Wikipedia nds_nlwiki https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/V%C3%B6%C3%A4rblad MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Spesiaal Overleg Gebruker Overleg gebruker Wikipedia Overleg Wikipedia Bestaand Overleg bestaand MediaWiki Overleg MediaWiki Mal Overleg mal Hulpe Overleg hulpe Kategorie Overleg kategorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 18317 333452 331772 2026-09-19T01:09:39Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333452 wikitext text/x-wiki {{Laandtabel-vel | naaminlaanstaal = Republika Hrvatska | vlagge = Flag of Croatia.svg | wapen = Coat of arms of Croatia.svg | lokasie = EU-Croatia.svg | talen = [[Kroaties]] | regeringsvorm = [[Republiek]] | heufdstad = [[Zagreb]] | religie = [[Rooms-Katholieke Karke|Katholiek]] 87,8%<br />[[Oosters-Orthodoxe Karke|Orthodox]] 4,4% | inwoeners = 4.290.612 (volkstelling 2011) | dichtheid = 75,8 <!-- excl. waoter --> | km2 = 56,594 | pctwaoter = 1,09 | breedtegroad = 45/15//N | lengtegroad = 15/28//E | region = HR | munteenheid = [[euro]] | valutacode = EUR | tiedzone = [[UTC+1|+1]] (zoemer [[UTC+2|+2]]) | volkslied = [[Lijepa naša domovino]] | feestdag = 25 juni | tld = hr | laandcode = HRV | til = 385 }} '''Kroasië''' ([[Kroaties]]: ''Hrvatska''), offisieel '''Republiek Kroasië''' (''Republika Hrvatska''), is n [[Zuud-Europa|Zuud-Europees]] [[Staot|laand]], dat in t noorden an t geschei ligt van [[Slovenië]] en [[Hongarije]], in t zujen [[Bosnië en Herzegovina]] en [[Montenegro]], en [[Servië]] in t oosten. In t westen ligt de [[Adriatiese Zee]], waor de Kroatiese territoriale waoters grenzen an die van [[Italië]]. Geografies is Kroasië gedeeltelik elegen op t [[Balkanschiereilaand]]. t Strek zich uut van de uterste oostelike hellingen van de [[Alpen]] in t noordwesten tot de [[Pannoniese vlakte]] en de [[Donau]] in t oosten. t Sentrale deel wörden bedekt deur de [[Dinariese Alpen]]. De heufdstad is [[Zagreb]], aandere belangrieke stejen bin onder aandere [[Split]], [[Osijek]] en [[Rijeka]]. De leste offisiële volkstelling was op [[31 meert]] [[2001]] (4.437.460 inwoeners).<ref>[http://unstats.un.org/UNSD/Demographic/products/vitstats/serATab2.pdf Population, latest available census and estimates (2008 - 2009)], op UNSTAT, 12 mei 2011 (Engels).</ref> Volgens de leste schattingen hef Kroasië noen zwat 4.500.000 inwoeners.<ref name="CIAFACTBOOK" /> De [[Kroaten]] vormen mit 89,6% de grootste bevolkingsgroep, de [[Serviërs]] de belangriekste minderheid mit 4,5%. Aandere minderhejen zo as [[Bosniakken]], [[Hongaren]], [[Slovenen]], [[Roma (volk)|Roma]], [[Tsjechen]] en [[Albanezen]] maken samen ongeveer 5,9% van de bevolking uut.<ref name="CIAFACTBOOK">[https://web.archive.org/web/20200515110629/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html Croatia - people], op CIA World Factbook, 11 mei 2011 (Engels).</ref> Kroasië wördden n [[soevereine staot]] naodat t op [[25 juni]] [[1991]] zien onaofhankelikheid uutreup. Véúr de onaofhankelikheidsverklaoring maakten Kroasië deel uut van t veurmaolige [[Joegoeslavië]] as ''Sosialistiese Republiek Kroasië'' ([[Kroaties]]: ''Socijalistička Republika Hrvatska''). Kroasië hef de [[parlementaere republiek]] as [[staotsvorm]] en t laand is lid van de [[Verenigden Nasies]], de [[Raod van Europa]], de [[NAVO]], de [[Wereldhaandelsorganisasie]] en stichtend lid van de [[Mediterrane Unie]]. t Was sinds 2004 n kandidaot-lidstaot van de [[Europese Unie]], en is sinds [[1 juli]] [[2013]] offisieel lid van de [[Europese Unie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20111011153826/http://www.europa-nu.nl/id/viqmregob6zh/nieuws/kroatie_in_juli_2013_lid_eu?ctx=vh6ukzb3nnt0 Kroasië in juli 2013 lid EU], Europa Nu, 30 juni 2011</ref><ref name=gva20111209 /> == Geografie == [[Bestaand:Korcula City.jpg|thumb|rechts|Korčula-stad op t [gelieknamige eilaand in de Adriatiese Zee]] Kroasië ligt tussen Sentraal-, Zuud- en Oost-Europa. De vremde vorm van t laand hef iets weg van n halve maone of n hoefiezer, en zörgt veur veule buurlaanden en lange rieksgrenzen: Slovenië, Hongarije, Servië, Bosnië en Herzegovina, Montenegro en Italië an