विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1845 1356012 1355024 2026-05-20T03:47:45Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356012 wikitext text/x-wiki {{About|नेपालको राजधानी सहर तथा महानगरपालिका}} {{Infobox settlement | name = काठमाडौँ | official_name = काठमाडौँ महानगरपालिका | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[राजधानी]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | caption_align = center | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Locus3.jpg | caption1 = काठमाडौँको क्षितिज | image2 = Ghantaghar Kathmandu.jpg | caption2 = [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] | image3 = DHARAHARA TOWER.jpg | caption3 = [[धरहरा]] | image4 = Pashupatinath Temple-2020.jpg | caption4 = [[पशुपतिनाथ मन्दिर]] | image5 = Narayanhiti Palace Museum, crop.jpg | caption5 = [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] | image6 = Kathmandu Durbar Square, Shiva Parvati Temple, Nepal.jpg | caption6 = [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]}} | image_flag = Flag of Kathmandu, Nepal.svg | image_seal = | motto = साँस्कृतिक सहर, काठमाडौँ महानगर | pushpin_map = काठमाडौँ महानगरपालिका#काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल | pushpin_mapsize = 300 | coordinates = {{coord|27.7172|85.3240|type:city_region:NP|display=display=title, inline}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] | established_title = स्थापना | established_date = अज्ञात | founder = [[मञ्जुश्री]] (स्वयम्भू पुराण अनुसार)<ref name="इतिहास">{{cite news|title=गोकर्णेश्वर नगरपालिका सुन्ताखानको ईतिहास बदल्ने अभिलेख |url=https://www.gokarneshwormun.gov.np/sites/gokarneshwormun.gov.np/files/documents/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%88%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%20%E0%A4%AC%E0%A4%A6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%87%20%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96_0.pdf |date=वि.सं. २०७७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |agency=गोकर्णेश्वर नगरपालिका |page=१२ |language=नेपाली |publisher=गोकर्णेश्वर नगरपालिका}}</ref> | established_title1 = राजधानी | established_date1 = वि.सं. १८२६ चैत १०<ref>{{Cite book |last=अमात्य |first=साफल्य |url=https://books.google.com.np/books?id=HpNPAQAAMAAJ&dq |title=काठमाडौँ नगरायण: काठमाडौँ नगरको उद्भव, नगरायण, र सांस्कृतिक इतिहास |date=सन् १९९६ |page=८६ |publisher=नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://risingnepaldaily.com/opinion/relocating-the-capital |title=Relocating The Capital? |trans-title=राजधानी स्थानान्तरण गर्ने? |website=गोरखापत्र |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-03-18}}</ref> | established_title2 = सफाई अड्डा<ref>{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |title=काठमाडौँमा १०२ वर्षदेखिको समस्या​ : सफाई अड्डा महानगर बन्यो, फोहर व्यवस्थापन ज्युँका त्युँ |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050318/https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |date=2023-04-06 }}</ref> | established_date2 = वि.सं. १९७६ पुस २ (सवाल सनद् बमोजिम भोटाहिटीमा गठन)<ref name="सय वर्ष">{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/31590/2019-12-18 |title=स्थानीय तह अभ्यासका सय वर्ष |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="सवाल">{{cite news |title=स्वायत्त शासन |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414225227/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-date=वि.सं. २०७९ चैत १५ |date=वि.सं. २०७२ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=७ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316075129/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |date=2022-03-16 }}</ref> | established_title3 = म्युनिसिपालिटी | established_date3 = वि.सं. २००३ फागुन २<ref name="सय वर्ष"/><ref>{{Cite web |url=https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |title=स्थानीय तह निर्वाचन इतिहासलाई फर्केर हेर्दा... |website=अर्थसमय |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204162355/https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |date=2022-12-04 }}</ref> | established_title4 = नगरपालिका | established_date4 = वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष">{{Cite web |url=https://www.thenepaltop.com/news/224892 |title=कहिले-कहिले भएको थियो स्थानीय तह निर्वाचन? |website=द नेपाल टप |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202042321/https://www.thenepaltop.com/news/224892 |date=2022-12-02 }}</ref> | established_title5 = महानगरपालिका | established_date5 = वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९<ref name="महानगर">{{cite news|title=नगर कार्यपालिकाको कार्यालय - काठमाडौँ महानगरपालिका |url=https://kathmandu.gov.np/wp-content/uploads/2021/08/Notice-publication.pdf |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=१ |publisher=काठमाडौँ महनगरपालिका कार्यालय}}</ref> | parts_type = वडा सङ्ख्या | parts = ३२ | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = स्थानीय सरकार | governing_body = काठमाडौँ महानगरपालिका | leader_party = | leader_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|कावा नगरप्रमुख]] | leader_name = [[सुनिता डङ्गोल]] <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric <!-- square kilometers -->| area_total_km2 = 49.45 | area_metro_km2 = 899<!--- "Kathmandu Valley" is considered as a singular Metropolitan area by World Bank 2010. Source: https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition---> <!-- hectares -->| elevation_m = 1400 | population_footnotes = <ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना">{{cite news|url=https://web.archive.org/web/20130731124937/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८|date=वि.सं. २०७२ मङ्सिर २४|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|agency=नेपाल सरकार|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> | population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना २०६८]] | population_total = 862400 | population_density_km2 = auto | population_rank = [[नेपालका सहरहरूको सूची|पहिलो]] | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank1 = | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ४४६०८८ | area_code = ०१ | area_codes = <!-- for multiple area codes --> | iso_code = | website = [http://www.kathmandu.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | module = | footnotes = | other_name = कान्तिपुर, नेपाल मण्डल, येँ }} '''काठमाडौँ''' [[नेपाल]]को सङ्घीय [[राजधानी]] र नेपालको सबैभन्दा [[नेपालका सहरहरूको सूची|बढी जनसङ्ख्या]] भएको सहर हो।<ref name="स्थानीय तह">{{cite news |title=गाउँपालिका तथा नगरपालिकाको सङ्क्षिप्त परिचय पुस्तिका |url=https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=नेपाली |page=१८७ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129085606/https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=2022-11-29 }}</ref> यो महानगर [[बागमती प्रदेश]] तथा मध्य नेपालको अग्लो पठारको रूपमा रहेको [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा १,३३७ मिटर (४,६०० फिट) को उचाइमा अवस्थित छ। यो भारतको [[श्रीनगर]] सहरपछि हिमालय पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित दोस्रो ठुलो सहर हो र हिमालय पहाडी क्षेत्रको सबैभन्दा ठुलो महानगरीय क्षेत्र हो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को जनगणना]] अनुसार यो महानगरको कुल जनसङ्ख्या ८,६२,४०० रहेको छ भने यहाँ २,३८,९६६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="तथ्याङ्क">{{cite news |title=Population Ward Level 753 Local Unit |trans-title=७५३ स्थानीय तहको वडागत जनसङ्ख्या |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=सन् २०१७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=१२५ |publisher=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग, नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214172717/http://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=2019-02-14 }}</ref> प्रागऐतिहासिक इतिहास भएको यो नगर ईशा पूर्व दोस्रो शताब्दीमा स्थापना भएको र विश्वको सबैभन्दा पुरानो निरन्तर बसोबास गर्ने ठाउँहरू मध्येको एक हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122223 |title=नेपाल चिनाउने 'नेपाल विद्या' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/coin-speaks-the-history-189091 |title=इतिहास बोल्ने सिक्का |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> यो उपत्यकालाई ऐतिहासिक रूपमा "[[नेपाल मण्डल]]" र मध्यकालमा "[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]" भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/4611 |title='नेपाल खादलको वंशावली' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-19}}</ref> यो उपत्यका प्राचीन कालदेखि [[नेवार जाति|नेवार मानिस]]हरूको मूल घरको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/58677-58677 |title=आर्य सभ्यताको इतिहास |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> हिमालयको फेदमा रहेको सर्वदेशीय सहरी सभ्यता बोकेको यो सहर [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी र नेपालका कुलीन वर्गका दरबार, महल र [[बगैँचा|बगैँचा]]हरूद्वारा सुसज्जित छ। यो सहरमा सन् १९८५ देखि [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]]को मुख्यालय रहेको छ। काठमाडौँ धेरै वर्षदेखि [[नेपालको इतिहास]], [[कला]], [[संस्कृति]] र अर्थतन्त्रको केन्द्रको रूपमा रहँदै आएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/124998 |title=के लिच्छविकाल 'स्वर्णयुग' नै थियो ? |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> यो महानगर क्षेत्रमा बहु-जातीय मानिसहरूको बसोबास रहेता पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] धर्मावलम्बीहरू बहुसङ्ख्यक छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/hinduu-baudgh-ghulnmaa-pshuptinaath-172290 |title=हिन्दु–बौद्ध घुलनमा पशुपतिनाथ |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/127356 |title='नेपालमा ८५ प्रतिशत गैरहिन्दु छन्' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> धार्मिक र सांस्कृतिक चाडपर्वहरू काठमाडौँमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको जीवनको एक प्रमुख हिस्सा हो।<ref>{{Cite web |url=https://udghoshdaily.com/?p=10336 |title=हाम्रा चाडपर्व र यसको मौलिकता |website=उद्घोष दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> यो नगरको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण भाग [[पर्यटन]] हो। सन् २०१९ मा ट्रिपएडभाइजरद्वारा विश्वको शीर्ष पच्चीस पर्यटकीय गन्तव्यहरूको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.newssewa.com/content/kathmandu-visit.html |title=घुम्नैपर्ने विश्वका उत्कृष्ट २५ पर्यटकीय गन्तव्यको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा |website=न्युजसेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस सहरलाई नेपाली हिमालयको प्रवेशद्वार मानिन्छ र [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचीकृत [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]], [[स्वयम्भूनाथ]], [[बौद्धनाथ]] र [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] यो सहरको ऐतिहासिकता तथा सुन्दरतालाई शोभामान बनाइरहेको छ।[[File: Kathmandu Photo College 2017.jpg|thumb|[[काठमाडौँ]] , [[नेपाल]] ]] इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा विभिन्न राजवंशले शासन गरेको यो नगर [[नेपालको एकीकरण]] कालदेखि नेपालको राजधनीको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite book |last=लेभी |first=सिल्भाँ |url=https://books.google.com.np/books?id=6uNJAQAAIAAJ&q |title=नेपाल, हिन्दु अधिराज्यको इतिहास |date=सन् २००५ |publisher=हिमाल किताब |page=३३ |language=नेपाली}}</ref> [[पृथ्वीनारायण शाह]]को नेतृत्वमा [[गोरखाली|गोर्खाली सेना]]ले [[काठमाडौँ उपत्यका]] विजय गरेपछि वि.सं. १८२६ चैत १० मा यो नगरलाई राजधानी बनाएका थिए। देशको राजधानी रहेकै कारण यो सहरमा [[राष्ट्रपति भवन|राष्ट्रपति निवास]], प्रधानमन्त्रीको कार्यालय ([[सिंहदरबार|सिंहदरवार]]), [[नेपाल सरकार]]को केन्द्रीय सचिवालय तथा मन्त्रालयहरू, सरकारी तथा निजी टेलिभिजन स्टेसनहरू लगायत उल्लेखनीय सङ्ख्यामा सरकारी तथा निजी रेडियोहरू र समाचार संस्थाहरू रहेका छन्। [[नेपाली सेना]]को केन्द्रीय कार्यालय जङ्गी अड्डा, सशस्त्र प्रहरी बलको प्रधान कार्यालय तथा [[नेपाल प्रहरी]]को केन्द्रीय कार्यालय पनि यसै नगरमा रहेका छन्। ==व्युत्पत्ति== काठमाडौँलाई आदिवासी [[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]]मा 'येँ' भन्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/education/2021-03-13-33671 |title='येँ देय् म्हसीके' अर्थात् 'काठमाडौँ चिनौं ' पाठ्यपुस्तक विमोचन |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> काठमाडौँको [[नेपाली भाषा|नेपाली]] नाम [[हनुमान ढोका|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]]मा रहेको '[[काष्ठमण्डप]]'बाट आएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/53232-53232 |title=काष्ठमण्डपः एउटा मायावी कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा काष्ठको अर्थ 'काठ' र मण्डपको अर्थ 'देवपूजा गर्ने स्थान' हुन्छ। यो सार्वजनिक मण्डपलाई नेपाल भाषामा 'मरसतः' पनि भनिन्छ जसलाई [[मल्ल वंश|मल्लकालीन]] राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बिसेत<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaasstthmnnddp-punh-nirmaann-85-prtisht-smpnn-173018 |title=काष्ठमण्डप पुनः निर्माण ८५ प्रतिशत सम्पन्न |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> नामक व्यक्तिले सन् १५९६ मा पुनर्निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887/ |title=पाँचौं शताब्दीदेखि पाँचपटक बनेको काष्ठमण्डप |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220126153644/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887 |date=2022-01-26 }}</ref> तीन तले यो संरचना पूर्णतया काठले बनेको थियो र यसमा कुनै फलामको कील वा कुनै समर्थन प्रयोग गरिएको थिएन।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/04/24/16192339260267154.html |title=काष्ठमण्डपको काष्ठ–कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> पौराणिक कथा अनुसार यस मण्डपको [[छाने शैली|प्यागोडा]] निर्माण गर्न प्रयोग गरिएको सबै काठ एउटै रूखबाट प्राप्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2017/06/13/20170613184503 |title=काष्ठमण्डपको जगभित्र लुकेको कथा |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> वि.सं. २०७२ सालमा नेपालमा गएको [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|ठुलो भूकम्प]]मा यस मण्डपको संरचना भत्किएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/68151/2021-08-04 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माण ११ हजार क्युफिट काठको प्रयोग, कहिलेसम्म सकिएला ? |last=गौतम |first=गोकर्ण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.karobardaily.com/news/166428 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माणको काम सकियो |website=कारोबार दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> २०औँ शताब्दीको अन्तमा लेखिएका पुरानो पाण्डुलिपिहरूको पुष्पिका [[नेपाल मण्डल]]मा काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप [[महानगर]] भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/prdesh-nmbr-3-ko-naam-nepaal-mnnddl-raakhn-maag-128648 |title=प्रदेश नम्बर ३ को नाम 'नेपाल मण्डल' राख्न माग |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> महानगरको अर्थ 'महान सहर' हुने गर्छ। यो सहरलाई हालसम्म पनि [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] भिक्षु तथा पुजारीहरूले काष्ठमण्डप नै भन्ने गरेका छन्। यसैकारण काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप पनि भन्ने गरिन्छ। मध्ययुगमा यो सहरलाई '[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]' पनि भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/travelling/2019/05/30/20190530085457 |title=खुम्चिँदै गएको हाम्रो सहर |last=नेपाली |first=किशोर |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> यो नाम दुई [[संस्कृत|संस्कृत शब्द]] 'कान्ति' र 'पुर' बाट आएको हो। कान्ति शब्दको अर्थ 'सौन्दर्य' हुन्छ र प्रायः प्रकाशसँग सम्बन्धित छ तथा पुरको अर्थ 'ठाउँ' हुन्छ यसैले यो सहरले 'प्रकाशको सहर' भन्ने अर्थ दिन्छ। आदिवासी नेवार समुदायले, काठमाडौँलाई 'येँ देश' तथा [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]लाई क्रमशः 'यल देश' र 'ख्वप देश' भन्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.sanghunews.com/content/24371 |title=मच्छिन्द्रनाथ देवता भन्दा पनि कृषि वैज्ञानिक हुन् |website=साँघु समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 'यम्बु' शब्दको छोटो रूप 'येँ' हो, जसले मूलतः काठमाडौँको उत्तरी आधा भागलाई बुझाउने गर्छ। काठमाडौँको पुरानो उत्तरी बस्तीलाई 'याम्बी' र दक्षिणी बस्तीलाई 'यँगाल' भनेर चिनिन्थ्यो। == इतिहास == काठमाडौँका केही भागमा पुरातात्विक उत्खननले प्राचीन सभ्यताका प्रमाण फेला पारेको छ। विभिन्न कालखण्डमा गरिएका उत्खननबाट प्राप्त प्राचीन बस्तुहरू मध्ये मालिगाउँबाट प्राप्त एक मूर्तिमा सन् १८५ उल्लेख रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20100911000320/http://www.ekantipur.com/nepal/article/?id=1485 |title=सुस्त उत्खनन |date=2010-09-11 |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> [[चाबहिल]]मा अवस्थित [[अशोक|सम्राट अशोक]]को पुत्रीद्वारा निर्मित [[धन्दो चैत्य]]को उत्खननले [[ब्राह्मी लिपि]]मा शिलालेख भएको इँटा फेला परेको थियो। [[पुरातत्त्वशास्त्र|पुरातत्वविदहरूका]] अनुसार यो दुई हजार वर्ष पुरानो हुने सम्भावना रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/14401|title=काठमाडाै‌ भन्दा पुरानाे सभ्यता दाेलखा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}</ref> ढुङ्गाका शिलालेखहरू सम्पदा स्थलहरूमा सर्वव्यापी तत्व हुन् र नेपालको इतिहासका प्रमुख स्रोत हुन्। सन् १६२८ को [[वसन्त|वसन्त ऋतु]]मा पुर्तगाली रोमन पादरी होआओ काब्राल [[काठमाडौँ उपत्यका]] भएर गएको र [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी काठमाडौँ रहेको आफ्नो यात्रा वृतान्तमा वर्णन गरेका थिए<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/23518/ |title=नेपाली क्रिश्चियन इतिहासलाई नियाल्दा |last=पोखरेल |first=जगदीश |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220321150219/https://www.setopati.com/blog/23518/ |date=2022-03-21 }}</ref> र त्यस समयमा सम्भवतः काठमाडौँका राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लले उनलाई [[तिब्बत]]बाट [[भारत]] जाँदै गर्दा कृपापूर्वक स्वागत गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/3260/2019-01-15 |title=इसाईबारे पृथ्वीनारायण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पुरातात्विक रूपले काठमाडौँमा मानव वस्ती धेरै प्राचीन समयदेखि रहेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/217/2019-05-11 |title=काठमाडौँका अद्भुत चार |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> काठमाडौँमा नवपाषाण युगका अवशेषहरू भेट्टाइएका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/07/779613 |title=काठमाडौँलाई कस्तो शहर बनाउने ? प्राचीन कि आधुनिक ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://baahrakhari.com/index.php/news-details/212471/ |title=किन राजधानी अन्तै सारे यी देशले ? |website=बाह्रखरी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===प्राचीन काल=== काठमाडौँ नगरको प्राचीनतम् इतिहास धार्मिक ग्रन्थ, परम्परागत मिथक, किंवदन्ती तथा वंशावलीहरूबाट प्राप्त गर्न सकिन्छ। नेपालको प्रमुख प्राचीन ग्रन्थ [[स्वयम्भू पुराण]]का अनुसार वर्तमान काठमाडौँमा कुनै समय [[नागदह]] नामको विशाल र गहिरो ताल सर्पले भरिएको थियो। महाचीनबाट बुद्ध धर्मका बोधिसत्त्व [[मञ्जुश्री]]ले दहमा आलौकिक रश्मि देखेर यहाँ मानव वस्ती निर्माण गर्ने निधो गरेपछि दहको दक्षिणमा रहेको कच्छपाल पर्वतमा चन्द्रह्रास खड्गले प्रहार गरेर यहाँको पानी निकास गरिदिएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.shittalpati.com/index.php/Other/Art-Culture-Entertainment/6146 |title=गुँला पर्व र राँगाको सिङ फुक्ने चलन |website=शित्तलपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> त्यसपछि उनले 'मञ्जुपट्टन'<ref>{{Cite book |last=मुनाकर्मी |first=लीलाभक्त |url=https://books.google.com.np/books?id=j60GAQAAIAAJ&q |title=मल्लकालीन नेपाल |date=सन् १९६८ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |page=१६६ |language=नेपाली}}</ref> नामक सहर स्थापना गरे र धर्मकारलाई उपत्यकाको शासक बनाएर आफू चीनतर्फ लागेका थिए। केही समयपछि [[बाणासुर]] नामक राक्षसले नाका बन्द गरिदिए र उपत्यका फेरि तालमा परिणत भयो। त्यसपछि भगवान [[कृष्ण]] नेपाल आएर बाणासुरलाई मारेर फेरि पानी निकालेका थिए। उनले केही गोपालहरूलाई साथमा ल्याए र भुक्तमानलाई नेपालको राजा बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |title=झीसं पत्याः यानाच्वनागु अन्धविश्वास |last=महर्जन |first=विपेन्द्र |website=नेपाल मण्डल |language=नेपाल भाषा |accessdate=2022-03-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203210240/http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |date=2012-02-03 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/10/16/20161016181055 |title=उसबेलाको नेपाल |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> [[शिव पुराण]]को कोटिरुद्र संहिता, अध्याय ११, श्लोक १८ ले पशुपति शिवलिङ्गका लागि प्रख्यात रहेको 'नयाँपाल सहर' भनेर उल्लेख गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/110378-1478152680.html |title=मुखर्जीको भ्रमण र पशुपति दर्शन |last=टण्डन |first=डा. गोविन्द |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> नेपाल नामको उत्पत्ति सायद यसै नयाँपाल सहरबाट भएको भन्ने विश्वास गरिन्छ। मध्यकालीन लिच्छवी शासकहरू अघिको अवधिको धेरै थोरै ऐतिहासिक अभिलेखहरू पाइएका छन्। नेपाली राजतन्त्रको वंशावली [[गोपालराजवंशावली|गोपाल राजवंशावली]]का अनुसार [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि काल]]भन्दा पहिले काठमाडौँ उपत्यकाका शासकहरू गोपाल, महिषपाल, अभीर, किराँत र सोमवंशी थिए। किराँत राजवंश [[यलम्बर]]द्वारा स्थापित भएको थियो। किराँतकालमा पुरानो काठमाडौँको उत्तरी भागमा याम्बु नामको बस्ती थियो। [[चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवार|चिनियाँ-तिब्बती भाषा परिवार]]का केही भाषाहरूमा अझै पनि काठमाडौँलाई याम्बु भनिन्छ। काठमाडौँको दक्षिणी भागमा 'मञ्जुपट्टन' नजिक यँगाल भनिने अर्को सानो प्राचीन बस्ती रहेको थियो।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=DOhFAQAAIAAJ&q |title=बुद्ध जयन्ती स्मारिका |date=सन् १९९३ |publisher=ॐ बुद्ध जयन्ती समारोह समिति |page=१७ |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=KRlHAQAAIAAJ&q |title=हेमराज भिन्तुना देश अभिनन्दन ग्रन्थ |date=सन् १९९४ |publisher=बोधी परिषद् |page=२८५ |language=संस्कृत}}</ref> सातौं किराँती शासक जितेदास्तीको पालामा बौद्ध भिक्षुहरू काठमाडौँ उपत्यकामा प्रवेश गरे र साँखुमा वन विहार स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.janabhav.com/news-detail/1862 |title=प्राचीन नेपालको गौरवशाली इतिहास |website=जनभाव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-25 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा आक्रमण भएपश्चात् बचेका शाक्य र कोलियहरूको आगमन पश्चात काठमाडौँमा रहेका बस्तीहरूको नाम 'यम्बु'बाट कोलिग्राम र 'यँगाल'बाट दक्षिण कोलिग्राममा परिवर्तन भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalbuddhistnews.com/2021/08/1258 |title=काठमाडौँ उपत्यकासँग बौद्ध धर्म र संस्कारको प्राचीन सम्बन्ध |date=2021-08-14 |website=नेपाल बौद्ध समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/snsaarko-prtibimb-svymbhuu-mhaacaity-192244 |title=संसारको प्रतिबिम्ब स्वयम्भू महाचैत्य |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> ==== लिच्छवि काल ==== भारतीय गङ्गाको मैदानबाट लिच्छविहरू उत्तरमा बसाइँ सरेपछि किराँतहरूलाई पराजित गर्दै लगभग सन् ४०० मा लिच्छवि राजवंशको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |title=लिच्छविकालमा कसले कसरी शासन हत्याए? |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220521175714/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |date=2022-05-21 }}</ref> यस युगको समयमा लुम्बिनीमा विरुढकद्वारा शाक्यहरूको नरसंहार पछि उक्त युद्धबाट बाँचेकाहरू उत्तरतिर बसाइँ सरेका थिए भने कोलियको रूपमा लुकेर वन मठमा प्रवेश गरेका थिए। साँखुबाट उनीहरू यम्बु र यँगाल (लञ्जगवाल र मञ्जुपट्टन) गएर काठमाडौँको पहिलो स्थायी बौद्ध विहारको स्थापना गरेका थिए। यसले नेवार बौद्ध धर्मको आधार सृजना गरेको थियो<ref>{{Cite web |url=https://koliyakhabar.com/archives/187 |title=सरावलको बासा गाउ प्राचीन कोलिय गणराज्यको प्रमुख नगर ‘सज्जनेल नगर’ घोषणा |website=कोलिय खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127022327/http://koliyakhabar.com/archives/187 |date=2022-01-27 }}</ref>, जुन संसारमा एकमात्र जीवित संस्कृत आधारित बौद्ध परम्परा हो। तिनीहरूको प्रवाससँगै लिच्छवि युगको अधिकांश समय 'यम्बु'लाई कोलिग्राम भनिन्थ्यो र 'यँगाल'लाई दक्षिण कोलिग्राम भनिन्थ्यो। अन्ततः लिच्छवि शासक [[गुणकामदेव]]ले कोलिग्राम र दक्षिण कोलिग्रामलाई विलय गरी काठमाडौँ सहरको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://kharibot.com/news-details/63156/2020-09-04 |title=कसरी शुरु भयो रातो मछिन्द्रनाथको भोटो जात्रा ? |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ukeraa.com/news/2021/10/13/10255 |title=किसान र राजाको सहयोगबाट स्थापना भएकी भद्रकाली |last=थपलिया |first=पुष्पा |website=युकेरा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो सहर मञ्जुश्रीको तरवार चन्द्रह्रासको आकारमा डिजाइन गरिएको थियो। यो सहर [[अजिमा]]हरूद्वारा संरक्षित आठ ब्यारेकहरूले घेरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://rajdhanidaily.com/id/7563/ |title=पाहाँचः-हे र घोडेजात्रा |last=राउत |first=कुमार |date=2020-03-23 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> यी मध्ये एउटा ब्यारेक अहिले पनि [[भद्रकाली]] ([[सिंहदरबार]] अगाडि) प्रयोगमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.aarthiksanjal.com/flash-news/49844.html |title=आज नवदुर्गा भगवतीको विशेष पूजा आराधना महानवमी पर्व मनाईंदै |date=2021-10-13 |website=आर्थिक सञ्जाल |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> यो सहरले [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारमा महत्वपूर्ण नाका बिन्दुको रूपमा सेवा गरेको थियो, जसले [[वास्तुशास्त्र|वास्तुकला]]को क्षेत्रमा अत्यधिक वृद्धि गर्न सफल भएको थियो। मानगृह, कैलाशकूट भवन, भद्राधिवास भवन<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/literature/2020/09/19/16004841639672702.html |title=भद्राधिवासमा टेड रिकार्डी |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> जस्ता भवनहरूको विवरण यस युगमा बस्ने यात्रु र भिक्षुहरूको संरक्षित तथा प्रकाशमा आएका यात्रा दस्तावेजहरूमा पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/01/24/20160124130621 |title=कैलाशकूट भवन: स्वर्ण युगको स्वर्ण दरबार |website=नेपाल पत्रिका |last=गौतम |first=गोकर्ण |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/179024/ |title=कहीँ नभएको इतिहास हाँडीगाउँमा |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उदाहरणको लागि, ७औँ शताब्दीमा प्रसिद्ध चीनी यात्री ह्वेन साङले लिच्छवि राजा [[अंशुवर्मा]]को कैलाशकूट भवनको बारेमा वर्णन गरेका थिए। यो ऐतिहासिक व्यापारिक मार्गले दुवै क्षेत्रहरूबीच सांस्कृतिक आदानप्रदान पनि भएको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका आदिवासी बासिन्दाहरूको रूपमा रहेका [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको कलात्मकता यस युगमा, उपत्यका भित्र र बृहत् हिमालय क्षेत्रभरि फैलिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/502711-1618633074.html |title=लिच्छविकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> नेवार कलाकारहरूले आफ्ना छिमेकीहरूका लागि धार्मिक कला सिर्जना गर्दै एसियाभर व्यापक रूपमा यात्रा गरेका थिए। उदाहरणको लागि, [[अरनिको]]ले तिब्बत र चीन हुँदै आफ्ना स्वदेशी कलाकारहरूको समूहको नेतृत्व गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2020/08/28/159861509651481460.html?author=1 |title=लायकुको अन्तिम पर्खाल ! |website=कान्तिपुर समाचार |last=सापकोटा |first=दीपक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> तिब्बती सम्राट [[स्रोङ्चन गम्पो]]सँग विवाह गर्ने नेपालकी राजकुमारी [[भृकुटी]]ले तिब्बतमा [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]]को परिचय गराउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=https://motivatenews.com/archives/31855 |title=को हुन भृकुटी ? कसरी भयो तिब्बतमा उनको विवाह ? |date=2020-06-20 |website=मोटिभेट न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> ==== मल्ल काल ==== लिच्छवि कालको अन्त्यपछि नेपाल अधिराज्यमा [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को प्रारम्भ भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/132620-1510717620.html |title=इतिहास पुनर्लेखन गर्नुपर्दैन ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref name="टोखा">{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |title=टोखा: एक ऐतिहासिक चर्चा |last=श्रेष्ठ |first=टेक बहादुर |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331075455/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |date=2022-03-31 }}</ref> मल्ल कालको पहिलो राजाको रूपमा [[अरि मल्ल]]लाई मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=ज्ञवाली |first=सूर्यविक्रम |url=https://books.google.com.np/books?id=1d8GAQAAIAAJ&q |title=नेपाल उपत्यकाको मध्यकालीन इतिहास |date=सन् १९६२ |publisher=शाही नेपाल एकेडमी |page=४८ |language=नेपाली}}</ref> [[दिल्ली]]को [[मुगल साम्राज्य|मुगल शासक]]ले नेपालको दक्षिणी भागमा रहेको तिरहुत राज्यमा आक्रमण गरेपछि तिरहुतका शासकहरू उत्तरतर्फ काठमाडौँ उपत्यकातिर भागेर आएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/7461 |title=काठमाडौँका रैथाने तिरहुतिया |last=चापागाईं |first=प्रज्जवल |website=हिमाल खबरपत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> उनीहरूले नेपाली राजपरिवारसँग अन्तरविवाह गरेपछि यसले मल्ल युगको नेतृत्व गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/520311-1620447831.html |title=मध्यकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2017/12/30/20171230092244.html?author=1 |title=जयस्थिति मल्लको वंश |last=दास |first=वाशुदेव लाल |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> मल्ल युगको आरम्भमा [[खस राज्य|खस]] र [[टर्की|तुर्क]] [[मुसलमान|मुस्लिम]]हरूको आक्रमणले गर्दा यसको इतिहास उथलपुथल रहेको देखिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/07/31/162770098452181413.html |title=नेपाली सङ्घीयता, उमेर : २६०० वर्ष |last=चाम्लिङ |first=भोगीराज |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> वि.सं. १३१० सालमा नेपालमा आएको विनाशकारी भूकम्पले तत्कालीन राजा [[अभय मल्ल]]सहित काठमाडौँ उपत्यकाको एक तिहाई जनसङ्ख्याको ज्यान लिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/06/15/17172 |title=भूकम्पमा परेर ज्यान गुमाउने राजा |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> यी प्रकोपहरूले लिच्छवि युगको अधिकांश वास्तुकला (जस्तै मानगृह र कैलाशकूट भवन) को विनाश भएको थियो भने सहर भित्रका विभिन्न गुम्बाहरूमा सङ्कलन गरेर राखिएका साहित्यको क्षति भएको थियो। प्रारम्भिक कठिनाइहरूलाई छिचोल्दै काठमाडौँले पुन: आफ्नो लोकप्रियता कायम गर्न सफल भएको थियो। मल्ल युगको अधिकांश समयमा काठमाडौँले भारत र तिब्बतबीचको व्यापारमा प्रभुत्व जमाएको थियो। नेपाली मुद्रा बृहत् हिमालय क्षेत्रको व्यापारमा मानक मुद्रा बनेको थियो।<ref name="मुद्रा">{{cite news|url=https://www.nepjol.info/index.php/hj/article/download/34695/27236/101251 |title=इतिहास र संस्कृतिको स्रोतका रूपमा प्राचीन र मध्यकालीन नेपाली मुद्रा |last=काफ्ले |first=डा. डोलराज |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=हिस्टोरिक जर्नल |agency=नेपाल जोल}}</ref> मल्ल युगको उत्तरार्धमा, काठमाडौँ उपत्यकाभित्र चार सुदृढ सहरहरू [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर समावेश गरेको थियो। यी चारै सहरहरूले त्यस ताका नेपालमा राज्य गरिरहेको मल्ल महासङ्घको राजधानीको रूपमा सेवा गरेका थिए। यी सहररूले कला, वास्तुकला, सौन्दर्यशास्त्र र व्यापारमा एक-अर्कासँग प्रतिस्पर्धा गर्दै विकासको बाटो खोलेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nagariktimes.com/2018/03/38245/ |title=मल्लकालदेखि आधुनिककालसम्म : यसरी भयो नेपाली रङ्गमञ्चको विकास |website=नागरिक टाइम्स |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> यस अवधिका राजाहरूले सार्वजनिक भवनहरू, दरबार क्षेत्रहरू र मन्दिरहरूको निर्माण, साथै जलस्रोतहरूको विकास, [[गुठी]]हरूको संस्थागतीकरण, कानूनको संहिताकरण, नाटक लेखन तथा सहरका चोकहरूमा नाटकहरूको प्रदर्शनमा उल्लेखनीय योगदान गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/119083-1490668080.html |title=‘मध्यकाल र मल्लकालका नाटकबारे अनुसन्धान जरुरी’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> [[भारत]], [[तिब्बत]], [[चीन]], [[इरान|फारस]] र [[युरोप]] लगायतका ठाउँबाट विचारधाराको आगमन भएको प्रमाण राजा [[प्रताप मल्ल]] पालाको ढुङ्गाको शिलालेखमा पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/01/24/164299214227314055.html |title=प्रताप मल्लकालीन शिलालेख प्रहरी चौकी आँगनमा |last=भट्टराई |first=देवेन्द्र |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref name="शिलालेख">{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |title=प्रताप मल्लका पालाका पाँच अभिलेख |last=रेगमी |first=जगदीशचन्द्र |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331075300/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |date=2022-03-31 }}</ref> यस युगबाट तिनीहरूको तान्त्रिक परम्परा (जस्तै तान्त्रख्यान), चिकित्सा (जस्तै हरमेखला), धर्म (जस्तै मूलदेवशाशिदेव), कानून, नैतिकता र इतिहासको वर्णन गर्ने पुस्तकहरू फेला परेका छन्। सन् १३८१ मा लेखिएको संस्कृत-नेपाल भाषाको शब्दकोश अमरकोश पनि फेला परेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2021/28/283694/ |title=फेरि संस्कृत भाषाविरुद्ध प्रचार अभियान ! |last=झा |first=देवेश |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगका वास्तुकलाका रूपमा उल्लेखनीय भवनहरूमा [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]], [[पाटन दरबार क्षेत्र]], [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र]], कीर्तिपुरको पुरानो दरबार, [[पाँचतले मन्दिर|न्यातपोल]], [[पचपन्नझ्याले दरबार]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/55-jhyaale-drbaarkaa-mllkaaliin-bhittecitr-naasindai-108305 |title=५५ झ्याले दरबारका मल्लकालीन भित्तेचित्र नासिँदै |last=खाईजू |first=ईश्वरकाजी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref>, [[कुम्भेश्वर मन्दिर|कुम्भेश्वर]], [[कृष्ण मन्दिर]] र अन्य समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/8756 |title=कृष्ण मन्दिर जीर्णोद्धार सम्पन्न, सर्वसाधारणका लागि खुला |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006142804/https://www.himalkhabar.com/news/8756 |date=2022-10-06 }}</ref> ===मध्यकालिक युग=== ==== प्रारम्भिक शाह काल ==== वि.सं. १८२५ सालमा [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]पछि [[गोरखा राज्य]]ले मल्ल सङ्घको अन्त्य गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html |title=जसले नेपालको जग बसाए |last=वैद्य |first=तुलसीराम |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यसले काठमाडौँमा आधुनिक युगको सुरुवात गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/opinion/2022/01/08/164165132466842421.html |title=पञ्चायती: एकीकरणको बहस |last=श्री |first=आहुति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> [[कीर्तिपुरको युद्ध]]मा गोरखाली सेनाको विजय नै काठमाडौँ उपत्यकामाथि गोरखालीहरूको विजयको सुरुवात थियो। काठमाडौँ उपत्यकाको विजय पश्चात् गोरखाका राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले काठमाडौँलाई नेपालको राजधानी बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/2043 |title=पृथ्वीनारायणको रणनीति |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगको प्रारम्भिक अवधिमा, काठमाडौँले आफ्नो विशिष्ट संस्कृतिलाई कायम राखेको थियो। वसन्तपुरको नौ तले [[धरहरा]] जस्ता विशेषत: नेपाली वास्तुकला भएका भवनहरू यस युगमा निर्माण भएका थिए। यसका साथै यस कालका शासकहरूले आफ्नो भूभागलाई जोगाउँदै सीमा विस्तार गर्ने अभिप्राय राखेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-01-11/20160111084545.html?is_ifooter=1 |title=पृथ्वीनारायण शाहको सान्दर्भिकता |last=पन्त |first=रघु |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> अस्थिर राजनीतिक अवस्था र नेपालको छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको निरन्तर युद्धका कारण यो कालमा व्यापारमा अत्यधिक गिरावट देखिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]ले [[इङ्ल्यान्ड|ग्रेट ब्रिटेन]]विरुद्ध [[फ्रान्स]]लाई समर्थन गरेका थिए जसले काठमाडौँमा आधुनिक सैन्य ब्यारेकहरू सहित आधुनिक सैन्य संरचनाहरूको विकास भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.gorkhasamachar.com/2019/07/26/34313 |title=भीमसेन थापालाई किन सम्झिने ! |last=बस्नेत |first=श्रीरामसिंह |date=2019-07-26 |website=गोरखा समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== राणा शासन काल ==== वि.सं. १९०३ भदौ ३१ गते हनुमानढोका दरबार नजिकै भएको [[कोत पर्व]]बाट नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]] सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/archives/2019/06/02/20190602123127 |title=नेपालको इतिहासमा घटेका केही ठुला हत्याकाण्ड |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस नरसंहारका क्रममा [[जङ्गबहादुर राणा]] र उनका समर्थकहरूले नेपालका अधिकांश उच्च पदस्थ अधिकारीहरूको हत्या गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111260 |title=राणा शासनमा सडकको झमेला |website=हिमाल खबर |last=रिसाल |first=भैरव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> कोत पर्व लगत्तै नेपालको अर्को चर्चित काण्ड, [[भण्डारखाल पर्व]] पनि काठमाडौँमा कुँवर र उनका समर्थकहरूले गराएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/115863 |title=कुँवरबाट कसरी राणा बने जङ्गबहादुर? |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112013927/https://www.himalkhabar.com/news/115863 |date=2020-11-12 }}</ref> राणा शासनको समयमा, काठमाडौँको गठबन्धन ब्रिटिस विरोधीबाट ब्रिटिस समर्थकमा सरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122173 |title=नेपाल–बेलायत सम्बन्धकाे २०० वर्ष : अझै बाँकी छ सम्बन्धमा संशय |website=हिमाल खबर |last=कन्दङ्वा |first=डा. राम |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यसै समर्थन तथा प्रभावका कारण पश्चिमी युरोपेली वास्तुकलाको शैलीमा काठमाडौँस्थित भवनहरूको निर्माण गर्न नेतृत्व गरेको थियो। यीमध्ये सबैभन्दा चर्चित भवनहरूमा [[सिंहदरबार]], [[स्वप्न बगैँचा]], [[राष्ट्रपति भवन|शितल निवास]] र पुरानो [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] पर्छन्। काठमाडौँ उपत्यकाको पहिलो आधुनिक व्यापारिक सडक ‘[[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्युरोड]]’ पनि यही कालखण्डमा बनेको थियो। [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]] (नेपालको पहिलो कलेज), [[दरबार हाई स्कुल]] (नेपालको पहिलो आधुनिक विद्यालय) र [[वीर अस्पताल]] (नेपालको पहिलो अस्पताल) यस युगमा काठमाडौँमा बनेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/04/942838 |title=राणाकालको वास्तुकला |last=अर्याल |first=सुदर्शन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगमा शिक्षा भने विशेषाधिकार प्राप्त वर्गको लागि मात्र पहुँचयोग्य थियो। राणा शासन काललाई निरङ्कुश, आर्थिक शोषण र धार्मिक उत्पीडनद्वारा चिह्नित गर्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/454101-1612852653.html |title=के त्यस्तो पनि दिन थियो ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> ==भूगोल== [[काठमाडौँ उपत्यका]]को उत्तरपश्चिमी भाग र [[बागमती नदी]]को उत्तरमा रहेको काठमाडौँ सहरले {{convert|50.7|km2|1|abbr=on}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। समुद्र सतहदेखि यसको औसत उचाइ {{convert|1400|m|ft|sigfig=2}} रहेको छ। काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका अन्य नगरपालिकाहरूले यो सहरसँग सीमा साझा गर्दछ। यो सहरलाई बागमती नदीको दक्षिणमा रहेको [[ललितपुर महानगरपालिका]]ले रिङरोडले घेरिएको एउटा सहरी क्षेत्र बनाउँछ भने दक्षिणपश्चिममा [[कीर्तिपुर नगरपालिका]] र पूर्वमा [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका]]ले गरेको छ। यसै प्रकार यो सहरको उत्तरमा [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]], [[टोखा नगरपालिका|टोखा]], [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] र [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका]] रहेका छन्। यद्यपि, सहरी परिवेश र व्यवस्थापन यसको छिमेकी नगरपालिका [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]सम्म फैलिएको छ र यसले लगभग सम्पूर्ण काठमाडौँ उपत्यकालाई समेट्ने गर्छ। {{wide image|Panoramic view of Kathmandu Valley from Swoyambhu hill.jpg|800px|align-cap=center|स्वयम्भूबाट देखिएको काठमाडौँ उपत्यकाको प्यानोरेमिक दृश्य}} {{Geographic location |Centre = काठमाडौँ महानगरपालिका |North = [[टोखा सरस्वती|टोखा]] / [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]] |Northeast = [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] |East = [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]] |Southeast = [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |South = ''[[बागमती नदी]]''<br />[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |Southwest = [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |West = [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]] |Northwest = [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] }} उपत्यकाको मुख्य नदीको रूपमा रहेको बागमती र यसका सहायक नदीहरू, जसमध्ये [[विष्णुमती नदी|विष्णुमती]], धोबीखोला, मनोहरा खोला, हनुमन्ते खोला र टुकुचा खोला प्रमुख छन्। यी उपत्यकाका आठ नदीहरूले काठमाडौँलाई विच्छेद गरेको छ। यी नदीहरू {{convert|1500|-|3000|m|ft}} को उचाइबाट उत्पत्ति हुन्छन् र नदीसँगै रहेका डाँडाहरूले काठमाडौँ र यसको उपत्यकाबाट पहुँच प्रदान गर्दछ। कुनै समय नागार्जुन पहाडबाट बालाजुहुँदै काठमाडौँसम्म एउटा पुरानो नहर बगेको थियो जुन हाल आएर लोप भइसकेको छ। काठमाडौँ सहर र वरपरका उपत्यकाहरू 'पर्णपाती मनसुनी वन क्षेत्र' (१,२००–२,१०० मिटर (३,९००–६,९०० फिट)) को उचाइमा छन्, जुन नेपालका लागि परिभाषित पाँच वनस्पति क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यस क्षेत्रमा उम्रिने प्रमुख रूखका प्रजातिहरूमा [[कटुस]] लगायतका रुख र उच्च उचाइमा कोणधारी रूखहरू पाइने गर्छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:2015-03-08 Swayambhunath, Katmandu, Nepal.jpg|काठमाडौँ सहरीकरण चित्र:Kathmandu, Nepal.JPG|काठमाडौँ महानगरीय क्षेत्र (हल्का खैरो, तस्विर केन्द्र) वरपरका हरियो, वनस्पति ढलानहरूमा वन आरक्ष र राष्ट्रिय निकुञ्ज दुवै समावेश छन्। चित्र:Kathmandu City during monsoon.jpg|[[अरनिको राजमार्ग]]ले काठमाडौँलाई [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] र त्यसपछि चिनियाँ सीमासँग जोड्ने गर्छ। चित्र:Evening view of the mountain range from Patan, Lalitpur.jpg|पृष्ठभूमिमा [[गौरीशङ्कर हिमाल]]सँग पूर्वोत्तर काठमाडौँ। </gallery> ===काठमाडौँ प्रशासन=== देशको राजधानीको रूपमा रहेको काठमाडौँमा स्थानीय प्रशासनको आरम्भ तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमशेर राणा]]ले गरेका थिए। 'ए श्रेणी'का राणा तथा शासकवर्गहरू हिड्ने बाटो सफा तथा व्यवस्थित गर्नुपर्ने अभिप्रायले गर्दा उनले वि.सं. १९७६ पुस २ गते सवाल सनद जारी गर्दै खड्ग निशान लगाएर भोटाहिटीमा सफाई अड्डाको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=ujK0AAAAIAAJ&newbks=0& |title=नेपालको संवैधानिक इतिहास र राजनीति |last=गौतम |first=राजेश |date=सन् १९९७ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |language=नेपाली |page=८ |accessdate=2023-03-29}}</ref><ref name="सय वर्ष"/> सफाई अड्डाको प्रशासनिक व्यवस्थापनमा रैती दुनियाँबाट सात जना भलादमी सदस्यहरू र तत्कालीन राणा सरकारका तर्फबाट चेयरम्यान, भाइस चेयरम्यान, इन्जिनियर र म्युनिसिपालिटी हाकिम गरेर ११ जनाको समिति बनाएका थिए।<ref name="सवाल"/> नेपालमा यसलाई नै स्थानीय प्रशासन विकेन्द्रीकरणको पहिलो प्रयास तथा जनताहरूको समेत प्रत्यक्ष पहुँच र नजिकको सरकारी अड्डाको संस्थागत संरचना मान्ने गरिन्छ। प्रारम्भिक समयमा सफाई अड्डाको स्थापना हुँदा यसलाई तल्लो फाँट र माथिल्लो फाँट गरी २ फाँटमा विभाजन गरिएको थियो जसलाई सुधार गर्न, जनताको काम व्यवस्थापन गर्न र अड्डाको कार्य क्षेत्र फराकिलो बनाउन तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर राणा]]ले वि.सं. १९८८ मा सवाल सनद जारी गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/literature/2014/07/13/7158|title=रोलक्रम परिवर्तन र प्रजातन्त्रको उदय|last=आचार्य|first=सन्तोष|website=नेपाल पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20060501044858/http://www.kathmandu.gov.np/cityatglance/index.html|title=नगर परिचय|date=2006-05-01|website=काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> सफाई अड्डाको रूपमा २८ वर्षसम्म काम गरेपछि वि.सं. २००३ फागुन २ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर राणा]]ले आफ्नै निवासमा मानिसहरू भेला पारी भोटाहिटी सफाइ अड्डालाई 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' घोषणा गरेका थिए। [[राणा वंश|राणा शासन]]कै समयमा वि.सं. २००६ चैत २७ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर राणा]]ले नेपालमा नगर पञ्चायत ऐन, २००६ जारी गरेर लागु गरेपछि 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' नगर पञ्चायत बन्न पुगेको थियो।<ref name="सवाल" /> देशमा राणा शासनको अन्त्य र [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]को उदय भएसँगै वि.सं. २०१० जेठ ५ गते नेपाल राज्य नगरपालिका ऐन, २००९ जारी भएपछि वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष" /> गते १८ वटा वडाहरू सहितको काठमाडौँ नगरपालिका बनेको थियो। वि.सं. २०१७ पुष २२ गते देशमा तत्कालीन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र शाह]]ले [[पञ्चायती व्यवस्था]] आरम्भ गरेको २ वर्षपछि वि.सं. २०१९ भदौ ५ गते नगर पञ्चायत ऐन, २०१९ जारी गरिएको थियो जसको फलस्वरूप यो नगरपालिका स्वतः नगर पञ्चायतमा परिणत भएको थियो। पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भएपछि तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०४७ साल जेठ २८ गते<ref name="नगरपालिका ऐन नेपाल">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15813|title=नगरपालिका ऐन, २०४७|date=वि.सं. २०४७ जेठ २८|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १०|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}</ref> नगरपालिका ऐन, २०४७ घोषणा गरि लागु गरेपछि नगरपालिका बन्नको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले काठमाडौँ स्वतः आधिकारिक रूपमा नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।<ref name="संविधान">{{cite news|title=श्री ५ महारजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ बक्सेको घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15853 |date=वि.सं. २०४७ कात्तिक २३ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com.np/books?id=yi5GAQAAIAAJ |title=मेचीदेखि महाकाली |date=सन् १९७५ |publisher=श्री ५ सरकार सूचना मन्त्रालय |language=नेपाली |accessdate=2022-02-15}}</ref> राजधानीको रूपमा रहेको यो नगरमा बढ्दो जनसङ्ख्या, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकूद, सहरीकरण, यातायात, विमानस्थल लगायतका आवश्यक भौतिक पूर्वाधार भएको कारणले तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ नगरपालिकालाई स्तरोन्नति गर्दै देशकै पहिलो महानगरपालिकाको रूपमा काठमाडौँ महानगरपालिका घोषणा गरेको थियो।<ref name="महानगर" /> ===काठमाडौँका नगर प्रमुखहरूको सूची<ref name="मेयर इतिहास">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/05/13/a-mayoral-history-of-kathmandu|title=A mayoral history of Kathmandu|last=खतिवडा|first=दिपेश|website=काठमाडौँ पोस्ट|language=अङ्ग्रेजी|trans-title=काठमाडौँको मेयर इतिहास|access-date=2022-04-02}}</ref>=== {{मुख्य|काठमाडौँको नगर प्रमुख}} {| class="wikitable sortable" |+ !क्रसं !वर्ष !नाम !पद !राजनीतिक दल !नाम !पद !राजनीतिक दल !टिप्पणी |- |१ |वि.सं. १९७६ |सिंह शमशेर<ref name="मेयर इतिहास" /> |चेयरम्यान | - | - | | - |सफाई अड्डाका चेयरम्यान, चन्द्र शमशेरद्वारा मनोनित |- |२ |वि.सं. २००४- वि.सं. २००७ |गहेन्द्र शमशेर थापा<ref name="मेयर इतिहास" /> |सभापति | - |[[शङ्करदेव पन्त]] |उपसभापति |स्वतन्त्र |सभापति राणा वर्गद्वारा मनोनित गरिएका थिए भने उप सभापति जनताद्वारा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/04/564708|title=यस्तो छ अहिलेसम्म भएका १२ स्थानीय चुनावको इतिहास|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |३ |वि.सं. २०१० |[[जनकमान श्रेष्ठ]]<ref name="मेयर">{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/opinion/14372-2019-12-13-11-55-58|title=जो २४ वर्षको उमेरमा काठमाडौँको पहिलो मेयर बने|last=थापा|first=सूर्य|website=नेपालखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}</ref> |सभापति |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |प्रयागराज सिंह सुवाल |उपसभापति |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |पहिलो जननिर्वाचित नगर प्रमुख र उप-प्रमुख<ref name="जनक2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/social/195566/|title=रहेनन् काठमाडौँका पहिलो मेयर जनकमान श्रेष्ठ|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-03-31}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="मातृका2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/87845/|title=मातृकाले बर्खास्त गरेका काठमाडौँका पहिलो मेयर|last=शर्मा|first=शोभा|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |४ |वि.सं. २०१४ |प्रयागराज सिंह सुवाल<ref name="मेयर सूची">{{cite news |last=नेपाल |first=खेमराज |title=नगरपालिका: के छ, के छैन? |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=वि.सं. २०७३ आसार |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २० |language=नेपाली |page=१२ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403235456/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=2022-04-03 }}</ref> |सभापति |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |कृष्णलाल श्रेष्ठ |उपसभापति |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] | |- | colspan="9" |<center>''वि.सं. २०१७ सालपछि अधिकांश समय वडाध्यक्षहरू र केही समय कायममुकायम प्रधानपञ्च हुनुभएका चन्द्रानन्द नेवाले काम गरेका थिए।<ref name="मेयर सूची"/>''</center> |- |५ |वि.सं. २०२२ |गणेशमान श्रेष्ठ<ref name="मेयर सूची"/> |प्रधानपञ्च | | | | | |- |६ |वि.सं. २०२७ |चन्द्रानन्द नेवा<ref name="मेयर सूची"/><ref name="नेवा">{{Cite web |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |title=रहेनन् काठमाडौँ महानगरका पूर्ववडाध्यक्ष चन्द्रानन्द नेवा |date=2022-05-12 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528103421/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |date=2022-05-28 }}</ref> |प्रधानपञ्च | | | | |उनी तत्कालिन काठमाडौँ नगरपालिका वडा नं. १२ को वडाअध्यक्षको रूपमा निर्वाचित भएका थिए तर अधिकांश समय उनले कायममुकायम प्रधानपञ्च भएर काम गरेका थिए।<ref name="नेवा"/> |- |७ |वि.सं. २०३३ - वि.सं. २०३८ |बासुदेव ढुङ्गाना<ref name="मेयर सूची"/> |प्रधानपञ्च | | | | | |- |८<center></center> |वि.सं. २०३८ - वि.सं. २०३९ |प्रेमबहादुर शाक्य |प्रधानपञ्च | | | | |वि.सं. २०३८ देखि वि.सं. २०३९ सालसम्म पञ्चायत सुधार आयोगका अध्यक्षको रूपमा प्रधानपञ्च भएर कार्य गरेका थिए।<ref name="मेयर सूची" /> |- |९ |वि.सं. २०३९ - वि.सं. २०४३ |कमल चित्रकार<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |प्रधानपञ्च | | | | |काठमाडौँ नगर पञ्चायतका प्रधानपञ्च रहेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|last=रञ्जित|first=सहयोग|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |१० |वि.सं. २०४४ - वि.सं. २०४९ |हरिबोल भट्टराई |प्रधानपञ्च |प्रजातान्त्रिक समूह |शारदाप्रसाद भट्टराई |उप प्रधानपञ्च |प्रजातान्त्रिक समूह |नेपाली काङ्ग्रेस र नेकपा एमाले मिलेर प्रजातान्त्रिक समूह नामक गठबन्धन बनाएर निर्वाचन लडेका थिए। हरिबोलले पञ्चायतको विरोध गरेपछि उनलाई पदबाट निलम्बित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.janaaastha.com/archives/25163|title=दुःखद् संयोग : मेयरलाई हृदयघात उपमेयरलाई ब्रेन ह्यामरेज,एउटै अस्पतालमा उपचार|website=जन आस्था|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>प्रधानपञ्चको निलम्बनपछि शारदाप्रसादले कायममुकायम भएर काम गरेका थिए। |- |११ |वि.सं. २०४९ - वि.सं. २०५४ |प्रेमलाल सिंह<ref>{{Cite web|url=https://suryakhabar.com/2017/04/11079/|title=यसरी जितेका थिए पिएल सिंह र केशव स्थापितले काठमाडौँ महानगरको चुनाव, अहिले त्यस्तै तयारी नथाले जित्न मुस्किल पर्छ !|website=सूर्य खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |नवीन्द्रराज जोशी<ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/54249/|title=नवीन्द्रराज जोशी जो ३१ वर्षमा काठमाडौँका उपमेयर भए, इमानको राजनीति गरे|last=ढकाल|first=योगेश|website=शिलापत्र |language=नेपाली |access-date=2022-04-02}}</ref> |उप मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |पिएल सिंहको रूपमा चिनिने प्रेमलाल नगर प्रमुख रहेकै समयमा काठमाडौँ नगरपालिकाबाट महानगरपालिकामा स्तरोन्नति भएको थियो। |- |१२ |वि.सं. २०५४ - वि.सं. २०६० |[[केशव स्थापित]]<ref>{{Cite web|url=https://www.makalukhabar.com/2018/11/572580/|title=केशव स्थापित सरकारबाट विस्थापित होलान् ?|date=2018-11-02|website=मकालु खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |विदुर मैनाली |उप मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] | |- |१३ |वि.सं. २०६० |[[राजाराम श्रेष्ठ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/05/579806|title=आधा दर्जन पूर्वसांसद मेयरमा भिड्दै (सूचीसहित)|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> |मेयर |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]] | | | |तत्कालिन शाही सरकारद्वारा गरिएको स्थानीय निर्वाचनमा निर्वाचित भएर मात्र दुई महिना काम गरेका थिए। |- |१४ |वि.सं. २०७४ - वि.सं. २०७९ |[[विद्यासुन्दर शाक्य]]<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122924-1495942740.html|title=काठमाडौँ महानगरमा एमालेका विद्यासुन्दर शाक्य विजयी|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |हरिप्रभा खड्गी |उप मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |देशमा सङ्घीयता स्थापना भएपछि पहिलो निर्वाचित मेयर<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122992-1496027280.html|title=विद्यासुन्दर शाक्य : वडाध्यक्षदेखि मेयरसम्म|last=पौडेल|first=सुरेन्द्र|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |१५ |वि.सं. २०७९ - वर्तमान |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/after-the-defeat-sirjana-congratulated-balen-204944 |title=पराजित भएपछि सिर्जनाले दिइन् बालेनलाई बधाई |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}</ref> |मेयर |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |सुनिता डंगोल |उप मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |काठमाडौँ महानगरपालिकाको निर्वाचानमा नगर प्रमुखको रूपमा विजयी हुने पहिलो स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2022/05/25/324748/ |title=काठमाडौँ महानगर : स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन्द्र साह विजयी, काङ्ग्रेस-एमाले असफल |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}</ref> |} === काठमाडौँ समूह === {{see|काठमाडौँ उपत्यका}} काठमाडौँ समूहलाई आधिकारिक रूपमा परिभाषित गरिएको छैन। [[काठमाडौँ उपत्यका]]को सहरी क्षेत्रलाई तीन फरक जिल्लाहरू (प्रदेशभित्रको दोस्रो तहको प्रशासनिक विभाजन) मा विभाजित छ। तुलनात्मक रूपमा थोरै जनसङ्ख्या भएको दक्षिणी भागहरू बाहेक उपत्यकाको क्षेत्र तीन वटै जिल्लाका सबै भागमा धेरै थोरै फैलिएको छ।<ref name="प्रशासन">{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2020/06/14/182376/ |title=काठमाडौँ उपत्यकाको साझा समस्या र स्थानीय तहको नीति तथा कार्यक्रम |last=त्रिपाठी |first=बलराम |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04}}</ref> [[उपत्यका]]भित्रका तीन वटै जिल्लाहरूमा देशको उच्च जनसङ्ख्या घनत्व छ। यी ३ जिल्लाहरूमा जम्मा २१ स्थानीय तहहरू छन् जस अन्तर्गत २ [[महानगरपालिका]] (काठमाडौँ र [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]), १६ [[नगरपालिका]] र ३ [[गाउँपालिका]] रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/196480 |title=हरायो उपत्यकालाई ‘मेट्रोसिटी’ बनाउने अवधारणा |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04}}</ref> निम्न तथ्याङ्क तालिकाले यी जिल्लाहरूको वर्णन गर्दछ जुन सम्भवतः एक समूह मानिनेछ: {| class="wikitable" style="text-align:right;" !प्रशासनिक जिल्ला !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनसङ्ख्या (२०५८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या">{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |title=Nepal: Administrative Division |website=सिटी पोपुलेसन |language=अङ्ग्रेजी |trans-title=नेपाल : प्रशासनिक विभाजन |accessdate=2022-04-04}}</ref> !जनसङ्ख्या (२०६८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या"/> !जनसङ्ख्या (२०७८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या"/> !जनघनत्व (/वर्ग किमी) |- | style="text-align:left;" |[[काठमाडौँ जिल्ला]] |३९५ |१०,८१,८४५ |१७,४०,९७७ |२०,१७,५३२ |५१०८ |- | style="text-align:left;" |[[ललितपुर जिल्ला]] |३८५ |३,३७,७८५ |४,६६,७८४ |५,४८,४०१ |१४२४ |- | style="text-align:left;" |[[भक्तपुर जिल्ला]] |११९ |२,२५,४६१ |३,०३,०२७ |४,३०,४०८ |३६१७ |- | style="text-align:left;" |'''काठमाडौँ समूह''' |'''८९९''' |'''१६,४५,०९१''' |'''२५,१०,७८८''' |'''२९,९६,३४१''' |'''३३३३''' |} === हावापानी === {{climate chart | काठमाडौँ |2|19|14.4 |5|21|18.7 |8|25|34.2 |12|28|61.0 |16|29|123.6 |19|29|236.3 |20|28|363.4 |20|29|330.8 |19|28|199.8 |13|27|51.2 |8|24|8.3 |4|20|13.2 |float=right |clear=none |units=metric}} नेपालमा पाँच प्रमुख हावापानी क्षेत्र पाइन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको {{convert|1200|to|2300|m|ft}} सम्मको उचाइमा पर्ने क्षेत्रहरूको हावापानी एकदमै [[समशीतोष्ण हावापानी|समशीतोष्ण]] छ जुन यस क्षेत्रको लागि असामान्य रहेको छ। उपत्यकाको {{convert|2100|and|3300|m|ft}} बीचको उचाइमा पर्ने भागहरूमा शीत शीतोष्ण हावापानीद्वारा पछ्याइएको छ। [[कोपेन हावापानी वर्गीकरण|कोपेन जलवायु वर्गीकरण]] अन्तर्गत, तल्लो उचाइ भएका सहरका भागहरूमा [[आर्द्र उपोष्णकटिबन्धीय हावापानी]] रहेको छ, जबकि उच्च उचाइ भएका सहरका केही भागहरूमा सामान्यतया उपोष्णकटिबन्धीय समुद्री जलवायु रहेको छ। उपत्यकाको हावापानीको प्रतिनिधित्व गर्ने काठमाडौँ उपत्यकामा गर्मीको औसत तापक्रम २८ देखि ३० डिग्री सेल्सियस (८२ देखि ८६ डिग्री फारेनहाइट) सम्म हुन्छ। जाडोयाममा यहाँको औसत तापक्रम {{convert|10.1|C|1}} हुन्छ। सहरमा सामान्यतया दिन न्यानो हुने गर्छ भने रात र बिहानको मौसम चिसो हुन्छ। जाडोको समयमा यहाँको तापक्रम {{convert|1|C|F}} वा कममा झर्ने भएको हुनाले सो मौसममा यहाँको तापक्रम अप्रत्याशित हुने गरेको छ। सन् २०१३ को चिसोयामको आरम्भमा काठमाडौँ तापक्रम {{convert|−4|C|F}}मा झरेको थियो भने सबैभन्दा कम तापक्रम सन् २०१३ जनवरी १० मा {{convert|-9.2|C|F}} तापक्रम रेकर्ड गरिएको थियो। उपत्यकाको वर्षा प्रायः [[मनसुन]]मा आधारित हुन्छ ([[जुन]]देखि [[सेप्टेम्बर]]सम्मको मनसुन महिनाहरूमा केन्द्रित कुल वर्षाको लगभग ६५%), र पूर्वी नेपालदेखि पश्चिम नेपालसम्म पर्याप्त मात्रामा ({{convert|100|to|200|cm|0|abbr=on}}) घट्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा करिब १४०० मिलिमिटर (५५.१ इन्च) र काठमाडौँ सहरमा औसत १४०७ मिलिमिटर (५५.४ इन्च) वर्षा रेकर्ड गरिएको छ। यहाँको औसत आर्द्रता ७५% छ। {{Weather box | location = काठमाडौँ | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 24.4 | Feb record high C = 28.3 | Mar record high C = 33.3 | Apr record high C = 35.0 | May record high C = 36.1 | Jun record high C = 37.2 | Jul record high C = 32.8 | Aug record high C = 33.3 | Sep record high C = 33.3 | Oct record high C = 33.3 | Nov record high C = 29.4 | Dec record high C = 28.3 |year record high C = 37.2 | Jan high C = 19.1 | Feb high C = 21.4 | Mar high C = 25.3 | Apr high C = 28.2 | May high C = 28.7 | Jun high C = 29.1 | Jul high C = 28.4 | Aug high C = 28.7 | Sep high C = 28.1 | Oct high C = 26.8 | Nov high C = 23.6 | Dec high C = 20.2 |year high C = 25.6 | Jan mean C = 10.8 | Feb mean C = 13.0 | Mar mean C = 16.7 | Apr mean C = 19.9 | May mean C = 22.2 | Jun mean C = 24.1 | Jul mean C = 24.3 | Aug mean C = 24.3 | Sep mean C = 23.3 | Oct mean C = 20.1 | Nov mean C = 15.7 | Dec mean C = 12.0 |year mean C = | Jan low C = 2.4 | Feb low C = 4.5 | Mar low C = 8.2 | Apr low C = 11.7 | May low C = 15.7 | Jun low C = 19.1 | Jul low C = 20.2 | Aug low C = 20.0 | Sep low C = 18.5 | Oct low C = 13.4 | Nov low C = 7.8 | Dec low C = 3.7 |year low C = 12.1 | Jan record low C = -9.2 | Feb record low C = -1.1 | Mar record low C = 1.7 | Apr record low C = 4.4 | May record low C = 9.4 | Jun record low C = 13.9 | Jul record low C = 16.1 | Aug record low C = 16.1 | Sep record low C = 13.3 | Oct record low C = 5.6 | Nov record low C = 0.6 | Dec record low C = -1.7 |year record low C = -9.2 |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 14.4 | Feb precipitation mm = 18.7 | Mar precipitation mm = 34.2 | Apr precipitation mm = 61.0 | May precipitation mm = 123.6 | Jun precipitation mm = 236.3 | Jul precipitation mm = 363.4 | Aug precipitation mm = 330.8 | Sep precipitation mm = 199.8 | Oct precipitation mm = 51.2 | Nov precipitation mm = 8.3 | Dec precipitation mm = 13.2 |year precipitation mm = 1454.9 | Jan precipitation days = 2 | Feb precipitation days = 3 | Mar precipitation days = 4 | Apr precipitation days = 6 | May precipitation days = 12 | Jun precipitation days = 17 | Jul precipitation days = 23 | Aug precipitation days = 22 | Sep precipitation days = 15 | Oct precipitation days = 4 | Nov precipitation days = 1 | Dec precipitation days = 1 |year precipitation days = 110 | Jan humidity = 79 | Feb humidity = 71 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 53 | May humidity = 57 | Jun humidity = 73 | Jul humidity = 81 | Aug humidity = 83 | Sep humidity = 82 | Oct humidity = 79 | Nov humidity = 85 | Dec humidity = 80 |year humidity = 74 | Jan sun = 223 | Feb sun = 254 | Mar sun = 260 | Apr sun = 231 | May sun = 229 | Jun sun = 186 | Jul sun = 136 | Aug sun = 159 | Sep sun = 132 | Oct sun = 252 | Nov sun = 244 | Dec sun = 250 |year sun = 2556 | source 1 = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल<ref name= DHM>{{cite web |url = https://web.archive.org/web/20130511135805/http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/657898146NORMAL%20FILE.pdf |title = सन् १९८१ देखि सन् २०१० सम्मको तापक्रम |access-date = 14 October 2012 |publisher = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग (नेपाल)}}</ref>}} === वायु गुणस्तर === काठमाडौँ उपत्यकामा [[वायु प्रदूषण|वायु प्रदुषण]] एउटा प्रमुख समस्या हो जसकारण यो सहरलाई 'धुलोको सहर'<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/new-news/44215/|title=‘काठमाडौँ सहर, धुलोले उडायो रहर’|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202073815/https://www.setopati.com/new-news/44215/ |date=2022-12-02 }}</ref>, 'धुलोमाडौँ'<ref>{{Cite web|url=https://www.karobardaily.com/news/5787|title=धुलोधुवाँ पीडित काठमाडौँ|website=कारोबार दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abcnepal.tv/posts/34157|title=धुलोमाडौं काठमाडौँ : श्वास फेर्नै गाह्रो (भिडियोसहित)|date=2018-04-25|website=एसबिसी न्युज नेपाल|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> भन्ने उपनाम दिइएको छ। वि.सं. २०७८ को चैत महिनामा काठमाडौँ सहरको वायु प्रदूषण [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]]को वायु प्रदूषणको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी देखिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/83083/2022-03-24|title=काठमाडौँको वायु प्रदूषण डब्लुएचओको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी|last=बम|first=यम|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> युरोपेली संस्था आइक्युएअरले सन् २०२१ मा प्रकाशित गरेको ‘विश्वको वायुको गुणस्तरसम्बन्धी प्रतिवेदन, २०२१’ अनुसार विश्वको प्रदूषित राजधानीहरूको सूचीमा काठमाडौँ छैटौँ स्थानमा रहेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://kharibot.com/news-details/92546/2021-11-20|title=काठमाडौँ विश्वकै आठौँ प्रदूषित शहर|website=खरिबोट|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/121835|title=कसरी संसारकै उच्च वायुप्रदूषित शहर बन्यो काठमाडौँ ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> सन् २०१७ देखि काठमाडौँको वायु गुणस्तर मापन गर्न [[नेपाल सरकार]]को वातावरण विभाग र काठमाडौँस्थित [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को राजदूतावासले वास्तविक समयको वायु गुणस्तर तथ्याङ्क अनुगमन र सार्वजनिक रूपमा साझा गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-51734845|title=वायु प्रदूषण धूमपानभन्दा खतरनाक|date=2020-03-04|website=बिबिसी नेपाली सेवा|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> नेपालमा वायु प्रदूषणका कारण हुने कुल अकाल मृत्युमध्ये झण्डै एक चौथाइ काठमाडौँमा हुने गरेको एक प्रतिवेदनले जनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/opinion/2022-03-26-60693|title=वायु प्रदूषणको पेचिलो मुद्दा|last=पौड्याल|first=डा. रामहरी|website=गोरखापत्र|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> ==सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू== ===नागरिक प्रशासन=== काठमाडौँको प्रशासन व्यवस्थापनको लागि काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय (केएमसी) प्रमुख जिम्मेवार स्वायत्त संस्था हो। नेपालका शासक वर्गद्वारा उपयोग गरिने सडकलाई सफा राख्न तथा जनताको समेत पहुँच हुने अभिप्रायले काठमाडौँको भोटाहिटीमा वि.सं. १९७६ पुस २ गते सफाई अड्डा स्थापना गरिएको थियो।<ref name="सय वर्ष"/><ref name="प्रोफाइल">{{cite web |title=स्वायत्त शासन |url=https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=वि.सं. २०७५ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २४ |language=नेपाली |page=५ |publisher=नेपाल सरकार, योजना आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408075035/https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=2022-04-08 }}</ref> विभिन्न कालखण्डमा म्युनिसपालिटी, नगरपालिका, नगरपञ्चायत, पुनः नगरपालिका र अन्त्यमा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ महानगरपालिकाको रूपमा स्तरोन्नति गरिएको यो कार्यालयले काठमाडौँको प्रशासनिक व्यवस्थापन गर्दै आएको छ।<ref name="प्रोफाइल"/> काठमाडौँ महानगरपालिकालाई केन्द्रीय क्षेत्र, पूर्व क्षेत्र, उत्तरी क्षेत्र, नगर क्षेत्र र पश्चिम क्षेत्र गरी पाँच भागमा विभाजन गरिएको छ। नागरिक प्रशासनको लागि यो सहरलाई ३२ वटा प्रशासनिक वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=९० प्रतिशत निर्वाचन क्षेत्र जनसङ्ख्याको आधारमा निर्धारण |url=https://www.setopati.com/politics/80274/ |access-date=2022-04-07 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नगर कार्यपालिकाको समितिमा रहेका १७७ निर्वाचित प्रतिनिधि र २० मनोनित सदस्यहरूले काठमाडौँ महानगरपालिकाको व्यवस्थापन गर्ने कार्य गर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://kathmandu.gov.np/official-type/elected-official/ |title= जनप्रतिनिधि विवरण |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}</ref> यसले वार्षिक बजेटको समीक्षा, प्रक्रिया र अनुमोदन गर्न र प्रमुख नीतिगत निर्णयहरू गर्न द्विवार्षिक बैठकहरू गर्छ। काठमाडौँ महानगरपालिका नगर कार्यपालिकाद्वारा तयार पारिएको ३२ वडाको वडा प्रोफाइलमा प्रत्येक वडाको [[जनसङ्ख्या]], घरको संरचना र अवस्था, सडकको प्रकार, [[शिक्षा|शैक्षिक]], [[स्वास्थ्य]] तथा वित्तीय संस्था, [[मनोरञ्जन|मनोरञ्जन सुविधा]], पार्किङ, सुरक्षा प्रावधानहरू, आदि रहेको छ। यसमा [[संस्कृति|सांस्कृतिक सम्पदा]], [[चाडपर्व]], ऐतिहासिक स्थलहरू र स्थानीय बासिन्दाहरू बारे जानकारीमूलक तथ्याङ्कहरू सहित सम्पन्न, चालु र योजनाबद्ध विकास परियोजनाहरूको सूची समावेश छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2019/06/01/121311/ |title=स्थानीय कार्यपालिका |last=खतिवडा |first=केदार |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}</ref> क्षेत्रफलको आधारमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको सबैभन्दा ठुलो वडा वडा नं. १६ हो जसको क्षेत्रफल ४३७.४ हेक्टर रहेको छ भने सबैभन्दा सानो वडा वडा नं. २६ हो जसको क्षेत्रफल ४ हेक्टर रहेको छ। काठमाडौँ नगर काठमाडौँ जिल्लाको [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] हो। [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बूढानीलकण्ठ]], [[चन्द्रागिरी नगरपालिका|चन्द्रागिरी]], [[दक्षिणकाली नगरपालिका|दक्षिणकाली]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]], [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]], [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]], [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[शङ्खरापुर नगरपालिका|शङ्खरापुर]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] र [[टोखा नगरपालिका|टोखा]] गरी १० वटा नगरपालिकासँगै काठमाडौँ सहरले यो जिल्ला बनाएको छ। ===कानून र व्यवस्था=== यो सहरको प्रमुख कानून प्रवर्तन निकाय महानगरीय प्रहरी कार्यालय हो।<ref>{{Cite web |url=https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |title=परिचय |website=महानगरीय प्रहरी कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523091301/https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |date=2022-05-23 }}</ref> यो निकाय प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षकको नेतृत्वमा रहेको हुन्छ। महानगरीय प्रहरी [[नेपाल प्रहरी]]को एउटा महाशाखा हो र यसको प्रशासनिक नियन्त्रण नेपाल सरकारको [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]मा रहेको छ। === अग्नि नियन्त्रण सेवा === वि.सं. १९९४ सालको भदौ महिनामा सातौँ [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|राणा प्रधानमन्त्री]] [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले काठमाडौँको न्यु रोडमा पहिलो वारुण यन्त्र कार्यलय खोलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2018/12/730894|title=जुद्ध समशेरकालीन दमकल भवन भत्काउने तयारी|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> वि.