslied]] ''Wij, zand, veen en klei''.&lt;ref&gt;Vernieuwd Volkslied Westerkwartier donderdagavond officieel gepresenteerd. RTV Zulthe. 25 juni 2026. https://rtvzulthe.nl/nieuws/vernieuwd-volkslied-westerkwartier-donderdagavond-officieel-gepresenteerd/&lt;/ref&gt;

== Levensloop ==
Sennema is dr een van n pabbe uut Gruupskerk en n moeke uut [[Olrom]]. Hij was notoaresklerk en zij was eerst kapster ien Olrom en doe huusvraauw ien Gruupskerk. Gert is de darde van vier jongs en is [[Protestantisme|gereformeerd]] opgroeid. Zien haartstocht veur kunst het er deels van zien pake en wer ok op e schoel aanpittjed. 

Hij wer aan et begun ofwezen op e Kunstakademie op zien schilderkunst en het doarnoa leroarenopleiding doan op Ubbo Emmius. Noa dizze of te ronden het er noar Kunstakademie Minerva west ien [[Grunnen (stad)|Stad]]. Met meziek het er begunnen noadat er op n festival ien Gruupskerk met n kameroad n zulfschreven verske speuld har ien et Westerkwartiers.  

Noa zien ofstuderen har er et slim met n boan te vienden ien e kunst, hoewel er al sunt zien opleiding bijwarkte as leroar. Ientuzzen bleef er aan gang met beeldhaauwwark. Zien deurbroak kwam doe et nije Grunneger Museum opengong en hij doar n kunstwaark veur moaken mocht; n schoapke uut lindenholt dat loater nog stolen is. 

Gert voert tegenswoordeg zien atelier ien e olde Zuvelfebriek ien Gruupskerk. Zien femilie (Sennema) is ofkomsteg van e Westerhörn ien et [[Westerkertier|Westerkwartier]]. Goenent van zien veurolders hemmen ok kunstenoars west.&lt;ref&gt;Gert Sennema. Leven in Muziek (Podcast). RTV Noord. 26 jannewoarie 2025. https://www.rtvnoord.nl/cultuur/1260263/luister-nu-de-podcast-leven-in-muziek-met-zanger-en-kunstenaar-gert-sennema&lt;/ref&gt; 

== Beeldhaauwwarken ==
Gert Sennema's beeldhaauwwark is veur n groot deel doan met holt. Hij moakt geern beelden van dieren of alledoagse huusholdveurwarpen. Veul van zien kunst is verbonden met zien geboortegrond, wat noast ien zien beelden ok weerom te vienden is ien zien teksten en meziek. Deurdat er veul holt bruukt veur zien beelden, bennen ze voak tiedelek wat ok deel is van et koncept.

Onder zien beeldhaauwwarken&lt;ref&gt;CV Gert Sennema. Beeldhouwer. gertsennema.nl. Roadpleegd op 21 feberwaorie 2026. https://gertsennema.nl/beeldhouwer/cv/&lt;/ref&gt; bennen onder aandere:

* 'Sanne' - [[Assen]], [[2022]]
* Portret Henk van Lier Lels - Assen, [[2021]]
* 'Mij Dorst' - Groot Wetsen, [[2019]]
* Beeld veur Kamp Nuus - Nuus, [[2011]]
* &quot;Zoutkamp ZK 69&quot; - [[Zoltkamp]], 2011
* Beeld veur Rabobank [[Roon]] - Roon, [[2010]]
* Portret van Jan Hesselink - [[Berkoop|Oldeberkoop]], 2010
* Veteroanenmonument [[Amersfoort]] - Amersfoort, [[2009]]
* &quot;Tante Ambon&quot; - [[Moarum]], 2009
* Dodeweg 29 Rusthof - [[Leusden]], 2009
* Beeld veur pelitsiebureau Assen - Assen, [[2008]]
* Beeld uut boom op e brink Assen - Assen, 2008
* Oorlogsmonument Moarum - Moarum, 2008
* Portret [[Jelte Dijkstra|Jelte Diekstroa]] - Gruupskerk, 2007
* Milleniumkunstwaarken [[Tubbige|Tubbargen]] - Tubbargen, [[2000]]-[[2005]]
* Beeld veur Wiester - Wiester, [[2004]]
* Bronzen ooi met lammer - Roon, 2004
* Beeld veur Walfridus - [[Beem]], [[2003]]
* &quot;Ora et Labora&quot; - Beem, 2003
* &quot;Zand Erover&quot; - [[Taisen|Tesing]], 2003
* 'Jozef en Maria' Beeld veur Akademies Ziekenhuus Grunn  - [[Grunnen (stad)|Stad]], [[2002]]
* 'Kast' en 'Tijdsbeeld' Beeld 500-joareg bestoan Gruupskerk - Gruupskerk, [[2001]]
* Transformoatorhokje - Gruupskerk, [[2000]]
* 'Tijdsbeeld' - Stad, 2000
* 'Archief' - [[Zuudhörn]], 2000
* Beeld veur Loon - Assen, 2000
* 'Zaailam' - Stad, [[1999]]
* Herdershond en schoapen - [[Loon (Assen)|Loon]], 1999
* 'Corpus Delicti' - Stad, [[1998]]
* 'Portaal' - Stad, [[1997]]

=== Galerij Beeldhaauwwarken ===
&lt;gallery&gt;
Bestaand:Zoutkamp ZK 69.jpg|&quot;Zoutkamp ZK 69&quot; (2011)
Bestaand:Gedenkbeeld Kamp Nuis.jpg|Beeld Kamp Nuus (2011)
Bestaand:Portret van Jan Hesselink.jpg|Portret van Jan Hesselink (2010)
Bestaand:Tante Ambon.jpg|&quot;Tante Ambon&quot; (2009)
Bestaand:RM524223 Dodeweg 29 Rusthof A.JPG|Dodeweg 29 Rusthof (2009)
Bestaand:20131217 Sisyphus Gert Sennema Assen.jpg|&quot;Sisyphus&quot; (2008)
Bestaand:Boegbeeld.JPG|&quot;Boegbeeld&quot; (2008)
Bestaand:Jelte Dijkstra, onderwijzer, schrijver en dichter (cropped).jpg|Portret Jelte Diekstroa (2007)
Bestaand:Bronzen ooi met twee lammeren.jpg|Bronzen ooi met lammer (2004)
Bestaand:Zand erover door Gert Sennema Thesinge 2003.jpg|&quot;Zand Erover&quot; (2003)
Bestaand:Bedum - Ora et labora.jpg|&quot;Ora et Labora&quot; (2003)
Bestaand:Sennema UMC 02.JPG|&quot;Zaailam&quot; (1999)
Bestaand:Herdershond en schapen - statue in Loon, Drenthe - Gert Sennema - 1999.jpg|Herdershond en schoapen (1999)
Bestaand:Portaal van Gert Sennema.jpg|&quot;Portaal&quot; (1997)
&lt;/gallery&gt;