de Adriatiese Zee. t Vastelaand van Kroasië is in twee niet in mekaar deulopende stukken verdeeld deur n kleine kustliende van Bosnië en Herzegovina kortbie [[Neum]]. Hierdeur vormp t tweede gedeelte n [[exklave]] tussen Bosnië en Herzegovina en Montenegro. t Kroatiese laandschap is aofwisselend en besteet onder aandere uut: * greslaanden, meren en heuvels in t kontinentale noorden en noordoosten (Sentraal-Kroasië en [[Slavonië]], deel van de Pannoniese vlakte); * dichtbebost barggebied bie [[Lika]] en Gorski Kotar, deel van de [[Dinariese Alpen]]; * rotsachtige kustliende langes de Adriatiese Zee (Istrië en [[Dalmasië]]); * talloze eilaanden in de Adriatiese Zee. Kroasië hef n groot antal nasionale parken en natuurparken. Der bin meer as duzend Kroatiese eilaanden, waorvan [[Kres]] en [[Krk]] de grootste bin. t Klimaot is aofwisselend. In t noorden en oosten heerst n [[laandklimaot]], langes de kust is t klimaot mediterraans. == Demografie == [[Bestaand:Croatia-demography.png|thumb|right|De bevolkingsontwikkeling van Kroasië (1992-2003) x 1000]] De leste offisiële volkstelling is van [[31 meert]] [[2001]], toe had t laand zo'n 4.437.460 inwoeners. Hiervan waren 2.301.560 vrouwluui en 2.135.900 manluui. In 2009 zol t inwoenerantal estegen ween tot 4.489.409. Toch is de bevolkingsgreui in Kroasië in de leste tien jaor stille koemen te staon. De oorlog in Kroasië tussen 1991 en 1995 zörgden veur massale verplaotsing van bevolkingsgroepen en bevorderden laandsverhuzing. De gemiddelde levensverwachtige is 75,1 jaor (79,3 jaor veur vrouwluui en 72,5 jaor veur manluui). 1,5% van de bevolking [[analfabetisme|kan niet lezen]]. De gemiddelde leeftied veur vrouwluui is 39,3 jaor (41 jaor veur vrouwluui en 37,5 veur manluui). In 2009 wördden der 44.577 kienders geboren tegenover 52.414 meensen die uut de tied kwammen, n krimp van 7.837 personen. De natuurlike bevolkingsgreui is negatief (minder as ongeveer 1%), deurdat n halve eeuw elejen t antal geboorten en starfgevallen stark is aofeneumen. De oorlog bröcht oek grote verplaotsing van volken mit zich mee. Zo bin de Serviërs in Kroasië in antal aofeneumen en bin Kroaten uut overige delen van Joegoeslavië in Kroasië gaon woenen. In 1996 had Kroasië n positief migrasiesaldo. Der gungen namelik meer meensen in Kroasië woenen as dat der vortgungen. Dit zelfde was t geval in 2005 toe der 14.230 meensen in Kroasië gungen woenen (mit name uut Bosnië en Herzegovina) en 6.012 meensen gungen vort, veurnamelik naor [[Servië]] en [[Montenegro]].<ref>http://www.index.hr/vijesti/clanak/u-hrvatsku-se-prosle-godine-doselilo-najvise-ljudi-iz-bih-a-njih-najvise-odselilo-se-u-sicg/320887.aspx (Servies)</ref> De Kroatiese diaspora over de verschillende delen van de wereld is aordig groot. Zo woenen der aordig wat Kroaten in Noord-Amerika, Australië, West-Europa en Sentraal-Europa, mit name in Duutslaand en Oostenriek. === Bevolkingsgroepen === [[Bestaand:Hrvatske etnije.gif|thumb|rechts|Bevolkingsgroepen in Kroasië]] {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" class="wikitable" ! colspan="7" align="center" | '''''Bevolkingsgroepen 2001'''''<ref>https://web.archive.org/web/20190519065506/https://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_02_02/H01_02_02.html</ref> |- | [[Kroaten]] | align="right" | 3.977.171 | align="right" | (89,63%) | width="100" | | [[Slovenen]] | align="right" | 13.173 | align="right" | (0,30%) |- | [[Serviërs]] | align="right" | 201.631 | align="right" | (4,54%) | | [[Tsjechen]] | align="right" | 10.510 | align="right" | (0,24%) |- | [[Bosniakken]] (en "moslims") | align="right" | 20.755 | align="right" | (0,49%) | | [[Roma (volk)|Roma-zigeuners]] | align="right" | 9.463 | align="right" | (0,21%) |- | [[Italianen]] | align="right" | 19.636 | align="right" | (0,44%) | | [[Montenegrienen]] | align="right" | 4.926 | align="right" | (0,11%) |- | [[Hongaren]] | align="right" | 16.595 | align="right" | (0,37%) | | [[Slowaken]] | align="right" | 4.712 | align="right" | (0,11%) |- | [[Albanezen]] | align="right" | 15.082 | align="right" | (0,34%) | | ''Slaviese'' [[Massedonië]]rs | align="right" | 4.270 | align="right" | (0,10%) |} '''Kroatiese Serviërs:''' [[Bestaand:Croatia-Serbs-2011.PNG|thumb|right|t Prosentuele antal Serviërs in Kroatiese gemeenten.]] De Serviërs leven veurnamelik in de [[Krajina]], t grensgebied mit Bosnië en Herzegovina en delen van [[Baranja]] en oostelik [[Slavonië]]. Dit waren veurmaolige militaere grensdistrikten waor ze al eeuwen woenden. In 1991 wördden meer as 400.000 Kroaten en aandere niet-Serviërs uut de overwegend Serviese gebiejen van t laand verdreven deur Kroaties-Servies krachten of vluchtten veur t dreigende geweld. Operasie Störm bröcht daor in 1995 n veraandering in de bevolkingssamenstelling. Tiejens disse offensieven vluchtten meer as 120.000 Kroatiese Serviërs naor [[Servië]] en de [[Serviese Republiek]] in [[Bosnië en Herzegovina]]. Disse darpen wördden vervolgens evuld mit Kroatiese vluchtelingen uut Bosnië en Herzegovina, mit name uut de Serviese Republiek. Der woenen in t gebied nog altied aordig wat Serviërs en sommigen gungen weer naor der geboortestreek. In 2001 was 4,54% (201.631) van de bevolking Servies, in 1991 (veur de oorlog) was dit 12,6% (581.663) en veur de Tweede Wereldoorlog 18,45% (633.000).<ref name="Population of Croatia 1931-2001">[http://www.vojska.net/eng/armed-forces/croatia/about/population/ Population of Croatia 1931-2001<!-- Bot generated title -->]</ref> '''Istriese Italianen:''' Vandage de dag woenen der mar 19.636 Italianen in Kroasië, ze woenen mit name in t uterste noordwesten van [[Istrië]]. Veur de [[Tweede Wereldoorlog]] was Istrië n emengd gebied waor Italianen, Kroaten, Slovenen en Vlachen samenwoenden en der eigen taal praotten. In de exodus die duurden tot 1953, naodat Istrië definitief bie Joegoeslavië kwam, gungen de meeste Italianen onder dwang in Italië woenen. Volgens Italiaanse bronnen 250.000/300.000 <ref>[http://www.adesonline.com/recensionelibroermannomattioli.htm Summary of Ermanno Mattioli's book] en [https://web.archive.org/web/20110722040237/http://www.istoreto.it/pubblicazioni/studi_documenti/marenegliocchi.htm Summary of historian Enrico Miletto's book] (Italiaans)</ref><ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEEDB1439F935A35755C0A961948260 Election Opens Old Wounds In Trieste] (Engels)</ref><ref>[http://press.princeton.edu/titles/7366.html History in Exile: Memory and Identity at the Borders of the Balkans] (Engels)</ref> Vandage de dag woenen der aordig wat Italianen in onder aandere [[Grožnjan]] (51%), [[Buje (Kroasië)|Buje]] (39,6%) en [[Brtonigla]] (37%).<ref>See census data from Croatia at https://web.archive.org/web/20151123094014/http://www.dzs.hr/default_e.htm → released data → census 2001 → tables → population by mother tongue by towns/municipalities → (scroll down) County of Istria</ref> '''Overigen:''' De overige bevolkingsgroepen woenen vake verspreid over Kroasië mit name in de stejelike gebiejen. === Geleuf === [[Bestaand:Sv. Duje cathedral, Split, Croatia.JPG|right|thumb|De rooms-katholieke [[Kathedraol van Split|Kathedraol van Sunte-Domnius]] in [[Split]].]] t Overgrote deel van de Kroatiese bevolking (87,83%) zeegt dat e [[rooms-katholiek]] is. Minderhejen bin de [[Oosters-Orthodoxe Karke|orthodoxen]] (4,4%), dit bin veurnamelik etniese Serviërs. 1,3% is [[soenisme|soennitiese moslim]], dit bin veurnamelik Bosniërs en Albanezen. Der bin veul Kroaten die (zwat) niks an t geleuf doen of die [[atheïsme|atheïsten]] (heidens) bin, dit is n resultaot van t vroggere kommunistiese bewiend. {| border="0" class="wikitable" ! colspan="9" align="center" | '''''Geleuven in Kroasië''''' |- | align="left" | 1. | align="left" | [[Rooms-Katholieke Karke|Rooms-katholieken]] | align="right" | 3.897.332 | align="right" | (87,8%) | width="40" | | align="right" | 6. | align="left" | [[Jehova's getugen]] | align="right" | 6.094 | align="right" | (0,1%) |- | align="right" | 2. | [[Agnosticisme|Agnosten]] en [[Atheïsme|atheïsten]] | align="right" | 230.908 | align="right" | (5,2%) | | align="right" | 7. | [[Calvinisme|Calvinisten]] | align="right" | 4.053 | align="right" | (0,1%) |- | align="right" | 3. | [[Oosters-Orthodoxe Karke|Orthodoxen]] | align="right" | 195.969 | align="right" | (4,4%) | | align="right" | 8. | [[Lutherse Kerk|Lutheranen]] | align="right" | 3.339 | align="right" | (0,1%) |- | align="right" | 4. | [[Islam|Moslims]] | align="right" | 56.777 | align="right" | (1,3%) | | align="right" | 9. | [[Adventisme|Adventisten]] | align="right" | 3.001 | align="right" | (0,1%) |- | align="right" | 5. | [[Oosters-Katholieke Karke|Oosterse katholieken]]<ref>[https://web.archive.org/web/20080216182005/http://www.glas-koncila.hr/rubrike_reportaza.html?news_ID=7624 Vlado Čutura: ''Uskočki vapaj za spasom'', Glas Koncila 1670 (2006)] (Kroaties)</ref> | align="right" | 15.566 | align="right" | (0,3%) | | align="right" | 10. | [[Baptisten]] | align="right" | 1.981 | align="right" | (<0,1%) |} === Taal === De offisiële en meestgebruukten taal is [[Kroaties]] dat eschreven wörden in t [[Latiense alfabet]]. Disse taal is de moerstaal van 96,12% van de inwoeners. [[Italiaans]] is oek as offisiële taal erkend in de provinsie Istrië, waor t de moerstaal is van 20.521 inwoeners. t Kroaties is n Zuud-[[Slaviese talen|Slaviese]] taal die stark verwant is an t [[Bosnies]], [[Servies]] en [[Montenegriens]]. Disse talen wördden veur t uuteenvallen van Joegoeslavië oek [[Servo-Kroaties]] of Kroato-Servies eneumd. In t Kroaties he'j dree dialektgroepen: t [[Štokavies]] (de standardtaal), [[Kajkavies]] en [[Čakavies]]. In disse dialektgroepen bin verschillende spraakvariëteiten te vienen, namelik t (I)jekavies, Ikavies en Ekavies. {| border="0" class="wikitable" ! colspan="9" align="center" | '''''Moerstalen in Kroasië (2001)'''''<ref>[https://web.archive.org/web/20140320141529/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_02_03/H01_02_03.html SAS Output]</ref> |- | align="right" | 1. | '''[[Kroaties]]*''' | align="right" | 4.265.081 | align="right" | (96,12%) | width="20px" | | align="right" | 9. | [[Tsjechies]] | align="right" | 7.178 | align="right" | (0,16%) |- | align="right" | 2. | ''[[Servies]]*'' | align="right" | 44.629 | align="right" | (1,01%) | | align="right" | 10. | ''[[Servo-Kroaties|Kroato-Servies]]*'' | align="right" | 7.013 | align="right" | (0,16%) |- | align="right" | 3. | [[Italiaans]] | align="right" | 20.521 | align="right" | (0,46%) | | align=";right" | 11. | [[Slowaaks]] | align="right" | 3.993 | align="right" | (0,09%) |- | align="right" | 4. | [[Albanees]] | align="right" | 14.621 | align="right" | (0,33%) | | align="right" | 12. | [[Massedonies]] | align="right" | 3.534 | align="right" | (0,08%) |- | align="right" | 5. | [[Hongaars]] | align="right" | 12.650 | align="right" | (0,29%) | | align="right" | 13. | [[Duuts]] | align="right" | 3.013 | align="right" | (0,07%) |- | align="right" | 6. | [[Sloveens]] | align="right" | 11.872 | align="right" | (0,27%) | | align="right" | 14. | [[Roetheens]] | align="right" | 1.828 | align="right" | (0,04%) |- | align="right" | 7. | ''[[Bosnies]]*'' | align="right" | 9.197 | align="right" | (0,21%) | | align="right" | 15. | ''Overigen'' | align="right" | ''16.709'' | align="right" | ''(0,38%)'' |- | align="right" | 8. | [[Romani|Roma]] | align="right" | 7.860 | align="right" | (0,18%) | | |} * ''Disse talen bin onderling verstaonbaor en wördden in Joegoeslavië as één taal ezien.'' == Bestuurlike indeling == [[Bestaand:Zupanije.gif|600px|thumb|right|Provincies van Kroasië]] {| class="wikitable" |- ! '''Provincie''' || '''Kroatiese naam''' |- ! colspan="3" | ''Sentraal-Kroasië'' |- | [[Bjelovar-Bilogora]] | Bjelovarsko-bilogorska županija |- | [[Karlovac]] | Karlovačka županija |- | [[Koprivnica-Križevci]] | Koprivničko-križevačka županija |- | [[Krapina-Zagorje]] | Krapinsko-zagorska županija |- | [[Međimurje]] | Međimurska županija |- | [[Sisak-Moslavina]] | Sisačko-moslavačka županija |- | [[Varaždin]] | Varaždinska županija |- | [[Provincie Zagreb]] | Zagrebačka županija |- | [[Zagreb]] | Grad Zagreb |- ! colspan="3" | ''Hrvatsko Primorje'' ([[Adriatiese Zee|Adriatiese kust]]) |- | [[Dubrovnik-Neretva]] | Dubrovačko-neretvanska županija |- | [[Istrië]] | Istarska županija |- | [[Lika-Senj]] | Ličko-senjska županija |- | [[Primorje-Gorski Kotar]] | Primorsko-goranska županija |- | [[Split-Dalmasië]] | Splitsko-dalmatinska županija |- | [[Šibenik-Knin]] | Šibensko-kninska županija |- | [[Zadar]] | Zadarska županija |- ! colspan="3" | [[Slavonië]] |- | [[Brod-Posavina]] | Brodsko-posavska županija |- | [[Osijek-Baranja]] | Osječko-baranjska županija |- | [[Požega-Slavonia]] | Požeško-slavonska županija |- | [[Virovitica-Podravina]] | Virovitičko-podravska županija |- | [[Vukovar-Syrmië]] | Vukovarsko-srijemska županija |} == Politiek == === Staotsinrichtige === [[Bestaand:Croatian parliament.jpg|thumb|rechts|De zetel van t [[Kroatiese Parlement]]]] Sinds de nieje Kroatiese grondwet in 1990 is Kroasië n [[parlementaere demokrasie]]. De president van de republiek (de ''Predsjednik'') is t [[staotsheufd]] en wörden elke vuuf jaor demokraties ekeuzen, de [[minister-president]] is de [[regeringsleider]]. Naost leier van t Kroatiese leger hef e as plicht, mit toestemming van t Parlement, t anstellen van de minister-president, oek hef de president enige invleud op de butenlaandse politiek van Kroasië. t Kroatiese Parlement (de ''Sabor'') warkt volgens n [[eenkamerstelsel]]; disse [[wetgevende macht]] besteet uut niet minder as 100 en niet meer as 160 vertegenwoordigers, allemaole ekeuzen veur n termien van vier jaor. Tussen 15 jannewaori en 15 juli en tussen 15 september en 15 desember wörden de voltallige [[vergaorige]]n van de Sabor ehuilen. An t heufd van de Kroatiese regering (de ''Vlada'') steet de minister-president, die zelf twee viseminister-presidenten hef en veertien ministers die an t reur staon van verschillende ministeries. De [[uutvoerende macht]] is verantwoordelik veur t veurstellen van wetgeving en n begroting, t uutvoeren van wetten en t binnenlaandse en butenlaandse beleid van de republiek begeleiden. De rechtsprekende instansies van Kroasië bestaon uut dree lagen: t Hooggerechtshof, provinsiale rechtbanken en lokale rechtbanken. De Konstitusionele Rechtbank geet over zaken uut de Grondwet. === Ansluting bie de EU === [[Bestaand:Croatia EU flags.jpg|thumb|rechts|De Kroatiese vlagge en de EU-vlagge naost mekaar op n overheidsgebouw in Zagreb]] De weg naor ansluting bie de Europese Unie begun veur Kroasië op 29 oktober 2001, toe Kroasië t ''Stabilisasie- en Assosiasieverdrag'' mit de EU tekenden. Dit verdrag mut etekend wörden um erkend te wörden as kandidaot-lidstaot. Op 21 febrewaori 2003 dienden Kroasië formeel t verzeuk in um te maggen toetrejen tot de Europese Unie. De [[Europese Kommissie]] gaf vervolgens op 20 april 2004 n positief advies, waorop de [[Europese Raod]] Kroasië op 18 juni 2004 erkenden as n offisiële kandidaot-lidstaot. Der wördden besleuten de onderhaandelingen te beginnen op 17 meert 2005. n Dag veur t begin van de onderhaandelingen stelden de Europese Raod de onderhaandelingen veur onbepaolde tied uut, umdat Kroasië niet goed genog zol meewarken mit t [[Joegoeslavië-tribunaal]]. t Feit dat de veurmaolige generaal [[Ante Gotovina]] nog altied niet op-espoord was, was de EU n doorne in t oge. Onder drok van Oostenriek wördden der alsnog begunnen mit de gesprekken. Oostenriek dreigden de toetrejingsonderhaandelingen mit [[Turkije]] namelik stille te legen. Op 4 oktober 2005 wördden begunnen mit onderhaandelen. t Zogenaamde ''kontraoleproses'' begun op 20 oktober. Op 7 desember 2005 wördden Ante Gotovina op t eilaand [[Tenerife]] op-epakt. De publieke opinie in Kroasië is stark verdeeld over de toekomstige toetrejing van Kroasië tot de EU. n Krappe 40% van de bevolking is veurstaander van de toetrejing tot de EU. Veule tegenstaanders van de toetrejing bin bange dat as Kroasië tot de EU zal toetrejen Kroasië veule regels op-eleegd zal kriegen vanuut Brussel. n Aander argument dat de tegenstaanders vake naor veuren haolen is dat de Kroatiese kust verkocht zal wörden an de (rieke) West-Europeanen en hierdeur vol-ebouwd zal wörden. Op 13 meert 2008 sprak de veurzitter van de [[Europese Kommissie]], [[José Manuel Barroso]], t vertrouwen uut dat Kroasië an t einde van 2009 klaor zol ween mit t voldoon an de kriteria veur toetrejing en zich op 1 jannewaori 2011 zol kunnen ansluten bie de Europese Unie. Op 9 desember 2011 