सं. १९९० सालमा नेपालमा गएको महाभूकम्पका कारण दरबारमा ठुलो आगलागि भएको थियो जसलाई नियन्त्रण गर्न सो समयमा निकै कठिनाई भएको थियो।<ref name="दमकल">{{Cite web|url=https://www.nepalkhoj.com/2020/11/04/50935/|title=जलन व्यवस्थापनमा वारुणयन्त्रको भूमिका : एक सङ्क्षिप्त विवेचना|last=सुवाल|first=पुण्यश्वरी|website=नेपाल खोज|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> आगलागिका कारण दरबारका विभिन्न भौतिक संरचनाहरू नष्ट भएको घटनाबाट प्रभावित तत्कालीन प्रधानमन्त्री राणा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] भ्रमणमा जाँदा त्यहाँको [[दमकल]] सेवालाई अध्ययन गरेर त्यहाँबाट दमकल ल्याउन पहल गरेका थिए। पहल अनुरूप बेलायत सरकारले 'मोरिस' कम्पनीको दमकल सहयोगस्वरूप उपलब्ध गराएको थियो। देशमा यातायातको साधन सीमित र राजधानीसँग सडक सञ्जाल नभएको कारणले मानिसहरूद्वारा भीमफेदी भएर दमकल (पानी तान्ने पम्प जडित यन्त्र) ल्याइएको थियो।<ref name="दमकल" /> नेपालमा सर्वसाधारणको लागि टेलिफोन सेवा नभएको कारणले गर्दा सहरमा आगलागि भएको हेर्न फलामको अग्लो टावर बनाइएको थियो। काठमाडौँमा वारुण यन्त्र कार्यालय स्थापना भएको सात वर्षपछि वि.सं. २००१ सालमा छिमेकी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा समेत दमकल सेवा विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2015-02-11/403601.html|title=दमकल छ, काम लाग्ने छैन|last=श्रेष्ठ|first=लीला|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> वि.सं. २०२२ सालमा काठमाडौँ केन्द्रीय विमानस्थलमा अग्नि नियन्त्रक सेवा स्थापना भएको थियो। वि.सं. २०३० सालसम्म उपत्यकामा मात्रै केन्द्रित रहेको दमकल सेवा वि.सं. २०३१ सालमा जर्मनी सरकारबाट सात वटा 'म्यागिरस डज' दमकल प्राप्त भएपछि उपत्यकाबाहिरका नेपालका औद्योगिक सहरमा समेत दमकल सेवा विस्तार भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/104244-1468902120.html|title=वारुणयन्त्रको दारुण कथा|last=भट्टराई|first=किशोरकुमार|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref>काठमाडौँ महानगरमा सानो र ठुलो गरी जम्मा ६ थान दमकल रहेका छन् भने आठ वटा फायर वाइक रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.safalkhabar.com/news/84420|title=काठमाडौँ महानगरमा अब २० तला सम्म आगो निभाउने ‘बारुण यन्त्र’|website=सफल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/51486/2020-09-19|title=७७ वर्षे इतिहास बोकेको जुद्ध बारुण यन्त्र अलपत्र|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/01/373321|title=उपत्यकामा दमकल स्टेसन थप गरी दश बनाइने|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> === बिजुली र पानी आपूर्ति === काठमाडौँ महानगरपालिकाभित्र [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]द्वारा बिजली सेवा नियमन र वितरण गरिन्छ। यसै प्रकार खानेपानी र सरसफाई सुविधा [[काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड]]ले उपलब्ध गराएको छ। काठमाडौँमा पिउने, नुहाउने, खाना पकाउने, धुने र सिँचाइ जस्ता घरायसी प्रयोजनका लागि पानीको चरम अभाव छ।<ref>{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/society/6614/?v=1|title=काठमाडौँमा दैनिक ४३ करोड लिटर खानेपानीको माग|website=इ कागज|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पानीसँग सम्बन्धित सबै प्रयोजनका लागि मानिसले बोतलबन्द मिनरल वाटर, ट्याङ्की ट्रकको पानी र प्राचीन [[ढुङ्गे धारा]]को पानी प्रयोग गर्दै आएका छन्। नेपालको राष्ट्रिय गौरव तथा बहुचर्चित [[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]]<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/122672|title=को थिए मेलम्ची खानेपानी आयोजनाका परिकल्पनाकार ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref>को आंशिक काम सम्पन्न गरेर वि.सं. २०७७ साल चैत २५ गतेदेखि सहरमा पानी वितरण थालिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/business/2021/03/29/16169827936181117.html|title=धारामा आयो मेलम्ची|last=दीपेन्द्र विष्ट|first=नुमा थाम्सुहाङ,|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rajdhanidaily.com/id/36099/|title=मेलम्चीको पानी आज काठमाडौमा|last=राउत|first=कुमार|date=2021-03-06|website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> पानी वितरण सुरु गरेको दुई महिना नबित्दै वि.सं. २०७८ असार १ गते मेलम्ची खोलामा आएको बाढीले खानेपानीको लाइनलाई प्रभावित गरेपछि यसको सेवा ठप्प रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://farakdhar.com/story/56423/|title=मेलम्चीको पानी, अब कहिले खानी ?|last=अवस्थी|first=मनीषा|website=फरकधार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210712062112/https://farakdhar.com/story/56423/ |date=2021-07-12 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nepalpress.com/2021/06/23/70033/|title=मेलम्ची खानेपानी आयोजनामा एक अर्बको क्षति, वैकल्पिक माध्यमबाट पानी ल्याउने तयारी|website=नेपाल प्रेस|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> === फोहोर व्यवस्थापन === काठमाडौँ महानगरपालिकाको फोहोर व्यवस्थापन महानगरपालिका कार्यालय अन्तर्गतको सरसफाई शाखाले गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.khabarhub.com/2021/30/301610/|title=फोहोर फालेर महानगरको कार्यालय अगाडि प्रदर्शन, प्रधानमन्त्री र मेयरबीच छलफल|website=खबरहब|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> महनगरपालिकाबाट दैनिक ४ सय ५० टन फोहोर उत्पादन हुने गरेको छ। महानगरको घर, पसल, व्यवसाय, उद्योग तथा कार्यालय लगायतका स्थानहरूबाट उत्सर्जित हुने फोहोर वि.सं. २०६२ सालदेखि [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[ककनी गाउँपालिका]]को वडा नं. २ मा रहेको सिसडोल ल्यान्डफिल साइटमा व्यवस्थापन गरिँदै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/82010-1439673015.html|title=महानगरको फोहर व्यवस्थापनमा कर्मचारी र निजी ठेकेदारको लुट|last=न्यौपाने|first=ज्ञान|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> ==जनसाङ्ख्यिकी== {{Historical populations |type = US |align = center |cols = 2 |source = [https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/12a7daec-ca34-417b-ab81-d7a9f6f89a36.pdf सोधपत्र] |वि.सं.१९७८ |१,०८,८०५ |वि.सं.१९९८ |६८,५९४ |वि.सं.२००८ |१०६,५७९ |वि.सं.२०१८ |१२१,०१९ |वि.सं.२०२८ |१५०,४०२ |वि.सं.२०३८ |२३,५१६० |वि.सं.२०४८ |४२१,२५८ |वि.सं.२०५८ |६७१,८४६ |वि.सं.२०६८ |९७५,४५३ |वि.सं.२०७८ |८६५,९०६ |footnote=थप स्रोत: [https://www.internationalscholarsjournals.com/articles/ethniccaste-diversification-in-kathmandu-metropolitan-changing-social-landscape-of-a-capital-city.pdf तथ्य],<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=Vnk6AAAAIAAJ&newbks=0&hl=en |title=भारतको जनसाङ्ख्यिकी |date=सन् १९७४ |page=२३९ |publisher=हिन्दुस्तान पब्लिशिङ कर्पोरेशन |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=OLlBAAAAYAAJ&newbks=0 |title=एसियाली प्रोफाइल |date=सन् १९७५ |page=१९१ |publisher=एसियाली अनुसन्धान सेवा |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}</ref> }} काठमाडौँको विश्वव्यापी सहरी चरित्रले यसलाई नेपालको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर बनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/171669-1550803860.html|title=महानगरको जनघनत्व थेग्नै नसकिने|last=लम्साल|first=हिमाल|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}</ref> नेपालमा भएको [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना]] अनुसार काठमाडौँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको छ।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> [[नेपालको दसौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०५८|वि.सं. २०५८ को जनगणना]]को सन्दर्भमा यो सहरको वार्षिक जनसङ्ख्या बृद्धि दर ६.१२% रहेको थियो। काठमाडौँमा बसोबास गर्ने कुल जनसङ्ख्याको ७०% मानिसहरू १५ देखि ५९ वर्षका छन्।<ref name="महानगर जनसङ्ख्या">{{cite web |last=नरेन्द्रराज खनाल |first=गोपीकृष्ण वश्याल |title=Process and Characteristics of Urbanization in Nepal |trans-title=नेपालमा सहरीकरणको प्रक्रिया र विशेषताहरू |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=सन् २००१ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=अङ्ग्रेजी |page=७-८ |publisher=त्रिभुवन विश्वविद्यालय अनुसन्धान पत्र }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921141325/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=2022-09-21 }}</ref> एक दशकमा काठमाडौँको जनसङ्ख्या [[नेपालको नवौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०४८|वि.सं. २०४८]] मा ४,२७,०४५ बाट बढेर वि.सं. २०५८ मा ६,७१,८४६ पुगेको थियो।<ref name="महानगर जनसङ्ख्या"/> काठमाडौँको वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको थियो भने [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को प्रारम्भिक जनगणना]] प्रतिवेदन अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ११.२३% घटेर ८,६५,९०६ पुगेको छ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-26 |title=११.२३ प्रतिशतले घट्यो काठमाडौँ महानगरको जनसङ्ख्या |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |access-date=2022-04-10 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126083944/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |date=2022-11-26 }}</ref> ===जातीय समूह=== {{Bar chart | title = काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने जातिगत विवरण<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |title=Caste-Based Population Pie Chart of Kathmandu Metropolitan City |trans-title=काठमाडौँ महानगरपालिकाको जातीय आधारमा जनसङ्ख्या तालिका |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-04-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220419021433/https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |date=2022-04-19 }}</ref><br/><small>वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणनाको आधारमा</small> | float = center | label_type = जाति | data_type = जनसङ्ख्या | bar_width = 25 | width_units = em | data_max = 250000 | label1 = [[नेवार जाति|नेवार]] | data1 = 2,41,131 | label2 = [[ब्राह्मण|ब्राह्मण (पहाड)]] | data2 = 2,38,590 | label3 = [[क्षेत्री]] | data3 = 1,75,889 | label4 = [[तामाङ जाति|तामाङ]] | data4 = 76,066 | label5 = [[मगर जाति|मगर]] | data5 = 36,761 | label6 = [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] | data6 = 25,780 | label7 = [[राई जाति]] | data7 = 20,648 | label8 = [[मुसलमान]] | data8 = 17,706 | label9 = [[मारवाडी जाति|मारवाडी]] | data9 = 12,823 | label10 = [[थारू जाति|थारु जाति]] | data10 = 11,903 | label11 = [[शेर्पा जाति]] | data11 = 11,776 | label12 = [[ठकुरी]] | data12 = 11,260 | label13 = अन्य | data13 = 95,120 }} काठमाडौँको सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह उपत्यकाको मूल निवासी [[नेवार जाति|नेवार]]हरू हुन्,<ref>{{Cite web|url=https://www.blastkhabar.com/news/2017/03/28/37352.html|title=नेवार जाति र वर्तमान अवस्था|website=ब्लाष्ट खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}</ref> जसको विभिन्न जात समूहहरूको संयुक्त जनसङ्ख्या २५% रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/|title=नेपालमा वर्ण र जात व्यवस्थाको सुरुवात|last=लुवार|first=दयाराम|date=2021-07-05|website=जनखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206032812/https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/ |date=2022-12-06 }}</ref> जनसङ्ख्याको हिसाबले काठमाडौँ महानगरपालिकामा [[ब्राह्मण|बाहुन]]हरू लगभग २४% छन् भने [[क्षेत्री]]हरूको जनसङ्ख्या १८% रहेको छ। काठमाडौँका अन्य जाति समूहहरूमा [[तामाङ जाति|तामाङ]] (८%), [[मगर जाति|मगर]] (४%), [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] (३%), [[राई जाति|राई]] (२%) र [[लिम्बू जाति|लिम्बू]] (१%) सहित जनजातिहरू समावेश छन्। पहाडी क्षेत्रका विभिन्न जातीय समूह र [[तराई]] क्षेत्रका रैथाने जातीय समूहहरूले काठमाडौँ सहरको जनसङ्ख्या अनुपातको पर्याप्त मात्रामा प्रतिनिधित्व गरिरहेका छन्। यस नगरमा लगभग १२,००० [[मारवाडी जाति|मारवाडी]]हरू छन् जुन मुख्य रूपमा व्यापारीहरू हुन्। वि.सं. २०६८ को तथ्याङ्क अनुसार काठमाडौँ सहरमा सबैभन्दा प्रमुख धर्म [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]] रहेको छ जसको जनसङ्ख्या ८१.३% रहेको छ। यसै प्रकार [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] ९%, [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] ४.४% र अन्य जातजाति ५.२% रहेका छन्।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> ===भाषा=== [[शाह वंश]]को शासनकालमा हिन्दु संस्कृतिप्रतिको कडा पूर्वाग्रहका कारण काठमाडौँको भाषिक पार्श्वचित्रमा ठुलो परिवर्तन आएको थियो।<ref name="महानगर शिक्षा">{{cite web |last=दाहाल |first=कमला |title=नेपालमा शिक्षा |url=https://www.nepjol.info/index.php/TUJ/article/download/2797/2481 |date=सन् २००९ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=नेपाली |page=१ |publisher=नेपाल जोल}}</ref> यस शासन कालमा शासकहरूले [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]लाई प्राथमिकता दिनुका साथै नेपालको तराई भेगमा संस्कृत भाषा सिक्न र प्रोत्साहित गर्नका निमित्त संस्कृत केन्द्रहरू स्थापित गरिएको थियो।<ref name="महानगर शिक्षा"/> संस्कृत विद्यालयहरू विशेष रूपमा काठमाडौँ र तराई क्षेत्रमा परम्परागत हिन्दु संस्कृति र नेपालबाट उत्पन्न प्रथाहरूलाई जोगाउनको लागि स्थापना गरिएको थियो। वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यो सहरको कुल जनसङ्ख्याको ६१.२६% [[नेपाली भाषा]], १९.००% [[नेवारी भाषा|नेवार भाषा]], ५.५५% [[तामाङ भाषा]], २.८२% [[मैथिली भाषा]], १.८१% [[हिन्दी भाषा]], १.६०% [[भोजपुरी भाषा]], १.२३% [[गुरुङ भाषा]], १.१६% [[मगर भाषा]] र १.४०% ले आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्ने गर्छन्। [[अङ्ग्रेजी भाषा]] बोल्ने र बुझ्ने मानिसहरूको सङ्ख्या समेत उल्लेखनीय रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/blog/256018/|title=नेपाली राम्रोसँग बोल्न आउँदैन, अङ्ग्रेजी जानेमा उत्कृष्ट!|last=पराजुली|first=कृष्णप्रसाद|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |title=नेपाल+तिब्बत सम्बन्ध:ऐतिहासिक सिंहावलोकन |last=जोशी |first=इन्दिरा |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-६ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220415034346/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |date=2022-04-15 }}</ref> ==वास्तुकला र सहर दृश्य== {{Main|काठमाडौँको वास्तुकला}} {{Kathmandu valley World Heritage Site (WHS) Monuments}} [[भारत]] र [[तिब्बत]] बीचको प्राचीन व्यापारिक मार्ग काठमाडौँलाई काटेर गएको थियो जसले गर्दा अन्य संस्कृतिका कलात्मक र वास्तुकलाको परम्परालाई स्थानीय कला र वास्तुकलासँग मिलाउन सक्षम बनाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116385 |title=प्राचीन खशमार्ग नै हो आजको रेशममार्ग (सिल्क रोड) |last=न्यौपाने |first=गोविन्द |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/135290-1514172360.html |title=रेशमी मार्ग र हामी |last=सुवेदी |first=डा. देवीप्रसाद |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ सहरका स्मारकहरू कैयौँ शताब्दीदेखि हिन्दु र बौद्ध धार्मिक अभ्यासहरूद्वारा प्रभावित छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/131502-1509075120.html |title=यसरी बन्छ काठमाडौँ |last=बम |first=पुकार |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका वास्तुकलाहरू जसमा प्राचीन स्मारक र भवनहरू रहेका छन्।<ref name="युनेस्को">{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2016/11/161102_heritage_sites_concerns |title=सम्पदाबारे युनेस्कोको चिन्ता |last=फुयाल |first=सुरेन्द्र |date=2016-11-02 |website=बिबिसी नेपाली सेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> यी वास्तुकलाहरूलाई सात समूहमा वर्गीकरण गरिएको छ। यस समूहभित्र सांस्कृतिक सम्पदा र भवनहरू रहेका छन्। सन् २००६ मा [[युनेस्को]]ले स्मारकहरूको यी सात समूहहरूलाई विश्व सम्पदा क्षेत्रभित्र स्थान दिएको थियो। सात स्मारक क्षेत्रहरूले {{convert|189|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ भने मध्यवर्ती क्षेत्रसमेत जोडेर यसले कुल {{convert|2394|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। सन् १९७९ मा मूल रूपमा सूचीकृत गरिएका सात स्मारक क्षेत्रहरू भित्र [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका]], [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]] र [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुरका दरबार क्षेत्रहरू]], [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] र [[चाँगुनारायण मन्दिर|चाँगुनारायणका हिन्दु मन्दिरहरू]], [[स्वयम्भूनाथ]] र [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथका बौद्ध स्तूपहरू]] रहेका छन्।<ref name="युनेस्को"/><ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/26/43090/ |title=काठमाडौँ उपत्यका युनेस्कोको खतराको सूचीमा पर्नसक्ने |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |title=विश्व सम्पदा : राजनीति 'इन', सूचीबाट 'आउट' |last=साखकर्मी |first=सुनीता |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406052324/https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |date=2023-04-06 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mainnews/2021-12-21-53439 |title=सम्भावित विश्व सम्पदा स्थलको अध्ययन सुस्त |last=श्रेष्ठ |first=दीपक |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> === दरबार क्षेत्रहरू === {{Main|वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|हनुमान ढोका}} दरबार क्षेत्रको शाब्दिक अर्थ 'दरबारहरूको स्थान' हुने गर्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा तीन र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]मा एउटा असुरक्षित दरबार क्षेत्रहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/07/01/244531/ |title=पुनर्निर्माणपछि जीवन्तता पाउँदै भक्तपुर दरबार स्क्वायर(भिडियोसहित) |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ दरबार क्षेत्र जसलाई वसन्तपुर दरबार क्षेत्र पनि भनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/08/73994/ |title=के वसन्तपुर घुम्नका लागि योग्य छैन ? |last=कार्की |first=सविना |website=खबर हब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> यो पुरानो सहरमा अवस्थित छ र यसमा चार राज्यहरू ([[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर) को प्रतिनिधित्व गर्ने सम्पदा भवनहरू छन् जसमा सबैभन्दा प्रारम्भिक [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि वंश]]को हो। यस परिसरमा ५० वटा मन्दिरहरू छन् र दरबार क्षेत्र दुई चतुर्भुजमा विभाजित छ।<ref name="दरबार क्षेत्र">{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mustread/2022-01-05-54648 |title=वसन्तपुर क्षेत्रका ३० वटा सम्पदाको पुनर्निर्माण सम्पन्न |last=पाण्डेय |first=विष्णु |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> बाहिरी चतुर्भुजमा [[काष्ठमण्डप]], [[कुमारीघर|कुमारी घर]] र शिव-पार्वती मन्दिर छ भने भित्री चतुर्भुजमा [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका दरबार]] छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ को भूकम्प]]मा दरबार क्षेत्रहरू नराम्ररी क्षतिग्रस्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/contemporary/2015/05/04/8356 |title=सिद्धिए सम्पदा |last=सापकोटा |first=जनकराज |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/168010/ |title=वसन्तपुर दरबारको सेतो भित्तामा इतिहासको एनिमेसन |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हनुमानढोका [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] र [[शाह वंश]]को राजदरबार भएको संरचनाको एक जटिल संरचना हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |title=मल्लकाल देखि बन्द चोकहरू; अब खुल्दै छन् |last=आचार्य |first=रूपेश |date=2020-01-01 |website=घामछाया |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129065154/https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |date=2020-11-29 }}</ref> यो पाँच एकड अर्थात् ४४ रोपनीमा फैलिएको छ।<ref name="दरबार क्षेत्र"/> दस प्राङ्गण भएको सबैभन्दा पुरानो भाग पूर्व पट्टी रहेको छ, जुन १६औँ शताब्दीको मध्यतिर निर्माण गरिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/06/30/244294/ |title=वसन्तपुर दरबार स्क्वायर : मौलिक स्वरूप र शैलीमै पुनर्निर्माण हुँदै[भिडियो रिपोर्ट] |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/34148/2020-01-21 |title=विश्व सम्पदा सूचीका ६४ सम्पदा अझै पुनर्निर्माण भएनन् |last=शान्ति तामाङ |first=प्रकाश धौलाकोटी |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> १७औँ शताब्दीमा मल्ल वंशका राजा [[प्रताप मल्ल]]ले अनेक मन्दिरहरू सहित यसको विस्तार गरेका थिए। सन् १८८६ मा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]मा सर्नुभन्दा पहिले राजपरिवारका सदस्यहरू यसै दरबारमा बस्ने गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15365 |title=त्यो नारायणहिटी राजदरबार, त्यो मालश्री र मङ्गलधुन |last=खरेल |first=शेखर |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ सहरको मध्यभागमा रहेको दरबार क्षेत्रको छेउमा कुमारी घर रहेको छ जहाँ धेरै कुमारीहरूबाट छानिएका शाही [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]]हरू बस्छिन्।<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/171028/2021/3/9/kumari-ghar |title=कुमारी घर पुनःनिर्माण हुने |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> कुमारी, वा कुमारी देवी, दक्षिण एसियाली देशहरूमा दैवी नारी शक्ति वा देवीको अभिव्यक्तिको रूपमा युवा हुनु पूर्व [[किशोरावस्था|किशोरी]]हरूलाई पूजा गर्ने परम्परा हो।<ref name="कुमारी">{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/video/160637-1538061300.html |title=जीवित देवी कुमारी माथि राजनीति (भिडियाे) |last=बिष्ट |first=देबकी |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> नेपालमा कुमारी छनोटको प्रक्रिया निकै कडा र प्रतिस्पर्धात्मक छ।<ref name="कुमारी"/> राजतन्त्रको समयमा तत्कालीन रानी र राज पुजारीहरूले ज्योतिषीय परीक्षण र ३२ गुणको नाजुक प्रक्रियाबाट प्रस्तावित कुमारी नियुक्त गर्ने गर्दथे। चिना अर्थात् प्राचीन हिन्दु ज्योतिषीय प्रतिवेदन अनुसार वर्तमान कुमारी र शासन गरिरहेका राजाको चिना समान हुनुपर्ने व्यवस्था रहेको थियो। कुमारीलाई [[तलेजु भवानी|देवी तलेजु]] (दुर्गा) को शारीरिक अवतार मानिन्छ जबसम्म उनीहरूको [[महिनावारी]] हुँदैन, त्यसपछि देवीले आफ्नो शरीर खाली गर्छिन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-10-06/20161006080554.html |title=कसले बनाउने कुमारी घर ? |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website= कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> गम्भीर रोग वा चोटबाट रगत ह्रास हुँदा समेत कुमारीहरूलाई आफ्नो सामान्य स्थितिमा फर्काउन सक्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/129780-1506218220.html |title=काठमाडौँमा नयाँ कुमारी आउँदै |last=घिमिरे |first=शिवहरि |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> सन् २०१७ सेप्टेम्बरमा पदभार ग्रहण गरेकी तृष्णा शाक्य वर्तमान कुमारी हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/09/629106 |title=कुमारी घरमा नयाँ कुमारीको प्रवेश |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> उनी कुमारी नियुक्ति हुने समयमा तीन वर्षकी थिइन्। राजतन्त्रको अन्त्यपछि काठमाडौँकी पहिलो कुमारी रहेकी मतिना शाक्यलाई तृष्णाले पदस्थान्तर गरेकी थिइन्। [[गोरखनाथ]]को प्रतिमा राखिएको काष्ठमण्डप एक तीन तले मन्दिर हो। यो १६औँ शताब्दीमा [[छाने शैली|प्यागोडा]] शैलीमा बनाइएको थियो। काठमाडौँ नाम काष्ठमण्डप शब्दबाट आएको हो। यो राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बनेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116435 |title=सातौँ शताब्दीको प्रविधिबाटै काष्ठमण्डप पुनःनिर्माण हुँदै |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> भारत र तिब्बत जोड्ने दुई प्राचीन व्यापारिक मार्गहरूलाई काट्ने मरु क्षेत्रमा काष्ठमण्डप उभिएको छ। यो सुरुमा यात्रुहरूको लागि विश्राम गृहको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। === पशुपतिनाथ मन्दिर === {{Main|पशुपतिनाथ मन्दिर}} [[चित्र:Pashupatinath Temple-2020.jpg|thumb|centre|बागमती नदीको किनारमा रहेको पशुपतिनाथ मन्दिरको दृश्य|633x633px|alt=]] पशुपतिनाथ मन्दिर [[शिव|भगवान शिव]]लाई समर्पित पाँचौं शताब्दीको प्रसिद्ध [[मन्दिर|हिन्दु मन्दिर]] हो। [[बागमती नदी]]को किनारमा अवस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर काठमाडौँको सबैभन्दा पुरानो हिन्दु मन्दिर हो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/172497-1551599700.html |title=काठमाडौँ उपत्यकाकै प्राचीनतम धार्मिकस्थल , पशुपतिनाथ मन्दिर |last=नागरिक - |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> नेपाल धर्मनिरपेक्ष राष्ट्र नभएसम्म यसले राष्ट्रिय देवता तथा [[पशुपतिनाथ मन्दिर|भगवान पशुपतिनाथ]]को आसनको रूपमा सेवा गरेको थियो। यो मन्दिरको एक महत्वपूर्ण भागलाई वि.सं. १४०६ मा [[बङ्गाल]]का मुसलमान शासक शमशुद्दीन इलियासको आक्रमणकारी सेनाहरूले नष्ट गरेको थियो जसकारण यो मन्दिरको मूल ५औँ शताब्दीको मन्दिरको बाहिरी भागको थोरै वा केही पनि बाँकी छैन।<ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |title=पशुपतिनाथ प्राङ्गणमा प्राप्त अप्रकाशित लिच्छवि अभिलेख |last=राजवंशी |first=श्यामसुन्दर |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-२ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220415074939/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |date=2022-04-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/bhgvaan-raamle-muddaa-jite-140757 |title=भगवान् रामले मुद्दा जिते |last=कोइराला |first=कमल |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/02/658585 |title=जब बङ्गालका राजाले ‘नेपाल उपत्यका’मा आक्रमण गरे |last=जोशी |first=अभयराज |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> गोरुको मूर्ति र पशुपतिको कालो चार टाउको भएको मूर्ति कम्तिमा ३०० वर्ष पुरानो भए पनि आज उभिएको मन्दिर १९औँ शताब्दीमा बनेको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/117165 |title=पशुपति विनाश गुरुयोजना ! |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिरलाई [[युनेस्को]]ले आफ्नो [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.nirmanpati.com/detail/2484/ |title=विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पशुपति मन्दिर जीर्णोद्धारको पर्खाइमा |website=निर्माणपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिरमा मनाइने सबैभन्दा महत्वपूर्ण चाड [[महाशिवरात्रि|शिवरात्रि]] हो। शिवरात्रिको दिन यो मन्दिर दर्शन गर्न हजारौँ भक्त र साधुहरू आउने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/live/news-56356566 |title=शिवरात्रिः पशुपतिनाथ र अन्य शिवालयमा मानिसको घुइँचो |website=बिबिसी समाचार नेपाली |language=नेपालय |accessdate=2022-04-14}}</ref> पशुपतिनाथमा विश्वास गर्नेहरूमध्ये मुख्यतया [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]हरूलाई मात्रै मन्दिर परिसरमा प्रवेश गर्न अनुमति दिइएको छ, तर गैर-हिन्दु आगन्तुकहरूलाई बागमती नदी पारीबाट मात्र मन्दिर हेर्न अनुमति दिइएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://bigulnews.tv/story/2018/06/27/102225.html |title=नेपालको यस्तो ५ मन्दिर जहाँ हिन्दुहरूलाई मात्र प्रवेश अनुमति! |date=2018-06-27 |website=बिगुल न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस मन्दिरमा सेवा गर्ने पुजारीहरू [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] [[यक्ष मल्ल]]को समयदेखि [[दक्षिण भारत]]को [[कर्नाटक]]का ब्राह्मणहरू हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/118269 |title=अब को बन्ला पशुपतिनाथको मूल पूजारी ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो परम्परा आदि [[शङ्कराचार्य]]को अनुरोधमा सुरु भएको मानिन्छ जसले सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई प्रोत्साहित गरेर पौराणिक राजा भरतले शासन गरेको मानिने दक्षिण एसियाको भारतीय राज्यहरूलाई एकीकरण गर्न खोजेका थिए। यो प्रक्रिया भारत वरपरका अन्य मन्दिरहरूमा पछ्याइएको छ, जुन आदि शङ्कराचार्यद्वारा पवित्र गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nayapusta.com/2018/05/28/69280 |title=पशुपतिनाथमा यसरी आए भारतीय भट्ट, जो पछि मूलभट्ट र पुजारी भएर राज गर्दैछन् |date=2018-05-28 |website=नयाँ पुस्ता |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिर [[छाने शैली|प्यागोडा]] वास्तुकलाको शैलीमा बनाइएको छ। मन्दिरमा [[तामा]] र [[सुन]]को दुई-स्तरको छानाहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.pashupati.gov.np/content/62 |title=पशुपति विकास ट्रस्ट |website=पशुपतिनाथ आधिकारिक वेबसाइट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220524090622/https://pashupati.gov.np/content/62 |date=2022-05-24 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |title=पशुपतिनाथको मन्दिरको बारेमा ११ रोचक तथ्य- भगवान शिवको नाम 'पशुपतिनाथ' कसरी हुन पुग्यो? |date=2016-02-17 |website=नेपाली हेडलाइन्स |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205155046/https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |date=2022-12-05 }}</ref> ===बौद्धनाथ=== {{Main|बौद्धनाथ}} [[चित्र:Boudhanath Panorama.jpg|thumb|centre|बौद्धनाथ स्तूपको प्यानोरेमिक दृश्य|alt=|737x737px]] '''बौद्धनाथ'''लाई बौद्ध स्तुप वा खस चैत्य भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://newsabhiyan.com/news-details.php?nid=83259 |title=बौद्धनाथ स्तूप’ वृत्तचित्र निर्माण |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो [[स्वयम्भूनाथ]]सँगै नेपालको सबैभन्दा पवित्र बौद्ध स्थलहरू मध्ये एक हो। यो लोकप्रिय पर्यटकीय क्षेत्र हो। बौद्धनाथलाई नेवारहरूद्वारा खस्ती र नेपाली वक्ताहरूद्वारा बौद्ध या बोधनाथ भन्ने गरिन्छ। काठमाडौँको केन्द्र उत्तरपूर्वी बाहिरी इलाकादेखि {{convert|11|km|0|abbr=on}}को दूरीमा रहेको यो स्तूपको विशाल मण्डलाले यसलाई नेपालको सबैभन्दा ठुलो गोलाकार स्तूपहरू मध्ये एक बनाएको छ। बौद्धनाथलाई सन् १९७९ मा [[युनेस्को]]द्वारा [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://www.tamangonline.com/news/30969 |title=बौद्धनाथको पौराणिक कथा |date=2018-10-18 |website=तामाङ अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012160530/https://www.tamangonline.com/news/30969 |date=2022-10-12 }}</ref> स्तूपको आधारखण्डमा ध्यानी बुद्ध अमिताभको १०८ वटा साना चित्रणहरू छन्। प्रत्येक वर्ष स्तूप भ्रमण गर्न विश्वभरिका तिब्बती [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] तीर्थयात्रिहरू यहाँ आउने गरेका छन्। यी तीर्थालुहरूले यो स्तूपको आन्तरिक तल्लो घेरिएको भागमा शरीर निहुराएर साष्टाङ्ग प्रणाम गर्छन्, प्रार्थना चक्रसँगै स्तूपको चारै दिशामा घुम्ने गर्छन्, मन्त्रोच्चार र प्रार्थना गर्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=http://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |title=स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाको प्रमुख आकर्षणको गन्तव्य , बौद्धनाथ स्तुपा |date=2019-11-10 |website=पर्यटन बजार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407132426/https://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |date=2023-04-07 }}</ref> ===स्वयम्भूनाथ=== {{Main|स्वयम्भूनाथ}} स्वयम्भूनाथ स्तूप काठमाडौँ सहरको उत्तरपश्चिमी भागमा अवस्थित पहाडमा रहेको बौद्ध [[स्तूप]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111200 |title=स्वयम्भूनाथ होइन् स्वयम्भू महाचैत्य |last=महर्जन |first=बसन्त |website=हिमाल खबर |accessdate=2022-04-15}}</ref> यो नेपालको सबैभन्दा पुरानो धार्मिक स्थल हो।<ref>{{Cite web|url=https://kendrabindu.com/others/102230-1612474407.html|title=स्वयम्भूनाथ १८ करोडको लागतमा जीर्णोद्वार हुँदै|website=केन्द्रबिन्दु|language=नेपाली|accessdate=2022-04-15}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो बौद्ध क्षेत्र मान्ने गरिएता पनि यो बौद्ध र हिन्दु दुवै धर्मावलम्बीद्वारा सम्मानित र पूजनीय रहेको छ। स्तूपको आधारखण्डमा गुम्बज छ र गुम्बजको माथि, चारै दिशामा बुद्धको आँखाले हेरेको घन संरचना छ। चारै दिशामा पञ्चकोणीय तोरण छन्, जसमा मूर्तिहरू कुँदिएका छन्। तोरणको पछाडि र माथि गरि जम्मा तेह्र तहहरू छन्। सबै तहहरू माथि एउटा सानो ठाउँ छ जसमाथि गजुर रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20181222131419.html |title=बौद्ध स्तुपमा प्वालैप्वाल : के हो विवाद? यस्तो छ चिनियाँ लामाको ‘कनेक्सन’ |last=रञ्जित |first=सहयोग |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> === रानी पोखरी === {{Main|रानी पोखरी}} रानीपोखरी काठमाडौँ सहरको मध्य भागमा अवस्थित एक ऐतिहासिक मानव निर्मित [[पोखरी]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1138/2020-10-10 |title=कथा रानीपोखरीको |last=मल्ल |first=के. सुन्दर |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसलाई मल्ल राजा [[प्रताप मल्ल]]ले सन् १६६५ मा आफ्नो प्यारी रानीको लागि बनाएका थिए। पोखरीको दक्षिण कुनामा एउटा हात्तीको मूर्ति रहेको छ जसमा प्रताप मल्ल र उनको दुवै छोराहरूको छविलाई दर्शाउने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/91895-91895 |title=रानी पोखरी प्रताप मल्लले बनाएका होइनन् |last=जोशी |first=हरिराम |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> बालगोपालेश्वर मन्दिर पोखरीको मध्यभागमा रहेको छ। रानी पोखरी प्रत्येक वर्ष [[तिहार]]को अन्तिम दिन अर्थात् [[भाइटीका]] र [[छठ]] पर्वको समयमा सर्वसाधारणको लागि खोलिने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/ke-ho-raaniipokhrii-mndirko-vaastviktaa-98951 |title=के हो रानीपोखरी मन्दिरको वास्तविकता ? |last=काफ्ले |first=सुरेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/10/21/160324829198498141.html |title=यसरी बन्यो रानीपोखरी |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> == संस्कृति == {{Main|काठमाडौँको संस्कृति}} === कला === [[मन्दिर]], तीर्थस्थल, [[स्तूप]], गोम्पा, [[चैत्य]] र दरबारहरूमा प्रशस्त पाइने काठ, ढुङ्गा, धातु र टेराकोटाबाट बनेको कलात्मक बस्तुहरूले काठमाडौँ उपत्यकालाई [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको सहरको रूपमा वर्णन गर्ने गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/04/15/16500215292493433.html |title=नेपालको कला विश्वकै चिनारी : उपराष्ट्रपति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/221949/ |title=रहरै रहर, काठमाडौँ सहर |last=केसी |first=खिमु |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> कलात्मक वस्तुहरू सडकको कुना, गल्ली, निजी आँगन र खुला मैदानमा पनि देखिन्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/111689-1480138260.html |title=कलाको मूल्य |last=खतिवडा |first=ऋषि |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> प्रायजसो [[देवता]] र [[देवी]]हरूको प्रतिमामा कला देखिने गरेन्छ। काठमाडौँ उपत्यका लामो समयदेखि कलाको खजाना रहेको भए पनि सन् १९५० मा बाहिरी विश्वका लागि यो देश खुलेपछि मात्रै यसले विश्वव्यापी मान्यता पाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/national/2019-09-21-1636 |title=काठमाडौँ उपत्यका: कला र सम्पदाले झकिझकाउ बनाइँदै |last=हमाल |first=चाँदनी |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपाल र काठमाडौँको धार्मिक कलामा विशेष गरी [[भवानी देवी|भवानी]], [[दुर्गा]], गज-लक्ष्मी, हरिती-सीतला, महिषमर्दिनी, सप्तमातृका (सात मातृ देवी), र [[लक्ष्मी|श्रीलक्ष्मी]] (धन देवी) माता देवीहरूको प्रतीकात्मक प्रतीकहरू समावेश छन्। ईशा पूर्व तेस्रो शताब्दीदेखि हिन्दु देवी-देवताहरू बाहेक [[अशोक|सम्राट अशोक]] कालका बौद्ध स्मारकहरूले सामान्यतया नेपाल र विशेष गरी उपत्यकालाई सुन्दर बनाएको छ। यी कला र वास्तुकलाका भवनहरूले विकासको तीन प्रमुख कालहरू समेटेका छन्: [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि]] वा शास्त्रीय काल (सन् ५०० देखि ९००), उत्तर-शास्त्रीय अवधि (सन् १००० देखि १४००) जसमा पाल कालको बलियो प्रभाव रहेको थियो त्यसपछि [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] (सन् १४०० पछि) जसले तिब्बती दानवविज्ञानको कलाको साथमा स्पष्ट रूपमा तान्त्रिक प्रभावहरू देखाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/04/760454 |title=नेपाली कला-संस्कृतिमा लोभिएका चिनियाँ कलाकार |last=ढुङ्गाना |first=नारायण |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2021/11/04/163599130276998220.html |title=आधुनिकताले बिर्साएको सहरको कथा |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपाली कलाकारले बनाएको कलात्मक प्रतिमूर्ति र नक्काशीलाई व्यापक टाइपोलोजी भनिएको छ। यी कलाकारहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिश्रणलाई कायम राखेका छन्। यी कलाकारहरूले प्रायः ढुङ्गा कला, धातु कला, काठ कला, टेराकोटा कला, र चित्रकलाको प्रयोग गरिएको सामग्री बनाउने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/625391-1631928629.html |title=नेपाली कला कार्यशालाको इतिवृत्ति |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> <gallery mode="packed"> चित्र:Bhairav Statue Koteshwor Mahadev Temple Koteshwor Kathmandu Nepal Rajesh Dhungana.jpg|भैरवको मूर्ति चित्र:Stone carving in Kathmandu.jpg|ढुङ्गा कलाको एक नमूना चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528227205).jpg|बसन्तपुरमा रहेको एक मन्दिर बाहिरको काष्ठ कला चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528168475).jpg|धातु कला </gallery> ====सङ्ग्रहालय==== काठमाडौँ नेपालको राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52606/ |title=अब घरमै बसीबसी छाउनी राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय घुम्न सकिने |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तर बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |date=2022-03-21 |website=न्युज २४ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412001451/https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |date=2022-04-12 }}</ref> र नेपालको प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय सहित धेरै सङ्ग्रहालयहरू र कला गृहहरूको घर हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/112249 |title=‘भगवान भरोसा’ मा हाम्रा ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपालको कला र वास्तुकला दुई प्राचीन धर्म हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिलन हो। काठमाडौँ उपत्यकाका सात राम्ररी परिभाषित स्मारक क्षेत्रहरूमा रहेका धेरै मन्दिर, तीर्थस्थल, स्तूप, गुम्बा र दरबारहरूमा यिनीहरू पर्याप्त रूपमा प्रतिबिम्बित छन्। यो एकीकरण काठमाडौँ र यसका भगिनी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]का सङ्ग्रहालय र कला गृहहरूमा आयोजना र प्रदर्शनीहरूमा पनि झल्किन्छ। सङ्ग्रहालयहरूले पुरातात्विक निर्यात सहित ५औँ शताब्दीदेखि वर्तमान दिनसम्मका अद्वितीय कलाकृतिहरू र चित्रहरू प्रदर्शन गर्छन्। =====राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनी}} राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय काठमाडौँको पश्चिमी भागमा नेपालका तत्कालीन सेनापति र मुख्तियार [[भीमसेन थापा]]ले १९औँ शताब्दीको प्रारम्भमा निर्माण गरेको ऐतिहासिक भवनमा स्वयम्भूनाथ स्तूप नजिकै छ। यो देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सङ्ग्रहालय हो।<ref>{{Cite web |url=https://onlineradionepal.gov.np/2022/03/21/263644.html |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तरीय बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |website=रेडियो नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> यो सङ्ग्रहालयमा हतियार, कला र ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्वको पुरातात्विक वस्तुहरूको विस्तृत सङ्ग्रह रहेको छ। यो सङ्ग्रहालय युद्ध ट्रफी र हतियारहरूको सङ्कलन गृहको रूपमा सन् १९२८ मा स्थापना भएको थियो भने यस सङ्ग्रहालयको प्रारम्भिक नाम छाउनी सिलखाना थियो, जसको अर्थ "हतियार र गोला बारुदको ढुङ्गा घर" हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/07/18/20190718133719 |title=सङ्ग्रहागारदेखि सङ्ग्रहालयसम्म |last=जोशी |first=हरिराम |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> यसको महत्वलाई ध्यानमा राख्दै सङ्ग्रहालयमा धेरै हतियारहरू छन्, जसमा युद्धहरूमा प्रयोग हुने स्थानीय रूपमा बनाइएको हतियारहरू, १८ र १९औँ शताब्दीका छालाका तोपहरू, र काठ, काँसा, ढुङ्गा र चित्रहरूमा मध्यकालीन र आधुनिक कार्यहरू समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/praathmiktaamaa-pren-sngrhaaly-149311 |title=‘प्राथमिकतामा परेन सङ्ग्रहालय’ |last=महर्जन |first=सपना |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> =====प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय नेपाल}} प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय स्वयम्भूनाथ पहाडको दक्षिणी फेदमा छ। यो सङ्ग्रहालयमा विभिन्न प्रजातिका जनावर, पुतली र बोटबिरुवाहरूको ठुलो सङ्ग्रह छ। यो सङ्ग्रहालय प्रागैतिहासिक गोलादेखि भरिएका जनावरहरूका प्रजातिहरूको प्रदर्शनको लागि प्रख्यात छ।<ref>{{Cite web |url=https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |title=प्रकृति बुझ्न प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालय जाने कि ? |last=डङ्गोल |first=प्रा.डा. धर्मराज |date=2018-05-15 |website=मूल्याङ्कन अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |date=2023-04-06 }}</ref> =====नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय}} नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय काठमाडौँको उत्तर-मध्य भागमा अवस्थित छ। वर्तमान दरबारको मुख्य भवन सन् १९७० मा पुरानो दरबारको अगाडि बनाइएको थियो। यो भवन तत्कालीन युवराज र सिंहासनका उत्तराधिकारी वीरेन्द्रको विवाहको अवसरमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको दक्षिणी ढोका पृथ्वीपथ र दरबारमार्ग सडकको छेउमा छ। दरबार क्षेत्रले कुल {{convert|30|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ र चारैतिर अग्ला फाटकहरूद्वारा पूर्ण रूपले सुरक्षित छ। नेपालको [[दरबार हत्याकाण्ड]] यसै स्थानमा भएको थियो। [[राजतन्त्र]]को पतनपछि यसलाई सङ्ग्रहालयमा परिणत गरिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1066225 |title=नारायणहिटीको श्रीसदनका दुई कोठाको दस्तावेज सूचीकृत गरिँदै |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> =====तारागाउँ सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|तारागाउँ सङ्ग्रहालय}} तारागाउँ सङ्ग्रहालयले काठमाडौँ उपत्यकाको आधुनिक इतिहास प्रस्तुत गर्दछ। यसले काठमाडौँ उपत्यकाको ५० वर्षको अनुसन्धान र सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा २०औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा विदेशबाट आएका कलाकार, फोटोग्राफर, वास्तुविद् र मानवशास्त्रीहरूले योगदान दिएका कलाहरूलाई दस्तावेजीकरण गर्ने प्रयास गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/48586 |title=पौभा, थान्का बारे अध्ययन अनुसन्धान बढाउन माग |date=2016-08-25 |website=जनबोली न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.janaboli.com/post/48586 |date=2023-04-06 }}</ref> सङ्ग्रहालयको वास्तविक संरचनाले काठमाडौँको निर्मित सम्पदा जोगाउनको लागि पुनर्स्थापना र पुनर्स्थापनाका लागि गरिएका प्रयासहरू देखाउँछ। यो सङ्ग्रहालय काठमाडौँ उपत्यकाको नियोजनकर्ताको रूपमा परिचित कार्ल प्रुस्चाले सन् १९७० मा डिजाइन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/128803 |title=४० देशको जीवनशैली चिनाउने ३०० कलाकृति |last=भेटवाल |first=तारा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> <gallery mode="packed"> चित्र:Nepal's Museum.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय चित्र:Toran Dwar of Simroungarh in National Museum Kathmandu.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयमा रहेको तोरण द्वार चित्र:The Royal Palace and its surrounding during spring season in Nepal.jpg|बसन्त ऋतुमा नारायणहिटी दरबार चित्र:The Taragaon Museum.jpg|तारागाउँ सङ्ग्रहालयको आँगन </gallery> ==== कला गृह ==== नेपालको कलाको केन्द्रको रूपमा रहेको काठमाडौँमा देशका समसामयिक कलाकारहरूको काम र ऐतिहासिक कलाकारहरूको सङ्कलित कलाकृति प्रदर्शन गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2022/03/04/164637798712694756.html |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |title=काठमाडौँ ट्रिएनाले : कलामा समकालीन साझा समस्याको उठान |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> उपत्यका भित्रको पाटन सहर विशेषगरी [[ललितकला|ललित कला]] र शिल्पकलाका लागि प्रख्यात प्राचीन सहर हो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/art/2021/04/22/161905887537176195.html |title=पाटन कलानगरी ‘रेड जोन’ मा |last=माली |first=प्रशान्त |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> काठमाडौँको कला नेपाली परम्परागतता र आधुनिक कलाको सम्मिश्रण प्रदर्शन गर्दै, ठुलो सङ्ख्यामा राष्ट्रिय, एसियाली र विश्वव्यापी प्रभावहरूबाट व्युत्पन्न कलाकृति जीवन्त रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/555201-1624070894.html |title=कलामा सौन्दर्यको चासो |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> नेपाली कलालाई सामान्यतया दुई क्षेत्रमा विभाजन गरिएको छ: नेपालमा [[पौभा]]<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/178008-1556951700.html |title=पौभा चित्रको भबिश्य |last=निरौला |first=तीर्थ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> भनेर चिनिने आदर्शवादी परम्परागत चित्रकला जसलाई तिब्बतमा [[थान्का]] भनेर चिनिन्छ<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/66501 |title=थाङ्का चित्र: एउटा अद्भुत इतिहास, तर यसरी मासिँदैछ (भिडियो सहित) |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref>, जुन देशको धार्मिक इतिहाससँग घनिष्ठ रूपमा जोडिएको छ र अर्कोतर्फ समकालीन पश्चिमी शैलीको प्रकृति सहितको चित्रकला रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news-50520563 |title=थाङ्का बनाउँदै 'अँध्यारोबाट उज्यालोतिर'को यात्रा |date=2019-11-23 |website=बिबिसी नेपाली समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> तान्त्रिक तत्वहरू र सामाजिक विषयवस्तुहरूमा आधारित रचनाहरू वा अमूर्त कलाकृति जसका लागि नेपालका चित्रकारहरू प्रख्यात छन्। अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा बेलायतमा रहेको परोपकारी संस्था, काठमाडौँ समकालीन कला केन्द्र काठमाडौँमा कला प्रवर्द्धनमा संलग्न छ। काठमाडौँमा धेरै उल्लेखनीय कला प्रदर्शनी गृहहरू छन्। नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको कला तथा शिल्प विभागद्वारा सञ्चालित नाफा कला प्रदर्शनी गृह नव-शास्त्रीय पुरानो राणा दरबार सीता भवनमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/126225 |title=संसारभर फैलिएको नेपाली कलाकृतिको सुकीर्ति |last=बराल |first=सजना |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52772/ |title=पाटन सङ्ग्रहालयको गर्भमा लुकेको रहस्यमय मल्लकालीन कलाकृति |last=देवकोटा |first=सबिना |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> भृकुटीमण्डप प्रदर्शनी मैदान भित्र रहेको सृजना समकालीन कला गृहले समकालीन चित्रकार र मूर्तिकारहरूको कामलाई प्रदर्शन गर्ने गर्दछ र नियमित रूपमा प्रदर्शनीहरू आयोजना गर्दछ। यसले कला विद्यालयहरूमा बिहान र साँझ कक्षाहरू पनि चलाउँछ। भीमसेनथानको तीन-तले भवनमा रहेको मोती अजिमा कलागृह पनि उल्लेखनीय छ। यहाँ परम्परागत भाँडाहरू र हस्तनिर्मित पुतलीहरू र मध्यकालीन नेवार घरको विशिष्ट वस्तुहरूको प्रभावशाली सङ्ग्रह समावेश छ, जसले नेपाली इतिहासमा महत्त्वपूर्ण अन्तरदृष्टि प्रदान गर्दछ। दरबारमार्गमा रहेको नारायणहिटी दरबार नजिकैको जे आर्ट कलागृहमा प्रख्यात, स्थापित नेपाली चित्रकारहरूको कलाकृति प्रदर्शन गरिएको छ। [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] जाने बाटोमा रहेको [[बबरमहल]]मा रहेको [[नेपाल कला-परिषद्|नेपाल कला परिषद्]] कलागृहमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कलाकारका कलाकृति र कला प्रदर्शनीका लागि नियमित रूपमा प्रयोग हुने फराकिलो सभाकक्षहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://sampurnaweekly.com/news/3086 |title=‘नेपाली साहित्य मेला–महोत्सवमा रमाइरहेको छ’ |last=स्मृति |first=स्वपनिल |website=सम्पूर्ण साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528145921/https://sampurnaweekly.com/news/3086 |date=2022-05-28 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/566141-1625290505.html |title=नेपाली आधुनिक कलाको पहिलो दशक |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> ==== साहित्य ==== [[नेपाल राष्ट्रिय पुस्तकालय|नेपालको राष्ट्रिय पुस्तकालय]] पाटनमा अवस्थित छ। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[नेपाली]], [[संस्कृत]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[नेपाल]] भाषाका ७० हजारभन्दा बढी पुस्तकहरू भएको यो देशकै ठुलो पुस्तकालय हो। पुस्तकालयमा १७औँ शताब्दीका संस्कृत र अङ्ग्रेजी भाषाका दुर्लभ विद्वानहरूद्वारा लिखित पुस्तकहरू रहेका छन्। काठमाडौँको [[केशर महल]]मा रहेको शिक्षा मन्त्रालय भवनको भुइँ तल्लामा रहेको [[केसर पुस्तकालय]] रहेको छ। करिब ४५ हजार पुस्तकको यो सङ्ग्रह [[केशर शमशेर राणा|केशर सम्शेर राणा]]को व्यक्तिगत सङ्ग्रहबाट लिइएको हो। यसले [[इतिहास]], [[कानून]], कला, धर्म, र दर्शनलगायतका विषयहरूको विस्तृत दायरालाई समेट्छ। यहाँ तन्त्रको एक संस्कृत पुस्तिकालाई १,००० वर्षभन्दा पुरानो मानिन्छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ भूकम्प]]ले गर्दा शिक्षा मन्त्रालयको भवनमा ठुलो क्षति पुगेको थियो र केसर पुस्तकालयका सामग्रीहरूलाई अस्थायी रूपमा सारिएको थियो। ==== चलचित्र र रङ्गमञ्च ==== काठमाडौँ नेपाली चलचित्र र रङ्गमञ्चहरूको गृह सहर हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |title=‘नेपाली चलचित्र’ इतिहासदेखि वर्तमानसम्म |website=मेरो फिल्म |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525045513/https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |date=2022-05-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://archive.himalkhabar.com/65916 |title=अल्मलिएको नेपाली चलचित्र |last=कार्की |first=प्रकाशजङ्ग |date=2014-04-23 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207162756/https://archive.himalkhabar.com/65916 |date=2022-12-07 }}</ref> महानगरभित्र कान्ति पथमा अवस्थित [[राष्ट्रिय नाचघर|राष्ट्रिय नाच घर]], गङ्गा रङ्गमञ्च, हिमालयन रङ्गमञ्च र सन् १९८२ मा स्थापित आरोहण रङ्गमञ्च समूह सहित धेरै रङ्गमञ्चहरू छन्। गुरुकुल स्कूल अफ थिएटरले काठमाडौँमा अन्तर्राष्ट्रिय रङ्गमञ्च महोत्सव आयोजना गर्दछ, जसले विश्वभरका कलाकारहरूलाई आकर्षित गर्दछ। दरबार संरक्षण तथा प्रवर्द्धन समितिले स्थापना गरेको हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा सानो रङ्गमञ्च खोलिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsabhiyan.com.np/news-details.php?nid=54329 |title=रङ्गमञ्चको काल यात्रा |last=कार्की |first=पदम सिंह |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/arts/2021-03-28-34532 |title=रङ्गमञ्च : हिजो, आज र भोलि |last=सायमी |first=प्रकाश |language=नेपाली |website=गोरखापत्र |accessdate=2022-04-17}}</ref> काठमाडौँमा [[कलिउड (चलचित्र)|नेपाली]], [[बलिउड]] र [[हलिउड]] चलचित्रहरू देखाउने धेरै सिनेमाघरहरू (पुरानो एकल पर्दा भएका चलचित्र घर र केही नयाँ मल्टिप्लेक्सहरू) छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/01/17/20190117185453 |title=पहिलो सिनेमा घरको कथा : ‘फस्ट सो’ मा सधैँ राजा |last=पराजुली |first=लोकरञ्जन |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}</ref> केही पुराना चलचित्र घरहरूमा विश्वज्योति सिनेमा हल, [[जय नेपाल सिनेमा हल|जय नेपाल हल]], कुमारी सिनेमा हल, गोपीकृष्ण सिनेमा हल र गुण सिनेमा हल पर्छन्। काठमाडौँमा केही अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका सिनेमा घरहरू र मल्टिप्लेक्सहरू पनि छन्। मल्टिप्लेक्सहरूमा [[क्यूएफएक्स सिनेमाज]], सिने डे सेफ, एफक्युब सिनेमा, क्युज सिनेमाज, बिग मुभिज, बिएसआर मुभिज र अन्य धेरै रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/38870/2019-08-19 |title=काठमाडौँमा ३८ सिनेमा हलले तिरेनन् मनोरञ्जन कर |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}</ref> ==== सङ्गीत ==== काठमाडौँ नेपालको सङ्गीत र नृत्यको केन्द्र हो। यी कलाका विधाहरू सहरको अभिन्न अङ्ग हुन्। काठमाडौँका साँस्कृतिक स्थलहरूमा साङ्गीतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ। सङ्गीत काठमाडौँको परम्परागत पक्ष हो। [[नेपाल सम्वत्|नेपाल संवत्]] अनुसार 'गुन्ला' परम्परागत साङ्गीतिक पर्व हो। नेवार सङ्गीतको उत्पत्ति काठमाडौँबाट भएको हो। यसबाहेक काठमाडौँमा नेपालभरका सङ्गीतहरू पाउन सकिन्छ। सन् १९७० को दशकमा धेरै [[हिप्पी]]हरूले काठमाडौँको भ्रमण गरेका थिए जसले गर्दा यो सहरमा रक एन्ड रोल, [[रक सङ्गीत|रक]] र ज्याज सङ्गीतको आगमन भएको थियो। ज्याजमान्डु भनेर चिनिने ज्याज महोत्सवका लागि काठमाडौँ अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रख्यात छ। यो हिमालय क्षेत्रमा आयोजना गरिने एक मात्र ज्याज महोत्सव हो। यो उत्सवले [[अस्ट्रेलिया]], [[डेनमार्क]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[बेनिन]], र [[भारत]]जस्ता देशहरूबाट [[सङ्गीतकार]]हरूलाई आकर्षित गर्ने गर्दछ। यो सहरलाई धेरै विदेशी गीतहरूमा सन्दर्भित गरिएको छ, जसमा क्याट स्टिभेन्सको ('काठमान्डु', मोना बोन ज्याकन, सन् १९७०), बब सेगरको ('काठमान्डु', ब्युटिफुल लुजर, सन् १९७५), रस ब्यान्डको ('ए प्यासेज टु बैङ्कक', पुल्लिङ इन काठमान्डु; २११२ एल्बम, सन् १९७६), जोन लेननको ('नोबडी टुल्ड मी', सन् १९८४, मरणोपरान्त), क्रेमाटोरिज ब्यान्डको ('काठमान्डु', थ्री स्प्रिङ्स, सन् २०००), फितो पेजको (त्राफिको पो काठमान्डु - "ट्राफिक थ्रु काठमान्डु") र क्याभलकेडको ('काठमाडौँ किड', सन् २०१९) रहेका छन्। ===खाना=== काठमाडौँका अधिकांश मानिसहरूको प्रमुख खाना [[दालभात|दाल भात]] हो। यसमा [[चामल]] र [[दाल]]को झोल हुन्छ र सामान्यतया यसलाई [[तरकारी]], [[अचार]] र कहिलेकाहीँ [[चटनी]]सँग पस्किने गरिन्छ। तिब्बती उमालेको डल्लोको नेपाली संस्करणको एक प्रकारको रूपमा रहेको [[मम:]] नेपालका सडक बिक्रेता र रेस्टुरेन्टहरूले बेच्ने गरेका छन्। यो काठमाडौँमा सबैभन्दा लोकप्रिय चाँडो खानाको एक प्रकार हो। बफ (अर्थात् भैँसी) मोमो, चिकेन मोमो र शाकाहारी मोमो सहित मोमोका विभिन्न नेपाली प्रकारहरू काठमाडौँमा प्रख्यात छन्। काठमाडौँमा पाइने अधिकांश खाना मांसाहारी छन् यद्यपि शाकाहारको अभ्यास असामान्य छैन र शाकाहारी व्यञ्जनहरू सहरभरि पाइन्छ। [[भैँसी]]को मासु सामान्य रहेता पनि गाईको मासु असामान्य र निषेधित छ। काठमाडौँमा विशेषगरी रैथाने नेवारको घरमा भैँसी खाने चलन छ, जुन नेपालका अन्य भागमा पाइँदैन। केही दशक अघिसम्म [[सुँगुर]]को मासुको उपभोग निषेधित मानिन्थ्यो। पूर्वी नेपालको किराँत खानाको काठमाडौँमा आगमनसँगै यो क्षेत्रमा समेत सुँगुरको मासुले स्थान पाएको छ। [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[मुसलमान]] धर्मालम्बीहरूको एक विशेषवर्गका जनसङ्ख्याले यसलाई अहिलेपनि निषेध मान्छन्। हिन्दुहरूले [[गाई]]लाई पवित्रताको प्रतीक मान्ने भएकाले र मुसलमानहरूको [[कुरान]] अनुसार भैंसी अपवित्र भएकोले यी जीवहरू खाँदैनन्। हिन्दुहरूले गाईको मासु बाहेक सबै किसिमको मासु खाने गर्छन्। स्थानीय र आगन्तुकहरूको लागि मुख्य खाजा प्रायः म:म वा [[चाउमिन]] हो। सन् १९५५ सम्म काठमाडौँमा एउटा मात्र पश्चिमी शैलीको रेस्टुरेन्ट रहेको थियो। नेपाली खाना, तिब्बती खाना, चिनियाँ खाना र विशेष गरी [[भारतीय खाना]]हरू पाइने भएपछि काठमाडौँमा ठुलो सङ्ख्यामा [[भोजनालय|रेस्टुरेन्ट]]हरू खुलेका छन्। अन्य धेरै रेस्टुरेन्टहरू स्थानीय, प्रवासी र पर्यटकहरू समायोजन गर्न खोलिएका छन्। काठमाडौँमा पर्यटनहरूको आगमनमा बृद्धिले गर्दा परम्परागत भोजन रुपान्तरण हुँदै पर्यटकहरूका लागि मिल्ने ठिमहा खानाको विकास निम्त्याएको छ। महाद्वीपीय खानाहरू चयन गरिएका ठाउँहरूमा पाउन सकिन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय चेन रेस्टुरेन्टहरू दुर्लभ छन्, तर पिज्जा हट र केएफसीका केही खाजा घरहरू हालै महानगर क्षेत्रमा खुलेका छन्। यसका साथै अन्तर्राष्ट्रिय आइसक्रिम चेन कम्पनी बास्किन रोबिन्सको समेत विक्रीघरहरू रहेका छन्। काठमाडौँमा [[कफी]] पिउनेभन्दा [[चिया]] पिउनेहरूको सङ्ख्या धेरै छ। विशेष रूपमा अन्य स्थानीय तथा विदेशी खाजाहरूसँग व्यापक रूपमा चिया घरहरू रहेका छन्। यहाँका मानिसहरू व्यापक रूपमा रक्सी पिउने गर्छन् र यहाँ मादक पेय पदार्थहरूको धेरै स्थानीय प्रकारहरू रहेका छन्। महानगरीय क्षेत्रमा मद्यपान गरेर गाडी गुडाउनु निषेधित छ र यसका लागि ट्राफिक प्रहरी अधिकारीहरूले शून्य सहिष्णुता नीति अपनाएका छन्। [[अयला]] र [[थ्वं]] (चामलबाट बनेको मादकपदार्थ) काठमाडौँको मदिराजन्य पेय पदार्थ हो, जुन सबै स्थानीय रक्सी भट्टीहरूमा पाइन्छ। [[जाँड|छ्याङ]], [[तोङवा]] ([[कोदो]] वा [[जौ]]बाट बनेको मादकपदार्थ) र [[रक्सी]] नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँमा पाइने मदिराजन्य पेय पदार्थ हुन्। यस बाहेक काठमाडौँका मदिराजन्य बिक्री पसल, [[बासालय|होटल]], रेस्टुरेन्ट र बारहरूमा पश्चिमी र नेपाली बियरको व्यापक बिक्री हुने गरेको छ। <gallery mode="packed"> चित्र:Nepali dal-bhat-tarkari.jpg|नेपाली दाल भात चित्र:Momo101.jpg|नेपाली म:म चित्र:Dhindo by Ganesh.jpeg|नेपाली रैथाने भोजन [[ढिँडो]] चित्र:Chhwela.jpg|नेवारी परिकार [[छोइला]] </gallery> ===चाडपर्वहरू=== काठमाडौँका धेरैजसो मेला र चाडपर्वहरू [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] वा त्यसभन्दा अघिका हुन्। परम्परागत रूपमा यी चाडहरू [[नेवार जाति|नेवार]]हरूले मनाउने गरेका भएता पनि पछिल्ला वर्षहरूमा यी चाडपर्वहरूमा अन्य काठमाडौँवासीहरूको पनि व्यापक सहभागिता रहेको छ। नेपालको राजधानी काठमाडौँमा विभिन्न राष्ट्रिय चाडपर्व मनाइन्छ। सहरमा ठुलो सङ्ख्यामा बसाइँ सर्दा पश्चिमबाट [[खस जाति|खस]], पूर्वबाट [[किराँत जाति|किराँत]], उत्तरबाट तिब्बती [[बोन धर्म|बोन]] र दक्षिणबाट [[मिथिला]] संस्कृति राजधानीमा भेटिन्छन् र एक आपसमा घुलमिल भइसकेका छन्। [[घोडेजात्रा|घोडे जात्रा]], [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]], [[दसैँ|दशैं]], [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] लगायतका पर्वहरू काठमाडौँका सबै हिन्दु र बौद्ध समुदायले भक्तिभाव र उत्साहका साथ मनाउँछन्। लागु गरिएका संहिताहरूमा सामाजिक नियमनले हिन्दु परम्परा र नैतिकतालाई समावेश गरेको छ। यिनीहरूलाई [[शाह वंश|शाह राजा]]हरू र यसअघिका राजाहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मका संरक्षकहरूको रूपमा अनुसरण गरेका थिए। काठमाडौँ र देशका अन्य भागमा देवी देवताको विशेष पूजामा शताब्दीदेखि सांस्कृतिक निरन्तरता कायम छ। यी देवताहरूमा [[अजिमा]], [[तलेजु भवानी]] र उनको अन्य रूप: [[देगुतलेजु]] र [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] (जीवित देवी) समावेश छन्। कलात्मक भवनहरू अहिले मानिसहरूको दैनिक जीवनमा पूजा गर्ने ठाउँ बनेका छन्, त्यसैले वार्षिक चाडपर्वहरू मनाउन सूची कायम गरिएको छ। महानगरमा वर्ष भरिमा १३३ वटा पर्व मनाइन्छ। यसअघि उल्लेख गरिएका बाहेक काठमाडौँमा मनाइने केही परम्परागत चाडहरूमा [[दसैँ|बडा दशैं]], [[तिहार]], [[छठ]], [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]], [[नागपञ्चमी]], [[साउन शुक्ल पूर्णिमा|जनै पूर्णिमा]], पञ्चदान, [[तीज]]/[[ऋषिपञ्चमी|ऋषि पञ्चमी]], पाहां चह्रे, [[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]], [[मातातीर्थऔँसी]] रहेका छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:Sweta bhairava krt.jpg|इन्द्र जात्राको लागि स्वेत भैरव Ranipokhari during chhath festival.jpg|छठको समयमा रानी पोखरी HIndu Festival of Tihar 06.jpg|भाइटिकाको लागि सप्तरङ्गी थाल Sweets and fruits with Dashain jamara.jpg|दसैँको जमरा र प्रसाद </gallery> ==धर्म== {{bar box |title=काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने धर्मावलम्बीहरू<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=धर्मावलम्बी |right1=प्रतिशत |float=right |bars= {{bar percent|[[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]|#FF6600|८१.३}} {{bar percent|[[बौद्ध धर्म]]|#FFFF00|९}} {{bar percent|[[इस्लाम धर्म]]|#009000|४.४}} {{bar percent|अन्य|#808080|५.२}} <small>अन्य भित्र [[इसाई धर्म|क्रिस्चियन धर्म]], [[जैन धर्म]] र अन्य धर्मावलम्बीहरू (५.२%)</small> }} ===हिन्दु धर्म=== काठमाडौँमा हिन्दु धर्म परापूर्वकालदेखि पालन गरिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य]] (सन् ४०० देखि ७५०) अस्तित्वमा आएसँगै काठमाडौँ उपत्यकामा हिन्दु धर्म र यसभित्रका [[सवर्ण विवाह]], [[सामाजिक स्तरीकरण]] र [[नेपालमा जति व्यवस्था|जाति व्यवस्था]]को स्थापना भएको मानिन्छ। [[पशुपतिनाथ मन्दिर]], [[चाँगुनारायण मन्दिर]] र [[काष्ठमण्डप]] हिन्दुहरूका लागि विशेष महत्व राख्ने गरेका छन्। काठमाडौँ र वरपरका उपत्यकाका अन्य उल्लेखनीय हिन्दु मन्दिरहरूमा [[बज्रयोगिनी मन्दिर]], दक्षिणकाली मन्दिर, [[गुह्येश्वरी|गुह्येश्वरी मन्दिर]] र [[शोभा भगवती मन्दिर]] समावेश छन्। काठमाडौँबाट बग्ने [[बागमती नदी]]लाई हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले पवित्र नदी मान्छन् र धेरै हिन्दु मन्दिरहरू यस नदीको किनारमा अवस्थित छन्। बागमतीको महत्व यस तथ्यमा पनि निहित छ कि यसको किनारमा हिन्दुहरूको दाहसंस्कार गरिन्छ र किराँतहरू यसको छेउमा पहाडमा गाडिन्छन्। नेपाली हिन्दु परम्परा अनुसार दाहसंस्कार गर्नुअघि शवलाई तीन पटक बागमतीमा डुबाउनु पर्छ। मुख्य शोक गर्ने (सामान्यतया पहिलो छोरा) जसले अन्त्येष्टि चितालाई जलाउँछ उसले दाहसंस्कार पछि तुरुन्तै पवित्र नदीको पानीमा स्नान गर्नुपर्छ। शवयात्रामा सामेल हुने धेरै आफन्तहरूले पनि बागमतीमा नुहाउँछन् वा दाहसंस्कारको अन्त्यमा आफ्नो शरीरमा पवित्र पानी छर्कन्छन् किनभने बागमतीले मानिसहरूलाई आध्यात्मिक रूपमा शुद्ध गर्ने विश्वास गरिन्छ। ===बौद्ध धर्म=== गौतम बुद्धको समयमा (ईशापूर्व ४८३ - ५६३) बौद्ध भिक्षुहरूको आगमनसँगै बौद्ध धर्म काठमाडौँमा आगमित भएको थियो। उनीहरूले साँखुमा वनविहार मठको स्थापना गरेका थिए। [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा (शा. ईशापूर्व ४६१ - ४९१) आक्रमण भएपश्चात् त्यहाँबाट [[शाक्य]]हरू भागेपछि यो मठको पुनर्निर्माण गरिएको थियो। हिन्दु लिच्छवी युग (ईशापूर्व ४०० देखि ७५०) को समयमा विभिन्न मठहरू र आदेशहरू जारी गरिएपछि क्रमिक रूपमा [[नेवार बौद्ध धर्म]]को गठन भएको थियो, जुन अझै पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]को प्राथमिक [[धार्मिक भाषा]] संस्कृतमा अभ्यास गरिन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको त्यो परम्परालाई पौराणिक राजकुमारी [[भृकुटी]] (सातौँ शताब्दी) र कलाकार [[अरनिको]] (सन् १२४५–१३०६)ले [[तिब्बत]] र [[चीन]]मा बौद्ध धर्म फैलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। नेवार बौद्ध धर्ममा आधारित काठमाडौँमा १०८ भन्दा बढी परम्परागत गुम्बाहरू (बहा: र बहाई) रहेका छन्। सन् १९६० को दशकदेखि काठमाडौँको स्थायी तिब्बती बौद्ध जनसङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको छ र अहिले यस क्षेत्रमा पचासभन्दा बढी तिब्बती बौद्ध गुम्बाहरू छन्। यसका साथै नेवार बौद्ध धर्मको आधुनिकीकरणसँगै विभिन्न [[थेरवाद]] बिहारहरू स्थापना भएका छन्। ===किराँत मुन्धुम=== किराँत मुन्धुम नेपालको आदिवासी जनजाति प्रथाहरू मध्ये एक हो। यो [[किराँत जाति]]ले अभ्यास गर्ने गरेका छन्। किराँत धर्मका केही जीववादी पक्षहरू, जस्तै पुर्खाको पूजा (अजिमाको पूजा) पनि किराँत मूलका नेवारहरूमा पाइन्छ। प्राचीन किराँतहरूले पूजा गर्ने विश्वास भएका प्राचीन धार्मिक स्थलहरू, जस्तै पशुपतिनाथ, वाङ्गा आकाश भैरव (यलम्बर) र अजिमालाई अहिले काठमाडौँमा सबै धर्म मान्ने मानिसहरूले पुज्छन्। नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँ आएका किराँतहरूले सहरमा [[मुन्धुम]]को अभ्यास गर्ने गरेका छन्। ===इस्लाम धर्म=== काठमाडौँका मल्ल राजा रत्न मल्लले १५औँ शताब्दीमा [[कश्मीर]], [[लद्दाख]] र [[ल्हासा]]सँग व्यापार गर्न भारतीय मुसलमानहरूलाई यहाँ निम्तो दिएका थिए।<ref name="मुसलमान">{{cite web |last=यासमिन |first=चोम्पा मौसमी |title=Muslim cultural Practices in Nepal |trans-title=नेपालमा मुस्लिम सांस्कृतिक अभ्यासहरू |url=https://www.nepjol.info/index.php/pragya/article/download/34205/26905 |date=सन् २०२० |accessdate=वि.सं. २०७९ बैशाख ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=३-४ |publisher=नेपाल जोल}}</ref> व्यापारबाट सुरु भएको मुसलमानहरूको आगमनले अहिले बाक्लो रूप लिइसकेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/09/25/20150925183952 |title=काठमाडौँमा इस्लामिक आक्रमण |last=महर्जन |first=संजीवन |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-18}}</ref> वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार काठमाडौँमा मुसलमानहरूको जनसङ्ख्या ४.४% पुगेको छ। इस्लाम धर्मावलम्बीहरूले [[ईद]], [[बकरी ईद]] लगायतका पर्वहरू मनाउने गरेका छन्। ===अन्य धर्म=== [[सिख धर्म]] मुख्यतया काठमाडौँको बालाजु र कुपण्डोलस्थित गुरुद्वारामा अभ्यास गरिन्छ। मल्लकालीन राजा जयजगत मल्लको पालामा सिख धर्मको आगमन नेपालमा भएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |title=भब्य लंगर(भोजन) आयोजना |website=नेपाल आज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205065553/https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |date=2022-12-05 }}</ref>भारतमा ब्रिटिस शासनकालको समयमा करिब डेढ सय वर्ष अघि सिख समुदाय नेपाल प्रवेश गरेको उल्लेख गरिएको छ। [[जैन धर्म]] एउटा सानो समुदायद्वारा अभ्यास गरिन्छ। कमलपोखरीमा रहेको [[जैन मन्दिर, कमलपोखरी|जैन मन्दिर]]मा जैन धर्मावलम्बीहरूको उपस्थिति हुने गरेको छ। काठमाडौँमा मात्रै १७० गिर्जाघरहरू रहेको छ। यसका साथै यो सहरमा क्रिस्चियन मिसनरी अस्पतालहरू, कल्याणकारी संस्थाहरू र विद्यालयहरू पनि सञ्चालनमा छन्। भारतीय र बेलायती सेनामा सिपाहीका रूपमा सेवा गरेका नेपाली नागरिकहरू सेवामा रहँदा क्रिस्चियन धर्म ग्रहण गरेको हुनाले नेपाल फर्किएर पनि उनीहरूले यस धर्मलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। तिनीहरूले ईसाई धर्मको प्रसार र विशेष गरी काठमाडौँमा गिर्जाघरहरूको निर्माणमा योगदान दिएका छन्। ==शिक्षा== नेपालको सबैभन्दा पुरानो आधुनिक विद्यालय [[दरबार हाई स्कुल]]<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/110927/2019/12/23/durbar-high-school |title=यस्तो बन्यो ‘दरबार हाई स्कुल’, डेढ महिनाभित्र हस्तान्तरण हुँदै |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref> र सबैभन्दा पुरानो कलेज [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]]<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2021/08/31/163039228343273875.html |title=त्रिचन्द्र कलेज : शताब्दी लामो इतिहास, बर्खे झरीमा रुझिरहेछ ! [भिडियाे] |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> दुवै काठमाडौँमा छन्। नेपालमा रैती दुनियाँको लागि शिक्षा निषेधित रहेको समयमा राणा वंशका सन्तानहरूको लागि शिक्षादीक्षाको प्रबन्धनको लागि तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]ले वि.