== Gert Sennema en Westkantstad ==
Gert Sennema en Westkantstad is de noam van de band die Sennemoa om hum toe het. Met dizze groep bringt er sums meziek uut en treed er ok of en toe op. De band bestijt uit vief meziekanten (Sennema zulf metnommen) en moakt [[blues]]- en [[Rock|rockmeziek]] met stevige [[gitaar]]. De teksten, meesttieds schreven deur Sennema, bennen zowat uutslutend ien et Westerkwartiers en de [[Zangkeunst|zaang]] is opmarkelek deur Sennema's raauwe mor waarme stemgeluud, met harmoniekoortjes van andere bandleden. De teksten baseren heur op Sennema's ervarings van wenst, zien gevulens bij zien hiem as ok fiktieve of allegoriese verhoalen. Ien 2011 kreeg de band de [[K. ter Laanpries|K. Ter Laan Pries]] uutlaangd. 

Sennema het ok nog zulf wark uutbracht, as ok n muzikoale veurstelling met [[Arnold Veeman]] en Jan Kuper. Ien et verleden het Sennema ok meziek schreven en moakt met Vera Sutman. Verder het er nog soamenwaarkt met Grunneger zaangeres Josien Bakker en met Grunneger meziekaanten [[Jan Henk de Groot]], Martin Körthuus en Sietse Scherengoa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Gert Sennema en Westkantstad - Dit is. New Folk Sounds. Roadpleegd op 21 feberwoarie 2026. https://www.newfolksounds.nl/gert-sennema-en-westkantstad-dit-is/recensies/tip-cd/2015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gert Sennema en Westkantstad. Youtube. Roadpleegd op 21 feberwoarie 2026. https://www.youtube.com/@westkantstad/featured&lt;/ref&gt;

==== Bezetten ====

* Gert Sennema - Zaang, gitaar
* Jan Ruiter - [[Basgitaar|Bas]], achtergrondzaang
* Bennie Timmer - Gitaar, achtergrondzaang
* Sjouke Dijkstra - Gitaar, achtergrondzaang
* Siemon Terpstra - [[Drums]], achtergrondzaang

==== Diskogroafie&lt;ref&gt;Gert Sennema. Discogs. Roadpleegd op 21 feberwoarie 2026. https://www.discogs.com/artist/5025557-Gert-Sennema&lt;/ref&gt; ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Allinneg
!Titel
!Joar
!Label
|-
|Woar
|2007
|Gert Sennema
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Met Arnold Veeman en Jan Kuper
!Titel
!Joar
!Label
|-
|Jongens van de Zee
|2014
|Stichting Five Free Guitars
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Met Gert Sennema en Westkantstad
!Album
!Joar
!Label
|-
|Zo mag T Weden
|2009
|Gert Sennema
|-
|Dit is
|2010
|Gert Sennema
|-
|Aarms Wied Open
|2018
|Gert Sennema
|-
|Stroom
|2022
|Gert Sennema
|-
|De Overtocht
|2025
|Gert Sennema
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Singles
!Artyst
!Titel
!Jår
!Label
|-
|Gert Sennema en Westkantstad met, [[Jan Henk de Groot]], Martin Korthuis en Sijtse Scheeringa
|De zun komt op ien t Westerkwartier
| rowspan=&quot;2&quot; |2018
| rowspan=&quot;3&quot; |Traxfree
|-
|Gert Sennema en Westkantstad
|Ik soe sa graach
|-
|Gert Sennema
|Aarme Toal
|2020
|-
|Gert Sennema en Westkantstad
|Mama Maria
|2024
|Gert Sennema
|}

{{Dia|Schreven ien t [[Westerkertiers|Zuud-Westerkwartiers]]}}{{Appendix}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Sennema, Gert}}
[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Beeldhouwer]]
[[Kategorie:Schriever ien t Grunnegs]]
[[Kategorie:Muzikaant oet Grunnen]]</text>
      <sha1>c9q714bqw4kwv4oiekls1lhvc42deei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Egge Wieringa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35601</id>
    <revision>
      <id>333181</id>
      <parentid>332634</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2284" sha1="pred6evv9y0yv93du9npbzn64ra928a" xml:space="preserve">{{Infobox skryver|name=Egge Wieringa|geboaren=[[5 april]] [[1933]]|störven=[[21 oktober]] [[2020]]|land=[[Nederlaand]]|språke=[[Grunnegs|Grönnegers]] ([[Zuud-Westerkwartiers]]) en [[Nederlaands]]|styl=[[Dichtkünst|Dichtkunst]], Streekverhoalen}}

'''Egge Wieringa''' ([[Moarum]], [[5 april]] [[1933]] - Boerakker, [[21 oktober]] [[2020]]) was n [[Westerkertier|Westerkwartierse]] [[Literatuur|schriever]] en [[Dichtkünst|dichter]]. Noast et schrieven restaureerde er holtstniewaark en was er [[Schilderie|schilder]].&lt;ref&gt;Schrijver en dichter Egge Wieringa (87) overleden. RTV Noord. 23 oktober 2020. https://www.rtvnoord.nl/nieuws/754692/schrijver-en-dichter-egge-wieringa-87-overleden&lt;/ref&gt; Hoewel er et meest bekind was om zien schrieverij, kwam et schildern ok noar veuren deur de schilderkes ien zien boeken, die er voak zulf moakt har, en deur dat er konservator was bij et Iwema Stienhuus ien Nijbert.&lt;ref&gt;Egge Wieringa, schilder met woorden – Tonko Ufkes. Stichting Mien Westerkwartier. 23 november 2020. https://www.mienwesterkwartier.nl/egge-wieringa-schilder-met-woorden-tonko-ufkes/&lt;/ref&gt; 

Wierengoa schreef ien et [[Zuud-Westerkwartiers]] en was de tweede schriever die in het [[Westerkertiers|Westerkwartiers]] publiceerd wer, noa [[Jelte Dijkstra|Nikloas Griep]].&lt;ref&gt;Egge Wieringa. Centrum Groninger Taal en Cultuur. 30 juli 2018. https://cgtc.nl/egge-wieringa/&lt;/ref&gt;

== Veurbeeld van Dichtkunst ==
Uut ''Kiekdeus'' (zo as veurlezen deur Egge Wierengoa)&lt;ref&gt;Egge Wieringa Leest 'Kiekdeus'. Web Loug. 9 meert 2015. https://www.youtube.com/watch?v=H5G5FEh1EWM&amp;t&lt;/ref&gt;