wördden tiejens n EU-top in Brussel t toetrejingsverdrag etekend<ref name=gva20111209>[http://www.gva.be/nieuws/buitenland/aid1098194/kroatie-is-28ste-land-van-de-europese-unie.aspx Kroasië is 28e laand van de Europese Unie], [[Gazet van Antwarpen]], 9 desember 2011</ref>, en op [[1 juli]] [[2013]] is Kroasië an-esleuten. === NAVO === Sinds 1 april 2009 is Kroasië lid van de [[Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie|NAVO]]. == Kultuur == Deur de geografiese ligging van Kroasië en de verschillende staoten die ooit over Kroasië regeerden bin der verschillende invleujen in de Kroatiese kultuur te vienen. Beïnvleud deur heur overheersers, de [[Venesië|Venesianen]], [[Oostenriek-Hongarije|Hongaren]], [[Osmaanse Riek|Turken]], [[Eerste Franse Riek|Fransen]] en [[Habsburgers|Oostenriekers]], is de Kroatiese kultuur riek an diversiteit en invleujen. De Kroatiese kultuur is onder te verdelen in n Sentraal-Europese en mediterrane kultuur waorin oek kenmarken van de Balkan verweven bin. De Kroatiese kultuur trekt n dartien eeuwen ouwe kultuur mit zich mee. In disse tied bin der veule Kroatiese monumenten en stejen ekeumen, waor veule slimmerikken geboren bin. t Hef invleujen uut de Oud-Griekse, Romeinse en Illyriese kulturen. In Kroasië bin zes monumenten van de [[Wereldarfgoed]]lieste te vienen en acht nasionale parken. Dree [[Nobelpries]]winnaars hadden der [[kribbe|wege]] in Kroasië staon, samen mit veule belangrieke uutvienders en aandere belangrieke personen - de eerste [[vulpenne]] is in Kroasië uutevunnen. Kroasië verdient oek n plaotse in de geschiedenisse van kleraozie umdat hier de oorsprong van de [[stropdasse]] (''cravat'') ligt, krek as de [[vulpenne]] en de [[parachute]]. [[Nikola Tesla]], n Kroatiese Serviër, ontwikkelden veule nieje elektriese komponenten en verbeterden, op dikkels radikale wieze, al bestaonde verlochtingssystemen en zoksoort dingen. t Laand hef n lange artistieke, literaere en muzikale tradisie. Kroasië hef oek n diverse keuken. === Nasionale symbolen === Een van de belangriekste nasionale symbolen is t ''šahovnica'', t wit-roje schaakbord da'j weerzien in de vlagge en t wapen van Kroasië. Dit symbool is oek anwezig op sportkleren, logo's en zoksoort dingen. t Symbool wörden gebruukt deur Kroaten over de gehele wereld. === De meuite weerd === [[Bestaand:EuphrasiusBasilika.jpg|thumb|right|De Eufrasiusbasiliek in t historiese sentrum van [[Poreč]].]] * t Ouwe sentrum van [[Dubrovnik]] * Histories komplex van [[Split]] mit t paleis van Dioklesianus * Nasionaal Park Plitvicemeren * Episkopaal komplex van de Eufrasiusbasiliek in t historiese sentrum van [[Poreč]] * Histories sentrum van [[Trogir]] * Sunte-Jaukskathedraol in [[Šibenik]] * Vlakte van [[Stari Grad]] * t Romeinse amfitheater in [[Pula]] === Kroatiese keuken === De keuken van Kroasië is veulziejig en hef dree heufdinvleujen. An de kust is de mediterraanse invleud t grootst, te vergelieken mit de [[Italiaanse keuken|Italiaanse]] en [[Griekse keuken]]. Zo wörden der veule vis en schaoldieren gebruukt en hef Kroasië eigen [[pasta|pasta's]] en [[risotto|risotto's]] ''(rižot)''. Bekend is oek de Dalmatiese vorm van gereukte ham ''(dalmatinski pršut)'', die vake mit olieven as delikatesse egeten wörden. Daornaost hef Kroasië verschillende soorten witte, roje en [[prosecco]]-wienen ''(prošek)''. In t binnenlaand is de keuken meer Sentraal-Europees ericht, te vergelieken mit de [[Hongaarse keuken|Hongaarse]] en [[Oostenriekse keuken|Oostenrieks-Weense keuken]]. Kenmarkend bin de verschillende variasies van [[goelasj]] ''(gulaš)'' en n groot anbod van taarten en gebak. Daornaost bin oek typiese Balkangerechten arg populaer, disse gerechten hebben grote Turkse invleujen. Hieronder heuren ''ċevapčiċi'' (Balkanversie van kebab), vake egeten in n pita mit ''[[ajvar]]'' of ''[[kajmak]]'', ''[[burek]]'' en ''[[sarma]]''. Oek wörden vake [[Turkse koffie]] edrunken en is de lokale alkoholiese drank ''[[rakija]]''. Oek is de Kroatiese keuken uut [[Bosnië en Herzegovina]] arg deur de Turkse/Osmaanse keuken beïnvleud. <gallery class="center"> Prsut s maslinama.jpg|Dalmatiese [[Prosciutto|pršut]] mit [[olieven]] Homar 3.jpg|Zeevruchten uut [[Dalmasië]] mit Dalmatiese wien Cevapcici_in_somun.jpg|[[Ćevapčići]] mit uui Sarmale.jpg|Kroatiese vorm van [[sarma]], populaer mit karst Burek_trokut_3.png|[[Burek]] as tussendeurtjen Punjena Paprika.JPG|Gevulde paprika </gallery> == Bekende Kroaten == '''Nobelprieswinnaars''' * [[Ivo Andrić]] - [[literatuur]] * [[Vladimir Prelog]] - [[scheikunde]] * [[Lavoslav Ružička]] - [[scheikunde]] '''Literatuur''' * [[Marko Marulić]] - schriever * Miroslav Krleža - romanschriever * Antun Gustav Matoš - dichter * August Šenoa - schriever * Ivan Dživo Gundulić - dichter '''Wetenschap''' * [[Ruđer Bošković]] – natuurkundige en jezuïet * [[Andrija Mohorovičić]] - natuurkundige * Faust Vrančić - uutviender, filosoof * [[Zvonimir Janko]] - wiskundige '''Bekende kunstenaars''' * [[Alen Floricic|Alen Floričić]], [[kunstschilder|schilder]], [[beeldhouwer]] en videomonteur '''Bekende topsporters''' * [[Janica Kostelić]], skiester * [[Ivica Kostelić]], skiër * [[Goran Ivanišević]], tennisser * [[Iva Majoli]], tennisser * [[Blanka Vlašić]], hoogspringster * [[Ivica Olić]], voetballer * [[Danijel Pranjić]], voetballer * [[Zvonimir Boban]], voetballer * [[Davor Šuker]], voetballer * [[Luka Modrić]], voetballer * [[Duje Draganja]], zwemmer * George Mikan, NBA * Krešimir Ćosić, NBA * [[Dražen Petrović]], NBA * Mirko Novosel, NBA * [[Mirko Filipović]], Pride-vechter * [[Branko Cikatić]], K1-vechter * [[Joe Sakic|Joe Šakić]], hockeyer '''Bekende akteurs''' * [[Eric Bana]], Hollywood-acteur * [[Tatjana Simić]], Nederlaandse aktrise * Ivana Miličević, Hollywood-aktrise * [[Jenna Elfman]], akteur "Dharma & Greg" televisieserie * [[Goran Višnjić]] akteur in onder aandere ER * Mira Furlan in o.a. Babylon 5 en Lost * [[John Malkovich]], Hollywood-akteur * [[Denise Richards]], Hollywood-akteur '''Bekende staotsluui''' * [[Franjo Tuđman]] - politikus, soldaot * Ante Starčević - politikus * Nikola Šubić Zrinski - politikus, soldaot * Fran Krsto [[Frankopan]] - politikus, schriever * [[Josip Jelačić|Ban Josip Jelačić]] - politikus, soldaot * Stjepan Radić - politikus == Foto-uutstalling == <gallery class="center"> Main street-Dubrovnik-2.jpg|[[Dubrovnik]] Zadar Donat Forum.jpg|[[Zadar]] Croatia Pula Amphitheatre 2014-10-11 11-04-27.jpg|[[Pula]] Rovinj coast.jpg|[[Rovinj]] Slavonski brod3.JPG|[[Slavonski Brod]] Varazdin Castle in summer 2009.jpg|[[Varaždin]] </gallery> == Referensies == <references/> == Uutgaonde verwiezingen == {{Commonscat|Croatia|Kroasië}} * [http://www.mfa.hr/MVP.asp?pcpid=1612 Offisiële webstee van t Kroatiese ministerie van Butenlaandse Zaken (Engels)] * [https://web.archive.org/web/20170314140150/http://www.dmoz.org/World/Nederlands/Regionaal/Europa/Kroati%C3%AB/ ''... meer uutgaonde verwiezingen in de Open Directory''] {{Dialekt|wvel|Nunspeet|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}} [[Kategorie:Kroasië| ]] [[Kategorie:Lid van de Europese Unie]] o615xppe4xgepr4alsl8jicgz5aaviz 0 19908 333451 323004 2026-09-19T00:22:26Z InternetArchiveBot 23048 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 333451 wikitext text/x-wiki [[Bestaand:Speltopakker.jpg|thumb|Riepe dinkelweite op de akker]] [[Bestaand:2009-06-20 Silvolde 02 dinkel.jpg|thumb|Dinkelweite]] '''Dinkelweite''', '''dinkel''' of '''spelt''' (''Triticum spelta'') is n [[eenjaorige plaante]] uut de [[grezefamilie]] (''Poaceae'') uut t geslacht ''[[weite]]'' (''Tricitum''). t Is n [[graon]]soort, die al véúr [[7000 v.Chr.]] verbouwd wördden, en wörden ezien as n primitieve soort van de moederne weite. t Is veural verwant an de hybriden [[emmerweite]] en [[eenkoren]]. == Geschiedenisse == Dinkelweite kömp meugelik uut t [[Middenoosten]], mer waor t noen krek vandaon kömp is niet wisse. In de middeleeuwen wördden t al verbouwd in [[Zwitserlaand]], [[Duutslaand]] en in [[Tirool (gebeed)|Tirol]]. In de jaoren dernao is t verdröngen deur de moederne weite, umdat t niet epeld hoefden te wörden en n hogere opbrengst had. De leste jaoren wörden t liekewel weer populaerder in de biologiese laandbouw, deurdat der minder mest neudig is as bie weite, beter tegen ziektes kan en n