सं. १९१० असोज २७ गते नेपालमा पहिलो औपचारिक विद्यालयको रूपमा दरबार हाई स्कुलको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/10/15/151678/ |title=दरबार हाई स्कुल स्थापनाको १ सय ६६औँ दिवस मनाइयो |last=भट्टराई |first=प्रदीप |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2020/05/12/158927915025767644.html |title=कहिले खुल्ला दरबार हाई स्कुल ? |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref> विद्यार्थी र कलेजहरूको सङ्ख्या अनुसार नेपालको सबैभन्दा पुरानो र प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयको रूपमा रहेको सबैभन्दा ठुलो [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] कीर्तिपुरमा रहेको छ। काठमाडौँमा नेपालकै उत्कृष्ट माध्यमिक विद्यालय र उच्च शिक्षाका लागि कलेजहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/79242-79242 |title=उत्कृष्ट २० विद्यालय छनोट |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/118282 |title=चिन्नुहोस् यी हुन काठमाडौँका ११ सरकारी स्कुल, जहाँ प्राइभेटमा भन्दा राम्रो पढाई हुन्छ |date=2018-01-14 |website=जनबोली न्यूज नेटवर्क |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://www.janaboli.com/post/118282 |date=2023-04-06 }}</ref>नेपालका विभिन्न स्थानहरूबाट उच्च शिक्षा तथा स्तरीय शिक्षाका लागि विद्यार्थीहरू यहाँका उच्च माध्यमिक विद्यालय तथा कलेजहरूमा भर्ना लिने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/178927-1557745380.html |title=‘काठमाडौँलाई शिक्षाको ‘हब’ बनाउन सकिन्छ’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> महानगरपालिकाभित्र जम्मा ९२ वटा सामुदायिक विद्यालयम र ६४० वटा संस्थागत विद्यालय रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaatthmaaddaun-mhaangrkaa-sbai-vidyaalymaa-ab-sthaaniiy-paatthykrm-162266 |title=काठमाडौँ महानगरका सबै विद्यालयमा अब स्थानीय पाठ्यक्रम |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> शिक्षा मन्त्रालयले प्रत्येक वर्ष अनुगमन र मूल्याङ्कन गरेर नेपालका उत्कृष्ट विद्यालय तथा कलेजहरूको सूची जारी गर्ने गरेकोमा अधिकांश विद्यालय र कलेज यसै महानगरपालिकाभित्र पर्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |title=नेपालका उत्कृष्ट २५ प्लस टु (कक्षा ११, १२) |website=केन्द्रबिन्दु |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819011833/https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |date=2022-08-19 }}</ref> ==अर्थतन्त्र== देशको आर्थिक विकासमा काठमाडौँको स्थान र भूभागले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यो प्राचीन सहर उर्वर माटो, समतल भू-भाग र तालको किनारमा अवस्थित रहेको छ। यो भूगोलले कृषिमा आधारित समाज बनाउन मद्दत गरेको थियो। प्राचीन कालदेखि भारत र चीनको महत्वपूर्ण व्यापारिक नाकाको रूपमा यो सहर महत्त्वपूर्ण व्यापारिक केन्द्रको रूपमा स्थापित हुन पुगेको हो। काठमाडौँको व्यापार भारत र तिब्बतलाई जोड्ने रेशम मार्गको किनारमा फस्टाएको पुरानो पेशा हो। शताब्दीयौँदेखि, काठमाडौँका [[ल्हासा नेवार]] व्यापारीहरूले हिमालय पार गर्दै व्यापार सञ्चालन गर्दै मध्य एसियाभरि कला, शैली र बौद्ध धर्मलाई फैलाउन योगदान दिएका थिए। यो सहरको अन्य परम्परागत पेशाहरूमा खेती, धातु कला, काष्ठकला, चित्रकारी, सिलाई बुनाई र भाँडाहरू हुन्। काठमाडौँ नेपालको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण औद्योगिक र व्यापारिक केन्द्र हो। [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]], [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]को प्रधान कार्यालय, [[नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ|उद्योग वाणिज्य सङ्घ]], राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बैङ्क, दूरसञ्चार कम्पनी, विद्युत प्राधिकरणलगायत विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाका मुख्य कार्यालयहरू काठमाडौँमा छन्। काठमाडौँका प्रमुख आर्थिक केन्द्रहरू [[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्यु रोड]], दरबारमार्ग, [[असन, काठमाडौँ|असन]] र पुतलीसडक हुन्। काठमाडौँ महानगरपालिकाले राष्ट्रको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा एक तिहाईको योगदान दिने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/economy/526001-1621041624.html |title=काठमाडौँ अर्थतन्त्रको पनि राजधानी |last=ज्ञवाली |first=बालकृष्ण |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-28}}</ref> यो सहरभित्र वार्षिक आर्थिक उत्पादन करिब रु. ५५० बिलियन हुने गरेको छ। यो सहरमा बसोबास गर्ने प्रति व्यक्ति आय $२२०० रहेको छ जुन राष्ट्रको अन्य क्षेत्रको तुलनामा लगभग तीन गुना बढी छ। काठमाडौँबाट हस्तशिल्प, कलाकृति, कपडा, गलैँचा, पश्मिना, कागज निर्यात हुन्छ। व्यापार क्षेत्रबाट महानगरपालिकालाई २१% राजश्व उठ्ने गरेको छ। काठमाडौँ महानगरपालिकाले सङ्कलन गर्ने राजस्वको १९% योगदान उत्पादन क्षेत्रबाट हुने गर्दछ। महानगरपालिकाभित्र कपडा र गलैँचा सबैभन्दा उल्लेखनीय निर्मित उत्पादहरू हुन्। काठमाडौँमा अन्य आर्थिक क्षेत्रहरू कृषि (९%), शिक्षा (६%), यातायात (६%) तथा होटल र रेस्टुरेन्ट (५%) क्षेत्रले राजश्वमा साझेदारी गर्छन्। [[नेपाली कागज]] र [[पस्मिना (कपडा)|पस्मिना दोसल्ला]]को लागि काठमाडौँ प्रसिद्ध रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/162197/ |title=४७ मुलुकमा नेपाली पश्मिना निर्यात |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63991-63991 |title=गुमेको बजार फर्काउँदै पश्मिना |last=अर्याल |first=नवीन |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2014/12/223496 |title=नेपाली कागज : माग उच्च, जनशक्ति अभाव |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/180273/ |title=लोक्ताबाट बन्ने नेपाली कागजको मापदण्ड तोकियो |last=सिटौला |first=सुनिता |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==पर्यटन== {{Main|काठमाडौँमा पर्यटन}} [[नेपालमा पर्यटन|पर्यटन]]लाई नेपालको अर्को महत्वपूर्ण उद्योग मानिन्छ। सन् १९५० पछि आएको वैश्विक राजनीतिक शृङ्खलामा परिवर्तनले देशमा पर्यटन क्षेत्रको आरम्भ भएको थियो। सन् १९५६ मा हवाई यातायातको स्थापना भएको थियो भने [[त्रिभुवन राजपथ]]को निर्माण भएसँगै काठमाडौँ र [[रक्सौल]] (भारत-नेपाल सीमामा रहेको) बीचको सडक यातायात सुरु भएको थियो। यस गतिविधिलाई प्रवर्द्धन गर्न काठमाडौँमा छुट्टाछुट्टै संस्थाहरू स्थापना भएको थियो जसमा [[नेपाल पर्यटन बोर्ड]], पर्यटन विभाग र नागरिक उड्डयन विभाग समावेश छन्। यसबाहेक, नेपाल विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक सङ्घहरूको सदस्य बनेको थियो। अन्य राष्ट्रहरूसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापनाले यो गतिविधिलाई अझ बढाएको छ। होटल उद्योग, पर्यटकीय संस्थाहरू, पर्यटक सहयोगीहरूको प्रशिक्षण र लक्षित प्रचार अभियानहरू नेपालमा र विशेष गरी काठमाडौँमा यस उद्योगको उल्लेखनीय वृद्धिको प्रमुख कारण हुन्। पर्यटन क्षेत्र देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उद्योगहरू मध्येको एक हो। पर्यटन सहरका धेरैजसो मानिसहरूको आम्दानीको प्रमुख स्रोत हो। काठमाडौँमा वार्षिक लाखौं पर्यटकहरू आउने गरेका छन्। काठमाडौँको पशुपतिनाथ, स्वयम्भूनाथ, बौद्धनाथ, चाँगुनारायण र बुढानीलकण्ठलगायतका धार्मिकस्थलमा विश्वभरबाट हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरू आउने गर्दछन्। विदेशी पर्यटकहरूको नेपाल आगमनको रेकर्ड राख्ने कार्य सन् १९६४ देखि सुरु गरिएको थियो। माओवादी विद्रोहको कारण ओरालो लागेको पर्यटन उद्योग सो विद्रोहको समाप्तिपछि उदाएको थियो। सन् २००९ देखि सन् २०१९ सम्मको समयकालभित्र नेपालमा पर्यटक आगमनको सङ्ख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको थियो। त्यसपछि विश्वव्यापी [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोरोना भाइरस महामारी]]का कारण दुई वर्ष डुबेको पर्यटन क्षेत्र पुनः उठ्ने जमर्को गरिरहेको छ। काठमाडौँको [[ठमेल]] क्षेत्र विदेशबाट आउने पर्यटकहरूको प्राथमिक अड्डा हो, जहाँ पर्यटकहरूको लागि खानपान गर्ने अतिथि घरहरू, रेस्टुरेन्टहरू, पसलहरू र पुस्तक पसलहरू रहेका छन्। यसै प्रकार विदेशी पर्यटकहरूमाझ लोकप्रिय बनिरहेको अर्को छिमेकी क्षेत्र झमेल हो। यो टोलको वास्तविक नाम झम्सीखेल हो जसलाई ठमेलसँगै व्यवहार मिलाउन झमेल भन्ने गरिन्छ। सन् १९६० देखि सन् १९७० को समयकालमा हिप्पीहरूले लोकप्रिय बनाएको फ्रिक स्ट्रिट जसलाई स्थानीयहरू [[झोछेँ टोल]] भन्छन् यो समेत काठमाडौँको मौलिक पर्यटकहरूको अड्डा हो। यो ठमेलको लोकप्रिय विकल्प हो। तिब्बतको पुरानो व्यापारि मार्ग र परम्परागत बजार [[असन, काठमाडौँ|असन]]ले समेत पर्यटकहरू आकर्षित गर्ने गर्दछ। सन् १९५० मा नेपालको राजनीतिक परिवेशमा आएको परिवर्तनपछि पर्यटन उद्योग खुलेपछि होटल उद्योगमा उल्लेख्य सुधार आएको थियो। अहिले काठमाडौँभित्र हायात रिजेन्सी, द्वारिकाज, होटल याक एन्ड यती, द एभरेस्ट होटल, होटल र्‍याडिसन, होटल देल अन्नपूर्ण, द मल्ल होटल, [[शङ्कर होटल|शंकर होटल]], साङ्ग्रिला होटल (साङ्ग्रिला होटल समूहद्वारा सञ्चालित नभएको) जस्ता धेरै विलासी होटलरू रहेका छन्। काठमाडौँभित्र रहेका चार तारे होटलहरूमा होटल वैशाली, अकामा होटल, होटल नारायणी, द ब्लु स्टार र ग्रान्ड होटलहरू छन्। गार्डेन होटल, होटल एम्बेसेडर र अलोहा इन काठमाडौँका तीन तारे होटल हुन्। क्यासिनो भएका पाँचतारे होटेलहरूमध्ये हायात रिजेन्सी, होटल देल अन्नपूर्ण र याक एन्ड यती जस्ता होटलहरू पर्छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:Hyatt Regency Kathmandu Hotel.jpg|हायात रिजेन्सी चित्र:Shanker.jpg|होटल शंकर चित्र:Legal hashish shop in Kathmandu, Nepal in 1973.jpg|सन् १९७३ ताका झोछेँ टोल चित्र:Old Kathmandu0761.JPG|असन बजार </gallery> ==स्वास्थ्य संस्थानहरू== नेपालका केन्द्रीय अस्पतालहरू [[वीर अस्पताल|बीर अस्पताल]], सहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय ह्रदयरोग केन्द्र, सहिद शुक्रराज सरूवा रोग नियन्त्रण अस्पताल, [[नेपाल आँखा अस्पताल]] त्रिपुरेश्वर, [[तिलगङ्गा आँखा अस्पताल|तिलगङ्गा आँखाकेन्द्र]], [[कुष्ठरोग अस्पताल]], टोखा नेपाली सेनाका [[त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल|त्रिचन्द्र अस्पताल]], [[वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल]], पायोनिएर अस्पताल, शसस्त्र प्रहरीको [[ज्ञानेन्द्र शसस्त्र प्रहरी अस्पताल]], [[नेपाल प्रहरी]]को [[वीरेन्द्र प्रहरी अस्पताल]], त्रिभुवन विश्वविद्यालय चिकित्सासास्त्र अध्यान संस्थानको [[त्रिवि शिक्षण अस्पताल|शिक्षण अस्पताल महाराजगंज]], [[नेपाल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल|नेपाल मेडिकल कलेज]] शिक्षण अस्पताल सिनामङ्गल, [[आयुर्वेद चिकित्सालय, नरदेवी|आयुर्वेदिक अस्पताल नरदेवी]], सुस्माकोइराला प्लास्टिक सर्जरी अस्पताल सांखु का साथै नर्भिक, मेडीकेयर, काठमाडौँ मोडेल अस्पताल लगायतका प्रसिद्ध थुप्रै निजी तथा सामुदायिक अस्पतालहरू पनि यहाँ रहेका छन। == खेलकूद == [[चित्र:Dasarath_Rangasala_Stadium.jpg|thumb|[[दशरथ रङ्गशाला]]]] [[फुटबल खेल|फुटबल]] र [[क्रिकेट]] नेपालको युवा पुस्ता बीच सबैभन्दा लोकप्रिय खेल हो। यो नगरमा विभिन्न खेल मैदानहरू रहेका छन्। [[राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल|राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्]]ले नेपालमा हुने विभिन्न खेलकूद प्रतियोगिताहरू नियमन र सञ्चालन गर्ने गर्दछ। सहरको एकमात्र अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल रङ्गशाला त्रिपुरेश्वरको छेउछाउमा रहेको [[दशरथ रङ्गशाला]] हो। यो रङ्गशालामा फुटबल खेल र सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना हुने एक बहुउद्देश्यीय रङ्गशाला हो। नेपालको सबैभन्दा ठुलो रङ्गशालाको रूपमा रहेको दशरथ रङ्गशालाको निर्माण सन् १९५६ मा सकिएको थियो। यस रङ्गशालाको दर्शक क्षमता २५ हजार रहेको छ। यस मैदानमा प्रत्येक वर्ष [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|सहिद स्मारक लिग]] पनि आयोजना गरिन्छ। [[दक्षिण एसियाली खेलकुद १९९९|आठौं दक्षिण एसियाली खेलकुद]] काठमाडौँमा आयोजना हुनुअघि चिनियाँ सरकारको सहयोगमा रङ्गशालाको मर्मतसम्भार गरी फ्लडलाइट जडान गरिएको थियो। [[आरसीटि क्लब|रानीपोखरी कर्नर टोली]] (आरसिटी), [[सङ्कटा क्लब]] र [[एनआरटी क्लब|न्युरोड टोली]] (एनआरटी) जस्ता नेपालका पुराना फुटबल क्लबहरू काठमाडौँको गृह फुटबल टोली हो। अन्य प्रमुख फुटबल क्लबहरूमा [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]], [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]], [[नेपाल आर्मी फुटबल टिम|नेपाल आर्मी क्लब]] र [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] रहेका छन्। यङ्गाल स्पोर्ट्स क्लब जस्ता नेपालका केही पुराना क्रिकेट क्लबहरूको घर पनि काठमाडौँ हो। [[एभरेष्ट प्रिमियर लिग]]मा काठमाडौँ किङ्स इलाभेनले काठमाडौँको प्रतिनिधित्व गर्दछ। == यातायात सेवा == === सडक === नेपालको आर्थिक सर्वेक्षण २०७७/०७८ मा उल्लेख भए अनुसार नेपालमा रहेका सम्पूर्ण राजमार्गहरूको सडकको कुल लम्बाइ ३३,५२८ किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/sddkko-smrddhi-191315 |title=सडकको समृद्धि |last=कार्की |first=सुनिता |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो सडक सञ्जालले देशको आर्थिक विकासमा विशेष गरी कृषि, बागवानी, तरकारी खेती, उद्योग तथा पर्यटनको क्षेत्रमा मद्दत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-11-28/399345.html |title=नेपालमा सडक: दक्षिण एसियाकै कमजोर |last=गजुरेल |first=आशीष |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |script-title=देवनागरी |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाडी भूभाग]]लाई हेर्दा काठमाडौँको यातायात मुख्यतया सडक र हवाई मार्गबाट ​​हुने गरेको छ। काठमाडौँलाई [[त्रिभुवन राजपथ|त्रिभुवन राजमार्ग]]ले दक्षिणमा [[भारत]], पश्चिममा [[पृथ्वी राजमार्ग]] र उत्तरमा [[अरनिको राजमार्ग]]ले [[चीन]]सँग जोडेको छ। [[बिपी राजमार्ग]]ले [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]]हुँदै काठमाडौँलाई नेपालको पूर्वी भागसँग जोड्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.enepalese.com/2017/01/113739.html |title=बिपी राजमार्गले फेरियो जीवनशैली |website=ईनेपलिज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.arthadainik.com/news/4898 |title=​यसरी फेरिदियो बिपी राजमार्गले किसानको जीवनशैली |website=आर्थिक दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> राष्ट्रिय गौरवको आयोजनामध्येको एक काठमाडौँ-तराई द्रुत मार्ग निर्माणाधीन छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2021/03/28/161689541262445937.html |title=काठमाडौँ-तराई द्रुतमार्ग : खोकना छाडेर निजगढतर्फ काम |last=खतिवाडा |first=विमल |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो मार्ग तराईलाई उपत्यकासँग जोड्ने सबैभन्दा छोटो मार्ग हुनेछ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/05/27/159059069757142500.html |title=द्रुतमार्गको काम दोस्रो चरणमा |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> साझा यातायातले काठमाडौँ र वरपरको उपत्यकामा नियमित बस सेवा प्रदान गर्दछ। माइक्रो बस कम्पनीहरू सहित अन्य बस कम्पनीहरूले धेरै अनिश्चित मार्गहरूमा आफ्नो सेवा सञ्चालन गर्ने गर्छन्। वि.सं. २०३२ सालमा चीन सरकारको सहयोगमा उपलब्ध भएको २२ वटा ट्रलीबसले काठमाडौँ त्रिपुरेश्वरदेखि भक्तपुरको सूर्यविनायकसम्म १३ किलोमिटरको रुटमा सेवा प्रदान गर्ने गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |title=ट्रलीबसको गुमनाम अन्त्य |last=बजगाईं |first=काशीराम |website=अभियान दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409084619/https://abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |date=2023-04-09 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/219/2019-05-11 |title=ट्रलीबस नोस्टाल्जिया |last=प्रजापति |first=रत्न |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2016/03/403518 |title=किन सदुपयोग हुन सकेन चिनियाँ सहयोग ? |last=अर्याल |first=नवीन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> === हवाई === काठमाडौँ उपत्यकालाई सेवा गर्ने मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/nepaalii-uddaanko-grvilo-itihaas-185031 |title=नेपाली उडानको गर्विलो इतिहास |last=शेर्पा |first=फूर्वा |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो सहरको केन्द्रबाट लगभग ६ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ र [[नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण]]द्वारा सञ्चालित छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15291 |title=त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल दक्षिण एसियाकै महँगो |last=ओझा |first=शरद |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref><ref>{{Cite book |last=अर्याल |first=श्रीहरि |url=https://books.google.com.np/books?id=MNlWEAAAQBAJ |title=बानेश्वरको सेरोफेरो |date=2021-10-29 |page=१२६ |publisher=सौजन्य अर्याल |language=नेपाली}}</ref> विमानस्थलमा एउटा आन्तरिक र एउटा अन्तर्राष्ट्रिय गरी दुईवटा टर्मिनलहरू छन्। हाल, यसले [[युरोप]], [[एसिया]] र [[मध्य पूर्व]]का [[इस्तानबुल विमानस्थल|इस्तानबुल]], [[इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|दिल्ली]], [[छत्रपति शिवाजी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|मुम्बई]], [[केम्पेगौडा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|बेङ्गलोर]], [[नेताजी सुभाष चन्द्र बोस अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|कोलकाता]], [[चाङ्गी विमानस्थल|सिङ्गापुर]], [[सुवर्णभूमि विमानस्थल|बैङ्कक]], [[क्वालालम्पुर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|क्वालालम्पुर]], [[शाहजलाल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ढाका]], [[पारो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|पारो]], [[ल्हासा गोनगार विमानस्थल|ल्हासा]], [[चेङ्दु अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|चेङ्दु]], [[ग्वाङ्झाउ बाइयुन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ग्वाङ्झाउ]] र [[हङकङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|हङकङ]] जस्ता विश्वभरका ३० सहरहरूलाई जोडेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |title=यस्ता छन् त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडान भर्ने विभिन्न देशका एयरलाइन्स |website=नेपाल समय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817025751/https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |date=2022-08-17 }}</ref> सन् २०१३ देखि [[टर्किस एअरलाइन्स]]ले इस्तानबुललाई काठमाडौँसँग जोड्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/111117 |title=टर्किस एयरको काठमाडौँ सिधा उडान सुरु |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[ओमान एअर]]ले पनि सन् २०१० देखि [[मस्कट, ओमान|मस्कट]]लाई काठमाडौँसँग जोड्छ। [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एयरलाइन्स]]ले सन् २०२० मार्च २ देखि [[नारिता अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|टोकियो-नारिता]] उडान सुरु गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://deshsanchar.com/2019/08/13/235758/ |title=नेपाल-जापान उडान अगस्ट २९ देखि |date=2019-08-13 |website=देशसञ्चार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> देशभरका विभिन्न सहरहरूसँग क्षेत्रीय रूपमा [[बुद्ध एयर|बुद्ध एअर]], [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एअरलाइन्स]], [[श्री एअरलाइन्स|श्री एयरलाइन्स]] र [[यति एयरलाइन्स|यती एअरलाइन्स]] लगायतका धेरै नेपाली वायुसेवा कम्पनीहरू उडान भर्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://ratopatinews.com/?p=13681 |title=बिहीबारदेखि हवाई उडान सुरुः दैनिक ६४ आन्तरिक उडान, ९ कम्पनीबाट अन्तराष्ट्रिय उडान |website=रातोपाटी समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817024247/https://ratopatinews.com/?p=13681 |date=2022-08-17 }}</ref> === रोपवे सेवा === [[नेपालमा रोपवे सेवा|रोपवे]] पहाडी इलाकाको अन्य महत्वपूर्ण यातायातको साधन हो। काठमाडौँ र हेटौँडाबीच सञ्चालन भएको {{convert|43|km|mi|abbr=on}} लामो रज्जुमार्ग सेवाले प्रतिघण्टा २५ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो। कम बोक्ने क्षमता र मर्मतसम्भार समस्याहरूको कारण पछि यो सेवालाई बन्द गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/19749/ |title=रोपवे पुनः सञ्चालन गर्न अध्ययन |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[राणा वंश|राणाकाल]]मै काठमाडौँको [[मातातीर्थ]]देखि [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]को ढोरसिङसम्म {{convert|22|km|0|abbr=on}}भन्दा बढी लम्बाइको रज्जुमार्ग निर्माण गरिएको थियो, जसले प्रतिघण्टा ८ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63875-63875 |title=पुनःसञ्चालन हुँदै हेटौँडा-मातातीर्थ रोपवे |last=बास्कोटा |first=राजु |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> हाल काठमाडौँको [[चन्द्रागिरी केबलकार|चन्द्रागिरी पहाड]]मा केबलकार सेवा सञ्चालन भइरहेको छ। == भगिनी सहर == काठमाडौँको निम्नलिखित सहरहरूसँग भगिनी सम्बन्ध रहेको छ: ===राष्ट्रिय=== {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|NEP}} [[अमरगढी नगरपालिका]]<ref name="सम्बन्ध">{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/437499 |title=काठमाडौँ महानगरले गाँस्यो थप दुई नगरसँग भगिनी सम्बन्ध |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[चन्दननाथ नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/343140 |title=चन्दननाथ र काठमाडौँ भगिनी सम्बन्धलाई औपचारिकता |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[मेलम्ची नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/42684/ |title=काठमाडौँ महानगर र मेलम्चीबीच भगिनी सम्बन्ध, महानगरको सहयोगमा पार्क बन्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030944/https://farakdhar.com/story/42684/ |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[पाख्रीबास नगरपालिका]]<ref name="सम्बन्ध"/> *{{flagicon|NEP}} [[रामग्राम नगरपालिका]] {{div col end}} ===अन्तर्राष्ट्रिय=== {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|CHN}} [[ल्हासा]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://bigulnews.com/story/2019/07/28/4985/ |title=ल्हासा नगरसँग भगिनी सम्बन्ध विस्तार गर्न काठमाडौँ महानगरका मेयर चीन हानिए… |website=बिगुल समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[चेङ्दु]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/61263-61263 |title=काठमाडौँ - चेङ्दु भगिनी सम्बन्ध (भिडियो) |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[सियान]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/02/24/84655/ |title=सम्बन्ध गाँस्दै मिति बिर्संदै |last=ढकाल |first=ईश्वरराज |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[सेन्जेन|शेनझेन]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[नान्जिङ]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[जिन्झाउ]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[लान्चोउ]], चीन *{{flagicon|USA}} [[बोल्डर, कोलोराडो|बोल्डर]], संयुक्त राज्य *{{flagicon|USA}} [[युजिन, ओरेगन|युजिन]], संयुक्त राज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.eugene-or.gov/369/Sister-Cities |title=Sister Cities |trans-title=भगिनी सहरहरू |website=www.eugene-or.gov |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[फ्रेडरिकवर्ग, भर्जिनिया|फ्रेडरिकवर्ग]], संयुक्त राज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/09/707895 |title=काठमाडौँ महानगर र अमेरिकाको फ्रेडरिक्सवर्गबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापित |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[रोचेस्टर, मिन्नेसोटा|रोचेस्टर]], संयुक्त राज्य *{{flagicon|JPN}} [[मात्सुमोतो, नगानो|मात्सुमोतो]], जापान<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/mhaangrko-15-shrsng-bhginii-smbndh-1-134688 |title=महानगरको १५ सहरसँग भगिनी सम्बन्ध |last=अर्याल |first=उपेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> *{{flagicon|PRK}} [[प्योङयाङ]], उत्तर कोरिया<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|KOR}} [[सियोल]], दक्षिण कोरिया<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|IND}} [[बनारस|वाराणसी]], भारत<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|BLR}} [[मिन्स्क]], बेलारुस<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर">{{Cite web |url=http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |title=इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगर प्रमुखहरूलाई निमन्त्रणा गरिने |website=मेट्रो न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810162253/http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |date=2022-08-10 }}</ref> *{{flagicon|MMR}} [[याङ्गुन]], म्यानमार<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|ESP}} [[म्याड्रिड]], स्पेन<ref>{{Cite web |url=https://www.jaljalakhabar.com/2018/02/58754/ |title=काठमाडौँ र स्पेनको मड्रिड सहरबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापना |date=2018-02-26 |website=जलजला खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/2708/2017-09-23 |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र स्पेनको शहर म्याड्रिडबीच भगिनी सम्बन्ध शुरु |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> <!--rest - other form of cooperation and/or twinning ended--> {{div col end}} ====प्रस्तावित भगिनी सहरहरू==== *{{flagicon|THA}} [[बैङ्कक]], थाइल्यान्ड<ref>{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/91048/ |title=काठमाडौँ महानगरले इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगरप्रमुखलाई निमन्त्रणा गर्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030946/https://farakdhar.com/story/91048/ |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|PAK}} [[इस्लामाबाद]], पाकिस्तान<ref>{{Cite web |url=http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |title=काठमाडौ महानगरपालिकाको अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030945/http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[खाँदबारी नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://sambahak.com/2022/07/23/काठमाडौँ-महानगरपालिका-र/ |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र खाँदाबारी नगरपालिकाबीच भगिनी सम्बन्धका बारेमा छलफल |date=2022-07-23 |website=सम्वाहक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802210402/https://sambahak.com/2022/07/23/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%a0%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a1%e0%a5%8c%e0%a4%81-%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b0/ |date=2022-08-02 }}</ref> == उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू == {{div col|colwidth=20em}} *[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]] *[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] *[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] *[[भीमसेन थापा]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[रणजङ्ग पाँडे]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको पहिलो वैज्ञानिक *[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]], लेखक *[[नेपालका सहिदहरू|नेपालका सहिद]]: **[[धर्मभक्त माथेमा]] **[[गङ्गालाल श्रेष्ठ]] *[[मदनकृष्ण श्रेष्ठ]], अभिनेता र हास्य कलाकार *[[हरिवंश आचार्य]], अभिनेता र हास्य कलाकार *[[मनिषा कोइराला]], बलिउड अभिनेत्री *[[राजेश हमाल]], अभिनेता *[[अमृता आचार्य]], अभिनेत्री *[[अनुराधा कोइराला]], समाजसेवी *[[पुष्पा बस्नेत]], समाजसेवी *[[बैकुण्ठ मानन्धर]], म्याराथन धावक *[[पारस खड्का]], क्रिकेट खेलाडी *[[गगन थापा]], राजिनीतिज्ञ *[[प्रकाशमान सिंह]], राजिनीतिज्ञ *[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]], नगर प्रमुख{{div col end}} == चित्र दीर्घा == <gallery mode="packed"> चित्र:City under a cloudy sky.jpg|[[शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज|शिवपुरी पहाड]]बाट देखिएको उपत्यका चित्र:Simha durbar.jpg|[[सिंहदरबार]] चित्र:Kathmandu Durbar Square, Maju Dega 2, Nepal.jpg|[[हनुमान ढोका|बसन्तपुर दरबार क्षेत्र]] चित्र:Entrance to a building, Kathmandu, Nepal.jpg|दरबार क्षेत्रमा रहेको एक भवनको प्रवेशद्वार चित्र:Kathmandu Darbar0606 Kumari.JPG|[[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] रथयात्रा चित्र:Ghantaghar and Jacaranda.jpg|[[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] र वरपरका क्षेत्र चित्र:Dharhara 2072.JPG| सन् २०१४ मा [[धरहरा]] चित्र:In Kathmandu 17 May 2019 1.jpg|[[बौद्धनाथ]]को गल्ली </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Wikivoyage|Kathmandu|काठमाडौँ}} {{Commonscat|Kathmandu|काठमाडौँ}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{क्षेत्रका आधारमा एसियाका राजधानीहरू}} {{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} [[श्रेणी:एसियाका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ]] [[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१० मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] 1lbinzhforppznj6qswxf98m6qekhpk 0 2750 1355995 1352350 2026-05-19T15:30:37Z प्रेमप्रसाद पौडेल 9551 1355995 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = | native_name = | nickname = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | motto = | image_skyline = <!-- NOTE: DO NOT add or change images without consensus. -->{{Photomontage | photo1a = Kenzin valley Rasuwa.jpg | photo2a = Dhunche-2019.jpg | photo2b = Stupa in between Langtang valley and Kyanjin.jpg | photo3a = Gosaikunda 5.jpg | spacing = 1 | position = center | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = माथिबाट घडीको दिशामा: क्यानजिङ गोम्पा गाउँ, लोकप्रिय पदयात्रा मार्गमा रहेको [[लाङटाङ, रसुवा|लाङटाङ गाउँ]] नजिकैको स्तूप, [[गोसाइकुण्ड]] तालको परिदृश्य, [[धुन्चे]]— रसुवा जिल्लाको सदरमुकाम}} | image_size = 300 | image_alt = Kenzin valley Rasuwa.jpg | image_caption = | map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | mapsize = 300 | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश|बागमती]] | parts_type = [[नेपालका सहरहरूको सूची|नगरपालिका]] | parts_style = coll | p1 = | p2 = | p17 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरूको सूची|'''गाउँपालिकाहरू''']] | established_title = स्थापना | established_date = वि.सं २०१८ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[धुन्चे]] | leader_title = प्रमुख | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = | leader_title2 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name3 = | government_footnotes = | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], रसुवा | area_footnotes = | area_total_km2 = 1,544 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=राष्ट्रिय जनसङ्ख्या तथा आवास जनगणना २०७८ (राष्ट्रिय प्रतिवेदन)|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=75&municipality=7|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 46689 | population_as_of = [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] | blank_info_sec1 = [[तामाङ भाषा|तामाङ ]] <br> [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | blank_name_sec2 = [[नेपालमा भएका सडकहरू|मुख्य राजमार्गहरू]] | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = | area_code_type = [[नेपालमा टेलिफोन कोड|टेलिफोन कोड]] | area_code = ०१० | website = {{URL|https://dccrasuwa.gov.np/}} | footnotes = }} '''रसुवा''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]]को उत्तरी भेगमा अवस्थित एक विकट हिमाली जिल्ला हो। मित्रराष्ट्र [[चीन]]को स्वशासित क्षेत्र [[तिब्बत]]सँग सिमाना जोडिएको यो जिल्ला नेपालको हिमाली प्रदेशका १६ वटा जिल्लाहरूमध्ये क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा सानो जिल्ला हो। पूर्वमा [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] दक्षिणमा [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] पश्चिममा [[धादिङ जिल्ला]]सँग भौगोलिक सिमाना जोडिएको यस जिल्लाको उत्तरतर्फ चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बत रहेको छ। आन्तरिक सिमाना छुट्याउने कार्यमा नदी खोलानाला पहाड र बाटोहरू तथा अन्तर्राष्ट्रिय सिमाना छुट्याउने कार्यमा हिमाली चुचुराहरूको उपस्थिति रहेको छ। मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको सबैभन्दा कम जनसङ्ख्या र जनघनत्व भएको यस जिल्लामा उच्च हिमाली चुचुराहरू पहाडी क्षेत्रको पठार तथा समथर वेशी र टारहरूलगायतका विविध भौगोलिक विशेषताहरू पाउन सकिन्छ। हिन्दुहरूको पवित्र तीर्थस्थल [[गोसाइँकुण्ड]] र यस कुण्डलाई उद्गमस्थल बनाई प्रवाहित [[त्रिशुली नदी|त्रिशूली]] नदीले जिल्लाको वैभव कायम गर्नमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाएका छन्। प्रशासनिक आधारमा एक संसदीय निर्वाचन क्षेत्र ९ वटा इलाका १८ वटा गाउँ विकास समितिहरू र १६२ वडाहरूमा विभाजन गरिएको यस जिल्लाको सदरमुकाम [[धुन्चे]] हो जुन [[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]] अन्तर्गत पर्दछ। यस जिल्लाको भौगोलिक वनावट, हावापानी, वनजङ्गलको विविधता, नदीनाला र कुण्ड विभिन्न जातिहरूको बसोबास, रहनसहन, भेषभुषा आदिको विविधता रहेकोले यस जिल्लाले आफ्नै ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको छ। राज्य पुनर्संरचना पछि रसुवालाई ५ वटा [[गाउँपालिका]] र २७ वडामा विभाजन गरिएको छ । जसमा [[आमाछोदिङ्मो गाउँपालिका]], [[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]], [[कालिका गाउँपालिका]], [[नौकुण्ड गाउँपालिका]] र [[उत्तरगया गाउँपालिका]] रहेका छन् । [[नौकुण्ड गाउँपालिका]] र [[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]] ६/६ वडामा र अरु [[गाउँपालिका]] ५/५ वडामा विभाजन भएको छ । =जिल्लाको नामाकरण= रसुवा जिल्ला छिमेकी मित्र राष्ट्र चीनको स्वशासित क्षेत्र तिव्वतसँग मितेरी गाँसेर वसेको एक रमणीय जिल्ला हो। भौगोलिक तथा आर्थिक-सामाजिक विविधताको फलस्वरूप यस जिल्लामा विशिष्ट हिमाली जीवनशैलीका विच रहनसहन भेषभुषा र चालचलनमा तिव्वती संस्कृतिको प्रशस्त प्रभाव परेको देखिन्छ। यस जिल्लाको नामाङ्करण सम्वन्धमा तिब्बती भाषाको "र" "सोवा" शब्दलाई उदृत गरिएको पाइन्छ। "र"को अर्थ भेडा च्याङ्ग्रा र "सोवा"को अर्थ चराउने वा राख्ने ठाउँ भन्ने बुझिन्छ। अर्थात प्रशस्त भेडा च्याङ्ग्रा पाइने स्थान भएकोले "रसोवा" भन्ने गरेको र त्यसको अपभ्रंस भई वोलिचालीको भाषामा रसुवा भन्न थालिएको भनाई रहेको छ। जिल्लाको नामाकरणका विषयमा थप जान्नका लागि [https://ourrasuwa.com/thisisourrasuwa/ 'यही हो हाम्रो रसुवा]'को यो साइटमा जानुहोस् । ==भौगोलिक अवस्थिति== * अक्षांश: २७ डिग्रि ५५ मिनेट देखि २८ डिग्रि २५ मिनेट उत्तर * देशान्तर: ८५ डिग्रि ०० मिनेट देखि ८५ डिग्रि ५० मिनेट पूर्व * सिमाना: पूर्व- [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]], पश्चिम-[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]], उत्तर-[[चीन]]को स्वशासित क्षेत्र [[तिब्बत]] र दक्षिण- [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] * क्षेत्रफल: १,५१२ वर्ग किलोमिटर * सबभन्दा होचोस्थान: ६१४ मिटर * सबभन्दा अग्लोस्थान: ७,२२७ मिटर रसुवा जिल्लाको क्षेत्रफल १,५१२ वर्ग किलोमिटर छ जुन नेपालको कुल क्षेत्रफलको १.०३ प्रतिशत अंश हो। जिल्लाको समग्र भू -भागलाई धरातलीय हिसावमा मुख्यतः तीन भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ। ===हिमाली प्रदेश=== समुद सतहबाट ५,००० मिटरभन्दा माथिको हिमाच्छिदत खण्ड यस प्रदेशमा पर्दछ। हिमरेखा भन्दा माथिल्लो यस भागमा प्रायः वर्षैभरी तापक्रम ऋणात्मक हुने भएकोले हिउँ जम्ने गर्दछ। पर्यटकीय दृष्टिकोणले महत्त्वपूर्ण [[गणेश हिमाल]], [[हिमालय|लाङटाङ हिमाल]], [[लिरुङ हिमाल]], [[यालापिक]], लाङसिसा, स्याङजेन खर्क आदि यस प्रदेशका प्रमुख चुचुराहरू हुन। ===लेकाली प्रदेश=== समुद्र सतहबाट २,५०० मिटरदेखि ५,००० मिटरसम्मको पहाडीक्षेत्रलाई लेकाली प्रदेश अन्तर्गत समावेश गर्न सकिन्छ। हिउँद याममा बारम्बार हिमपात हुने र बाँकी समयमा प्रायः ठण्डा हावापानी पाइने यस प्रदेशमा गोसाइँकुण्ड, लाङटाङ क्यान्जिन, घोडातबेला, लौरीविनायक, चन्दनबारी, सोमदाङ, माङ्गचेत, तातोपानी, पार्वतीकुण्ड, सूर्यकुण्ड आदि पर्यटकीय स्थलहरू रहेका छन। ===पहाडी तथा बेसी प्रदेश=== समुन्द्री सतहबाट ४५७ मिटरभन्दा माथि र २,५०० मिटरभन्दा तलको पहाडी भू-भागभित्र पहाडका कुना-कन्दराहरूमा छरिएर रहेका समथर मैदान बेसी र टारहरूलाई यस प्रदेशमा समावेश गर्न सकिन्छ। थोरै अंशमा फैलिएको भएतापनि जनघनत्व र उत्पादकत्वको हिसावले यो प्रदेशलाई अन्यको तुलनामा सम्पन्न मान्न सकिन्छ। फलाँखु खोलाको बेसी, स्याप्रुबेसी, बेत्रावती, पैरेबेसी आदि समथर बेसीहरू लगायत [[धुन्चे]], [[गोल्जुङ]], [[यार्सा]], [[सरमथली, रसुवा|सरमथली]], कालिकास्थान, [[लहरेपौवा]], [[ठूलोगाउँ]] आदि स्थानहरू यसै प्रदेश अन्तर्गत पर्दछन। == प्रशासनिक विभाजन == जिल्लामा ५ गाउँपालिकाहरू रहेका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+रसुवा जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तहहरू !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[उत्तरगया गाउँपालिका]] |[[हाकु]] (८,९), [[लहरेपौवा]] (१-७ र ९), [[ठूलोगाउँ]] र [[डाँडागाउँ, रसुवा|डाँडागाउँ]] |५ |[[लहरेपौवा]] |८,५५५ |१०४.५१ |८२ |- |२ |[[कालिका गाउँपालिका]] |[[धैबुङ]], [[लहरेपौवा]] (८), [[राम्चे, रसुवा|राम्चे]] र [[भोर्ले, रसुवा|भोर्ले]] (१,६,८-९) |५ |[[धैबुङ]] |१०,११५ |१९२.५४ |५३ |- |३ |[[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]] |[[धुन्चे]], [[स्याफ्रु]], [[बृद्‌धिम]], [[टिमुरे]], [[थुमन]] र [[लाङटाङ, रसुवा|लाङटाङ]] |६ |[[स्याफ्रु]] |७,७८८ |९८७.७७ |७.९ |- |४ |[[नौकुण्ड गाउँपालिका]] |[[सरमथली, रसुवा|सरमथली]], [[यार्सा]], [[भोर्ले, रसुवा|भोर्ले]] (२-५ र ७) |६ |[[सरमथली, रसुवा|सरमथली]] |१२,३४४ |१२६.९९ |९७ |- |५ |[[आमाछोदिङ्मो गाउँपालिका]] |[[गत्लाङ]], [[गोल्जुङ]], [[चिलिमे]] र [[हाकु]] (१-७) |५ |गोल्जुङ वेशी |६,६७३ |६८२.२३ |९.८ |} [[चित्र:NepalRasuwaDistrictmap.png|अङ्गुठाकार|रसुवा जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] ==हावापानी== यस जिल्लाको भू-धरातलीय वनावटको परिणामस्वरूप हावापानीमा समेत निकै विविधता पाउन सकिन्छ। जिल्लाको हावापानीलाई मोटामोटीरूपमा टुण्ड्राप्रदेशीय शितप्रदेशीय र समशितोष्ण प्रदेशीय गरी तीन किसिमले विभाजन गर्न सकिन्छ। उच्च हिमाली भेगमा वर्षैभरी तापक्रम ऋणात्मक हुने कारणले हिउँ जमिरहने गर्दछ जसलाई टुण्ड्रा प्रदेशीय हावापानीको रूपमा समेट्न सकिन्छ। मध्यपहाडी भेगमा प्रायः ठण्डाप्रकृतिको हावापानी पाइन्छ जहाँ हिउँदयाममा हिमपात समेत हुने र वर्षयाममा तापक्रम केही वृद्धी हुने गर्दछ। यस किसिमको हावापानीलाई शितप्रदेशीय हावापानीको रूपमा लिइन्छ। होचो पहाडीक्षेत्र बेसी तथा टारहरूमा न त जाडोमा धेरै ठण्डा न त वर्षामा धेरै गर्मि हुने विशेषताको समशितोष्ण हावापानी पाइन्छ। यहाँ गर्मियाममा औषत अधिकतम तापक्रम लगभग २४ डिग्र सेल्सियससम्म र हिउँदमा औषत न्यूनतम तापक्रम लगभग ४ डिग्रीसेल्सियससम्म पुग्ने गर्दछ। असार र साउन महिनामा तापक्रम अधिकतम विन्दुमा पुग्दछ भने मंसिरदेखि माघ महिनासम्म निकै तल झर्दछ। वर्षायाममा अधिकतम ६९१।७ मिलिमिटरसम्म वर्षा हुन्छ भने हिउँदका महिनाहरूमा यसको मात्रा नगन्य रहन्छ। ==प्रमुख नदी तथा तालहरू== विभिन्न स्थानहरूवाट वग्ने नदी तथा खोलाहरू र उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा रहेका ताल तलैयाहरू नै जिल्लाका प्रमुख जलसम्पदाहरू हुन्। [[त्रिशूली नदी|भाेटेकाेशी, त्रिशूली]], [[चिलिमे|चिलिमे,]] [[मैलुङ्गखोला जलविद्युत|मैलुङ,]] [[लाङटाङ]], फलाँखुलगायतका नदी तथा खोलाहरू [[गोसाइँकुण्ड]] [[सूर्यकुण्ड]] [[पार्वतीकुण्ड|पार्वतिकुण्ड]] [[भैरवकुण्ड]] [[सरस्वतीकुण्ड|सरस्वती कुण्ड]] गणेश कुण्ड दुध कुण्ड जोगेश्वर कुण्ड, रक्तकुण्ड, तातोपानी आदि ताल तलैयाहरूले जिल्लाको जलाधार क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेका छन। ==प्रमुख वेसी र फाँटहरू== कृषि उत्पादनको दृष्टिकोणले केही उर्वर टार तथा वेसी र फाँटहरूले जिल्लाको खाद्यान्न आपूर्तिमा उल्लेखनिय योगदान पुर्याएका छन्। फलाँखु खोला निजकै कुडुल्ले, ढाँडे, भाेर्ले, सानाेभाेर्ले, डि खेत, बेत्रावती, पैरेवेशी, नाैबिसे, आदि त्रिशूली र फलाँखु नदि वरपर समथर वेसीहरू र पहाडको कुनाहरूमा छरिएर रहेका स्याफ्रुबेशी, गोल्जुङबेशी, थुमन, चिलिमे आदि साना ठूला टारहरू नै यस जिल्लाका प्रमुख वेसी र फाँटहरू हुन्। ==धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरू== तामाङ जाति र वौद्ध धर्मको प्रधानता रहेको यस जिल्लामा धार्मिक स्थलको हकमा धेरैजसो स्थानहरूमा गुम्वाहरू निर्माण गरिएको पाइन्छ। गोसाँइकुण्ड, कालिका माइ मन्दिर, उत्तरगयाधाम, जिवजिवे नीलकण्ठ महाादेव, आदि यहाँका प्रशिद्ध तिर्थस्थलहरू हुन। जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रमा अवस्थित हिमाली शृङ्खला आन्तरिक तथा वाह्य पर्यटनको दृष्टिकोणले निकै महत्त्वपूर्ण स्थान मानिन्छ। गोसाँइकुण्ड, क्यान्जिन भ्याली, सूर्यकुण्ड पार्वतिकुण्ड, तातोपानी, लामा हाेटल, घोडातवेला, लाङटाङ, चन्दनवारी, धुन्चे, स्याप्रु, ठूलाे स्यफ्रु आदि मूख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू हुन्। केही महत्त्वपूर्ण धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरूको परिचय तल पनि उल्लेख गरिएको छ। ==प्रमुख सांस्कृतिक चाडपर्व एवं मेलाहरू== जातिगत र साँस्कृतिक विविधता रहेको यस जिल्लाका वासिन्दाहरूले मनाउने प्रमुख चाडपर्व र मेलाहरूमा पनि पर्याप्त विविधता पाउँन सकिन्छ। ल्होछार विजया दशमी दिपावली रामनवमी माघे सक्रान्ती ,साउने सक्रान्ती तिज जनैपूर्णिमा कृष्णजन्माष्टमी वुद्धपूर्णिमा आदि यहाँका प्रमुख चाडपर्वहरू हुन् । प्रत्येक वर्ष जनैपूर्णिमाको दिन तथा जेठ महिनाको दशहरामा लाग्ने गोसाँइकुण्ड मेला यस जिल्लाको प्रमुख साँस्कृतिक वैभव हो। ठूलाे एकादशी, गाइजात्रा, रामनवमी, पाैषे औंशी, बाला चतुर्दशी, माघे सक्रान्तीमा रसुवाकाे उत्तरगयाधाम बेत्रावतीमा मेला लाग्दछ । गुरूङहरूकाे बस्ती रहेकाे ठूलाेगाउँ र डाडागाउँमा घाटु नाच, मारूनी नाच जस्ता साँस्कृतिक पर्वहरू पनि मनउने गरिन्छ । ==रहनसहन र भेषभुषा== तामाङ वाहुल हिमाली जिल्ला भएकोले यहाँको रहनसहनमा प्रशस्त मात्रामा तिव्वती प्रभाव परेको पाइन्छ। प्रायः वस्तिहरू एकै स्थानमा झुपुक्क परेर रहेको देखिन्छ। अधिकांश घरहरू ढुङ्गा माटो र काठवाट निर्मित तथा काठ र खर प्रयोग गरी छाना छाइएको अवस्थामा पाइन्छन्। भेषभुषाको हकमा वख्खु दोचा कमिच सुरूवाल टोपी पाइन्ट पंगप फरिया पटुका चोलो आदि प्रमुख वस्त्रहरू हुन्। ==व्यापारिक महत्त्वका स्थानहरू== यस जिल्लाको व्यापार व्यावसायमा धुन्चे, रसुवागढी, स्याफ्रुबेशी, वेत्रावती,मैलुङ, धारापानी, कालिकास्थान, जिवजिवे, आदि बजार केन्द्रहरूले महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेका छन्। उल्लेखित बजार केन्द्रहरूमा दैनिक उपभोग्यवस्तुहरूको क्रय-विक्रयको मात्रा सवैभन्दा धेरै रहने गरेको छ। औद्योगिक उत्पादनसँग सम्वन्धित प्रतिष्ठानहरू पनि प्रायः यिनै वजारकेन्द्रहरूको आसपासमा केन्द्रीत छन्। रसुवागढी नेपालको चिनसँग हुने व्यापारको एक प्रमुख नाका पनि हो। यहाँ सुख्खा बन्दरगाह निर्माण थालनी भइरहेको छ। . == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालको प्रशासनिक विभाजन|नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण]] {{रसुवा जिल्लाका गाविसहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} ==जनजाती == बैङ्क तथा बित्तिय संस्थाहरूको उपस्थीती र जनताको बित्तिय स्थीतीको पहुंच। ==बाह्य कडीहरू== {{incubator|kip/रसुवा जिल्ला| http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल खाम भाषाको विकिपिडिया}}*[https://rasuwanepal.com.np/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240419160352/https://www.rasuwanepal.com.np/ |date=2024-04-19 }} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू]] 1b4lezk1cawx15cd373g4ng22wzqlha 1355996 1355995 2026-05-19T16:20:04Z पर्वत सुवेदी 31224 1355996 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = | native_name = | nickname = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | motto = | image_skyline = <!-- NOTE: DO NOT add or change images without consensus. -->{{Photomontage | photo1a = Kenzin valley Rasuwa.jpg | photo2a = Dhunche-2019.jpg | photo2b = Stupa in between Langtang valley and Kyanjin.jpg | photo3a = Gosaikunda 5.jpg | spacing = 1 | position = center | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = माथिबाट घडीको दिशामा: क्यानजिङ गोम्पा गाउँ, लोकप्रिय पदयात्रा मार्गमा रहेको [[लाङटाङ, रसुवा|लाङटाङ गाउँ]] नजिकैको स्तूप, [[गोसाइकुण्ड]] तालको परिदृश्य, [[धुन्चे]]— रसुवा जिल्लाको सदरमुकाम}} | image_size = 300 | image_alt = Kenzin valley Rasuwa.jpg | image_caption = | map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | mapsize = 300 | image_map1 = रसुवा जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश|बागमती]] | parts_type = [[नेपालका सहरहरूको सूची|नगरपालिका]] | parts_style = coll | p1 = | p2 = | p17 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरूको सूची|'''गाउँपालिकाहरू''']] | established_title = स्थापना | established_date = वि.सं २०१८ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[धुन्चे]] | leader_title = प्रमुख | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = | leader_title2 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name3 = | government_footnotes = | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], रसुवा | area_footnotes = | area_total_km2 = 1,544 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=राष्ट्रिय जनसङ्ख्या तथा आवास जनगणना २०७८ (राष्ट्रिय प्रतिवेदन)|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=75&municipality=7|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 46689 | population_as_of = [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] | blank_info_sec1 = [[तामाङ भाषा|तामाङ ]] <br> [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | blank_name_sec2 = [[नेपालमा भएका सडकहरू|मुख्य राजमार्गहरू]] | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = | area_code_type = [[नेपालमा टेलिफोन कोड|टेलिफोन कोड]] | area_code = ०१० | website = {{URL|https://dccrasuwa.gov.np/}} | footnotes = }} '''रसुवा जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]]को उत्तरी भेगमा अवस्थित एक विकट हिमाली जिल्ला हो। मित्रराष्ट्र [[चीन]]को स्वशासित क्षेत्र [[तिब्बत]]सँग सिमाना जोडिएको यो जिल्ला नेपालको हिमाली प्रदेशका १६ वटा जिल्लाहरूमध्ये क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा सानो जिल्ला हो। पूर्वमा [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] दक्षिणमा [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] पश्चिममा [[धादिङ जिल्ला]]सँग भौगोलिक सिमाना जोडिएको यस जिल्लाको उत्तरतर्फ चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बत रहेको छ। आन्तरिक सिमाना छुट्याउने कार्यमा नदी खोलानाला पहाड र बाटोहरू तथा अन्तर्राष्ट्रिय सिमाना छुट्याउने कार्यमा हिमाली चुचुराहरूको उपस्थिति रहेको छ। मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको सबैभन्दा कम जनसङ्ख्या र जनघनत्व भएको यस जिल्लामा उच्च हिमाली चुचुराहरू पहाडी क्षेत्रको पठार तथा समथर वेशी र टारहरूलगायतका विविध भौगोलिक विशेषताहरू पाउन सकिन्छ। हिन्दुहरूको पवित्र तीर्थस्थल [[गोसाइँकुण्ड]] र यस कुण्डलाई उद्गमस्थल बनाई प्रवाहित [[त्रिशुली नदी|त्रिशूली]] नदीले जिल्लाको वैभव कायम गर्नमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाएका छन्। प्रशासनिक आधारमा एक संसदीय निर्वाचन क्षेत्र ९ वटा इलाका १८ वटा गाउँ विकास समितिहरू र १६२ वडाहरूमा विभाजन गरिएको यस जिल्लाको सदरमुकाम [[धुन्चे]] हो जुन [[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]] अन्तर्गत पर्दछ। यस जिल्लाको भौगोलिक वनावट, हावापानी, वनजङ्गलको विविधता, नदीनाला र कुण्ड विभिन्न जातिहरूको बसोबास, रहनसहन, भेषभुषा आदिको विविधता रहेकोले यस जिल्लाले आफ्नै ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको छ। राज्य पुनर्संरचना पछि रसुवालाई ५ वटा [[गाउँपालिका]] र २७ वडामा विभाजन गरिएको छ । जसमा [[आमाछोदिङ्मो गाउँपालिका]], [[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]], [[कालिका गाउँपालिका]], [[नौकुण्ड गाउँपालिका]] र [[उत्तरगया गाउँपालिका]] रहेका छन् । [[नौकुण्ड गाउँपालिका]] र [[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]] ६/६ वडामा र अरु [[गाउँपालिका]] ५/५ वडामा विभाजन भएको छ । =जिल्लाको नामाकरण= रसुवा जिल्ला छिमेकी मित्र राष्ट्र चीनको स्वशासित क्षेत्र तिव्वतसँग मितेरी गाँसेर वसेको एक रमणीय जिल्ला हो। भौगोलिक तथा आर्थिक-सामाजिक विविधताको फलस्वरूप यस जिल्लामा विशिष्ट हिमाली जीवनशैलीका विच रहनसहन भेषभुषा र चालचलनमा तिव्वती संस्कृतिको प्रशस्त प्रभाव परेको देखिन्छ। यस जिल्लाको नामाङ्करण सम्वन्धमा तिब्बती भाषाको "र" "सोवा" शब्दलाई उदृत गरिएको पाइन्छ। "र"को अर्थ भेडा च्याङ्ग्रा र "सोवा"को अर्थ चराउने वा राख्ने ठाउँ भन्ने बुझिन्छ। अर्थात प्रशस्त भेडा च्याङ्ग्रा पाइने स्थान भएकोले "रसोवा" भन्ने गरेको र त्यसको अपभ्रंस भई वोलिचालीको भाषामा रसुवा भन्न थालिएको भनाई रहेको छ। जिल्लाको नामाकरणका विषयमा थप जान्नका लागि [https://ourrasuwa.com/thisisourrasuwa/ 'यही हो हाम्रो रसुवा]'को यो साइटमा जानुहोस् । ==भौगोलिक अवस्थिति== * अक्षांश: २७ डिग्रि ५५ मिनेट देखि २८ डिग्रि २५ मिनेट उत्तर * देशान्तर: ८५ डिग्रि ०० मिनेट देखि ८५ डिग्रि ५० मिनेट पूर्व * सिमाना: पूर्व- [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]], पश्चिम-[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]], उत्तर-[[चीन]]को स्वशासित क्षेत्र [[तिब्बत]] र दक्षिण- [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] * क्षेत्रफल: १,५१२ वर्ग किलोमिटर * सबभन्दा होचोस्थान: ६१४ मिटर * सबभन्दा अग्लोस्थान: ७,२२७ मिटर रसुवा जिल्लाको क्षेत्रफल १,५१२ वर्ग किलोमिटर छ जुन नेपालको कुल क्षेत्रफलको १.०३ प्रतिशत अंश हो। जिल्लाको समग्र भू -भागलाई धरातलीय हिसावमा मुख्यतः तीन भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ। ===हिमाली प्रदेश=== समुद सतहबाट ५,००० मिटरभन्दा माथिको हिमाच्छिदत खण्ड यस प्रदेशमा पर्दछ। हिमरेखा भन्दा माथिल्लो यस भागमा प्रायः वर्षैभरी तापक्रम ऋणात्मक हुने भएकोले हिउँ जम्ने गर्दछ। पर्यटकीय दृष्टिकोणले महत्त्वपूर्ण [[गणेश हिमाल]], [[हिमालय|लाङटाङ हिमाल]], [[लिरुङ हिमाल]], [[यालापिक]], लाङसिसा, स्याङजेन खर्क आदि यस प्रदेशका प्रमुख चुचुराहरू हुन। ===लेकाली प्रदेश=== समुद्र सतहबाट २,५०० मिटरदेखि ५,००० मिटरसम्मको पहाडीक्षेत्रलाई लेकाली प्रदेश अन्तर्गत समावेश गर्न सकिन्छ। हिउँद याममा बारम्बार हिमपात हुने र बाँकी समयमा प्रायः ठण्डा हावापानी पाइने यस प्रदेशमा गोसाइँकुण्ड, लाङटाङ क्यान्जिन, घोडातबेला, लौरीविनायक, चन्दनबारी, सोमदाङ, माङ्गचेत, तातोपानी, पार्वतीकुण्ड, सूर्यकुण्ड आदि पर्यटकीय स्थलहरू रहेका छन। ===पहाडी तथा बेसी प्रदेश=== समुन्द्री सतहबाट ४५७ मिटरभन्दा माथि र २,५०० मिटरभन्दा तलको पहाडी भू-भागभित्र पहाडका कुना-कन्दराहरूमा छरिएर रहेका समथर मैदान बेसी र टारहरूलाई यस प्रदेशमा समावेश गर्न सकिन्छ। थोरै अंशमा फैलिएको भएतापनि जनघनत्व र उत्पादकत्वको हिसावले यो प्रदेशलाई अन्यको तुलनामा सम्पन्न मान्न सकिन्छ। फलाँखु खोलाको बेसी, स्याप्रुबेसी, बेत्रावती, पैरेबेसी आदि समथर बेसीहरू लगायत [[धुन्चे]], [[गोल्जुङ]], [[यार्सा]], [[सरमथली, रसुवा|सरमथली]], कालिकास्थान, [[लहरेपौवा]], [[ठूलोगाउँ]] आदि स्थानहरू यसै प्रदेश अन्तर्गत पर्दछन। == प्रशासनिक विभाजन == जिल्लामा ५ गाउँपालिकाहरू रहेका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+रसुवा जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तहहरू !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[उत्तरगया गाउँपालिका]] |[[हाकु]] (८,९), [[लहरेपौवा]] (१-७ र ९), [[ठूलोगाउँ]] र [[डाँडागाउँ, रसुवा|डाँडागाउँ]] |५ |[[लहरेपौवा]] |८,५५५ |१०४.५१ |८२ |- |२ |[[कालिका गाउँपालिका]] |[[धैबुङ]], [[लहरेपौवा]] (८), [[राम्चे, रसुवा|राम्चे]] र [[भोर्ले, रसुवा|भोर्ले]] (१,६,८-९) |५ |[[धैबुङ]] |१०,११५ |१९२.५४ |५३ |- |३ |[[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]] |[[धुन्चे]], [[स्याफ्रु]], [[बृद्‌धिम]], [[टिमुरे]], [[थुमन]] र [[लाङटाङ, रसुवा|लाङटाङ]] |६ |[[स्याफ्रु]] |७,७८८ |९८७.७७ |७.९ |- |४ |[[नौकुण्ड गाउँपालिका]] |[[सरमथली, रसुवा|सरमथली]], [[यार्सा]], [[भोर्ले, रसुवा|भोर्ले]] (२-५ र ७) |६ |[[सरमथली, रसुवा|सरमथली]] |१२,३४४ |१२६.९९ |९७ |- |५ |[[आमाछोदिङ्मो गाउँपालिका]] |[[गत्लाङ]], [[गोल्जुङ]], [[चिलिमे]] र [[हाकु]] (१-७) |५ |गोल्जुङ वेशी |६,६७३ |६८२.२३ |९.८ |} [[चित्र:रसुवा जिल्लाका गाविसहरू.png|अङ्गुठाकार|रसुवा जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] ==हावापानी== यस जिल्लाको भू-धरातलीय वनावटको परिणामस्वरूप हावापानीमा समेत निकै विविधता पाउन सकिन्छ। जिल्लाको हावापानीलाई मोटामोटीरूपमा टुण्ड्राप्रदेशीय शितप्रदेशीय र समशितोष्ण प्रदेशीय गरी तीन किसिमले विभाजन गर्न सकिन्छ। उच्च हिमाली भेगमा वर्षैभरी तापक्रम ऋणात्मक हुने कारणले हिउँ जमिरहने गर्दछ जसलाई टुण्ड्रा प्रदेशीय हावापानीको रूपमा समेट्न सकिन्छ। मध्यपहाडी भेगमा प्रायः ठण्डाप्रकृतिको हावापानी पाइन्छ जहाँ हिउँदयाममा हिमपात समेत हुने र वर्षयाममा तापक्रम केही वृद्धी हुने गर्दछ। यस किसिमको हावापानीलाई शितप्रदेशीय हावापानीको रूपमा लिइन्छ। होचो पहाडीक्षेत्र बेसी तथा टारहरूमा न त जाडोमा धेरै ठण्डा न त वर्षामा धेरै गर्मि हुने विशेषताको समशितोष्ण हावापानी पाइन्छ। यहाँ गर्मियाममा औषत अधिकतम तापक्रम लगभग २४ डिग्र सेल्सियससम्म र हिउँदमा औषत न्यूनतम तापक्रम लगभग ४ डिग्रीसेल्सियससम्म पुग्ने गर्दछ। असार र साउन महिनामा तापक्रम अधिकतम विन्दुमा पुग्दछ भने मंसिरदेखि माघ महिनासम्म निकै तल झर्दछ। वर्षायाममा अधिकतम ६९१।७ मिलिमिटरसम्म वर्षा हुन्छ भने हिउँदका महिनाहरूमा यसको मात्रा नगन्य रहन्छ। ==प्रमुख नदी तथा तालहरू== विभिन्न स्थानहरूवाट वग्ने नदी तथा खोलाहरू र उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा रहेका ताल तलैयाहरू नै जिल्लाका प्रमुख जलसम्पदाहरू हुन्। [[त्रिशूली नदी|भाेटेकाेशी, त्रिशूली]], [[चिलिमे|चिलिमे,]] [[मैलुङ्गखोला जलविद्युत|मैलुङ,]] [[लाङटाङ]], फलाँखुलगायतका नदी तथा खोलाहरू [[गोसाइँकुण्ड]] [[सूर्यकुण्ड]] [[पार्वतीकुण्ड|पार्वतिकुण्ड]] [[भैरवकुण्ड]] [[सरस्वतीकुण्ड|सरस्वती कुण्ड]] गणेश कुण्ड दुध कुण्ड जोगेश्वर कुण्ड, रक्तकुण्ड, तातोपानी आदि ताल तलैयाहरूले जिल्लाको जलाधार क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेका छन। ==प्रमुख वेसी र फाँटहरू== कृषि उत्पादनको दृष्टिकोणले केही उर्वर टार तथा वेसी र फाँटहरूले जिल्लाको खाद्यान्न आपूर्तिमा उल्लेखनिय योगदान पुर्याएका छन्। फलाँखु खोला निजकै कुडुल्ले, ढाँडे, भाेर्ले, सानाेभाेर्ले, डि खेत, बेत्रावती, पैरेवेशी, नाैबिसे, आदि त्रिशूली र फलाँखु नदि वरपर समथर वेसीहरू र पहाडको कुनाहरूमा छरिएर रहेका स्याफ्रुबेशी, गोल्जुङबेशी, थुमन, चिलिमे आदि साना ठूला टारहरू नै यस जिल्लाका प्रमुख वेसी र फाँटहरू हुन्। ==धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरू== तामाङ जाति र वौद्ध धर्मको प्रधानता रहेको यस जिल्लामा धार्मिक स्थलको हकमा धेरैजसो स्थानहरूमा गुम्वाहरू निर्माण गरिएको पाइन्छ। गोसाँइकुण्ड, कालिका माइ मन्दिर, उत्तरगयाधाम, जिवजिवे नीलकण्ठ महाादेव, आदि यहाँका प्रशिद्ध तिर्थस्थलहरू हुन। जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रमा अवस्थित हिमाली शृङ्खला आन्तरिक तथा वाह्य पर्यटनको दृष्टिकोणले निकै महत्त्वपूर्ण स्थान मानिन्छ। गोसाँइकुण्ड, क्यान्जिन भ्याली, सूर्यकुण्ड पार्वतिकुण्ड, तातोपानी, लामा हाेटल, घोडातवेला, लाङटाङ, चन्दनवारी, धुन्चे, स्याप्रु, ठूलाे स्यफ्रु आदि मूख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू हुन्। केही महत्त्वपूर्ण धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरूको परिचय तल पनि उल्लेख गरिएको छ। ==प्रमुख सांस्कृतिक चाडपर्व एवं मेलाहरू== जातिगत र साँस्कृतिक विविधता रहेको यस जिल्लाका वासिन्दाहरूले मनाउने प्रमुख चाडपर्व र मेलाहरूमा पनि पर्याप्त विविधता पाउँन सकिन्छ। ल्होछार विजया दशमी दिपावली रामनवमी माघे सक्रान्ती ,साउने सक्रान्ती तिज जनैपूर्णिमा कृष्णजन्माष्टमी वुद्धपूर्णिमा आदि यहाँका प्रमुख चाडपर्वहरू हुन् । प्रत्येक वर्ष जनैपूर्णिमाको दिन तथा जेठ महिनाको दशहरामा लाग्ने गोसाँइकुण्ड मेला यस जिल्लाको प्रमुख साँस्कृतिक वैभव हो। ठूलाे एकादशी, गाइजात्रा, रामनवमी, पाैषे औंशी, बाला चतुर्दशी, माघे सक्रान्तीमा रसुवाकाे उत्तरगयाधाम बेत्रावतीमा मेला लाग्दछ । गुरूङहरूकाे बस्ती रहेकाे ठूलाेगाउँ र डाडागाउँमा घाटु नाच, मारूनी नाच जस्ता साँस्कृतिक पर्वहरू पनि मनउने गरिन्छ । ==रहनसहन र भेषभुषा== तामाङ वाहुल हिमाली जिल्ला भएकोले यहाँको रहनसहनमा प्रशस्त मात्रामा तिव्वती प्रभाव परेको पाइन्छ। प्रायः वस्तिहरू एकै स्थानमा झुपुक्क परेर रहेको देखिन्छ। अधिकांश घरहरू ढुङ्गा माटो र काठवाट निर्मित तथा काठ र खर प्रयोग गरी छाना छाइएको अवस्थामा पाइन्छन्। भेषभुषाको हकमा वख्खु दोचा कमिच सुरूवाल टोपी पाइन्ट पंगप फरिया पटुका चोलो आदि प्रमुख वस्त्रहरू हुन्। ==व्यापारिक महत्त्वका स्थानहरू== यस जिल्लाको व्यापार व्यावसायमा धुन्चे, रसुवागढी, स्याफ्रुबेशी, वेत्रावती,मैलुङ, धारापानी, कालिकास्थान, जिवजिवे, आदि बजार केन्द्रहरूले महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेका छन्। उल्लेखित बजार केन्द्रहरूमा दैनिक उपभोग्यवस्तुहरूको क्रय-विक्रयको मात्रा सवैभन्दा धेरै रहने गरेको छ। औद्योगिक उत्पादनसँग सम्वन्धित प्रतिष्ठानहरू पनि प्रायः यिनै वजारकेन्द्रहरूको आसपासमा केन्द्रीत छन्। रसुवागढी नेपालको चिनसँग हुने व्यापारको एक प्रमुख नाका पनि हो। यहाँ सुख्खा बन्दरगाह निर्माण थालनी भइरहेको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{रसुवा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} ==बाह्य कडीहरू== {{incubator|kip/रसुवा जिल्ला| http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल खाम भाषाको विकिपिडिया}}*[https://rasuwanepal.com.np/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240419160352/https://www.rasuwanepal.com.np/ |date=2024-04-19 }} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू]] afecgb21bpewb625itpr6gyr9zi5spu 1355997 1355996 2026-05-19T16:48:09Z Bishaldev100 28807 /* रहनसहन र भेषभुषा */ 1355997 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = | native_name = | nickname = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | motto = | image_skyline = <!-- NOTE: DO NOT add or change images without consensus. -->{{Photomontage | photo1a = Kenzin valley Rasuwa.jpg | photo2a = Dhunche-2019.jpg | photo2b = Stupa in between Langtang valley and Kyanjin.jpg | photo3a = Gosaikunda 5.jpg | spacing = 1 | position = center | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = माथिबाट घडीको दिशामा: क्यानजिङ गोम्पा गाउँ, लोकप्रिय पदयात्रा मार्गमा रहेको [[लाङटाङ, रसुवा|लाङटाङ गाउँ]] नजिकैको स्तूप, [[गोसाइकुण्ड]] तालको परिदृश्य, [[धुन्चे]]— रसुवा जिल्लाको सदरमुकाम}} | image_size = 300 | image_alt = Kenzin valley Rasuwa.jpg | image_caption = | map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | mapsize = 300 | image_map1 = रसुवा जिल्लाका स्थानीय तहहरू (वडा विभाजन).png | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश|बागमती]] | parts_type = [[नेपालका सहरहरूको सूची|नगरपालिका]] | parts_style = coll | p1 = | p2 = | p17 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरूको सूची|'''गाउँपालिकाहरू''']] | established_title = स्थापना | established_date = वि.सं २०१८ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[धुन्चे]] | leader_title = प्रमुख | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = | leader_title2 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name3 = | government_footnotes = | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], रसुवा | area_footnotes = | area_total_km2 = 1,544 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=राष्ट्रिय जनसङ्ख्या तथा आवास जनगणना २०७८ (राष्ट्रिय प्रतिवेदन)|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=75&municipality=7|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 46689 | population_as_of = [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] | blank_info_sec1 = [[तामाङ भाषा|तामाङ ]] <br> [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | blank_name_sec2 = [[नेपालमा भएका सडकहरू|मुख्य राजमार्गहरू]] | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = | area_code_type = [[नेपालमा टेलिफोन कोड|टेलिफोन कोड]] | area_code = ०१० | website = {{URL|https://dccrasuwa.gov.np/}} | footnotes = }} '''रसुवा जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]]को उत्तरी भेगमा अवस्थित एक विकट हिमाली जिल्ला हो। मित्रराष्ट्र [[चीन]]को स्वशासित क्षेत्र [[तिब्बत]]सँग सिमाना जोडिएको यो जिल्ला नेपालको हिमाली प्रदेशका १६ वटा जिल्लाहरूमध्ये क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा सानो जिल्ला हो। पूर्वमा [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] दक्षिणमा [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] पश्चिममा [[धादिङ जिल्ला]]सँग भौगोलिक सिमाना जोडिएको यस जिल्लाको उत्तरतर्फ चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बत रहेको छ। आन्तरिक सिमाना छुट्याउने कार्यमा नदी खोलानाला पहाड र बाटोहरू तथा अन्तर्राष्ट्रिय सिमाना छुट्याउने कार्यमा हिमाली चुचुराहरूको उपस्थिति रहेको छ। मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रको सबैभन्दा कम जनसङ्ख्या र जनघनत्व भएको यस जिल्लामा उच्च हिमाली चुचुराहरू पहाडी क्षेत्रको पठार तथा समथर वेशी र टारहरूलगायतका विविध भौगोलिक विशेषताहरू पाउन सकिन्छ। हिन्दुहरूको पवित्र तीर्थस्थल [[गोसाइँकुण्ड]] र यस कुण्डलाई उद्गमस्थल बनाई प्रवाहित [[त्रिशुली नदी|त्रिशूली]] नदीले जिल्लाको वैभव कायम गर्नमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाएका छन्। प्रशासनिक आधारमा एक संसदीय निर्वाचन क्षेत्र ९ वटा इलाका १८ वटा गाउँ विकास समितिहरू र १६२ वडाहरूमा विभाजन गरिएको यस जिल्लाको सदरमुकाम [[धुन्चे]] हो जुन [[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]] अन्तर्गत पर्दछ। यस जिल्लाको भौगोलिक वनावट, हावापानी, वनजङ्गलको विविधता, नदीनाला र कुण्ड विभिन्न जातिहरूको बसोबास, रहनसहन, भेषभुषा आदिको विविधता रहेकोले यस जिल्लाले आफ्नै ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको छ। राज्य पुनर्संरचना पछि रसुवालाई ५ वटा [[गाउँपालिका]] र २७ वडामा विभाजन गरिएको छ । जसमा [[आमाछोदिङ्मो गाउँपालिका]], [[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]], [[कालिका गाउँपालिका]], [[नौकुण्ड गाउँपालिका]] र [[उत्तरगया गाउँपालिका]] रहेका छन् । [[नौकुण्ड गाउँपालिका]] र [[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]] ६/६ वडामा र अरु [[गाउँपालिका]] ५/५ वडामा विभाजन भएको छ । =जिल्लाको नामाकरण= रसुवा जिल्ला छिमेकी मित्र राष्ट्र चीनको स्वशासित क्षेत्र तिव्वतसँग मितेरी गाँसेर वसेको एक रमणीय जिल्ला हो। भौगोलिक तथा आर्थिक-सामाजिक विविधताको फलस्वरूप यस जिल्लामा विशिष्ट हिमाली जीवनशैलीका विच रहनसहन भेषभुषा र चालचलनमा तिव्वती संस्कृतिको प्रशस्त प्रभाव परेको देखिन्छ। यस जिल्लाको नामाङ्करण सम्वन्धमा तिब्बती भाषाको "र" "सोवा" शब्दलाई उदृत गरिएको पाइन्छ। "र"को अर्थ भेडा च्याङ्ग्रा र "सोवा"को अर्थ चराउने वा राख्ने ठाउँ भन्ने बुझिन्छ। अर्थात प्रशस्त भेडा च्याङ्ग्रा पाइने स्थान भएकोले "रसोवा" भन्ने गरेको र त्यसको अपभ्रंस भई वोलिचालीको भाषामा रसुवा भन्न थालिएको भनाई रहेको छ। जिल्लाको नामाकरणका विषयमा थप जान्नका लागि [https://ourrasuwa.com/thisisourrasuwa/ 'यही हो हाम्रो रसुवा]'को यो साइटमा जानुहोस् । ==भौगोलिक अवस्थिति== * अक्षांश: २७ डिग्रि ५५ मिनेट देखि २८ डिग्रि २५ मिनेट उत्तर * देशान्तर: ८५ डिग्रि ०० मिनेट देखि ८५ डिग्रि ५० मिनेट पूर्व * सिमाना: पूर्व- [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]], पश्चिम-[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]], उत्तर-[[चीन]]को स्वशासित क्षेत्र [[तिब्बत]] र दक्षिण- [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] * क्षेत्रफल: १,५१२ वर्ग किलोमिटर * सबभन्दा होचोस्थान: ६१४ मिटर * सबभन्दा अग्लोस्थान: ७,२२७ मिटर रसुवा जिल्लाको क्षेत्रफल १,५१२ वर्ग किलोमिटर छ जुन नेपालको कुल क्षेत्रफलको १.०३ प्रतिशत अंश हो। जिल्लाको समग्र भू -भागलाई धरातलीय हिसावमा मुख्यतः तीन भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ। ===हिमाली प्रदेश=== समुद सतहबाट ५,००० मिटरभन्दा माथिको हिमाच्छिदत खण्ड यस प्रदेशमा पर्दछ। हिमरेखा भन्दा माथिल्लो यस भागमा प्रायः वर्षैभरी तापक्रम ऋणात्मक हुने भएकोले हिउँ जम्ने गर्दछ। पर्यटकीय दृष्टिकोणले महत्त्वपूर्ण [[गणेश हिमाल]], [[हिमालय|लाङटाङ हिमाल]], [[लिरुङ हिमाल]], [[यालापिक]], लाङसिसा, स्याङजेन खर्क आदि यस प्रदेशका प्रमुख चुचुराहरू हुन। ===लेकाली प्रदेश=== समुद्र सतहबाट २,५०० मिटरदेखि ५,००० मिटरसम्मको पहाडीक्षेत्रलाई लेकाली प्रदेश अन्तर्गत समावेश गर्न सकिन्छ। हिउँद याममा बारम्बार हिमपात हुने र बाँकी समयमा प्रायः ठण्डा हावापानी पाइने यस प्रदेशमा गोसाइँकुण्ड, लाङटाङ क्यान्जिन, घोडातबेला, लौरीविनायक, चन्दनबारी, सोमदाङ, माङ्गचेत, तातोपानी, पार्वतीकुण्ड, सूर्यकुण्ड आदि पर्यटकीय स्थलहरू रहेका छन। ===पहाडी तथा बेसी प्रदेश=== समुन्द्री सतहबाट ४५७ मिटरभन्दा माथि र २,५०० मिटरभन्दा तलको पहाडी भू-भागभित्र पहाडका कुना-कन्दराहरूमा छरिएर रहेका समथर मैदान बेसी र टारहरूलाई यस प्रदेशमा समावेश गर्न सकिन्छ। थोरै अंशमा फैलिएको भएतापनि जनघनत्व र उत्पादकत्वको हिसावले यो प्रदेशलाई अन्यको तुलनामा सम्पन्न मान्न सकिन्छ। फलाँखु खोलाको बेसी, स्याप्रुबेसी, बेत्रावती, पैरेबेसी आदि समथर बेसीहरू लगायत [[धुन्चे]], [[गोल्जुङ]], [[यार्सा]], [[सरमथली, रसुवा|सरमथली]], कालिकास्थान, [[लहरेपौवा]], [[ठूलोगाउँ]] आदि स्थानहरू यसै प्रदेश अन्तर्गत पर्दछन। == प्रशासनिक विभाजन == जिल्लामा ५ गाउँपालिकाहरू रहेका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+रसुवा जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तहहरू !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[उत्तरगया गाउँपालिका]] |[[हाकु]] (८,९), [[लहरेपौवा]] (१-७ र ९), [[ठूलोगाउँ]] र [[डाँडागाउँ, रसुवा|डाँडागाउँ]] |५ |[[लहरेपौवा]] |८,५५५ |१०४.५१ |८२ |- |२ |[[कालिका गाउँपालिका]] |[[धैबुङ]], [[लहरेपौवा]] (८), [[राम्चे, रसुवा|राम्चे]] र [[भोर्ले, रसुवा|भोर्ले]] (१,६,८-९) |५ |[[धैबुङ]] |१०,११५ |१९२.५४ |५३ |- |३ |[[गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका]] |[[धुन्चे]], [[स्याफ्रु]], [[बृद्‌धिम]], [[टिमुरे]], [[थुमन]] र [[लाङटाङ, रसुवा|लाङटाङ]] |६ |[[स्याफ्रु]] |७,७८८ |९८७.७७ |७.९ |- |४ |[[नौकुण्ड गाउँपालिका]] |[[सरमथली, रसुवा|सरमथली]], [[यार्सा]], [[भोर्ले, रसुवा|भोर्ले]] (२-५ र ७) |६ |[[सरमथली, रसुवा|सरमथली]] |१२,३४४ |१२६.९९ |९७ |- |५ |[[आमाछोदिङ्मो गाउँपालिका]] |[[गत्लाङ]], [[गोल्जुङ]], [[चिलिमे]] र [[हाकु]] (१-७) |५ |गोल्जुङ वेशी |६,६७३ |६८२.२३ |९.८ |} [[चित्र:रसुवा जिल्लाका गाविसहरू.png|अङ्गुठाकार|रसुवा जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] ==हावापानी== यस जिल्लाको भू-धरातलीय वनावटको परिणामस्वरूप हावापानीमा समेत निकै विविधता पाउन सकिन्छ। जिल्लाको हावापानीलाई मोटामोटीरूपमा टुण्ड्राप्रदेशीय शितप्रदेशीय र समशितोष्ण प्रदेशीय गरी तीन किसिमले विभाजन गर्न सकिन्छ। उच्च हिमाली भेगमा वर्षैभरी तापक्रम ऋणात्मक हुने कारणले हिउँ जमिरहने गर्दछ जसलाई टुण्ड्रा प्रदेशीय हावापानीको रूपमा समेट्न सकिन्छ। मध्यपहाडी भेगमा प्रायः ठण्डाप्रकृतिको हावापानी पाइन्छ जहाँ हिउँदयाममा हिमपात समेत हुने र वर्षयाममा तापक्रम केही वृद्धी हुने गर्दछ। यस किसिमको हावापानीलाई शितप्रदेशीय हावापानीको रूपमा लिइन्छ। होचो पहाडीक्षेत्र बेसी तथा टारहरूमा न त जाडोमा धेरै ठण्डा न त वर्षामा धेरै गर्मि हुने विशेषताको समशितोष्ण हावापानी पाइन्छ। यहाँ गर्मियाममा औषत अधिकतम तापक्रम लगभग २४ डिग्र सेल्सियससम्म र हिउँदमा औषत न्यूनतम तापक्रम लगभग ४ डिग्रीसेल्सियससम्म पुग्ने गर्दछ। असार र साउन महिनामा तापक्रम अधिकतम विन्दुमा पुग्दछ भने मंसिरदेखि माघ महिनासम्म निकै तल झर्दछ। वर्षायाममा अधिकतम ६९१।७ मिलिमिटरसम्म वर्षा हुन्छ भने हिउँदका महिनाहरूमा यसको मात्रा नगन्य रहन्छ। ==प्रमुख नदी तथा तालहरू== विभिन्न स्थानहरूवाट वग्ने नदी तथा खोलाहरू र उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा रहेका ताल तलैयाहरू नै जिल्लाका प्रमुख जलसम्पदाहरू हुन्। [[त्रिशूली नदी|भाेटेकाेशी, त्रिशूली]], [[चिलिमे|चिलिमे,]] [[मैलुङ्गखोला जलविद्युत|मैलुङ,]] [[लाङटाङ]], फलाँखुलगायतका नदी तथा खोलाहरू [[गोसाइँकुण्ड]] [[सूर्यकुण्ड]] [[पार्वतीकुण्ड|पार्वतिकुण्ड]] [[भैरवकुण्ड]] [[सरस्वतीकुण्ड|सरस्वती कुण्ड]] गणेश कुण्ड दुध कुण्ड जोगेश्वर कुण्ड, रक्तकुण्ड, तातोपानी आदि ताल तलैयाहरूले जिल्लाको जलाधार क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेका छन। ==प्रमुख वेसी र फाँटहरू== कृषि उत्पादनको दृष्टिकोणले केही उर्वर टार तथा वेसी र फाँटहरूले जिल्लाको खाद्यान्न आपूर्तिमा उल्लेखनिय योगदान पुर्याएका छन्। फलाँखु खोला निजकै कुडुल्ले, ढाँडे, भाेर्ले, सानाेभाेर्ले, डि खेत, बेत्रावती, पैरेवेशी, नाैबिसे, आदि त्रिशूली र फलाँखु नदि वरपर समथर वेसीहरू र पहाडको कुनाहरूमा छरिएर रहेका स्याफ्रुबेशी, गोल्जुङबेशी, थुमन, चिलिमे आदि साना ठूला टारहरू नै यस जिल्लाका प्रमुख वेसी र फाँटहरू हुन्। ==धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरू== तामाङ जाति र वौद्ध धर्मको प्रधानता रहेको यस जिल्लामा धार्मिक स्थलको हकमा धेरैजसो स्थानहरूमा गुम्वाहरू निर्माण गरिएको पाइन्छ। गोसाँइकुण्ड, कालिका माइ मन्दिर, उत्तरगयाधाम, जिवजिवे नीलकण्ठ महाादेव, आदि यहाँका प्रशिद्ध तिर्थस्थलहरू हुन। जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रमा अवस्थित हिमाली शृङ्खला आन्तरिक तथा वाह्य पर्यटनको दृष्टिकोणले निकै महत्त्वपूर्ण स्थान मानिन्छ। गोसाँइकुण्ड, क्यान्जिन भ्याली, सूर्यकुण्ड पार्वतिकुण्ड, तातोपानी, लामा हाेटल, घोडातवेला, लाङटाङ, चन्दनवारी, धुन्चे, स्याप्रु, ठूलाे स्यफ्रु आदि मूख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू हुन्। केही महत्त्वपूर्ण धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरूको परिचय तल पनि उल्लेख गरिएको छ। ==प्रमुख सांस्कृतिक चाडपर्व एवं मेलाहरू== जातिगत र साँस्कृतिक विविधता रहेको यस जिल्लाका वासिन्दाहरूले मनाउने प्रमुख चाडपर्व र मेलाहरूमा पनि पर्याप्त विविधता पाउँन सकिन्छ। ल्होछार विजया दशमी दिपावली रामनवमी माघे सक्रान्ती ,साउने सक्रान्ती तिज जनैपूर्णिमा कृष्णजन्माष्टमी वुद्धपूर्णिमा आदि यहाँका प्रमुख चाडपर्वहरू हुन् । प्रत्येक वर्ष जनैपूर्णिमाको दिन तथा जेठ महिनाको दशहरामा लाग्ने गोसाँइकुण्ड मेला यस जिल्लाको प्रमुख साँस्कृतिक वैभव हो। ठूलाे एकादशी, गाइजात्रा, रामनवमी, पाैषे औंशी, बाला चतुर्दशी, माघे सक्रान्तीमा रसुवाकाे उत्तरगयाधाम बेत्रावतीमा मेला लाग्दछ । गुरूङहरूकाे बस्ती रहेकाे ठूलाेगाउँ र डाडागाउँमा घाटु नाच, मारूनी नाच जस्ता साँस्कृतिक पर्वहरू पनि मनउने गरिन्छ । ==रहनसहन र भेषभुषा== तामाङ वाहुल हिमाली जिल्ला भएकोले यहाँको रहनसहनमा प्रशस्त मात्रामा तिव्वती प्रभाव परेको पाइन्छ। प्रायः वस्तिहरू एकै स्थानमा झुपुक्क परेर रहेको देखिन्छ। अधिकांश घरहरू ढुङ्गा माटो र काठवाट निर्मित तथा काठ र खर प्रयोग गरी छाना छाइएको अवस्थामा पाइन्छन्। भेषभुषाको हकमा वख्खु दोचा कमिच सुरूवाल टोपी पाइन्ट पंगप फरिया पटुका चोलो आदि प्रमुख वस्त्रहरू हुन्। ==व्यापारिक महत्त्वका स्थानहरू== यस जिल्लाको व्यापार व्यावसायमा धुन्चे, रसुवागढी, स्याफ्रुबेशी, वेत्रावती,मैलुङ, धारापानी, कालिकास्थान, जिवजिवे, आदि बजार केन्द्रहरूले महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेका छन्। उल्लेखित बजार केन्द्रहरूमा दैनिक उपभोग्यवस्तुहरूको क्रय-विक्रयको मात्रा सवैभन्दा धेरै रहने गरेको छ। औद्योगिक उत्पादनसँग सम्वन्धित प्रतिष्ठानहरू पनि प्रायः यिनै वजारकेन्द्रहरूको आसपासमा केन्द्रीत छन्। रसुवागढी नेपालको चिनसँग हुने व्यापारको एक प्रमुख नाका पनि हो। यहाँ सुख्खा बन्दरगाह निर्माण थालनी भइरहेको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{रसुवा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} ==बाह्य कडीहरू== {{incubator|kip/रसुवा जिल्ला| http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल खाम भाषाको विकिपिडिया}}*[https://rasuwanepal.com.np/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240419160352/https://www.rasuwanepal.com.np/ |date=2024-04-19 }} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू]] qvdbr1ys3e7ird50lgaky3hmxm2bhgg 0 2751 1356043 1354868 2026-05-20T06:00:39Z Nabin K. Sapkota 13090 1356043 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox settlement | name = धादिङ जिल्ला | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | map_caption = धादिङ जिल्लाको नक्सा | pushpin_map = धादिङ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- Location -->| coordinates = {{coord|27.90 |84.70|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश|बागमती]] | parts_type = [[नेपालका सहरहरूको सूची|नगरपालिका]] | parts_style = coll | p1 = | p2 = | p17 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरूको सूची|'''गाउँपालिकाहरू''']] | established_title = स्थापना | established_date = वि.सं २०१८ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[धादिङवेशी]] | leader_title = प्रमुख | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = | leader_title2 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name3 = | government_footnotes = | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], धादिङ | area_footnotes = | area_total_km2 = 1926 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=राष्ट्रिय जनसङ्ख्या तथा आवास जनगणना २०७८ (राष्ट्रिय प्रतिवेदन)|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=75&municipality=7|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 325710 | population_as_of = [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] | blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] <br> [[तामाङ भाषा|तामाङ ]] | blank_name_sec2 = [[नेपालमा भएका सडकहरू|मुख्य राजमार्गहरू]] | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = | area_code_type = [[नेपालमा टेलिफोन कोड|टेलिफोन कोड]] | area_code = ०१० | website = {{URL|http://www.ddcdhading.gov.np}} | footnotes = }} '''धादिङ जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]] मा अवस्थित एक हिमाली जिल्ला हो। उत्तर [[हिमालय]] देखि दक्षिणको [[महाभारत पर्वत शृङ्खला]]सम्म फैलिएको नेपालको एकमात्र जिल्लाको रूपमा परिचित धादिङमा ठूलाठूला टारहरू छन् भने यो प्रसिद्ध [[गणेश हिमाल]]को काखमा अवस्थित छ। ==जिल्लाको नामाकरण== स्थानीय आदिबासी चेपाङ (प्रजा)को भाषामा "धा" भनेको देवता र "दिङ" भनेको आगोको ज्वाला भन्ने हुन्छ। चेपाङहरू पहिलेदेखि नै यहाँ बसोवास गरेको र उनीहरूले पूजा गर्ने ज्वालामूखी देवीको मन्दिर पनि यस जिल्लामा रहेकोले चेपाङ भाषाबाटै नै यस जिल्लाको नाम "धादिङ" रहन गएको हो भन्ने जनश्रूतीले यहा जनसमर्थन पाएको छ। == इतिहास == यस जिल्लाको विशेषता केलाउँदै जाँदा राष्ट्र निर्माता पृथ्वीनारायण शाहसँग मैदीकोट, सल्यानकोट, कानाकोट जस्ता ठाउँहरूको प्रसङ्ग जोडिएको पाइन्छ। त्यस्तै प्रसिद्ध राष्ट्रवादी प्रधानमन्त्री भिमसेन थापाले निर्माण गरेको बगैँचा, पौवा, मन्दिरहरू भग्नावशेषको रूपमा भएपनि बुङकोटघाटमा अझैसम्म रहेको छ। त्रिशूली र बूढीगण्डकी यस क्षेत्र हुँदै बग्ने प्रमुख नदी हो। ==भौगोलिक अवस्थिति== * अक्षांस: २७ डिग्री ४०' उत्तरदेखि २८ डिग्री १७' * देशान्तर: ८४ डिग्री ३५' पूर्वदेखि ८० डिग्री १७' * क्षेत्रफल: १९२६ वर्ग किलोमिटर (१९२४८४ हेक्टर) * सिमाना: पूर्व-[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]], [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] र [[रसुवा जिल्ला]]; पश्चिम-[[गोरखा जिल्ला]]; उत्तर-[[चीन]]को स्वशासित क्षेत्र [[तिब्बत]] र दक्षिण-[[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] र [[चितवन जिल्ला]] * सबभन्दा अग्लोस्थान: पाविल हिमाल (७,११० मिटर) * सबभन्दा होचोस्थान: जोगीमारा (३०० मिटर) * सदरमुकाम: धादिङबेंसी (६४० मिटर) पहाडी भू-भागमा अवस्थित धादिङ जिल्लाले दक्षिणमा महाभारत पर्वत श्रृङ्खलालाई छोएको छ भने उत्तरमा तिब्बतलाई छोएको छ। उत्तरबाट दक्षिणतिर फुकेको अवस्थामा यो जिल्ला रहेको छ। यस जिल्लामा लेक, बेंसी, नदीनाला, टार र फाँटहरू रहेका छन्। धादिङ जिल्लाको अधिकांश भू-भाग पहाडले ओगटेको छ। न्यून भू-भाग हिमालको आसपासमा पनि रहेको छ। त्यसैगरी त्रिशुली नदी, आँखु नदी, थोप्पल खोला लगायत पश्चिममा बगेको बूढीगण्डकी नदी तथा खोलाको किनारमा बेंसी तथा टारहरू पर्दछन्। नेपालका चर्चित टारहरूमध्येको एक टार [[सल्यानटार, धादिङ|सल्यानटार]] बूढीगण्डकी र आँखु नदीको बीचमा रहेको छ। त्यसैगरी जिल्लामा ससाहटार, कल्लेरीटार, पिपलटार, गजुरीटार, फिसफिसेटार, बाहुनटार, विशालटार, रिचोकटार जस्ता प्रशस्तै टारहरू र बेंसीहरू रहेका छन। त्रिशुली नदी, आँखु खोला, थोप्पल खोला, आँसी खोला, कोशी खोला, महेशखोला लगायत १५०० भन्दा बढी खोला खोल्साहरू यस जिल्लाभित्र रहेका छन्। त्यसैगरी जिल्लाको पश्चिममा बूढी गण्डकी नदीले गोर्खा र धादिङलाई छुट्याएर सीमानामा बगेको छ। धादिङ जिल्लामा समउष्ण समशितोष्ण र शितोष्ण हावापानी पाइन्छ। होचो भू-भाग सामान्यतया बेंसी एवं टारहरूमा समउष्ण हावापानी पाइन्छ भने तल्ला पहाडी भू-भागमा समशितोष्ण हावापानी पाइन्छ र माथिल्लो पहाडी भू-भागमा शितोष्ण हावापानी पाइन्छ। यस जिल्लामा ढुंगा बालुवा मार्वल स्लेट चुनढुङ्गा कोरण्डम क्वार्ज तामा सिसा जस्ता आदि खानीहरू रहेका छन्। यस जिल्लाको धेरैजसो बेंसी फाँट तथा टारहरूमा बजारको विकास भएको छ। यहाँ रहेका बजारहरूमा धादिङबेंसी [[आरूघाट गाउँपालिका|आरुघाट]] विशालनगर किन्तान्गफेदी गजुरी मलेखु नौबिसे चरौंदी बेनीघाट महादेवबेंसी कटुन्जे रिङ्ने बैरेनी नौबिसे धौखोला आदि रहेका छन्।