''&quot;Krekt of was t uutknipt uut kerton''

''en bestreken met zwarde vaarf;''

''de kerktoren en de meulen,''

''met veuraan de bomen op t aarf,''

''doe de nije dag begon.&quot;''

== Bibliogroafie ==

* ''Nadde Spoanen'' (1978), [[Butenpost]]: Lykele Jansman
* ''Tussen Groen en Groen'' (1982), [[De Penne (Grönnen)|De Penne]]: Marwo
* ''Pijlen ien t zaachte zaand'' (1984), [[Grunnen (stad)|Stad]]: Stabo/All-Round
* ''Zandhoazen'' (1990), De Penne: Marwo
* ''Vaarfspadders'' (1992), De Penne: Marwo

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{dia|Schreven ien t [[Zuud-Westerkwartiers]]}}{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Wieringa, Egge}}
[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Schriever ien t Grunnegs]]</text>
      <sha1>pred6evv9y0yv93du9npbzn64ra928a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sape Zwama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35608</id>
    <revision>
      <id>333255</id>
      <parentid>332667</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2910" sha1="7olszfx9g0mqe4fok30qw95ihin7r7q" xml:space="preserve">{{Infobox skryver|name=Sape Zwama|geboaren=[[25 febrewaori|25 feberwoarie]] [[1911]]|störven=[[31 meert]] [[1998]]|land=[[Nederlaand]]|språke=[[Grunnegs|Grönnegers]] ([[Westerkertiers|Westerkwartiers]])|styl=Streekverhoalen}}

'''Sape Zwama''' (Kommerziel, [[25 febrewaori|25 feberwoarie]] [[1911]] - [[Grunnen (stad)|Stad]], [[31 meert]] [[1998]]) was n soldoat en [[Literatuur|schriever]] die ien Grunnen bijnoam bekind was om zien [[Westerkertiers|Westerkwartierse]] schrieverij. Hij begon eerst op loatere leeftied te schrieven, noa dat zien vrauw uut tied kommen was. Hij het uutendelek nog n koppel vertelsel en streekromans uutbrocht. Zien verhoalen werren waardeerd en hij het dr ok priezen veur wonnen. Tegelieks wer et ok slim bekritiseerd, wat et veur veur hum n zetje stoer moakt het verder te schrieven.

Zwama het tiedens Tweede Wereldoorlog onderdoken zeten en het doarnoa ok nog n zetje ien Nederlands Indië woond.&lt;ref&gt;Berthe A. Zwama. Nederlandse Poëzie Encyclopedie. 21 december 2016. https://nederlandsepoezie.org/dichters/z/zwama.html&lt;/ref&gt;

== Schrieverij ==
Zwama begon met te schrieven op loatere leeftied, noamelk noa zien zeuventegste. Dit noa et winnen van n verhoalenwedstried van de Literaire Kring van [[Leek (Grönnen)|de Leek]]. Hoewel er ien die tied al laank ien Stad woonde, schreef er ien e toal van zien thuus; et Westerkwartiers van Kommerziel, niet ver van Gruupskerk. Zien wark wer bijnoam ien [[Toal en Taiken]] en [[Krödde (tiedschrift)|Krödde]] publiceerd as lözze vertelsels. n Deel van dizze verhoalen zollen loater nog ien n boek '&lt;nowiki/&gt;''Op Slag van Twaalf''&lt;nowiki/&gt;' verschienen. Ok werden goenent van zien verstelsels bij et programma 'Sloaperstil' van [[Radio Noord]] verteld. Ien 1988 wer zien streekroman ''&lt;nowiki/&gt;'Toen t Polderdiepke dicht lag''' uutbrocht, met n verhoal over et leven op n boerenploats ien e twintegerjoaren.&lt;ref&gt;De schriever Sape Zwama. Ik proat plat, doe ok?. De Streekkrant. 22 feberwoarie 2018. https://www.destreekkrant.nu/nieuws/ik-proat-plat-doe-ok-/48629/de-schriever-sape-zwama&lt;/ref&gt;

Veur zien schrieverij wer Zwama ien 1992 ok nog de [[Literaire Pries]] van [[Stichting t Grunneger Bouk]] uutlangd. Begrootelek het de jury ien die tied kritiek kregen omreden Zwama's wark zol de pries niet weerd wezen. Toch is zien stiel over et algemeen goed ontvangen. Ien Toal en Taiken wodt et bijveurbeeld omschreven met n eenvoudegheid die &quot;waarmte en bekoren&quot; bringt.&lt;ref&gt;Sape Zwama. Centrum Groninger Taal &amp; Cultuur. 30 juli 2018. https://cgtc.nl/sape-zwama/&lt;/ref&gt;

== Bibliografie ==

* ''Toen t Polderdiepke dicht lag'' (1988), [[Amsterdam]]: CHEV
* ''Op Slag van Twaalf'' (1996), [[Scheemde]]: Stichting t Grunneger Bouk&lt;br /&gt;{{dia|Schreven ien t [[Zuud-Westerkwartiers]]}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Zwama, Sape}}
[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Schriever ien t Grunnegs]]</text>
      <sha1>7olszfx9g0mqe4fok30qw95ihin7r7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luut van 't Sielje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35611</id>
    <revision>
      <id>333228</id>
      <parentid>332668</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2985" sha1="hj9wg0eq9wtikikjz85fv4v32bpga7j" xml:space="preserve">{{Infobox skryver|name=Luitjen Kuipers|geboaren=[[10 meie|10 mei]] [[1921]]|störven=[[5 jannewaori|5 jannewoarie]] [[2007]]|skuulname=Luut van 't Sielje|land=[[Nederlaand]]|språke=[[Nederlaands]], [[Grunnegs|Grönnegers]]}}

'''Luitjen Kuipers''' (Lauwersziel, [[10 meie|10 mei]] [[1921]] - Gruupskerk, [[5 jannewaori|5 jannewoarie]] [[2007]]) beter bekind onner zien pseudoniem '''Luut van 't Sielje''', was n [[Grunnen (provìnzie)|Grönneger]] [[Literatuur|schriever]] die veul publiceerd het over et zwoare leven van aarbeiders ien, en over olde verhoalen uut de Grönneger [[Polder|polders]]. Doarnoast is er ok bekind om n koppel publikoaties van verhoalen ien et [[Westerkertiers|Westerkwartiers]].