zogenaamde harde korrel mit n hoog [[gluten]]gehalte, wat mooi uutkömp bie broodbakken. Dinkelweite tiert best op arme, kalkrieke grond. == Gluten == Der is nogal wel es verwarring of der noen wel of gien gluten in dinkelweite zit, mer dat zit der dus wel in. Vergeleken mit de moederne weite zit der zelfs meer gluten in, wel is t zo dat disse vorm van gluten beter verteerbaor is waordeur t minder problemen gif as gewone weite. Deurdat der gluten in dinkelweite zit is t niet geschikt veur meensen mit [[seuliakie]] of [[glutenintoleransie]]. Deur de nauwe verwantschap an gewone weite is t niet geschikt veur meensen mit n [[weite-allergie]]. == Teelt == === Projekten in Nederlaand === Sinds enkele jaoren wörden dinkelweite oek weer in [[Nederlaand]] verbouwd. Meestentieds warken telers, meulenaars, bakkers en leveransiers binnen een bepaolde streek samen an de produkten. Twee projekten wördden uutevoerd in [[Limburg (Nederlaand)|Limburg]] (onder de naam ''Kollenberger Spelt'') en rond [[Pieterburen]]. Laoter gungen ze t oek in aandere plaotsen verbouwen. === In t butenlaand === Dinkelweite wörden tegenswoordig verbouwd in [[Schwaben]] ([[ras]]sen: Bauländer Spelz, Schwabenkorn), [[Zwitserlaand]], [[Oostenriek]] (rassen: Hubel, Ostro) en [[België]] (rassen: Hercule, Redouté, Rouquin). Aandere rassen die in Duutslaand eteeld wörden bin Emilius, Franckenkorn (ontwikkeld deur n zekere Franck, zonder verbaand mit t laand [[Franken (gebied)|Franken]]), Holstenkorn en Oberkulmer Rotkorn. == Voedingsweerde == <!-- Bron: http://de.wikipedia.org/wiki/Dinkel http://landwirtschaft.freepage.de/cgi-bin/feets/freepage_ext/41030x030A/rewrite/h.bollow/dinkel_gruenkern.htm --> {| class="wikitable" ! width="150" | Voedingsweerde ! Bevat per 100g |- |[[Energie]] |1340 [[kilojoule|kJ]] |- |[[Waoter]] |12,5 g |- |[[Eiwit]] |11,6 g |- |[[Vet]] |2,7 g |- |[[Koolhydraoten]] |62,4 g |- |[[Vezel]] |8,8 g |- |[[Natrium]] |3,0&nbsp;mg |- |[[Kalium]] |447&nbsp;mg |- |[[Kalsium]] | 22&nbsp;mg |- |[[Fosfor]] |411&nbsp;mg |- |[[Magnesium]] |130&nbsp;mg |- |[[Iezer]] |4,2&nbsp;mg |- |[[Fluor]] |0,06&nbsp;mg |- |[[Vitamine E]] |0,30&nbsp;mg |- |[[Vitamine B1]] |0,30&nbsp;mg |- |[[Vitamine B2]] |0,10&nbsp;mg |- |[[Niasine]] |1,50&nbsp;mg |- |[[Vitamine B6]] |0,30&nbsp;mg |} == Galderieje == <gallery> Bestaand:Triticum spelta, spelt.jpg|Dinkelweite Bestaand:speltkorrelpel.jpg|Links n stuk dinkelweite-aore veur t pellen, in t midden t kaf dat nao pellen overblif, rechts de uut dit stukjen dinkelweite-aore aofkomstige dinkelweitekorrels. Bestaand:speltdinkel.jpg|Links n paor dinkelweitekorrels veur t pellen, in t midden de epelden korrels, rechts t kaf dat overblif Bestaand:Speltkorrels.jpg|Dinkelweitekorrels nao t pellen Bestaand:Triticum spelta, Spelt closeup.jpg|Aoren veur t pellen. Elk mit twee graonkorrels Bestaand:Triticum spelta, spelt (3).jpg|Dinkelweitekorrels 7–8&nbsp;mm lank van [[Hulshorst|Hulshorster Enk]] Bestaand:Triticum spelta, Spelt korrels.jpg|Dinkelweitekorrels, 10&nbsp;mm lang Bestaand:Speltbrood1134.jpg|Brood mit dinkelweite Bestaand:Triticum spelta flour, speltmeel.jpg|Dinkelweitemeel van de [[Hulshorst|Hulshorster Enk]] </gallery> == Uutgaonde verwiezingen == {{Commonscat|Spelt|dinkelweite}} * [https://web.archive.org/web/20150919164202/http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl_v2&id=736&menuentry=soorten Dinkelweite (''Triticum spelta'')] * [https://web.archive.org/web/20210123111838/http://www.speltwinkel.nl/Waarom%20spelt/Productieproces.html Informasie over t produksieproses] * [http://www.kollenbergerspelt.nl/ Kollenberger Spelt - meer informasie over de teelt van dinkelweite in Limburg] * [https://web.archive.org/web/20060112151350/http://www.pieterburen.org/ t Dinkelweiteprojekt in Pieterburen] * [https://web.archive.org/web/20131009162210/http://kollenbergerspelt.nl/teelt.html Teelt van Kollenberger Spelt] * [https://web.archive.org/web/20130811052807/http://www.mangisana.nl/nieuws/gezondheidsvoordelen_spelt.htm Gezondheidsveurdelen van dinkelweite] {{Dialekt|wvel|Nunspeets|Algemene Nedersaksiese Schriefwieze}} [[Kategorie:Groan]] f1enk5flzc1dz077no3hnjdcctzv2wz