<ref>धादिङ आवाज</ref> ==भौगोलिक अवस्थिति== * अक्षांस: २७ डिग्री ४०' उत्तरदेखि २८ डिग्री १७' * देशान्तर: ८४ डिग्री ३५' पूर्वदेखि ८० डिग्री १७' * क्षेत्रफल: 1926वर्ग किलोमिटर (१९२४८४ हेक्टर) * सिमाना: पूर्व-[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]], [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] र [[रसुवा जिल्ला]]; पश्चिम-[[गोरखा जिल्ला]]; उत्तर-[[चीन]]को स्वशासित क्षेत्र [[तिब्बत]] र दक्षिण-[[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] र [[चितवन जिल्ला]] * सबभन्दा अग्लोस्थान: पाविल हिमाल (७,११० मिटर) * सबभन्दा होचोस्थान: जोगीमारा (३०० मिटर) * सदरमुकाम: धादिङबेंसी (६४० मिटर) पहाडी भू-भागमा अवस्थित धादिङ जिल्लाले दक्षिणमा महाभारत पर्वत श्रृङ्खलालाई छोएको छ भने उत्तरमा तिब्बतलाई छोएको छ। उत्तरबाट दक्षिणतिर फुकेको अवस्थामा यो जिल्ला रहेको छ। यस जिल्लामा लेक, बेंसी, नदीनाला, टार र फाँटहरू रहेका छन्। धादिङ जिल्लाको अधिकांश भू-भाग पहाडले ओगटेको छ। न्यून भू-भाग हिमालको आसपासमा पनि रहेको छ। त्यसैगरी त्रिशुली नदी, आँखु नदी, थोप्पल खोला लगायत पश्चिममा बगेको बूढीगण्डकी नदी तथा खोलाको किनारमा बेंसी तथा टारहरू पर्दछन्। नेपालका चर्चित टारहरूमध्येको एक टार [[सल्यानटार]] बूढीगण्डकी र आँखु नदीको बीचमा रहेको छ। त्यसैगरी जिल्लामा ससाहटार, कल्लेरीटार, पिपलटार, गजुरीटार, फिसफिसेटार, बाहुनटार, विशालटार, रिचोकटार जस्ता प्रशस्तै टारहरू र बेंसीहरू रहेका छन। त्रिशुली नदी, आँखु खोला, थोप्पल खोला, आँसी खोला, कोशी खोला, महेशखोला लगायत १५०० भन्दा बढी खोला खोल्साहरू यस जिल्लाभित्र रहेका छन्। त्यसैगरी जिल्लाको पश्चिममा बूढी गण्डकी नदीले गोर्खा र धादिङलाई छुट्याएर सीमानामा बगेको छ। धादिङ जिल्लामा समउष्ण समशितोष्ण र शितोष्ण हावापानी पाइन्छ। होचो भू-भाग सामान्यतया बेंसी एवं टारहरूमा समउष्ण हावापानी पाइन्छ भने तल्ला पहाडी भू-भागमा समशितोष्ण हावापानी पाइन्छ र माथिल्लो पहाडी भू-भागमा शितोष्ण हावापानी पाइन्छ। यस जिल्लामा ढुंगा बालुवा मार्वल स्लेट चुनढुङ्गा कोरण्डम क्वार्ज तामा सिसा जस्ता आदि खानीहरू रहेका छन्। यस जिल्लाको धेरैजसो बेंसी फाँट तथा टारहरूमा बजारको विकास भएको छ। यहाँ रहेका बजारहरूमा धादिङबेंसी [[आरूघाट गाउँपालिका|आरुघाट]] विशालनगर किन्तान्गफेदी गजुरी मलेखु नौबिसे चरौंदी बेनीघाट महादेवबेंसी कटुन्जे रिङ्ने बैरेनी नौबिसे धौखोला आदि रहेका छन्।<ref>धादिङ आवाज</ref> == प्रशासनिक विभाजन == धादिङ जिल्लामा १३ स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये २ नगरपालिका र ११ गाउँपालिका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२३ असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+धादिङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तह !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[नीलकण्ठ नगरपालिका]] |[[नीलकण्ठ नगरपालिका|नीलकण्ठ]], [[सुनौलाबजार]], [[मुरलीभञ्ज्याङ]], [[साङ्कोष]], [[धुवाकोट]], [[खाल्टे]] र [[ज्यामरुङ]] |१४ |[[धादिङवेशी]] |५८,८२८ |१९७.०७ |३०० |- |२ |[[ धुनिवेशी नगरपालिका]] |[[नौबिसे]], [[छत्रेदेउराली]] र [[जीवनपुर]] |९ |[[नौबिसे]] |२९,१४९ |९६.०३ |३०० |- |३ |[[खनियाबास गाउँपालिका]] |[[झार्लाङ]], [[दार्खा]] र [[सत्यदेवी]] |५ |[[दार्खा]] |१०,२८७ |१२०.०८ |८६ |- |४ |[[गजुरी गाउँपालिका]] |[[गजुरी गाउँपालिका|गजुरी]], [[पिडा]] र [[किरानचोक]] |८ |[[गजुरी गाउँपालिका|गजुरी]] |२८,६३४ |१३८.६६ |२१० |- |५ |[[गल्छी गाउँपालिका]] |[[बैरेनी]], [[कल्लेरी]] र [[गोगनपानी, धादिङ|गोगनपानी]] (१-४,९) |८ |[[बैरेनी]] |२३,७३३ |१२९.०८ |१८० |- |६ |[[त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका, धादिङ|त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका]] |[[सल्यानटार]], [[मूलपानी]], [[सल्यानकोट, धादिङ|सल्यानकोट]], [[आगिन्चोक|आगिञ्चोक]] र [[त्रिपुरेश्वर, धादिङ|त्रिपुरेश्वर]] |७ |[[सल्यानटार]] |२१,९३७ |२७१.२३ |८१ |- |७ |[[गङ्गाजमुना गाउँपालिका]] |[[रीगाउँ]], [[गुम्दी]], [[फूलखर्क]], [[बसेरी]] र [[बुढाथुम]] |७ |[[फूलखर्क]] |१९,२६५ |१५२.७२ |१३० |- |८ |[[ज्वालामुखी गाउँपालिका]] |[[खरी]], [[ढोला]], [[मैदी, धादिङ|मैदी]] र [[चैनपुर, धादिङ|चैनपुर]] |७ |[[चैनपुर, धादिङ|चैनपुर]] |२१,३३८ |११४.०४ |१९० |- |९ |[[रुवी भ्याली गाउँपालिका]] |[[लापा]], [[सेर्तुङ]] र [[तिप्लिङ]] |६ |[[सेर्तुङ]] |१०,७८१ |४०१.८५ |२७ |- |१० |[[बेनीघाट रोराङ गाउँपालिका]] |[[जोगीमारा]], [[बेनीघाट, धादिङ|बेनीघाट]], [[धुषा]] र [[महादेवस्थान, धादिङ|महादेवस्थान]] |१० |[[बेनीघाट, धादिङ|बेनीघाट]] |३३,८५४ |२०६.५२ |१६० |- |११ |[[नेत्रावती डबजोङ गाउँपालिका]] |[[मार्पाक]], [[सेम्जोङ]] र [[कटुञ्जे, धादिङ|कटुञ्जे]] |५ |[[सेम्जोङ]] |११,३१० |१८१.७८ |६२ |- |१२ |[[थाक्रे गाउँपालिका]] |[[भूमेस्थान]], [[तसर्पु]], [[थाक्रे]], [[केवलपुर]] र [[गोगनपानी, धादिङ|गोगनपानी]] (५-८) |११ |महादेववेशी |३२,३७४ |९६.४१ |३४० |- |१३ |[[सिद्धलेक गाउँपालिका]] |[[कुम्पुर]], [[नलाङ]] र [[सलाङ]] |७ |[[सलाङ]] |२२,२१४ |१०६.०९ |२१० |} [[चित्र:NepalDhadingDistrictmap.png|अङ्गुठाकार|धादिङ जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Dhading district|धादिङ जिल्ला}} * [https://daodhading.moha.gov.np/page/district-introduction-17 जिल्लाको परिचय - जिल्ला प्रशासन कार्यालय, धादिङ] * [https://dccdhading.gov.np/ धादिङ जि.स.स] * [https://supremecourt.gov.np/court/dhadhingdc धादिङ जिल्ला अदालत] {{धादिङ जिल्लाका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थानहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} {{incubator|kip/धादिङ जिल्ला| http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल खाम भाषाको विकिपिडिया}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू]] e3dxj0chbv3kodxk0n9vmz81hhvdccw 1356044 1356043 2026-05-20T06:02:51Z Nabin K. Sapkota 13090 1356044 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox settlement | name = धादिङ जिल्ला | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | map_caption = धादिङ जिल्लाको नक्सा | pushpin_map = धादिङ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- Location -->| coordinates = {{coord|27.90|84.80|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश|बागमती]] | parts_type = [[नेपालका सहरहरूको सूची|नगरपालिका]] | parts_style = coll | p1 = | p2 = | p17 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरूको सूची|'''गाउँपालिकाहरू''']] | established_title = स्थापना | established_date = वि.सं २०१८ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[धादिङवेशी]] | leader_title = प्रमुख | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = | leader_title2 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name3 = | government_footnotes = | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], धादिङ | area_footnotes = | area_total_km2 = 1926 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=राष्ट्रिय जनसङ्ख्या तथा आवास जनगणना २०७८ (राष्ट्रिय प्रतिवेदन)|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=75&municipality=7|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 325710 | population_as_of = [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] | blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] <br> [[तामाङ भाषा|तामाङ ]] | blank_name_sec2 = [[नेपालमा भएका सडकहरू|मुख्य राजमार्गहरू]] | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = | area_code_type = [[नेपालमा टेलिफोन कोड|टेलिफोन कोड]] | area_code = ०१० | website = {{URL|http://www.ddcdhading.gov.np}} | footnotes = }} '''धादिङ जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]] मा अवस्थित एक हिमाली जिल्ला हो। उत्तर [[हिमालय]] देखि दक्षिणको [[महाभारत पर्वत शृङ्खला]]सम्म फैलिएको नेपालको एकमात्र जिल्लाको रूपमा परिचित धादिङमा ठूलाठूला टारहरू छन् भने यो प्रसिद्ध [[गणेश हिमाल]]को काखमा अवस्थित छ। ==जिल्लाको नामाकरण== स्थानीय आदिबासी चेपाङ (प्रजा)को भाषामा "धा" भनेको देवता र "दिङ" भनेको आगोको ज्वाला भन्ने हुन्छ। चेपाङहरू पहिलेदेखि नै यहाँ बसोवास गरेको र उनीहरूले पूजा गर्ने ज्वालामूखी देवीको मन्दिर पनि यस जिल्लामा रहेकोले चेपाङ भाषाबाटै नै यस जिल्लाको नाम "धादिङ" रहन गएको हो भन्ने जनश्रूतीले यहा जनसमर्थन पाएको छ। == इतिहास == यस जिल्लाको विशेषता केलाउँदै जाँदा राष्ट्र निर्माता पृथ्वीनारायण शाहसँग मैदीकोट, सल्यानकोट, कानाकोट जस्ता ठाउँहरूको प्रसङ्ग जोडिएको पाइन्छ। त्यस्तै प्रसिद्ध राष्ट्रवादी प्रधानमन्त्री भिमसेन थापाले निर्माण गरेको बगैँचा, पौवा, मन्दिरहरू भग्नावशेषको रूपमा भएपनि बुङकोटघाटमा अझैसम्म रहेको छ। त्रिशूली र बूढीगण्डकी यस क्षेत्र हुँदै बग्ने प्रमुख नदी हो। ==भौगोलिक अवस्थिति== * अक्षांस: २७ डिग्री ४०' उत्तरदेखि २८ डिग्री १७' * देशान्तर: ८४ डिग्री ३५' पूर्वदेखि ८० डिग्री १७' * क्षेत्रफल: १९२६ वर्ग किलोमिटर (१९२४८४ हेक्टर) * सिमाना: पूर्व-[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]], [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] र [[रसुवा जिल्ला]]; पश्चिम-[[गोरखा जिल्ला]]; उत्तर-[[चीन]]को स्वशासित क्षेत्र [[तिब्बत]] र दक्षिण-[[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] र [[चितवन जिल्ला]] * सबभन्दा अग्लोस्थान: पाविल हिमाल (७,११० मिटर) * सबभन्दा होचोस्थान: जोगीमारा (३०० मिटर) * सदरमुकाम: धादिङबेंसी (६४० मिटर) पहाडी भू-भागमा अवस्थित धादिङ जिल्लाले दक्षिणमा महाभारत पर्वत श्रृङ्खलालाई छोएको छ भने उत्तरमा तिब्बतलाई छोएको छ। उत्तरबाट दक्षिणतिर फुकेको अवस्थामा यो जिल्ला रहेको छ। यस जिल्लामा लेक, बेंसी, नदीनाला, टार र फाँटहरू रहेका छन्। धादिङ जिल्लाको अधिकांश भू-भाग पहाडले ओगटेको छ। न्यून भू-भाग हिमालको आसपासमा पनि रहेको छ। त्यसैगरी त्रिशुली नदी, आँखु नदी, थोप्पल खोला लगायत पश्चिममा बगेको बूढीगण्डकी नदी तथा खोलाको किनारमा बेंसी तथा टारहरू पर्दछन्। नेपालका चर्चित टारहरूमध्येको एक टार [[सल्यानटार, धादिङ|सल्यानटार]] बूढीगण्डकी र आँखु नदीको बीचमा रहेको छ। त्यसैगरी जिल्लामा ससाहटार, कल्लेरीटार, पिपलटार, गजुरीटार, फिसफिसेटार, बाहुनटार, विशालटार, रिचोकटार जस्ता प्रशस्तै टारहरू र बेंसीहरू रहेका छन। त्रिशुली नदी, आँखु खोला, थोप्पल खोला, आँसी खोला, कोशी खोला, महेशखोला लगायत १५०० भन्दा बढी खोला खोल्साहरू यस जिल्लाभित्र रहेका छन्। त्यसैगरी जिल्लाको पश्चिममा बूढी गण्डकी नदीले गोर्खा र धादिङलाई छुट्याएर सीमानामा बगेको छ। धादिङ जिल्लामा समउष्ण समशितोष्ण र शितोष्ण हावापानी पाइन्छ। होचो भू-भाग सामान्यतया बेंसी एवं टारहरूमा समउष्ण हावापानी पाइन्छ भने तल्ला पहाडी भू-भागमा समशितोष्ण हावापानी पाइन्छ र माथिल्लो पहाडी भू-भागमा शितोष्ण हावापानी पाइन्छ। यस जिल्लामा ढुंगा बालुवा मार्वल स्लेट चुनढुङ्गा कोरण्डम क्वार्ज तामा सिसा जस्ता आदि खानीहरू रहेका छन्। यस जिल्लाको धेरैजसो बेंसी फाँट तथा टारहरूमा बजारको विकास भएको छ। यहाँ रहेका बजारहरूमा धादिङबेंसी [[आरूघाट गाउँपालिका|आरुघाट]] विशालनगर किन्तान्गफेदी गजुरी मलेखु नौबिसे चरौंदी बेनीघाट महादेवबेंसी कटुन्जे रिङ्ने बैरेनी नौबिसे धौखोला आदि रहेका छन्।<ref>धादिङ आवाज</ref> ==भौगोलिक अवस्थिति== * अक्षांस: २७ डिग्री ४०' उत्तरदेखि २८ डिग्री १७' * देशान्तर: ८४ डिग्री ३५' पूर्वदेखि ८० डिग्री १७' * क्षेत्रफल: 1926वर्ग किलोमिटर (१९२४८४ हेक्टर) * सिमाना: पूर्व-[[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]], [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] र [[रसुवा जिल्ला]]; पश्चिम-[[गोरखा जिल्ला]]; उत्तर-[[चीन]]को स्वशासित क्षेत्र [[तिब्बत]] र दक्षिण-[[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] र [[चितवन जिल्ला]] * सबभन्दा अग्लोस्थान: पाविल हिमाल (७,११० मिटर) * सबभन्दा होचोस्थान: जोगीमारा (३०० मिटर) * सदरमुकाम: धादिङबेंसी (६४० मिटर) पहाडी भू-भागमा अवस्थित धादिङ जिल्लाले दक्षिणमा महाभारत पर्वत श्रृङ्खलालाई छोएको छ भने उत्तरमा तिब्बतलाई छोएको छ। उत्तरबाट दक्षिणतिर फुकेको अवस्थामा यो जिल्ला रहेको छ। यस जिल्लामा लेक, बेंसी, नदीनाला, टार र फाँटहरू रहेका छन्। धादिङ जिल्लाको अधिकांश भू-भाग पहाडले ओगटेको छ। न्यून भू-भाग हिमालको आसपासमा पनि रहेको छ। त्यसैगरी त्रिशुली नदी, आँखु नदी, थोप्पल खोला लगायत पश्चिममा बगेको बूढीगण्डकी नदी तथा खोलाको किनारमा बेंसी तथा टारहरू पर्दछन्। नेपालका चर्चित टारहरूमध्येको एक टार [[सल्यानटार]] बूढीगण्डकी र आँखु नदीको बीचमा रहेको छ। त्यसैगरी जिल्लामा ससाहटार, कल्लेरीटार, पिपलटार, गजुरीटार, फिसफिसेटार, बाहुनटार, विशालटार, रिचोकटार जस्ता प्रशस्तै टारहरू र बेंसीहरू रहेका छन। त्रिशुली नदी, आँखु खोला, थोप्पल खोला, आँसी खोला, कोशी खोला, महेशखोला लगायत १५०० भन्दा बढी खोला खोल्साहरू यस जिल्लाभित्र रहेका छन्। त्यसैगरी जिल्लाको पश्चिममा बूढी गण्डकी नदीले गोर्खा र धादिङलाई छुट्याएर सीमानामा बगेको छ। धादिङ जिल्लामा समउष्ण समशितोष्ण र शितोष्ण हावापानी पाइन्छ। होचो भू-भाग सामान्यतया बेंसी एवं टारहरूमा समउष्ण हावापानी पाइन्छ भने तल्ला पहाडी भू-भागमा समशितोष्ण हावापानी पाइन्छ र माथिल्लो पहाडी भू-भागमा शितोष्ण हावापानी पाइन्छ। यस जिल्लामा ढुंगा बालुवा मार्वल स्लेट चुनढुङ्गा कोरण्डम क्वार्ज तामा सिसा जस्ता आदि खानीहरू रहेका छन्। यस जिल्लाको धेरैजसो बेंसी फाँट तथा टारहरूमा बजारको विकास भएको छ। यहाँ रहेका बजारहरूमा धादिङबेंसी [[आरूघाट गाउँपालिका|आरुघाट]] विशालनगर किन्तान्गफेदी गजुरी मलेखु नौबिसे चरौंदी बेनीघाट महादेवबेंसी कटुन्जे रिङ्ने बैरेनी नौबिसे धौखोला आदि रहेका छन्।<ref>धादिङ आवाज</ref> == प्रशासनिक विभाजन == धादिङ जिल्लामा १३ स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये २ नगरपालिका र ११ गाउँपालिका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२३ असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+धादिङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तह !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[नीलकण्ठ नगरपालिका]] |[[नीलकण्ठ नगरपालिका|नीलकण्ठ]], [[सुनौलाबजार]], [[मुरलीभञ्ज्याङ]], [[साङ्कोष]], [[धुवाकोट]], [[खाल्टे]] र [[ज्यामरुङ]] |१४ |[[धादिङवेशी]] |५८,८२८ |१९७.०७ |३०० |- |२ |[[ धुनिवेशी नगरपालिका]] |[[नौबिसे]], [[छत्रेदेउराली]] र [[जीवनपुर]] |९ |[[नौबिसे]] |२९,१४९ |९६.०३ |३०० |- |३ |[[खनियाबास गाउँपालिका]] |[[झार्लाङ]], [[दार्खा]] र [[सत्यदेवी]] |५ |[[दार्खा]] |१०,२८७ |१२०.०८ |८६ |- |४ |[[गजुरी गाउँपालिका]] |[[गजुरी गाउँपालिका|गजुरी]], [[पिडा]] र [[किरानचोक]] |८ |[[गजुरी गाउँपालिका|गजुरी]] |२८,६३४ |१३८.६६ |२१० |- |५ |[[गल्छी गाउँपालिका]] |[[बैरेनी]], [[कल्लेरी]] र [[गोगनपानी, धादिङ|गोगनपानी]] (१-४,९) |८ |[[बैरेनी]] |२३,७३३ |१२९.०८ |१८० |- |६ |[[त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका, धादिङ|त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका]] |[[सल्यानटार]], [[मूलपानी]], [[सल्यानकोट, धादिङ|सल्यानकोट]], [[आगिन्चोक|आगिञ्चोक]] र [[त्रिपुरेश्वर, धादिङ|त्रिपुरेश्वर]] |७ |[[सल्यानटार]] |२१,९३७ |२७१.२३ |८१ |- |७ |[[गङ्गाजमुना गाउँपालिका]] |[[रीगाउँ]], [[गुम्दी]], [[फूलखर्क]], [[बसेरी]] र [[बुढाथुम]] |७ |[[फूलखर्क]] |१९,२६५ |१५२.७२ |१३० |- |८ |[[ज्वालामुखी गाउँपालिका]] |[[खरी]], [[ढोला]], [[मैदी, धादिङ|मैदी]] र [[चैनपुर, धादिङ|चैनपुर]] |७ |[[चैनपुर, धादिङ|चैनपुर]] |२१,३३८ |११४.०४ |१९० |- |९ |[[रुवी भ्याली गाउँपालिका]] |[[लापा]], [[सेर्तुङ]] र [[तिप्लिङ]] |६ |[[सेर्तुङ]] |१०,७८१ |४०१.८५ |२७ |- |१० |[[बेनीघाट रोराङ गाउँपालिका]] |[[जोगीमारा]], [[बेनीघाट, धादिङ|बेनीघाट]], [[धुषा]] र [[महादेवस्थान, धादिङ|महादेवस्थान]] |१० |[[बेनीघाट, धादिङ|बेनीघाट]] |३३,८५४ |२०६.५२ |१६० |- |११ |[[नेत्रावती डबजोङ गाउँपालिका]] |[[मार्पाक]], [[सेम्जोङ]] र [[कटुञ्जे, धादिङ|कटुञ्जे]] |५ |[[सेम्जोङ]] |११,३१० |१८१.७८ |६२ |- |१२ |[[थाक्रे गाउँपालिका]] |[[भूमेस्थान]], [[तसर्पु]], [[थाक्रे]], [[केवलपुर]] र [[गोगनपानी, धादिङ|गोगनपानी]] (५-८) |११ |महादेववेशी |३२,३७४ |९६.४१ |३४० |- |१३ |[[सिद्धलेक गाउँपालिका]] |[[कुम्पुर]], [[नलाङ]] र [[सलाङ]] |७ |[[सलाङ]] |२२,२१४ |१०६.०९ |२१० |} [[चित्र:NepalDhadingDistrictmap.png|अङ्गुठाकार|धादिङ जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Dhading district|धादिङ जिल्ला}} * [https://daodhading.moha.gov.np/page/district-introduction-17 जिल्लाको परिचय - जिल्ला प्रशासन कार्यालय, धादिङ] * [https://dccdhading.gov.np/ धादिङ जि.स.स] * [https://supremecourt.gov.np/court/dhadhingdc धादिङ जिल्ला अदालत] {{धादिङ जिल्लाका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थानहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} {{incubator|kip/धादिङ जिल्ला| http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल खाम भाषाको विकिपिडिया}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू]] 0ijbii378w8jifz6lirlkcfcma9k3tf 0 2776 1356079 1332382 2026-05-20T10:45:51Z Bishaldev100 28807 1356079 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = | native_name = | nickname = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | motto = | image_skyline =Jajarkot durbar.jpg | image_alt = | image_caption =[[जाजरकोट दरबार]] | image_map = Jajarkot Karnali locator.png | map_alt = | map_caption = कर्णाली प्रदेशमा जाजरकोट जिल्लाको अवस्थिति (गाढा पहेँलो) | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | coordinates = {{coord|28.7|82.2333|}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | parts_type = [[नेपालमा स्थानीय सरकार|स्थानीय तहहरू]] | parts_style = coll | p1 = [[नेपालका सहरहरूको सूची|'''नगरपालिका''']] | p2 = [[भेरी नगरपालिका|भेरी]] | p3 = [[छेडागाड नगरपालिका|छेडागाड]] | p4 = [[नलगाड नगरपालिका|नलगाड]] | p17 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरूको सूची|'''गाउँपालिका''']] | p18 = [[शिवालय गाउँपालिका|शिवालय]] | p19 = [[बारेकोट गाउँपालिका|बारेकोट]] | p20 = [[जुनीचाँदे गाउँपालिका|जुनीचाँदे]] | p21 = [[कुसे गाउँपालिका|कुसे]] | established_title = स्थापना | established_date =वि.सं २०१८ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] <small> ([[भेरी नगरपालिका]]) | leader_title = प्रमुख | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = | leader_title2 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|संसदीय निर्वाचन क्षेत्र]] | leader_name2 = १ सिट{{collapsible list|bullets=on|[[जाजरकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जाजरकोट १]]}} | leader_title3 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|प्रदेश सभा निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name3 = २ सिट {{collapsible list|bullets=on|[[जाजरकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जाजरकोट १ (ख)]]|[[जाजरकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जाजरकोट १ (ख)]]}} | government_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://daojajarkot.moha.gov.np/ |title=जिल्ला प्रशासन कार्यालय, जाजरकोट}}</ref> | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], जाजरकोट | area_footnotes = | area_total_km2 = 2230 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=65|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 189360 | population_as_of = [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | population_blank1_title = घरधुरी | population_blank1 =37466 | demographics_type1 = [[जनसाङ्ख्यिकी]] | demographics1_title1 = जातीय समूहहरू | demographics1_info1 = [[क्षेत्री]], [[कामी जाति|कामी]], [[ठकुरी]], [[मगर जाति|मगर]] | demographics1_title2 = महिला ♀ | demographics1_info2 = ५०.३% | demographics1_title3 = पुरुष ♂ ९८.७१/१०० महिला | demographics1_info3 = | demographics_type2 = [[मानव विकास सूचकाङ्क]] | demographics2_title1 = प्रतिव्यक्ति आय | demographics2_info1 = | demographics2_title2 = गरिबी दर | demographics2_info2 = | demographics2_title3 = [[साक्षरता दर]] | demographics2_info3 = ७६.२% | demographics2_title4 = | demographics2_info4 = | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|आधिकारिक भाषा]](हरू) | blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | area_code_type = [[नेपालमा टेलिफोन कोड|टेलिफोन कोड]] | area_code = ०८९ | website = [https://daojajarkot.moha.gov.np/ जिप्रका, जाजरकोट] [http://ddcjajarkot.gov.np जिसस, जाजरकोट ] | footnotes = }} '''जाजरकोट जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[कर्णाली प्रदेश]] अन्तर्गत पर्ने एक जिल्ला हो। यो जिल्लाको सदरमुकाम [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] हो। यस जिल्लाको क्षेत्रफल २,२३० वर्ग किलोमिटर (८६० वर्ग माइल) रहेको छ भने [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या १,८९,३६० रहेको छ। ऐतिहासिक दृष्टिकोणबाट महत्त्वपूर्ण मानिने बाईसे राज्यहरू मध्येको एक राज्य जाजरकोट पनि हो। यहाँ समशितोष्ण किसमको हावापानी पाइने गर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://dccjajarkot.gov.np/ |title=जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय |access-date=2023-04-20 |website=जाजरकोट }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241006020407/https://dccjajarkot.gov.np/ |date=2024-10-06 }}</ref> ==नामाकरण== झारकोट शब्दको अपभ्रंश भै जाजरकोट नाम दिइएको जनश्रुती रहेको पाइन्छ। पहिले यो ठाउँमा चारैतिर बाक्लो झारजङ्गल भएको र बिचमा कोट जस्तो परेको डाँडा भएकोले यसलाई झारकोट भन्दा भन्दै जाजरकोट भएको भन्ने भनाइ छ। ==इतिहास== पौराणिक कालमा कर्णाली भेगमा (हाल जुम्ला जिल्लाको सिंजा क्षेत्रमा) खस जातीका मल्ल राजाहरूले एउटा विशाल राज्यको स्थापना गरेको पाइन्छ। अहिलेको जाजरकोट जिल्लाको क्षेत्रपनि त्यसताका सोहि राज्यमा थियो। धेरै राजाहरूले राज्य गरिसकेपछि ई.स. १८३३ ताका जुम्ला राज्य टुक्रिएर स साना बाईसे चौबिसे राज्यको उदय भएको थियो। सोहि समयमा शाके सम्वत १३००–१४५५ को आसपासमा भेरी नदीको पश्चिमी किनारा स्थित जगतीपुरलाई जगतीसिंह भन्ने राजाले राजधानी बनाई जाजरकोटमा राज्य सञ्चालन गरेका थिए। ईतिहास अनुसार त्यतिबेलाको जाजरकोट एउटा साम्राज्यको रूपमा विकसित भएको साथै त्यसको सिमाना जुम्लाबाट दक्षिण गङ्गा नदीसम्म, पश्चिममा दैलेख र पूर्वमा गण्डकी नदीसम्म फैलिएको थियो। पृथ्वी नारायण शाहले नेपाल एकीकरण गरेको बेलामा समेत जाजरकोटलाई हमला नगरी छुटै राज्यको रूपमा मान्यता दिएको र राज्य रजौटा ऐन २०१७ अनुसार पनि जाजरकोटी राजाको अस्तित्व कायम रहेको अभिलेखबाट देखिन्छ। == जनसाङ्ख्यिकी == {{Historical populations |title = |align = center |clear = |direction = |percentages = pagr |state = |type = |shading = off |width = |subbox = |pop_name = |year_name = जनगणना वर्ष (वि.सं) |percent_name = |footnote = |source = सिटी पपुलेसन<ref>{{cite web |title=NEPAL: Administrative Division |url=http://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |website=www.citypopulation.de |language=en}}</ref> |graph-pos = bottom |graph-width = |graph-height = |percol = |cols = |perrow = |rows = |२०३८|99,312 |२०४८|113,958 |२०५८|134,868 |२०६८|171,304 |२०७८|189,365 }} [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार, जाजरकोट जिल्लाको जनसङ्ख्या १,८९,३६० थियो। जनसङ्ख्याको ११.४१% ५ वर्ष मुनिका छन्। यहाँको [[साक्षरता दर]] ७५.५०% रहेको छ भने र लिङ्ग अनुपात प्रति १००० पुरुषमा १०१३ महिला छन्। नगरपालिकाहरूमा १०४,६९१ (५५.२९%) बसोबास गर्दछन्।<ref name="provincialreport">{{Cite web |title=Provincial/District/Local reports: Karnali Province |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/province/Karnali_Province_census_report.pdf |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]}}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption=जाजरकोट जिल्लाका जातजातिहरू (वि.सं २०७८)<ref name="caste"/> |label1 = [[क्षेत्री]] |value1 = 39.29 |color1 = red |label2 = [[कामी जाति|कामी]] |value2 = 22.62 |color2 = salmon |label3 = [[ठकुरी]] |value3 = 16.25 |color3 = crimson |label4 = [[मगर जाति|मगर]] |value4 = 8.94 |color4 = darkturquoise |label5 = [[बाहुन]] |value5 = 4.50 |color5 = orange |label6 = [[दमाई जाति|दमाई]] |value6 = 3.93 |color6 = darksalmon |label7 = [[सार्की जाति|सार्की]] |value7 = 2.07 |color7 = lightsalmon |label8 = दसनमी |value8 = 1.08 |color8 = darkorange |label9 = अन्य|value9 = 1.32 |color9 = grey }} खस जातिले जनसङ्ख्याको बहुमत ओगटेका छन्, जुन जनसङ्ख्याको ९०% हो। [[क्षेत्री]]हरूले जनसङ्ख्याको ३९% ओगटेका छन्, जबकि खस दलितहरूले जनसङ्ख्याको २९% ओगटेका छन्। मगरहरूले जनसङ्ख्याको ९% ओगटेका छन्।<ref name="caste">{{Cite web |title=Table 1: Caste/Ethnicity and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]}}</ref> [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार, ९८.३५% जनसङ्ख्याले नेपालीलाई आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्दछन्।<ref name="mothertongue">{{Cite web |title=Table 5: Mother tongue and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]}}</ref> {{bar box | title = जाजरकोट जिल्लाको धर्मगत तथ्याङ्क (वि.सं २०७८)<ref name="religion">{{Cite web |title=Table 5: Religion and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]}}</ref> | titlebar = #Fcd116 | left1 = धर्म | right1 = प्रतिशत | float = right | bars = {{bar percent|[[नेपालमा हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|darkorange|98.65}} {{bar percent|[[नेपालमा बुद्ध धर्म|बुद्ध]]|dodgerblue|0.93}} {{bar percent|अन्य वा उल्लेख नभएका|black|0.42}} }} {{clear}} == प्रशासनिक विभाजन == जाजरकोट जिल्लामा ७ स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये ३ नगरपालिका र ४ गाउँपालिका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२३ असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+जाजरकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तह !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग<br>किमी) !जनघनत्व (वर्ग<br>किमी) |- |१ |[[भेरी नगरपालिका]] |[[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]], [[पुन्मा]], [[जगतीपुर]] र [[भुर]] |१३ |[[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] |३७,८९२ |२१९.७७ |१७० |- |२ |[[छेडागाड नगरपालिका]] |[[साल्मा]], [[दसेरा]], [[सुवानाउली]], [[झाप्रा]], [[कार्कीगाउँ]] र [[पजारु]] (३-९) |१३ |[[कार्कीगाउँ]] |३७,८७७ |२८४.०२ |१३० |- |३ |[[नलगाड नगरपालिका]] |[[डाँडागाउँ, जाजरकोट|डाँडागाउँ]], [[लहँ]], [[खगेनकोट]], [[रग्दा]] र [[भगवती, जाजरकोट|भगवती टोल]] |१३ |[[खगेनकोट]] |२८,९२२ |३८७.४४ |७५ |- |४ |[[शिवालय गाउँपालिका]] |[[सिमा]], [[थालारैकर]] र [[जुँगाथापाचौर]] |९ |[[सिमा]] |१४,७७६ |१३४.२६ |११० |- |५ |[[बारेकोट गाउँपालिका]] |[[रामिडाँडा]], [[रोकायागाउँ]], [[नायकबाडा]] र [[सक्ला]] |९ |[[नायकबाडा]] |२२,००५ |५७७.०५ |३८ |- |६ |[[जुनीचाँदे गाउँपालिका]] |[[मजकोट]], [[गर्खाकोट]], [[दह, जाजरकोट|दह]] र [[कोर्ताङ]] |११ |[[मजकोट]] |२३,७७१ |२७३.९७ |८७ |- |७ |[[कुसे गाउँपालिका]] |[[टालेगाउँ]], [[अर्छानी]], [[ढिमे]], [[पैंक]] र [[पजारु]] (१,२) |९ |[[ढिमे]] |२३,०५८ |२७३.९७ |८४ |} [[Image:NepalJajarkotDistrictmap.png|thumb|right|300px|जाजरकोट जिल्लाका साविकका गाविसहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी|Jajarkot District|जाजरकोट जिल्ला}} * {{statoids|id=ynp|title=नेपालका जिल्लाहरू}} {{coord|28.7|N|82.2333|E|source:kolossus-ptwiki|display=title}} {{जाजरकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:जाजरकोट जिल्ला| ]] hhtg2ukr5j7x345lhmwz8ivf6cjdzzp 0 4521 1356054 1355192 2026-05-20T07:24:46Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जिल्ला विकास समिति (वि.सं २०४६–२०७२) */ 1356054 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = जिल्ला | alt_name = | alt_name1 = | alt_name2 = | alt_name3 = | alt_name4 = | map = | category = [[जिल्ला]] | territory = [[नेपाल]] | upper_unit = | start_date = वि.सं १८७२ अगाडी | start_date1 = | start_date2 = | start_date3 = | start_date4 = | legislation_begin = | legislation_begin1 = | legislation_begin2 = | legislation_begin3 = | legislation_begin4 = | legislation_end = | legislation_end1 = | legislation_end2 = | legislation_end3 = | legislation_end4 = | end_date = | end_date1 = | end_date2 = | end_date3 = | end_date4 = | current_number = ७७ | number_date = ३ असोज २०७२ | type = | type1 = | type2 = | type3 = | type4 = | status = | status1 = | status2 = | status3 = | status4 = | exofficio = | exofficio1 = | exofficio2 = | exofficio3 = | exofficio4 = | population_range = २०,४१,५८७ – ५,६५८ | area_range = {{convert|7889|km2|mi2}} - {{convert|119|km2}} | government = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] | government1 = | government2 = | government3 = | government4 = | subdivision = [[नेपालका सहरहरूको सूची|नगरपालिका]] | subdivision1 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरू|गाउँपालिकाहरू]] | subdivision2 = | subdivision3 = | subdivision4 = | image = Map of Nepal with Districts.svg }} {{Politics of Nepal}} {{Administrative divisions of Nepal}} '''नेपालका जिल्लाहरू''' [[प्रदेश]] पछिको दोस्रो तहको प्रशासनिक विभाजन हो। जिल्लाहरू [[नगरपालिका]] र [[गाउँपालिका]]मा विभाजित छन्। नेपालमा सात प्रदेश र ७७ जिल्ला छन्।<ref name="Dhankuta">{{cite web|url=http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/|title=संक्षिप्त परिचय|date=|website=ddcdhankuta.gov.np|publisher=नेपाल सरकार|language=नेपाली|quote=..."श्री ५ राजेन्द्रविक्रम शाह र प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाको शासनकालमा प्रशासनिक दृष्टिकोणले वि.सं.१८७३ साल पश्चात देश १० जिल्लामा विभाजन भयो।"|access-date=6 February 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303110725/http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ |date=3 March 2018 }}</ref> नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को २०७२ भदौ ५ गतेको बैठकले [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]] र [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]]लाई दुई/दुई जिल्ला बनाउने निर्णय गरेको थियो। सरकारको निर्णय अनुसार आयोगले [[गण्डकी प्रदेश]]मा पर्ने [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] र [[लुम्बिनी प्रदेश]]मा पर्ने [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]] गरी दुई तथा लुम्बिनी प्रदेशमा पर्ने [[पूर्वी रुकुम जिल्ला]] र [[कर्णाली प्रदेश]]मा रहने [[पश्चिम रुकुम जिल्ला]] गरी कायम भएका दुई जिल्लासहित चार जिल्लामा जिल्ला समन्वय समितिको निर्वाचन गराउने निर्णय गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.myrepublica.com/news/25145/|title=There will be 77 districts in the country: Minister Thapa|date=6 August 2017|publisher=myrepublica.com|access-date=13 September 2017}}</ref><ref>{{cite web|author=|title=जनसङ्ख्या|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population#population_size_and_distribution|website=नेपाल सरकार, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय|publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय|language=नेपाली|accessdate=१० पुस २०८१}}</ref> ==जिल्ला अधिकारीहरू== जिल्ला अधिकारीहरूमा निम्न समावेश छन्: [[प्रमुख जिल्ला अधिकारी]], [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]] अन्तर्गतका एक अधिकारीलाई सरकारले जिल्लाको सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकृतको रूपमा नियुक्त गर्दछ। स्वास्थ्य, शिक्षा, सुरक्षा र अन्य सबै सरकारी कार्यालयहरू जस्ता जिल्लाका सबै विभागहरूको उचित निरीक्षणको लागि प्रमुख जिल्ला अधिकारी जिम्मेवार रहन्छन्। [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]]ले जिल्ला सभाको कार्यकारीको रुपमा काम गर्दछ। जिल्ला समन्वय समितिले [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] र [[गाउँपालिका]] तथा [[नगरपालिका]]बीच समन्वय कायम गर्न र राजनीतिक प्रकृतिका कुनै विवाद भए समाधान गर्न प्रदेश सभासँग समन्वय गर्दछ। यसले प्रदेश र सङ्घीय सरकार तथा जिल्लाका [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]]बीच समन्वय पनि कायम गरेको हुन्छ। ==इतिहास== राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] र प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को पालामा नेपाललाई १० जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो।<ref name="Dhankuta"/> दुधकोशी नदीको पूर्वका सबै क्षेत्रहरू एउटै जिल्ला थिए, धनकुटा। ===राणा काल (वि.सं १९४१–२००७)=== तत्कालीन प्रधानमन्त्री वीरशम्शेर जङ्गबहादुर राणा (वि.सं १९४१–१९५५) को पालामा नेपाललाई ३२ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो भने डोटी, पाल्पा र धनकुटा गरी तीन गौँडा थिए। पहाडी क्षेत्रमा २० जिल्ला र तराईमा १२ जिल्ला थिए।<ref name="Dhankuta"/> वीरशम्शेर जङ्गबहादुर राणापछि २००७ मा नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]]को अन्त्य र वि.सं २०१८ मा नेपाल अधिराज्यको नयाँ संविधान जारी नहुञ्जेलसम्म नेपाल ३२ जिल्लामा विभाजित रह्यो। प्रत्येकको जिल्लाको सदरमुकाम थियो र यसको प्रमुख बडा हकीम (जिल्ला प्रशासक) थिए। २००७ देखि २०१८ सम्म धेरै ऐन र संविधानहरू पारित भए जसमा जिल्लाहरूको नाम निम्नानुसार देखाइएको छ:<ref>{{cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |title=Government of Nepal Act 1948 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240616050256/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |date=2024-06-16 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/प्रशासकीय%20पुनर्गठन%20समिति%20(बुच%20कमिशन)%20को%20प्रतिवेदन,%20२००९%20.pdf |title= प्रशासकीय पुनर्गठन समिति (बुच कमिशन) को प्रतिवेदन, २००९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240419231248/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20(%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8)%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |date=2024-04-19 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/नेपालको%20जिल्ला%20प्रशासन%20पुनर्गठनको%20रिपोर्ट,%20२०१३.pdf |title= नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३ |archive-url= https://web.archive.org/web/20220125202443/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/नेपालको%20जिल्ला%20प्रशासन%20पुनर्गठनको%20रिपोर्ट,%20२०१३.pdf |archive-date= 25 January 2022 |url-status= dead }}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===वि.सं २०१२ भन्दा अगाडीका जिल्लाहरू=== {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} {{ordered list|start=1 |पूर्व नं. १ |पूर्व नं. २ |पूर्व नं. ३ |पूर्व नं. ४ |धनकुटा |इलाम |बारा |महोत्तरी-सर्लाही}} {{col-break}} {{ordered list|start=9 |सप्तरी |विराटनगर |झापा |चिसापानीगढी |उदयपुर |पश्चिम नं. १ |पश्चिम नं. २ |पश्चिम नं. ३}} {{col-break}} {{ordered list|start=17 |पश्चिम नं. ४ |पाल्पा |प्युठान |सल्यान |जुम्ला |दैलेख |डोटी |बझाङ}} {{col-break}} {{ordered list|start=25 |बैतडी |डडेल्धुरा |पाल्ही-माझखण्ड |खजानी शिवराज |दाङ-देउखुरी |बाँके-बर्दिया |कैलाली-कञ्चनपुर |काठमाडौँ उपत्येका}} {{col-end}} === पञ्चायत काल (वि.सं २०१७–२०४६) === वि.सं २०१८ मा परम्परागत ३२ जिल्लालाई १४ अञ्चल र ७५ विकास जिल्लामा पुनर्संरचना गरिएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://reviewnepal.com/articles/memorial-step-of-king-mahendra-in-1st-poush-2017-bs.html | title = Memorial Step of King Mahendra in 1st Poush 2017 BS | date = 13 December 2017 | website = reviewnepal.com | publisher = | access-date= 6 February 2018 | trans-title = | language = | quote =..." " }}</ref> पञ्चायती व्यवस्था (वि.सं २०१७–२०४६) को समयमा जिल्ला पञ्चायत नेपालको चार प्रशासनिक विभागहरू मध्ये एक थियो। पञ्चायतकालमा देशलाई ७५ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो र अहिले नवलपरासी र रुकुमलाई २ जिल्लामा विभाजन गरी २ जिल्ला थपिएको छ। अहिले जिल्लाको सङ्ख्या ७७ पुगेको छ। === २०१३ देखि २०१७ सम्मका जिल्लाहरू === {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} {{ordered list|start=1 |मेची |विराटनगर |ताप्लेजुङ |धनकुटा |भोजपुर |हनुमाननगर |सगरमाथा |जनकपुर}} {{col-break}} {{ordered list|start=9 |दोलखा |चौतारा |काठमाडौँ |बारा |त्रिशूली |राप्ती |गोरखा |पोखरा}} {{col-break}} {{ordered list|start=17 |स्याङ्जा |लुम्बिनी |बागलुङ |गुल्मी |कपिलवस्तु |प्युठान |हुम्ला |कर्णाली}} {{col-break}} {{ordered list|start=25 |जाजरकोट |सल्यान |दैलेख |नेपालगन्ज |बझाङ |डोटी |धनगढी |महाकाली}} {{col-end}} === जिल्ला विकास समिति (वि.सं २०४६–२०७२) === जिल्ला विकास समिति जिल्ला स्तरमा निर्वाचित सदस्यहरू मिलेर बनेको थियो। यसले जिल्लास्तरीय विकास नीति निर्माण गर्ने जिम्मेवारी पाएको थियो। पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्यपछि वि.सं २०४७ मा यसको स्थापना भएको थियो। {{Gallery|width=170|height=190 |title=नेपालका ऐतिहासिक जिल्लाहरूको नक्सा |1942 Geographical Map Nepal by Ganesh Bahadur KC.jpg|नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं १९९८) |नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं २००८).png|नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं २००७) |Districts of Nepal 2015.svg|नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं २०७२) |Districts of Nepal 2020 (blank).png|नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं २०७७) }} == नयाँ प्रशासन अन्तर्गतका जिल्लाहरू == २०७२ असोज ३ गते देखि नेपाल [[नेपालका प्रदेशहरू|७ वटा प्रदेश]]मा विभाजित छ। नयाँ संविधानको अनुसूची ४ ले विद्यमान जिल्लाहरूलाई एकसाथ मिलाएर तिनीहरूलाई परिभाषित गरेको छ। दुई जिल्ला [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] र [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]]लाई दुई भागमा विभाजन गरी दुई फरक प्रदेशमा विभाजन गरिएको छ। <ref>{{Cite web |url=http://www.myrepublica.com/news/25145/|title= There will be 77 districts in the country: Minister Thapa |date=६ August २०१७|publisher=myrepublica.com |access-date=१३ सेम्टेम्बर २०१७}}</ref> पुरानो जिल्ला विकास समितिलाई [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]]मा बदलिएको छ। {| class="wikitable sortable |+ |- style="background:#98fb98;" !क्रम ! प्रदेशहरू ! राजधानी ! जिल्लाहरू ! क्षेत्रफल<br />(किमी^२) ! जनसङ्ख्या<br />([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) [https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग] ! जनघनत्व<br />(मानिस/किमी^२) ! मुख्य भाषाहरू |- ! ! [[नेपाल]] ! [[काठमाडौँ]] ! ७७ ! १४७,१८१&nbsp;किमी^२ ! २९,१६४,५७८ ! १९८.१५ ! [[नेपाली भाषा|नेपाली]] |- |१ | |[[कोशी प्रदेश]] ||[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] || १४ || २५,९०५&nbsp;किमी^२ || ४,९६१,४१२ ||१९१.५२ | [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[राई भाषा|राई]]/[[मैथिली भाषा|मैथिली]]/[[लिम्बू भाषा|लिम्बू]] |- |२ | |[[मधेश प्रदेश]] || [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] || ८ || ९,६६१&nbsp;किमी^२ || ६,११४,६०० || ६३२.९२ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[मैथिली भाषा|मैथिली]]/[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] |- |३ | |[[बागमती प्रदेश]]|| [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] || १३ || २०,३००&nbsp;किमी^२ || ६,११६,८६६ || ३०१.३२ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[तामाङ भाषा|तामाङ]]/[[नेवारी भाषा]] |- |४ | |[[गण्डकी प्रदेश]]|| [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] || ११ || २१,७९३&nbsp;किमी^२ || २,४६६,४२७ || ११३.१८ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[गुरुङ भाषा|गुरुङ]]/[[मगर भाषा|मगर]] |- |५ | |[[लुम्बिनी प्रदेश]]|| [[देउखुरी]] || १२ || १९,२७१&nbsp;किमी^२ || ५,१२२,०७८ || २६५.७९ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[थारू भाषा|थारू]]/[[अवधी भाषा|अवधि]] |- |६ | |[[कर्णाली प्रदेश]]|| [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] || १० ||३०,७१२&nbsp;किमी^२ || १,६८८,४१२ || ५४.९७ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[मगर भाषा|मगर]]/[[तामाङ भाषा|तामाङ]] |- |७ | |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]|| [[गोदावरी नगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]|| ९ || १९,५३९&nbsp;किमी^२ || २,६९४,७८३ || १३७.९२ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[डोटेली भाषा|डोटेली]]/[[थारू भाषा|थारू]] |} == प्रदेश अनुसार जिल्लाहरूको सूची == === कोशी प्रदेश=== {{Koshi Pradesh districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+ कोशी प्रदेशका जिल्लाहरू !क्रम ! नाम ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs">{{Cite web |title=Population of Each Districts in Nepal |date=९ अगस्ट २०२३ |url=https://topnepali.com/population-of-nepal-district-and-province }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031060912/https://topnepali.com/population-of-nepal-district-and-province |date=2023-10-31 }}</ref> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[भोजपुर जिल्ला (नेपाल)|भोजपुर जिल्ला]] | [[भोजपुर नगरपालिका|भोजपुर]] | १,५०७ | १५७,९२३ | [http://www.ddcbhojpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918094712/http://ddcbhojpur.gov.np/ |date=2019-09-18 }} |- |२ |[[धनकुटा जिल्ला]] || [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] || ८९१|| १५०,५९९ | [http://www.ddcdhankuta.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925162853/http://ddcdhankuta.gov.np/ |date=2020-09-25 }} |- |३ |[[इलाम जिल्ला]] || [[इलाम नगरपालिका|इलाम]] || १,७०३ || २७९,५३४ ||[http://www.ddcilam.gov.np]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |४ |[[झापा जिल्ला]] || [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] || १,६०६ || ९९८,०५४ ||[http://www.ddcjhapa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130110423/http://ddcjhapa.gov.np/ |date=2018-01-30 }} |- |५ |[[खोटाङ जिल्ला]] || [[दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका|दिक्तेल]] || १,५९१ || १७५,२९८ ||[http://www.ddckhotang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190922212136/http://ddckhotang.gov.np/ |date=2019-09-22 }} |- |६ |[[मोरङ जिल्ला]] || [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] || १,८५५ || '''१,१४८,१५६'''||[http://www.ddcmorang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918064452/http://ddcmorang.gov.np/ |date=2020-09-18 }} |- |७ |[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] || [[सिद्धिचरण नगरपालिका|सिद्धिचरण]] || १,०७४ || १३९,५५२ ||[http://www.ddcokhaldhunga.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181018152559/http://www.ddcokhaldhunga.gov.np/ |date=2018-10-18 }} |- |८ |[[पाँचथर जिल्ला]] || [[फिदिम नगरपालिका|फिदिम]] || १,२४१ || १७२,४०० ||[http://www.ddcpanchthar.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131165127/http://www.ddcpanchthar.gov.np/ |date=2018-01-31 }} |- |९ |[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] || [[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदबारी]] || ३,४८० || १५८,०४१ ||[http://www.ddcsankhuwasabha.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150530025844/http://ddcsankhuwasabha.gov.np/ |date=2015-05-30 }} |- |१० |[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] || [[सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका|सोलुदुधकुण्ड]] || ३,३१२ || १०४,८५१ ||[http://www.ddcsolukhumbu.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190909174505/http://ddcsolukhumbu.gov.np/ |date=2019-09-09 }} |- |११ |[[सुनसरी जिल्ला]] || [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]] || १,२५७ || ९२६,९६२ ||[http://www.ddcsunsari.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921085231/http://ddcsunsari.gov.np/ |date=2019-09-21 }} |- |१२ |[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] || [[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]] || ३,६४६ || १२०,५९० ||[http://www.ddctaplejung.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918065504/http://ddctaplejung.gov.np/ |date=2019-09-18 }} |- |१३ |[[तेह्रथुम जिल्ला]] || [[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङलुङ]] || ६७९ || '''८८,७३१'''||[http://www.ddctehrathum.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130095926/http://ddctehrathum.gov.np/ |date=2018-01-30 }} |- |१४ |[[उदयपुर जिल्ला]] || [[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा]] || २,०६३ || ३४०,७२१ ||[http://www.ddcudayapur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130074236/http://www.ddcudayapur.gov.np/ |date=2018-01-30 }} |- ! ![[कोशी प्रदेश]] ![[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] !२५,९०५&nbsp;किमी^२ !४,९६१,४१२ ![http://p1.gov.np] |} === मधेश प्रदेश === {{Madhesh Province districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+ मधेश प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्लाहरू ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[पर्सा जिल्ला]] | [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]] | align=right | १,३५३ | align=right | ६५४,४७१ | [http://www.ddcparsa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208211700/http://www.ddcparsa.gov.np/ |date=2018-02-08 }} |- |२ | [[बारा जिल्ला]] | [[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] | align=right | १,१९० | align=right | ७६३,१३७ | [http://www.ddcbara.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922014615/http://ddcbara.gov.np/ |date=2020-09-22 }} |- |३ | [[रौतहट जिल्ला]] | [[गौर नगरपालिका|गौर]] | align=right | १,१२६ | align=right | ८१३,५७३ | [http://www.ddcrautahat.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921180014/http://ddcrautahat.gov.np/ |date=2020-09-21 }} |- |४ | [[सर्लाही जिल्ला]] | [[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]] | align=right | १,२५९ | align=right | ८६२,४७० | [http://www.ddcsarlahi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180607113914/http://www.ddcsarlahi.gov.np/ |date=2018-06-07 }} |- |५ | [[धनुषा जिल्ला]] | [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] | align=right | १,१८० | align=right | ८६७,७४७ | [http://www.ddcdhanusha.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |६ | [[सिराहा जिल्ला]] | [[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]] | align=right | १,१८८ | align=right | ७३९,९५३ | [http://www.ddcsiraha.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} |- |७ | [[महोत्तरी जिल्ला]] | [[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] | align=right | १,००२ | align=right | ७०६,९९४ | [http://www.ddcmahottari.gov.np]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |८ | [[सप्तरी जिल्ला]] | [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] | align=right | १,३६३ | align=right | ७०६,२५५ | [http://www.ddcsaptari.gov.np] |- ! ![[मधेश प्रदेश]] !'''[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]''' !'''९,६६१&nbsp;किमी^२''' !'''६,११४,६००''' ![http://p2.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180428081745/http://p2.gov.np/ |date=2018-04-28 }} |} === बागमती प्रदेश === {{Bagmati Pradesh districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्लाहरू ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[सिन्धुली जिल्ला]] | [[सिन्धुलीमाढी]] | align=right | २,४९१ | align=right | ३००,०२६ | [http://www.ddcsindhuli.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |२ | [[रामेछाप जिल्ला]] | [[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] | align=right | १,५४६ | align=right | १७०,३०२ | [http://www.ddcramechhap.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918201811/http://ddcramechhap.gov.np/ |date=2020-09-18 }} |- |३ | [[दोलखा जिल्ला]] | [[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] | align=right | २,१९१ | align=right | १७२,७६७ | [http://www.ddcdolakha.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |४ | [[भक्तपुर जिल्ला]] | [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] | align=right | ११९ | align=right | ४३२,१३२ | [http://www.ddcbhaktapur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416102720/http://ddcbhaktapur.gov.np/ |date=2016-04-16 }} |- |५ | [[धादिङ जिल्ला]] | [[धादिङवेशी]] | align=right | १,९२६ | align=right | ३२५,७१० | [http://www.ddcdhading.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804195727/http://ddcdhading.gov.np/ |date=2020-08-04 }} |- |६ | [[काठमाडौँ जिल्ला]] | [[काठमाडौँ]] | align=right | ३९५ | align=right | २,०४१,५८७ | [http://www.ddcktm.gov.np] |- |७ | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] | [[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] | align=right | १,३९६ | align=right | ३६४,०३९ | [http://www.ddckavre.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810221028/http://ddckavre.gov.np/ |date=2020-08-10 }} |- |८ | [[ललितपुर जिल्ला]] | [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] | align=right | ३८५ | align=right | ५५१,६६७ | [http://www.ddclalitpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804061758/http://ddclalitpur.gov.np/ |date=2020-08-04 }} |- |९ | [[नुवाकोट जिल्ला]] | [[विदुर नगरपालिका|विदुर]] | align=right | १,१२१ | align=right | २६३,३९१ | [http://www.ddcnuwakot.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} |- |१० | [[रसुवा जिल्ला]] | [[धुन्चे]] | align=right | १,५४४ | align=right | ४६,६८९ | [http://www.ddcrasuwa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922194956/http://ddcrasuwa.gov.np/ |date=2020-09-22 }} |- |११ | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] | [[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] | align=right | २,५४२ | align=right | २६२,६२४ | [http://www.ddcsindhupalchowk.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919034752/http://ddcsindhupalchowk.gov.np/ |date=2020-09-19 }} |- |१२ | [[चितवन जिल्ला]] | [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] | align=right | २,२१८ | align=right | ७१९,८५९ | [http://www.ddcchitwan.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404025227/http://www.ddcchitwan.gov.np/ |date=2015-04-04 }} |- |१३ | [[मकवानपुर जिल्ला]] | [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] | align=right | २,४२६ | align=right | ४६६,०७३ | [http://www.ddcmakwanpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814204352/http://ddcmakwanpur.gov.np/ |date=2020-08-14 }} |- ! ![[बागमती प्रदेश]] !'''[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]''' !'''२०,३००&nbsp;किमी^२''' !'''६,११६,८६६''' ! [http://p3.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241105052423/http://p3.gov.np/ |date=2024-11-05 }} |} === गण्डकी प्रदेश=== {{Gandaki Pradesh districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+गण्डकी प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्लाहरू ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[बागलुङ जिल्ला]] | [[बागलुङ नगरपालिका|बागलुङ]] | align=right | १,७८४ | align=right | २४९,२११ | [http://www.ddcbaglung.gov.np] |- |२ | [[गोरखा जिल्ला]] | [[गोरखा नगरपालिका|गोरखा]] | align=right | ३,६११ | align=right | २५१,१२७ | [http://www.ddcgorkha.gov.np]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |३ | [[कास्की जिल्ला]] | [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] | align=right | २,११७ | align=right | ६११,१५१ | [http://www.ddckaski.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |४ | [[लमजुङ जिल्ला]] | [[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीसहर]] | align=right | १,६९२ | align=right | १५५,८५२ | [http://www.ddclamjung.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811082802/http://ddclamjung.gov.np/ |date=2020-08-11 }} |- |५ | [[मनाङ जिल्ला]] | [[चामे]] | align=right | २,२४६ | align=right | ५,६५८ | [http://www.ddcmanang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814220710/http://ddcmanang.gov.np/ |date=2020-08-14 }} |- |६ | [[मुस्ताङ जिल्ला]] | [[जोमसोम]] | align=right | ३,५७३ | align=right | १४,४५२ | [http://www.ddcmustang.gov.np] |- |७ | [[म्याग्दी जिल्ला]] | [[बेनी नगरपालिका|बेनी]] | align=right | २,२९७ | align=right | ११७,१३३ | [http://www.ddcmyagdi.gov.np]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |८ | [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला]] | [[कावासोती नगरपालिका|कावासोती]] | align=right | १,३७१ | align=right | ३७८,१७९ | [https://dccnawalparasieast.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241101215359/https://dccnawalparasieast.gov.np/ |date=2024-11-01 }} |- |९ | [[पर्वत जिल्ला]] | [[कुश्मा नगरपालिका|कुश्मा]] | align=right | ४९४ | align=right | १३१,८८७ | [http://www.ddcparbat.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920103115/http://ddcparbat.gov.np/ |date=2020-09-20 }} |- |१० | [[स्याङ्जा जिल्ला]] | [[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]] | align=right | १,१६४ | align=right | २५३,१२४ | [http://www.ddcsyangja.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404074107/http://ddcsyangja.gov.np/ |date=2019-04-04 }} |- |११ | [[तनहुँ जिल्ला]] | [[दमौली]] | align=right | १,५४६ | align=right | ३२१,१५३ | [http://www.ddctanahun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161126024652/http://ddctanahun.gov.np/ |date=2016-11-26 }} |- ! ! '''[[गण्डकी प्रदेश]]''' !'''[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]''' !'''''२१,७९३'''&nbsp;किमी^२'' !'''२,४६६,४२७''' ! [http://gandaki.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241104171939/https://gandaki.gov.np/ |date=2024-11-04 }} |} === लुम्बिनी प्रदेश === {{Lumbini Province districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+लुम्बिनी प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्ला ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२।) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[कपिलवस्तु जिल्ला]] | [[कपिलवस्तु नगरपालिका|तौलिहवा]] | align=right | १,७३८ | align=right | ६,८२,९६१ | [http://www.ddckapilvastu.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921151728/http://ddckapilvastu.gov.np/ |date=2020-09-21 }} |- |२ | [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला]] | [[रामग्राम नगरपालिका|रामग्राम]] | align=right | ''७९२'' | align=right | ३,८६,८६८ | [http://www.dccnawalparasiwest.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241106163850/https://dccnawalparasiwest.gov.np/ |date=2024-11-06 }} |- |३ | [[रुपन्देही जिल्ला]] | [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] | align=right | १,३६० | align=right | ११,२१,९५७ | [http://www.ddcrupandehi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810060843/http://ddcrupandehi.gov.np/ |date=2020-08-10 }} |- |४ | [[अर्घाखाँची जिल्ला]] | [[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]] | align=right | १,१९३ | align=right | १,७७,०८६ | [http://www.ddcarghakhanchi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170803031519/http://ddcarghakhanchi.gov.np/ |date=2017-08-03 }} |- |५ | [[गुल्मी जिल्ला]] | [[तम्घास]] | align=right | १,१४९ | align=right | २,४६,४९४ | [http://www.ddcgulmi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811013239/http://ddcgulmi.gov.np/ |date=2020-08-11 }} |- |६ | [[पाल्पा जिल्ला]] | [[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] | align=right | १,३७३ | align=right | २,४५,०२७ | [http://www.ddcpalpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200815045750/http://ddcpalpa.gov.np/ |date=2020-08-15 }} |- |७ | [[दाङ जिल्ला]] | [[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]] | align=right | २,९५५ | align=right | ६,७४,९९३ | [http://www.ddcdang.gov.np]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |८ | [[प्युठान जिल्ला]] | [[प्युठान नगरपालिका|प्युठान]] | align=right | १,३०९ | align=right | २,३२,०१९ | [http://www.ddcpyuthan.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919045851/http://ddcpyuthan.gov.np/ |date=2020-09-19 }} |- |९ | [[रोल्पा जिल्ला]] | [[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]] | align=right | १,८७९ | align=right | २,२४,५०६ | [http://www.ddcrolpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920230302/http://ddcrolpa.gov.np/ |date=2020-09-20 }} |- |१० | [[पूर्वी रुकुम जिल्ला]] | [[रुकुमकोट]] | align=right | १,१६१ | align=right | ५६,७८६ | [http://www.ddcrukum.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012142418/http://ddcrukum.gov.np/ |date=2020-10-12 }} |- |११ | [[बाँके जिल्ला]] | [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] | align=right | २,३३७ | align=right | ६,०३,१९४ | [http://www.ddcbanke.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921022245/http://ddcbanke.gov.np/ |date=2020-09-21 }} |- |१२ | [[बर्दिया जिल्ला]] | [[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]] | align=right | २,०२५ | align=right | ४,५९,९०० | [http://www.ddcbardiya.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022113101/http://ddcbardiya.gov.np/ |date=2016-10-22 }} |- ! ! '''[[लुम्बिनी प्रदेश]]''' !'''[[देउखुरी]]''' !'''१९,२७१&nbsp;किमी^२''' !'''५,१२२,०७८''' ! [https://dccdang.gov.np/]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |} === कर्णाली प्रदेश === {{Karnali Pradesh districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+कर्णाली प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्लाहरू ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[पश्चिम रुकुम जिल्ला]] | [[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]] | align=right | १,७१६ | align=right | १६६,७४० | [http://www.ddcrukum.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012142418/http://ddcrukum.gov.np/ |date=2020-10-12 }} |- |२ | [[सल्यान जिल्ला]] | [[शारदा नगरपालिका|शारदा]] | align=right | १,४६२ | align=right | २३८,५१५ | [http://www.ddcsalyan.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824074346/http://www.ddcsalyan.gov.np/ |date=2017-08-24 }} |- |३ | [[डोल्पा जिल्ला]] | [[दुनै]] | align=right | ७,८८९ | align=right | ४२,७७४ | [http://www.ddcdolpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810101025/http://ddcdolpa.gov.np/ |date=2020-08-10 }} |- |४ | [[हुम्ला जिल्ला]] | [[सिमीकोट|सिमिकोट]] | align=right | ५,६५५ | align=right | ५५,३९४ | [http://www.ddchumla.gov.np] |- |५ | [[जुम्ला जिल्ला]] | [[खलङ्गा, जुम्ला|खलङ्गा]] | align=right | २,५३१ | align=right | ११८,३४९ | [http://www.ddcjumla.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920000938/http://ddcjumla.gov.np/ |date=2020-09-20 }} |- |६ | [[कालिकोट जिल्ला]] | [[मान्म]] | align=right | १,७४१ | align=right | १४५,२९२ | [http://www.ddckalikot.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811074729/http://ddckalikot.gov.np/ |date=2020-08-11 }} |- |७ | [[मुगु जिल्ला]] | [[गमगढी]] | align=right | ३,५३५ | align=right | ६४,५४९ | [http://www.ddcmugu.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923113358/http://ddcmugu.gov.np/ |date=2020-09-23 }} |- |८ | [[सुर्खेत जिल्ला]] | [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] | align=right | २,४५१ | align=right | ४१५,१२६ | [http://www.ddcsurkhet.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924143807/http://ddcsurkhet.gov.np/ |date=2020-09-24 }} |- |९ | [[दैलेख जिल्ला]] | [[नारायण नगरपालिका|नारायण]] | align=right | १,५०२ | align=right | २५२,३१३ | [http://www.ddcdailekh.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |१० | [[जाजरकोट जिल्ला]] | [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] | align=right | २,२३० | align=right | १८९,३६० | [http://www.ddcjajarkot.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922141119/http://ddcjajarkot.gov.np/ |date=2020-09-22 }} |- ! ! '''[[कर्णाली प्रदेश]]''' !'''[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]''' !'''३०,७१२&nbsp;किमी^२''' !'''१,६८८,४१२''' ! [http://karnali.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007110151/http://www.karnali.gov.np/ |date=2024-10-07 }} |} === सुदूरपश्चिम प्रदेश === {{Sudurpashchim Province districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+सुदूरपश्चिम प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्ला ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[कैलाली जिल्ला]] | [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] | align=right | ३,२३५ | align=right | ९०४,६६६ | [http://www.ddckailali.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200305144742/http://ddckailali.gov.np/ |date=2020-03-05 }} |- |२ | [[अछाम जिल्ला]] | [[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]] | align=right | १,६८० | align=right | २२८,८५२ | [http://www.ddcachham.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516192014/http://ddcachham.gov.np/ |date=2014-05-16 }} |- |३ | [[डोटी जिल्ला]] | [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल सिलगढी]] | align=right | २,०२५ | align=right | २०४,८३१ | [http://www.ddcdoti.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |४ | [[बझाङ जिल्ला]] | [[जयपृथ्वी नगरपालिका|जयपृथ्वी]] | align=right | ३,४२२ | align=right | १८९,०८५ | [http://www.ddcbajhang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811022444/http://ddcbajhang.gov.np/ |date=2020-08-11 }} |- |५ | [[बाजुरा जिल्ला]] | [[मार्तडी]] | align=right | २,१८८ | align=right | १३८,५२३ | [http://www.ddcbajura.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918110538/http://ddcbajura.gov.np/ |date=2020-09-18 }} |- |६ | [[कञ्चनपुर जिल्ला]] | [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] | align=right | १,६१० | align=right | ५१३,७५७ | [http://www.ddckanchanpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925012630/http://ddckanchanpur.gov.np/ |date=2020-09-25 }} |- |७ | [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा जिल्ला]] | [[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]] | align=right | १,५३८ | align=right | १३९,६०२ | [http://www.ddcdadeldhura.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |८ | [[बैतडी जिल्ला]] | [[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]] | align=right | १,५१९ | align=right | २४२,१५७ |[http://ddcbaitadi.gov.np/en] |- |९ |[[दार्चुला जिल्ला]] |[[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]] | align=right | २,३२२ | align=right | १३३,३१० |[http://www.ddcdarchula.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921133719/http://ddcdarchula.gov.np/ |date=2020-09-21 }} |- ! !'''[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]''' !'''[[गोदावरी नगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]''' !'''१९,५३९&nbsp;किमी^२''' !'''५१५,०६९''' ![http://p7.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240723060141/https://p7.gov.np/ |date=2024-07-23 }} |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालका प्रदेशहरू]] * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका गाउँ विकास समितिहरूको सूची]] (साविकको) * [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] * [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} * [https://www.nelomasi.com.np/2021/06/list-of-provinces-and-districts-in-nepal.html नेपालका प्रदेश तथा जिल्लाहरूको सूची] {{नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू| ]] ks8j8dl422p6rdvqj88qdpqcwrpf49q 1356071 1356054 2026-05-20T10:18:52Z पर्वत सुवेदी 31224 1356071 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = जिल्ला | alt_name = | alt_name1 = | alt_name2 = | alt_name3 = | alt_name4 = | map = | category = [[जिल्ला]] | territory = [[नेपाल]] | upper_unit = | start_date = वि.सं १८७२ अगाडी | start_date1 = | start_date2 = | start_date3 = | start_date4 = | legislation_begin = | legislation_begin1 = | legislation_begin2 = | legislation_begin3 = | legislation_begin4 = | legislation_end = | legislation_end1 = | legislation_end2 = | legislation_end3 = | legislation_end4 = | end_date = | end_date1 = | end_date2 = | end_date3 = | end_date4 = | current_number = ७७ | number_date = ३ असोज २०७२ | type = | type1 = | type2 = | type3 = | type4 = | status = | status1 = | status2 = | status3 = | status4 = | exofficio = | exofficio1 = | exofficio2 = | exofficio3 = | exofficio4 = | population_range = २०,४१,५८७ – ५,६५८ | area_range = {{convert|7889|km2|mi2}} - {{convert|119|km2}} | government = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] | government1 = | government2 = | government3 = | government4 = | subdivision = [[नेपालका सहरहरूको सूची|नगरपालिका]] | subdivision1 = [[नेपालका गाउँपालिकाहरू|गाउँपालिकाहरू]] | subdivision2 = | subdivision3 = | subdivision4 = | image = Map of Nepal with Districts.svg }} {{Politics of Nepal}} {{Administrative divisions of Nepal}} '''नेपालका जिल्लाहरू''' [[प्रदेश]] पछिको दोस्रो तहको प्रशासनिक विभाजन हो। जिल्लाहरू [[नगरपालिका]] र [[गाउँपालिका]]मा विभाजित छन्। नेपालमा सात प्रदेश र ७७ जिल्ला छन्।<ref name="Dhankuta">{{cite web|url=http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/|title=संक्षिप्त परिचय|date=|website=ddcdhankuta.gov.np|publisher=नेपाल सरकार|language=नेपाली|quote=..."श्री ५ राजेन्द्रविक्रम शाह र प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाको शासनकालमा प्रशासनिक दृष्टिकोणले वि.सं.१८७३ साल पश्चात देश १० जिल्लामा विभाजन भयो।"|access-date=6 February 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303110725/http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/ |date=3 March 2018 }}</ref> नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को २०७२ भदौ ५ गतेको बैठकले [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]] र [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]]लाई दुई/दुई जिल्ला बनाउने निर्णय गरेको थियो। सरकारको निर्णय अनुसार आयोगले [[गण्डकी प्रदेश]]मा पर्ने [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] र [[लुम्बिनी प्रदेश]]मा पर्ने [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]] गरी दुई तथा लुम्बिनी प्रदेशमा पर्ने [[पूर्वी रुकुम जिल्ला]] र [[कर्णाली प्रदेश]]मा रहने [[पश्चिम रुकुम जिल्ला]] गरी कायम भएका दुई जिल्लासहित चार जिल्लामा जिल्ला समन्वय समितिको निर्वाचन गराउने निर्णय गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=http://www.myrepublica.com/news/25145/|title=There will be 77 districts in the country: Minister Thapa|date=6 August 2017|publisher=myrepublica.com|access-date=13 September 2017}}</ref><ref>{{cite web|author=|title=जनसङ्ख्या|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population#population_size_and_distribution|website=नेपाल सरकार, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय|publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय|language=नेपाली|accessdate=१० पुस २०८१}}</ref> ==जिल्ला अधिकारीहरू== जिल्ला अधिकारीहरूमा निम्न समावेश छन्: [[प्रमुख जिल्ला अधिकारी]], [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]] अन्तर्गतका एक अधिकारीलाई सरकारले जिल्लाको सर्वोच्च प्रशासकीय अधिकृतको रूपमा नियुक्त गर्दछ। स्वास्थ्य, शिक्षा, सुरक्षा र अन्य सबै सरकारी कार्यालयहरू जस्ता जिल्लाका सबै विभागहरूको उचित निरीक्षणको लागि प्रमुख जिल्ला अधिकारी जिम्मेवार रहन्छन्। [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]]ले जिल्ला सभाको कार्यकारीको रुपमा काम गर्दछ। जिल्ला समन्वय समितिले [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] र [[गाउँपालिका]] तथा [[नगरपालिका]]बीच समन्वय कायम गर्न र राजनीतिक प्रकृतिका कुनै विवाद भए समाधान गर्न प्रदेश सभासँग समन्वय गर्दछ। यसले प्रदेश र सङ्घीय सरकार तथा जिल्लाका [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]]बीच समन्वय पनि कायम गरेको हुन्छ। ==इतिहास== राजा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] र प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]को पालामा नेपाललाई १० जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो।<ref name="Dhankuta"/> दुधकोशी नदीको पूर्वका सबै क्षेत्रहरू एउटै जिल्ला थिए, धनकुटा। ===राणा काल (वि.सं १९४१–२००७)=== तत्कालीन प्रधानमन्त्री वीरशम्शेर जङ्गबहादुर राणा (वि.सं १९४१–१९५५) को पालामा नेपाललाई ३२ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो भने डोटी, पाल्पा र धनकुटा गरी तीन गौँडा थिए। पहाडी क्षेत्रमा २० जिल्ला र तराईमा १२ जिल्ला थिए।<ref name="Dhankuta"/> वीरशम्शेर जङ्गबहादुर राणापछि २००७ मा नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]]को अन्त्य र वि.सं २०१८ मा नेपाल अधिराज्यको नयाँ संविधान जारी नहुञ्जेलसम्म नेपाल ३२ जिल्लामा विभाजित रह्यो। प्रत्येकको जिल्लाको सदरमुकाम थियो र यसको प्रमुख बडा हकीम (जिल्ला प्रशासक) थिए। २००७ देखि २०१८ सम्म धेरै ऐन र संविधानहरू पारित भए जसमा जिल्लाहरूको नाम निम्नानुसार देखाइएको छ:<ref>{{cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |title=Government of Nepal Act 1948 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240616050256/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |date=2024-06-16 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/प्रशासकीय%20पुनर्गठन%20समिति%20(बुच%20कमिशन)%20को%20प्रतिवेदन,%20२००९%20.pdf |title= प्रशासकीय पुनर्गठन समिति (बुच कमिशन) को प्रतिवेदन, २००९ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240419231248/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20(%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8)%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |date=2024-04-19 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/नेपालको%20जिल्ला%20प्रशासन%20पुनर्गठनको%20रिपोर्ट,%20२०१३.pdf |title= नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३ |archive-url= https://web.archive.org/web/20220125202443/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/नेपालको%20जिल्ला%20प्रशासन%20पुनर्गठनको%20रिपोर्ट,%20२०१३.pdf |archive-date= 25 January 2022 |url-status= dead }}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===वि.सं २०१२ भन्दा अगाडीका जिल्लाहरू=== {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} {{ordered list|start=1 |पूर्व नं. १ |पूर्व नं. २ |पूर्व नं. ३ |पूर्व नं. ४ |धनकुटा |इलाम |बारा |महोत्तरी-सर्लाही}} {{col-break}} {{ordered list|start=9 |सप्तरी |विराटनगर |झापा |चिसापानीगढी |उदयपुर |पश्चिम नं. १ |पश्चिम नं. २ |पश्चिम नं. ३}} {{col-break}} {{ordered list|start=17 |पश्चिम नं. ४ |पाल्पा |प्युठान |सल्यान |जुम्ला |दैलेख |डोटी |बझाङ}} {{col-break}} {{ordered list|start=25 |बैतडी |डडेल्धुरा |पाल्ही-माझखण्ड |खजानी शिवराज |दाङ-देउखुरी |बाँके-बर्दिया |कैलाली-कञ्चनपुर |काठमाडौँ उपत्येका}} {{col-end}} === पञ्चायत काल (वि.सं २०१७–२०४६) === वि.सं २०१८ मा परम्परागत ३२ जिल्लालाई १४ अञ्चल र ७५ विकास जिल्लामा पुनर्संरचना गरिएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://reviewnepal.com/articles/memorial-step-of-king-mahendra-in-1st-poush-2017-bs.html | title = Memorial Step of King Mahendra in 1st Poush 2017 BS | date = 13 December 2017 | website = reviewnepal.com | publisher = | access-date= 6 February 2018 | trans-title = | language = | quote =..." " }}</ref> पञ्चायती व्यवस्था (वि.सं २०१७–२०४६) को समयमा जिल्ला पञ्चायत नेपालको चार प्रशासनिक विभागहरू मध्ये एक थियो। पञ्चायतकालमा देशलाई ७५ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो र अहिले नवलपरासी र रुकुमलाई २ जिल्लामा विभाजन गरी २ जिल्ला थपिएको छ। अहिले जिल्लाको सङ्ख्या ७७ पुगेको छ। === २०१३ देखि २०१७ सम्मका जिल्लाहरू === {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} {{ordered list|start=1 |मेची |विराटनगर |ताप्लेजुङ |धनकुटा |भोजपुर |हनुमाननगर |सगरमाथा |जनकपुर}} {{col-break}} {{ordered list|start=9 |दोलखा |चौतारा |काठमाडौँ |बारा |त्रिशूली |राप्ती |गोरखा |पोखरा}} {{col-break}} {{ordered list|start=17 |स्याङ्जा |लुम्बिनी |बागलुङ |गुल्मी |कपिलवस्तु |प्युठान |हुम्ला |कर्णाली}} {{col-break}} {{ordered list|start=25 |जाजरकोट |सल्यान |दैलेख |नेपालगन्ज |बझाङ |डोटी |धनगढी |महाकाली}} {{col-end}} === जिल्ला विकास समिति (वि.