== Schrieverij ==
Van 't Sielje het altied as waarkmeester ien febrieken warkt en het eerst rond zien pensioen begund met schrieven. Er is bijnoam bekind worden met zien waarken over historiese verhoalen over et aarbeidersleven ien Grönnen, woaronder ok zien geboortegrond Lauwersziel en ploatsen doarom toe.&lt;ref&gt;Toal: West-Groningen; Luut van 't Sielje. Siemon Reker. Augustus 2005. In Boekvorm Uitgevers bv, Assen. ISBN: 90-77548-30-0. 61&lt;/ref&gt;  Noast et schrieven van dizze verhoalen, moek hij sums ok zulf de schilderkes dr bij. Van 't Sielje het noa dizze waarken nog n koppel publikoaties ien et Westerkwartiers uutbrocht ien eigen beheer.

==== Toalgebruuk ====
Wat bij zien Westerkwartierse schrieverij opvaalt, is dat zien toalgebruuk dudelek uut et [[Perveencie Frieslaand|Fries]]-Grönneger grinsgebied komt. Et dialekt van Lauwersziel het eigenschappen die ien e rest van et [[Westerkertier|Westerkwartier]] niet gangboar bennen. Veurbelden hiervan bennen ''wêr'' en ''dêr'' woar ien et algemeen Westerkwartiers voaker ''woar'' en ''doar'' bruukt worden. Dit zol er ien loatere publikoaties veraandern.&lt;ref&gt;Luut van t Sielje (1921-2007). Stichting Mien Westerkwartier. 20 feberwoarie 2010. https://www.mienwesterkwartier.nl/luut-van-t-sielje/&lt;/ref&gt;

== Bibliografie ==

==== [[Nederlaands]] ====

* ''Aan de zee ontrukt - Historische Verhalen van Lauwerzijl en omgeving'' (1987), [['t Ogeveine|Hoogeveen]]: Van Genne
* ''Licht en schaduw in de polder. Autobiografie uit de Nieuwe Ruigezandster Polder'' (1987), [[Zuudhörn]]: Danhoff
* ''Het begon in een uitgeroeid nest - Gebeurtenissen uit de jaren 1940-1945 in de Groninger contreien - Autobiografie'' (1989), Gruupskerk: Luitjen Kuipers

==== Westerkwartiers ====

* ''Hoe gijt t met dij? - Komische verhoalen schreven ien e streektoal van t Westerketier'' (1990), Gruupskerk: Luitjen Kuipers
* ''t Wad zunder dieken. Olle verhoalen uut de Noord-Westhoek geromantiseerd en schreven ien e toal van t Westerketier'' (1992), Gruupskerk: Luitjen Kuipers
* ''Dit is de leste'' (1997), Gruupskerk: Luitjen Kuipers
{{dia|Schreven ien t [[Zuud-Westerkwartiers]]}}{{Appendix}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;
{{DEFAULTSORT:Sielje, Luut van t}}
[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Schriever ien t Grunnegs]]</text>
      <sha1>hj9wg0eq9wtikikjz85fv4v32bpga7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>333335</id>
      <parentid>333228</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T21:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2979" sha1="bp1xi7w2ocxwkfmhj3mlmabm093jt0b" xml:space="preserve">{{Infobox skryver|name=Luitjen Kuipers|geboaren=[[10 meie|10 mei]] [[1921]]|störven=[[5 jannewaori|5 jannewoarie]] [[2007]]|skuulname=Luut van 't Sielje|land=[[Nederlaand]]|språke=[[Nederlaands]], [[Grunnegs|Grönnegers]]}}

'''Luitjen Kuipers''' (Lauwersziel, [[10 meie|10 mei]] [[1921]] - Gruupskerk, [[5 jannewaori|5 jannewoarie]] [[2007]]) beter bekind onner zien pseudoniem '''Luut van 't Sielje''', was n [[Grunnen (provìnzie)|Grönneger]] [[Literatuur|schriever]] die veul publiceerd het over et zwoare leven van aarbeiders ien, en over olde verhoalen uut de Grönneger [[Polder|polders]]. Doarnoast is er ok bekind om n koppel publikoaties van verhoalen ien et [[Westerkertiers|Westerkwartiers]].

== Schrieverij ==
Van 't Sielje het altied as waarkmeester ien febrieken warkt en het eerst rond zien pensioen begund met schrieven. Er is bijnoam bekind worden met zien waarken over historiese verhoalen over et aarbeidersleven ien Grönnen, woaronder ok zien geboortegrond Lauwersziel en ploatsen doarom toe.&lt;ref&gt;Toal: West-Groningen; Luut van 't Sielje. Siemon Reker. Augustus 2005. In Boekvorm Uitgevers bv, Assen. ISBN: 90-77548-30-0. 61&lt;/ref&gt;  Noast et schrieven van dizze verhoalen, moek hij sums ok zulf de schilderkes dr bij. Van 't Sielje het noa dizze waarken nog n koppel publikoaties ien et Westerkwartiers uutbrocht ien eigen beheer.

=== Toalgebruuk ===
Wat bij zien Westerkwartierse schrieverij opvaalt, is dat zien toalgebruuk dudelek uut et [[Perveencie Frieslaand|Fries]]-Grönneger grinsgebied komt. Et dialekt van Lauwersziel het eigenschappen die ien e rest van et [[Westerkertier|Westerkwartier]] niet gangboar bennen. Veurbelden hiervan bennen ''wêr'' en ''dêr'' woar ien et algemeen Westerkwartiers voaker ''woar'' en ''doar'' bruukt worden. Dit zol er ien loatere publikoaties veraandern.&lt;ref&gt;Luut van t Sielje (1921-2007). Stichting Mien Westerkwartier. 20 feberwoarie 2010. https://www.mienwesterkwartier.nl/luut-van-t-sielje/&lt;/ref&gt;

== Bibliografie ==

=== [[Nederlaands]] ===

* ''Aan de zee ontrukt - Historische Verhalen van Lauwerzijl en omgeving'' (1987), [['t Ogeveine|Hoogeveen]]: Van Genne
* ''Licht en schaduw in de polder. Autobiografie uit de Nieuwe Ruigezandster Polder'' (1987), [[Zuudhörn]]: Danhoff
* ''Het begon in een uitgeroeid nest - Gebeurtenissen uit de jaren 1940-1945 in de Groninger contreien - Autobiografie'' (1989), Gruupskerk: Luitjen Kuipers

=== Westerkwartiers ===

* ''Hoe gijt t met dij? - Komische verhoalen schreven ien e streektoal van t Westerketier'' (1990), Gruupskerk: Luitjen Kuipers
* ''t Wad zunder dieken. Olle verhoalen uut de Noord-Westhoek geromantiseerd en schreven ien e toal van t Westerketier'' (1992), Gruupskerk: Luitjen Kuipers
* ''Dit is de leste'' (1997), Gruupskerk: Luitjen Kuipers
{{dia|Schreven ien t [[Zuud-Westerkwartiers]]}}{{Appendix}}