सं २०४६–२०७२) === जिल्ला विकास समिति जिल्ला स्तरमा निर्वाचित सदस्यहरू मिलेर बनेको थियो। यसले जिल्लास्तरीय विकास नीति निर्माण गर्ने जिम्मेवारी पाएको थियो। पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्यपछि वि.सं २०४७ मा यसको स्थापना भएको थियो। {{Gallery|width=170|height=190 |title=नेपालका ऐतिहासिक जिल्लाहरूको नक्सा |1942 Geographical Map Nepal by Ganesh Bahadur KC.jpg|नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं १९९८) |नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं २००८).png|नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं २००७) |Districts of Nepal 2015.svg|नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं २०७२) |Districts of Nepal 2020 (blank).png|नेपालका जिल्लाहरू (वि.सं २०७७) }} == नयाँ प्रशासन अन्तर्गतका जिल्लाहरू == २०७२ असोज ३ गते देखि नेपाल [[नेपालका प्रदेशहरू|७ वटा प्रदेश]]मा विभाजित छ। नयाँ संविधानको अनुसूची ४ ले विद्यमान जिल्लाहरूलाई एकसाथ मिलाएर तिनीहरूलाई परिभाषित गरेको छ। दुई जिल्ला [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] र [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]]लाई दुई भागमा विभाजन गरी दुई फरक प्रदेशमा विभाजन गरिएको छ। <ref>{{Cite web |url=http://www.myrepublica.com/news/25145/|title= There will be 77 districts in the country: Minister Thapa |date=६ August २०१७|publisher=myrepublica.com |access-date=१३ सेम्टेम्बर २०१७}}</ref> पुरानो जिल्ला विकास समितिलाई [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]]मा बदलिएको छ। {| class="wikitable sortable |+ |- style="background:#98fb98;" !क्रम ! प्रदेशहरू ! राजधानी ! जिल्लाहरू ! क्षेत्रफल<br />(किमी^२) ! जनसङ्ख्या<br />([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) [https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग] ! जनघनत्व<br />(मानिस/किमी^२) ! मुख्य भाषाहरू |- ! ! [[नेपाल]] ! [[काठमाडौँ]] ! ७७ ! १४७,१८१&nbsp;किमी^२ ! २९,१६४,५७८ ! १९८.१५ ! [[नेपाली भाषा|नेपाली]] |- |१ | |[[कोशी प्रदेश]] ||[[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] || १४ || २५,९०५&nbsp;किमी^२ || ४,९६१,४१२ ||१९१.५२ | [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[राई भाषा|राई]]/[[मैथिली भाषा|मैथिली]]/[[लिम्बू भाषा|लिम्बू]] |- |२ | |[[मधेश प्रदेश]] || [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] || ८ || ९,६६१&nbsp;किमी^२ || ६,११४,६०० || ६३२.९२ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[मैथिली भाषा|मैथिली]]/[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] |- |३ | |[[बागमती प्रदेश]]|| [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] || १३ || २०,३००&nbsp;किमी^२ || ६,११६,८६६ || ३०१.३२ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[तामाङ भाषा|तामाङ]]/[[नेवारी भाषा]] |- |४ | |[[गण्डकी प्रदेश]]|| [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] || ११ || २१,७९३&nbsp;किमी^२ || २,४६६,४२७ || ११३.१८ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[गुरुङ भाषा|गुरुङ]]/[[मगर भाषा|मगर]] |- |५ | |[[लुम्बिनी प्रदेश]]|| [[देउखुरी]] || १२ || १९,२७१&nbsp;किमी^२ || ५,१२२,०७८ || २६५.७९ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[थारू भाषा|थारू]]/[[अवधी भाषा|अवधि]] |- |६ | |[[कर्णाली प्रदेश]]|| [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] || १० ||३०,७१२&nbsp;किमी^२ || १,६८८,४१२ || ५४.९७ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[मगर भाषा|मगर]]/[[तामाङ भाषा|तामाङ]] |- |७ | |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]|| [[गोदावरी नगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]|| ९ || १९,५३९&nbsp;किमी^२ || २,६९४,७८३ || १३७.९२ || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[डोटेली भाषा|डोटेली]]/[[थारू भाषा|थारू]] |} == प्रदेश अनुसार जिल्लाहरूको सूची == === कोशी प्रदेश=== {{Koshi Pradesh districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+ कोशी प्रदेशका जिल्लाहरू !क्रम ! नाम ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs">{{Cite web |title=Population of Each Districts in Nepal |date=९ अगस्ट २०२३ |url=https://topnepali.com/population-of-nepal-district-and-province }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231031060912/https://topnepali.com/population-of-nepal-district-and-province |date=2023-10-31 }}</ref> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[भोजपुर जिल्ला (नेपाल)|भोजपुर जिल्ला]] | [[भोजपुर नगरपालिका|भोजपुर]] | १,५०७ | १५७,९२३ | [http://www.ddcbhojpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918094712/http://ddcbhojpur.gov.np/ |date=2019-09-18 }} |- |२ |[[धनकुटा जिल्ला]] || [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] || ८९१|| १५०,५९९ | [http://www.ddcdhankuta.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925162853/http://ddcdhankuta.gov.np/ |date=2020-09-25 }} |- |३ |[[इलाम जिल्ला]] || [[इलाम नगरपालिका|इलाम]] || १,७०३ || २७९,५३४ ||[http://www.ddcilam.gov.np]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |४ |[[झापा जिल्ला]] || [[चन्द्रगढी]]|| १,६०६ || ९९८,०५४ ||[http://www.ddcjhapa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130110423/http://ddcjhapa.gov.np/ |date=2018-01-30 }} |- |५ |[[खोटाङ जिल्ला]] || [[दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिका|दिक्तेल]] || १,५९१ || १७५,२९८ ||[http://www.ddckhotang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190922212136/http://ddckhotang.gov.np/ |date=2019-09-22 }} |- |६ |[[मोरङ जिल्ला]] || [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] || १,८५५ || '''१,१४८,१५६'''||[http://www.ddcmorang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918064452/http://ddcmorang.gov.np/ |date=2020-09-18 }} |- |७ |[[ओखलढुङ्गा जिल्ला]] || [[ओखलढुङ्गा, ओखलढुङ्गा|ओखलढुङ्गा]]|| १,०७४ || १३९,५५२ ||[http://www.ddcokhaldhunga.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181018152559/http://www.ddcokhaldhunga.gov.np/ |date=2018-10-18 }} |- |८ |[[पाँचथर जिल्ला]] || [[फिदिम नगरपालिका|फिदिम]] || १,२४१ || १७२,४०० ||[http://www.ddcpanchthar.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131165127/http://www.ddcpanchthar.gov.np/ |date=2018-01-31 }} |- |९ |[[सङ्खुवासभा जिल्ला]] || [[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदबारी]] || ३,४८० || १५८,०४१ ||[http://www.ddcsankhuwasabha.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150530025844/http://ddcsankhuwasabha.gov.np/ |date=2015-05-30 }} |- |१० |[[सोलुखुम्बु जिल्ला]] || [[सल्लेरी, सोलुखुम्बु|सल्लेरी]]|| ३,३१२ || १०४,८५१ ||[http://www.ddcsolukhumbu.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190909174505/http://ddcsolukhumbu.gov.np/ |date=2019-09-09 }} |- |११ |[[सुनसरी जिल्ला]] || [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]] || १,२५७ || ९२६,९६२ ||[http://www.ddcsunsari.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921085231/http://ddcsunsari.gov.np/ |date=2019-09-21 }} |- |१२ |[[ताप्लेजुङ जिल्ला]] || [[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]] || ३,६४६ || १२०,५९० ||[http://www.ddctaplejung.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918065504/http://ddctaplejung.gov.np/ |date=2019-09-18 }} |- |१३ |[[तेह्रथुम जिल्ला]] || [[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङलुङ]] || ६७९ || '''८८,७३१'''||[http://www.ddctehrathum.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130095926/http://ddctehrathum.gov.np/ |date=2018-01-30 }} |- |१४ |[[उदयपुर जिल्ला]] || [[गाईघाट]]|| २,०६३ || ३४०,७२१ ||[http://www.ddcudayapur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130074236/http://www.ddcudayapur.gov.np/ |date=2018-01-30 }} |- ! ![[कोशी प्रदेश]] ![[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] !२५,९०५&nbsp;किमी^२ !४,९६१,४१२ ![http://p1.gov.np] |} === मधेश प्रदेश === {{Madhesh Province districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+ मधेश प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्लाहरू ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[पर्सा जिल्ला]] | [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]] | align=right | १,३५३ | align=right | ६५४,४७१ | [http://www.ddcparsa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208211700/http://www.ddcparsa.gov.np/ |date=2018-02-08 }} |- |२ | [[बारा जिल्ला]] | [[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] | align=right | १,१९० | align=right | ७६३,१३७ | [http://www.ddcbara.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922014615/http://ddcbara.gov.np/ |date=2020-09-22 }} |- |३ | [[रौतहट जिल्ला]] | [[गौर नगरपालिका|गौर]] | align=right | १,१२६ | align=right | ८१३,५७३ | [http://www.ddcrautahat.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921180014/http://ddcrautahat.gov.np/ |date=2020-09-21 }} |- |४ | [[सर्लाही जिल्ला]] | [[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]] | align=right | १,२५९ | align=right | ८६२,४७० | [http://www.ddcsarlahi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180607113914/http://www.ddcsarlahi.gov.np/ |date=2018-06-07 }} |- |५ | [[धनुषा जिल्ला]] | [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]] | align=right | १,१८० | align=right | ८६७,७४७ | [http://www.ddcdhanusha.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |६ | [[सिराहा जिल्ला]] | [[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]] | align=right | १,१८८ | align=right | ७३९,९५३ | [http://www.ddcsiraha.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np// |date=2020-06-09 }} |- |७ | [[महोत्तरी जिल्ला]] | [[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] | align=right | १,००२ | align=right | ७०६,९९४ | [http://www.ddcmahottari.gov.np]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |८ | [[सप्तरी जिल्ला]] | [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] | align=right | १,३६३ | align=right | ७०६,२५५ | [http://www.ddcsaptari.gov.np] |- ! ![[मधेश प्रदेश]] !'''[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]''' !'''९,६६१&nbsp;किमी^२''' !'''६,११४,६००''' ![http://p2.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180428081745/http://p2.gov.np/ |date=2018-04-28 }} |} === बागमती प्रदेश === {{Bagmati Pradesh districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्लाहरू ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[सिन्धुली जिल्ला]] | [[सिन्धुलीमाढी]] | align=right | २,४९१ | align=right | ३००,०२६ | [http://www.ddcsindhuli.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |२ | [[रामेछाप जिल्ला]] | [[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] | align=right | १,५४६ | align=right | १७०,३०२ | [http://www.ddcramechhap.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918201811/http://ddcramechhap.gov.np/ |date=2020-09-18 }} |- |३ | [[दोलखा जिल्ला]] | [[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] | align=right | २,१९१ | align=right | १७२,७६७ | [http://www.ddcdolakha.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |४ | [[भक्तपुर जिल्ला]] | [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] | align=right | ११९ | align=right | ४३२,१३२ | [http://www.ddcbhaktapur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416102720/http://ddcbhaktapur.gov.np/ |date=2016-04-16 }} |- |५ | [[धादिङ जिल्ला]] | [[धादिङवेशी]] | align=right | १,९२६ | align=right | ३२५,७१० | [http://www.ddcdhading.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804195727/http://ddcdhading.gov.np/ |date=2020-08-04 }} |- |६ | [[काठमाडौँ जिल्ला]] | [[काठमाडौँ]] | align=right | ३९५ | align=right | २,०४१,५८७ | [http://www.ddcktm.gov.np] |- |७ | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] | [[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] | align=right | १,३९६ | align=right | ३६४,०३९ | [http://www.ddckavre.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810221028/http://ddckavre.gov.np/ |date=2020-08-10 }} |- |८ | [[ललितपुर जिल्ला]] | [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] | align=right | ३८५ | align=right | ५५१,६६७ | [http://www.ddclalitpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804061758/http://ddclalitpur.gov.np/ |date=2020-08-04 }} |- |९ | [[नुवाकोट जिल्ला]] | [[विदुर नगरपालिका|विदुर]] | align=right | १,१२१ | align=right | २६३,३९१ | [http://www.ddcnuwakot.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} |- |१० | [[रसुवा जिल्ला]] | [[धुन्चे]] | align=right | १,५४४ | align=right | ४६,६८९ | [http://www.ddcrasuwa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922194956/http://ddcrasuwa.gov.np/ |date=2020-09-22 }} |- |११ | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] | [[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] | align=right | २,५४२ | align=right | २६२,६२४ | [http://www.ddcsindhupalchowk.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919034752/http://ddcsindhupalchowk.gov.np/ |date=2020-09-19 }} |- |१२ | [[चितवन जिल्ला]] | [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] | align=right | २,२१८ | align=right | ७१९,८५९ | [http://www.ddcchitwan.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404025227/http://www.ddcchitwan.gov.np/ |date=2015-04-04 }} |- |१३ | [[मकवानपुर जिल्ला]] | [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] | align=right | २,४२६ | align=right | ४६६,०७३ | [http://www.ddcmakwanpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814204352/http://ddcmakwanpur.gov.np/ |date=2020-08-14 }} |- ! ![[बागमती प्रदेश]] !'''[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]''' !'''२०,३००&nbsp;किमी^२''' !'''६,११६,८६६''' ! [http://p3.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241105052423/http://p3.gov.np/ |date=2024-11-05 }} |} === गण्डकी प्रदेश=== {{Gandaki Pradesh districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+गण्डकी प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्लाहरू ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[बागलुङ जिल्ला]] | [[बागलुङ नगरपालिका|बागलुङ]] | align=right | १,७८४ | align=right | २४९,२११ | [http://www.ddcbaglung.gov.np] |- |२ | [[गोरखा जिल्ला]] | [[गोरखा नगरपालिका|गोरखा]] | align=right | ३,६११ | align=right | २५१,१२७ | [http://www.ddcgorkha.gov.np]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |३ | [[कास्की जिल्ला]] | [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] | align=right | २,११७ | align=right | ६११,१५१ | [http://www.ddckaski.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |४ | [[लमजुङ जिल्ला]] | [[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीसहर]] | align=right | १,६९२ | align=right | १५५,८५२ | [http://www.ddclamjung.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811082802/http://ddclamjung.gov.np/ |date=2020-08-11 }} |- |५ | [[मनाङ जिल्ला]] | [[चामे]] | align=right | २,२४६ | align=right | ५,६५८ | [http://www.ddcmanang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814220710/http://ddcmanang.gov.np/ |date=2020-08-14 }} |- |६ | [[मुस्ताङ जिल्ला]] | [[जोमसोम]] | align=right | ३,५७३ | align=right | १४,४५२ | [http://www.ddcmustang.gov.np] |- |७ | [[म्याग्दी जिल्ला]] | [[बेनी नगरपालिका|बेनी]] | align=right | २,२९७ | align=right | ११७,१३३ | [http://www.ddcmyagdi.gov.np]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |८ | [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला]] | [[कावासोती नगरपालिका|कावासोती]] | align=right | १,३७१ | align=right | ३७८,१७९ | [https://dccnawalparasieast.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241101215359/https://dccnawalparasieast.gov.np/ |date=2024-11-01 }} |- |९ | [[पर्वत जिल्ला]] | [[कुश्मा नगरपालिका|कुश्मा]] | align=right | ४९४ | align=right | १३१,८८७ | [http://www.ddcparbat.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920103115/http://ddcparbat.gov.np/ |date=2020-09-20 }} |- |१० | [[स्याङ्जा जिल्ला]] | [[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]] | align=right | १,१६४ | align=right | २५३,१२४ | [http://www.ddcsyangja.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404074107/http://ddcsyangja.gov.np/ |date=2019-04-04 }} |- |११ | [[तनहुँ जिल्ला]] | [[दमौली]] | align=right | १,५४६ | align=right | ३२१,१५३ | [http://www.ddctanahun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161126024652/http://ddctanahun.gov.np/ |date=2016-11-26 }} |- ! ! '''[[गण्डकी प्रदेश]]''' !'''[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]''' !'''''२१,७९३'''&nbsp;किमी^२'' !'''२,४६६,४२७''' ! [http://gandaki.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241104171939/https://gandaki.gov.np/ |date=2024-11-04 }} |} === लुम्बिनी प्रदेश === {{Lumbini Province districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+लुम्बिनी प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्ला ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२।) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[कपिलवस्तु जिल्ला]] | [[कपिलवस्तु नगरपालिका|तौलिहवा]] | align=right | १,७३८ | align=right | ६,८२,९६१ | [http://www.ddckapilvastu.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921151728/http://ddckapilvastu.gov.np/ |date=2020-09-21 }} |- |२ | [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला]] | [[परासी]] | align=right | ''७९२'' | align=right | ३,८६,८६८ | [http://www.dccnawalparasiwest.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241106163850/https://dccnawalparasiwest.gov.np/ |date=2024-11-06 }} |- |३ | [[रुपन्देही जिल्ला]] | [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] | align=right | १,३६० | align=right | ११,२१,९५७ | [http://www.ddcrupandehi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810060843/http://ddcrupandehi.gov.np/ |date=2020-08-10 }} |- |४ | [[अर्घाखाँची जिल्ला]] | [[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]] | align=right | १,१९३ | align=right | १,७७,०८६ | [http://www.ddcarghakhanchi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170803031519/http://ddcarghakhanchi.gov.np/ |date=2017-08-03 }} |- |५ | [[गुल्मी जिल्ला]] | [[तम्घास]] | align=right | १,१४९ | align=right | २,४६,४९४ | [http://www.ddcgulmi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811013239/http://ddcgulmi.gov.np/ |date=2020-08-11 }} |- |६ | [[पाल्पा जिल्ला]] | [[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] | align=right | १,३७३ | align=right | २,४५,०२७ | [http://www.ddcpalpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200815045750/http://ddcpalpa.gov.np/ |date=2020-08-15 }} |- |७ | [[दाङ जिल्ला]] | [[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]] | align=right | २,९५५ | align=right | ६,७४,९९३ | [http://www.ddcdang.gov.np]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |८ | [[प्युठान जिल्ला]] | [[प्युठान नगरपालिका|प्युठान]] | align=right | १,३०९ | align=right | २,३२,०१९ | [http://www.ddcpyuthan.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919045851/http://ddcpyuthan.gov.np/ |date=2020-09-19 }} |- |९ | [[रोल्पा जिल्ला]] | [[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]] | align=right | १,८७९ | align=right | २,२४,५०६ | [http://www.ddcrolpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920230302/http://ddcrolpa.gov.np/ |date=2020-09-20 }} |- |१० | [[पूर्वी रुकुम जिल्ला]] | [[रुकुमकोट]] | align=right | १,१६१ | align=right | ५६,७८६ | [http://www.ddcrukum.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012142418/http://ddcrukum.gov.np/ |date=2020-10-12 }} |- |११ | [[बाँके जिल्ला]] | [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] | align=right | २,३३७ | align=right | ६,०३,१९४ | [http://www.ddcbanke.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921022245/http://ddcbanke.gov.np/ |date=2020-09-21 }} |- |१२ | [[बर्दिया जिल्ला]] | [[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]] | align=right | २,०२५ | align=right | ४,५९,९०० | [http://www.ddcbardiya.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022113101/http://ddcbardiya.gov.np/ |date=2016-10-22 }} |- ! ! '''[[लुम्बिनी प्रदेश]]''' !'''[[देउखुरी]]''' !'''१९,२७१&nbsp;किमी^२''' !'''५,१२२,०७८''' ! [https://dccdang.gov.np/]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |} === कर्णाली प्रदेश === {{Karnali Pradesh districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+कर्णाली प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्लाहरू ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[पश्चिम रुकुम जिल्ला]] | [[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]] | align=right | १,७१६ | align=right | १६६,७४० | [http://www.ddcrukum.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012142418/http://ddcrukum.gov.np/ |date=2020-10-12 }} |- |२ | [[सल्यान जिल्ला]] | [[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]] | align=right | १,४६२ | align=right | २३८,५१५ | [http://www.ddcsalyan.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824074346/http://www.ddcsalyan.gov.np/ |date=2017-08-24 }} |- |३ | [[डोल्पा जिल्ला]] | [[दुनै]] | align=right | ७,८८९ | align=right | ४२,७७४ | [http://www.ddcdolpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810101025/http://ddcdolpa.gov.np/ |date=2020-08-10 }} |- |४ | [[हुम्ला जिल्ला]] | [[सिमीकोट|सिमिकोट]] | align=right | ५,६५५ | align=right | ५५,३९४ | [http://www.ddchumla.gov.np] |- |५ | [[जुम्ला जिल्ला]] | [[खलङ्गा, जुम्ला|खलङ्गा]] | align=right | २,५३१ | align=right | ११८,३४९ | [http://www.ddcjumla.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920000938/http://ddcjumla.gov.np/ |date=2020-09-20 }} |- |६ | [[कालिकोट जिल्ला]] | [[मान्म]] | align=right | १,७४१ | align=right | १४५,२९२ | [http://www.ddckalikot.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811074729/http://ddckalikot.gov.np/ |date=2020-08-11 }} |- |७ | [[मुगु जिल्ला]] | [[गमगढी]] | align=right | ३,५३५ | align=right | ६४,५४९ | [http://www.ddcmugu.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923113358/http://ddcmugu.gov.np/ |date=2020-09-23 }} |- |८ | [[सुर्खेत जिल्ला]] | [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] | align=right | २,४५१ | align=right | ४१५,१२६ | [http://www.ddcsurkhet.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924143807/http://ddcsurkhet.gov.np/ |date=2020-09-24 }} |- |९ | [[दैलेख जिल्ला]] | [[नारायण नगरपालिका|नारायण]] | align=right | १,५०२ | align=right | २५२,३१३ | [http://www.ddcdailekh.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |१० | [[जाजरकोट जिल्ला]] | [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] | align=right | २,२३० | align=right | १८९,३६० | [http://www.ddcjajarkot.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922141119/http://ddcjajarkot.gov.np/ |date=2020-09-22 }} |- ! ! '''[[कर्णाली प्रदेश]]''' !'''[[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]]''' !'''३०,७१२&nbsp;किमी^२''' !'''१,६८८,४१२''' ! [http://karnali.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007110151/http://www.karnali.gov.np/ |date=2024-10-07 }} |} === सुदूरपश्चिम प्रदेश === {{Sudurpashchim Province districts labelled map}} {| class="wikitable sortable |+सुदूरपश्चिम प्रदेशका जिल्लाहरू |- style="text-align:center;" !क्रम ! जिल्ला ! सदरमुकाम ! क्षेत्रफल (किमी^२) ! जनसङ्ख्या (वि.सं २०७८)<ref name="cbs" /> ! आधिकारिक वेबसाइट |- |१ | [[कैलाली जिल्ला]] | [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] | align=right | ३,२३५ | align=right | ९०४,६६६ | [http://www.ddckailali.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200305144742/http://ddckailali.gov.np/ |date=2020-03-05 }} |- |२ | [[अछाम जिल्ला]] | [[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]] | align=right | १,६८० | align=right | २२८,८५२ | [http://www.ddcachham.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516192014/http://ddcachham.gov.np/ |date=2014-05-16 }} |- |३ | [[डोटी जिल्ला]] | [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल सिलगढी]] | align=right | २,०२५ | align=right | २०४,८३१ | [http://www.ddcdoti.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |४ | [[बझाङ जिल्ला]] | [[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]] | align=right | ३,४२२ | align=right | १८९,०८५ | [http://www.ddcbajhang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811022444/http://ddcbajhang.gov.np/ |date=2020-08-11 }} |- |५ | [[बाजुरा जिल्ला]] | [[मार्तडी]] | align=right | २,१८८ | align=right | १३८,५२३ | [http://www.ddcbajura.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918110538/http://ddcbajura.gov.np/ |date=2020-09-18 }} |- |६ | [[कञ्चनपुर जिल्ला]] | [[भीमदत्त नगरपालिका|भीमदत्त]] | align=right | १,६१० | align=right | ५१३,७५७ | [http://www.ddckanchanpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925012630/http://ddckanchanpur.gov.np/ |date=2020-09-25 }} |- |७ | [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा जिल्ला]] | [[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]] | align=right | १,५३८ | align=right | १३९,६०२ | [http://www.ddcdadeldhura.gov.np]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |८ | [[बैतडी जिल्ला]] | [[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]] | align=right | १,५१९ | align=right | २४२,१५७ |[http://ddcbaitadi.gov.np/en] |- |९ |[[दार्चुला जिल्ला]] |[[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]] | align=right | २,३२२ | align=right | १३३,३१० |[http://www.ddcdarchula.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921133719/http://ddcdarchula.gov.np/ |date=2020-09-21 }} |- ! !'''[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]''' !'''[[गोदावरी नगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]''' !'''१९,५३९&nbsp;किमी^२''' !'''५१५,०६९''' ![http://p7.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240723060141/https://p7.gov.np/ |date=2024-07-23 }} |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालका प्रदेशहरू]] * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका गाउँ विकास समितिहरूको सूची]] (साविकको) * [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] * [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} * [https://www.nelomasi.com.np/2021/06/list-of-provinces-and-districts-in-nepal.html नेपालका प्रदेश तथा जिल्लाहरूको सूची] {{नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको प्रशासनिक विभाजन]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू| ]] 2jch2xsw2sna65d4xw4zv80j3kqwzwy 0 4817 1356081 1331652 2026-05-20T10:49:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356081 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name =धरहरा | native_language =नेपाली | image = Kathmandu Bhimsen Tower.jpg | image_size = 250px | caption = वि.सं. १९९० भन्दा पहिलाको धरहरा | location = [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]], नेपाल | elevation = ६१.८८ मिटर | built = वि.सं. १८३२ | architect = | architecture = | locmapin = Nepal | map_caption = नेपालको नक्शामा धरहरा | coord_display = inline }} '''धरहरा''' [[नेपाल]]को राजधानी [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]]को सुन्धारामा अवस्थित ९ तल्ले स्तम्भ आकारको भवन हो। वि.सं. १९९० भन्दा पहिला यसमा ११ तल्ला थियो यसको बार्दली नवौ तलमा रहेको थियो तर १९९० माघ २ मा आएको महाभुकम्पको कारणले बार्दली भन्दा माथिको १०-११ तला भत्किएको थियो र ९ तल्लाको रहेको थियो। पुनः २०७२ [[२५ अप्रिल|वैशाख १२]] गते आएको ७.८ रेक्टरको [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|महाभूकम्प]]ले यो पूर्णरूपले नष्ट भै इतिहास बन्न गयो।<ref>[http://www.onlinekhabar.com/2015/04/270409/ अनलाईन खबरमा]</ref> धरहराको निर्माण वि.सं. १८८२ सालमा तत्कालिन प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]ले निर्माण गर्न लगाएका थिए। उनले यसको निर्माण महारानी त्रिपुरासुन्दरीदेवीको सम्झना स्वरूप गर्न लगाएका थिए। [[भीमसेन थापा]] प्रधानमन्त्री भएको बेलामा निर्माण गरिएकोले धरहरालाई '''भीमसेन स्तम्भ''' पनि भनिन्छ। सामाजिक तथा प्रशासनिक सूचना र जानकारी दिन तथा भेला गराउन पहिले धरहराको टुप्पोबाट बिगुल बजाउने गरिन्थ्यो। बिगुल बजेको सुनेपछि जङ्गी निजामती कर्मचारीहरू कोतमा वा टुँडिखेलमा जम्मा हुनु अनिवार्य थियो। {{multiple image | width = 150 | header = [[धरहरा]] अथवा भीमसेन स्तम्भ | image1 = KATHMANDU NEPAL FEB 2013 (8581665041).jpg | alt1 = | caption1 = भूकम्प भन्दा अगाडि यस्तो थियो धरहरा | image2 = Dharhara after Nepalquake.JPG | alt2 = | caption2 = [[चित्र:Dharhara after Nepalquake 4.JPG|160px]] भूकम्प पछि ध्वस्त भएको धरहरा}} == इतिहास == धरहराको निर्माण वि.सं. १८८२ सालमा तत्कालिन प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]ले महारानी त्रिपुरासुन्दरीदेवीको सम्झना स्वरूप निर्माण गर्न लगाएका थिए। त्यस समयमा यसको उचाइ ११ तल्ला थियो।<ref>{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/108337|title=मजलिसको आँखा– १९ फेरि धरहरा|last=दीक्षित|first=कमल|date=साउन ३०, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516114321/https://archive.himalkhabar.com/108337 |date=2022-05-16 }}</ref> [[विसं १९९० को महाभूकम्प|९० सालको भूकम्प]]ले धरहरा पनि भत्किएको थियो। दुई वर्षपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणा]]ले साबिक बमोजिम नौ तल्ला नै कायम गरी पुनः निर्माण गरेका थिए पुनः [[विसं २०७२ को महाभूकम्प]]ले यो पूर्ण नष्ट भयो।<ref>{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/107355|title=मजलिसको आँखा- १८: दुई धरहरा, तीन शिलालेख|last=दीक्षित|first=कमल|date=साउन १६, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516113013/https://archive.himalkhabar.com/107355 |date=2022-05-16 }}</ref> == धरहराको बनावट == हाल रहेको धरहराको सातौँ तल्लामा [[बार्दली]] थियो। धरहराको उचाइ ६१.८८ मिटर (२०३ फिट) थियो। धरहरा भित्र २१३ सिँढी र बाहिर २५ सिँढी थिए। धरहराको १८८ सिँढी उक्लिएपछि बार्दली आउँथ्यो बार्दलीबाट काठमाडौँ उपत्यकाको अधिकांश भाग सजिलैसँग देखिन्थ्यो। धरहराको सबैभन्दा माथिल्लो तलामा शिवलिङ्ग थियो। टुप्पोमा गजुर रहेको ऐतिहासिक स्मारक धरहरा धार्मिक तथा पर्यटकीय दृष्टिले समेत महत्त्वपूर्ण रहेको थियो। धरहराको निर्माण मुगलशैलीमा गरिएको थियो भने वरिपरिको पर्खाल पनि सोहि शैलीमा निर्माण गरिएको छ। धरहराको निर्माण ईटा र बज्र (सुर्की, चून, मास र चाकुको मिश्रण)बाट भएको थियो। <ref> [http://nepalihimal.com/article/599 दुइटा थिए धरहरा] हिमाल खबरपत्रिका </ref> == धरहरा पुनःनिर्माण सम्पन्न == {{multiple image | width = 160 | image1 = Dharhara after renovation.jpeg | alt1 = पुनर्निर्माण पश्चातको धरहरा | image2 = Dharhara after renovation 3 09 57 056000 PM.jpeg | alt2 = पुनर्निर्माण पश्चातको धरहरा | footer_align = center | footer = पुनर्निर्माण पश्चातको धरहरा }} प्रधानमन्त्रि केपि शर्मा ओलिद्वारा वि.स. २०७८ वैशाख ११ गते पुनःनिर्मित धरहराको उद्घाटन गर्नुभएको छ। कुल ३ अर्व ४८ करोडको लागतमा राष्ट्रिय पुनःनिर्माण प्राधिकरणले [https://subedideben.com.np/%e0%a4%a7%e0%a4%b0%e0%a4%b9%e0%a4%b0%e0%a4%be-%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%a8%e0%a4%83%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a3-%e0%a4%b8%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%aa%e0%a4%a8%e0%a5%8d/ धरहराको पुनःनिर्माण सम्पन्न] गरेको हो। == चित्र दिर्घा == <gallery mode="packed"> चित्र:Dharhara after Nepalquake.JPG|सन् २०१५ को भूकम्प पछि ध्वस्त भएको धरहरा चित्र:Dharara after Earthquake.png|भूकम्प पछि ध्वस्त भएको धरहरा चित्र:Dharhara after Nepalquake 12.jpg|भूकम्प पछि ध्वस्त भएको धरहरा चित्र:Dharahara_after_2015_earthquake.jpg|thumb|200px|बि. सं. २०७२ सालमा ध्वस्त भए पछिको धरहरा चित्र:Dharahara५.jpg|thumb|प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली पुस १२, २०७५ मा धरहरा पुनर्निर्माणको शिलान्यास गर्दै चित्र:Dharahara६.jpg|thumb|धरहरा पुनर्निर्माणको शिलान्यास, सुन्धारा, काठमाडौँ चित्र:Dharahara१९.jpg|thumb|धरहरा पुनर्निर्माणको शिलान्यास, सुन्धारा, काठमाडौँ File:Dharara at Sunset.jpg|thumb|साँझपख धरहरा </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह् कडीहरू == * [http://www.baahrakhari.com/news-details/37768/2017-09-24 कहिले बन्छ धरहरा ?- १२खरी अनलाइन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170927012135/http://baahrakhari.com/news-details/37768/2017-09-24 |date=2017-09-27 }} {{Commonscat|Dharahara|धरहरा}} * [https://subedideben.com.np/%e0%a4%a7%e0%a4%b0%e0%a4%b9%e0%a4%b0%e0%a4%be-%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%a8%e0%a4%83%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a3-%e0%a4%b8%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%aa%e0%a4%a8%e0%a5%8d/ धरहरा पुनःनिर्माण सम्पन्न - लाेक सेवा तयारी] {{Commonscat|Dharahara reconstruction|धरहरा पुनःनिर्माण}} [[श्रेणी:सम्पदा]] [[श्रेणी:वास्तुकला]] [[श्रेणी:स्मारक]] [[श्रेणी:नेपालका भवनहरू]] 251vosf4myzv2j3arqkx9i3hm8y43xd 0 5154 1356062 1349785 2026-05-20T09:01:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356062 wikitext text/x-wiki '''ढाका टोपी''' वा '''धाका टोपी''' ढाकाको कपडाबाट बनेको एक शिरपोश हो। ढाका टोपी नेपालीहरूको मौलिक पोसाक पनि हो। नेपालमा पाल्पाली र पूर्वेली ढाका टोपी निकै चर्चित छन् । यो टोपी बाहुन, क्षेत्रीले मात्र नभएर सबै जाति जन-जातिले निकै सम्मानका साथ लगाउँछन् । == ढाका टोपी == [[File:A Typical Nepali Dhaka Topi laid on a level surface.jpg|thumb|सतहमा राखिएको एक प्रकारको नेपाली ढाका टोपी]] नेपा मण्डल उपत्यकामा [[धाकाको कपडा|ढाकाको कपडा]]बाट बनेको परम्परागतरूपमा पुरूषहरूले लगाउने शिरपोश अथवा [[टोपी]] हो। यो मुख्य रूपले [[नेपाल मण्डल उपत्यका नेवा]] उपत्यका नेवाहरूको मुख्य पहिरन भए पनि पछिलो समयमा पहाडी भू-भागमा बसोबास गर्ने प्रायः सबै क्षेत्री, बाहुन र अन्य जातीका मानिसहरूले पनि परम्परागत रूपमा लगाउने गर्दछन्। [[धाका टोपी|ढाका टोपी]] नेवा समुदायको मौलीक पहिरन हो । प्राचीनकाल देखी नेपाल मण्डल उपत्यकामा ढाका टोपी घरेलु तानमा हातले बुनेको कपडाबाट बनाइएको हुन्छ। प्रायः ढाका टोपी पुरूषहरूले प्रयोग गर्छन्। आजकल महिलाहरूले पनि कहिलेकाहीँ यो टोपी लगाउने गर्दछन्। प्राय [[दौरा सुरूव:|दौरा सुरूवाल]]को साथमा ढाका टोपी लगाउने गरिन्छ। ढाका टोपीले नेवा समुदायको पहिचान जनाउँछ । [[उपत्यका लगायत पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]ली र पूर्वेली ढाकाटोपी [[नेपाल|देश]]का उत्कृष्ट ढाकाटोपी हुन्। पछिलो समय नेवारहरू उपत्यका भन्दा बाहिर सरे पछि यो टोपी नेपालभर प्रचलनमा आएको छ। == ढाका टोपीको इतिहास == नेवारी भाषामा काँचो धागोलाई कचिका भनिन्छ। महिलाले कपाल बाट्दा लगाउने अलंकारिक धागोलाई सचिका भनिन्छ। म्हपुजा र भाईटिका गर्दा लगाउने काँचो धागोको एक किसिमको मालालाई जजंका भनिन्छ । त्यसैगरी कपडाको टोपी बुन्न प्रयोग गरिने एउटा विशेष प्रकारको धागोलाई धाका भनिन्छ । धाकाबाट बुनिएको टोपीलाई धाका तपुलि भनिन्छ र डोटेली भाषा(खस भाषा)मा घरमै पराम्परागत तरिकाले बनाइएको धागो लाई धाका भनिन्छ अहिले पनि त्यो शब्दको उच्चारण हुन्छ। उहिलेका जमानामा घरेलु धागाबाट मुख टाउको छोप्ने मखरल, टोपी,र महिलाहरूले टाउकामा बाध्ने स्काप पनि बनाइन्थ्यो । सुरुवातमा धाका टोपी भनिन्थ्यो पछि गएर यसको ब्यापकता हुँदै जादा धाका टोपिलाइ नै आजकाल ढाका टोपी भनिन्छ। जसलाई खसभाषामा ढाका टोपी भन्ने गरिएको छ । केहि मानिसहरु ढाका टोपीको ढाका शव्दलाई बंगलादेशको राजधानी ढाकासंग जोडेर पनि कुरा गर्छन् । तर्क गर्न र विविध कोण वा विचारबाट घटना र बस्तुको विश्लेषण गर्नु सहि भए पनि ढाका टोपी चै नितान्त नेपाली उत्पादन नै हो। केहि विश्लेषकहरूले टाउको "ढाक्ने" हुनाले टाउको "ढाक्ने टोपी" लाई कालान्तरमा "ढाका टोपी" भनियो भनेर पनि भनेका छन् । नेपालमा धेरै प्रकारका टोपीहरु हजारौं वर्ष देखि लगाउने गरिएको छ । ढाका टोपी धेरै प्रकारका टोपीहरू मध्येको एक नेपाली टोपी हो ।<br /><section begin="अंश" /><section end="अंश" /> ==अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली टोपी दिवस== सन् २०१३ नोभेम्बर २६ मा सामाजिक संजाल फेसबुकमा एक सार्वजनिक पेज स्थापना गरी पहिलोपटक सार्वजनिक रूपमा जनवरी १ लाई "अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली टोपी दिवस" र नेपाली टोपी लगाउने दिवस भनि सबैलाई नेपाली टोपी लगाउन आह्वान गरी यो दिवस शुरु गरिएको हो । तत् अनुसार सन् २०१४ देखि अंग्रेजी पात्रो अनुसार नयाँ वर्ष जनवरी १ तारिख पारेर [[नेपाल]]मा अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली टोपी दिवस मनाउन थालिएको हो | उक्त सामाजिक संजालका संस्थापकहरु द्वय डा. लेखनाथ काफ्ले,(ताइवान) र शंकर बन्जाडे रहेका छन् । “नेपाली टोपी: नेपालीको शान, मान र पहिचान” भन्ने मूल नाराका साथ हरेक वर्ष जनवरी १ मा पनि अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली टोपी मनाउने गरिएको हो । त्यसो गर्दा अन्तराष्ट्रियरूपमा नेपालीपनको प्रबर्द्धन हुने र देशभित्र पनि आफ्नो संस्कृतिको थप प्रबर्द्धन र सम्बर्द्धन गर्न मद्दत पुग्दछ । नेपाली टोपी नेपाली र नेपालीमूलका नागरिक भएका सबै स्थानहरूमा समग्र नेपालीहरूको साझा र मौलिक पहिचानको चिह्न हो । शताब्दीऔं देखि प्रयोग भइरहेका विभिन्न प्रकारका नेपाली टोपीहरूको प्रयोगलाई अझै व्यापक र बिश्वमय बनाउने उद्देश्यले २०१४ जनवरी १बाट संसारभर अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली टोपी दिवस मनाई रहिएको छ । यो अभियानमा हरेक वर्ष जनवरी १ मा विश्वव्यापीरूपमा जनसहभागिता सहित सञ्चार माध्यमहरूमा चर्चा हुने गर्दछ । बिगत केहि वर्ष देखि स्वस्फूर्तरूपमा जागरुक युवा अभियान, नेपाल लगायत विभिन्न समुह, संस्थाहरूले देश तथा बिदेशमा '''नेपाली टोपी दिवस'''को प्रचारप्रसार सहित विविध कार्यक्रम सहित मनाएर यसलाई झनै व्यापक बनाइरहेका छन् । नेपालमा धेरै प्रकारका टोपी प्रयोग भए पनि भादगाउँले, ढाका टोपी मुख्य हुन् । त्यसबाहेक विभिन्न जात-जातिको आफ्नै जातिको पहिचान झल्काउने टोपी पनि छन् । अन्तराष्ट्रिय नेपाली टोपी दिवसमा आफ्नो आफ्नो क्षेत्र, जाति, जनजातिले आफ्नै टोपी वा आआफ्नो मौलिक शिरपोश लगाएर मनाउन आह्वान गर्दै आफ्नो संस्कृतिको संरक्षणको भावना राखिएको हुन्छ । १ जनवरीका दिन आ-आफ्नो स्थान र अवस्था अनुसार नेपाली टोपी लगाई, फोटो खिचेर आआफ्नो सामाजिक संजालमा शेयर गर्ने पनि गरिन्छ । यो अभियानको मूल उद्देश्य “नेपाली / गोर्खाली हुनुमा गर्व गरौँ । नेपालीपनलाई संरक्षण, प्रवर्द्धन र विस्तार गरौँ “ भन्ने रहेको छ । === पाँचौ अन्तर्राष्ट्रिय राष्ट्रिय टोपी दिवस === पाँच वर्षदेखि नागरिकस्तरबाट मनाउन थालिएको राष्ट्रिय टोपी दिवसमा १ जनवरी, २०१८ मा [[नेपाल पर्यटन बोर्ड]] पनि सहभागी भएको छ । नेपाली पहिचान संसारमा चिनाउन यो टोपी दिवसलाई मनाउन थालिएको हो । [[नेपाल]] लगायत [[भारत]]का [[दार्जेलिङ]], [[असम|आसाम]], [[देहरादुन]] लगायतका शहरमा पनि टोपी दिवस मनाउन थालिएको छ ।<ref>[https://www.onlinekhabar.com/2018/01/649502 जनवरी १ः टोपी दिवस बन्दैछ नेपालीको पर्व-अनलाइन खबर]</ref> पाँचौ टोपी दिवसमा तात्कालिक प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवालाई टोपी उपाहार प्रदान समेत गरिएको थियो । === छैठौं नेपाली टोपी दिवस === छैटौँ नेपाली टोपी दिवस भव्य रूपमा मनाउन नेपाल बाहेक ४१ वटा विभिन्न देशमा नेपाली टोपी प्रतिष्ठानका शाखाहरु समेत गठन गरिएका छन् । जागरुक युवा अभियानले हरेक वर्ष जस्तै यसवर्ष पनि नेपाली टोपी दिवस ‘नेपाली टोपी हाम्रो गौरब, हाम्रो पहिचान’ भन्ने नाराका साथ पुस १७ गते बिहान ८ बजे (JAN 1 2019 Morning 8 Am) काठमाडौंको माइतीघर मण्डलामा भेला भई प्रभातफेरी कार्यक्रम गरेको थियो। <ref>[https://www.baahrakhari.com/news-details/170625/2018-12-27 जनवरी १ मा छैठौं अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली टोपी दिवस मनाउन अपिल - १२ खरी डिजिटल न्युज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200101042309/https://www.baahrakhari.com/news-details/170625/2018-12-27 |date=2020-01-01 }}</ref> [[चित्र:छैठौ अन्तर्राष्ट्रिय टोपी दिवस.jpg|alt=|thumb|छैठौ अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली टोपी दिवस]] == सातौँ अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली टोपी दिवस == विगत ६ वर्षदेखि अंग्रेजी पात्रोको पहिलो दिनलाई अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली टोपी दिवसका रूपमा मनाउने गरिएको छ। सोही अनुरूप सन् २०२० जनवरी १ मा सातौँ अन्तर्राष्ट्रिय टोपी दिवस मनाइएको थियो। नेपाल टोपी प्रतिष्ठानले नेपाली टोपीलाई अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानका रूपमा स्थापित गराउन शिरमा टोपी लगाएर भव्य रूपमा मनाउन आग्रह गरेको थियो।<ref>[https://nayapatrikadaily.com/news-details/32580/2020-01-01 आज सातौँ नेपाली टोपी दिवस - नयाँ पत्रिका अनलाइन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200101042320/https://nayapatrikadaily.com/news-details/32580/2020-01-01 |date=2020-01-01 }}</ref> ==चित्र दिर्घा== <gallery> File:Dhaka topi nepal's.jpg|thumb|नेपाली ढाका<br> टोपी File:Dayabir singh kansakar.jpg|thumb|समाजसेवी <br> दयाबिर कंसाकार, ढाका टोपीमा File:Putting Tika From Elder.jpeg|thumb|ढाका टोपी लगाएर दशैँको टिका<br> लगाइदिदै एक नेपाली File:Nepali Hindu groom.jpg|thumb|ढाका टोपी र दुलाहाको कपडामा<br> सुसजित नेपाली बेहुला </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[टोपी]] * [[भादगाउँले टोपी]] * [[दौरा सुरुवाल|दौरा सुरूवाल]] ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://www.facebook.com/nepalitopiday/ Nepali Topi Day: 1st January] *[http://enepalese.com/2017/01/110786.html/ नेपाली टोपी दिवस् र बहस - डा. गोबिन्दसिंह रावत - इनेपलिज.कम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812185030/https://www.enepalese.com/2017/01/110786.html |date=2020-08-12 }} *[http://archive.nagariknews.com/opinion/story/52380.html/ टोपी दिवसका तीन वर्ष - डा. लेखनाथ काफ्ले - नागरिक न्युज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180624153931/http://archive.nagariknews.com/opinion/story/52380.html |date=2018-06-24 }} [[श्रेणी:नेपाली परम्परागत पोशाक]] [[श्रेणी:पुरुष पोशाक]] [[श्रेणी:टोपी]] [[श्रेणी:घरेलु पोशाक]] [[श्रेणी:नेपाली पहिरनहरू]] {{stub}} 0asqxhmwral02ld3rmjf3al8512hxx2 0 7417 1355999 1333735 2026-05-19T16:55:32Z Bishaldev100 28807 /* नेपाल एकिकरण */ 1355999 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको नुवाकोटको युद्ध देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो । केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् । तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । ==नेपाल एकिकरण== {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !घटना |- |१ |१८०१ असोज १५ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] विजय |- |२ |वि.सं १८०३ |नालदुम विजय |- |३ |वि.सं १८०४ |भीरकोट विजय |- |४ |वि.सं १८११ |दोलखा विजय |- |५ |१८१९ भदौ ९ |मकवानपुर विजय |- |६ |१८२२ चैत ३ |कीर्तिपुर विजय |- |७ |१८२४ असोज १५ |सिन्धुलीगढी विजय |- |८ |१८२५ असोज १३ |काठमाडौँ विजय |- |९ |१८२५ असोज २४ |पाटन विजय |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |भक्तपुर माथि विजय |- |११ |१८२६ चैत १० |काठमाडौँ राजधानी घोषणा |- |१२ |१८३० साउन ४ |चौदण्डीमाथि अधिकार |- |१३ |१८३१ साउन ५ |विजयपुर माथि अधिकार र नेपालको सिमाना पूर्वमा टिस्टा नदीसम्म पुर्याइएको |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम विक्रम सम्वत १८०० नुवाकोट विक्रम सम्वत १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा विक्रम सम्वत १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो सफल आक्रमण विक्रम सम्वत् १८१४ भाद्र ९ गते ४ मकवानपुरको विजय विसं १८१५ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध विक्रम सम्वत १८१५ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण विक्रम सम्वत १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता विक्रम सम्वत् १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध विक्रम सम्वत १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय विक्रम सम्वत् १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय विक्रम सम्वत १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय विक्रम सम्वत् १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय चौदण्डी एकीकरण सम्वत १८३० . विजयपुरमाथि कब्जा विक्रम सम्वत १८३९ १३ सो वर्ष १८३९ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] ==== वि.सं. १८४३ <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref>==== जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्यो । जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । आश्विन १४ गते: मंगल बार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । कार्तिक १९ गते: बुध बार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । मंसिर २ गते: मंगल बार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । मंसिर ७ गते आइतबार्: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । == * [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह]] * [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप सिँह शाह]] * [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]] * बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]] * काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]] * काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] * काजी [[धोकलसिंह बस्न्यात]] * काजी [[नाहरसिंह बस्न्यात]] * [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]] * काजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] * मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]] * [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]] * काजी [[वंशराज पाँडे|काजी वंशराज पाण्डे]] * काजी [[रणजङ्ग पाँडे|काजी रणजंग पांडे]] * काजी [[जयन्त राना]] * [[काजी बंसराज गुरूङ]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|काजी बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * काजी [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] * मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] * भिम सिहँ थापा * चौतारीया [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * चौतारीया [[शूरप्रताप शाह]] * चौतारीया [[दलमर्दन शाह]] * सरदार [[भक्ति थापा]] * काजी [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]] * [[जङ्गबहादुर राणा]] * [[रणबहादुर शाह|राजा रण बहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] * काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]] * काजी [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] ==स्रोत== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] 2roarvz2o6oap5vff5t7hnka9ugs7pj 0 7709 1355998 1335436 2026-05-19T16:52:23Z Bishaldev100 28807 /* मध्यकाल */ 1355998 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|बागमती प्रदेशमा अवस्थित एक जिल्ला}} {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = | native_name = | nickname = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | motto = | image_skyline = Nuwakot Valley.jpg | image_alt = | image_caption = नुवाकोटमा रहेको उपत्येका | image_map = Nuwakot Bagmati locator.png | imagesize = 300px | map_alt = | map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा नुवाकोट जिल्लाको अवस्थिति | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | parts_type = | parts_style = | p1 = | p2 = | established_title = स्थापना | established_date = वि.सं २०१८ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[विदुर नगरपालिका|विदुर]] | leader_title = | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[House of Representatives (Nepal)|Parliamentary constituencies]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[Provincial Assembly (Nepal)|Provincial constituencies]] | leader_name3 = | government_footnotes = | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], नुवाकोट | area_footnotes = | area_total_km2 = 1121 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = | population_total = २,६३,३९१<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=8|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_as_of = [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] | blank_info_sec1 = नेपाली, तामाङ, नेवार, मगर, शेर्पा | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ४४९००, ४४९०८ | area_code = | website = http://www.dccnuwakot.gov.np | footnotes = }} '''नुवाकोट जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]] अर्न्तगत राजधानी [[काठमाडौँ]]को उत्तर-पश्चिम दिशामा अवस्थित एक जिल्ला हो । नुवाकोट जिल्लाको जनसङ्ख्या २८८,४७८ रहेको छ। नुवाकोट जिल्लाको सदरमुकाम [[विदुर नगरपालिका|विदुर]] हो।<ref name="जनगणना २०७८"/> ==भूगोल== नेपालको कुनै पनि अञ्चलको सिमाना तथा अन्तराष्ट्रिय सिमानालाई समेत नछुने र भौगालिक विभाजन अनुसार पहाडी प्रदेशमा अवस्थित यो जिल्ला झण्डै अर्ध चन्द्राकार रूपमा पुर्ब-पश्चिम फैलिएर रहेको छ। यस जिल्लामा उच्च पहाडी क्षेत्रको यठार, हिमालको दक्षिणी ढाल, पहाडी क्षेत्रको बिचमा यत्रतत्र छरिएर रहेका समथर बेंसी र टारहरू लगाएतका विविध भौगोलिक विशेषताहरू पाउन सकिन्छ। भौगालिक बनावट पहाडी भू-भागको अंश ७१ प्रतिशत, लेकाली भू-भागको अंश १८ प्रतिशत तथा टार, बेंसी र समथर भू-भागको अंश ११ प्रतिशत रहेको छ। नेपालको मानचित्रमा नुवाकोट जिल्लाको अवस्थिति २७४५' देखि २८२०' उत्तरी अक्षांशसम्म र ८५०' देखि ८५४५' पूर्वी देशान्तरसम्मको फैलावटमा रहेको छ। समुद्रसतहबाट न्युनतम ४५७' मिटरदेखि अधिकतम ५१४४' मिटर उचाईसम्म भू-धरातल रहेको यस जिल्लाको क्षेत्रफल ११२१ वर्ग किलोमिटर छ। जिल्लाको समग्र भू-धरातलिय हिसाबमा मुख्यतः तीन भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ। ==इतिहास== ===प्राचीन काल=== वर्तमान नुवाकोट डाँडो "ऋषिपत्तन" भनि कहलाएको थियो। यस स्थानमा ऋषि मुनिहरूको तपस्या हुने हुनाले यहाँ वस्ती बसेपछि वस्तीको नाम "ऋषिपत्तन" रहेको हो भन्ने अनुश्रुति चलेर आएको छ।<ref>{{cite book|title=नुवाकोटको ऐतिहासिक रुपरेखा|author=[[धनवज्र वज्राचार्य]], टेकबहादुर श्रेष्ठ |page=१३|date=२०३२ चैत्र|publisher=नेपाल र एशियाली अध्ययन संस्थान|isbn=|url=}}</ref> शाह कालको एक लालमोहरमा उक्त कुरा उल्लेखित छ।<ref>नुवाकोटका धामी हरिमानसिंहज्यूको संग्रहमा सो लालमोहर रहेको छ।</ref> साथै यहाँ कुनै धर्मकार्यमा संकल्प पढ्दा "ऋषिपत्तने" भनी भन्ने चलन छदैछ।<ref>सानुरत्न वज्राचार्य </ref>मल्लकालका अभिलेख, टिपोट आदिमा पनि "ऋषिपत्तन" को उल्लेख आएको छ। यस आधारमा विचार गर्दा यस प्रदेशमा ऐतिहासिक वस्ती बस्नुभन्दा पहिले ऋषिमुनिको आश्रम रहेको संकेत पाइन्छ। लच्छविकालका अभिलेखमा प्रसंहवश उल्लिखित गौतामाश्रम, भरताश्रम आदि उदाहरणले उक्त कुराको पुष्टि केही आंशमा गर्दछ। <ref>{{cite book|title=हिमवत्खण्ड|author=[[योगी नरहरिनाथ]]|page=२३४-३७|date=बि.सं २०१३ |publisher=योगप्रचारिणी गोरक्षटिल्ला, काशी|isbn=|url=}}</ref> राजनैतिक दृष्टिले भन्दा धार्मिक दृष्टिले यस प्रदेशको महत्व केही रहिसकेको कुरामा शङ्का छैन। शिवसिंह मल्लको पालाको नेपाल संवत ७३७ को एक अभिलेखमा नुवाकोटलाई "ब्रह्मानगर" भएको छ। यस भेकको एक प्रसिद्ध तीर्थ "ब्रह्मातीर्थ" कहलाएको छ।<ref>{{cite book|title=सन्धिपत्रसंग्रह|author=[[योगी नरहरिनाथ]]|page=३०६|date=|publisher=|isbn=|url=}}</ref> ===लिच्छवि काल=== लिच्छविकालमा नुवाकोट भेकमा सोझै केन्द्रबाट शासन चल्दथ्यो। त्यहाँ [[सामन्त]] शासन चलेको थिएन। ====राजा गणदेव==== सवत ४८२ देखि ४८७ सम्मका अभिलेखमा गद्दीनशीन राजाका रुपमा गणदेवको उल्लेख आएको छ।<ref name=":0">{{cite book|title=लिच्छविकालका अभिलेख|author=[[धनवज्र वज्राचार्य]] |page=१८७-२०३|date=|publisher=नेपाल र एशियाली अध्ययन संस्थान|isbn=|url=}}</ref> यसरी नुवाकोटको इतिहासमा प्रामाणिक रुपमा देखापरेका पहिला गद्दीनशीन राजा गणदेव हुन आएका छन्। गणदेव राजा भएपनि शासनको बागडोर चाहि भौमगुप्तको हातमा थियो। उनले केही कालदेखि शासन चलाइरहेका थिए। अभिलेखमा उनलाई "श्रीभौमगुप्तो वरीवत्ति" भनि सम्बोधन गरिएको छ। भौमगुप्तले विधिवत पाएको सरकारी पद सर्वदण्डनायक, महाप्रतिहार मात्र थियो। तर उनी राजोचित "श्री" ले बिभुषित थिए तथा एक किसिमले अघोषित राजाका हैसियतले उनले शासन गरेका थिए। यो कुरा उनका पालाका अभिलेखहरूबाट थाहा पाईन्छ।<ref name=":0" /> ===मध्यकाल=== मध्यकालको पूर्वार्धमा नेपाल राज्यभित्र तीन शक्ति [[खस राज्य]], [[कर्णाट वंश|तिरहुत राज्य]], [[मल्ल वंश|मल्ल राज्य]] देखापरे। ती तीन शक्तिमा परस्परमा बराबर टक्कर पर्नु, एकले अर्कोको विरुद्ध गुहार माग्नु आदि कुरा त्यस बेलाको राजनीतिक अंग जस्तै बन्न पुग्यो। नुवाकोटले पश्चिम तिरबाट खसराज्यको आक्रमणको सामना कयौं पटक गर्नुपर्‍यो। साथै यस संघर्षबाट कमजोर भएको केन्द्रको अवस्थाबाट लाभ उठाई नुवाकोट स्वतन्त्र जस्तै बन्ने प्रयास पनि भयो। यसरी दुई शक्तिको बीचको प्रदेशको रुपमा नुवाकोटको अवस्था निकै समयसम्म संघर्षमय रह्यो। त्यस ताका बराबर लडाइँ झगडा भइरहने हुनाले सुरक्षाको दृष्टिले अनुकुल पर्ने ठाउँहरूमा प्रायः वस्तीहरू केन्द्रित हुन थाले। उपत्यका भित्र तीन प्रमुख शहर र अरु साना शहरहरूलाई समेत खाडल, पर्खाल आदिले घेरेर "गढ"को रुप दिइयो। यही कुरा नुवाकोटमा पनि घट्यो। नुवाकोट इलाकाभित्र प्रकृतिले 'कोट्ट'को रुप दिन लायकका थुमहरू चारैतिर रचिएका छन्। यसो हुँदा बीच भागमा केन्द्ररुपमा रहेको वर्तमान [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट डाँडो]]लाई "मूलकोट"को रुप दिई वरपरका थुम्काहरूमा पनि कोट्टहरू बनाइए। यसरी यस प्रदेशको नाम "नवकोट्ट" रहन गएको देखिन्छ। लिच्छविकालको अभिलेखमा कोट्टको उल्लेख भएको छ तापनि त्यसबेला "नवकोट्ट" नामाकरण भएको थिएन। मध्यकालको पूर्वार्धमा आएर मात्र "नवकोट्ट" नामकरण भएको देखिन्छ। [[गोपालराजवंशावली|गोपाल राजवंशावली]]मा "नवक्वाथ"को उल्लेख धेरै ठाउँमा आएको छ।<ref>[[गोपालराजवंशावली]] </ref> मध्यकालमा नुवाकोट डाँडोले "पलन" (शहर)को रुप पनि लिएको कुरा अभिलेखबाट थाहा पाइन्छ।<ref>{{cite book|title=नुवाकोटको ऐतिहासिक रुपरेखा|author=[[धनवज्र वज्राचार्य]], टेकबहादुर श्रेष्ठ |page=ऐतिहासिक सामग्री २, ४, ६, ३८|date=२०३२ चैत्र|publisher=नेपाल र एशियाली अध्ययन संस्थान|isbn=|url=}}</ref> ===शाह काल=== [[चित्र:Nuwakot.jpg|thumb|200px|[[नुवाकोट दरबार|साततले दरवार]]बाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]] [[File:नुवाकोटबाट देखिएको हिमालको दृष्य.jpg|thumb|नुवाकोटबाट देखिएको हिमालको दृष्य]] [[चित्र:Arjun Narasingha KC delivers speech at Volleyball game, Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|[[अर्जुननरसिंह केसी|अर्जुन नरसिंह केसी]], [[राउतबेसी]]<nowiki>मा जन्मेका पूर्वशिक्षा, स्वास्थ्य, र सहरी विकास मन्त्रि एवं नेपाली कांग्रेसका बरिष्ठ प्रभावसाली नेता |</nowiki>]] ===पृथ्वीनारायण शाह=== राष्ट्रनिर्माता राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]द्वारा तत्कालिन अवस्थामा नेपाल उपत्यका र गण्डकी तथा कर्णाली पारीका बाइसे-चौबीसे भनिने स-साना राज्यहरूलाई मिलाई एकीकृत र समुन्नत नेपाल राज्य खडा गर्ने उत्कृष्ट अभिलाषा व्यक्त गरिएको थियो। यही क्रममा उपत्यकाको पश्चिम तर्फको मुल ढोका र तिब्बतसँग व्यापार गर्ने मुख्य नाकाबाट अभियान शुरु गरियो। त्यसैबेला कान्तिपुर अधिनस्थ नुवाकोटलाई एउटा बलियो सामरिक किल्ला मानिन्थ्यो। जसको फलस्वरूप तेस्रो पटकको व्यापक तयारी पछि गरिएको आक्रमणबाट मात्रै वि.सं. १८०१ मा गोरखालीको विजय भयो। नुवाकोट विजयपछि यसलाई दास्रो राजधानीका रूपमा लिई कान्तिपुर उपत्यकाको हालखबर बुझन सजिलो भएको थियो। जसको परिणामस्वरूप वि.सं.१८२५ मा इन्द्रजात्राको दिन कान्तिपुर सहर गोरखाली सेनाको हातमा पर्‍यो। यस प्रकार क्रमिक रूपमा एकीकरण अभियान अघि बढ्यो। साथै वि.सं.१८३१ मा बडा महाराजको स्वर्गवास नुवाकोट [[देवीघाट]]मा भयो। गोरखालाई नुवाकोटसँग सर्म्पर्क बढाउने महत्त्वपूर्ण मार्गका रूपमा हात्तिगौंडा, र्राईसिंङ्ग, कागुने, सामरी, थर्पु, कटुञ्जे, व्याङ्रुङ, पालुङटार, [[आरूघाट गाउँपालिका|आरुघाट]] भएर गोरखा बजार पुग्ने परम्परागत पैदल बाटोलाई मानिन्छ। जुन मार्ग भएर गोरखाली सेनाहरू महिनौ अघि आक्रमणको तयारीका लागि [[विदुर नगरपालिका|त्रिशुली बजार]]माथिको खिञ्चेत बगैंचामा आई बसेका थिए। खिञ्चेत बगैंचा त्यही पबित्र स्थान हो जहाँ बिश्व प्रसिद्ध पुकार भण्डारीको जन्म भएको थियो । हाल यश स्थानलाई खिबोजको नामले चिनिन्छ । यसप्रकार महिनौदेखि प्रशिक्षण र भारतको बनारसबाट नयाँ हातहतियार, गोली गठ्ठा खरीद जस्ता व्यापक तयारीले लडाईंलाई सफल तुल्याएको देखिन्छ। नुवाकोट हात परेपछि मल्लकालिन दरबार मन्दिर कायमै राखी गोरखाली राजाले सामाजिक तथा आर्थिक क्रियाकलापलाई बढावा दिए। ===बहादुर शाह-राजेन्द्र शाह=== ====नेपाल चीन युद्ध ==== ====रणबहादुर शाह ==== ===राणाकाल=== राणाशासन कायम भएपछि नुवाकोटको विकासमा ध्यान दिइएन। पृथ्वीनारायण शाहद्वारा बनाउन लगाइएको नुवाकोट-माडी दरबार राणा शासनकालमा भत्कियो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट-माडी दरबार|author=[[धनवज्र वज्राचार्य]], टेकबहादुर श्रेष्ठ |page=१५१-१५२|date= |publisher=नेपाल र एशियाली अध्ययन संस्थान|isbn=|url=}}</ref><ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |author-link=धनवज्र वज्राचार्य |last2=श्रेष्ठ |first2=टेकबहादुर |author-link2=टेकबहादुर श्रेष्ठ |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट- माडी दरबार |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_02_02_08.pdf |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=2 |issue=2 |pages=151-152}}</ref> तर यसको पुननिर्माण नहुँदा सो दरबार भग्नावस्थामा पुग्यो। जुद्धशमशेरको समयमा आएर माथिको साततले दरबार पुननिर्माण भयो तर तलको शेरा दरबार भने पुरानै रुपमा निर्माण हुन सकेन। १९११ मा तिब्बत सँग युद्ध हुँदा रसुवागढी मोर्चामा जाने बाटो नुवाकोट थियो। चन्द्र शमशेरको पालासम्म भोटसँगको व्यापार केरुङको बाटो हुँदै थियो र सेराबेंसीमा भन्सार अड्डा कायम थियो।<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |author-link=धनवज्र वज्राचार्य |last2=श्रेष्ठ |first2=टेकबहादुर |author-link2=टेकबहादुर श्रेष्ठ |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट- माडी दरबार |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_02_02_08.pdf |journal=Contributions to Nepalese Studies |volume=2 |issue=2 |pages=152}}</ref> तर अंग्रेज-भोट युद्ध पछि कालिम्पोङको बाटो खुलेपछि यताको अलि बचेको व्यापार पनि सुक्न थाल्यो। यसरी नुवाकोटको गैरव क्रमशः बिर्सन थालियो। ==वास्तु तथा संकृति== [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले ललितपुरका कालिगढ झिकाई वि.सं.१८१९ मा भव्य [[नुवाकोट दरबार|नौतले दरबार]] र वि.सं. १८२२ [[शेरा दरबार]] बनाउन लगाए। पछि नब्बे सालको महा- भूकम्पले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा.साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा मल्ल राजाहरूले पाँच तल्ला र सर्ववसाधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। तर उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका हुन। स्मरणीय छ कि यसलाई गृष्मकालिन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं.१८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्घ बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पुर्ब कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। यसको पुनः निर्माण तर्फ सरकारले चासो राखेको देखिदैन। मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ भैरवी मन्दिर र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि यहाँ नभएका हैनन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। जुन दुःख लाग्दो विषय हो। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। ==नामाकरण== नेपाललाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा विभाजन गर्नु अघिसम्म "पश्चिम १ नम्बर" अर्न्तगत रहेको यस जिल्लाको नामाकरण गोपाल वंशिय शासनकालदेखि नवकोट, नवकोट्य, नवक्वाथ, नौकोटबाट अपभ्रंश हुँदै हालको नुवाकोट रहन गएको ऐतिहासिक अनुश्रुति रहेको छ। नुवाकोट जिल्लाको नामाकरण नौं कोटबाट भएको भएतापनि [[सल्यानकोट, धादिङ|सल्यानकोट]] र [[धुवाकोट|धुवाँकोट]] पश्चिम. १ नं.बाट २०१९ सालमा जिल्ला विभाजन हुदाँ [[धादिङ जिल्ला|धादिङ जिल्लामा]] र [[धैबुङकोट]], [[रसुवा जिल्ला]]मा परेका बाँकी नुवाकोट, [[बेलकोट]], [[मालकोट|मालाकोट]], प्यासकोट, सिमलकोट, भैरमकोट नुवाकोट जिल्लामा रहेको छ। == प्रशासनिक विभाजन == नुवाकोट जिल्लामा १२ स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये २ नगरपालिका र १० गाउँपालिका छन्।।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२३ असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तह !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[विदुर नगरपालिका]] |[[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) |१३ |विदुर |५९,२२७ |१३०.०१ |४६० |- |२ |[[बेलकोटगढी नगरपालिका]] |[[दुईपिपल]], [[रातामाटे]], [[कुमरी]], [[बेलकोट]], [[जिलिङ]], [[मदानपुर]] (१-६,९) |१३ |[[जिलिङ]] |३५,२२४ |१५५.०६ |२३० |- |३ |[[तादी गाउँपालिका]] |[[खरानीटार]], [[रालुकादेवी]], [[उर्लेनी]], [[सुन्दरादेवी]] र [[नर्जामण्डप]] |६ |[[खरानीटार]] |१५,९३३ |६९.०८ |२३० |- |४ |[[किस्पाङ गाउँपालिका]] |[[साल्मे]], [[भाल्चे]], [[काउले, नुवाकोट|काउले]], [[फिकुरी]] र [[मनकामना, नुवाकोट|मनकामना]] |५ |[[काउले, नुवाकोट|काउले]] |१४,२३५ |८२.५७ |१७० |- |५ |[[ककनी गाउँपालिका]] |[[ककनी गाउँपालिका|ककनी]], [[ओखरपौवा]], [[चाउथे]], [[चतुराले]], [[थानसिङ]] (८-९), [[मदानपुर]] (७-८) |८ |[[ककनी गाउँपालिका|ककनी]] |२४,५०४ |८७.९७ |२८० |- |६ |[[तारकेश्वर गाउँपालिका]] |[[गोर्स्याङ]], [[बुधसिङ]], [[तारुका]], [[दाङसिङ]] र [[खड्गभञ्ज्याङ]] (१,२,३) |६ |[[दाङसिङ]] |१४,१८४ |७२.६२ |२०० |- |७ |[[दुप्चेश्वर गाउँपालिका]] |[[घ्याङ्फेदी]], [[राउतबेसी]], [[समुन्द्रटार]], [[बेतिनी, नुवाकोट|बेतिनी]], [[गाउँखर्क]], [[शिखरबेसी]] र [[बालकुमारी]] |७ |[[समुन्द्रटार]] |२१,००५ |१३१.६२ |१६० |- |८ |[[पञ्चकन्या गाउँपालिका]] |[[कविलास, नुवाकोट|कविलास]], [[पञ्चकन्या गाउँपालिका|पञ्चकन्या]], [[चौघडा]] (३,४), [[थप्रेक, नुवाकोट|थप्रेक]], [[भद्रुटार]] |५ |लाकुरीभञ्ज्याङ |१३,८१८ |५३.४७ |२६० |- |९ |[[म्यागङ गाउँपालिका]] |[[बर्सुञ्चेत]], [[किम्ताङ]], [[देउराली, नुवाकोट|देउराली]], [[बुङताङ]] र [[सामरी]] |६ |मानेब्ले |१२,६६८ |९७.८३ |१३० |- |१० |[[लिखु गाउँपालिका, नुवाकोट|लिखु गाउँपालिका]] |[[सूर्यमती]], [[थानसिङ]] (१-७), [[खानीगाउँ, नुवाकोट|खानीगाउँ]], [[चौघडा]] (१,२,५-७) र [[थानपति, नुवाकोट|थानपति]] (५) |६ |[[सूर्यमती]] |१७,७२८ |४७.८८ |३७० |- |११ |[[शिवपुरी गाउँपालिका]] |[[छाप]], [[लिखु, नुवाकोट|लिखु]], [[महाकाली, नुवाकोट|महाकाली]], [[तलाखु]], [[सिक्रे]], [[समुन्द्रादेवी]], [[सुनखानी]] र [[थानपति, नुवाकोट|थानपति]] (१-४,६-९) |८ |[[लिखु, नुवाकोट|लिखु]] |१७,२०३ |१०१.०५ |१७० |- |१२ |[[सूर्यगढी गाउँपालिका]] |[[लच्याङ]], [[बागेश्वरी, नुवाकोट|बागेश्वरी]], [[हल्दे कालिका]], र [[गणेशस्थान]] |५ |[[बागेश्वरी, नुवाकोट|बागेश्वरी]] |१४,९१९ |४९.०९ |३०० |} [[चित्र:NepalNuwakotDistrictmap.png|thumb|नुवाकोट जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] ==जल विद्युत== * [[देवीघाट जलविद्युत|देवीघाट]] * [[त्रिशुली जलविद्युत|त्रिशूली]] * [[माथिल्लो त्रिशुली -३ए जलविद्युत]] == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[रामराजा श्रेष्ठ]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] * [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन|नेपालको क्षेत्रिय बर्गिकरण]] * [[देवीघाट|देवीघाट]] {{प्रदेशहरू}} == सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} {{नुवाकोट जिल्लाका गाविसहरू|state=expanded}} {{नेपालका जिल्लाहरू|state=expanded}} {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Nuwakot District}} {{incubator|kip/नुवाकोट जिल्ला| http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल खाम भाषाको विकिपिडिया}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू]] g6an02afucny045iwl9vegrjxn65eeo 0 7801 1356080 905668 2026-05-20T10:48:20Z Janak Bhatta 10885 विकिकरण गर्नुपर्ने 1356080 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} {{उल्लेखनीयता}} {{Hemchand|date=नोबेम्बर-२३-२०१६}} '''[[Apps]]-[[Video Game]]-[[3D game]]-[[2D game]]''' ले आजको समयमा धेरै महत्त्व खेलेको देखिन्छ| यि गेम हरूमा सबैको महत्त्व उतिकै नै छ| हामी गेम खेल्छौ| या Candy crush होस् ,या Temple run होस्, या Car Driving होस्,या कुनै Talking Tom| यी गेमहरू 3D/Video game मा पर्दछन| यी गेमहरूले मासिक रूपमा करोडौले आम्दानी गर्छन| जस्तै गेम बनाईयो र नेटमा राख्यो.... १५००० ले डाउनलोड गरे र ३०००ले अपडेट पनि गरे भने २रू का दरले ३७हजार कमाईयो| सोच्नुहोस त महिनौ खटेर त १२००० मात्र कम्तिमा कमाउन सकिन्छ भने गेम/सफ्टवेयर बनाएर बेचे कम्तिमा २०/२७/३५हजार हुन्छ| यसको लागि अहिले बजारमा एउटै खाले मोबाइल छैनन कोही एन्ड्रोईड,टिजन,आईप्याड,जाभा आदी छन| त्यसैले सोही प्ल्याटीफर्मको जरूरत पर्छ| गेम/एप्स बनाउन उक्त किसिम सिप पनि चाहिन्छ नत्र मालवेयर\भाईरस सम्बन्धी डर हुन्छ|सिप सिकेको छ भने एप्सको लागि ईन्टनेटमा एप्स बनाएनी हुन्छ नत्र Android studioबाट बनाऊने र गेमको लागि थुप्रै छन जस्तै Unity, Game tool,googleबाट game बनाउने आदी {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:सूचना प्रविधि]] lr0yofmv6a7irffg6uw80nabohnlin4 0 13888 1356084 1306687 2026-05-20T10:53:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356084 wikitext text/x-wiki {{Infobox dance|name=धान नाच|image= |native_name=ᤕᤠᤗᤠᤅ|native_name_lang=lif|genre=लोक नृत्य|caption=धान नाच - लिम्बू जातिको एक नृत्य|inventor=लिम्बू जाति}} '''धान नाच''' [[लिम्बू जाति]] (याक्थुङ) को एउटा प्रसिद्ध लोकनृत्य हो। यसलाई लिम्बू भाषामा यालाङ ([[लिम्बू भाषा|लिम्बू]]: {{Lang|lif|ᤕᤠᤗᤠᤅ}}) अथवा यालक्मा भनिन्छ। <ref>{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/56235/|title=DHAN NACH IN DHARAN|last=Rai|first=Rohit|website=My City|language=en|accessdate=2022-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220709132146/https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/dhan-nach-in-dharan |date=2022-07-09 }}</ref> यसको उत्पत्ति [[नेपाल]]को [[लिम्बुवान|लिम्बूवान क्षेत्र]]मा भएको हो। यो नृत्य पूर्वी नेपालका साथै भारतको [[दार्जिलिङ]], [[कालेबुङ|कालिम्पोङ]] र [[सिक्किम]] क्षेत्रका लिम्बू समुदायका मानिसहरूद्वारा प्रदर्शन गरिन्छ। यो नृत्यसंग गाइने गीतलाई [[पालाम]] भनिन्छ। <ref>{{Cite web|url=https://annapurnapost.com/news/dhaannaac-jogaaune-cintaa-134332|title=धाननाच जोगाउने चिन्ता|website=धाननाच जोगाउने चिन्ता|language=en|accessdate=2022-11-15}}</ref> == किंवदन्ती == स्थानीय किंवदन्ती अनुसार एउटा गाउँमा खडेरी परेको थियो र मानिसहरू भोकले मरिरहेका थिए। त्यसपछि माक्चरेपु (लिम्बू: {{Lang|lif|ᤔᤠᤰᤆᤖᤣᤐᤢ}};), एउटा चराले खैया प्रकारको धानको केही बीउ ल्याई गाउँलेलाई खेती गर्न दियो। <ref>{{Cite web|url=https://shabdasopan.com/aakhyan/katha/2543/|title=किराती लोककथा/ दन्त्यकथा-धाननाचको उत्पत्ति|last=श्रेष्ठ|first=शिवकुमार|date=2021-03-20|website=Shabda Sopan|language=en-US|accessdate=2022-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223083322/https://shabdasopan.com/aakhyan/katha/2543/ |date=2022-02-23 }}</ref> गाउँलेले त्यसै गरे र थुप्रै उब्जनी पाए। तर चराहरूले अधिकांश उब्जनी खान थाले। गाउँलेहरूले चरालाई भगाउन खोजे तर चराहरूले बीउ ल्याएकाले गर्दा उब्जनीमा पहिले अधिकार उनीहरू हुने भने। गाउँलेहरूले त्यो दाबीलाई खण्डन गर्न सकेनन् र चराहरूको कुरामा सहमत भए। चराले कुट्नेबित्तिकै चामल सिधै खान्थे। त्यसपछि मान्छेहरूले चरालाई भगाउने जुक्ति निकाले र त्यस अन्तर्गत चराहरूलाई डराउन "हा...हा...हा..." भनेर कराउन थाले, जुन पछि लयबद्ध पालाम गीत बन्यो। पालाम गाउने क्रममा मानिसहरूले धान कटनीमा हात समातेर नाच्ने थाले, त्यसो गर्दा धानबाट भुस छुटिन्थ्यो। यसरी नै धान नाचको सुरूवात भयो। त्यसपछि हरेक वर्ष मंसिर महिनामा मानिसहरूले धान नाच गर्न थाले। <ref>{{Cite web|url=https://jharanasanchar.com/2600/|title=धाननाच|last=hamrakhabar.com|date=2020-09-05|website=Jharana Sanchar|language=en-US|accessdate=2022-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223051416/https://jharanasanchar.com/2600/ |date=2022-02-23 }}</ref> == पालाम == धान नाचमा गाइने गीतलाई पालाम भन्दछ्न्। यसरी गाईने गीत प्राय: लिम्बू भाषामा यस्तो हुन्छ: {| class="wikitable" |+ !लिम्बू भाषामा !नेपाली अनुवाद |- |मेम्फम्मा च्वालाम साक्तुक्लो अघिङल थेलिक लाक्तुलो कङपिचिन सिले सिक्किम नेलाल पेन्छाम यम्मी सिल्ले पेनि पान ला आशी गर पिङ्लो सि मुन्धुम आहिङ गर पौङ्लो हिङ मुग्धुम |न आउन कुलो थुनिपथाउँ बाँचुन्जेल सम्म नाचौं है गाई बस्तु मरे माल दाम्लो रहन्छ मन मान्छे मरे बोलि रहन्छ मरे पनि मृत्यु पछिको कथाहोस र बाँचे पनि जीवनको गाथा होस्। |} == परम्परा == यो नाच विवाह, उधौली जस्ता चाडपर्वहरूमा र उत्सवहरूमा गरिन्छ। यो जोडी वा समूह मा प्रदर्शन गर्न सकिन्छ। ऐतिहासिक रूपमा, नृत्य सात दिन र सात रातको लागि प्रदर्शन गरिन्थ्यो। संसार भरी छरिएर रहेका किरात समुदाय भित्रका [[लिम्बू जाति|लिम्बू]] जातिको महान चाड हो चासोक तङ्नाम। विशेषगरी पुर्वी नेपालको [[सङ्खुवासभा जिल्ला|संखुवासभा]], [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]], [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]], [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]], [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]], [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]], [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] र [[सिक्किम]]मा बसोबास गर्ने [[लिम्बू जाति]]ले परम्परागत संस्कृतिलाई संरक्षण गर्दै मनाउने मनोरञ्जनात्मक चाडलाई चासोक तङ्नाम भनिन्छ। जस्मा न्वागी पुजा गरी, [[च्याब्रुङ]] बजाउदै गोलाकार घेरामा धान नाच नाचेर भव्य पूर्वक मनाइन्छ। यो खेतीपाती लगाइसकेपछि फुर्सदको समयमा पनि लिम्बू जातिका युवा र युवतीहरूले परस्परमा आधारित गीतको माध्यामबाट सवाल-जवाफ गरी नाची, गीत गाई मनोरञ्जन गर्ने गर्छन्। केटाकेटी मिली नाचगान गरेता पनि उनिहरूमा रतिराग कुनै भाव नहुने र कसैले रतिराग भावनाले अरुलाई दु:ख दिएमा उसलाई दण्ड जरिवाना गर्ने चलन छ। तर केटकेटीको मन मिलेमा विवाह गर्दा केहि फरक पर्दैन। पछिल्लो समय युवाहरुको सहभागिता नहुँदा नृत्य लोप हुने अवस्थामा पुगेको छ तर विभिन्न सांस्कृतिक सङ्घसंस्थाहरूले यस नृत्य शैलीको संरक्षण र प्रवर्द्धनका लागि जनचेतना जगाइरहेका छन्। == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == यी पनि हेर्नुहोस् == {{नेपालका परम्परागत नृत्यहरू}} [[श्रेणी:सङ्गीत]] [[श्रेणी:कला]] [[श्रेणी:नेपाली लोक नृत्यहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशको संस्कृति]] [[श्रेणी:सिक्किमको संस्कृति]] nhx94x4snsu5uq9exlxcu92rzatlh4v 0 15148 1356013 1349525 2026-05-20T03:51:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356013 wikitext text/x-wiki {{Infobox dance | name = कात्तिक नाच | native_name = | native_name_lang = नेपाली | etymology = | image = Kartik Naach (32231585887).jpg | alt = | caption = कात्तिक नाच | genre = | signature = | instruments = | inventor = [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]] | year = | origin = [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] }} '''कात्तिक नाच''' [[कात्तिक]] महिनाभरि सञ्चालन गरिने [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]को प्रसिद्ध नाच हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/169617/ |title=आजदेखि कात्तिक नाच सुरू |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2020-08-29 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://baahrakhari.com/news-details/39818/2017-10-30 |title=कात्तिक नाच विश्वकै सबैभन्दा लामो नाट्य महोत्सव |website=बाह्रखरी |language=नेपाली |accessdate=2020-08-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171031180838/http://www.baahrakhari.com/news-details/39818/2017-10-30 |date=2017-10-31 }}</ref> हरेक वर्ष कार्तिक कृष्णप्रतिपदादेखि कार्तिक शुक्ल पूर्णिमासम्म देखाइने यो नाच केही वर्षदेखि कार्तिक शुक्ल षष्ठीदेखि त्रयोदशीसम्म छोट्ट्याएर देखाइँदै आइएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/national/2019/11/01/1572580031538660.html |title=कात्तिक नाच आजदेखि |website=कान्तिपुर |language=नेपाली |accessdate=2020-08-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/67140 |title=ललितपुरमा कात्तिक नाच सुरु |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2020-08-29}}</ref> ==परिचय== मल्लकालीन राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]ले हरेक वर्ष कार्तिक महिनामा नृसिँह नाचका रूपमा पाटन दरबारको पश्चिममा रहेको डबलीमा देखाउने गरेकाले यसलाई '''कात्तिक नाच ''' भनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://lokaantar.com/story/91415/2019/11/8/news- |title=सिद्धिनरसिंह मल्लले ४ सय वर्ष पहिले शुरू गरेको ऐतिहासिक कात्तिक नाच ललितपुरमा |website=लोकान्तर |language=नेपाली |accessdate=2020-08-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nepalsamaya.com/news/18623 |title=कात्तिक नाच आजबाट सुरू |website=नेपाल समय |language=नेपाली |accessdate=2020-08-29 }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> विष्णु पुराणको नृसिंह अवतारको कथामा आधारित यो नाचमा साताभर पोङ्गा, खीं, ताः र झ्याली बजाउँदै विष्णुका विभिन्न अवतारहरू प्रस्तुत गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/11/807625 |title=३७९ वर्ष पुरानो कात्तिक नाच आजदेखि |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-08-29}}</ref> उक्त डवली लाई [[कात्तिक डवली]] पनि भनिन्छ। वि.सं. १६९७मा राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]ले आफ्ना गुरू तथा [[ज्योतिष]]हरूको सल्लाहअनुसार देश तथा जनताको कल्याणका लागि कात्तिक महिना पारेर सो नाच चलाएका थिए।सुरुमा सो नाच [[कृष्णलिला]]मा आधारित थियो। त्यतिबेला श्री बराह र श्री [[नरसिंह]] नाचका साथमा अन्य नाचहरू समावेश गरी प्रत्येक वर्ष कात्तिक महिना कात्तिक डबलीमा आठ दिनसम्म सञ्चालन गर्ने गरिन्थ्यो। उनी पछि उनकै छोरा [[श्री निवास मल्ल]]को पालामा वि.सं. १७३०मा सात दिन अरु थपेर नैतिक सन्देश दिने खालका लोक नाटकहरू समेत देखाई पन्ध्र दिन सम्म सो नाच चलाएका थिए। त्यसपछि उनका छोरा [[योगनरेन्द्र मल्ल]]ले उषाहरण तथा माधवनर लगायतका शास्त्रीय नाचसहित पन्ध्र दिन थपी एक महिनासम्म सो नाच सञ्चालन गराएका थिए। ==चलन== यो क्रम वि.सं. २००६ सालसम्म मात्र रहृयो। २००७ सालको जनक्रान्तिका कारण सञ्चालन हुन सकेन। त्यसपछि २००८ सालदेखि २०३७ सालसम्म कात्तिक महिनाको दुई दिन मात्र सो नाच सञ्चालन हुन सक्यो। त्यतिबेला श्री [[बराह अवतार|बराह]] नाच र श्री नरसिंह नाच मात्र सञ्चालन गरिएको थियो। वि.सं. २०३८मा कात्तिक नाच प्रबन्ध समितिको गठन भएपछि भने सो समितिले प्रत्येक वर्ष कात्तिक महिनामा आठ दिन सो नाच सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ। कात्तिक महिनाभरि नाच सञ्चालन गरिने कारणले सो नाचको नाम नै कात्तिक नाच रहन गएको हो। नेपालको साँस्कृतिक इतिहासमा सबैभन्दा लामो नाट्य महोत्सवका रूपमा यस नाचलाई लिइन्छ। आठ दिनसम्म सञ्चालन हुने सो नाचमा तीन दिन नाटक देखाइन्छ। सो अवसरमा देखाइने महामुर्ख नाटकले समाजमा जनचेतना जगाउने काम समेत गर्छ। बाँकी पाँच दिन युद्ध कला, बराह खेल तथा देवीको नाच देखाइन्छ। यस अवसरमा देखाइने देवी नाच, श्री नरसिंह तथा बराह खेलले छुट्टै धार्मिक आस्था राखेको छ। यसमा [[भगवान]]को स्तुती सहित नाचगान पनि हुने गरेको कारण यसले धार्मिक महत्त्व दर्शाएको छ। ==महत्त्व== सांस्कृतिको दृष्टिकोणबाट पनि यो नाच महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। यो नाचले ऐतिहासिक मल्ल कालको संस्कृति झल्काएको छ। यो नाच मल्लकालमा सुरु गरिएकोले यसले त्यस बेलाको समयलाई प्रतिनिधित्व गरेको छ। ३६९(वि.सं.२०६७ मा) वर्ष पुरानो इतिहासलाई यस नाच मार्फत् स्मरण गर्न खोजिएको छ। यस नाचले त्यतिबेलाका राजाहरू सिद्धिनरसिंह मल्ल, श्री निवास मल्ल तथा योगनरेन्द्र मल्ल गरी तीन मल्लराजाको शासनकाललाई पनि सम्झना गराएको छ। यसले इतिहासमा के भएको थियो त भन्ने कुरालाई प्रस्तुत गरेको छ। त्यो समयका मानिसहरूको रहनसहन, व्यवहार तथा सांस्कृतिक गतिविधिलाई सो आठ दिने नाचले प्रस्तुत गरेको छ। == नाट्य परम्परा == कार्तिक नाचको परम्परा स्तरीय साहित्यिक तथा सांस्कृतिक परम्परा हो। उक्त नाच परम्परामा प्रयुक्त शैलीहरू विश्वभरका विविध क्षेत्रका नाट्य परम्परासँग दाँज्न सकिन्छ। == बाथः नाच == बाथः नाचको कथामा तीनजना देवताहरू सृष्टिकर्ता ब्रह्मा, पालनकर्ता विष्णु तथा संहारकर्ता महादेव धरतीमा मनुष्यको भेषमा अउने कथा समेटिएको छ। यस नाचमध्ये कलाकरहरूले सबैभन्दा बढी सिर्जनशीलता देखाउन सक्ने यसै बाथः नाचमा हो। बाथः नाचमा प्रयोग हुने मुकुण्डो खास महत्त्वपूर्ण छ। यो मुकुण्डो मनुष्यको छालाबाट बनेको मानिन्छ। == निष्कर्ष == यस अवसरमा तीन दिन देखाइने नाटकले समाजमा जनचेतना जगाउने कार्य गरिरहेको पाइन्छ। नाटकमा त्यस समयमा ललितपुर राज्यमा सबैभन्दा मुर्ख मानिसको रहेछ त भनेर खोजी गर्दा तीन जना मानिस भेटिएका र उनीहरूको जीवनमा घटेको घटनाले उनीहरूलाई महामुर्ख बनाएको कुरालाई प्रस्तुत गरिएको छ। जसको कारणले मानिसले जीवनमा कस्ता खालका कार्यहरू गर्दा त्यसको असर कस्तो पर्छ भन्ने कुरालाई नाटक मार्फत् प्रस्तुत गरी सन्देश दिई सचेत गराउन खोजिएको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:बागमती प्रदेशको संस्कृति]] aktnarlog7wwm6te5ht4fw8gb5nyohl 0 16344 1356046 1319718 2026-05-20T06:07:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356046 wikitext text/x-wiki {{Infobox temple | name = चन्दननाथ मन्दिर |image = Channdannath and Bhairabnath.jpg | image_alt = | caption = चन्दननाथ भैरवनाथ मन्दिर | pushpin_map = Nepal | map_caption = नेपालको नक्शामा चन्दननाथ मन्दिर | latd = 29.274209 | longd = 82.183515 | coordinates_region = | coordinates_display= | other_names = दत्तात्रय मन्दिर | proper_name = चन्दननाथ मन्दिर | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = नेपाल | state/province = [[कर्णाली अञ्चल|कर्णाली]] | district = [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] | location = [[चन्दननाथ नगरपालिका]] | elevation_m = | primary_deity = [[दत्तात्रय]] | primary deity = | utsava_deity_God = | utsava_deity_Godess= | Direction_posture = | Pushakarani = | Vimanam = | Poets = | Prathyaksham = | important_festivals= [[दसैँ|दशैं]] | architecture = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] जिल्लाको सदरमुकाम खलङ्गा स्थित '''चन्दननाथ मन्दिर''' जुम्लाकै प्रसिद्ध मन्दिर हो । यस मन्दिरलाई दत्तात्रय मन्दिर पनि भनिन्छ । यो मन्दिरमा पूजाआजा नगरे देशमा अनिष्ट हुन्छ भन्ने भनाइ छ । [[घटस्थापना]]को दिन मन्दिरको लिङ्गो फेर्ने चलन छ । [[दसैँ|दशैं]]मा सामान्य घुइँचो लाग्ने यो मन्दिरमा [[तीज|तिज]], [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] तथा एकादशीमा मेला लाग्छ । करिब दशौँ शताब्दी तिर [[भारत]]को कस्मिरबाट चन्दननाथ नाम गरेका महात्मा जुम्ला घुम्न आएका थिए । जुम्लाका तत्कालिन खस राजा कल्याल वंशी [[ठकुरी]]ले उनलाई गुरु मानेर यतै बसालेका थिए । चन्दननाथ [[दत्तात्रय]] भगवानका भक्त थिए । उनी जुम्लामा दत्तात्रय मन्दिर स्थापना गरेर बस्न थाले । चन्दननाथले स्थापना गरेको मन्दिर भएकोले यस मन्दिरको नाम पनि चन्दननाथ मन्दिर रहन गयो । चन्दननाथले त्यहाँ एक भैरवनाथ मन्दिर पनि स्थापना गरेका थिए । चन्दननाथले कश्मिरबाट जुम्लाको प्रशिद्ध [[मार्सी धान]]को बिउ ल्याएका थिए । ==गाईले दूध चढाउने गरेको कथा== भनिन्छ परापूर्व कालमा अहिलेको खलङ्गा बजार गाई वस्तु चराउने जंगल थियो एक गाईले आफ्नो मालिकलाई [[दूध]] नदिएर आफ्नो सबै दूध एक ठाउँमा खनाउने गर्थिन् । गाईको मालिक दूध निकाल्न जाँदा गाईले दूध नदिएर निकै दुःखी भएको थियो । एक दिन त्यो गाईले दूध के गर्छ, कसले चोरेर दूध निकाल्छ भनेर गाईको चियो गर्न थाल्यो । यसरी गाईको चियो गर्ने क्रममा उसले अहिले चन्दननाथको मन्दिर रहेको ठाउँमा गाईले दूध चढाएको देख्यो । यो देखेर उसले आफ्ना सबै छिमेकीहरूलाई यस कुराको जानकारी दियो । उसको कुरा सुनेर सबैजना भेला भएर हेर्दा साँच्चै नै गाईले दूध चढाउने गरेको कुरा पुष्टी भयो । यो देखेर त्यो ठाउँमा सबैले चन्दननाथको मन्दिर स्थापना गरेर पूजाको सुरुवात गरेको किंवदन्ती पनि रहेको छ ।<ref>https://www.himkalaadventure.com/chandannath-temple-tour.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823084520/https://www.himkalaadventure.com/chandannath-temple-tour.html |date=2019-08-23 }}</ref> ==लिङ्गो फेर्ने== प्रत्यक वर्ष घटस्थापनाको दिनमा यस मन्दिरमा पूजा आजा गरेर लिङ्गो फेर्ने चलन परापूर्व काल देखि नै चलि आएको छ । करिब 52 फुट भन्दा लामो हरियो रुखको लिङ्गो बनाइन्छ । रातो, सेतो, रङ्गी विरङ्गी कपडाले लिङ्गो पुरै ढाकिन्छ र लिङ्गोको टुप्पोमा पताका लगाएर मन्दिरमा ठड्याइन्छ । लिङ्गो ठड्याउने बेलामा भाँचियो अथवा खण्डित भयो भने पुरै देशमा अनिष्ट हुन्छ भन्ने भनाई रहेको छ । देवताको जयघोष र पूजा आरती, भजन किर्तनका साथ लिङ्गो फेर्ने चलन छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपालका मन्दिरहरू}} [[शक्तिपीठ]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://nagariknews.nagariknetwork.com/tag/%E0%A4%9A%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%A8%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5_%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0 चन्दननाथ मन्दिर] {{ठुटो}} [[श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू]] [[श्रेणी:भूगोल]] [[श्रेणी:शक्तिपीठ]] clvsjmq5zjl8tyfjp3br6rtihr7tcak 0 43324 1356028 1281630 2026-05-20T05:09:59Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356028 wikitext text/x-wiki {{PAGENAME}} [[अथर्ववेद|अथर्ववेदीय]] शाखाका अन्तर्गत एउटा [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लेखिएकोछ। यसका रचियता वैदिक कालका ऋषिहरूलाई मानिन्छ परन्तु मुख्यत [[व्यास|वेदव्यास]] जीलाई धेरै उपनिषदहरूका लेखक मानिन्छ। {{ ज्ञानबाकस पुस्तक | name = {{PAGENAME}} | title_orig = | translator = | image = [[चित्र:उपनिषद.gif|150px]] | image_caption = | author = वेदव्यास | illustrator = अन्य पौराणिक [[ऋषि]] | cover_artist = | country = [[भारत]] | language = [[संस्कृत]] | series = [[अथर्ववेद|अथर्ववेदीय]] [[उपनिषद्|उपनिषद]] | subject = [[ज्ञान योग]], [[द्वैत]] [[अद्वैत]] सिद्धान्त | genre = हिन्दू धार्मिक ग्रन्थ | publisher = | pub_date = | english_pub_date = | media_type = | pages = | isbn = | oclc = | preceded_by = | followed_by = }} ==रचनाकाल== उपनिषदहरूका रचनाकालका सम्बन्धमा विद्वानहरूको एउटा मत छैन। केही उपनिषदहरूलाई वेदहरूको मूल संहिताहरूको अंश मानिएको हो। यी सर्वाधिक प्राचीन छन्। केही उपनिषद ‘ब्राह्मण’ र ‘आरण्यक’ ग्रन्थहरूका अंश मानिएका छन्। इनका रचनाकाल संहिताहरूका पछिको हो। उपनिषदहरूका कालका विषयमा निश्चित मत छैन समान्यत उपनिषदहरूको रचनाकाल ३००० ईसा पूर्वदेखि ५०० ईसा पूर्व मानिएको हो। उपनिषदहरूका काल-निर्णयका लागि निम्न मुख्य तथ्यहरूलाई आधार मानिएको छ— #पुरातत्व एवं भौगोलिक परिस्थितिहरू #पौराणिक अथवा वैदिक ॠषिहरूका नाम #सूर्यवंशी-चन्द्रवंशी राजाहरूका समयकाल #उपनिषदहरूमा वर्णित खगोलीय विवरण निम्न विद्वानहरू द्वारा विभिन्न उपनिषदहरूको रचना काल निम्न क्रममा मानिएको छ<ref>Ranade 1926, pp. 13–14</ref>- {| | {|class="wikitable" |+ विभिन्न विद्वानहरू द्वारा वैदिक वा उपनिषद कालका लागि विभिन्न निर्धारित समयावधि ! लेखक!! शुरुवात (BC)!!समापन (BC)||विधि |- |लोकमान्य तिलक (Winternitz पनि यसदेखि सहमत छ)||<center>6000||<center>200||खगोलिय विधि |- |बी. वी. कामेश्वर||<center>2300||<center>2000||खगोलीय विधि |- |मैक्स मूलर||<center>1000||<center>800||भाषा सम्बन्धी विश्लेषण |- |रनाडे||<center>1200||<center>600||भाषा सम्बन्धी विश्लेषण, वैचारिक सिदान्त, etc |- |राधा कृष्णन||<center>800||<center>600||वैचारिक सिदान्त |} || {|class="wikitable" |+ मुख्य उपनिषदहरूको रचनाकाल ! डयुसेन (1000 or 800 – 500 BC)!! रनाडे (1200 – 600 BC) !! राधा कृष्णन (800 – 600 BC) |- | '''अत्यंत प्राचीन उपनिषद गद्य शैली मा:''' बृहदारण्यक, छान्दोग्य, तैत्तिरीय, ऐतरेय, कौषीतकि, केन<br>'''कविता शैली मा:''' केन, कठ, ईश, श्वेताश्वतर, मुण्डक<br>'''बादका उपनिषद गद्य शैली मा:''' प्रश्न, मैत्री, मांडूक्य||'''समूह I:''' बृहदारण्यक, {{IAST|Chāndogya}}<br>'''समूह II:''' ईश, केन<br>'''समूह III:''' ऐतरेय, तैत्तिरीय, कौषीतकि<br>'''समूह IV:''' कठ, मुण्डक, श्वेताश्वतर<br>'''समूह V:''' प्रश्न, मांडूक्य, मैत्राणयी||''बुद्ध कालदेखि पूर्व के:''' ऐतरेय, कौषीतकि, तैत्तिरीय, {{IAST|Chāndogya}}, बृहदारण्यक, केन<br>'''मध्यकालीन:''' केन (1–3), बृहदारण्यक (IV 8–21), कठ, मांडूक्य<br>'''सांख्य एवं योगमा अधारित:''' मैत्री, श्वेताश्वतर |} |}</center> ==सन्दर्भ== <references/> ==बाह्य कडीहरू== *[http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदहरूले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बताए] ===मूल ग्रन्थ=== * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरीमा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] ===अनुवाद=== * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php ११ principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदहरूको नेपाली काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} *[http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all १०८ Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the ११ (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks {{उपनिषद}} {{हिन्दू देवी देवता}} {{हिन्दू धर्म}} [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:दर्शन]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] [[श्रेणी:वैदिक धर्म]] [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] 7tsnhg1qn5prgaucfbjmer50ya5e8t1 0 44077 1356007 1283376 2026-05-20T02:16:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356007 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = एउटा चित्रमय सुरुवात | title_orig = | translator = | image = एउटा चित्रमय सुरुवात.jpg | caption = | author =[[पारिजात (साहित्यकार)|पारिजात]] | cover_artist = | country = नेपाल | language = नेपाली | series = | genre = संस्मरण | publisher = फोनिक्स बुक्स<ref>{{cite web|title=एउटा चित्रमय सुरुवात|url=https://www.goodreads.com/book/show/44152537-euta-chitramaya-suruwat|website=www.goodreads.com|publisher=goodreads|accessdate=13 अगस्ट 2020}}</ref> | release_date = वि.सं. २०४५ | media_type = प्रिन्ट | pages = | isbn = <!-- Issued prior to the ISBN system was introduced --> | preceded_by = | followed_by = | wikisource = }} '''एउटा चित्रमय सुरुवात''' [[पारिजात (साहित्यकार)|पारिजात]]द्वारा रचना गरिएको संस्मरण हो।<ref name="पारिजात">{{cite web|title=एउटा चित्रमय सुरुवात|url=https://baahrakhari.com/news-details/236087/2020-01-18|website=www.baahrakhari.com|publisher=baahrakhari.com|accessdate=13 अगस्ट 2020}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो संस्मरण वि.सं. २०४५ सालमा फोनिक्स बुक्सद्वारा प्रकाशन गरिएको थियो। ==सारांश== एउटा चित्रमय सुरुवात पारिजातको नेपाली संस्मरण हो जसमा उनले आफ्नो लेखन कलालाई पाठक समक्ष प्रस्तुत गरेकी हुन्। पारिजातले आफ्नो जीवनका विविध पक्षहरूलाई एक ठाउँमा गासेर त्यसलाई कलमवद्ध गरेर यो संस्मरण तयार पारेकी हुन्।<ref name="पारिजात"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली साहित्य]] [[श्रेणी:पारिजातका कृतिहरू]] m1cld818vosf0tgwa4c0uq2p53x4k2u 0 46464 1356045 1349727 2026-05-20T06:04:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356045 wikitext text/x-wiki '''कृष्ण मुरारी गौतम''' वा '''चट्याङ मास्टर'''का नामले परिचित व्यक्ति नेपालका एक लेखक, कवि, हास्यव्यंग्य कलाकार र सामाजिक कार्यकर्ता हुन्।<ref name="kp01"/><ref name="spotn01"/> उनले बुढेसकाल अवस्थामा रहेका बूढाबूढीहरूको जीवनस्तर सुधारका लागि समर्पित ''एजिङ नेपाल'' नामको गैरसरकारी संस्थाको स्थापना गरेका छन्। सो संस्था सन् २०२० मा [[युनेस्को किंग सेजोंग साक्षरता पुरस्कार]]बाट पुरस्कृत भएको थियो।<ref name = "rnd01" /> यसका साथै उनले थुप्रै राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा भाग लिएका छन र साथसाथै अनुसन्धानमा मार्गदर्शन पनि गरेका छन्।<ref name="unesco20"/> ==जीवनी== उनको जन्म वि. सं. २०१० फागुन १४ गते [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]को झौंखेलमा भएको थियो<ref name="sahit01"/> भने उनको नाम हजुरआमाले राखिदिएका थिए।<ref name="mirr01"/> गौतमले अष्ट्रेलियाको विश्वविद्यालयबाट इकोनॉमिक्समा स्नातकोत्तर गरेका छन्।<ref name="nt20"/> सन् १९७८ बाट उनले सहायक प्राध्यापकको रूपमा आफ्नो व्यवसायिक जीवन सुरु गरे। सन् १९७९ मा उनी कृषि परियोजना सेवा केन्द्रमा कृषि विशेषज्ञको रूपमा कार्यरत रहे भने सन् १९८८ मा उनी वरिष्ठ कृषि अर्थशास्त्रीका रूपमा नियुक्त भएका थिए।<ref name="unesco20"/> उनले परामर्श कम्पनी मार्फत् [[नेपाल]], [[चीन]] र [[भारत]]का विभिन्न ग्रामीण विकास परियोजनाहरूमा काम गरेका छन्। उनले विश्व बैंकका लागि चीनका कृषकहरूसँग र युएसएआईडीका लागि भारतमा काम गरेका थिए।<ref name="nt20"/> उनले [[रेडियो सगरमाथा]]मा रेडियो कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरेका थिए।<ref name="nt20"/> उनले [[सिस्नुपानी नेपाल|सिस्नुपानी नेपाल]] नामक हाँस्यव्यङ्ग्य संस्थाको अध्यक्षता पनि गरेका थिए।<ref name="sahit01" /> ==प्रकासित किताबहरू== चट्याङ माष्टरका अहिलेसम्म चारवटा पद्य र दुईवटा गद्य गरी जम्मा ६ वटा व्यङ्ग्य विधाका पुस्तकहरू प्रकाशित भएका छन्। जसमध्ये एउटा चाहिँ अंग्रेजी भाषामा छ।<ref name="sik01"/> उनका आठवटा चट्याङ गीता नामक पुस्तक प्रकाशित छन्।<ref>[http://baahrakhari.com/news-details/14601/12khari ‘गुमनाम’ चट्याङ मास्टर-बाह्रखरी डटकम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111040716/http://www.baahrakhari.com/news-details/14601/12khari |date=2017-01-11 }}</ref> *चट्याङ गीता ==बुढेसकालका लागि समर्पित कामहरू== *सन् २०२० मा जब उनका बुबा अल्जाइमरले देहान्त भयो, तब उनले ''एजिङ नेपाल'' नामको गैरसरकारी संस्थाको स्थापना गर्न प्रेरित भएका थिए। सो संस्थाले सन् २०१६ देखि ‘ज्येष्ठ नागरिक आधार भूत शिक्षा कार्यक्रम’ सञ्चालन गर्दै आएको छ ।<ref name="rp01"/> *सन् २०१९ मा उनले [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसंघ]]ले न्युयोर्कस्थित आफ्नो मुख्य कार्यालयमा आयोजित विश्व ज्येष्ठ नागरिक दिवस समारोहलाई सम्बोधन गरेका थिए।<ref name="rp01"/> ==पुरस्कार== *भैरव पुरस्कार, वि.सं. २०७१ <ref>{{Cite web| title = The Rising Nepal: Bhairab Award announced| accessdate = 2020-09-15| url = http://therisingnepal.org.np/news/16606}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ऋषि—लिला स्मृति पत्रकारिता पुरस्कार<ref>{{Cite web| title = ऋषि-लिलास्मृति पत्रकारिता पुरस्कारबाट चट्याङ मास्टर... :: विद्या राजपुत :: Setopati| accessdate = 2020-09-21| url = https://www.setopati.com/art/art-activity/85912}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==थप सामाग्री== * अन्तर्वार्ता {{youtube|bLB7uWMlFC0}} * [http://ageingnepal.org/ वेबसाईट] ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist|refs <ref name="kp01">{{Cite web| title = Fostering communal harmony| accessdate = 2020-09-15| url = https://kathmandupost.com/art-entertainment/2015/11/25/fostering-communal-harmony}}</ref> <ref name="unesco20">{{cite book |title=International Literacy Day |date=2020 |publisher=UNESCO |url=https://en.unesco.org/sites/default/files/ild2020-agenda-en.pdf}}</ref> <ref name="nt20">{{Cite web| title = Chatyang Master- Nepali Times| accessdate = 2020-09-15| url = http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=6370}}</ref> <ref name="nt02">{{Cite web| last = Gautam| first = Krishna Murari| title = Old is gold GUEST EDITORIAL- Nepali Times| accessdate = 2020-09-15| url = https://archive.nepalitimes.com/regular-columns/guest-editorial/guest-editorial-old-is-gold,876}}</ref> <ref name="rnd01">{{Cite web| title = Ageing Nepal bags UNESCO King Sejong Literacy Prize| work = GorakhaPatra| accessdate = 2020-09-15| url = https://risingnepaldaily.com/nation/ageing-nepal-bags-unesco-king-sejong-literacy-prize}}</ref> <ref name="spotn01">{{Cite web| last = Magazine| first = New Spolight| title = Becoming Senior Citizen in 20th edition of Poemandu| work = SpotlightNepal| accessdate = 2020-09-15| url = https://www.spotlightnepal.com/2014/10/19/becoming-senior-citizen-in-20th-edition-of-poemandu/}}</ref> <ref name="rp01">{{Cite web| last = रातोपाटी| title = ‘चट्याङ मास्टर’लाई अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान| work = RatoPati| accessdate = 2020-09-21| url = https://ratopati.com/story/145696/2020/9/6/chatyang-master-}} </ref> <ref name="sik01">{{Cite web| title = चट्याङ मास्टर, Author at Shikshya Patra| work = Shikshya Patra| accessdate = 2020-09-21| url = https://shikshapatra.com/author/chatyang-master}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="mirr01">{{Cite web| title = नेपाल र नेपाली सिध्याउने यिनै हुन्| accessdate = 2020-09-21| url = https://www.mirrornepal.com/literature/StoryDetails/2923}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228213310/https://www.mirrornepal.com/literature/StoryDetails/2923 |date=2021-02-28 }}</ref> <ref name="sahit01">{{Cite web| last = Editor| title = भलाकुसारी : समाजका हरेक क्षेत्रमा हाँसो व्याप्‍त छ - चट्याङमास्टर| work = साहित्य सङ्ग्रहालय| accessdate = 2020-09-21| date = 2018-11-24| url = https://sahityasangraha.com/2018/11/24/समाजका-हरेक-क्षेत्रमा-हा/}}</ref> }} [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] 8jfm2j2zlbwwokmaoe0ckzac7zf0wih 0 46841 1356049 1308960 2026-05-20T06:28:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356049 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=सेप्टेम्बर २०१२}} '''चिनियाँलाल सिंह''' नेपालमा निजी क्षेत्रबाट विद्यालय खोल्ने पहिलो व्यक्ति हुन्। उनले विक्रम सम्बत १९९३ सालमा [[महावीर स्कुल]] नामको संस्था खोलेका थिए।<ref name="ekantipur">{{cite web|title=युगकविको राजनीतिक चेतना|url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-05-21/20160521090134.html|website=ekantipur.com|publisher=कान्तिपुर दैनिक|accessdate=17 जनवरी 2021}}</ref> जस वापत राणाहरूले उनलाई जेल हाले र त्यहीँ उनको निधन भयो।<ref name="ekantipur"/><ref>{{cite web|title=ती शहीद, यी शहीद|url=https://baahrakhari.com/news-details/237247/2020-01-24|website=baahrakhari.com|publisher=बाह्रखरी|accessdate=17 जनवरी 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122073425/https://baahrakhari.com/news-details/237247/2020-01-24 |date=2021-01-22 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{stub}} gair3lh6rmicphu2e4of4zxtwq1j7b2 0 53209 1356029 1343422 2026-05-20T05:14:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356029 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = सहकारी गणतन्त्र गयाना<ref name="parliament">{{cite web |url=http://www.parliament.gov.gy/ |title=Parliament of the Co-operative Republic of Guyana |publisher=Parliament.gov.gy |date=2012-02-16 |accessdate=2012-03-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180116011804/http://parliament.gov.gy/ |date=2018-01-16 }}</ref><!--apparently the spelling with a hyphen (e.g. in the constitution) is outdated and even the parliament now uses the spelling without a hyphen--> | common_name = गयाना | image_flag = Flag of Guyana.svg | image_coat = Coat of Arms of Guyana.svg|100px|[[Coat of arms of Guyana]] | national_motto = "One People, One Nation, One Destiny" | national_anthem = ''[[Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains]]'' | image_map = Guyana (orthographic projection).svg | capital = [[जर्जटाउन, गयाना|जर्जटाउन]] | largest_city = राजधानी | latd=6 |latm=46 |latNS=N |longd=58 |longm=10 |longEW=W | official_languages = [[English Language|English]] | languages_type = National language | languages = [[Guyanese Creole]] | regional_languages = {{nowrap|[[पोर्तगाली भाषा|पोर्चुगिज]]{{·}}[[स्पेनी भाषा|स्पेनिस]]<br/>[[Kapóng language|Akawaio]]{{·}}[[Macushi language|Macushi]]{{·}}[[Waiwai language|Waiwai]]<br/>[[Arawakan languages|Arawak]]{{·}}[[Patamona language|Patamona]]{{·}}[[Warao language|Warrau]]<br/>[[Carib language|Carib]]{{·}}[[Wapishana people|Wapishana]]{{·}}[[Cariban languages|Arekuna]]}} | ethnic_groups = 43.5% [[Indo-Guyanese|East Indian]]<br/>30.2% [[Afro-Guyanese|Black (African)]]<br/>16.7% [[Multiracial|Mixed]]<br/>9.1% [[Indigenous peoples of the Americas|Amerindian]]<br/>0.5% other | ethnic_groups_year = 2002<ref name="cia">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html |title=The World Factbook: Guyana |publisher=CIA |accessdate=6 January 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223020542/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html |date=23 December 2018 }}</ref><ref name="2002Census"/> | demonym = Guyanese | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]] [[republic]] | leader_title1 = [[List of Presidents of Guyana|President]] | leader_name1 = [[David Granger]] | leader_title2 = [[List of Prime Ministers of Guyana|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Moses Nagamootoo]] | legislature = [[National Assembly (Guyana)|National Assembly]] | area_rank = 84th | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 214,970 | area_sq_mi = 83,000 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 8.4 | population_estimate = 752,940<ref name="cia" />^a | population_estimate_rank = 161st | population_estimate_year = July 2010 | population_census = 751,223<!--DO ''not'' CHANGE UNTIL THE NEXT CENSUS WHICH WILL BE IN 2010--><ref name="2002Census">[http://www.statisticsguyana.gov.gy/census.html#popcenfinal Guyana 2002 Census] Bureau of Statistics – Guyana. Retrieved 25 June 2009.</ref> | population_census_year = 2002<!--DO ''not'' CHANGE UNTIL THE NEXT CENSUS WHICH WILL BE IN 2010--> | population_density_km2 = 3.502 | population_density_sq_mi = 9.071 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 225th | GDP_PPP = $5.783 billion<ref name="imf2">{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?sy=2016&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=336&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=25&pr.y=14 |title=Guyana |publisher=International Monetary Fund |accessdate=18 April 2013}}</ref> | GDP_PPP_year = 2011 | GDP_PPP_per_capita = $7,465<ref name="imf2" /> | GDP_nominal = $2.480 billion<ref name="imf2" /> | GDP_nominal_year = 2011 | GDP_nominal_per_capita = $3,202<ref name="imf2" /> | currency = [[Guyanese dollar]] | currency_code = GYD <!-- | sovereignty_type = Former colonies | established_event1 = [[Dutch Guiana]] | established_date1 = 1667&ndash;1814 | established_event2 = [[British Guiana]] | established_date2 = 1814&ndash;1966 --> | sovereignty_type = [[Independence]] | established_event1 = from the {{nowrap|[[संयुक्त अधिराज्य|United Kingdom]]}} | established_date1 = 26 May 1966 | established_event2 = Republic | established_date2 = 23 February 1970 | HDI = 0.682 <!-- number only --> | HDI_year = २०१९ <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = increase <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = १२२औ | HDI_category = <span style="color:#fc0;white-space:nowrap;">medium</span> | country_code = | time_zone = GYT (Guyana Time) | utc_offset = -4 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | drives_on = left | cctld = [[.gy]] | calling_code = 592 | footnotes = a. Around one-third of the population (230,000) live in the capital, [[Georgetown, Guyana|Georgetown]].}} '''गुयाना''' ({{IPAc-en|audio=en-us-Guyana.ogg|ɡ|aɪ|ˈ|ɑː|n|ə}}or {{IPAc-en|audio=en-us-Guyana-2.ogg|ɡ|aɪ|ˈ|æ|n|ə}}),<ref>{{cite book |title=Longman pronunciation dictionary |first=John C. |last=Wells |publisher=Longman |location=Harlow, England |year=1990 |isbn=978-0-582-05383-0}} entry "Guyana"</ref><ref name="AH">{{cite web |url=http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/Guyana |title=Guyana – Dictionary definition and pronunciation – Yahoo! Education |publisher=Education.yahoo.com |access-date=30 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190609/http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/Guyana |archive-date=29 October 2013}})</ref> आधिकारिक रूपमा गुयानाको सहकारी गणतन्त्र,<ref name="ISW">{{cite web |url=https://www.state.gov/s/inr/rls/4250.htm |title=Independent States in the World |publisher=state.gov |access-date=24 June 2017 |archive-date=9 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100609184448/http://www.state.gov/s/inr/rls/4250.htm |url-status=live }}</ref> दक्षिण अमेरिकाको उत्तरी तटमा रहेको एउटा देश हो, ऐतिहासिक मुख्य भूमि ब्रिटिश वेस्ट इन्डिजको अंश। गुयाना एक स्वदेशी शब्द हो जसको अर्थ "धेरै पानीको भूमि" हो।<ref name="Many waters"> {{Cite web |title=Georgetown: In the Land of Many Waters |url=https://1997-2001.state.gov/publications/statemag/statemag_apr99/pom.html |access-date=2024-02-28 |website= U.S. Department of State}}</ref>जर्जटाउन सबैभन्दा ठूलो जनसंख्या भएको गुयानाको राजधानी हो। गुयानाको उत्तरमा एट्लान्टिक महासागर, दक्षिण र दक्षिणपश्चिममा ब्राजिल, पश्चिममा भेनेजुएला र पूर्वमा सुरिनाम रहेको छ।. 214,969 km2 (83,000 sq mi) को भूमि क्षेत्रको साथ,<ref>{{cite web | url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/ | title=Guyana | date=13 February 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210107032754/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/ |date=7 January 2021 }}</ref> गुयाना मुख्य भूमि दक्षिण अमेरिकामा उरुग्वे र सुरिनाम पछि क्षेत्रफलको आधारमा तेस्रो-सबैभन्दा सानो सार्वभौम राज्य हो, र सुरिनाम पछि दक्षिण अमेरिकामा दोस्रो-सबैभन्दा कम जनसंख्या भएको सार्वभौम राज्य हो; यो पृथ्वीमा सबैभन्दा कम सघन जनसंख्या भएको देश पनि हो। यसमी प्राकृतिक वासस्थानको एक विस्तृत विविधता र धेरै उच्च जैविक विविधता छ। देशले अमेजन वर्षावनको एक भाग पनि होस्ट गर्दछ, विश्वको सबैभन्दा ठूलो उष्णकटिबंधीय वर्षावन। "गुयानास" भनेर चिनिने क्षेत्रले अमेजन नदीको उत्तर र ओरिनोको नदीको पूर्वमा रहेको ठूलो ढाल ल्यान्डमास समावेश गर्दछ जसलाई "धेरै पानीको भूमि" भनिन्छ। गुयानामा नौ आदिवासी जनजातिहरू बस्छन्: वाइ वाई, माकुशी, पाटामोना, लोकोनो, कालिना, वापिशाना, पेमोन, अकावाइओ रे वारावो। ऐतिहासिक रूपमा लोकोनो र कालिना जनजातिहरूको प्रभुत्व भएको, १८ औं शताब्दीको उत्तरार्धमा ब्रिटिश नियन्त्रणमा आउनु अघि गुयाना डचहरूले उपनिवेश गरेको थियो। यो १९५० को दशक सम्म धेरै जसो वृक्षारोपण शैली अर्थव्यवस्था संग ब्रिटिश गुयाना को रूप मा शासित थियो। यसले सन् १९६६ मा स्वतन्त्रता प्राप्त गर्यो र आधिकारिक रूपमा सन् १९७० मा राष्ट्रमंडल राष्ट्रहरू भित्र गणतन्त्र भयो। ब्रिटिश शासनको विरासत देशको राजनीतिक प्रशासन र विविध जनसंख्यामा प्रतिबिम्बित हुन्छ, जसमा भारतीय, अफ्रिकी, आदिवासी, चिनियाँ, पोर्तुगाली, अन्य युरोपेली र विभिन्न बहुजातीय समूहहरू समावेश छन्। गुयाना एक मात्र मुख्य भूमि दक्षिण अमेरिकी राष्ट्र हो जहाँ अंग्रेजी आधिकारिक भाषा हो। यद्यपि, बहुसंख्यक जनसंख्याले पहिलो भाषाको रूपमा अङ्ग्रेजी-आधारित क्रियोल भाषा, गुयानीज क्रियोल बोल्छन्। गुयाना एङ्ग्लोफोन क्यारिबियनको भाग हो। यो मुख्य भूमि क्यारिबियन क्षेत्रको अंश हो जसले अन्य क्यारिबियन देशहरूसँग बलियो सांस्कृतिक, ऐतिहासिक, र राजनीतिक सम्बन्ध कायम राख्छ र साथै क्यारिबियन समुदायको मुख्यालयको रूपमा सेवा गर्दछ। सन् २००८ मा देश एक संस्थापक सदस्यको रूपमा दक्षिण अमेरिकी राष्ट्र संघमा सामेल भयो। २०१७ मा, गुयानाको ४१% जनसंख्या गरिबीको रेखामुनि बाँचिरहेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://mondiplo.com/guyana-no-recuerda-a-walter-rodney |title=" Guyana no recuerda a Walter Rodney " – Le Monde diplomatique en español |website=mondiplo.com |access-date=10 October 2020 |archive-date=25 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925220844/https://mondiplo.com/guyana-no-recuerda-a-walter-rodney |url-status=live }}</ref> गुयानाको अर्थतन्त्र २०१५ मा कच्चा तेलको खोज रे २०१९ मा व्यावसायिक ड्रिलिंगबाटी परिवर्तन हुँदै आएको छ, यसको अर्थतन्त्र २०२० मा ४९% ले बढ्दै गएको छ, जसलाई केही हिसाबले हाल विश्वको सबैभन्दा छिटो बढिरहेको अर्थतन्त्र बनाइएको छ। जसमी तेल भण्डारमा ११ बिलियन ब्यारेल रहेको भनिएको छ,<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/business/energy/exxon-makes-three-new-discoveries-guyana-increases-oil-reserves-2022-04-26/|title=Exxon makes three new oil discoveries in Guyana and boosts reserves|first=Sabrina|last=Valle|newspaper=Reuters |date=26 April 2022|via=www.reuters.com}}</ref> देश सन् २०२५ सम्ममा विश्वको सबैभन्दा ठूलो प्रतिव्यक्ति तेल उत्पादक मध्ये एक बन्ने क्रममा थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.nasdaq.com/articles/the-five-fastest-growing-economies-in-the-world-2020-10-16 |title=The Five Fastest Growing Economies In The World |publisher=NASDAQ |last=Bajpai |first=Prableen |date=16 October 2020 |access-date=30 December 2022}}</ref> गुयानाको तटमा २०१७ देखि ११ अरब ब्यारेल भन्दा बढी तेल भण्डारको खोज सन् १९७० पछिको विश्वव्यापी तेल भण्डारमा सबैभन्दा ठूलो थप हो।<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/davidblackmon/2022/06/07/why-oil-developments-offshore-guyana-have-global-implications/|title=Why The Oil Bonanza Offshore Guyana Has Global Implications|first=David|last=Blackmon|website=Forbes}}</ref> गुयाना अब संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा र बहामास पछि प्रतिव्यक्ति प्रतिव्यक्ति चौथो-उच्च GDP भएको स्थानमी छ, र २०१५ पछि मानव विकास सूचकांकमा सबैभन्दा धेरै सुधार भएको देशहरू मध्ये एक हो। २०२३ मा विश्व बैंकका अनुसार, धेरै महत्त्वपूर्ण गरिबी अझै पनि अवस्थित छ रे देशले यसको संरचनागत रूपमा यसको बृद्धि व्यवस्थापन गर्न महत्त्वपूर्ण जोखिमको सामना गरिरहेको छ।<ref>{{Cite web |title=Macro Poverty Outlook for Guyana : April 2023 |url=https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/099857004112325933/IDU0b505bcfa01b27043f009eb009ad04e67422d |access-date=2023-11-27 |website=World Bank |language=en}}</ref> == व्युत्पत्ति == "गुयाना" नाम गुयानाबाट आएको हो, जुन ठूलो क्षेत्रको लागि पहिलेको नाम हो जसमा अहिले गुयाना (ब्रिटिश गुयाना), सुरिनाम (डच गुयाना), फ्रेन्च गुयाना, भेनेजुएलाको गुयाना क्षेत्र (स्पेनिश गुयाना), र ब्राजिल (पोर्चुगिज गुयाना)अमापा भनिने क्षेत्रहरू समावेश छन्। । अक्सफोर्ड अंग्रेजी शब्दकोशका अनुसार, "गुयाना" नाम स्वदेशी अमेरिन्डियन भाषाबाट आएको हो र यसको अर्थ "धेरै पानीको भूमि" हो।<ref>{{cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/Guyana |title=Guyana |publisher=Oxford Dictionaries |access-date=9 May 2015 |archive-date=7 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707214123/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/Guyana |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150707214123/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/Guyana |date=7 July 2015 }}</ref> आधिकारिक नाममा सहकारी शब्दले सहकारी समाजवादलाई जनाउँछ। == अर्थतन्त्र == [[File:Tractor in field of rice by Khirsah1.jpg|thumb|गुयानाको तटीय मैदानमा धान खेतमा ट्र्याक्टर]] गुयानाका मुख्य आर्थिक गतिविधिहरू कृषि (चामल र डेमेरारा चिनी), बक्साइट र सुन खानी, काठ, समुद्री खाना, खनिज, कच्चा तेल र प्राकृतिक ग्याँस हुन्। एट्लान्टिक तटमा प्रमुख कच्चा तेल भण्डारको खोजले २०१९ मा ड्रिलिंग सुरु भएदेखि गुयानाको जीडीपीमा ठूलो प्रभाव पारेको छ। २०२० को कोभिड-१९ महामारी वर्ष मार्फत GDP तीव्र रूपमा बढ्यो (४३%), र २०२१ मा उच्च स्तरमा जारी रहने अनुमान गरिएको छ (अनुमानित २०%)। गैर-तेल क्षेत्रहरू भाइरसको फैलावट नियन्त्रण गर्न सार्वजनिक स्वास्थ्य उपायहरूको रूपमा संकुचित भए; यी दुई वर्षको लागि जीडीपीको वृद्धि तेल क्षेत्रमा निर्भर छ।<ref name=Ragobeer2021>{{cite news |url=https://guyanachronicle.com/2021/04/07/economy-to-grow-16-4-per-cent/ |title=Economy to grow 16.4 per cent |first=Vishani |last=Ragobeer |date=April 7, 2021 |work=Guyana Chronicle |access-date=November 4, 2021 |quote=While presenting the 2021 National Budget in February, Senior Minister in the Office of the President with responsibility for Finance, Dr Ashni Singh, noted that Guyana's growth in 2020 was actually 43.5 per cent. The IMF's revised growth rate for 2020 (43.4 per cent) is now closely aligned with the figures provided by the senior minister. Meanwhile, in February also, the Dr. Singh projected that Guyana's economy is expected to grow by 20.9 per cent in 2021. … Based on the World Bank's latest estimates, the country is set to record economic growth of 20.9 per cent at the end of 2021, 26.0 per cent in 2022 and 23.0 per cent in 2023. |archive-date=4 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104112912/https://guyanachronicle.com/2021/04/07/economy-to-grow-16-4-per-cent/ |url-status=live }}</ref> === कर नीति === सरकारले २००७ को प्रारम्भमा कर संहिताको ठूलो परिमार्जन सुरु गर्यो। मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT) ले छवटा फरक करहरू प्रतिस्थापन गर्यो। मूल्य अभिवृद्धि कर लागू हुनु अघि, बिक्री कर छल्न अपेक्षाकृत सजिलो थियो, र धेरै व्यवसायहरूले कर कोडको उल्लङ्घन गरेका थिए। धेरै व्यवसायहरूले अतिरिक्त कागजी कार्यका कारण भ्याट परिचयको विरोध गरे; तर, सरकार भ्याटमा अडिग छ । धेरै करहरूलाई एउटै करको दरले प्रतिस्थापन गर्दा सरकारी लेखा परीक्षकहरूलाई अनियमितता पत्ता लगाउन पनि सजिलो हुनेछ। === Organisations === निजी क्षेत्रका प्रमुख संस्थाहरूमा निजी क्षेत्र आयोग (PSC) <ref>{{cite web |author=RedSpider, Romona Khan |title=Private Sector Commission |url=http://www.psc.org.gy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100628041741/http://www.psc.org.gy/ |archive-date=28 June 2010 |access-date=2 May 2010 |publisher=Psc.org.gy }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628041741/http://www.psc.org.gy/ |date=28 June 2010 }}</ref> र जर्जटाउन चेम्बर अफ कमर्स एण्ड इन्डस्ट्री (GCCI) समावेश छन्;<ref>{{cite web |title=Georgetown Chamber of Commerce & Industry (GCCI) |url=http://www.georgetownchamberofcommerce.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101217153022/http://www.georgetownchamberofcommerce.org/ |archive-date=17 December 2010 |access-date=2 May 2010 |publisher=Georgetownchamberofcommerce.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217153022/http://www.georgetownchamberofcommerce.org/ |date=17 December 2010 }}</ref>[[File:Guyana's splenders.jpg|thumb|गुयानामा परालछत भ्याका घरहरू]] === ठूला सहर === {| class="wikitable sortable" |+ गुयाना को सबै भन्दा ठूलो शहर र नगरहरु |- ! श्रेणी !! नाम !! क्षेत्र !! जनसंख्या |- | '''१''' || जर्जटाउन || [[डेमेरारा-महाइका]]|| 118,363<ref name="cities2012">{{cite report |title=Guyana Population and Housing Census 2012: Preliminary Report |url=https://statisticsguyana.gov.gy/wp-content/uploads/2019/10/2012_Preliminary_Report.pdf |page=23 |publisher=Bureau of Statistics, Guyana |date=June 2014 |access-date=10 March 2021 |archive-date=10 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010130705/https://statisticsguyana.gov.gy/wp-content/uploads/2019/10/2012_Preliminary_Report.pdf |url-status=live }}</ref> |- | '''२''' || लिन्डेन || अपर डेमेरारा-बर्बिस || 27,277<ref name="cities2012"/> |- | '''३''' ||न्यू एम्स्टर्डम || पूर्वी बर्बिस-कोरेन्टाइन || 17,329<ref name="cities2012"/> |- | '''४''' || कोरिभर्टन || पूर्वी बर्बिस-कोरेन्टाइन || 11,386<ref name="cities2012"/> |- | '''५''' || बार्टिका || क्यूयुनी-मज़रूनी || 8,004<ref name="village2012">{{cite web |url=https://statisticsguyana.gov.gy/wp-content/uploads/2019/10/Population_By_Village_2012.zip |title=2012 Population by Village |website=Statistics Guyana |access-date=16 August 2020 }}</ref> |- | '''६''' || महाइका || डेमेरारा-महाइका || 4,867<ref name="village2012"/> |- | '''७''' || रोज़ हॉल || ईस्ट बर्बिस-कोरेंटाइन || 4,413<ref name="village2012"/> |- | '''८''' || परिका || एसेक्विबो द्वीप-पश्चिम डेमेरारा || 4,385<ref name="village2012"/> |- | '''९''' || ट्राइम्फ || डेमेरारा-महाइका || 3,788<ref name="village2012"/> |- | '''१०''' || Uitvlugt ||एसेक्विबो टापु-वेस्ट डेमेरारा || 2,980<ref name="village2012"/> |- |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist|30em}} == बाहिरी लिङ्कहरू == {{Sisterlinks|गयाना}} {{Commonscat|Guyana|गयाना}} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण अमेरिका]] [[श्रेणी:क्यारेबियाली देशहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] 5lpenolnlvi51q8nhi5afc8z4tmjj2s 0 53659 1356003 1297077 2026-05-19T23:38:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356003 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musical artist |Name=अनुराधा पौडवाल |image=Anuradha_Paudwal_57th_Idea_Filmfare_Awards_2011.jpg |caption= सन् २०११ मा पौडवाल |Birth_name=अलका नाडकर्णी |birth_date=२७ अक्टोबर १९५४ (उमेर ६९) [https://www.aajtak.in/entertainment/story/happy-birthday-to-brilliant-singer-anuradha-paudwal-224396-2014-10-27]|birth_place=कारवार, [https://www.youtube.com/watch?v=hDv-UxH4Bvw] [[कर्नाटक]], [[भारत]]|Genre=फिल्मी , भजन|Occupation=पार्श्व गायक , भजन गायक|Instrument=स्वर|yearsactive=१९७३–वर्तमान|Label=[[टी-सीरीज़]], टिप्स इंडस्ट्रीज , भेनस रेकर्ड र टेप}} '''अनुराधा पौडवाल''' प्रसिद्ध भारतीय गायिका हुन्। खासगरी यिनी फिल्म सँगीतमा पार्श्व गायिका तथा भजन गायिकाको रूपमा परिचित छन्।यिनले दर्जनौं भन्दा बढी नेपाली चलचित्रका गीतहरूमा पार्श्वगायन गरेकी छन्। एक राष्ट्रिय फिल्म पुरस्कार, चार फिल्मफेयर पुरस्कार (१९९०-९२ को समयमा लगातार जितेको) र दुई ओडिशा राज्य फिल्म पुरस्कार सहित धेरै प्रशंसा प्राप्तकर्ता, उनलाई भारत सरकारले देशको चौथो-सर्वोच्च नागरिक सम्मान पद्मश्रीले सम्मानित गरेको छ। कला क्षेत्र मा उनको योगदान को लागी। भारतीय भक्ति संगीत र बलिउड उद्योगमा उनको योगदानले उनलाई "भजन क्वीन", "मेलोडी क्वीन" जस्ता उपाधिहरू प्राप्त गर्यो। [https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/how-gulshan-kumar-turned-anuradha-paudwal-into-a-bhajan-queen-8591852/] [https://odishabytes.com/anuradha-paudwal-struggles-success-of-bollywood-melody-queen/] उनी सामाजिक कार्यमा संलग्न छिन् र उनको सूर्योदय फाउन्डेसन नामको फाउन्डेसन छ । [https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2021/Jun/28/anuradha-paudwal-contributes-to-donation-of-cardiac-ambulance-2322665.html] पाँच दशकभन्दा लामो आफ्नो करियरमा पौडवालले गुजराती, हिन्दी, कन्नड, मराठी, संस्कृत, बंगाली, तमिल, तेलुगु, ओडिया, असमिया, पञ्जाबी, भोजपुरी, नेपाली र मैथिलीलगायत विभिन्न भाषाहरूमा ९,००० भन्दा बढी गीत र १५०० भन्दा बढी भजन रेकर्ड गरिसकेका छन्। [https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/anuradha-paudwal-to-be-conferred-with-honorary-dlitt-degree-670883-2016-12-29][https://suryodayafoundation.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240129135111/https://suryodayafoundation.com/ |date=2024-01-29 }}[https://thelistacademy.com/en/list/most-popular-indian-female-singers/] उनी 3 फेब्रुअरी 2022 सम्मको शीर्ष विश्वव्यापी कलाकारको YouTube को संगीत चार्ट र इनसाइट्स सूचीमा 31 नम्बरमा छिन्। [https://www.news18.com/news/movies/anuradha-paudwal-the-melodious-voice-of-80s-and-90s-in-india-turns-66-4370471.html] ==जीवनवृति== पौडवालले सन् १९७३ मा [[एस.डी बर्मन]]ले संगीत बनाएको हिन्दी फिल्म अभिमानमा संस्कृत श्लोकबाट डेब्यु गरेकी थिइन्। [https://www.thehindu.com/entertainment/music/i-only-struggled-to-be-my-best/article17404064.ece] उनले मराठी, तमिल, ओडिया, [https://gaana.com/artist/anuradha-paudwal-2/odia-songs] नेपाली, बंगाली र कन्नड सहित फिल्महरूमा पनि गाएकी छिन्। [https://www.thehindu.com/features/metroplus/success-is-ephemeral-anuradha-paudwal/article8537600.ece] ==व्यक्तिगत जीवन== उनी कारवारको मराठी भाषी परिवारमा अल्का नाडकर्णीको रूपमा जन्मिएकी थिइन्। [https://www.dnaindia.com/bollywood/photo-gallery-happy-birthday-anuradha-paudwal-all-times-government-recognized-her-2852508] [https://www.deccanherald.com/content/610185/still-trailblazer.html] उनको विवाह संगीतकार अरुण पौडवालसँग भएको थियो, जसबाट उनका एक छोरा आदित्य र एक छोरी कविता थिए, जो पेशाले गायिका थिए। [https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/19950415-post-son-aditya-anuradha-paudwal-daughter-makes-her-singing-debut-807178-1995-04-14] [https://web.archive.org/web/20190628213303/http://www.eenaduindia.com/entertainment/bollywood/2017/05/14200448/My-mothers-guidance-most-important-to-me-Kavita-Paudwal.vpf] == पदक तथा पुरस्कार == [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Dr. Anuradha Paudwal, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 30, 2017.jpg|thumb|भारतका राष्ट्रपति प्रणव मुखर्जीले ३० मार्च २०१७ मा नयाँ दिल्लीको राष्ट्रपति भवनमा आयोजित सिभिल इन्भेष्टिचर समारोहमा अनुराधा पौडवाललाई पद्मश्री पुरस्कार प्रदान गर्दै]]उनलाई [[भारत सरकार]] द्वारा ४ [[फिल्मफेयर अवार्ड्स]], १ [[राष्ट्रिय फिल्म अवार्ड|नेसनल फिल्म अवार्ड]] र [[पद्म श्री|पद्मश्री]] सहित धेरै पुरस्कारहरूबाट सम्मानित गरिएको छ।.<ref>{{Cite web |title=Anuradha Paudwal Awards: List of awards and nominations received by Anuradha Paudwal {{!}} Times of India Entertainment |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Anuradha-Paudwal/awards |access-date=21 November 2021 |website=The Times of India}}</ref>उनका अन्य सम्मानहरू यस प्रकार छन्: * २०१७: [[पद्म श्री|पद्मश्री]] by [[भारत सरकार]]<ref>{{Cite news |url=http://www.india.com/news/padma-awards-2017-anuradha-paudwal-happily-surprised-padma-shri-comes-at-a-time-when-i-was-least-expecting-it-says-the-songtress-exclusive-1783643/ |title=Padma Awards 2017: Aashiqui singer Anuradha Paudwal surprised by the unexpected honour |last=Sharma |first=Smrity |date=25 January 2017 |access-date=17 March 2018 |publisher=[[India.com]]}}</ref> * २०१३: मोहम्मद रफी पुरस्कार द्वारा [[महाराष्ट्र सरकार]]<ref>{{Cite news |url=http://eprahaar.in/mohd-rafi-award-goes-to-anuradha-paudwal/ |title=Mohd Rafi Award goes to Anuradha Paudwal |date=25 December 2013 |access-date=17 March 2018 |work=[[Prahaar (newspaper)|Prahaar]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413012451/http://eprahaar.in/mohd-rafi-award-goes-to-anuradha-paudwal/ |archive-date=13 April 2019 |url-status=dead}}</ref> * २०११: [[मदर टेरेसा अवार्ड्स|मदर टेरेसा अवार्ड]] लाइफटाइम अचिभमेन्टका लागि<ref>{{Cite news |url=http://archive.indianexpress.com/news/mother-teresa-award-for-anuradha/775729/ |title=Mother Teresa Award for Anuradha |first=Rajiv |last=Vijayakar |date=14 April 2011 |access-date=17 March 2018 |work=The Indian Express |location=Mumbai}}</ref> * २०१०: [[मध्य प्रदेश सरकार]] द्वारा लता मंगेशकर पुरस्कार<ref>{{Cite news |url=http://indiatoday.intoday.in/story/ravi-anuradha-paudwal-receive-lata-mangeshkar-award/1/122306.html |title=Ravi, Anuradha Paudwal receive Lata Mangeshkar award |date=6 December 2010 |access-date=17 March 2018 |work=India Today |location=Mumbai}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == *{{IMDb name|id=0666715}} *[http://www.bollango.com/cgi-bin/akf_search.tcl?key=movie&singer=anuradha+paudwal List of Hindi movies with songs by Anuradha Paudwal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202091519/http://www.bollango.com/cgi-bin/akf_search.tcl?key=movie&singer=anuradha+paudwal |date=2008-12-02 }} *[http://www.hindilyrix.com/singers/singer-anuradha-paudwal.html Bio at HindiLyrix.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317180555/http://www.hindilyrix.com/singers/singer-anuradha-paudwal.html |date=2012-03-17 }} {{Commonscat|Anuradha Paudwal}} {{फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ पार्श्व गायिका पुरस्कार}} [[श्रेणी:पन्जाबी भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:भारतीय गायिकाहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५४ मा जन्म]] [[श्रेणी:बलिउड पार्श्वगायकहरू]] [[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतका नेपाली भाषाका गायकहरू]] d65x0t6nf4rv5tfhtyzvdyxj050wb08 0 57519 1356038 1342297 2026-05-20T05:44:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356038 wikitext text/x-wiki === परिचय === डा. गोविन्द टण्डन नेपालको धर्म, संस्कृति, इतिहास, गुठी परम्परा, र पशुपति क्षेत्रका विषयमा विशिष्ट योगदान दिनुभएका व्यक्तित्व हुनुहुन्छ । उहाँको जन्म वि.सं. २०१२ साल वैशाख १९ गते काठमाडौँको बत्तीसपुतलीमा भएको हो । उहाँका पिताजी स्व. महेश्वरबहादुर टण्डन र माताजी स्व. मेघकुमारी टण्डन हुनुहुन्थ्यो ।<ref>{{Cite web |title=About |url=https://govindatandon.org/about/ |access-date=2025-05-17 |website=Govinda Tandon |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250521002350/https://govindatandon.org/about/ |date=2025-05-21 }}</ref> [[चित्र:Govinda Tandon profile.jpg|अङ्गुठाकार|गोविन्द टण्डन]] परम्परा र परिवर्तनबीच सेतु बनेर उहाँले पशुपतिक्षेत्र जस्तो आध्यात्मिक स्थललाई संस्कार, सेवा र संवेदनाको केन्द्रमा रूपान्तरण गर्न जीवनको ऊर्जा खर्चनुभयो । “बाँच र बाँच्न देऊ” भन्ने जीवनमूल्यलाई आत्मसात् गर्दै उहाँले मानवसेवा आश्रममार्फत सयौँ सडकआश्रितहरूलाई सम्मानजनक जीवनतर्फ डोर्‍याउनुभएको छ । पशुबलिको विरोध, संस्कृतिको संरक्षण र अध्यात्मको चेतनालाई उहाँले व्यावहारिक जीवनशैलीमा उतार्नुभएको छ । === '''शिक्षा''' === डा. टण्डनले “पशुपतिक्षेत्रको सांस्कृतिक अध्ययन” विषयमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट वि.सं. २०४५मा [[पशुपतिनाथ मन्दिर]]को सांस्कृतिक महत्त्वको विषयमा विद्यावारिधि गर्नुभएको थियो । <ref>[http://www.metacafe.com/watch/7889021/vegetarianism_in_nepal_with_dr_govinda_tandon/ Vegetarianism in Nepal with Dr. Govinda Tandon] Meta Cafe</ref> त्यसअघि उहाँले नेपाली इतिहास, संस्कृति तथा पुरातत्त्व विषयमा वि.सं. २०३३ मा स्नातक, वि.सं. २०३६ मा स्नातकोत्तर तथा अन्य शैक्षिक उपाधिहरू क्रमशः आइ.ए. (वि.सं. २०३१) र एस.एल.सी. (वि.सं. २०२८) मा हासिल गर्नुभएको थियो ।<ref>{{Cite web |title=About |url=https://govindatandon.org/about/ |access-date=2025-05-17 |website=Govinda Tandon |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250521002350/https://govindatandon.org/about/ |date=2025-05-21 }}</ref> === सामाजिक जीवन === डा. टण्डन धर्म, अध्यात्म, पशुपक्षी अधिकार, अहिंसा, र सामाजिक सेवामा समर्पित व्यक्तित्व हुनुहुन्छ।<ref>{{Cite web |title=Govinda Tandon - In service to humanity - मानव सेवामा समर्पित |url=https://govindatandon.org/ |access-date=2025-05-17 |website=Govinda Tandon |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250520081641/https://govindatandon.org/ |date=2025-05-20 }}</ref> ==== सम्पदा संरक्षण ==== बत्तीसपुतलीस्थित श्रीरामचन्द्रमन्दिरलाई उहाँको मार्गदर्शनमा नेपालको एक दर्शनीय र महत्त्वपूर्ण मन्दिरको रूपमा विकास गरिएको छ । उहाँले गुठी संरक्षणको क्षेत्रमा पनि काम गर्नुभएको छ, जसले परम्परागत संस्कृतिको जगेर्ना गर्न मद्दत पुर्‍याएको छ । पशुपति क्षेत्रको सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण र संवर्द्धनमा पनि उहाँको ठूलो योगदान छ । डा. टण्डनले [https://www.pashupati.gov.np पशुपति] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250517144703/https://pashupati.gov.np/ |date=2025-05-17 }} [https://www.pashupati.gov.np क्षेत्र विकास कोष]{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}को विभिन्न उच्च पदहरूमा कार्य गर्नुका साथै पशुपति क्षेत्रको नीति, योजना, संरक्षण र विकासमा विशेष भूमिका खेल्नुभएको छ। उहाँ वि.सं. २०४४ देखि २०४९ सम्म कोषाध्यक्ष र वि.सं. २०४९ देखि २०५० भाद्रसम्म सदस्य–सचिवका रूपमा नियुक्त हुनु भयो । पछिल्लो समय उहाँलाई [https://www.tourism.gov.np संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय]ले २०७० असार २४ गते ४ वर्षका लागि सदस्य सचिवमा नियुक्त गरेको थियो। <ref>[http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Appointments+made+to+different+PADT+posts&NewsID=383127 Appointments made to different PADT posts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130711075149/http://thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Appointments+made+to+different+PADT+posts&NewsID=383127|date=2013-07-11}} The Himalayan Times</ref> सदस्य–सचिव पदमा रहेर पशुपति क्षेत्रको धार्मिक, सांस्कृतिक र भौतिक संरचना विकासमा अग्रणी भूमिका निर्वाह गर्नुभएको छ । [[चित्र:Govinda Tandon.jpg|अङ्गुठाकार|मानवसेवा आश्रमको कार्यक्रममा सम्बोधन गर्दै]]अर्घाखाँचीको बलकोटस्थित श्रीपरशुरामेश्वरमन्दिर खण्डहर भएर रहेकोमा त्यस मन्दिरको संरक्षण, संवर्द्धन एवं प्रवर्द्धनमा पनि उहाँको मार्गदर्शन र सक्रियता रहेको छ । अहिले गएर बलकोटस्थित श्रीपरशुरामेश्वरको मन्दिर स्वदेशी तथा विदेशी धार्मिक आस्थावान्‌हरूको लागि पवित्र तीर्थस्थल एवं तेस्रो मुलुकका पर्यटकहरूको लागि आकर्षक पर्यटक स्थल बन्न पुगेको छ।‘श्रीपरशुरामेश्वरमन्दिर जीर्णोद्धार एवं संवर्द्धन समिति’ को गठन भई सोही संस्थाको माध्यमबाट हिजोआज दैनिक पूजा-आजालगायत आवश्यक मर्मत, सम्भारको यावत कार्यहरू भइरहेको छ । यस मन्दिरका संस्थापक कप्तान परशुराम षत्री (टण्डन) ले ८० घर-कुरिया गुठी जग्गा-जमिनको आम्दानीले मन्दिरको सञ्चालनको व्यवस्था गरिदिएको भएता पनि गुठियारहरूको मतभिन्नता र मोहीहरूको दवावको कारण सन् १९८९ देखि मोहीकै नाममा ‘गुठी संस्थान’ ले जग्गा दर्ता  गरिदिएकोले विगत ३६ वर्षदेखि मन्दिरमा गुठीजग्गाबाट कुनै कुत आउँदैन । आएको केही कुत पनि गुठी संस्थानले आफूले आम्दानी बाँधेको छ । त्यसबाट श्रीपरशुरामेश्वरमन्दिरलाई दिनुपर्ने कुत आम्दानी बुझाएको छैन। ==== मानवसेवा आश्रम ==== यसका साथै, उहाँले स्थापना गर्नुभएको र हाल प्रमुख संरक्षक रहुनुभएको [[मानवसेवा आश्रम]] <ref name="pashupati">{{cite web |title=संचालक परिषद |url=http://www.pashupati.org.np/page.php?page=2 |accessdate=2 July 2013 |work=www.pashupati.org.np |publisher=पशुपति क्षेत्र विकास कोष}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140915142836/http://www.pashupati.org.np/page.php?page=2|date=15 September 2014}}</ref> आज १४ जिल्लाका २५ स्थानमा कार्यरत छ, जहाँ करिब १८०० जना सडकआश्रित, सहयोगापेक्षी नागरिकहरूलाई दैनिक खाना, वस्त्र, आश्रय र स्वास्थ्यसेवा उपलब्ध गराइन्छ ।<ref name="मानवसेवा">{{cite web |title=संरक्षक परिवार |url=https://www.manavsewaashram.org/page/samrakshyak-pariwar |accessdate=4 July 2021 |work=www.manavsewaashram.org |publisher=मानवसेवा आश्रम}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709183450/https://www.manavsewaashram.org/page/samrakshyak-pariwar|date=9 July 2021}}</ref> ==== पशु अधिकार र पशुबलि निषेध ==== उहाँले पशु अधिकार र पशुकल्याणका लागि समर्पित अभियन्ता हुनुहुन्छ । उहाँले “पशुवलि निषेध चेतना अभियान” सञ्चालन गर्दै देवी–देवताको नाममा गरिने पशु बलिको विरोधमा जनचेतना फैलाउने काम गर्दै आउनुभएको छ। उहाँले पशुप्रति मानवीय व्यवहार र संरक्षणको पक्षमा आवाज उठाउँदै आउनुभएको छ । नेपालमा पशुकल्याणको लागि संस्थागत रूपबाट सबैभन्दा पहिले सन् १९९२ मा ‘पशुपक्षीप्रति निर्दयता रोकावट समाज’ ([https://www.spcanepal.org ''Society'' for the Prevention of]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://www.spcanepal.org ''Cruelty to Animals, Nepal'']{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) नामको संस्थाको स्थापनाको परिकल्पनाकारमध्ये उहाँ एक हुनुहुन्छ ।‘शाकाहार जीवनको आधार’ नामले शाकाहारी जीवन र समाजको प्रवर्द्धनमा पनि उहाँ त्यत्तिकै सक्रियसाथ लाग्नुभएको छ । ==== सर्वोत्कृष्ट जीवन शाश्वत चिन्तन ==== यसको सँगसगै “सर्वोत्कृष्ट जीवन शाश्वत चिन्तन” अभियानमार्फत उहाँले सकारात्मक सोच, जीवन निर्माण, मूल्य शिक्षाको प्रचार–प्रसार गर्दै देशभरका युवालाई समाजसेवामा प्रेरित गर्दै आउनुभएको छ।[[चित्र:Dr Govinda Tandon.jpg|अङ्गुठाकार|सर्वोत्कृष्ठ जीवन शास्वत चिन्तन अन्तर्गतको एक कार्यक्रममा डा. वोविन्द टण्डन]]यसका अलावा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, शिक्षा मन्त्रालयका पाठ्यक्रम विकास समितिहरू, र संविधान सुझाव समितिहरूमा पनि उहाँको सक्रिय भूमिका रह्यो । उहाँले गुठीसम्बन्धी नीतिगत अनुसन्धान तथा प्रतिवेदनहरू प्रस्तुत गरेर नीति निर्माणमा योगदान दिनुभएको छ । यस परिस्थितिमा ‘श्रीपरशुरामेश्वरमन्दिर जीर्णोद्धार एवं संवर्द्धन समिति’ ले जे जे काम गर्नुपर्ने हो गरेर, सर्वसाधारणमा आव्हान गर्दा मन्दिरलाई जनसहयोग र सामान्य सरकारी सहयोग वेला-वेलामा प्राप्त हुने गरेको छ। === '''लेखन, अनुसन्धान र प्रकाशनहरू''' === डा. टण्डनका लेख, ग्रन्थ र अनुसन्धानहरूले नेपाली समाजको बौद्धिक र सांस्कृतिक जगमा गहिरो छाप छोडेका छन् । उहाँका इतिहास, धर्म, र संस्कृतिसँग सम्बन्धित डेढ दर्जनभन्दा बढी पुस्तक प्रकासित छन् । त्यसैगरी अनुवाद र सम्पादन पनि छन् । ===== '''लेखन''' ===== # काठमाडौँ अधित्यकाका गणेश मूर्तिहरू (कीर्तिपुर: नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र''',''' वि.सं. २०४२। # नेपालमा गुठी व्यवस्था (काठमाडौँ: नेपाल अध्ययन समूह''',''' वि.सं. २०४५) । # ''पशुपतिक्षेत्रको सांस्कृतिक अध्ययन''''',''' भाग १ (काठमाडौँ: झरेन्द्रशमशेर ज.ब.रा.एवं श्रीमती मञ्जु राणा''',''' वि.सं. २०५३)।                                                   # ''पशुपतिक्षेत्रको साँस्कृतिक अध्ययन''''',''' भाग २ (काठमाडौँ: झरेन्द्रशमशेर  ज.ब.रा.एवं श्रीमती मञ्जु राणा''',''' वि.सं. २०५६)। # ''संस्कृति संरक्षण: केही लेख केही विचार'' (काठमाडौँ: झरेन्द्रशमशेर ज.ब.रा.एवं श्रीमती मञ्जु राणा, वि.सं.२०५५)।                                                 # ''पशुपतिक्षेत्रका मठ''',''' मन्दिरहरूको सञ्चालन र अवस्था'' (काठमाडौँ: झपट पुरस्कार गुठी''',''' वि.सं. २०५४) ।                                                                 # ''समाज र राष्ट्रको उत्थानमा गूठीहरूको भूमिका'' (काठमाडौँ: मृगेन्द्र-सम्झना गुठी''',''' वि.सं. २०५६) ।       # ''राइबाबासँग साक्षात्कार'' (काठमाडौँ: ग्रन्थरत्न प्रकाशन समिति''',''' वि.सं. २०६३)। # ''सर्वोत्कृष्ट जीवनका लागि शाश्वत चिन्तन'' (काठमाडौँ: सर्वोत्कृष्ट जीवन शाश्वत चिन्तन''',''' मालीगाउँ''',''' वि'''.'''सं २०६५)। # ''ज्ञानको चमत्कार'' (काठमाडौ: स्वाध्याय परिवार''',''' वि'''.'''सं'''.''' २०७०''')'''। # ''जितैजित'' (काठमाडौँ: सर्वोत्कृष्ट जीवन शाश्वत चिन्तन''',''' वि'''.'''सं'''.''' २०७०''')'''। # प्रेरणै-प्रेरणा (काठमाडौँ: सर्वोत्कृष्ट जीवन शाश्वत चिन्तन''',''' वि'''.'''सं'''.''' २०७४)। # ''नेपालमा गुठी व्यवस्था,'' दोस्रो संस्करण, (काठमाडौँ: सांग्रीला बुक्स, वि.सं. २०७६)। # ''इतिहासका थप पृष्ठहरू'',(काठमाडौँ: साग्रीला बुक्स, वि.सं. २०७६)। # भाव-गङ्गा, (काठमाडौँ: सर्वोत्कृष्ट जीवन शाश्वत चिन्तन (साँचो जीवननिर्माण अभियान),  वि.सं. २०७८)।                                               # ''संस्कृति: सम्पदा संरक्षणको दुष्कर यात्रा'',(काठमाडौँ: साङ्ग्रीला बुक्स प्रा'''.'''ली'''.''' वि'''.'''सं'''.''' २०७८)। # The Guthi System in Nepal (Patan: RICH Publication, 2025). # आनन्दै-आनन्द ===== '''सह लेखन''' ===== # प्रो. डा. एक्सल मिखाइल र गोविन्द टण्डन''',''' ''म्याप अफ देवपाटन'' (जर्मनी:  भीजीआर''','''१९९४)। # प्रो. डा. एक्सल मिखाइल र गोविन्द टण्डन''',''' ''पशुपतिक्षेत्र'' (काठाडौँ: किताब पसल, ''' '''वि'''.'''सं'''.''' २०७३)।                                                             # प्रा'''.'''डा'''.''' जगदीश्चन्द्र रेग्मी, डा'''.''' गोविन्द टण्डन, ''नेपालको प्रथम नमूना जनगणना'' (काठमाडौँ: ग्रन्थरत्न प्रकाशन, वि'''.'''सं'''.''' २०७९)'''।''' # डा. गोविन्द टण्डन,धर्मप्रसाद गौतम, नेपालमा गुठीको महत्त्व र उपादेयता (काठमाडौँ:  नेपाल गुठी संरक्षण पुच:, वि.सं. २०६५)। # प्रा.शिवगोपाल रिसाल, डा.गोविन्द टण्डन, ''शाश्वत जीवन दर्शन'', (काठमाडौँ: उषा प्रकाशन, वि.सं. २०८१)। ===== '''ग्रन्थ सम्पादन''' ===== # यासुमासा ओइजुमी''',''' ''नेपालमा तरकारी खेती'' (काठमाडौँ: जापान ओभरसीज भोलेण्टिएर कोपरेशन,'''('''JOCV) वि.सं. २०३९)। # यासुमासा ओइजुमी''',''' ''पालुङक्षेत्रमा कृषकहरूका लागि तरकारी खेतीको तरिका र केही निर्देशनहरू'' '''('''काठमाडौँ: जनकपुर कृषि विकास योजना''',''' वि.सं. २०४२)। # जुन्जी ताकाहासी''',''' ''तरकारीको बीउ उत्पादन र रासायनिक मलको प्रयोग'' (काठमाडौँ:जाइका''',''' वि.सं. २०४२)। # भोलामानसिंह बस्नेत''',''' ''कृषकहरूको लागि धान खेतीको प्रारम्भिक पुस्तक''''', ('''काठमाडौँ: जनकपुर अञ्चल कृषि विकास योजना'''('''JADP),वि.सं. २०४२। # ''पशुवलि निषेध चेतना'' (काठमाडौँ: सर्वोत्कृष्ट जीवन शाश्वत चिन्तन''',''' वि'''.'''सं'''.''' २०६९)। # ''गुठी जग्गा हो कि सम्पदा?'' (काठमाडौँ: नेपाल गुठी संरक्षण पुच:, विसं २०८१)। ===== '''अनुवाद''' ===== # ''तराईका कृषि प्राविधिज्ञको लागि सिञ्चित कृषिको व्यवहारिक उत्पादन प्रविधि पुस्तक'' (काठमाडौँ: जापान अन्ताराष्ट्रिय सहयोग संस्था(JICA) वि.सं. २०४१)। '''       ''' ===== '''हिन्दीबाट नेपालीमा अनुवाद''' ===== # ''दृग्दृश्य विवेक'', (काठमाडौँ: चिन्मय आध्यात्मिक सेवा सङ्‌घ, वि.सं. २०५३)। # ''हिन्दुहरूको आराध्यदेव श्रीपशुपतिनाथ'' (काठमाडौँ: पर्यटन विभाग''',''' वि.सं'''.'''२०४५)। # ''रमणमहर्षिकृत उपदेशसार'' (काठमाडौँ: चिन्मय आध्यात्मिक सेवा सङ्घ''',''' वि.सं. २०५४)। # स्वामी चिन्मयानन्दद्वारा गरिएको व्याख्यानसहितको ''श्रीमदभगवद्‌गीता'' (काठमाडौँ: चिन्मय आध्यात्मिक सेवा सङ्घ वि.सं. २०६०)। # ''तत्त्ववोध'' (काठमाडौँ: चिन्मय आध्यात्मिक सेवा समिति''',''' वि'''.'''सं'''.''' २०५९)। ===== '''संयोजक''' ===== # ''अरविन्दकृत पश्चिमका खण्डहरहरूबाट भारतको पुनर्जन्म'' (मैसूर: द मदर्स इन्ष्टिच्युट अफ रिसर्च''',''' सन् २०००)। # ''नेपाली,'' अङ्क १८५ (ललितपुर: मदन पुरस्कार गुठी, श्रीदरबार टोल, वि'''.'''सं'''.''' २०   )। # ''नेपाली,'' अङ्क २०० (ललितपुर: मदन पुरस्कार गुठी, श्रीदरबार टोल, वि'''.'''सं'''.''' २०)। ===== '''सम्पादक मण्डल''' ===== # ''इ'''.''' शि '''.'''बाबुराम आचार्य स्मृति ग्रन्थ'', काठमाडौँ: बाबुराम आचार्य शतवार्षिकी समिति,(वि'''.'''सं'''.''' २०४४) # ''योगी नरहरिनाथ अभिनन्दन-ग्रन्थ'', काठमाडौँ,(वि'''.'''सं'''.''' २०५'''४''')। # ''नेपालको इतिहासका विविध पक्ष'', नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रतिष्ठान,(काठमाडौँ: (वि'''.'''सं'''.''' २०५६)। # ''योगी नरहरिनाथ अभिनन्दन-ग्रन्थ'', परिवर्द्धित संस्करण (काठमाडौँ''':''' सनातन सिद्ध धर्म समिति,वि'''.'''सं'''.''' २०८१)। ===== '''प्रधान सम्पादक''' ===== # ''श्रीमती अङ्गुरबाबा जोशी अभिनन्दन ग्रन्थ'', काठमाडौँ: (वि'''.'''सं'''.''' २०५६)। ===== '''प्रकाशक''' ===== # कविकेशरी बस्नेत, ''नेपालमा पारवहन व्यवस्था'' (काठमाडौँ: नेपाल अध्ययन समूह''',''' वि.सं. २०४३)। # ''ए मान्छे'' '''('''काठमाडौँ: ग्रन्थरत्न प्रकाशन समिति''',''' वि.सं. २०५९)। # देवीबहादुर थापा, ''सोह्र संस्कार र हाम्रो संस्कृति,'' (काठमाडौँ: ग्रन्थरत्न प्रकाशन समिति''',''' वि'''.'''सं'''.'''२०६७)। # ज्योति भट्टराई, ''भक्ति महिमा'' (काठमाडौँ: ग्रन्थरत्न प्रकाशन समिति''',''' वि'''.'''सं'''.'''२०६७)। * '''पशुपति क्षेत्रको सांस्कृतिक अध्ययन (दुई खण्ड):''' यो पुस्तक उहाँको विद्यावारिधिको अनुसन्धानमा आधारित छ, जसमा पशुपति क्षेत्रको ऐतिहासिक,धार्मिक, र सांस्कृतिक महत्त्वलाई विस्तृत रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। यो एक किसिमले भन्ने हो भने पशुपतिक्षेत्रको ‘विश्वकोश’ नै हो भनिदिए हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=Books by Dr. Govinda Tandon (डा. गोविन्द टण्डन) |url=https://thuprai.com/author/govinda-tandan/ |access-date=2025-05-17 |website=Thuprai |language=en}}</ref> * '''अन्य धार्मिक र आध्यात्मिक पुस्तकहरू''': उहाँले पशुकल्याण, सम्पदा संरक्षण, र सनातन जीवन दर्शनका विषयमा पनि लेख्नुभएको छन, जसले उहाँको बहुआयामी व्यक्तित्वलाई झल्काउँछ। * '''“शाश्वत जीवनदर्शन”:''' यो उहाँको हालसालै प्रकाशित पुस्तक हो, जसले जीवनको शाश्वत सत्य, आध्यात्मिकता, र मानवताको दर्शनलाई प्रस्तुत गर्छ । यो पुस्तकले मानव जीवनको उद्देश्य, कर्म, र नैतिकताको बारेमा गहन चिन्तन प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।यसको प्रकाशनले उहाँको लेखन यात्रामा नयाँ आयाम थपेको छ। यद्यपि, यो पुस्तकको विस्तृत सामग्री र समीक्षाको बारेमा तत्काल जानकारी उपलब्ध नभए पनि, यसले उहाँको आध्यात्मिक र दार्शनिक सोचलाई प्रतिविम्बित गर्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। === '''उपसंहार''' === डा. गोविन्द टण्डन एक समर्पित संस्कृतिविद्, अध्येता, लेखक, सामाजिक अभियन्ता र शाश्वत जीवनदृष्टिको अगुवा हुनुहुन्छ। उहाँको समग्र जीवन यात्राले धर्म, संस्कृति, शिक्षा र मानवता क्षेत्रमा देशको पहिचान र प्रतिष्ठा अभिवृद्धि गर्ने कार्य गर्दै आएको छ। नेपाललाई ‘मानवताको देश’ बनाउने उहाँको संकल्प आजको समयका लागि मात्र होइन, भावी पुस्ताका लागि समेत प्रेरणादायी मार्गदर्शन हो {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== tjdlnn23575fwwjggqbt79qb0tgzb9s 0 61709 1356072 1355747 2026-05-20T10:20:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356072 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person | name = दीपिका पादुकोण<br>({{en|Deepika Padukone}}) | image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg | imagesize = | caption = सन् २०१८ मा पादुकोण | birth_date = {{birth date|1986|1|5}}<ref>{{cite web|title=Happy 27th b'day Deepika Padukone|trans-title=दीपिका पादुकोण को 27वाँ जन्मदिन मुबारक हो|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130107224248/http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html |date=2013-01-07 }}</ref><ref name="bio">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|trans-title=जीवनी: दीपिका पादुकोण|date=2012-07-23|work=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=2014-12-31 }}</ref> | birth_place = [[कोपनहेगन]], [[डेनमार्क]] | occupation = अभिनेत्री | years_active = २००४–वर्तमान<ref name="summer">{{cite web|last=मेनन|first=सिता|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer |trans-title = इस गर्मी में सफेद जाओ |accessdate=13 अगस्त 2013|date=2005-04-21|work=[[रीडिफ.कॉम]]}}</ref> | spouse = रणवीर सिंह<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|accessdate=2019-02-15}}</ref> | height = {{height|ft=5|in=8}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/11/deepika-padukone-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Deepika Padukone Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-09-27}}</ref> }} '''दीपिका पादुकोण''' ({{IPA-hns|d̪iːpɪkaː pəɖʊkoːɳ|उच्चारण}}; जन्म ५ जनवरी १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री एवं मोडल हुन्। उनी बलिउड चलचित्र उद्योगकी सबैभन्दा चर्चित अभिनेत्रीहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने भारतीय महिला अभिनेत्रीमा पर्छिन्। उनले आफ्नो जीवनयात्रा [[बलिउड]]मा स्थापित गरिसकेकी छिन् र हालसम्म दुई [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरिसकेकी छिन्। पादुकोण, ब्याडमिन्टन खेलाडी [[प्रकाश पादुकोण]]की छोरी हुन। उनको जन्म [[कोपनहेगन]]मा भएको हो र हुर्काई [[बेङ्गलोर]]मा भएको हो। बाल्यवस्थामा उनले राष्ट्रियस्तरको ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप खेलेकी छन् तर फेसन मोडल बन्नका लागि उनले ब्याडमिन्टन खेल छाडेकी थिइन्। मोडलिङ क्षेत्रबाट प्रवेश गरेकी उनले चाँडै चलचित्रमा अभिनय गर्ने अवसर प्राप्त गरिन्। सन् २००६ मा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''मा मुख्य भूमिकामा उनले चलचित्र जगतमा पदार्पण गरिन्। पादुकोण त्यसपछि दोहोरो भूमिकामा उनको पहिलो बलिउड ब्लकबस्टर सन् २००७ मा प्रदर्शित ''[[ओम शान्ति ओम]]''बाट गरिन् जसले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिलाएको थियो। पादुकोणद्वारा अभिनित ''[[लभ आज कल]]'' (२००९) र ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'' (२०१०) चलचित्रमा गरिएको दमदार अभिनयको लागि उनले निकै चर्चा कमाइन्। साथै त्यसै समयमा उनीद्वारा अभिनित ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) र हाँस्य चलचित्र ''[[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]]'' (२०१०) चलचित्रले नकारात्मक समीक्षा पाएको थियो। सन् २०१२ मा प्रदर्शित बक्स अफिस हिट ''[[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]]'' चलचित्रले उनको अभिनय यात्रामा आयाम त थप्यो नै उनको अभिनयलाई सम्मान प्रदान गर्दै विभिन्न पुरस्कार समारोहमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन समेत गराएको थियो। त्यसपछि उनी ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' (२०१३), ''[[चेन्नई एक्सप्रेस]]'' (२०१३) र ''[[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इयर]]'' (२०१४) जस्ता हाँस्य चलचित्र जुन [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने बलिउड चलचित्र]] रहेका थिए त्यस्ता चलचित्रमा मुख्य महिला पात्रको अभिनय गरेर बलिउडमा आफ्नो स्थान जमाइन्। उनले सन् २०१३ मा ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' नामक चलचित्रमा दमदार अभिनय गरेर [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेकी थिइन्। अभिनय क्षेत्र बहेक पादुकोण रङ्गमञ्चमा भाग लिने गरेकी छिन् साथै उनले एक भारतीय पत्रिकाको लागि लेख समेत लेखिसकेकी छिन्। यस बाहेक उनले विभिन्न ब्रान्ड र उत्पादनको लागि स्थायी रूपमा विज्ञापन गर्ने गरेकी छिन्। महिलाको हक तथा अधिकारको लागि पनि उनले बेला बखत आवाज उठाउने गरेकी छिन्। == व्यक्तिगत जीवन र मोडलिङ करियर== दीपिका पादुकोणको जन्म ५ जनवरी १९८६ मा [[डेनमार्क]]को [[कोपनहेगन]]मा भएको हो। उनको जन्म [[कोङ्कणी भाषा|कोंकणी]] भाषी परिवारमा भएको हो।