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;
{{DEFAULTSORT:Sielje, Luut van t}}
[[Kategorie:Grunnegs artikel]]
[[Kategorie:Schriever ien t Grunnegs]]</text>
      <sha1>bp1xi7w2ocxwkfmhj3mlmabm093jt0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mien Toentje (album)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35623</id>
    <revision>
      <id>333231</id>
      <parentid>332759</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3496" sha1="cm81qihlcosk7x8zg5dqne54jylkfdo" xml:space="preserve">{{Infobox
|kop=Mien Toentje
|subkop1=Album van [[Ede Staal]]
|head1_1='''Oetbracht'''   |item1_1=[[1 december]] [[1984]]
|head1_2='''Opnomen'''     |item1_2=1984, Flowertree Studio, [[Skoonebeek|Schoonebeek]]
|head1_3='''Genre'''       |item1_3=Levenslaid, Volksmeziek
|head1_4='''Duur'''        |item1_4=39:20
|head1_5='''Label'''       |item1_5=Mollebone Music
|head1_6='''Produsìnt'''   |item1_6=Ede Staal, Engbert Gruben, Koos Hindriks
|head1_7='''Hoesontwaarp'''|item1_7=Klaas Staal
}}

'''''Mien Toentje''''' is n [[Album (musik)|LP]] oet [[1984]] van de [[Grunnen (provìnzie)|Grunneger]] [[Zangkeunst|zaanger]] [[Ede Staal|Ede Stoal]]. t Is zien eerste ploat ien noavolging van t lieknoamege verske ''Mien Toentje'', dat de herkenningsmelodie was van de toenrebriek op [[RTV Noord|Roadio Noord]]. t Album is nog wieder vernuimd deur t verske ''het het nog nooit zo donker west''.&lt;ref&gt;Ede Staal - Mien Toentje. Discogs. Roadpleegd op 16 april 2026. https://www.discogs.com/release/546739-Ede-Staal-Mien-Toentje?srsltid=AfmBOoqu1p37t2nnhzDTmbDg68ou5qPRj5XLtSOOz1jU5Yb0WhxgC4ts&lt;/ref&gt;

== Achtergrond ==
Stoal wer omtrint [[1981]] ontdekt deur Engbert Gruben tou dij n koppel opnoames van Stoal heurd haar. Gruben haar t dr stoer met Stoal ien de studio te kriegen, mor het hom oetendelk zo wied kregen met n koppel herkenningsmelodieën veur Roadio Noord te begunnen. Veur de toenrebriek van Melle Wachtmeester het stoal dou ''Mien Toentje'' moakt. De meziek sluig aan bie minsen en dou Gruben Stoal endelk oet de klaai trokken haar, begunnen opnoames ien Flowertree Studio ien [[Skoonebeek|Schoonebeek]].&lt;ref&gt;Ede Staal, Credo - Zien bestoan [22-7-2011] - RTV Noord. 23:40-26-45. Youtube. 32 juli 2011. https://www.youtube.com/watch?v=i1wJ-hZM7fw&lt;/ref&gt; 

t Album is oetbrocht op t label Mollebone Music, gerund deur Ede Stoal en zien kameroad Kloas Stoal (gain femilie). Veural ien pervìnzie, mor ook doar boeten, dee LP et machteg best en wui de oploage veur Grönneger begrippen aibels groot.&lt;ref&gt;Ede Staal. Poparchief Groningen. Roadpleegd op 17 april 2026. https://poparchiefgroningen.nl/zoeken?mizig=398&amp;miadt=5&amp;miaet=14&amp;micode=POPACTS&amp;minr=12994709&amp;miview=ldt&lt;/ref&gt; Kloas het ook de foto moakt van de hoes van t album; n Grönneger boerderij ien Nij Beerte woar Ede woont het (en woar zien jonkje Jelger geboren is).&lt;ref&gt;Ede Staal, Credo - Zien bestoan [22-7-2011] - RTV Noord. 1:15:00-1:16:50. Youtube. 32 juli 2011. https://www.youtube.com/watch?v=i1wJ-hZM7fw&lt;/ref&gt; 

== Ienhold van t album ==
Alle verskes schreven deur Ede Stoal.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Eerste ziede
!No.
!Titel
!Duur
|-
|1.
|Mien Toentje
|2:50
|-
|2.
|Het Het Nog Nooit Zo Donker West
|4:34
|-
|3.
|Grunnegers Veur Gevordenen
|3:28
|-
|4.
|Doar Bluit Mien Eerappellaand
|3:22
|-
|5.
|Wat Moakt Het Oet
|3:03
|-
|6.
|Genoat
|3:11
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Twaide ziede
!No.
!Titel
!Duur
|-
|7.
|Credo-Mien Bestoan                       
|3:09
|-
|8.
|Vrouger
|2:45
|-
|9.
|Het Hoogelaand
|2:27
|-
|10.
|Het Twijde Perron
|3:21
|-
|11.
|Geef Mie Dien Blues
|3:37
|-
|12.
|Zo Mouvve T Holn
|3:28
|}

== Personeel ==
'''Meziek'''

* Ede Stoal - Zaang
* Henk Bemboom - [[Piano|Pioano]], harmonikoa
'''Produktie'''

* Ede Stoal - Produsìnt
* Engbert Gruben - Produsìnt
* Koos Hindriks - Produsìnt
* Jan Bloemsma - Technikus

'''Ontwaarp'''

* Klaas Staal - [[Fotografie|Fotogroaf]]

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{Appendix}}

[[Kategorie:Grunnegs_artikel]]
[[Kategorie:Grunnen]]
[[Kategorie:Streektaolmuziek]]</text>
      <sha1>cm81qihlcosk7x8zg5dqne54jylkfdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lamborghini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35632</id>
    <revision>
      <id>333334</id>
      <parentid>333056</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T21:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1524" sha1="a3u3p1jrh1wyy9req3gz1esz99wfaz4" xml:space="preserve">{{Infobox|kop=Lamborghini|ofbeelding=Lamborghini Gallardo 5.2 '08 (9403022249) (cropped).jpg|head1_1='''Op-erich'''|item1_1=1963|item1_2=[[Bologna]], [[Italiën]]|head1_2='''Heufkantoor'''|item1_3=[[Volkswagen Group]]|head1_3='''Moedebedrief'''|item1_4=[[Auto|Auto's]]|head1_4='''Industrie'''|ofbeelding2=Lamborghini - logo wordmark (italy, 1963-).svg}}

'''Lamborghini''' is een [[Italiën|Italiaons]] [[Auto|automärk]] en [[Trekker|trekkermärk]] op-erich in 't jaor 1963, 't bedrief is onderdeel van [[Volkswagen Group]] sinds 1998.