<ref name="bio1">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|accessdate=6 August 2013|date=23 July 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=http://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archivedate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite news|last=Baksi|first=Dibyojyoti|title=Shah Rukh Khan made Deepika Padukone learn Tamil|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|accessdate=18 August 2013|newspaper=Hindustan Times|date=13 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821034850/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx |date=21 August 2013 }}</ref> उनको बुवा, [[प्रकाश पादुकोण|प्रकाश]], एक भूतपूर्व अन्तर्राष्ट्रियस्तरका सम्मानित ब्याडमिन्टन खेलाडी थिए। उनकी आमा उज्जाला एक यात्रु एजेन्ट थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|title=She's the model of success|work=The Star|date=4 August 2008|accessdate=29 August 2013}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref> उनकी कान्छी बहिनी अनिसा गोल्फ खेलाडी हुन्।<ref>{{cite news|last=Kaura|first=Neha|title=Deepika’s link-ups don’t bother us, says sister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|accessdate=2 July 2013|newspaper=The Times of India|date=11 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106032230/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry |date=6 January 2014 }}</ref> उनको हजुरबुवा रमेश मैसुर ब्याडमिन्टन सङ्घका प्रशासक थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/an-exciting-tournament/article3185184.ece|title=An exciting tournament|newspaper=The Hindu|date=5 January 2006|accessdate=3 August 2015}}</ref> पादुकोण जब एक वर्षकी थिइन् त्यस समय उनको परिवार [[भारत]]को [[बेङ्गलोर]] बसाइसराई गरे ।<ref name="toi interview">{{cite news|last=Gupta|first=Priya|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|title=Ranbir and I are still friends: Deepika Padukone|accessdate=29 August 2013|date=13 October 2012|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father |date=28 September 2013 }}</ref> उनले बेङ्गलोरको [[सोफिया उच्च विद्यालय]]बाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन [[माउन्ट कार्मेल कलेज, बेङ्गलोर|माउन्ट कार्मेल कलेज]]बाट गरिन्।<ref>{{cite web|title=Just How educated are our Bollywood heroines?: Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#3|publisher=Rediff.com|accessdate=6 August 2013}}</ref> उनी मानविकी संकाय अन्तर्गत [[समाजशास्त्र]] विषयमा [[स्नातक तह|स्नातक]] तहको पढाइ गर्न [[इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय खुल्ला विश्वविद्यालय]]मा भर्ना भइन् तर पछि उनले समयको व्यस्तता तथा मोडलिङ गर्ने समयको अनियमितताले पढाइ स्थगन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Deepika-Padukone-has-not-put-studies-on-back-burner/articleshow/2661901.cms|work=The Times of India|title=Deepika Padukone has not put studies on back-burner|accessdate=6 August 2013|date=30 December 2007|archiveurl=|archivedate=8 June 2015}}</ref> [[File:Padukone with family.jpg|thumb|left|upright=1.3|alt=Deepika Padukone is posing with her father, mother and sister|सन् २०१४ को [[५९औं फिल्मफेयर पुरस्कार]] समारोहमा दीपिका पादुकोण आफ्नो अभिभावक तथा बहिनीसँग]] पादुकोण बच्चा हुँदा कठिन सामाजिक अवस्था स्वीकार गरिन् जसले गर्दा उनको धेरै साथीहरू थिएनन्।<ref name="toi interview"/> उनको जीवनको लक्ष्य ब्याडमिन्टन थियो, जुन उनले युवा उमेरदेखि नै प्रतिस्पर्धात्मक तरिकाले खेल्ने गर्थिन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा पादुकोणले आफ्नो दिनचर्याको बारेमा भनेकी थिइन् "म सधैँ बिहान ५ बजे उठ्थेँ र शारीरिक कसरत गर्न जान्थे, विद्यालय जान्थे, ब्याडमिन्टन खेल्न जान्थे, आफ्नो गृहकार्य गर्थें र सुत्न जान्थेँ।"<ref name="toi interview"/> पादुकोणले विद्यालय अवधिमा ब्याडमिन्टनमा आफ्नो जीवन बनाउन जारी राखिन् र राष्ट्रियस्तरको च्याम्पियनसिपमा भाग लिइन्। उनले राज्यस्तरका बेसबल प्रतियोगितामा पनि आफ्नो सहभागिता जनाइन्।<ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Soumyadipta|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-was-a-state-level-baseball-player-deepika-padukone-1349480|title=I was a state level baseball player: Deepika Padukone|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 August 2013|date=18 February 2010}}</ref> शिक्षा तथा खेल करियरमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित राखिरहेकै बेला पादुकोणले बाल कलाकारको रूपमा समेत कार्य गरिन्। उनी ८ वर्षको उमेरमा एक दुई विज्ञापन अभियानमा देखा परिन्।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|title=The long and short of the ramp|work=The Hindu|accessdate=3 August 2013|date=11 August 2004}}</ref> १० कक्षामा अध्ययन गर्दा उनले आफ्नो ध्यान परिवर्तन गरी फेसन मोडल बन्ने निर्णय गरिन्। <ref name="model">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/613309.cms|title=Smash hit on the ramp|work=The Times of India|first=Asha|last=Chowdary|accessdate=3 August 2013|date=13 April 2004}}</ref> सन् २००४ मा उनले [[प्रसाद बिडापा]]को संरक्षणमा पूर्ण समय मोडल बन्ने कार्यमा लागिन्।<ref name="model"/><ref>{{cite news|last=Malani|first=Gaurav|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|title=Deepika Padukone not a part of race|accessdate=3 August 2013|date=7 December 2011|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194256/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film |date=28 September 2013 }}<br>{{cite news|last=Saran|first=Rhea|title=Venus Rising?|url=http://www.verveonline.com/30/people/verve/venus/excerpt.shtml|accessdate=7 August 2013|work=Verve (magazine)}}</ref> करियरको प्रारम्भिक चरणमा पादुकोणले लिरिल साबुनको टेलिभिजन विज्ञापनले पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यस सँगै उनले विभिन्न ब्रान्ड तथा उत्पादनको लागि मोडलिङ गरिन्।<ref>{{cite news|last=Gahlaut|first=Kanika|url=http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|title=Making a splash|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=12 April 2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBsSbRF|archivedate=27 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Deepika Padukone: Biography|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Deepika-Padukone.htm|publisher=[[Zee News]]|accessdate=7 August 2013}}</ref> सन् २००५ मा, उनले डिजाइनर [[सुनीत वर्मा]]को लागि पहिलो पटक [[लक्मे फेसन विक]]मा भाग लिइन् र [[किङफिसर (बियर)|किङफिसर]] फेसन अवार्डमा ''मोडल अफ द इअर''को अवार्ड जित्न सफल भइन्।<ref>{{cite web|last=Menon|first=Sita|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer|accessdate=3 August 2013|date=21 April 2005|publisher=Rediff.com}}</ref><ref>{{cite news|last=Chowdhury|first=Smita R.|title=Glamour, glitz & grace|url=http://www.telegraphindia.com/1050405/asp/calcutta/story_4572605.asp|accessdate=3 August 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=5 May 2005}}</ref> पादुकोणको प्रसिद्धिमा त्यस समय वृद्धि भयो जब उनलाई २००६ को [[किङफिसर पात्रो|किङफिसर क्यालेन्डर]]मा स्थान दिइयो ।<ref name="meet"/> क्यालेन्डरका डिजाइनरका रूपमा रहेका [[वेन्डेल रोड्रिक्स]]ले पादुकोणमाथि टिप्पणी गर्दै भनेका थिए "[[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]पछि हामीसँग यस्तो सुन्दर र ताजा महिला थिएन्।"<ref>{{cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|title=Young achievers: Deepika Padukone to Aditya Mittal, MS Dhoni to Rabbi Shergill|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=20 February 2006|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBwTlZD|archivedate=27 September 2013}}</ref> रोड्रिक्सले उनलाई गञ्जम ज्वेलरी कक्षामा हेरेका थिए र पछि उनले म्याट्रिक्स एजेन्सीका लागि पादुकोणलाई हस्ताक्षर गर्न भ्याए।<ref>{{cite book|last=Vasudev|first=Shefalee|title=Powder Room|url=http://books.google.com/books?id=DzdfsXQEtqoC&pg=PT61|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-297-3|page=61|year=2012}}</ref> २१ वर्षको उमेरमा पादुकोण [[मुम्बई]] बसाइँ सरिन् र आफ्नो काकीको घरमा बसिन्।<ref name="toi interview"/> त्यसै वर्ष, उनले [[हिमेश रेशमिया]]को म्युजिक भिडियो ''नाम है तेरा'' मा काम गर्ने अवसर पाइन् र त्यसमा गरेको अभिनयले व्यापक पहिचान प्राप्त गरिन्।<ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|title=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=17 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video |date=28 September 2013 }}</ref> पादुकोणले चाँडै चलचित्र भूमिकाको लागि प्रस्ताव प्राप्त गर्न सुरू गरिन्।<ref>{{cite web|title=The hottest heroine in Kannada cinema|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/24sld1.htm|publisher=Rediff.com|date=24 August 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> आफ्नो अभिनयलाई अझ प्रभावकारी बनाउन पादुकोणले [[अनुपम खेर]]को चलचित्र संस्थानमा अभिनय कोर्समा भर्ना भइन्।<ref>{{cite news|title=On course: Deepika Padukone joins Anupam Kher's Film Academy|url=http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|work=India Today|date=11 July 2005|accessdate=6 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC0HxiV|archivedate=27 September 2013}}</ref> रेशमियाको साङ्गीतिक भिडियोमा निर्देशक [[फराह खान]]ले पादुकोणको अभिनय हेरेकी थिइन् जसले गर्दा उनले पादुकोणलाई आफ्नो चलचित्र [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]]मा अभिनेत्रीको रूपमा चयन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref name="meet"/> ==अभिनय करियर== ===चलचित्र सुरूवात र सफलता (२००६–०९)=== पादुकोणले सन् २००६ मा आफू [[इन्द्रजीत लङ्केश]]को निर्देशनमा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''बाट अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्न लागेको बताएकी थिइन्। <ref name="meet">{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Meet Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/2006/mar/14sd1.htm|publisher=Rediff.com|date=14 March 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> उक्त रोमान्टिक हाँस्य चलचित्र [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]] ''[[मनमधुदु]]''को रूपान्तरण रहेको थियो र पादुकोणलाई शीर्ष भूमिकामा अभिनेता [[उपेन्द्र (अभिनेता)|उपेन्द्र]]सँग तय गरिएको थियो । पादुकोण अभिनित कन्नड चलचित्रले उच्च व्यापारिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite news|last=Kumar|first=S.S|title=Ramya in a rush|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ramya-in-a-rush/article3230859.ece|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Hindu|date=29 September 2006}}</ref> [[रिडिफ.कम]]का आरजी विजयसारथीले पादुकोणको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनलाई ''आत्मीय दृश्यमा अझ बढी काम गर्नुपर्छ'' भनी थपेका थिए ।<ref>{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Deepika's Aishwarya is a must watch|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|publisher=Rediff.com|date=15 September 2006|accessdate=3 August 2013}}</ref> सन् २००६ को अन्तसम्ममा फराह खानको ''ह्याप्पी न्यू इअर'' को काम रोकियो र खानले [[पुनर्जन्म]]को कथामा आधारित नाटकीय चलचित्र ''[[ओम शान्ति ओम]]'' (२००७) को लागि पादुकोणलाई चलचित्रमा लिने निर्णय गरिन्। <ref>{{cite web|title='I was pulling SRK's hair out!'|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/10fchat.htm|publisher=Rediff.com|date=10 December 2007|accessdate=6 August 2013}}</ref> [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को पृष्ठभूमिमा तैयार पारिएको यस चलचित्रले सन् १९७० ताका सङ्घर्षरत् अभिनेताको कथा भन्दछ जो आफ्नो प्रेमिकाको हत्याको साक्षी भएर मर्छ र उसको प्रेमिकाको हत्याको बदला लिन पुनर्जन्म लिन्छ। यस चलचित्रको नायकको रूपमा [[साहरुख खान|शाहरूख खान]] एक समर्थकको भूमिकामा रहेका थिए भने पादुकोण दोहोरो भूमिकामा थिइन्।{{mdash}} पहिलो भूमिका शान्तिप्रिया, १९७० को शीर्ष अभिनेत्रीको रूपमा र पछि स्यान्डी, एक इच्छुक अभिनेत्रीको भूमिकामा रूपमा रहेकी थिइन्। उनले भनिन्, "म शाहरूखलाई चलचित्रमा हेरेर ठूली भएकी हुँ र वहाँको म सधैँ अनुशरण गर्थें। वहाँसँग काम गरेर&nbsp;... म ज्यादै खुसी महसुस गरिरहेकी छु। साथै फराहलाई पनि धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले म माथि भरोसा गरेर वहाँसँग मलाई काम गर्ने मौका दिइन्।"<ref>{{cite news|last=Ray|first=Sarit|title=I'm a shy person: Deepika|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=2 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194317/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone |date=28 September 2013 }}</ref> आफ्नो भूमिकाको तयारीको लागि पादुकोणले विभिन्न अभिनेत्रीहरू [[हेलन (अभिनेत्री)|हेलन]] र [[हेमा मालिनी]]को शारीरिक हाउभाउ पढ्न चलचित्र हेरिन्। जुन आजभोलिको अभिनेत्रीभन्दा ''ज्यादै भिन्न'' र ''अधिक मनोरम'' भएको महसुस गरिन ।<ref>{{cite news|last=Thakur|first=Shweta|title=I saw Hema Malini films for '70s look: Deepika|date=17 November 2007|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=10 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005230414/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx |date=5 October 2013 }}</ref> तर, उनको आवाज भने आवाज कलाकार [[मोना घोष शेट्टी]]द्वारा स्वराङ्कित थियो ।<ref name="mona dub">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|title=Why is Deepika's Hindi in Kochadaiiyaan dubbed?|work=The Times of India|date=2 January 2013|accessdate=3 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105062349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan |date=5 January 2014 }}</ref> चलचित्रमा रहेको एक गीत ''धुम ताना'' मा पादुकोण भारतीय शास्त्रीय नृत्यकर्ताको रूपमा आफुलाई ढालेर नृत्य गरिन्। वर्षको चर्चित गीतहरू मध्ये एक साबित भएपछि [[डोर्लिङ किन्डर्सले]]ले भने पादुकोणले दर्शकलाई आफ्नो ''हस्त मुद्रा'' नृत्यले मन्त्रमुग्ध पार्न सफल भइन्।<ref>{{cite book|title=The Book of Dance|url=http://books.google.com/books?id=EzKmKyugOjkC&pg=PA113|date=3 September 2012|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=978-1-4093-2237-5|page=113}}</ref> ''ओम शान्ति ओम'' सन् २००७ को व्यावसायिक सफल चलचित्र बन्न सफल रहयो र चलचित्रले विश्व्यापी {{INRConvert|1.49|b}} कारोबार गरेको थियो ।<ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated|publisher=[[Box Office India]]|accessdate=13 October 2013|date=11 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120708194233/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= |date=8 July 2012 }}</ref> [[बलिउड हङ्गामा]]का [[तरण आदर्श]]ले चलचित्रको समिक्षा गर्दै ''दीपिकाको अभिनयमा एउटा उत्कृष्ट अभिनेत्रीसँग हुनुपर्ने सबै कला भएको भनि भनेका थिए'' ।<ref>{{cite web|last=Adarsh|first=Taran|title=Movie Review: Om Shanti Om|date=7 November 2007|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=18 December 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBYXxYy|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]को वार्षिकोत्सवमा पादुकोणलाई सन् २००८ मा [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिइएको थियो र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] श्रेणीको लागि नामाङ्कन गरिएको थियो।<ref name="heroine">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|title=Top heroines of Bollywood|accessdate=19 July 2013|date=10 May 2013|work=India Today|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC4LXB6|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[File:Padukone in 2009.jpg|thumb|upright=0.9|alt=Deepika Padukone is smiling away from the camera|पादुकोण ''[[लभ आज कल]]'', २००९ को पहिलो दृश्य समारोहमा]] बलिउड हङ्गामाले ''ओम शान्ति ओम'' को सफलताले पादुकोणको अभिनय करियरमा आयाम थपेको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=Tuteja|first=Joginder|title=Exploring the Box Office journey of Deepika Padukone&nbsp;– Part 1|date=2 August 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=10 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBdY9Zu|archivedate=27 September 2013}}</ref> उनले यो सफलतालाई आफ्नो अर्को चलचित्रमा गायत्री (रणवीर कपुरको प्रेमिका)को भूमिकामा एक अस्ट्रेलियाली विद्यार्थी जो क्याब चालकको रूपमा [[यश राज फिल्म्स|यशराज फिल्म्स]]को हाँस्य रोमान्टिक चलचित्र ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) मा अभिनय गरिन्। यो चलचित्रले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Bachna Ae Haseeno scores at box office|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18box.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=20 April 2013}}</ref> तर ''[[आउटलुक (पत्रिका)|आउटलुक]]'' को नम्रता जोशीले पादुकोणको अभिनयलाई सन्तोषजनक नभएको बताएकी थिइन्।।<ref>{{cite news|last=Joshi|first=Namrata|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|title=Movie Review: Bachna Ae Haseeno|accessdate=19 July 2013|date=1 September 2008|work=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBjSin0|archivedate=27 September 2013}}</ref> सन् २००९ को पहिलो चलचित्रको रूपमा पादुकोण र [[अक्षय कुमार]]द्वारा [[निखिल आडवाणी]]को निर्देशनमा कुङ फु हाँस्य कथानक चलचित्र ''[[चाँदनी चौक टु चाइना]]'' रहेको थियो जसमा पादुकोणले भारतीय-चिनियाँ दिदी बहिनीको दोहोरो भूमिका निभाएकी थिइन्। [[वार्नर ब्रोज]]द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले हिन्दी चलचित्रको इतिहासमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सबैभन्दा बढी सिनेमाघरमा प्रदर्शित गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Anderson|first=Jason|title=Chandni Chowk to China: Kung fusion hustle|url=http://www.thestar.com/entertainment/2009/01/16/chandni_chowk_to_china_kung_fusion_hustle.html|work=[[Toronto Star]]|date=16 January 2009|accessdate=6 August 2013}}</ref> पादुकोणले आफ्नो भूमिकको लागि जापानी मार्सल आर्ट्स [[जुजुत्सु]]बाट सिखेकी थिइन् र आफ्नो सबै आक्रमक दृश्य आफैंले गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=Deepika's unbelievable stunt!|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/26slid1-deepika-unbelievable-stunt.htm?zcc=rl|publisher=Rediff.com|date=26 November 2008|accessdate=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Lalwani|first=Vickeya|title=Yes, I'm dating Ranbir: Deepika|date=15 March 2008|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|work=The Times of India|accessdate=3 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012195823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj |date=12 October 2013 }}</ref> तर अपेक्षा गरिएको ठिक विपरित यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|554.7|m}} कमाइ गर्न सक्यो जबकि यस चलचित्रको निर्माण लागत {{INRConvert|800|m}} थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=348&catName=TGlmZXRpbWUgV29ybGR3aWRlIEluIFVTICQ=|title=Top Lifetime Grossers Worldwide (US $)|publisher=Box Office India|accessdate=11 November 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D |date=2 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Amit|last2=Verma Ambwani|first2=Meenakshi|title=Chandni Chowk to China crosses Rs 33 cr at local box office|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|work=[[The Economic Times]]|date=20 January 2009|accessdate=6 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng |date=5 March 2016 }}</ref> चलचित्र विश्लेषकहरूले पादुकोणको अभिनयलाई सामान्यत मन पराएनन्।<ref>{{cite web|title=Chandni Chowk To China (2009)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Strout|first=Justin|title=Ham Samurai|date=15 January 2009|url=http://www2.orlandoweekly.com/film/review.asp?rid=14086|work=[[Orlando Weekly]]|accessdate=29 April 2011}}</ref> त्यसै वर्ष पादुकोणले नाटकीय चलचित्र ''[[बिल्लु]]'' (''लभ मेरा हिट हिट'' नामक गीत) मा आयटम डान्स गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4|title=Item Number in 'Billoo Barber'|publisher=[[MSN]]|date=6 January 2009|accessdate=2 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314143005/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4 |date=14 March 2012 }}</ref> त्यस लगतै उनी [[सैफअली खान|सैफ अली खान]]सँग रोमान्टिक नाट्य चलचित्र '' [[लभ आज कल]]'' मा अभिनय गरिन् जसको कथाकार र निर्देशक [[इम्तियाज अली (निर्देशक)|इम्तियाज अली]] थिए। यस चलचित्रले युवाहरूको बदलिदो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरेको थियो। यस चलचित्रमा पादुकोणले एक सुदृढ सोच भएकी महिला मीरा पण्डेको भूमिका चरित्रार्थ गरेकी थिइन्। यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|1.2|b}}को कारोबार गरेको थियो। ''लभ आज कल'' ले सन् २००९ को सबैभन्दा बढी पैसा कमाउने तेस्रो चलचित्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेको थियो।<ref name="top"/> ''[[डेली न्यूज एन्ड एनालायसिस]]'' का अनिरूद्ध गुहाले पादुकोणको बारे उल्लेख गर्दै ''अहिलेसम्म अभिनय गरेका चार चलचित्रहरू मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन '' गरेको भनी लेखेका थिए भने ''द टाइम्स अफ इन्डिया'' का बलिउड विशेशज्ञ [[निखत काजमी]]ले पादुकोणको अभिनयलाई ''उत्कृष्ट र दृढ'' भनी व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite news|last=Guha|first=Aniruddha|title=Review: Love Aaj Kal is the perfect date movie|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-love-aaj-kal-is-the-perfect-date-movie-1278796|work=Daily News and Analysis|date=31 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|title=Love Aaj Kal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Love-Aaj-Kal/movie-review/4838891.cms|work=The Times of India|date=30 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref> यस चलचित्रको लागि पादुकोणले [[५५औँ फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नामाङ्कन पाएकी थिइन्।<ref name="bollywoodhungama1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=27 April 2011}}</ref> ===करियर सङ्घर्ष (२०१०–११)=== सन् २०१० मा पादुकोणको पाँच चलचित्र प्रदर्शित भएको थियो। उनको पहिलो भूमिका विजय लालवाणीको [[मनोबैज्ञानिक रोमाञ्चकारी]] चलचित्र ''कार्तिक कलिङ कार्तिक'' थियो जसमा पादुकोणले एक हरेस खाइसकेको व्यक्ति ([[फरहान अख्तर]]द्वारा अभिनित) जो प्रत्येक विहान एक संदिग्ध फोन पाएर विभिन्न परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिको सहयोगी प्रेमिकाको भूमिका गरिन्। [[भराइटी (पत्रिका)|भराइटी]] पत्रिकाका डेरेक एलेले चलचित्रलाई समीक्षा गर्दै चलचित्रको कथाबस्तुले दर्शकमाझ छाप छोड्न नसकेको र पादुकोणको &nbsp;...निरीह भूमिकाले पनि चलचित्र सफल नभएको तर्क थपेका थिए ।<ref>{{cite news|last=Elley|first=Derek|title=Review: "Karthik Calling Karthik"|url=http://variety.com/2010/film/reviews/karthik-calling-karthik-1117942367/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=8 March 2010|accessdate=16 July 2013}}</ref> व्यवसायिक रूपमा चलचित्र असफल भएको थियो।<ref name="bo2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box office India|accessdate=14 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA%3D%3D |date=14 October 2013 }}</ref> सो वर्ष उनको सबैभन्दा व्यवसायिक सफल चलचित्र [[साजिद खान]]को हाँस्यप्रधान चलचित्र [[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]] थियो जसले {{INRConvert|1.15|b}}को कारोबार गर्न सफल भएको थियो। यस चलचित्रमा उनी [[अक्षय कुमार]], [[रितेश देशमुख]], [[लारा दत्ता]], [[अर्जुन रामपाल]], [[जिया खान]] र [[बोमन इरानी]]सँग चित्रित गरिएका थिए।<ref name="top"/> [[राजा सेन]]ले चलचित्रलाई "खराब अभिनयको चाड" र पादुकोणद्वारा कमजोर अभिनय भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=Sen|first=Raja|title=Gags that'll make you gag|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-housefull-is-painful/20100430.htm|publisher=Rediff.com|date=30 April 2010|accessdate=14 September 2013}}</ref> [[File:Deepika Padukone at an event.jpg|thumb|left|upright|alt=Deepika Padukone is sitting on a chair and smiling at the camera|पादुकोण ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'', २०१० को कार्यक्रममा]] {{-}} == प्रमुख चलचित्रहरू== {{main|दीपिका पादुकोण फिल्मोग्राफी}} * [[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]] (सन् २००६) * [[ओम शान्ति ओम]] (सन् २००७) * [[बच्ना ए हसिनो]] (सन् २००८) * [[लभ आज कल]] (सन् २००९) * [[लफङ्गे परिन्दे]] (सन् २०१०) * [[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]] (सन् २०१२) * [[ये जवानी है दीवानी]] (सन् २०१३) * [[चेन्नई एक्सप्रेस]] (सन् २०१३) * [[गोलियों की रासलीला राम-लीला]] (सन् २०१३) * [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]] (सन् २०१४) * [[पीकू]] (सन् २०१५) * [[बाजीराव मस्तानी]] == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Deepika Padukone|दीपिका पादुकोण}} * {{IMDb name|id=2138653}} * {{Twitter|deepikapadukone|दीपिका पादुकोण}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार}} {{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि आइफा अवार्ड}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि स्क्रिन अवार्ड}} {{कमन्सश्रेणी|Deepika Padukone}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Padukone, Deepika | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian actor | DATE OF BIRTH = 5 January 1986 | PLACE OF BIRTH = [[Copenhagen]], Denmark | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका महिला मोडलहरू]] dln1n0d1akfihsforo1kozup3p13zhb 0 64892 1356076 926184 2026-05-20T10:43:36Z Janak Bhatta 10885 1356076 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |official_name =टहले धारा |other_name =टहले |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = Tahele.JPG|thumb|250px|तहले धारा |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्शामा जिलु <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[अञ्चल (स्पष्टता)|अञ्चल]] |subdivision_name1 = [[जनकपुर अञ्चल|जनकपुर]] |subdivision_type2 = [[जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 =[[भीमेश्वर नगरपालिका|भिमेश्वर नगरपालिका]] <!-- Politics --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd= 27|latm = 39|lats = 3|latNS = N |longd= 86|longm = 04|longs = 20|longEW = E |coordinates_display = title |coordinates_type = region:NP_type:city_source:GNS-enwiki |elevation_footnotes = |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = पोस्टल कोड |postal_code = <ref>[http://www.nepalpost.gov.np/index.php/postal-codes-of-nepal नेपालका विभिन्न स्थानका पोस्टल कोडहरू, हुलाक सेवा विभाग]</ref> |area_code =०४९ |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} [[चित्र:Tahele.JPG|thumb|250px|तहले धारा]] '''टहले धारा''' [[दोलखा जिल्ला]] [[भीमेश्वर नगरपालिका|भिमेश्वर नगरपालिका]] अन्तरगत पर्ने [[जिलु]] गाउँमा रहेको एक प्राचीन [[ढुङ्गे धारा]] हो। यो धारालाई उक्त क्षेत्रको धार्मीक स्थलको रूपमा लिइएको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} [[श्रेणी:दोलखा जिल्लाका ठाउँहरू]] 0k0b4lrektbw3cycgy7israxc5y1uqm 0 72665 1356016 1330746 2026-05-20T04:04:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356016 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[मार्सल]]<ref>{{cite web|url=http://www.naenara.com.kp/en/politics/|title=Politics|publisher=Naenara.com.kp}}</ref> | name = किम जोङ उन | native_name = {{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|ko|김정은}}}}}} | image = Kim_Jong-un_at_the_Workers%27_Party_of_Korea_main_building.png | caption = | office = [[उत्तर कोरिया]]का तेस्रा [[उत्तर कोरियाका नेताहरूको सूची|प्रमुख नेता]] | president = [[किम योङ् नाम]] | premier = [[चो योङ् रिम]]<br />[[पाक पोङ् जु]] | term_start = १७ डिसेम्बर २०११ | term_end = | predecessor = [[किम जोङ् इल]] | successor = | office1 = [[कोरियाको मजदुर पार्टी]]का अध्यक्ष | term_start1 = ९ मे २०१६ <br />{{small|प्रथम महासचिव: ११ अप्रिल २०१२ – ९ मे २०१६}} | term_end1 = | deputy1 = | predecessor1 = [[किम जोङ् इल]] {{small|(महासचिव)}} | successor1 = | office2 = राज्य मामला आयोगको अध्यक्ष | deputy2 = [[ह्वाङ प्योङ सु]]<br />[[चो र्योङ् हाइ]]<br />[[पाक पोङ् जु]] | term_start2 = ३० जुन २०१६ | term_end2 = | predecessor2 = ''कार्यालय स्थापना'' | successor2 = | deputy3 = [[किम योङ् चुङ]]<br />[[रि योङ् मु]]<br />[[जाङ सोङ थाइक]]<br />[[ओ कुक र्योल]]<br />[[चो र्योङ् हाइ]]<br />[[ह्वाङ प्योङ सु]] | term_start3 = १३ अप्रिल २०१२ | term_end3 = ३० जुन २०१६<br />[[राष्ट्रिय सुरक्षा आयोग]] | predecessor3 = [[किम जोङ् इल]] | successor3 = ''कार्यालय खारेजी'' | office4 = केन्द्रीय सैन्य आयोगका अध्यक्ष | term_start4 = ११ अप्रिल २०१२<br />{{small|कार्यवाहक: १७ डिसेम्बर २०११&nbsp;– ११ अप्रिल २०१२}} | term_end4 = | deputy4 = [[चो र्योङ् हाइ]]<br />[[रि योङ् हो]]<br />[[ह्वाङ प्योङ सु]] | predecessor4 = [[किम जोङ् इल]] | successor4 = | office5 = [[कोरियाको मजदुर पार्टी]]को पोलिटब्युरो अध्यक्ष | term_start5 = ११ अप्रिल २०१२<br />{{small|कार्यवाहक: १७ डिसेम्बर २०११&nbsp;– ११ अप्रिल २०१२}} | term_end5 = | deputy5 = | predecessor5 = [[किम जोङ् इल]] | successor5 = | office6 = [[कोरियाली जनसेना]] प्रमुख | term_start6 = ३० डिसेम्बर २०११ | term_end6 = | predecessor6 = [[किम जोङ् इल]] | successor6 = | birth_date = {{birth date and age|1983|1|8|df=y}}<br /> {{small|([[दक्षिण कोरिया]]ली अभिलेख)}}<ref name=NYTRodman>{{cite news|title=Rodman Gives Details on Trip to North Korea |work=The New York Times |date=9 September 2013 |url=https://www.nytimes.com/2013/09/10/world/asia/rodman-gives-details-on-trip-to-north-korea.html |accessdate=10 September 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130910200226/http://www.nytimes.com/2013/09/10/world/asia/rodman-gives-details-on-trip-to-north-korea.html |archivedate=10 September 2013 }}</ref><br />{{birth date and age|1984|1|8|df=y}}<br /> {{small|(अमेरिकन अभिलेख)}}<ref>{{cite web|url=http://www.msn.com/en-au/news/world/we-finally-know-the-age-of-north-korean-dictator-kim-jong-un/ar-BBu4zLO?li=AAgfLCP&ocid=mailsignout |title=We finally know the age of North Korean dictator Kim Jong Un |website=www.msn.com |accessdate=20 May 2017 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170216233643/http://www.msn.com/en-au/news/world/we-finally-know-the-age-of-north-korean-dictator-kim-jong-un/ar-BBu4zLO?li=AAgfLCP&ocid=mailsignout |archivedate=16 February 2017 }}</ref><ref name="secret-life-of-aunt">{{cite news|title=The secret life of Kim Jong-un's aunt, who has lived in the U.S. since 1998 |url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/the-secret-life-of-kim-jong-uns-aunt-who-has-lived-in-the-us-since-1998/2016/05/26/522e4ec8-12d7-11e6-a9b5-bf703a5a7191_story.html |work=The Washington Post |date=27 May 2016 |accessdate=28 May 2016 |quote=They can reveal, for example, that Kim Jong-un was born in 1984 – not 1982 or 1983, as has been widely believed. The reason they're certain? It was the same year that their first son was born. "He and my son were playmates from birth. I changed both of their diapers", Ko said with a laugh. |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160529082608/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/the-secret-life-of-kim-jong-uns-aunt-who-has-lived-in-the-us-since-1998/2016/05/26/522e4ec8-12d7-11e6-a9b5-bf703a5a7191_story.html |archivedate=29 May 2016 }}</ref> | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | nationality = | spouse = {{marriage|[[रि सोल जु]]|2009}} | partner = | children = [[किम जु इ]] र अन्य दुई जना{{small|(सम्भावना)}} | alma_mater = [[किम इल सङ विश्वविद्यालय]]<br />किम इल सङ सैन्य विश्वविद्यालय | allegiance = {{flag|उत्तर कोरिया}} | branch = {{flagicon image|Flag of the Korean People's Army (1992–1993).svg}} [[कोरियाली जनसेना]] | serviceyears = २०१०–हाल | rank = [[File:Marshal_of_the_DPRK_rank_insignia.svg|30px]] [[वोन्सु|गणतन्त्रका मार्सल]] | commands = {{flagicon image|Standard of the Supreme Commander of the Korean People's Army.svg}} सर्वोच्च कमाण्डर | signature = Kim Jong-un Signature.svg | footnotes = {{Collapsible list |titlestyle = background-color:#FFCCFF; |title = केन्द्रीय संस्था सदस्यता |bullets = on | 2012–present: Member, Presidium of the Political Bureau of the 7th Central Committee of the Workers' Party of Korea | 2012–present: Member, Political Bureau of the 6th, 7th Central Committee of the Workers' Party of Korea | 2010–present: Member, 6th, 7th Central Committee of the Workers' Party of Korea | 2014–present: Deputy, 13th Supreme People's Assembly }} ---- <center>'''[[उत्तर कोरियाका नेताहरूको सूची|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कोरियाका<br /> नेता]]'''<br /> {{flatlist| *{{big|'''←'''}} [[किम जोङ् इल]] *''बहालवाला'' }} </center> }} '''किम जोङ उन''' ({{Korean|hangul=김정은|context=north}}, {{IPA-ko|kim.dʑʌŋ.ɯn|lang}}; जन्म ८ जनवरी १९८३)<ref name="secret-life-of-aunt" /> उत्तर कोरियाका [[उत्तर कोरियाका नेताहरूको सूची|प्रमुख नेता]] हुन् तथा सन् २०१२ देखि [[कोरियाको मजदुर पार्टी]]का नेता हुन् । किम [[किम जोङ् इल]] (१९४१–२०११) र [[को योङ हुई]] (१९५२–२००४) का दोस्रा सन्तान<ref>Moore, Malcolm. [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/5428300/Kim-Jong-un-a-profile-of-North-Koreas-next-leader.html Kim Jong-un: a profile of North Korea's next leader] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605153019/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/5428300/Kim-Jong-un-a-profile-of-North-Koreas-next-leader.html |date=5 June 2009 }}. ''[[The Daily Telegraph]]''. 2 June 2009</ref> तथा उत्तर कोरिया स्थापना भएपछि (१९४८ देखि १९९४<ref>{{cite web|url=http://www.dailynk.com/korean/read.php?cataId=nk00500&num=55181 |title=ko:김일성, 쿠바의 ‘혁명영웅’ 체게바라를 만난 날 |language=Korean |date=15 April 2008 |work=DailyNK |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429064851/http://www.dailynk.com/korean/read.php?cataId=nk00500&num=55181 |archivedate=29 April 2011 }}</ref> सम्म)का प्रथम नेता [[किम इल-सुङ]] का नाति हुन् ।.<ref>{{cite news|last1=News |first1=World |title=Who is North Korea's secretive Kim Jong Un? Here is what we know |url=http://worldnews.nbcnews.com/_news/2013/04/05/17601453-who-is-north-koreas-secretive-kim-jong-un-here-is-what-we-know?lite |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827133615/http://worldnews.nbcnews.com/_news/2013/04/05/17601453-who-is-north-koreas-secretive-kim-jong-un-here-is-what-we-know?lite |archive-date=27 August 2016 |publisher=NBC News |date=5 April 2013 |deadurl=yes |df= }}</ref> उत्तर कोरियाले जनवरी ८ मा राष्ट्रिय बिदा दिने गरेकाले उनको बर्थ–डे जनवरी ८ हो भन्ने अनुमान गरिएको छ ।<ref name=":0">http://www.rastriyakhabar.com/?p=24997</ref> उनी संसारकै कान्छा [[राष्ट्रप्रमुख]] हुन् । उनी २८ वर्षको उमेरमा राष्ट्रप्रमुख बनेका थिए ।<ref name=":0" /> उनले [[उत्तर कोरिया]]मा कम्प्युटर साइन्स पढेका थिए । कोरियाको [[किम इल सुङ विश्वविद्यालय|किम इल सुङ युनिभर्सिटी]]बाट [[भौतिक शास्त्र|भौतिकशास्त्र]] र किम इल सुङ मिलिटेरी एकेडेमीबाट सैन्य शास्त्रमा गरी दुई विषयमा [[स्नातकोत्तर]] गरेका छन् ।<ref name=":0" /> नेता उनसँग हुने कोरियाली सैनिकको हातमा बन्दुक नभई डायरी र कलम हुने गरेको छ । उनका साथमा रहने सैनिकहरू सबैले उनले बोलेका कुरा डायरीमा अनिवार्य रूपमा टिप्नुपर्छ ।<ref name=":0" /> == स्वीटजरल्याण्डमा अध्ययन == किम जोङ उनले [[स्विट्जरल्यान्ड|स्वीटजरल्याण्ड]]को जर्मन स्कुलमा अध्ययन गरेका हुन् ।  सन् १९९६बाट २००० सम्म किमको पढाइ [[युरोप|यूरोप]]मा भएको थियो । सुरूवातबाटै उनी आफ्नी आमाकी बहिनीका साथ रहेका थिए । सन् १९९८ मा उनी अमेरीका गइन् र नाम परिवर्तन गरिन् । द वाशिंगटन पोस्टसँगको अन्तरवार्तामा उनकी सानी आमा को यंग सकले भनेकी छिन्,  “किम समस्या उत्पन्न गर्ने बालक त थिएनन् तर उनी चकचके र  सहनशील थिएन ।’’ किमसँगै पढ्नेहरूले उनलाई दूतावासमा काम गर्ने कुनै कर्मचारीको छोरा भएको अड्कल गरेका थिए ।   == सत्तामा प्रवेश == दिवङ्गत भएका ती निरङ्कुश शासकका छोरा एवम् उत्तराधिकारी किम जङ-अन कार सँगसँगै पैदल हिँड्दै थिए। सत्ताइस वर्षीय किम भावविह्वल देखिन्थे। अन्तिम संस्कारको समारोहमा उनी पटकपटक रोएका थिए। किमको पछाडि उनका फुपाजु एवम् उत्तर कोरियामा दोस्रो शक्तिशाली व्यक्ति मानिने च्याङ सङ-थेइक थिए। अर्कोपट्टि सेनाप्रमुख रि यङ-हो र रक्षामन्त्री किम यङ-चन थिए। तिनै पाका व्यक्तिहरूको हातमा [[प्योङयाङ|प्योङ्याङ]]को शक्ति जाने अनुमान त्यति बेला धेरैले गरेका। सन् १९५० को दशकमा किम जङ-अनका हजुरबुवा [[किम इल-सुङ|किम इल-सङ]]ले कम्युनिस्ट विश्वमा नौलो परम्परा स्थापित गरे - आफ्नै वंशमा उत्तर कोरियाको नेतृत्व जाने। झन्डै दुई दशकसम्म किमले आफ्ना जेठा छोरो किम जङ-इललाई उत्तराधिकारीका रूपमा प्रशिक्षित गरे। जहाँ जाँदा पनि 'युवराज' उनीसँगै हुन्थे। सन् १९९४ मा बुवाको मृत्यु भएपछि किम जङ-इलले तुरुन्तै शासनसत्ता सम्हाले। तर सन् २०११ मा उनको आकस्मिक मृत्यु हुँदा उनका छोराले उत्तर कोरियाको तेस्रो सर्वोच्च नेता बन्न प्रशिक्षण लिन थालेकै थिएनन्। धेरै विशेषज्ञहरूले अब 'एकव्यक्ति शासन' अन्त्य हुने भविष्यवाणी गरे। तर त्यसो भएन। डिसेम्बर २०१३ मा किम जङ-अनले सबभन्दा नाटकीय कदम चाले। पार्टीको बैठकबाट उनका फुपाजु च्याङ सङ-थेइकलाई निकालेर लगियो। राजद्रोहको आरोप लगाएर उनलाई मृत्युदण्ड दिइयो। केही अपुष्ट विवरणहरूका अनुसार उनलाई मृत्युदण्ड दिन विमानभेदी तोप हानिएको थियो। सन् २०१२ देखि २०१६ सम्म किमले उत्तर कोरियामा आफ्ना हजुरबुवाको पालादेखि कै सबभन्दा ठूलो पजनी गरे। दक्षिण कोरियाको इन्स्टिट्युट फर नेश्नल सेक्युरिटी स्ट्र्याटेजीका अनुसार १४० सैन्य अधिकृतहरूको हत्या भएको र अन्य २०० जनालाई कारागारमा राखिएको वा पदमुक्त गरिएको थियो। आफ्नो बाटोमा तगारोका रूपमा देखा पर्ने सबैलाई हटाएर किमले तिनको स्थानमा आफूप्रति बफादार कनिष्ठ कार्यकर्तालाइ ल्याएका छन्। किमकी बहिनी किम यो-अनले उनीहरूको नेतृत्व गर्छिन्। गतवर्ष उनी ३० वर्षकै उमेरमा पोलिटब्युरोमा नियुक्त भएकी छन्। प्योङ्याङको सत्ताको नेतृत्व कोसँग छ भन्ने अहिले कुनै सन्देह छैन। किम जङ-अन नै त्यहाँका सर्वोच्च नेता हुन्। == बाल्यबस्था == सन् १९९२ को कुरा हो। प्योङ्याङस्थित एउटा विलासी निवासमा एक आठ वर्षीय बालकको जन्मोत्सवमा विशेष भोज आयोजना गरिएको थियो। उनले पाएका उपहारमध्ये एउटा विशेष थियो। त्यो जनरलको पोसाक थियो। सक्कली नै। सानो आकारको भए पनि कोरियाली जनसेनाका जनरलले लगाउने औपचारिक पोसाक। उक्त भोजमा वरिष्ठ जनरलहरू पनि उपस्थित थिए। उनीहरूले ती बालकलाई अभिवादन गरे। उनी किम जङ‍-अन थिए। ती बालक कसरी 'जनरल किम' बने भन्ने वृत्तान्त सन् २०१६ ''द वाशिङ्टन पोस्ट''मा प्रकाशित किमकी सानीमाको अन्तर्वार्तामा उल्लिखित छ। झन्डै दुई दशकअघि गो यङ-सुक र उनका श्रीमान् पाश्चात्य देशको शरणमा पुगेका थिए। उनीहरू अहिले न्यू योर्कबाहिर कतै गुप्तवासमा छन्। उक्त जन्मोत्सवदेखि नै किम जङ-अनलाई [[किम जोङ् इल|किम जङ-इल]]को उत्तराधिकारीका रूपमा छानिएको आफूलाई लागेको उनले अन्तर्वार्तामा बताएकी छन्। "सबैबाट त्यस्तो व्यवहार पाएका हुनाले उनलाई सामान्य मानिसजसरी हुर्कन असम्भव थियो," गोले बताइन्।<ref name=":1">https://www.bbc.com/nepali/resources/idt-sh/king_of_pyongyang_nepali</ref> किम जङ-अनले पछि सत्ता सम्हाल्ने पूर्वानुमान सबैभन्दा पहिले केन्जी फुजिमोतो भनेर चिनिने एक जना जापानी सुशी शेफले गरेका हुन्। सन् १९९० को दशकमा फुजिमोतो किमका विश्वासपात्रहरूको समूहमा सदस्यजस्तै बन्न पुगेका थिए। उनी किम जङ-इलका लागि जापानी परिकार बनाउँथे। फुजिमोतोका अनुसार बालक किम जङ-अन उनीसँग खेल्ने गर्थे। सन् २००१ मा फुजिमोतो स्वदेश फर्किए र एउटा पुस्तक लेखे। त्यसमा उनले किम जङ-अन र उनका दाजु किम जङ-चलसँगको आफ्नो पहिलो भेटबारे वर्णन गरेका छन्। <nowiki>''</nowiki>पहिलोचोटि मैले यी दुई तन्नेरी राजकुमारहरूलाई भेट्दा उनीहरू दुवै जना सैन्य पोसाकमा थिए। उनीहरूले पालैपालो सबै कर्मचारीसँग हात मिलाए। मसँग हात मिलाउने पालो आउँदा राजकुमार किम जङ-अनले मलाई एकटकले हेरे। त्यो 'तिमीजस्ता जापानीलाई हामी घृणा गर्छौँ' भन्न खोजिएजस्तो थियो। सातवर्षे बालकको त्यो बिझाउने हेराइ म कहिल्यै बिर्सिन्नँ।<nowiki>''</nowiki> सन् २००३ मा प्रकाशित आफ्नो दोस्रो पुस्तकमा फुजिमोतोले लेखेका छन्: "किम जङ-चललाई सबैभन्दा सम्भावित उत्तराधिकारीका रूपमा हेरिन्छ। तर त्यसबारे मलाई शङ्का लाग्छ। किम जङ-इल भन्ने गर्थे, 'जङ-चल उपयुक्त छैनन्, उनी केटीजस्ता छन्।' कान्छा छोरा अर्थात् दोस्रा राजकुमार उनका लागि प्रिय छन्। जङ-अन धेरै किसिमले बुवाजस्तै छन्। उनको शारीरिक संरचना पनि बुवाको जस्तै छ। तर उनका बारेमा बाहिर धेरै कुरा बताइएको छैन।" त्यो एउटा महत्त्वपूर्ण भविष्यवाणी थियो। त्यति बेलासम्म बाहिरी संसारलाई त परै जा‌ओस् किमका बारेमा उत्तर कोरियाली जनतालाई नै थाहा थिएन। उनको अधिकांश बाल्यकाल अझै रहस्यमै थियो।<ref name=":1" /> == विदेश सम्बन्ध == [[चित्|thumb|left||किम र चिनिया रास्ट्रपति [[सि जिनपिङ|सी जिनपिङ]] उनको पहिलो विदेश यात्राको दौरान मार्च २०१८ मा बेइजिंग , चीनमा हात मिलाउदै]] [[चित्र:Kim_and_Trump_shaking_hands_at_the_red_carpet_during_the_DPRK–USA_Singapore_Summit.jpg|thumb|left||किम र अमेरिकी रास्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]] उत्तर कोरिया -अमेरिका शिखर सम्मेलन , जुन २०१८ को दौरान हात मिलाउदै]] [[चित्र:2018_inter-Korean_summit_01.jpg|thumb|right|किम र दक्षिण कोरियाली रास्ट्रपति मुन जे इनसँग अन्तर कोरियाली सम्मेलन अप्रिल २०१८ को दौरान हात मिलाउदै ]]<br> == '''बास्केटबल प्रेमी''' == एक समयमा किमका साथ बास्केटबल खेल्ने मार्को इमहाफ भन्छन्, ‘‘उनी अधिकांश समय लजालु स्वाभावकी युवती जस्तै रहन्थे तर बास्केटबल खेल्दा आक्रामक हुन्थे । त्यो आक्रमकता सकारात्मक रुपमै हुन्थ्यो ।’’ किम अमेरीकी बास्केटबल खेलाडी माइकल जार्डनका ठूला प्रशंसक थिए । उत्तर कोरियाको सर्वोच्च नेता भए पछि पनि उनको बास्केटबलप्रतिको लगाव उत्तिकै छ ।<ref>http://baahrakhari.com/news-details/53788/2018-04-23 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180628055128/http://baahrakhari.com/news-details/53788/2018-04-23 |date=2018-06-28 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडी== {{Commonscat|Kim Jong-un}} [[श्रेणी:उत्तर कोरियाली शासकहरू]] [[श्रेणी:कम्युनिष्ट शासक]] qkf9rfaeoqq7tfk436qv1x2u904zlid 0 74037 1356089 1312458 2026-05-20T11:33:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356089 wikitext text/x-wiki '''नादबिन्दुपनिषद''' [[ऋग्वेद|ॠग्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] 05v5ow5j88ie2myfrv7glmfriqadynb 0 74045 1356052 1312452 2026-05-20T07:19:59Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356052 wikitext text/x-wiki '''जाबालोपनिषद''' [[यजुर्वेद|शुक्ल यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] b9yd7806t5sxcsovlw7101ug0e3c5bb 0 74046 1356063 1281650 2026-05-20T09:24:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356063 wikitext text/x-wiki '''तुरीयातीतोपनिषद''' [[यजुर्वेद|शुक्ल यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] 13pwlg0z2mbkvfim5tyn9je8ouexygj 0 74047 1356065 1312454 2026-05-20T09:40:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356065 wikitext text/x-wiki '''त्रिशिखिब्राह्मणोपनिषद''' [[यजुर्वेद|शुक्ल यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] 0po3sl8tcz7y0hv0e55juydulg1pw3g 0 74048 1356095 1312460 2026-05-20T11:57:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356095 wikitext text/x-wiki '''निरालम्बोपनिषद''' [[यजुर्वेद|शुक्ल यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] it7b7lc1gld1hghw454sq9jb3pvjhny 0 74060 1356010 1332025 2026-05-20T03:04:54Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356010 wikitext text/x-wiki {{हिन्दु धर्म बाकस}} '''[[कठोपनिषद]]''' [[यजुर्वेद|कृष्ण यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। यो उपनिषद दुई अध्यायमा विभक्त छ । प्रत्येक अध्याय तीन तीन खण्डमा विभाजन गरिएको छ । जसलाई वल्लि भनिएको छ । पहिलो अध्यायको पहिलो वल्लीका २९ श्लोकमा वाज्रश्रवापुत्र उद्दालकको यज्ञ र त्यसमा नचिकेताका प्रश्न तथा पिताको क्रोधदेखि यमराजसँग भेट गर्न गएको रोचक कथा छ । यसले ब्रहमविद्याको पृष्ठभूमिलाई व्याख्या गर्छ । कठ उपनिषदका यम मृत्युका देवता मात्र होइनन् ज्ञानका देवता पनि हुन् । दोस्रो वल्लीमा २५ मन्त्रहरु छन् । आत्मा परमात्मा विषयक उत्तर १५ औं मन्त्रदेखि सुरु हुन्छ । तेस्रो वल्लीमा १६ मन्त्रहरु छन् । यसमा आत्म तत्त्वको थप व्याख्या र यस उपनिषदको महात्म्य वर्णन गरिएको छ । अध्याय दुईको प्रथम वल्लीमा १५, द्वितीय वल्लीमा १५, र तृतीय वल्लीमा १८ मन्त्र छन् । अध्याय एकको प्रथमवल्लीमा बालक नचिकेतालाई पिताले क्रोधित भएर यमराजकहाँ पठाएको कथा छ । त्यहाँ यमराजले तीवटा वरदान दिन चाहन्छन् । नचिकेताले पिताको प्रसन्नता, स्वर्गको प्राप्ति र अध्यात्म ज्ञान तीन कुरा माग्छन् । यमराले बालकलाई ज्ञानको सट्टा धन सम्पत्ति र सुखका साधनको माग गर्न भन्छन् । दोस्रो वल्लीयदेखि आत्म परमात्मा सम्बन्धी विविध पक्ष ज्ञान दिन्छन् । तेस्रोमा पनि त्यही ज्ञान दिन्छन् । अध्याय दुईका तीनवटै वल्लीहरुमा परमेश्वर प्राप्तिमा बाधा, बाधाहरुको निराकरण, हृदयमा प्रदेशमा परमात्माको अवस्थिति र सर्वत्र व्यापकताको अश्वत्थ वृक्षको उदाहरण दिएर व्याख्या, योग साधना तथा मोक्षको वर्णन छ । अन्तमा ब्रहमविद्याको प्रभावले नचिकेताले ब्रहम प्राप्त गरेको उल्लेख छ । == शान्ति मन्त्र == यो उपनिषदको शान्तिपाठ मुनि उल्लेख गरिएको छ: :ॐ सह नाववतु | :सह नौ भुनक्तु | :सह वीर्यं करवावहै | :तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै॥ :ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥ ==अध्याय एक== ===प्रथम वल्ली=== <br> कठ उपनिषद दस प्रमुख उपनिषदमध्ये एक यो उपनिषद् कृष्ण यजुर्वेदको कठ शाखा अन्तर्गत पर्दछ । आफ्नो आकार र विषय वस्तु दुवै कारणले गर्दा यो बढी प्रचलित छ । सर्वप्रथम युरोपेली भाषामा अनूदित भएको उपनिषद् कठोपनिषद हो । यस कारणले गर्दा पनि यो उपनिषद बढी प्रचलित भएको हो । अन्य उपनिषदनिकै सुगठित र व्यवस्थित पनि छ । अर्को कुरा यसको विषय वस्तु पनि हो जुन आत्म विषयक कुरामा केन्द्रित छ । कठ उपनिषदको पृष्ठभूमि अत्यन्त रोचक छ । नचिकेताका पिता वाज्रश्रवाले यज्ञको दक्षिणामा वृद्ध गाईहरु (निरर्थक वस्तु) दान गरेको देखेर नचिकेताले पितालाई यथार्थ बोध गराउनका लागि प्रश्न गर्यो– हजुरले मेरो दान कसलाई गर्नु हुन्छ ? पिताले क्रोधित भएर भने– यमराजलाई । <br> त्यस पछि बालक आफैं यमकहाँ पुग्छ । तर यमराजको ढोका बन्द रहेको हुन्छ । उनी तीन दिन ढोकामा भोकै तिर्खै बस्छन् । यमराजले अतिथिलाई भोकै राखेकोमा प्रायश्चित्त स्वरुप तीन वर माग्न भन्छन् । <br> बालक नचिकेताले दुई वरमा आफ्ना पिताको रीस शान्त भएर पुत्र प्रति प्रसन्नता र अर्कोमा स्वर्ग प्रदान गर्ने अग्निविद्या माग्छन् । तेस्रो वरमा उनले आत्मविद्याको चाहना गर्छन् । यो अमरता अध्यात्मविद्याबाट प्राप्त हुन्छ । यमराजले दुई वर सजिलै दिन्छन् तर तेस्रो वरका सट्टा धन सम्पत्ति, राज्य अनेक कुरा दिन चाहन्छन् तर नचिकेता विचलित हुँदैनन् । यसरी यमराज र बालक नचिकेताको अध्यात्म विषयक संवाद सुरु हुन्छ । यो नै कठ उपनिषदको विषय वस्तु हो । <br> अबोध नचिकेता अत्यन्त विवेकशील, वैराग्यवान् र शरणशीलता– अनित्यतालाई बुझेका साधक देखिन्छन् । यमले सांसारिक किसिमका सुखभोग र स्वर्गका ऐश्वर्य भोगको बारेमा वर माग भनेर फेरि आग्रह गर्दछन् । तर सांसारिक विषयका दुइ वर यमराजबाट पाए तापनि नचिकेता आत्मा परमात्मा विषयमा उत्तर पाउन दृढ रहन्छन् । ब्रह्मवेत्ता यमले जिज्ञासु साधकको पहिचान गर्न विभिन्न दृष्टिकोणले परीक्षा गरेको पाइन्छ । नचिकेताले मृत्यु पछिको अवस्था आत्मा परमात्मा ईश्वर ब्रह्मको बारेमा सबै किसिमको प्रलोभनबाट मुक्त भएर प्रश्न गरि नै रहन्छन् । यमराजलाई मृत्युको देवताको रुपमा जनमानसमा धारणा रहे पनि वैदिक र औपनषिदिक चिन्तनमा विश्व नियन्ता, ब्रह्माण्ड नियन्ताशक्ति संझनु पर्दछ र विश्व चैतन्यले आफ्नो स्वरुपको बारेमा बताइरहेको बुझ्नु पर्ने हुन्छ । ===द्वितीय वल्ली=== यस वल्लीको सुरुमा ब्रह्मात्म विद्याको खोजी गरेका नचिकेताको प्रशंसा तथा भौतिक सुखमा लागिरहने मानिसहरु जन्म मरणको चक्रमा घुमिरहनु पर्छ भन्ने कुरा बताइएको छ । परमात्म सम्बन्धी चर्चा गरिएको पहिलो मन्त्र निम्नलिखित छ– <br> सर्वे वेदा यत्पमदमामनन्ति <br> तपा ँ सि सर्वाणि च यत् वदन्ति । <br> यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यो चरन्ति <br> तत्ते पदं संग्रहेण ब्रवीम्योमित्येतत् ।। १.२.१५।। <br> सबै वेदहरुले जसको (परमपदको) बारम्बार उल्लेख गर्छन् । तपस्याको फलको रुपमा जो अनुभवमा आउँछ, जसलाई प्राप्त गर्न साधकहरुले ब्रहमचर्य व्रत पालन गर्छन् । त्यस पदलाई ॐ भन्दछन् । यस पछिका १० वटा मन्त्रहरुमा भिन्न भिन्न कोणबाट त्यही ॐ कै व्याख्या गरिएको छ । ॐ ध्वनि निराकार र सर्वलौकिक ९गलष्खभचकब०ि भएकोले यो चैतन्यस्वरुप छ । यो अक्षर ब्रहम हो । यसैको अवलम्बन गर्नु पर्दछ । ब्रह्माण्डको आधार नै यही हो । यसलाई अनुभवमा ल्याए पछि जन्म मृत्यु दुवै रहंदैनन् । <br> त्यो ॐ रुप चैतन्य ध्वनि, ब्रह्म ध्वनि अणु भन्दा पनि अणु, महान भन्दा पनि महान छ तापनि प्रत्येक प्राणीको हृदयमा त्यो सदा विराजमान छ । ईश्वर कृपाले तथा वैराग्य भावद्वारा प्राप्त गर्न सकिन्छ । यमले स्पष्ट रुपमा भनेका छन्– हे नचिकेता, यसलाई सबैले अनुभव गर्न सक्दैनन् । जिज्ञासु साधक, तत्ववेत्ता गुरु, र ईश्वर कृपा यी तीनको संयोग भएमा आत्मज्ञान, ब्रहमज्ञान, ओं ज्ञान, तत्वज्ञान प्राप्त हुन सक्दछ । धेरै पढेर, उपदेश गर्नाले, बुद्धिले आत्मा परमात्मा अनुभव आउने होइन । ईश्वर कृपा अहंशून्यको स्थितिले मात्र आत्मा महिमाको ऐश्वर्य अनुभव गर्न सकिन्छ ।।१.२.२३।। <br> प्रत्येक कार्यका लागि पूर्व तयारी गरे जस्तै आत्मा परमात्मा अनुभवमा ल्याउनको लागि केही आवश्यक पूर्व शर्तहरु छन् । ती शर्तहरु यस प्रकार छन्– <br> १.साधक, असत्य, असत् आचणबाट मुक्त हुनु पर्दछ , <br> २.मन अशान्त हुनु हुदैन , <br> ३.संसार सुख प्राप्त गर्ने थलो हो जसरी पनि संग्रह हुनु पर्दछ, गर्नु पर्दछ, भन्ने भावनाग्रस्त मन हुनु हुन्न, <br> ४.पांच ज्ञानेन्द्रियहरु नियन्त्रित हुनु पर्दछ । <br> स्थिर बुद्धि, प्रज्ञाले मात्रै यसलाई प्राप्त गर्न र अनुभवमा ल्याउन या त्यस चैतन्यमा प्रतिष्ठित हुन सकिन्छ । परमेश्वर यस्तै छ । यो नै छ, यति नै छ भनेर भन्ने वा मान्ने कुरा होइन । पहिलो अध्यायको द्वितीय वल्ली यमको यति उपदेशले पूर्ण हुन्छ । ===तृतीय वल्ली=== <br> तृतीय वल्ली पहिलो मन्त्रमा के स्पष्ट गरिएको छ भने मानिसको शरीर दुर्लभ छ र यो श्रेष्ठ कर्मको प्रतिफल हो । यो नश्वर छ तर आत्मा परमात्माको अनुभवका क्षमता यसै शरीरमा हुन्छ । तेस्रो श्लोकमा डो सुन्दर तुलना गरिएको छ– <br> आत्मान ँरथिनं विद्धि शरीर ँरथमेव तु । <br> बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च ।। १.३ ३ ।। <br> शरीर रथ (वाहन) हो । बुद्धि सारथी हो । मन [[लगाम]] हो । इन्द्रियहरु रथका घोडा हुन् । दृश्य जगत विषयहरु हुन् । रथको मध्य भागमा बसेको रथी, आत्मा चैतन्य जीवात्मा हो । बुद्धिले मनलाई, मनले इन्द्रियलाई नियन्त्रण राखेको छ भने दुर्घटना हुन सक्दैन । अन्यथा भएमा जन्म मृत्युको बारम्बार घटना नै रहन्छ । सारथी बुद्धिमान् छ, मन शुद्ध छ, गन्तव्य ठीक छ भन्ने पुनः भवचक्रमा पर्नु पर्दैन । आत्मा–परमात्मा अत्यन्त गूढ रहस्यमय भएकोले सबैले अनुभव गर्न चाहन्नन् । अत्यन्त सूक्ष्म बुद्धिले मात्र आत्मा–परमात्मको विषयमा निर्णय गर्न सकिन्छ । आत्मा–परमात्मा शब्द, स्पर्श, गन्ध, रुप, रस रहित छ । अनगन्ती र अनन्त अचल छ । त्यसको अनुभव गरे पछि मात्र जन्म र मृत्युको अनुभवबाट मुक्त हुन सकिन्छ । जिज्ञासा हुनु पर्यो । त्यसलाई कदम चाल्नु पर्यो । तत्वदर्शी महापुरुषहरुको सम्पर्क र निर्देशनमा चल्नु पर्यो । <br> उत्तिष्ठत जाग्रत प्राप्य वरान्निबोधत । <br> क्षुरस्य धारा निशिता दुरत्यया दुर्गं पथस्तत्कवयो वदन्ति ।। १.३.१४।। <br> (हे मानिस हो) जाग, उठ अनि श्रेष्ठ ज्ञानीहरुकहाँ गएर ज्ञान प्राप्त गरेर परमात्त्म तत्त्वलाई जान । यो बाटो छुराको धारमा हिंड्नु जस्तो कठिन छ, यो कुरा विद्वान्हरुले बताएका छन् । <br> यस ब्रहमको अनुभव गर्नेले अमरता प्राप्त गर्छन् । तथा यस संवादको पाठ भनेर वा सुनेर मनन गर्ने मानिस ब्रह्मलोकमा प्रतिष्ठित हुन्छ । ब्रह्म सभा वा श्राद्धकालमा यसको पठन पाठन श्रवण गर्नाले व्यक्तिको व्यष्टित्व समष्टिमा रुपान्तरित हुन्छ । तृतीय वल्लीका १५ देखि १७ सम्मका मन्त्रका यिनै महात्म्यका साथ पहिलो अध्याय समाप्त हुन्छ । ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <br> गीताप्रेस्, वि.सं. २०६५,ईशादि नौ उपनिषद, गोरखपुर,गीता प्रेस । <br> आचार्य श्रीराम, २०१०, १०८ उपनिषद्, ज्ञानखण्ड, मथुरा ः युगनिर्माण योजना । <br> उपाध्याय जगदीश र बाबुराम ज्ञवाली, विसं.२०६४, ॐ ज्ञानज्योति त्रैमासिक माघ–चैत २०६५,पृ.१०–१२, रुपन्देही ः विश्व हिन्दु महासंघ ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks {{हिन्दु देवी देवता}} {{उपनिषद्}} [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] 2qlez8gt81fpustifp7fs5xgawmdzr4 0 74061 1356009 1312433 2026-05-20T03:04:52Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356009 wikitext text/x-wiki '''कठरूद्रोपनिषद''' [[यजुर्वेद|कृष्ण यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] 678vi6p4r9o08vnvprr70zbidc9t0jm 0 74062 1356011 1312434 2026-05-20T03:27:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356011 wikitext text/x-wiki '''कलिसन्तरणोपनिषद''' [[यजुर्वेद|कृष्ण यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] dim4qnk6kfm82465exmbgjrrmd0z439 0 74063 1356026 1312440 2026-05-20T04:33:05Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356026 wikitext text/x-wiki '''कैवल्योपनिषद''' [[यजुर्वेद|कृष्ण यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] 639dqkhovxyj8nn1ubrdt2c56jnoc8l 0 74064 1356014 1312436 2026-05-20T03:57:13Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356014 wikitext text/x-wiki '''कालाग्निरूद्रोपनिषद''' [[यजुर्वेद|कृष्ण यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] j030k1gil0a6kc5vv0rzn1dmql2scvt 0 74065 1356048 1312447 2026-05-20T06:17:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356048 wikitext text/x-wiki '''चाक्षुषोपनिषद''' [[यजुर्वेद|कृष्ण यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] i2rg1oebar3lbid4hcqusqfg92cgxol 0 74066 1356027 1312442 2026-05-20T04:49:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356027 wikitext text/x-wiki '''क्षुरिकोपनिषद''' [[यजुर्वेद|कृष्ण यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] b14h8pnzjb47pv1jxvtipdtdmbemizl 0 74067 1356067 1312455 2026-05-20T09:53:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356067 wikitext text/x-wiki '''दक्षिणामूर्ति''' [[यजुर्वेद|कृष्ण यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] 9dw1u1tt2br0j02cr06l79yw9txgh9l 0 74068 1356087 1312457 2026-05-20T11:02:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356087 wikitext text/x-wiki '''ध्यानबिन्दु उपनिषद''' [[यजुर्वेद|कृष्ण यजुर्वेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] cio3ha69j5ehjyhwbzlgw98vlyed3sb 0 74073 1356005 1325573 2026-05-20T01:00:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356005 wikitext text/x-wiki '''आरूणकोपनिषद''' [[सामवेद|सामवेदिय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] {{ठुटो}} [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] 53tf24xghjzj5u4ybtg5kzvc4pweieo 0 74074 1356017 1312437 2026-05-20T04:07:38Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356017 wikitext text/x-wiki '''कुण्डिकोपनिषद''' [[सामवेद|सामवेदिय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] egw5b7t7stfe5wr226wjie14wytiumo 0 74075 1356053 1312453 2026-05-20T07:20:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356053 wikitext text/x-wiki '''जाबाल्युपनिषद''' [[सामवेद|सामवेदिय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] 83jugs62qg12t432e6w0z6hlpubb2h6 0 74076 1356051 1312451 2026-05-20T07:19:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356051 wikitext text/x-wiki '''जाबालदर्शनोपनिषद''' [[सामवेद|सामवेदिय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] gmq99nhht23geicfk82igo9aun4x5si 0 74084 1356032 1312444 2026-05-20T05:38:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356032 wikitext text/x-wiki '''गोपालपूर्वतापनीयोपनिषद''' [[अथर्ववेद|अथर्ववेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] 05g1sceo6ju5qjupue1zq2yps9wtb69 0 74086 1356091 1312459 2026-05-20T11:40:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356091 wikitext text/x-wiki '''नारदपरिव्राजकोपनिषद''' [[अथर्ववेद|अथर्ववेदीय]] शाखा को अन्तर्गत एक [[उपनिषद्|उपनिषद]] हो। यो उपनिषद संस्कृत भाषामा लिखित छ। येसको रचियता वैदिक काल को ऋषिहरु हुन् भन्ने मानिन्छ तर मुख्यत [[व्यास|वेद व्यास]]लाई उपनिषदहरूको लेखक मानिन्छ। ==विवरण== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{उपनिषद}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/2337876.cms उपनिषदले आत्मनिरीक्षणको मार्ग बतायो] === मूल ग्रन्थ === * [http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ Upanishads at Sanskrit Documents Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907124847/http://sanskrit.gde.to/doc_upanishhat/ |date=2006-09-07 }} * [http://www.swargarohan.org/Upanishad/main.htm पीडीईएफ् प्रारूप, देवनागरी मा अनेक उपनिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227044504/http://swargarohan.org/Upanishad/main.htm |date=2009-02-27 }} * [http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan GRETIL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101107022605/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil.htm#Upan |date=2010-11-07 }} * [http://titus.uni-frankfurt.de/indexe.htm?/texte/texte.htm TITUS] === अनुवाद === * [http://www.sacred-texts.com/hin/upan/index.htm Translations of major Upanishads] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php 11 principal Upanishads with translations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205122146/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/aitareya_upanishad.php |date=2010-12-05 }} * [http://www.sankaracharya.org Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org] * [http://www.tititudorancea.com/z/vedanta.htm Upanishads and other Vedanta texts] * [http://www.kavitakosh.org/mridul.htm डॉ मृदुल कीर्ति द्वारा उपनिषदोको हिन्दी काव्य रूपान्तरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908031717/http://www.kavitakosh.org/mridul.htm |date=2011-09-08 }} * [http://www.celextel.org/108upanishads/ Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229070903/http://www.celextel.org/108upanishads/ |date=2010-12-29 }} [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks [[श्रेणी:उपनिषद्हरू]] [[श्रेणी:वेद]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] jx9fg8qo7txk0ta02d9zuv59pp1muc4 0 77935 1356074 1331180 2026-05-20T10:42:28Z Janak Bhatta 10885 ठुटो लेख 1356074 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site |Name = डाम्बुला गुफा मन्दिर <br>Golden Temple of Dambulla<br /> |Image = [[Image:Dambulla-buddhastupa.jpg|300px|डाम्बुला गुफा मन्दिरमा बसालिएका बुद्ध मुर्ति]] |State Party = [[श्रीलङ्का]] |Type = सांस्कृतिक |Criteria = i, vi |ID = ५६१ |Region = [[:en:List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|एसिया-प्रशान्त]] |Year = १९९१ |Session = १५औं |Link = http://whc.unesco.org/en/list/561 }} '''डाम्बुला गुफा मन्दिर''' एक [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा जोडिएको छ।<ref>http://whc.unesco.org/en/list/561</ref> == इतिहास == ==यो पनि हेर्नुहोस्== # [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]] # [[विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://whc.unesco.org/en/list/561 युनेस्को] {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{एसियाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:एसियाका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:श्रीलङ्काका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:विश्वसम्पदाथन २०१५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:विकिपिडिया नेपाल परियोजनामा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:बौद्ध गुफाहरू]] [[श्रेणी:मन्दिरहरू]] h4wz0ynkl1a5zvdwmptt7ku6z1jeyk2 0 87500 1356008 1185496 2026-05-20T02:25:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356008 wikitext text/x-wiki {{Notability}} {{Infobox award | name = ओस्कार पुरस्कार | next= | image = | alt = | caption = | description = फिल्मी उपलब्धिहरूमा उत्कृष्टता | presenter = [[एकेडमी अफ मोसन पिक्चर आर्ट्स एन्ड साइन्सेस]] | country = संयुक्त राज्य अमेरिका | year = {{Start date and age|1929|5|16}} | website = {{URL|http://oscar.go.com/}} }} एकेडमी पुरस्कारलाई ओस्कार पुरस्कार पनि भनिन्छ। यो पुरस्कार अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्रका उत्कृष्ट अभिनेता, अभिनेत्री, निर्देशक, चलचित्र आदिका लागि प्रदान गर्ने गरिन्छ। प्रमुख विधाको पुरस्कार एक प्रत्यक्ष टेलिभिजन कार्यक्रम मार्फत हलिउड समारोहको समयमा प्रस्तुत गरिन्छ जुन सामान्यतया हरेक बर्ष फेब्रुअरी वा मार्च महिनामा आयोजित गरिन्छ। यो संसारको सबैभन्दा पुरानो मनोरन्जन पुरस्कार समारोह हो।<ref>https://baahrakhari.com/detail/47533 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231213050235/https://baahrakhari.com/detail/47533 |date=2023-12-13 }}</ref> ==इतिहास== सन् १९२७ मा स्थापित यो पुरस्कारको ट्रफी लै सन् १९३१ मा आएर ओस्कार भन्ने गरियो । यसलाई अमेरिकन एकेडेमी फर मोसन पिक्चर ले प्रदान गर्ने गर्दछ । ==चयन प्रक्रिया== ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Academy Awards|ओस्कार पुरस्कार}} {{कमन्सश्रेणी|Academy Awards}} [[श्रेणी:विकिथन-५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 5cx7tgptn4q4l0uesps4874i72cfmmp 0 93343 1356002 1202792 2026-05-19T23:11:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356002 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = अक्किनेनी नागार्जुन<br/>Akkineni Nagarjuna | image = Actor Nagarjuna.jpg | caption = मार्च, २०१५ मा हैदराबादमा एफ १ शो रनमा अभिनेता नागार्जुन | birth_place = [[चेन्नई]], [[तमिलनाडु]], भारत | residence = [[फिल्म नगर]], [[हैदराबाद]], भारत | nationality = भारतीय | alma_mater = [[ईस्टर्न मिशिगन युनिभर्सिटी]] | occupation = [[अभिनेता]], [[चलचित्र निर्माता|निर्माता]], [[व्यावसायी]], [[परोपकारी]] | children = [[नागा चैतन्य|अक्किनेनी नागा चैतन्य]]<br>[[अखिल अक्किनेनी|अक्किनेनी अखिल]] | parents = [[अक्किनेनी नागेशवर राव]]<br>अक्किनेनी अन्नपूर्ण | relatives = [[दग्गुबाती-अक्किनेनी परिवार]] हेर्नुस् | birth_date = {{birth date and age|df=y|1957|8|29}}<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/akkineni-nagarjuna-rings-in-56th-birthday-in-thailand/|title=Akkineni Nagarjuna rings in 56th birthday in Thailand|agency=indianexpress.com}}</ref> | yearsactive = १९८६–वर्तमान | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|दग्गुबाती लक्ष्मी रामायडू|1984|1990}}|{{marriage|[[अमला (अभिनेत्री)|अमला अक्किनेनी]]|1992|}}}} }} '''अक्किनेनी नागार्जुन''' (जन्म: सन् १९५९ अगस्ट २९) एक [[अभिनेता]], निर्माता, टेलिभिजन प्रस्तुतकर्ता र उद्यमी हुन् जसले मुख्यतया [[तेलगु भाषा|तेलुगु भाषा]]का चलचित्रहरूमा काम गर्छन्। उनले केही [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[तमिल भाषा]]का चलचित्रहरूमा पनि काम गरिसकेका छन्। उनले नौ राज्य [[नन्दी पुरस्कार]], तीन [[फिल्मफेयर पुरस्कार दक्षिण|चलचित्रफेयर पुरस्कार दक्षिण]] र एक [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] प्राप्त गरेका छन्। नागार्जुनले १०० भन्दा बढी चलचित्रहरूमा अभिनय गरिसकेका छन्। उनी जीवनी चलचित्रहरूमा कामका लागि परिचित छन्। उनले सन् १९९७ को चलचित्र 'अन्नामय्या'मा १५औँ शताब्दीका सङ्गीतकार अन्नमाचार्य, सन् २००२ को चलचित्र 'अग्नि वर्षा'मा 'यवक्री' (तपस्वी भारद्वाजका छोरा), सन् २००३ को 'एलओसी: कारगिल' चलचित्रमा मेजर पद्मपानी आचार्य, सन् २००६ को चलचित्र 'श्री रामादासु'मा १७औँ शताब्दीका सङ्गीतकार कन्चेरा गोपन्ना, सन् २०११ को चलचित्र 'राजन्ना'मा सुदला हन्मान्थु, सन् २०१२ को चलचित्र 'शिरडी साई'मा शिरडीको साई बाबा, सन् २०१३ चलचित्र 'जगतगुरु'मा आदि शङ्करा, र सन् २०१७ को चलचित्र 'ओम नमो वेंकटेशया'मा हथिराम भावजीको भूमिका खेलेका थिए।<ref>{{cite news |author=Suresh Krishnamoorthy |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/at-the-end-of-the-day-nag-wants-to-feel-good/article4667516.ece |title=At the end of the day, Nag wants to feel good |work=The Hindu |date=30 April 2013 |accessdate=25 August 2013 |location=Chennai, India}}</ref> सन् १९८९ मा उनले [[मणि रत्नम]] निर्देशित रोमान्टिक नाट्य चलचित्र 'गीताञ्जली'मा अभिनय गरेका थिए जसले उनलाई उत्तम लोकप्रिय चलचित्र प्रदायक प्रदान गर्ने सम्पूर्ण मनोरञ्जनको लागि [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] जिताएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm13IIFAAward.aspx?PdfName=13IIFA.pdf |title=Directorate of Film Festival }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225004301/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm13IIFAAward.aspx?PdfName=13IIFA.pdf |date=2018-12-25 }}</ref> सन् १९९० मा उनले 'शिव'को हिन्दी रिमेकबाट बलिउड चलचित्र क्षेत्रमा पदार्पण गरेका थिए। सन् १९९८ मा उनले ऐतिहासिक चलचित्र 'अन्नामय्या'मा अभिनयका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार-विशेष उल्लेख प्राप्त गरेका थिए। सन् २०१३ मा उनले दिल्ली चलचित्र महोत्सवको १०० वर्षको भारतीय सिनेमा उत्सवमा दक्षिण भारतको सिनेमाको प्रतिनिधित्व गरे थिए भने [[रमेश सिप्पी]] र [[विशाल भारद्वाज]]ले बलिउडको प्रतिनिधित्व गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/delhi-festival-to-celebrate-100-years-of-indian-cinema-359259 |title=NDTV Movies |work=ndtv.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222081029/http://movies.ndtv.com/bollywood/delhi-festival-to-celebrate-100-years-of-indian-cinema-359259 |date=2013-12-22 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-20/news-interviews/31373291_1_nagarjuna-naga-chaitanya-sri-ramadasu |work=The Times of India |title=I need a break: Nagarjuna |date=20 April 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521135318/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-20/news-interviews/31373291_1_nagarjuna-naga-chaitanya-sri-ramadasu |date=2013-05-21 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.in/2010/12/01/stories/2010120151451900.htm |title=Nagarjuna is brand ambassador for Kalyan Jewellers |work=Business Line |date=1 December 2010 |accessdate=24 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120231825/http://www.thehindubusinessline.in/2010/12/01/stories/2010120151451900.htm |archive-date=20 November 2012 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article2217811.ece |location=Chennai, India |work=The Hindu |title=Swept away by 'Nag' magic |date=11 July 2011}}</ref> ==बाल्यकाल== अक्किनेनी नागार्जुन सन् १९५९ अगस्त २९ मा [[चेन्नई|मद्रास]] (वर्तमान चेन्नई) मा जन्म भएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=11066&cat=&scat=16 |title='Prince' and 'King' add Kamma Flavour to Congress |work=greatandhra.com |access-date=27 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527214201/http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=11066&cat=&scat=16 |archive-date=27 May 2014 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527214201/http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=11066&cat=&scat=16 |date=27 May 2014 }}</ref> उनी दिग्गज अभिनेता अक्किनेनी नागेश्वर राव र अन्नपूर्णाका छोरा हुन्। उनको परिवार चेन्नईबाट [[हैदराबाद]] बसाई सरेको थियो जहाँ उनले हैदराबाद पब्लिक स्कुल र लिटिल फ्लावर जुनियर कलेजमा अध्ययन गरेका थिए। उनले मद्रासको इन्जिनियरिङ कलेजबाट आफ्नो इन्जिनियरिङ विषयको एक वर्ष पूरा गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=https://www.thebetterindia.com/153870/college-engineering-guindy-chennai-news/ |title=India's Oldest Engineering College Turns 225: 6 Alumni Who Have Made Guindy Proud! |publisher=The Better India |author=Vidya Raja |date=31 July 2018}}</ref>उनले आफ्नो बिएस इस्टर्न मिसिगन युनिभर्सिटीबाट मेकानिकल इन्जिनियरिङको डिग्री प्राप्त गरेका छन्।<ref>{{cite news |url=http://spawnofmzone.blogspot.in/2009/09/know-your-foe-eastern-michigan-2009.html |location=Ypsilanti, MI |work=[[Eastern Michigan University]] newsletter |title=Know your Foe – Eastern Michigan 2009, famous alums, Indian actor Nagarjuna Akkineni |date=18 September 2009}}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-11/news-interviews/28294835_1_telugu-superstar-bus-rides-discipline |work=The Times of India |title=I chose life over Bollywood: Nagarjuna |date=11 July 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106154151/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-11/news-interviews/28294835_1_telugu-superstar-bus-rides-discipline |date=2012-11-06 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|30em}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|id=0015459|name=अक्किनेनी नागार्जुन}} * {{Facebook|IamNagarjuna}} * {{Twitter}} {{DEFAULTSORT:Nagarjuna, Akkineni}} {{कमन्सश्रेणी|Akkineni Nagarjuna}} [[श्रेणी:सन् १९५७ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:तेलगु चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५९ मा जन्म]] [[श्रेणी:सिनेमा पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार दक्षिण विजेताहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:नन्दी पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:तेलुगु चलचित्र निर्माताहरू]] 46ctqej6yq7y04hd08ao2y9ipewj9aq 0 98055 1356047 1319722 2026-05-20T06:10:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356047 wikitext text/x-wiki {{Short description|नेपालको पहिलो नहर आयोजना}} {{Infobox body of water | name = चन्द्र नहर | image = Chandra Canal.jpg | caption = पश्चिम दिशाबाट नहरको बाँध | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[सप्तकोशी नगरपालिका]], [[सप्तरी जिल्ला]] | coords = {{CoordDec|26.741378|86.929619}} | type = [[सिँचाइ नहर]] | part_of = [[त्रियुगा नदी]], [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]], [[नेपाल]] | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | frozen = | reference = | salinity = ३.४–३.