== Geskiedenis ==
[[Bestaand:Ferruccio lamborghini.jpg|duum|Ferruccio Lamborghini mit ien [[Lamborghini Jamara]] en ien trekker]]
Trekkerbouwer [[Ferruccio Lamborghini]] had enkele [[Ferrari]] auto's maor was ontevreden mit de kwalitiet van de koppeling. Noa inspectie gaf Ferruccio veurrstel van ien betere koppeling aan [[Enzo Ferrari]] moar 't veurrstel wör niet geaccepteerd. Als gevolg richtte in 1963 Ferruccio 't märk Lamborghini op.

In 1963 moakte hij sien eersten prototype, de [[Lamborghini 350 GTV]]. En in 1964 sien eersten productie-auto, de [[Lamborghini 350 GT]].

=== Meest verkochte auto's ===

# [[Lamborghini Urus]] (2018-nu) 22.000+ verkocht
# [[Lamborghini Huracán]] (2014-2024) 20.000+ verkocht
# [[Lamborghini Gallardo]] (2003-2013) 14.000+ verkocht

=== Meest verkochte trekkers ===

# [[Lamborghini DL25]] (1952-1960)
# [[Lamborghini 1R]] (1961-1965)
# [[Lamborghini 2R]] (1961-1967)

[[Kategorie:Auto]]
[[Kategorie:Laandbouwwarktuug]]
[[Kategorie:Bedrief]]</text>
      <sha1>a3u3p1jrh1wyy9req3gz1esz99wfaz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lamborghini Urus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35633</id>
    <revision>
      <id>333218</id>
      <parentid>333059</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3745" sha1="av7n8mlg6dwkw6fnc6yiylu1baawua8" xml:space="preserve">{{Infobox|kop=Lamborghini Urus|ofbeelding=2022 Lamborghini Urus S Auto.jpg|head1_1='''Automärk'''|item1_1=[[Lamborghini]]|head1_2='''Eerste concept'''|item1_2=2012|item1_3=2017-heden|head1_3='''Productie'''|ofbeelding2=Lamborghini Urus - logo (Italy, 2018).svg|caption2=Logo van de Urus}}

De '''Lamborghini Urus''' is een crossover [[SUV]] en [[sportwagen]] van 't [[Italiën|Italiaons]] [[Auto|automärk]] [[Lamborghini]]. 't Was de eerste vief deurs auto en SUV van Lamborghini noa de [[Lamborghini LM002]].&lt;ref&gt;https://www.motorauthority.com/news/1084159_2023-lamborghini-urus-spy-shots&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.topgear.com.ph/news/car-news/report-lamborghini-boss-confirms-urus-suv-will-go-into-production&lt;/ref&gt; ''Urus'' is [[Latien]] veur ''wilde vos'', de Lamborghini Urus is de miest verkochte Lamborghini ooit.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://hypebeast.com/2022/6/lamborghini-urus-best-selling-model-announcement The Urus Makes History as the Lamborghini's Best Selling Model | Hypebeast]&lt;/ref&gt;

De Urus is op 't [[Volkswagen Group MLB Evo]] platvorm bouwd. Viel onderdelen sien vergerliekbaor mit auto's as de [[Audi Q7]], [[Bentley Bentayga]], [[Porsche Cayenne]] en [[Volkswagen Toureg]].&lt;ref&gt;[https://www.lamborghini.com/en-en/news/lamborghini-urus-se-the-first-plug-in-hybrid-super-suv Lamborghini Urus SE: The first Plug-in Hybrid Super SUV]&lt;/ref&gt;

== Modellen ==

=== Urus 2012 Concept ===
[[Bestaand:Urusfront.jpg|duum|Urus 2012 Concept]]
't Eerste concept wör onthult op 23 April 2012 bie een autoshow in [[Peking]]. Veur de buutenkant van de Lamborghini Urus had Lamborghini viel inspiratie genomen van de [[Lamborghini Adventador]]. 't Concept had dezelfde 5.2 liter [[V10 motor]] as die van de [[Lamborghini Gallardo]]. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20171011082119/http://www.drive.com.au/motor-news/revealed-lamborghini-urus-suv-20120421-1xddp.html Revealed: Lamborghini Urus SUV]&lt;/ref&gt;

=== Urus 2017-2022 model ===
[[Bestaand:2019 Lamborghini Urus V8 Automatic 4.0 Rear.jpg|duum|Achterkant van een 2019 Urus]]
Op 4 December 2017 wör een nei, productie model van de Urus onthult. 't Neie model had viel veranderingen aan de buutenkant en een neie aondrieflien. De motor wör een 4.0 liter [[twin-turbo]] [[V8 motor]], maor deze motor bracht brandgevaarlijkheid mit zich mee en in 2020 wören zo'n 2.831 modellen terug geroepen. Sinds Juli 2020 heeft Lamborghini 10.000 Urus modellen verkocht, en sinds mei 2022 heeft Lamborghini 20.000 Urus modellen verkocht.&lt;ref&gt;[https://www.topgear.com/car-news/suvs/already-10000th-lamborghini-urus This is already the 10,000th Lamborghini Urus | Top Gear]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Urus S ===
De Urus S is in 2022 vervangen deur de Urus S, die 657 pk heeft vergeleken met de 641 pk van de oldere Urus. Ook heeft de Urus S een neiere buutenkant.

=== Urus Performante ===
[[Bestaand:Lamborghini Urus Performante EC24.jpg|duum|Urus Performante van de Politie uut Rome]]
De Urus Performante is 't prestatievariant van de Urus, 47 kg lichter dan de Urus S en een bietje sneller en luider. De Urus Performante heeft ook een speciale rally modus, in 2023 doneerde Lamborghini een Urus Performante aan de Politie in [[Rome]].&lt;ref&gt;[https://www.lamborghini.com/it-en/news/automobili-lamborghini-e-polizia-di-stato-da-20-anni-insieme Automobili Lamborghini e Polizia di Stato: da 20 anni insieme]&lt;/ref&gt;

=== Urus SE ===
De Urus SE is 't plug-in hybride variant van de Urus, in productie sinds 2024. De Urus SE heeft 789 pk vergerleken mit de 641 pk van de Urus S en Performante. De Urus SE heeft ook andere koplampen, een Y-vorm luchtinlaat en andere kofferbak. 't Dashboard en de software zijn ook anders vergerleken mit de S en Permormante.

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Auto]]</text>
      <sha1>av7n8mlg6dwkw6fnc6yiylu1baawua8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sedan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35638</id>
    <revision>
      <id>333257</id>
      <parentid>333054</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="460" sha1="h64cvbml1ih0ij2yv6ouz59yp4a24nq" xml:space="preserve">[[Bestaand:DAF P500 002.jpg|duum|DAF P500 Sedan]]
Een '''sedan''' is een soort [[auto]]. Mit 2 rijen stoelen waorbij de passagiers en de kofferbak ofzunderlijk zijn. Een sedan mit twie deuren wordt vaok [[coupe]] neumd.

't Woard sedan komt waarschienlijk von 't Latiense woard ''sedere'' wat ''zitten'' betekent.&lt;ref&gt;[https://www.etymonline.com/word/*sed- *sed- - Etymology and Meaning of the Root]&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Auto]]</text>
      <sha1>h64cvbml1ih0ij2yv6ouz59yp4a24nq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hatchback</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35641</id>
    <revision>
      <id>333193</id>
      <parentid>333052</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="512" sha1="6uk7kgk28dyfsvhsvxfoa589dx75bfi" xml:space="preserve">[[Bestaand:R4 3 v sst.jpg|duum|Renault 4]]
Een '''hatchback''' is een soort [[auto]], waorbij 't bestuurdersgedeelte via de bagageruumte bereikt worden kan. De bagageruumte is daorom ok gien ofzunderlijke ofsleuten kofferbak, zoas bie een [[sedan]]. De [[Renault 4]] is de eerste hatchback veur massaproductie.&lt;ref&gt;[https://www.renaultgroup.com/en/group/history/#1970-1960 Our history is part of the history of the automotive industry - Renault Group]&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Auto]]</text>
      <sha1>6uk7kgk28dyfsvhsvxfoa589dx75bfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Land Rover</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35642</id>
    <revision>
      <id>333219</id>
      <parentid>333050</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1494" sha1="nv8ktuycesv17w4p80mev5y34mjc3ss" xml:space="preserve">{{Infobox
|kop=Land Rover
|ofbeelding=Land Rover 2023.svg
|item1_1=1948
|head1_1='''Op-erich'''
|caption=Logo vanof 2023
|item1_2=[[Jaguar Land Rover]]
|head1_2='''Moedebedrief'''
|item1_3=[[Auto|Auto's]]
|head1_3='''Industrie'''
}}

'''Land Rover''' is een märk van veurnaomelijk [[SUV|SUV's]], eigendom van 't Britse [[Auto|automärk]] [[Jaguar Land Rover]] (JLR), dat sinds 2008 onderdeel is van 't bedrief [[Tata Motors]] uut [[India]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120205002225/http://www.tatamotors.com/know-us/associates.php Tata Motors : Know Us : Subsidiaries, JVs and Associates]&lt;/ref&gt; Land Rover wör in 1948 deur [[Rover Company]] op-erich veur 't moaken van auto's mit [[vierwielaandrieving]]. Tegenweurdig rich Land Rover zuch allenzinnig nog op 't maken van luxe SUV's.&lt;ref&gt;[https://www.jlr.com/overview Overview | JLR Corporate Website]&lt;/ref&gt;

Land Rover is uutgreuid tot een eigen märk maor bauwd auto's in zien eigen series: [[Discovery]], en [[Range Rover]] maor ook aparte modellen zoas de [[Land Rover Defender]] en [[Land Rover Freelander|Freelander]].

== Modellen ==

=== Voormalig ===

* [[Land Rover Series|Series]]
* [[Land Rover Freelander|Freelander]]

=== Huidig ===

* [[Land Rover Defender|Defender]]
* [[Land Rover Discovery|Discovery]]
* [[Land Rover Discovery Sport|Discovery Sport]]
* [[Range Rover]]
* [[Range Rover Sport]]
* [[Range Rover Velar]]
* [[Range Rover Evoque]]

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Auto]]
[[Kategorie:Bedrief]]</text>
      <sha1>nv8ktuycesv17w4p80mev5y34mjc3ss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Range Rover Velar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35643</id>
    <revision>
      <id>333249</id>
      <parentid>333051</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="5alchfr1ubhdcmpyl6hctwkjoogjisd" xml:space="preserve">{{Infobox|kop=Range Rover Velar|ofbeelding=2017 Land Rover Range Rover Velar First Edition D3 3.0 Front.jpg|head1_1='''Automärk'''|item1_1=[[Land Rover]]|item1_3=2017-heden|head1_3='''Productie'''}}De '''Land Rover Range Rover Velar''', bekend as '''Range Rover Velar''' is een crossover [[SUV]] van 't [[Groot-Brittannie|Britse]] [[Auto|automärk]] [[Land Rover]]. ''Velar'' komt van 't Latiense woard ''Velare'' dat ''bedekken'' betekent. &lt;ref&gt;[[wiktionary:velare|velare - Wiktionary, the free dictionary]]&lt;/ref&gt; 

== Eerste generatie (L560; 2017) ==
De officiële lancering van de Range Rover Velar was op de [[Geneva Motor Show]] on 7 Meert 2017. In 2018 wör de Range Rover Velar uutgeroepen as &quot;Meuiste Auto van 2018&quot;. &lt;gallery&gt;
Bestaand:Range Rover Velar P250 SE IMG 8835.jpg|Veurkaant
Bestaand:Range Rover Velar P250 SE IMG 8831.jpg|Achterkaant
Bestaand:2018 Land Rover Range Rover Velar D180 HSE Interior.jpg|Interieur
&lt;/gallery&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Auto]]</text>
      <sha1>5alchfr1ubhdcmpyl6hctwkjoogjisd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Josimar José Évora Dias</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35649</id>
    <revision>
      <id>333205</id>
      <parentid>333062</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2954" sha1="12wwbq1rfdpk0lxv4e5xcy5ihxwbng2" xml:space="preserve">{{Infobox|kop=Vozinha|ofbeelding=Vozinha Cape Verde Goalkeeper.jpg|caption=Vozinha in 2026|item1_1=Josimar José Évora Dias|head1_1='''Hiele noam'''|item1_2=3 June 1986, [[Mindelo]], [[Kaapverdië]]|head1_2='''Geboren'''|item1_3=1.89 m|head1_3='''Lengte'''|item1_4=[[Doelman]]|head1_4='''Positie'''|item1_5=1|head1_5='''Nummer'''}}

'''Josimar José Évora Dias''' bekend as '''Vozinha''' is een professionele [[Vootbal|voetballer]] uut [[Kaapverdie|Kaapverdië]] die as [[doelman]] speelt veur [[Liga Portugal 2]] club [[Chaves]] en 't [[Kaapverdisch voetbalelftal]].

In sien loopbaon hef veur teams in [[Kaapverdie|Kaapverdië]], [[Angola]], [[Moldavië (laand)|Moldavië]], [[Portugal]], [[Syprus]], en [[Slowaaknlaand|Slowakije]] speeld. Veur Kaapverdië heeft hij in 2013, 2015, 2021 en 2023 bie 't [[AFCON]] speeld en ook bie 't [[Wealdkampioenschap voetbal 2026|WK 2026]].

== Club loopbaon ==
Geboren in [[Mindelo]] op 't eiland [[São Vicente]] begon sien loopbaon in 2007 bie sien lokale club [[Batuque]], tot sien transfer noor d'n lokale rivalen [[CS Mindelense]] in 2011.&lt;ref&gt;[https://criolosports.blogspot.com/2010/05/taca-de-cabo-verde-boavista-no-play-off.html Criolosports.com: Taça de Cabo Verde: Boavista no play-off final]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.panapress.com/Cabo-Verde-prepara-jogo-decisivo-a_797950-lang4-free_news.html Cabo Verde prepara jogo decisivo contra Zimbabwe para qualificaç]&lt;/ref&gt;Noa goeie resultaten moakte ie sien transfer noor [[Progresso Associação do Sambizanga]] in [[Angola]]. Tot Vozinha terug ging noor CS Mindelense in 2014.&lt;ref&gt;[https://www.national-football-teams.com/player/48673/Vozinha.html Vózinha (Player) | National Football Teams]&lt;/ref&gt;

In 2015 ging Vozinha noor [[Zimbru Chișinău]] in [[Moldavië (laand)|Moldavië]], in 2016 noor [[Gil Vicente]] in [[Portugal]] en in 2017 noor [[AEL Limassol]] in [[Syprus]]. In 2022 kwam Vozinha weer terug noor Batuque leend van [[AS Trenčín]] uut [[Slowaaknlaand|Slowakije]], veur Vozinha ging spelen veur [[Chaves]] in 2024.

== Internationale loopbaon ==
Vozinha speelde sien eerste internationale wedstried veur 't [[Kaapverdisch voetbalelftal]] op 8 September 2012, die ze met 2-0 tegen Cameroon wonnen.

Op 't [[Wealdkampioenschap voetbal 2026|WK 2026]] moakte Vozinha op de eerste [[Wealdkampioenschap voetbal|WK]] wedstried van 't [[Kaapverdisch voetbalelftal]] ooit (67e op de [[FIFA ranglijst]]) 7 reddingen tegen Spanje (2e op de FIFA ranglijst) en hield 't 0-0. Vozinha is de oldste doelman die een redding hef moakt op een laands eerste WK wedstried.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/sport/football/articles/c0ryz4n2v0qo Vozinha: The 40-year-old keeper who inspired Cape Verde's historic debut - BBC Sport]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://theanalyst.com/articles/oldest-players-in-world-cup-history The Oldest Players in World Cup History | Opta Analyst]&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Evora Dias, Josimar Jose}}
[[Kategorie:Voetbal]]</text>
      <sha1>12wwbq1rfdpk0lxv4e5xcy5ihxwbng2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nehemia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35655</id>
    <revision>
      <id>333236</id>
      <parentid>333046</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jcb</username>
        <id>4558</id>
      </contributor>
      <origin>333236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2810" sha1="ikz14yfkkfca65cwvybod047augqcvo" xml:space="preserve">{{Infobox|kop=Nehemia|head1_1='''Geboren'''|item1_1=5e eeuw v. Chr.|item1_2=4e eeuw v. Chr.|head1_2='''Gestroven'''|item1_3=[[Rooms-Katholieke Karke|Kattelieke Karke]], [[Oosters-Orthodoxe Karke]]|head1_3='''Geëerd in'''|ofbeelding=Prophet nehemiah.jpg|caption=[[Amerikaans Orthodox]] [[Icoon]]}}

'''Nehemia''' ([[Biebels Hibbrais]]: נְחֶמְיָה - ''Nechemja'') was een persoon üüt de [[Hibbraise Biebel]]. Hij wör rond 445 veur Christus aansteld as landveugd over Judah. Onder sien leiding wör de staadsmuur rond [[Jeruzalem]] herbouwd.

Nehemia was de zeun van [[Chachalja]] en de breur van [[Chanani]]. Volgens 't [[Boek van Nehemia]] was hij schenker van [[Artaxerxes I]] en weunde hij in [[Susa]], een van de heufsteden van 't [[Perzische Riek]].

== Activiteiten in 't boek van Nehemia ==
[[Bestaand:Bible primer, Old Testament, for use in the primary department of Sunday schools (1919) (14779759334).jpg|duum|Nehemia die de muren opbouwd, illustratie van Adolf Hult, 1919]]
In 't 20e jaor van 't bestuur van [[Artaxerxes I]] (445 of 444 v. Chr.)&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=6rW7BwAAQBAJ&amp;pg=PA140&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Ezra-Nehemiah: A Commentary - Google Boeken]&lt;/ref&gt; heurde Nehemia dat 't slecht ging mit de [[Jeuden]] die in Juda woonden en dat de muren van Jeruzalem in-stört weren. Hij vroeg om toestemming aan Artaxerxes om weeromme terug naar Jeruzalem te goan de muren weer op te bouwen. (Nehemiah 1:1-2:5) Artaxerxes moakte Nehemia de leider van de pervincie Juda met als doel om de taak om de muren weer op te bouwen.

== Nehemia in andere boeken ==

=== Boek van Makkabeeën ===
In [[2 Makkabeeën]] steet dat Nehemia 't heilige vuur veur 't altaor oet de Babylonische ballingschop noar Jeruzalem weeromme brocht en een bibliotheek van de Heilige Schrift stichtte, net zoas [[Judas Makkabeüs]] dat later ok dee. Nehemia zien politieke rolle döt hier as veurbeeld veur de [[Hasmoneïsche dynastie]] en as model veur vroom nationaal leiderschap in ’t algemien. De scène waorin de [[Torah]] veurlezen en oetlegd wordt in Nehemia 8, wör 't veurbeeld veur de synagogedienst.

=== Wiesheid van Jezus Sirach ===
In 't lied tot ere van de veurvaders in 't boek Sirach wordt noa Zerubbabel en Jozua Nehemia nuumd (niet Ezra), en in Sirach 49:13 wordt e prezen veur zien bouwactiviteiten.

== Verering ==
Nehemia wordt geëerd in de [[Rooms-Katholieke Karke|Kattelieke Karke]] (13 Juli) en de [[Oosters-Orthodoxe Karke|Oosters-Orthodoxe karke]] (11-17 December)&lt;ref&gt;[http://www.zeno.org/Heiligenlexikon-1858/A/Neemias+(1) Neemias (1) - Zeno.org]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://azbyka.ru/days/sv-neemija-vozhd-iudejskij Неемия, вождь иудейский: житие, иконы, день памяти]&lt;/ref&gt;

== Verwiezingen ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorie:Biebel]]</text>
      <sha1>ikz14yfkkfca65cwvybod047augqcvo</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>