५% | temperature_high = {{convert|25|C}} | temperature_low = {{convert|5|C}} | trenches = | benches = | pushpin_map = Nepal }} '''चन्द्र नहर''' [[नेपाल]]को [[सप्तरी जिल्ला]]को उत्तरपूर्वी क्षेत्रमा तत्कालीन राणा [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]द्वारा स्थापना गरिएको नेपालको पहिलो सिँचाइ [[नहर]] आयोजना हो। नेपालको पहिलो आधुनिक नहरको रूपमा रहेको चन्द्र नहरको निर्माण कार्य वि.सं. १९७९ मा सुरु भइ वि.सं. १९८५ मा सम्पन्न भएको थियो।<ref>[https://www.dwri.gov.np/activity जलस्रोत तथा सिँचाइ विभाग, नेपाल सरकार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727065927/https://www.dwri.gov.np/activity |date=2019-07-27 }}</ref>३१ किलोमिटर लम्बाइ भएको यो नहर सप्तरी जिल्लाको सप्तकोशी नगरपालिका, [[हनुमाननगर कङ्कालिनी नगरपालिका]], [[महादेवा गाउँपालिका]] लगायतका ग्रामीणक्षेत्रमा सिँचाइ सुविधा पुर्‍याइरहेको छ। यो नेपालको पहिलो सिँचाई परियोजना हो। यो [[सप्तरी जिल्ला]]को साविक [[फत्तेपुर, सप्तरी|फत्तेपुर]] हाल [[सप्तकोशी नगरपालिका]] भएर बग्ने [[त्रियुगा नदी]] नजिकै निर्मित छ। यो नहरको डिजाइन नेपालको पहिलो [[अभियन्ता|इन्जिनियर]] [[डिल्लीजङ्ग थापा]]ले कोरेका थिए।<ref>{{Cite web |last=पत्रिका |first=न्यु स्पोटलाइट |title=DILLI JUNG THAPA Forgotten Hero |trans-title= डिल्लीजङ्ग थापा |url=https://www.spotlightnepal.com/2017/08/12/dilli-jung-thapa-forgotten-hero/ |access-date=2020-09-25 |website=स्पोटलाइट नेपाल |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> == इतिहास== नेपालका तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]ले आफ्नो शासनकालमा [[सप्तरी जिल्ला]]को फत्तेपुरमा नेपालकै पहिलो सिँचाइ परियोजनाको रूपमा चन्द्र नहर बनाउने निर्णय गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/11915 |title=चुरे सुरुङ र चन्द्रनहर निर्माता |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-09-26}}</ref> यो नहरको नक्सा कोर्ने काम नेपालकै [[सिभिल इन्जिनियरिङ|सिभिल इन्जिनियर]] [[डिल्लीजङ्ग थापा]]ले गरेका थिए। चन्द्र शमशेरको शासनकालको अन्तिम समयमा वि.सं. १९७९ मा चन्द्र नहरको निर्माण शुरू भई चार वर्षभित्र वि.सं. १९८५ मा निर्माण कार्य सम्पन्न भएको थियो। यो नहरबाट प्रति सेकेन्ड १४ घनमिटर पानी प्रवाह गर्नसक्ने क्षमता रहेको छ भने यस नहरको लम्बाइ ३१ किलोमिटर रहेको छ। नहरको पानीले सप्तरी जिल्लाका लगभग १०,५०० हेक्टर जमीनमा सिँचाइ गर्न सक्ने क्षमता रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-06-12/20170612084838.html |title=राजविराज : समृद्ध इतिहास, आन्दोलित वर्तमान |website=कान्तिपुर दैनिक|language=नेपाली |accessdate=2020-09-26}}</ref> ==नहर निर्माण कार्य== [[त्रियुगा नदी]]मा बाँध बनाएर निर्माण गरिएको यस नहरमा त्यससमयमा [[सिमेन्ट]]को प्रयोग गरिएको थिएन। पाको इँटाको धूलो, [[चुनढुङ्गा|चुन]] र मास मिसाएर बनाइएको बज्र प्रयोग गरी बाँध बनाइएको थियो। सिभिल इन्जिनियर, डिल्लीजङ्ग थापाको विभिन्न निर्माण कार्यहरूमा यो एक उत्कृष्ट काम रहेको विशेषज्ञहरूको भनाइ रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.janapatra.com/archives/19410 |title=हेटौंडा-अमलेखगञ्ज सुरुङमार्ग देशकै पहिलाे सुरुङमार्ग, सरकारले इतिहास मेटाउन खोज्यो |website=जनपत्र |language=नेपाली |accessdate=2020-09-26}}</ref> ==उत्पति र स्थान== चन्द्र नहरको मूल स्थान [[त्रियुगा नदी]]को २ किलोमिटर उत्तरमा रहेको काली खोलामा बनाइएको जलाशयबाट हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=चन्द्र नहरको स्वरुप परिर्वतन हुँदै |url=https://baahrakhari.com/news-details/17886/2017-02-13 |access-date=2020-09-25 |website=बाह्रखरी |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170705194609/http://baahrakhari.com/news-details/17886/2017-02-13 |date=2017-07-05 }}</ref> ==चित्र दीर्घा== <gallery mode=packed> File:Chandra Canal Siphon.jpg|सप्तकोशीको भगिनी चौकमा File:Chandra Canal Main Dam.jpg|मुख्य नहर </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जुद्ध नहर]] [[श्रेणी:नेपालको भूगोल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:चन्द्र शमशेर]] [[श्रेणी:नेपालका नहरहरू]] 8y215uskw5we8q0jjq7guciaog8ixh9 0 99166 1356088 1320992 2026-05-20T11:31:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356088 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = नाचो | image = Nacho Fernández.jpg | image_size = 220 | caption = नाचो २०१७ मा | fullname = होसे इग्नासियो फर्नान्देस इग्लेसियास<ref name=FIFA>{{cite web|url=http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf|title=FIFA Club World Cup UAE 2017: List of players: Real Madrid CF|publisher=FIFA|page=5|format=PDF|date=16 December 2017|accessdate=23 December 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223004345/http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf |date=23 December 2017 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|1|18|df=y}}<ref name=FIFA/> | birth_place = [[म्याड्रिड|मड्रिड]], स्पेन | height = १.८० मिटर<ref>https://www.realmadrid.com/en/football/squad/jose-i-fernandez-iglesias Profile]</ref> | position = [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्ति]] | currentclub = [[रियल म्याड्रिड]] | clubnumber = ६ | youthyears1 = सन् १९९९–२००१ | youthclubs1 = एद कोम्पुत्लेन्स | youthyears2 = २००१–२००९ | youthclubs2 = [[रियल म्याड्रिड सिएफ (युवा)|रियल म्याड्रिड]] | years1 = सन् २००९–२०१३ | clubs1 = [[रियल मड्रिड ख]] | caps1 = १११ | goals1 = ४ | years2 = सन् २०११– | clubs2 = [[रियल म्याड्रिड]] | caps2 = १२८ | goals2 = ६ | nationalyears1 = सन् २००५ | nationalteam1 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (१६ वर्ष मुनि)|१६ वर्ष मुनि]] | nationalcaps1 = १ | nationalgoals1 = ० | nationalyears2 = सन् २००६–२००७ | nationalteam2 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (१७ वर्ष मुनि)|१७ वर्ष मुनि]] | nationalcaps2 = ११ | nationalgoals2 = ० | nationalyears3 = सन् २००८–२००९ | nationalteam3 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (१९ वर्ष मुनि)|१९ वर्ष मुनि]] | nationalcaps3 = ९ | nationalgoals3 = २ | nationalyears4 = सन् २०११–२०१३ | nationalteam4 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली (२१ वर्ष मुनि)|२१ वर्ष मुनि]] | nationalcaps4 = ६ | nationalgoals4 = ० | nationalyears5 = २०१३– | nationalteam5 = [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]] | nationalcaps5 = २२ | nationalgoals5 = १ | club-update = १५:५६, ४ अक्टोबर २०२० | nationalteam-update = १५ अक्टोबर २०१८}} '''होसे इग्नासियो फर्नान्देस इग्लेसियास''' ({{IPA-es|xoˈse iɣˈnaθjo feɾˈnandeθ iˈɣlesjas}} जन्म (१८ जनवरी १९९०) सामान्यतया '''नाचो''' ({{IPA-es|ˈnatʃo}}) को रूपमा परिचित एक स्पेनी व्यावसायिक फुटबल खेलाडी हुन् जो [[रियल म्याड्रिड|रियल मड्रिड]]को लागि [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्ति]]बाट खेल्छन्।<ref>{{Cite web |url= http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/ActualidadCantera1112/1330108958055/noticia/Cronica/0-3:_El_Castilla,_campeon_de_Segunda_B.htm |title= El Castilla, campeón de la 2ª División "B" |accessdate= 18 de julio de 2012 |author= Realmadrid.com |archiveurl= https://web.archive.org/web/20120716022951/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/ActualidadCantera1112/1330108958055/noticia/Cronica/0-3:_El_Castilla,_campeon_de_Segunda_B.htm |archivedate= 16 de julio de 2012 }}</ref> उनले आफ्नो सम्पूर्ण खेल हालसम्म रियल मड्रिडमा आबद्ध भई खेल्ने गरेका छन्<ref>{{Cite web|url=http://www.ligabbva.com/news/2012/05/27/el-mirandes-asciende-a-la-liga-adelante.html|title=El Castilla asciende a 2ª División|accessdate=18 de julio de 2012|author=LigaBBVA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140606204609/http://www.ligabbva.com/news/2012/05/27/el-mirandes-asciende-a-la-liga-adelante.html|archivedate=6 de junio de 2014}}</ref> जहाँ उनले उक्त क्लबमा सन् २०११ मा, आफ्नो पहिलो खेल पस्केका थिए। क्लबमा रहँदा उनले हालसम्म विभिन्न पारितोषिक जितेका छन् जसमा ४ पटक प्रतिष्ठित [[युएफा च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] समावेश छ। नाचोले वरिष्ठ स्पेनी राष्ट्रिय टोलीको तर्फबाट पहिलो खेल सन् २०१३ मा, खेलेका थिए भने उनी सन् २०१९ को फिफा विश्वकपमा पनि टोलीको प्रतिनिधित्व गर्दै खेलहरू खेलेका थिए। == क्लब खेलजीवन == राजधानी मड्रिडमा जन्मेका नाचो ११ वर्षको उमेरमा रियल मड्रिडको युवा टोलीमा आबद्ध भएका थिए। उनले वरिष्ठ टोलीको तर्फबाट सन् २००८-०९ को ''सेगुन्दा दिभिस्यो ख'' संस्करणमा, पहिलो दुई खेल खेलेका थिए भने उनले त्यस प्रतियोगिताको आगामी दुई संस्करणमा पनि प्रदर्शन गरेका थिए। यस समयमा उनले भावी रूसी राष्ट्रिय टोलीका खेलाडी देनिस चेरीसेभसँग लामो समयसम्म स्थायी मित्रता कायम गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://en.as.com/en/2018/06/16/football/1529165910_044392.html|title=Cheryshev: "I texted Nacho to congratulate him for his goal"|newspaper=Diario AS|date=16 June 2018|accessdate=1 July 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180701165243/https://en.as.com/en/2018/06/16/football/1529165910_044392.html |date=1 July 2018 }}</ref> [[File:Nacho Real Madrid 2012 (cropped).jpg|200px|thumb|miniatura|सन् २०१२ मा नाचो]] २३ अप्रिल २०११ मा, नाचोले टोलीको प्रतिनिधित्व गर्दै ला लिगामा प्रदापण गरेका थिए जहाँ उनले उक्त खेलमा प्रतिस्पर्धी भालेन्सिया फुटबल क्लबको विरुद्ध पुरै खेल खेलेका थिए।<ref>{{cite web|author=Diario As|title=Nacho Fernández sube al primer equipo|url=https://www.twitter.com/doncellasuicide|accessdate=6 de septiembre de 2012}}</ref> उक्त खेलमा टोली ६–३ गोल अन्तरले विजयी भएको थियो। उनले आफ्नो दोस्रो खेल, रेआल सारागोसाको विरुद्धमा खेलेका थिए जहाँ टोली गृह मैदानमै २–३ गोल अन्तरले पराजित भएको थियो।<ref>{{cite web|author=Página oficial del Real Madrid|title=Debut con gol del canterano José Rodríguez|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/Actualidad_Primer_Equipo/1330126549938/noticia/Noticia/Jose_Rodriguez_debuto_con_gol_en_el_Real_Madrid.htm|accessdate=1 de noviembre de 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103022538/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/Actualidad_Primer_Equipo/1330126549938/noticia/Noticia/Jose_Rodriguez_debuto_con_gol_en_el_Real_Madrid.htm|archivedate=3 de noviembre de 2012}}</ref> सन् २०११-१२ अभियानको सुरुवात हुनुभन्दा अगाडि, उत्तर अमेरिकामा उनीहरूको ग्रीष्मकालीन मैत्रीपूर्ण खेलमा पहिलो टोलीसँगै छानिएका युवा टोलीमा नाचो पनि समावेश थिए। उनी लस एन्जलस ग्यालेक्सी, सेदे ग्वादलहारा र फिलाडेल्फिया युनियन लगायतका फुटबल क्लबको विरुद्धमा खेल खेलेका थिए जहाँ उनी सबै तीन खेलहरूमा विकल्पको रूपमा मैदान प्रवेश गरेका थिए।<ref name=DEBUTJOSE>{{cite web|author=Página oficial del Real Madrid|title=Crónica del Real Madrid-Alcoyano|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/Actualidad_Primer_Equipo/1330126529669/noticia/Cronica/1-4:_Con_un_pie_en_los_octavos_de_la_Copa.htm|accessdate=31 de octubre de 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104051647/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/Actualidad_Primer_Equipo/1330126529669/noticia/Cronica/1-4:_Con_un_pie_en_los_octavos_de_la_Copa.htm|archivedate=4 de noviembre de 2012}}</ref> १ सेप्टेम्बर २०१२ मा, प्रमुख टोलीमा प्रवन्धक जुजे मोरिन्योले आल्बारो मोराता र जेसुस सहित उनलाई प्रमुख रियल मड्रिड क्लबमा पदोन्नति गर्ने घोषणा गरेका थिए<ref>{{Cite news|title=Nacho, en Deportes COPE: "A mí Mourinho me lo dio todo, no tengo nada malo que decir"|url=https://www.cope.es/actualidad/noticias/nacho-deportes-cope-mourinho-dio-todo-tengo-nada-malo-que-decir-20130605_138205|date=5 de junio de 2013|accessdate=27 de septiembre de 2018|publisher=COPE|language=ES}}</ref> भने उनलाई केही समयको लागि कास्तियामै रहेर खेलहरू खेल्न निर्देशन दिइएको थियो।<ref>{{Cite news|author=Diario|title=Nacho ya es el tercer central con más minutos de Carlo Ancelotti|url=https://as.com/futbol/2013/12/21/primera/1387593204_171149.html|date=21 de diciembre de 2013|accessdate=27 de septiembre de 2018|publisher=AS.com|language=es}}</ref> उनी सन् २०१३–१४ को [[ला लिगा]]को संस्करण देखिनै क्लबमा प्रदर्शन गर्न सुरु गरेकम थिए जहाँ उनले स्पेनश्र खेलाडी राउल आल्बियोलको प्रस्थान पश्चात् १८ नम्बरको वर्दी लगाएका थिए।<ref>{{Cite news|author=elEconomista.es|title=El Real Madrid gana plácidamente al Espanyol con goles de James, Bale y Nacho - EcoDiario.es|url=http://ecodiario.eleconomista.es/futbol/noticias/6381408/01/15/El-Real-Madrid-gana-placidamente-al-Espanyol-con-goles-de-James-Bale-y-Nacho.html|accessdate=27 de septiembre de 2018|language=es}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181118205657/https://ecodiario.eleconomista.es/futbol/noticias/6381408/01/15/El-Real-Madrid-gana-placidamente-al-Espanyol-con-goles-de-James-Bale-y-Nacho.html |date=2018-11-18 }}</ref> ३ जुलाई २०१४ मा, नाचोले रियल मड्रिडको साथ एक नयाँ सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए जहाँ उक्त सम्झौताले उनलाई सन् २०११ सम्म क्लबमै रहेर खेल खेल्न स्वीकृत गरेको थियो।<ref>{{Cite news|author=Diario|title=La fe de Nacho derrota al PSG|url=https://as.com/futbol/2015/11/03/champions/1446583600_649048.html|date=4 de noviembre de 2015|accessdate=27 de septiembre de 2018|publisher=AS.com|language=es}}</ref> उनले क्लबको लागि पहिलो गोल एस्पान्योल फुटबल क्लबको ({{भाषा-स्पेनी|RCD Espanyol}}) (उच्चारण: एर्रेसेदे एस्पान्योल) विरुद्धमा गरेका थिए जहाँ टोलीले उक्त खेलमा घरेलु मैदानमा ३–० को जित दर्ता गरेको थियो।<ref>{{Cite news|title=Real Madrid: Zidane: "El gol de Nacho es más bonito que el mío de la Novena" - Marca.com|url=http://www.marca.com/futbol/real-madrid/2016/10/26/5811269946163ff67b8b465c.html|accessdate=27 de septiembre de 2018|publisher=Marca.com|language=es}}</ref> दुई मिनेट पश्चात्, घाइते भएका मार्सेलुलाई प्रतिस्थापन गर्दै नाचो [[युएफा च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]को समूह चरणमा पेरिस सेन्ट जर्मेनको विरुद्ध मैदान प्रवेश गरेका थिए।<ref>{{Cite news|title=Nacho se convierte en imprescindible para Zidane, pero no lo será en el futuro. Noticias de Fútbol|url=https://www.elconfidencial.com/deportes/futbol/2017-04-17/laliga-santander-champions-league-real-madrid-bayern-nacho-fernandez-defensa-bajas-zidane-titular_1367454/|accessdate=27 de septiembre de 2018|publisher=El Confidencial|language=es}}</ref><ref>{{cite news|title=El comodín de Zidane: Nacho, un seguro infalible|url=https://www.elespanol.com/elbernabeu/futbol/20170922/comodin-zidane-nacho-seguro-infalible/248726333_0.html|accessdate=27 de septiembre de 2018|publisher=El Español|language=es}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.ecosdelbalon.com/2017/05/nacho-fernandez-central-real-madrid-zidane/|title=El valor de Nacho Fernández {{!}} Ecos del Balón|accessdate=27 de septiembre de 2018|website=www.ecosdelbalon.com|language=es}}</ref> उनले ३ नोभेम्बर २०१५ मा, टोलीको प्रतिनिधित्व गर्दै निर्णायक गोल गरेका थिए जहाँ टोली युइएफए युरोकपको अर्को चरणमा प्रवेश गर्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite news|title=Real Madrid: ¡Gol de pícaro de Nacho! Marcó de falta con todo el Sevilla despistado - Marca.com|url=http://www.marca.com/futbol/real-madrid/2017/05/14/5918a00146163f9a4c8b4598.html|accessdate=27 de septiembre de 2018|publisher=Marca.com|language=es}}</ref> प्रतियोगितामा यो उनको पहिलो गोल थियो। प्रतियोगिताको अन्त्य सम्ममा, उनले क्लबको तर्फबाट पाँचवटा खेलहरू खेलहरू खेलेका थिए।<ref>{{cite news|title=El Real Madrid golea 7-1 al Deportivo con dobletes de Bale, Nacho y Cristiano|url=https://elpais.com/deportes/2018/01/21/actualidad/1516535908_388779.html|date=21 de enero de 2018|accessdate=27 de septiembre de 2018|publisher=El País|language=es}}</ref> ११ फेब्रुअरी २०१७ मा, नाचोले रियल मड्रिडको तर्फबाट आफ्नो १००औँ उपस्थिति बनाएका थिए जहाँ उक्त खेल टोलीले सेआ ओसासुनाको विरुद्धमा ३–१ ले जितेको थियो। चोटपटकबाट निलम्बन भएका खेलाडीहरूको विकल्पमा उनले खेलको फाइदा उठाउँदै केन्द्रीय-मध्यपङ्क्तिको स्थितिमा सबैभन्दा बढी उपस्थिति जनाउने खेलाडी बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite news|title=Real Madrid: Nacho e Isco se suman al grupo a dos días del partido ante el Bayern - Marca.com|url=http://www.marca.com/futbol/real-madrid/2018/04/29/5ae5a910e5fdea5e498b4618.html|accessdate=27 de septiembre de 2018|publisher=Marca.com|language=es}}</ref> उनी सम्मिलित क्लबले पाँच वर्ष पश्चात्, ला लिगाको उपाधि जितेको थियो। उनले च्याम्पियन्स लिगमा चार खेलमा प्रदर्शन गरेका थिए जसलाई पुन: टोलीले आफ्नो पक्षमा पार्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite news|title=Madrid 3-1 Liverpool {{!}} Final Champions {{!}} Salah y Carvajal se lesionan en la final de la Champions y peligra para ellos el Mundial - RTVE.es|url=http://www.rtve.es/deportes/20180526/salah-carvajal-se-lesionan-final-champions-peligra-para-ellos-mundial/1740480.shtml|date=26 de mayo de 2018|accessdate=27 de septiembre de 2018|publisher=RTVE.es|language=es}}</ref> २१ जनवरी २०१८ मा, नाचोले देपोर्तिबो दे ला कोरून्याको विरुद्धमा टोली ७–१ ले विजयी हुँदा पहिलो पटक खेलमा दुई गोल गर्न सफल भएका थिए। <ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/noticias/2019/10/parte-medico-de-nacho|editor=Página oficial del Real Madrid|accessdate=1 de octubre de 2019|title=Lesión de Nacho}}</ref>उक्त वर्षको च्याम्पियन्स लिगको अभियानमा उनले एक गोल गर्दै आठवटा खेलहरूमा सहभागी बनेका थिए। रियल मड्रिडले यस प्रतिष्ठित क्लब स्तरीय प्रतियोगितालाई लगातार तेस्रो र समग्रमा १३ पटक जित्दा, लिभरपूलको बिरूद्ध निर्णायक खेलमा उनले घाइते दानि कार्बाहालको सट्टामा मैदान प्रवेश गरेका थिए<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/noticias/2019/10/parte-medico-de-nacho|editor=Página oficial del Real Madrid|accessdate=1 de octubre de 2019|title=Lesión de Nacho}}</ref> जहाँ उनले दायाँ रक्षापङ्क्तिको रूपमा खेलमा प्रदर्शन गरेका थिए। टोलीले खेल ३–१ ले जित्दै उपाधि चुम्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2017/02/nacho-100-games-for-real-madrid|title=Nacho, 100 games for Real Madrid|publisher=Real Madrid CF|date=11 February 2017|accessdate=12 February 2017}}</ref> सन् २०१९–२० को संस्करणमा, उनी घाइते भएका थिए जहाँ उनले ला लिगा खेलमा मड्रिडको तर्फबाट जम्मा ६ उपस्थिति जनाएका थिए। उनको कम उपस्थितिको बाबजुद पनि टोलीले सन् २०१९–२० ला लिगाको उपाधि जित्ज सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2017/02/nacho-100-games-for-real-madrid|title=Nacho, 100 games for Real Madrid|publisher=Real Madrid CF|date=11 February 2017|accessdate=12 February 2017}}</ref><ref name=Liga>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/real-madrid/2020/07/17/5f10db2146163f3c2c8b45d7.html|title=Real Madrid win the longest LaLiga Santander season|date=17 July 2020|accessdate=17 July 2020|website=Marca|location=Spain}}</ref> == अन्तर्राष्ट्रिय खेलजीवन == [[File:José Ignacio Fernández Iglesias Nacho - Spain vs. Chile, 10th September 2013.jpg|200px|thumb|miniatura|[[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली|स्पेन]]को तर्फबाट पहिलो खेल खेल्दै नाचो, सन् २०१३ मा]] उनले प्रारम्भिक चरणमा, [[स्पेन राष्ट्रिय फुटबल टोली]]को लागि युवा टोली अन्तर्गत खेलहरू प्रस्तुत गरेका थिए।<ref>{{cite web|author=Web oficial de la UEFA|title=Spain European Champions U-17 2007|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/under17/history/season=2007/round=15071/match=300768/report=lu.html|accessdate=25 de agosto de 2012|language=अङ्ग्रेजी}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी वरिष्ठ टोलीमा बढुवा हुनु पूर्व स्पेनको १५, १६, १९ र २१ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय टोलीमा आवद्ध थिए जहाँ उनले सन् २००७ मा [[दक्षिण कोरिया]]मा भएको १७ वर्ष भन्दा मुनिको युरोपेली प्रतियोगितामा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका थिए।<ref>{{cite web|editor=Página oficial de la UEFA|title=Plantilla de España - Europeo sub-21 de 2013|url=http://es.uefa.com/under21/season=2013/teams/team=200122/index.html|accessdate=7 de junio de 2013}}</ref> उक्त खेलमा टोली उप-विजेता बनेको थियो। सन् २०१३ मा, उनी २१ वर्ष मुनिको टोलीको लागि खेल खेलेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://futbol.as.com/futbol/2013/09/02/primera/1378125542_680509.html|editor=Diario AS|accessdate=2 de septiembre de 2013|title=Del Bosque llama a Javi García y a Nacho por Busquets e Íñigo|}}</ref> सन् २०१३ मा, इजरायलमा भएको युरोपेली प्रतियोगितामा, टोलीले फाइनल खेलमा, इटालीलाई पराजित गर्दै उपाधि हात पारेको थियो।<ref>{{cite web|editor=Eurosport|title=Debut de Nacho con España|url=http://es.eurosport.yahoo.com/futbol/amistosos/2013/espana-chile-658009.html|accessdate=19 de enero de 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522123435/https://es.eurosport.yahoo.com/futbol/amistosos/2013/espana-chile-658009.html |date=2015-05-22 }}</ref> २ सेप्टेम्बर २०१३ मा, इन्यिगो मार्तिनेसको घाइते भएसँगै, स्पेनी वरिष्ठ टोलीको नयाँ सदस्यहरूको घोषणा गरिएको थियो जहाँ उनलाई खेलमा चयन गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/seleccion/sergio-ramos-causa-baja-del-bosque-llama-nacho-fernandez-4566094|title=Sergio Ramos causa baja y Del Bosque llama a Nacho Fernández|accessdate=6 de junio de 2016|date=6 de octubre de 2015|website=Sport}}</ref> [[२०१४ फिफा विश्वकप]]को लागि भएको मैत्रीपूर्ण खेलमा उनले चिली र फिनल्यान्डको विरुद्धमा आफ्नो पहिलो दुई खेलहरू खेलेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://lalunadealcala.com/espana-deja-la-porteria-a-cero-con-nacho-de-titular/|title=Nacho juega de titular ante Ucrania|accessdate=6 de junio de 2016|date=12 de octubre de 2015|language=es|website=Noticias de Alcalá de Henares e información multimedia 24 horas al día}}</ref> उनले १० सेप्टेम्बरमा, टोलीको लागि पहिलो खेल चिलीको विरुद्धमा खेलेका थिए जहाँ उनले उक्त खेलमा, सेर्हियो रामोसलाई प्रतिस्थापन गर्दै दोस्रो हाफमा मैदान प्रवेश गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://futbol.as.com/futbol/2015/11/09/primera/1447061500_565661.html|title=De Marcos y Nacho, sustitutos de Juanfran y Ramos en la Roja {{!}} Liga BBVA {{!}} AS.com|accessdate=6 de junio de 2016|author=AS Diario|date=9 de noviembre de 2015|language=es|website=AS.com}}</ref> खेल २-२ को बराबरीमा टुङ्गिएको थियो। त्यसको दुई वर्ष पश्चात्, अथवा अक्टोबर २०१५ मा, नाचो पुन: खेलाडीहरूको सूचीमा घाइते भएका रामोसलाई प्रतिस्थापन गर्दै अटाएका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://www.sefutbol.com/oficial-esta-es-convocatoria-del-conjunto-espanol-amistosos-italia-y-rumania|title=OFICIAL {{!}} Esta es la convocatoria del conjunto español para los amistosos de Italia y Rumanía|accessdate=6 de junio de 2016|website=www.sefutbol.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706162450/http://www.sefutbol.com/oficial-esta-es-convocatoria-del-conjunto-espanol-amistosos-italia-y-rumania |date=2018-07-06 }}</ref> उनले दोस्रो खेल, युक्रेनको विरुद्धमा खेलेका थिए। रामोस अर्को खेलमा पुन: घाइते भएपछि उनी टोलीमा रहेक थिएर तथापि, उनले खेल भने प्रस्तुत गरेका थिएनन्।<ref>{{cite news |title=Mundial 2018 Rusia: Diez jugadores de la lista de Lopetegui se estrenan en una fase final con España - Marca.com|url=http://www.marca.com/futbol/mundial/2018/05/21/5b02b25146163f091b8b4593.html|accessdate=21 de mayo de 2018|publisher=Marca.com|language=es}}</ref> सन् २०१६ मा, उनी वरिष्ठ खेलाडीहरूको सूचीमा अटाउन सफल भएका थिए। नाचोले आगामी दुई खेलहरू, [[इटाली]] र रोमानियाको विरुद्धमा खेलेका थिए। हुलेन लोप्तेगीको आगमनसँगै उनी टोलीको नियमित सदस्यको रूपमा रहेका थिए जहाँ उनले त्यस पछिका खेलहरूमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका थिए। २१ मे २०१८ मा, उनलाई रूसमा हुने आगामी [[फिफा विश्वकप]]मा<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/morata-misses-out-on-spain-world-cup-squad/1ub1qz7jod09i1lfvdcy84ea2l|title=Morata misses out on Spain's 23-man World Cup squad|publisher=गोल|date=21 May 2018|accessdate=21 May 2018}}</ref> नियमित खेलाडीको रूपमा छनोट गरिएको थियोे जहाँ उनी छनोट भएका २३ खेलाडीहरूको सूचीमा अग्रस्थानको रक्षापङ्क्तिको खेलाडीको रूपमा रहेका थिए।<ref>{{cite news |title=Selección de España: La foto del partido: El gol de Nacho, el grito de todos - Marca.com|url=http://www.marca.com/futbol/seleccion/2018/06/15/5b24259c22601dc3218b45ba.html|accessdate=27 de septiembre de 2018|publisher=Marca.com|language=es}}</ref> १५ जुन २०१५ मा, पुर्तुगालको विरुद्ध परेको एक प्रतिस्पर्धात्मक खेलमा उनले एक गोल गरेका थिए जहाँ खेल ३-३ को बराबरीमा टुङ्गिएको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2018/06/15/portugal-vs-spain-world-cup-2018-live-score-latest-updates/|title=Cristiano Ronaldo scores sensational hat-trick as Portugal hold Spain in instant World Cup classic|newspaper=The Daily Telegraph|date=15 June 2018|accessdate=15 June 2018}}</ref> == खेल्ने शैली == नाचो, बचाव तरिका र आफ्नो बहुमुखी प्रतिभाको लागि परिचित छन्। मड्रिडका प्रशिक्षक हुलेन लोप्तेगी र [[जिनेदिन जिदान]]ले उनलाई एक मध्य, दायाँ र बाँया रक्षापङ्क्तिको खेलाडीको प्रयोग गर्ने गर्दथे। फुटबलमा आफ्नो सीपको कारण उनी भरपर्दो विकल्पको रूपमा अघि देखिन्छन्। उनी एक तेज, फुर्तिलो र चोटपटक मुक्त [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्ति]]को खेलाडीको रूपमा पनि परिचित छन्।<ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2018/10/nachos-sheer-versatility|title=Nacho's sheer versatility|publisher=Real Madrid CF|date=9 October 2018|accessdate=9 October 2018}}</ref> आफ्नो प्रतिरक्षात्मक कौशल बाहेक, नाचो छोटो र लामो दुरी दुबै बलको एक सक्षम नियन्त्रक समेत हन्। उनले सन् २०१७–१८ को ला लिगाको संस्करणमा, ९२.२% पास पुरा गरेका थिए। सोही संस्करणमा, उनले पाँच गोल गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.whoscored.com/Players/106875/Show/Nacho|title=Nacho|publisher=Who Scored|accessdate=9 October 2018}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == नाचोमा भाई आलेक्स पनि एक फुटबल खेलाडी हुन्।<ref>[http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/1330004431537/noticia/Noticia/Nacho_y_Alex,_sangre_blanca_en_la_familia_Fernandez.htm Nacho y Álex, sangre blanca en la familia Fernández (Nacho and Álex, white blood in the Fernández family)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131221015927/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/1330004431537/noticia/Noticia/Nacho_y_Alex,_sangre_blanca_en_la_familia_Fernandez.htm |date=21 December 2013 }}; Real Madrid CF, 3 May 2010 (in Spanish)</ref> रक्षात्मक [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] वा रक्षापङ्क्तिको रूपमा खेल्दै आएका उनी स्थानिय फुटबल प्रशिक्षण केन्द्रमा तालिम लिएका थिए। उनी र उनका भाई दुबैले, एउटै खेलबाट पहिलो खेल खेल खेलेका थिए। <ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2015/10/27/futbol/equipos/real_madrid/1445938202.html|title=Nacho, sin lesiones ¡desde infantiles!|trans-title=Nacho, injury-free since the youth team!|newspaper=Marca|location=स्पेन|language=es|date=27 October 2015|accessdate=4 November 2015}}</ref> रियल मड्रिडकोको प्रशिक्षण केन्द्रमा भर्ना भएदेखि नै नाचो ठूलो चोटपटकबाट जोगिन सफल भएका छन् र उनको सफलतालाई उनको खानपान र तयारीको लागि जिम्मेवार ठहराइएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://futbol.as.com/futbol/2016/05/28/champions/1464447039_569699.html|title=Nacho Fernández es padre unas horas antes de la final|trans-title=Nacho Fernández is a father a couple of hours before the final|newspaper=Diario AS|language=es|date=28 May 2016|accessdate=9 June 2016}}</ref> श्रीमती मारिआ कोर्तेसको साथ उनको एक छोरी र दुई छोरा छन्। नोभेम्बर २०१६ मा, नाचोले १२ वर्षको उमेरदेखि उनले मधुमेह भएको कुरा खुलासा गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2016/11/10/582478e4e2704ec67d8b45fe.html|title=Nacho opens up on struggles with diabetes|newspaper=Marca|location=Spain|last1=Lara|first1=Miguel Ángel|date=10 November 2016|accessdate=13 November 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.diabetes.co.uk/news/2017/mar/Real-Madrid-footballer-Nacho-Fernandez-was-told-type-1-diabetes-would-end-his-career-94352595.html|title=Real Madrid footballer Nacho Fernandez was told type 1 diabetes would end his career|website=Diabetes.co.uk|first=Woodfield|last=Jack|date=7 March 2017|accessdate=29 January 2018}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} *[http://www.realmadrid.com/en/football/squad/jose-i-fernandez-iglesias रियल मड्रिडको वेबसाइटमा नाचो] *{{BDFutbol}} *{{Futbolme|7345}} *{{NFT player}} *{{FIFA player}} *{{Soccerway}} [[श्रेणी:फुटबलमा रक्षापङ्क्तिबाट खेल्ने खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:स्पेनका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] 5953maefme0jvf1x19lk8m1yz61h4j2 0 99524 1356050 1013479 2026-05-20T06:38:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356050 wikitext text/x-wiki {{Infobox national football team | Name = चेक गणतन्त्र | Badge = | Badge_size = | Association = [[चेक गणतन्त्र फुटबल सङ्घ]] (एफएसीआर) | Confederation = [[युरोपेली फुटबल महासङ्घ|युइएफए]] (युरोप) | Most caps = [[पेत्रो चेक]] (१२४) | Top scorer = [[जान कोलर]] (५५) | Home Stadium = विभिन्न | Coach = खाली | Captain = [[मारेक सुचि]] | FIFA Trigramme = CZE | FIFA Rank = {{Nft rank|४४|up|२|date=१६ अगस्ट २०१८}} | FIFA max = २ | FIFA max date = सेप्टेम्बर १९९९; जनवरी – मे २०००; अप्रिल – मे २००५; जनवरी – मे २००६ | FIFA min = ६७ | FIFA min date = मार्च १९९४ | Elo Rank = {{Nft rank|४०|up|२|date=११ जुलाई २०१८}} | Elo max = १ | Elo max date = जून २००४, जून २००५ | Elo min = ४७ | Elo min date = ४ सेप्टेम्बर २०१७ | pattern_la1 = _cze18h | pattern_b1 = _cze18h | pattern_ra1 = _cze18h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _cze18h | leftarm1 = F00000 | body1 = F00000 | rightarm1 = F00000 | shorts1 = 0000FF | socks1 = F00000 | pattern_la2 = _cze18a | pattern_b2 = _cze18a | pattern_ra2 = _cze18a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _cze18a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | First game = {{fb|HUN|}} २–१ '''बोहेमिया''' {{flagdeco|BOH}}<br />([[बुडापेस्ट]],हङ्गेरी; ५ अप्रिल १९०३)<br />'''''चेक गणतन्त्र'''''<br />{{fb|TUR}} १–४ '''{{fb-rt|CZE}}'''<br />([[इस्तानबुल]], टर्की (२३ फेब्रुअरी १९९४) | Largest win = '''{{fb|CZE}}''' ८–१[[एन्डोरा राष्ट्रिय फुटबल टोली|एन्डोरा]] {{flagicon|AND}}<br />([[Liberec]], चेक गणतन्त्र; ४ जून २००५) | Largest loss = {{fb|AUS}} ४–० '''{{fb-rt|CZE}}'''<br />([[Sankt Pölten]], अस्ट्रिया; १ जून २०१८)<br>{{fb|RUS}} ५–१ '''{{fb-rt|CZE}}'''<br />([[Rostov-on-don]], रूस; १० सेप्टेम्बर २०१८) | World cup apps = ९ | World cup first = १९३४ | World cup best = उप-बिजेता, [[१९३४ फिफा विश्वकप|१९३४]] र [[१९६२ फिफा विश्वकप|१९६२]] [[चेकोस्लोभाकिया राष्ट्रिय फुटबल टिम|चेकोस्लोभाकिया]]को रूपमा<ref name="fifa.com">{{cite web|url=https://www.fifa.com/associations/association=CZE/about.html |title=चेक गणतन्त्र राष्ट्रिय फुटबल टिमको &nbsp;– जानकारी |publisher=फिफा.कम |date=15 July 2015 |accessdate=24 October 2015}}</ref> | Regional name = [[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]] | Regional cup apps = ९ | Regional cup first = [[युइएफए युरो १९६०|१९६०]] | Regional cup best = बिजेता, [[1976 European Football Championship|१९७६]] [[चेकोस्लोभाकिया राष्ट्रिय फुटबल टिम|चेकोस्लोभाकिया]])<ref name=UEFA>{{cite web|title=युइएफए युरो २०१६&nbsp;– चेक गणतन्त्रको प्रोफाईल|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/teams/team=58837/profile/|publisher=युइएफए.कम|accessdate=14 March 2016}}</ref> | Confederations cup apps = १ | Confederations cup first = [[१९९७ फिफा कन्फेडेरेसन्स कप|१९९७]] | Confederations cup best = तेस्रो स्थान, [[१९९७ फिफा कन्फेडेरेसन्स कप|१९९७]] }} '''चेक गणतन्त्र राष्ट्रिय फुटबल टिम'''ले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताहरूमा चेक गणतन्त्रको प्रतिनिधित्व गर्ने गर्छ । यो चेक गणतन्त्र फुटबल संघद्वारा संचालित छ । यो राष्ट्रिय टोली १९०१ मा स्थापित भएको थियो जुन पहिला १९९२ अघि चेकोस्लोभाकियाको नामले चिनिन्थ्यो । टोलीको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा चेक गणतन्त्रको रूपमा युइएफए युरो १९९६ थियो, जहाँ यो टोली उप-बिजेता भएको थियोे र त्यसपछि प्रत्येक युरोपियन च्याम्पियनसिपमा भाग लिगेको थियोे । तथापि, टोली केवल एक फिफा विश्वकपमा मात्र छनोट भएकोमा २००६ फिफा विश्वकपमा, प्रतियोगिताको पहिलो चरणबाटै बाहिरीएको थियोे । ==सम्मान== * '''[[फिफा विश्वकप]]:''' ** ''उप-बिजेता (२):'' [[१९३४ फिफा विश्वकप|१९३४]], [[१९६२ फिफा विश्वकप|१९६२]]<ref name="fifa.com">{{cite web|url=https://www.fifa.com/associations/association=CZE/about.html |title=Czech Republic&nbsp;– Association Information |publisher=FIFA.com |date=15 July 2015 |accessdate=24 October 2015}}</ref> * '''[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप]]:''' ** '''बिजेता (१):''' [[युइएफए युरो १९७६|१९७६]]<ref name="fifa.com"/> ** ''उप-बिजेता (१):'' [[युइएफए युरो १९९६ १९९६|१९९६]] ** तेस्रो स्थान (३): [[युइएफए युरो १९६०|१९६०]], [[युइएफए युरो १९८०|१९८०]], [[युइएफए युरो २००४|२००४]] * '''[[फिफा कन्फेडेरेसन्स कप]]:''' ** तेस्रो स्थान (१): [[१९९७ फिफा कन्फेडेरेसन्स कप|१९९७]] {| class="wikitable" style="width:30%; font-size:90%; text-align:center;" |- !प्रतिस्पर्धा !!{{स्वर्ण पदक}} !!{{रजत पदक}} !!{{काश्य पदक}} !!जम्मा |- |align=left|[[फिफा विश्वकप|विश्वकप]] |० || २ || ० || २ |- |align=left|[[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युरोपेली च्याम्पियनसिप]] |१ || १ || ३ || ५ |- |align=left|[[फिफा कन्फेडेरेसन्स कप|कन्फेडेरेसन्स कप]] |० || ० || १ || १ |- ! जम्मा !! १ !! ३ !! ४ !! ८ |} ==बाहिरी कडी== *[https://facr.fotbal.cz/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407170731/https://facr.fotbal.cz/ |date=2022-04-07 }} ==सन्दर्भ सामग्री== [[श्रेणी:राष्ट्रिय फुटबल टोलीहरू]] kits6gc591aq6mfmt1gx5b1s905vjl5 0 99630 1356061 1355745 2026-05-20T08:51:26Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356061 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox football biography |name = डेभिड लुइस |image = David Luiz at Baku before 2019 UEFA Europe League Final.jpg |image_size = 200 |caption = लुइस् सन् २०१९ मा [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]]सँग |fullname = डेभिड लुइस् मररी मोरिन्हो<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/612828 |title=२०१८/१९ प्रिमियर लिग संस्करणका खेलाडीहरू |publisher=प्रिमियर लिग|date=२ फेब्रुअरी २०१८ |accessdate=10 February 2018}}</ref> |birth_date = {{birth date and age|1987|4|22|df=y}}<ref>{{Hugman|23869|accessdate=10 February 2018}}</ref> |birth_place = [[साओ पाउलो]], [[ब्राजिल]] |height = १.८९ मि<ref>{{cite web |title=डेभिड लुइसको – प्रोफाइल |url=https://www.fifa.com/confederationscup/players/player=271043/index.html |work=कन्फेडेरेसन कप १०२३ ब्राजिल |publisher=फिफा डट कम |accessdate=२१ जनवरी २०१४ |archivedate=30 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131030125339/http://www.fifa.com/confederationscup/players/player%3D271043/index.html |deadurl= |df=dmy-all }}</ref> |position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]] |currentclub = [[फेलेमिग्नो]] |clubnumber = २३ |youthyears1 = १९९९–२००१ |youthclubs1 = [[साओ पाउलो एफसी|साओ पाउलो]] |youthyears2 = २००१–२००५ |youthclubs2 = [[बितोरिया]] |years1 = २००६–२००७ |clubs1 = [[बितोरिया]] |caps1 = २६ |goals1 = १ |years2 = २००६ |clubs2 = → [[एस.एल.बेनिफीका]] (ऋणमा) |caps2 = १० |goals2 = ० |years3 = २००७–२०११ |clubs3 = [[एस.एल.बेनिफीका]] |caps3 = ७२ |goals3 = ४ |years4 = २०११–२०१३ |clubs4 = [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] |caps4 = ८१ |goals4 = ६ |years5 = २०१४–२०१६ |clubs5 = [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पारी साँ-जेरमाँ]] |caps5 = ५६ |goals5 = ३ |years6 = २०१६– |clubs6 = [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] |caps6 = ७९ |goals6 = ५ |years7 = २०१९ - २०२१ |clubs7 = [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] |caps7 = ५३ |goals7 = ३ |years8 = २०२१- |clubs8= [[फेलेमिग्नो]] |caps8= १ |goals8=० |nationalyears1 = २००७ |nationalteam1 = [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली (२० वर्ष मुनीको)|ब्राजिल २० वर्ष मुनी]] |nationalcaps1 = २ |nationalgoals1 = ० |nationalyears2 = २०१०–२०१७|nationalteam2 = [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]] |nationalcaps2 = ५७ |nationalgoals2 = ३ |club-update = २३:५५, ७ मार्च २०२० (युटिसी) |nationalteam-update = २२ फेब्रुअरी २०१८ }} '''डेभिड लुइस''' (जन्म : २२ अप्रिल १९८७) ([https://m.youtube.com/watch?v=5SEPhdwQVqA सुन्नुहोस्]) ब्राजिलका एक व्यावसायिक फुटबल खेलाडी हुन् जो हाल अङ्ग्रेजी क्लब [[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] र [[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टिम]]का लागि केन्द्रीय र रक्षात्मक [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्ने गरेका छन्।<ref name="capture">{{cite news|date=24 January 2011|url=http://www.independent.ie/sport/soccer/premier-league/chelsea-set-to-capture-21m-david-luiz-2508438.html|title=Chelsea set to capture £21m David Luiz|newspaper=The Independent|accessdate=5 April 2011|first1=Mark|last1=Fleming|first2=Ian|last2=Herbert}}</ref><ref name="mistakes">{{cite web|url=http://www.goal.com/en-gb/news/2896/premier-league/2011/11/26/2774895/crazy-mistakes-wont-affect-david-luiz-as-he-eyes-a-return-to|title='Crazy mistakes' won't affect David Luiz as he eyes a return to form for Chelsea|publisher=Goal.com|date=26 November 2011}}</ref> सन् २००६ मा लुइसले एक ब्राजिली फुटबल क्लब बितोरिया मार्फत फुटबल कार्यकालको सुरुवात गरेका थिए। उक्त क्लबमा केही वर्षसम्म आवद्ध भएपछि उनी बेनिफिका नामक एक व्यावसायिक फुटबल क्लबमा स्थानान्तरण भएका थिए जहाँ उनले उक्त क्लबका लागि पाँच वर्ष फुटबल खेलेका थिए। सन् २०११ मा लुइसले एक बहुप्रतिष्ठित फुटबल क्लब चेल्सीसँग आवद्ध भएका थिए भने सोही वर्ष चेल्सीले युइएफए च्याम्पियन्स लिगको उपाधि जित्न सफल भएको थियो भने अर्को वर्ष उक्त क्लबले युइएफए युरोपन लिग पनि जित्न सफल भएको थियो। सन् २०१४ मा उनी फ्रान्समा आधारित पारी साँ-जेरमाँ नामक एक फुटबल क्लबसँग ५ करोड युरोमा आवद्ध भएका थिए भने सोही वर्ष उक्त क्लबले चार घरेलु प्रतियोगिताहरू जित्न सफल भएको थियो। सन् २०१६ मा उनी पुनः चेल्सी फुटबल क्लबमा फिर्ता भएका थिए।<ref name="LuizPSGIndy">{{cite news|last=Sheen|first=Tom|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/transfers/david-luiz-latest-psg-defender-signed-a-fiveyear-deal-after-50m-move-from-chelsea-9534425.html|title=David Luiz: PSG defender signed five-year deal after £50m move from Chelsea|date=13 June 2014|accessdate=13 June 2014|newspaper=The Independent|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715015901/http://www.independent.co.uk/sport/football/transfers/david-luiz-latest-psg-defender-signed-a-fiveyear-deal-after-50m-move-from-chelsea-9534425.html|archivedate=15 July 2014|url-status=}}</ref><ref name="LuizPSGSky">{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/news/11668/9348040/transfer-news-paris-saint-germain-confirm-16350million-purchase-of-chelseas-david-luiz|title=Transfer news: Paris Saint-Germain confirm £50million purchase of Chelsea's David Luiz|date=13 June 2014|accessdate=13 June 2014|work=Sky Sports|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714171307/http://www1.skysports.com/football/news/11668/9348040/transfer-news-paris-saint-germain-confirm-16350million-purchase-of-chelseas-david-luiz|archivedate=14 July 2014}}</ref><ref name="LuizPSGESPN">{{cite news|publisher=ESPN|url=http://www.espn.co.uk/football/sport/story/315231.html|title=PSG sign Chelsea defender Luiz on a five-year deal|date=13 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714191318/http://www.espn.co.uk/football/sport/story/315231.html|archivedate=14 July 2014|accessdate=13 June 2014|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714191318/http://www.espn.co.uk/football/sport/story/315231.html |date=14 July 2014 }}</ref><ref name="Luiz Returns">{{cite web|title=David Luiz returns|url=http://www.chelseafc.com/news/latest-news/2016/08/david-luiz-returns.html|publisher=Chelsea F.C.|date=31 August 2016|accessdate=9 October 2017}}</ref> सन् २०१० मा लुइसले ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोलीका लागि अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा पर्दापण गरेका थिए भने हालसम्म उनले राष्ट्रिय टोलीका लागि ५० भन्दा बढी उपस्थिति जनाइसकेका छन्। सन् २०१३ ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोलीले फिफा कन्फेडेरेसन कप जित्न सफल हुँदा र सन् २०१४ को फिफा विश्वकपको सेमिफाइनलसम्मको यात्रा तय गर्दा उनी राष्ट्रिय फुटबल टोलीमा अटाएका थिए भने उनले कोपा अमेरिकाको दुई संस्करणहरूमा पनि राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गरेका थिए। == क्लब कार्यकाल == ===बितोरिया === लुइसको जन्म ब्राजिलको दियादेमामा भएको थियो भने उनले ब्राजिलको साओ पाउलो स्थित सोही नामको एक फुटबल क्लबबाट व्यावसायिक फुटबल कार्यकालको सुरुवात गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.tvabcd.com.br/noticias/1058/david-luiz-e-o-representante-de-diadema-na-selecao-brasileira|archiveurl=https://archive.is/20110706154639/http://www.tvabcd.com.br/noticias/1058/david-luiz-e-o-representante-de-diadema-na-selecao-brasileira|archivedate=6 July 2011|title=David Luiz é o representante de Diadema na Seleção Brasileira|trans-title=David Luiz represents Diadema in Brazil national team|publisher=Tvabcd|language=pt|date=24 September 2010|accessdate=19 January 2011}}</ref> लुइसको सन् २००६ मा ब्राजिलको साल्भादोर स्थित बितोरिया नामक एक फुटबल क्लबमा पदोन्नति भएको थियो भने उनले उक्त क्लबबाट रक्षात्मक मध्यपङ्क्तिबाट खेल्न सुरु गरेका थिए तर पछि उनले मध्यपङ्क्तिको भूमिका निर्वाह गर्न सुरु गरेका थिए।<ref>{{cite news|language=पुर्तुगाली|url=http://br.esporteinterativo.yahoo.com/noticias/spt---pensei-em-dispensar-volante-david-luiz---revela-treinador-da-base-do-vit%C3%B3ria--veja--223832836.html|title="Pensei em dispensar David Luiz", revela coordenador da base do Vitória. Veja!|trans-title="I thought about letting David Luiz go", reveals Vitória's youth system coordinator. Look!|publisher=याहु!|date=14 December 2012|accessdate=9 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302123503/http://br.esporteinterativo.yahoo.com/noticias/spt---pensei-em-dispensar-volante-david-luiz---revela-treinador-da-base-do-vit%C3%B3ria--veja--223832836.html |date=2 March 2014 }}</ref><ref name=gterra>{{cite news|url=http://terramagazine.terra.com.br/interna/0,,OI4587001-EI6583,00-Zagueiro+convocado+por+Mano+e+avaliado+em+R+milhoes.html|author=Eliano Jorge|title=Zagueiro convocado por Mano é avaliado em R$114,5 milhões|trans-title=Stopper selected by Mano is worth R$114,5 millions|publisher=Gterra|language=पुर्तुगाल|date=27 July 2010|accessdate=9 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009092717/http://terramagazine.terra.com.br/interna/0,,OI4587001-EI6583,00-Zagueiro+convocado+por+Mano+e+avaliado+em+R+milhoes.html |date=9 October 2017 }}</ref> सन् २००६ मा लुइसले उक्त क्लबबाट कोपा दो ब्राजिल नामक एक फुटबल लिगमा सान्ता क्रुस विरुद्ध पहिलो आधिकारिक खेल खेलेका थिए भने उक्त खेल २-२ को बराबरीमा टुङ्गिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.campeoesdofutebol.com.br/clas_seriec_2006.html|title=Campeonato Brasileiro Série C – 2006|publisher=Campeoes do Futebol|language=पुर्तुगाली|accessdate=9 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Vitória|publisher=Futebol 80|language=pt|url=http://www.futebol80.com.br/links/times/vitoria/vitoriajg.htm|accessdate=9 October 2017}}</ref> === बेनिफिका === सन् २००७ जनवरी ३० का दिन बेनिफिकाका एक फुटबल खेलाडी रोको अङ्ग फुटबल क्लब टोटनह्याम हट्सपरमा स्थानान्तरण भएपछि उनले पुर्तुगाल स्थित बेनिफिका नामक एक क्लबसँगको आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>[http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=503237.html Benfica replace Ricardo Rocha]; UEFA, 1 February 2007</ref> लुइसले युइएफए कपको एक खेलमा उक्त क्लबका लागि पारी साँ-जेरमाँको विरुद्धमा पहिलो उपस्थिति जनाएका थिए। सन् २००७ मार्च १२ का दिन उनले उक्त क्लबका लागि पहिलो लिग खेल युदी लेइरियाको विरुद्धमा खेलेका थिए। त्यस वर्षको लिग संस्करणको समाप्ति पश्चात् लुइसले उक्त क्लबका लागि पाँच वर्षे आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.football-lineups.com/games/?game=4858|title=Tactical Formation|publisher=Football-Lineups|accessdate=14 March 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011112156/http://www.football-lineups.com/games/?game=4858|archivedate=11 October 2007|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011112156/http://www.football-lineups.com/games/?game=4858 |date=11 October 2007 }}</ref> उनले स्पोर्टिङ क्लुब दे पुर्तुगाल विरुद्धको गुवादियाना ट्रफी मैत्रीपूर्ण प्रतियोगितामा उक्त क्लबका लागि पहिलो गोल गरेका थिए।<ref>[http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=544985.html David Luiz banking on Benfica]; UEFA, 30 May 2007</ref> त्यस वर्षको लिग संस्करणको समाप्तिमा लुइसले उक्त क्लबका लागि कुल ८ उपस्थिति जनाएका थिए जहाँ बेनिफिका उक्त लिगको चौथो स्थानमा पर्न सफल भएको थियो। सन् २००९ जनवरी ११ का दिन लुइसले ब्रगा फुटबल क्लबको विरुद्धमा गोल गर्न सफल भएका थिए जुन घरेलु लिगक लागि एक सफलता बनेको थियो।<ref>{{cite news|url=http://web3.cmvm.pt/sdi2004/emitentes/docs/FR25467.pdf|title=Comunicado|trans-title=Announcement|publisher=CMVM|language=pt|date=30 September 2010|accessdate=9 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226230253/https://web3.cmvm.pt/sdi2004/emitentes/docs/FR25467.pdf |date=26 February 2021 }}</ref> सन् २००९-१० को प्रिमियरा लिगाको संस्करण चलिरहँदा बेनिफिका लागि जर्ज जेजुस प्रशिक्षकको रूपमा भित्रिएका थिए भने उनको आगमन पछि उनी लुइस उक्त क्लबको उपकप्तानको रूपमा नियुक्त भएका थिए।<ref>{{cite news|url=http://web3.cmvm.pt/sdi2004/emitentes/docs/FR25595.pdf|title=Comunicado|trans-title=Announcement|publisher=CMVM|language=pt|date=15 October 2009|accessdate=9 October 2017|format=PDF}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026032411/https://web3.cmvm.pt/sdi2004/emitentes/docs/FR25595.pdf |date=26 October 2020 }}</ref> लुइसले उक्त क्लबका लागि ४९ उपस्थिति जनाएका थिए जहाँ उनले ३ गोल गर्न सफल भएका थिए। === चेल्सी === [[File:David Luiz Moreira Marinho.jpg|thumb|upright|सन् २०११ मा लुइस चेल्सीबाट खेल्दै]] सन् २०११ जनवरी ३१ का दिन लुइसले २ करोड ५० लाख युरोमा चेल्सीसँगको आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए भने चेल्सी क्लबका खेलाडी म्याटिच बेनिफिकामा स्थानान्तरण भएका थिए।<ref>{{cite web|date=31 January 2011|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/874012/chelsea-bolster-defence-with-L21.3m-david-luiz-signing?cc=5901|title=Chelsea complete £21.3m Luiz signing]|work=ESPN Soccernet|accessdate=9 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628222853/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/874012/chelsea-bolster-defence-with-L21.3m-david-luiz-signing?cc=5901 |date=28 June 2011 }}</ref><ref>{{cite news|date=1 February 2011|accessdate=24 June 2014|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/2281533|title=David Luiz signs|publisher=Chelsea F.C.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120713002144/http://www.chelseafc.com/page/LatestNews/0%2C%2C10268~2281533%2C00.html|archivedate=13 July 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=David Luiz transferido para o Chelsea|accessdate=22 June 2011|url=http://www.slbenfica.pt/Informacao/Futebol/Noticias/noticiasfutebol_futcomunicadodavidluiz_310111_73255.asp|archivedate=7 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110407063753/http://www.slbenfica.pt/Informacao/Futebol/Noticias/noticiasfutebol_futcomunicadodavidluiz_310111_73255.asp|publisher=S.L. Benfica|date=31 January 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110407063753/http://www.slbenfica.pt/Informacao/Futebol/Noticias/noticiasfutebol_futcomunicadodavidluiz_310111_73255.asp |date=7 April 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://web3.cmvm.pt/sdi2004/emitentes/docs/FR31637.pdf|title=Comunicado|language=पुर्तुगाली|trans-title=Announcement|date=31 January 2011|publisher=Portuguese Securities Market Commission|format=PDF|accessdate=9 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225237/http://web3.cmvm.pt/sdi2004/emitentes/docs/FR31637.pdf |date=3 March 2016 }}</ref> लुइसले सन् २०११ फेब्रुअरी ६ का दिन प्रिमियर लिगको संस्करणमा लिभरपुरको विरुद्धमा पहिलो आधिकारिक खेल खेलेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/9385584.stm|title=Chelsea 0–1 Liverpool|work=BBC Sport|first=Phil|last=McNulty|date=6 February 2011|accessdate=9 October 2017}}</ref> उक्त खेलको आठ दिन पश्चात् उनले फुलहमको विरुद्धमा पनि खेल खेलेका थिए। लुइसले प्रिमियर लिगकन खेलहरूमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका कारण उनी चेल्सीका अनुयायी माझ लोकप्रिय बन्न पुगेका थिए भने उनलाई त्यस वर्षको वर्ष खेलाडी पनि घोषित गरिएको थियो।<ref>{{cite news|department=BBC Sport|date=14 February 2011|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/9391010.stm|title=Fulham 0–0 Chelsea|first=Mark|last=Ashenden|accessdate=9 October 2017}}</ref> मार्च १, २०११ का दिन लुइसले चेल्सीका लागि पहिलो आधिकारिक गोल म्यानचेस्टर युनाइटेडको विरुद्धमन गर्न सफल भएका थिए जसकारण चेल्सीले म्याचेस्टर युनाइटेडलाई २-१ गोल अन्तरले पराजित गर्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/9405635.stm|title=Chelsea 2–1 Man Utd |author=Phil McNulty |department=BBC Sport|date=1 March 2011|accessdate=9 October 2017}}</ref><ref>{{cite news|date=20 March 2011 |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/9425606.stm |title=Chelsea 2–0 Man City|author=Alistair Magowan|department=BBC Sport|accessdate=9 October 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/2328971|archiveurl=https://archive.is/20140624155441/http://www.chelseafc.com/news-article/article/2328971|archive-date=24 June 2014|title=March awards for Chelsea pair|publisher=Chelsea FC|date=1 April 2011|accessdate=24 June 2014}}</ref> सन् २०११ मार्च २० का दिन उनले चेल्सी फुटबल क्लबका लागि म्यानचेस्टर सिटी विरुद्ध गोल गर्न सफल भएका थिए जसकारण चेल्सीले सिटीलाई २-० गोल अन्तरले पराजित गर्न सफल भएको थियो जसकारण उनी उक्त महिनाको उत्कृष्ट खेलाडी बन्न सफल भएका थिए।<ref name="KNEE">{{cite news|url=http://www.thisislondon.co.uk/standard-sport/football/article-23985069-chelsea-boost-as-petr-cech-and-david-luiz-return-for-sunderland.do|archiveurl=https://archive.is/20130114025731/http://www.thisislondon.co.uk/standard-sport/football/article-23985069-chelsea-boost-as-petr-cech-and-david-luiz-return-for-sunderland.do|archivedate=14 January 2013|title=Chelsea boost as Petr Cech and David Luiz return for Sunderland|newspaper=London Evening Standard|date=8 September 2011|accessdate=9 September 2011}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130114025731/http://www.thisislondon.co.uk/standard-sport/football/article-23985069-chelsea-boost-as-petr-cech-and-david-luiz-return-for-sunderland.do |date=14 January 2013 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.express.co.uk/sport/football/271131/Blues-see-off-battling-Leverkusen|title=Blues see off battling Leverkusen|newspaper=Daily Express|date=13 September 2011|accessdate=9 October 2017}}</ref> सन् २०११-१२ को प्रिमियर लिगको संस्करणको सुरुवातमा लुइसको घुँडामा चोट लागेका कारण उनी तीन खेलहरू खेल्न बञ्चित बनेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/league_cup/14910268.stm|title=Chelsea 0–0 Fulham|department=BBC Sport|date=21 September 2011|accessdate=9 October 2017}}</ref> लुइसले सन् २०११ सेप्टेम्बर १३ का दिन आयोजित च्याम्पियन्स लिगको समूह चरणको खेलमा पुन खेलमा फर्किएका थिए भने उनले बायर लिभरकुसेनको विरुद्ध गोल गर्न सफल भएका थिए। <ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=318100&cc=5739|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207030020/http://soccernet.espn.go.com/report?id=318100&cc=5739|archivedate=7 February 2012|title=Hernandez header completes United comeback|work=ESPN Soccernet|date=5 February 2012|accessdate=5 February 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207030020/http://soccernet.espn.go.com/report?id=318100&cc=5739 |date=7 February 2012 }}</ref> सन् २०१२ फेब्रुअरी ५ का दिन प्रिमियर लिगको एक खेलमा चेल्सी र म्यानचेस्टर युनाइटेड बीच खेल आयोजना गरिएको थियो जहाँ चेल्सीले उक्त खेलको ५० मिनेट भन्दा अगाडि ३ गोल गर्न सफल भएको थियो तर पछि युनाइटेड खेलमा फर्किएपछि उक्त खेल ३-३ को बराबरीमा टुङ्गिएको थियो।<ref>{{cite news|newspaper=The Independent|title=Chelsea end winless run against Bolton|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/chelsea-end-winless-run-against-bolton-7440824.html|first=Ben|last=Rumsby|date=25 February 2012|accessdate=25 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715014220/http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/chelsea-end-winless-run-against-bolton-7440824.html|archivedate=15 July 2014}}</ref> २५ फेब्रुअरीमा चेल्सी र बोल्टन वान्डरर्स बीचको खेलमा लुइसले पहिलो गोल गरेका थिए भने उक्त खेल चेल्सीले ३-० गोल अन्तरले जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite news|title=Ivanović completes rousing Chelsea comeback|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/matches/round=2000264/match=2007676/postmatch/report/index.html|author=Trevor Haylett|publisher=UEFA|date=14 March 2012|accessdate=21 March 2012|archivedate=8 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408193808/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season%3D2012/matches/round%3D2000264/match%3D2007676/postmatch/report/index.html}}</ref> सन् २०१२ मार्च १४ का दिन आयोजित च्याम्पियन्स लिगको समूह चरणको खेलमा चेल्सी र नापोली बीच खेल आयोजना गरिएको थियो जुन खेलमा नापोलीले चेल्सीलाई ३-१ गोल अन्तरले पराजित गरेको थियो।<ref>{{cite news|publisher=UEFA|author=Andrew Haslam|date=20 May 2012|url=http://www.uefa.com/news/newsid=1794392.html|title=Shoot-out win ends Chelsea's long wait for glory|accessdate=9 October 2017}}</ref> सन् २०१२ सेप्टेम्बर २२ का दिन लुइसले चेल्सी फुटबल क्लबका लागि ५ वर्षे आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/2926846|title=New Deal for David Luiz|date=22 September 2012|accessdate=6 February 2013|publisher=Chelsea F.C. Official Website|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121031125332/http://www.chelseafc.com/news-article/article/2926846|archivedate=31 October 2012}}</ref> सन् २०१२ मा फिफाद्वारा आयोजित क्लब विश्वकपमा चेल्सी उक्त प्रतियोगिताको अन्तिम खेलमा कोरिटाइन्ससँग पराजित भएको थियो तर हारको बाबजुद पनि उनी दोस्रो उत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा घोषित हुँदै रजत पदक जित्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite news|date=2 October 2012|accessdate=24 October 2012|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2013/matches/round=2000347/match=2009513/postmatch/report/index.html|title=Nordsjælland wings clipped by clinical Chelsea|author=Trevor Haylett|publisher=UEFA}}</ref> सन् २०१३ अप्रिल १७ का दिन लुइसले चेल्सीका लागि फुफहम विरुद्ध एक गोल गर्न सफल भएका थिए भने उक्त खेल ३-० गोल अन्तरले टुङ्गिएको थियो।<ref>{{cite news|date=23 December 2012|accessdate=24 June 2014|url=http://sport.uk.msn.com/football/rampant-blues-crush-villa|title=Rampant Blues crush Villa|publisher=MSN|archivedate=14 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714195741/http://sport.uk.msn.com/football/rampant-blues-crush-villa}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714195741/http://sport.uk.msn.com/football/rampant-blues-crush-villa |date=14 July 2014 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.espnfc.com/club/chelsea/363/blog/post/1842871|title=Luiz reinvented as Chelsea destroy Villa|first=Phil|last=Lythell|accessdate=24 June 2014|work=ESPN FC|date=23 December 2012|archivedate=14 July 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714185547/http://www.espnfc.com/club/chelsea/363/blog/post/1842871}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chelseafc.com/matchday-live/match/69199|title=Match Report: Basel 1 Chelsea 2|publisher=Chelsea F.C.|date=25 April 2013|accessdate=24 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130910105330/http://www.chelseafc.com/matchday-live/match/69199|archivedate=10 September 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=//www.youtube.com/watch?v=rpyQA7gBN9o|title=David Luiz Freekick Goal vs. Basel|first=Ciolan|last=Paul|via=YouTube|date=25 April 2013|accessdate=24 June 2014}}</ref> ५ मे २०१३ मा आयोजित चेल्सी र म्यानचेस्टर युनाइटेड बीचको खेलमा चेल्सीले युनाइटेडलाई १-० गोल अन्तरले पराजित गर्न सफल भएको थियो भने राफायलले रातो कार्ड खाँदा उनी जमिना लडेको अवस्थामा युनाइटेडका अनुयायीहरूलाई हेरेर हाँसेका कारण उनको आलोचना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|last=Luckhurst|first=Simon|title=David Luíz 'Smiled at Sideshow Bob' Gibe, Not Rafael Da Silva Red Card|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2013/05/07/david-luiz-smiled-sideshow-bob-gibe_n_3227275.html|work=HuffPost|accessdate=9 October 2017|date=7 May 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=McDonnell|first=David|title=Con artist: Fergie slams Chelsea's smiling victim David Luiz for 'getting Rafael sent off'|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/manchester-united-0-1-chelsea-sir-1871753|work=The Mirror|date=6 May 2013|accessdate=9 October 2017}}</ref><ref>{{cite news|date=6 May 2013|accessdate=14 July 2013|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/chelsea/10040313/Chelseas-David-Luiz-I-was-smiling-at-jeering-Manchester-United-fans-not-Rafaels-red-card.html|title=Chelsea's David Luiz: I was smiling at jeering Manchester United fans, not Rafael's red card|author= Jeremy Wilson|newspaper=The Daily Telegraph}}</ref> === पारी साँ-जेरमाँ === [[File:David Luiz - PSG.jpg|thumb|right|सन् २०१५ मा लुइस पारी साँ-जेरमाँका लागि खेल्दै]] सन् २०१४ जुन १३ मा दिन पारी साँ-जेरमाँ नामक एक फ्रान्सेली फुटबल क्लबले लुइसलाई ५ करोड युरोमा खरिद गरेको थियो भने उनले सन् २०१४ १६ अगष्टका दिन लिग १ नामक फ्रान्सको एक प्रमुख श्रेणीको फुटबल लिगमा उक्त क्लबका लागि पहिलो लिग खेल बास्तिया विरुद्ध खेलेका थिए।<ref>{{cite news|title=UNE GRANDE PREMIÈRE RÉUSSIE!|trans-title=A Great First Success!|url=http://www.psg.fr/fr/Calendrier-Resultats/204003/Analyse-de-match/67778/Une-grande-premiere-reussie|accessdate=30 September 2014|publisher=Paris Saint-Germain F.C.|date=16 August 2014|language=फ्रान्सेली|archivedate=3 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903102559/http://www.psg.fr/fr/Calendrier-Resultats/204003/Analyse-de-match/67778/Une-grande-premiere-reussie}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903102559/http://www.psg.fr/fr/Calendrier-Resultats/204003/Analyse-de-match/67778/Une-grande-premiere-reussie |date=3 September 2014 }}</ref> सन् २०१५ सेप्टेम्बर ३० का दिन आयोजित युइएफए च्याम्पियन्स लिगको एक खेलमा उनले पारी साँ-जेरमाँका लागि पहिलो च्याम्पियन्स लिग खेल खेलेका थिए जहाँ पिएसजीले बार्सेलोनालाई ३-२ गोल अन्तरले पराजित गरेको थियो।<ref>{{cite news|title=Paris St G 3–2 Barcelona|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/29362554|accessdate=9 October 2017|department=BBC Sport|date=30 September 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=David Luiz is shock entry in Fifa World Team of the Year at 2014 Ballon d'Or awards|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/11341202/David-Luiz-is-shock-entry-in-Fifa-World-Team-of-the-Year-at-2014-Ballon-dOr-awards.html|work=The Telegraph|accessdate=9 October 2017}}</ref> सन् २०१५ जजवरी १९ का दिन लुइसले पारी साँ-जेरमाँका लागि पहिलो लिग १ गोल एभियान फुटबल क्लबको विरुद्धमा गर्न सफल भएका थिए जहाँ पिएसजीले एभियानलाई ४-२ गोल अन्तरले पराजित गर्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.espnfc.com/french-ligue-1/match/393503/paris-saint-germain-evian-thonon-gaillard/report|title=Paris Saint-Germain made to work for three points against Evian|publisher=ESPN FC|date=18 January 2015|accessdate=9 October 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/31816148|title=Chelsea 2–2 Paris St G|date=11 March 2015|department=BBC Sport|accessdate=9 October 2017}}</ref> मार्च ११ का आयोजित च्याम्पियन्स लिगको एक खेलमा उनले पारी साँ-जेरमाँकम लागि १ गोल चेल्सी विरुद्ध गर्न सफल भएका थिए भने उक्त खेल २-२ को बराबरीमा टुङ्गिएको थियो।<ref>{{cite news|title=Champions League: David Luiz apologises to Chelsea fans|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/31845052|accessdate=9 October 2017|work=BBC Sport|date=12 March 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/2015/05/30/uk-soccer-france-cup-idUKKBN0OF0WL20150530|title=PSG land unique treble as Cavani grabs French Cup winner|date=30 May 2015|agency=Reuters|accessdate=9 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218144026/https://uk.reuters.com/article/uk-soccer-france-cup/psg-land-unique-treble-as-cavani-grabs-french-cup-winner-idUKKBN0OF0WL20150530 |date=18 February 2020 }}</ref> सन् २०१४-१५ संस्करणको लिग १ पारी साँ जेरमाँले हात पारेको थियो भने त्यस बाहेक यस क्लबले कुपी दे फ्रान्स, कुपी दे ला लिग र ट्रोफी देस च्याम्पियन्स जित्न सफल थियो।<ref>{{cite web|url=http://en.rfi.fr/france/20160522-psg-take-domestic-treble-agains-marseille-again|title=PSG takes domestic treble beating Marseille|date=22 May 2016|accessdate=9 October 2017}}</ref> === चेल्सीमा फिर्ता === [[File:Chelsea vs. Arsenal, 29 May 2019 28.jpg|thumb|left|लुइस सन् २०१९ को युइएफए युरोपा लिगको ट्रिफी उचाल्दै]] सन् २०१६ अगष्टमा लुइस पुनः प्रिमियर लिगको क्लब चेल्सीसँग ३ करोड ४० लाख युरोमा आवद्ध भएका थिए भने उनले त्यस क्लबका लागि तीन वर्षे सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/37218241|title=David Luiz: Chelsea re-sign Brazil defender from PSG for £34m|date=31 August 2016|work=BBC Sport|accessdate=9 October 2017}}</ref> पारी साँ-जेरमाँ छाडेपछि उनले सन् २०१६ सेप्टेम्बर १६ का दिन चेल्सीका लागि पहिलो आधिकारिक खेल खेलेका थिए जहाँ चेल्सी लिभरपुलसँग २-१ गोल अन्तरले पराजित भएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.chelseafc.com/news/latest-news/2016/08/david-luiz-returns.html|title=David Luiz returns|date=31 August 2016|publisher=Chelsea F.C.|accessdate=9 October 2017}}</ref> सन् २०१७ जनवरी ३१ का दिन उनले उक्त क्लबका लागि लिभरपुल विरुद्ध पहिलो गोल गरेका थिए भने उनले यसअघि उक्त क्लबका लागि सन् २०१३ को प्रिमियर लिग संस्करण पछिको पहिलो गोल थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/37314772|title=Chelsea 1–2 Liverpool|date=15 September 2016|department=BBC Sport|accessdate=9 October 2017}}</ref> सन् २०१६-१७ प्रिमियर लिगको समाप्तिमा उनलाई पिएफए वर्ष टोलीको रूपमा घोषित गरिएको थियो।<ref name="Liverpool 1-1 Chelsea">{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/38727326|title=Liverpool 1–1 Chelsea|author=Phil McNulty|department=BBC Sport|date=31 January 2017|accessdate=9 October 2017}}</ref> सन् २०१७-१८ प्रिमियर लिगको सुरुवातमा उनले त्यस वर्षको लिगको चेल्सीको पहिलो खेल सन् २०२७ अगष्ट १३ का दिन बर्नली फुटबल क्लबको विरुद्ध खेलेका थिए जहाँ बर्नलीले चेल्सीलाई ३-२ गोल अन्तरले पराजित गरेको थियो।<ref name="PFA1617">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/39648483 |title=PFA teams of the year: Chelsea and Tottenham dominate Premier League XI |work=BBC Sport |date=20 April 2017 |accessdate=6 May 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=http://m.bbc.co.uk/sport/football/40835426|title=Chelsea 2–3 Burnley|work=BBC Sport|date=12 August 2017|accessdate=22 February 2018|first=Phil|last=Dawkes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170812220738/http://m.bbc.co.uk/sport/football/40835426 |date=12 August 2017 }}</ref> सन् २०१७ सेप्टेम्बर १७ का दिन आय‍जित प्रिमियर लिगको एक खेलमन उनले आर्सनल विरुद्धको खेलमा रात कार्ड खाएका थिए भने उक्त खेल ०-० को बराबरीमा टुङ्गिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/41216718|title=Chelsea 0–0 Arsenal|date=17 September 2017|department=BBC Sport|accessdate=9 October 2017}}</ref> सन् २०१८-१९ प्रिमियर लिगको सुरुवातमा लुइसले चेल्सीका लागि त्यस वर्षको लिग खेलमा पहिलो गोल गर्न सफल भएका थिए भने चेल्सीले अपराजित यात्रा कायम गरेको म्यानचेस्टर सिटीलाई २-० गोल अन्तरले पराजित गर्न सफल भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/sport/soccer/liverpool-go-top-as-man-city-stumble-at-chelsea-20181209-p50l4j.html|title=Liverpool go top as Man City stumble at Chelsea|date=9 December 2018|department=The Sydney Morning Herald|accessdate=10 December 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sportinglife.com/football/news/chelsea-make-spurs-pay-the-penalty/157724|title=Carabao Cup semi-final: Chelsea beat Tottenham 4–2 on penalties to book final clash with Manchester City at Wembley|department=Sportinglife.com|accessdate=25 January 2019}}</ref> === आर्सनल === सन् २०१९ अगष्ट ८ का दिन उनलाई आर्सनल नामक एक अङ्ग्रेजी फुटबल क्लबले ८ करोड युरोमा खरिद गरेको थियो भने उनको उक्त क्लबका लागि खेल पोशाकको सङ्ख्या २३ कायम गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.chelseafc.com/en/news/2019/08/08/david-luiz-departs-chelsea-for-arsenal|title=David Luiz departs {{!}} Official Site {{!}} Chelsea Football Club|publisher=Chelsea F.C.|access-date=8 August 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/49275919|title=Arsenal sign David Luiz from Chelsea and Kieran Tierney from Celtic|date=8 August 2019|access-date=8 August 2019}}</ref> सन् २०१९ अक्टोबर ६ का दिन उनले आर्सनलका लागि पहिलो लिग गोल एएफसी बोर्नमाउथको विरुद्धमा गर्न सफल भएका थिए भने उक्त खेल आर्सनलले १-० गोल अन्तरले जित्न सफल भएको थियो। <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2019/oct/06/arsenal-bournemouth-premier-league-match-report|title=Arsenal hold on to beat Bournemouth thanks to heroic turn from David Luiz|last=Nakrani|first=Sachin|date=6 October 2019|work=The Guardian|access-date=7 October 2019}}</ref> ==अन्तर्राष्ट्रिय कार्यकाल== [[File:David Luiz ConfedCup2013Champions17.jpg|thumb|right|सन् २०१३ मा लुइस्]] सन् २००७ मा लुइसले ब्राजिल बीस वर्ष मुनीको राष्ट्रिय फुटबल टोलीको तर्फबाट अन्तर्राष्ट्रिय कार्यकालको सुरुवात गरेका थिए भने सोही वर्ष उनले फिफा बीस वर्ष मुनीको विश्वकपमा ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोलीको प्रतिनिधित्व गर्दै खेल्ने मौका प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{FIFA player|271043}}</ref> उनले बेनिफिका नामक एक फुटबल क्लबसँगको आवद्ध पश्चात् उक्त क्लबका लागि उत्कृष्ट खेलहरू खेलेका कारण उनको सन् २०१० मा ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोलीमा पदोन्नति भएको थियो भने सन् २०१० अगष्ट १० का दिन आयोजित अमेरिका विरुद्धको एक मैत्रीपूर्ण खेलमा उनले ब्राजिलको प्रतिनिधित्व गर्ने मौका पाएका थिए भने उक्त खेल ब्राजिलले २-० गोल अन्तरले जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/br/news/3838/sele%C3%A7%C3%A3o-brasileira/2012/09/07/3360797/david-luiz-ser%C3%A1-o-capit%C3%A3o-da-sele%C3%A7%C3%A3o-brasileira-contra-a|title=David Luiz será o capitão da Seleção Brasileira contra a África do Sul|date=7 September 2012|accessdate=9 October 2017|website=Goal.com|language=pt}}</ref> ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोलीमा आवद्ध हुनु भन्दा पूर्व उनलाई पुर्तुगाली फुटबल सङ्घले पुर्तुगालको राष्ट्रिय फुटबल टोलीमा समावेश हुनका लागि आह्वान गरेको थियो।<ref>{{cite news|url=http://metro.co.uk/2013/07/01/chelsea-star-david-luiz-makes-miraculous-clearance-to-help-brazil-lift-confederations-cup-video-3863413/|title=Chelsea star David Luiz makes miraculous clearance to help Brazil lift Confederations Cup – video|date=1 July 2013|accessdate=9 October 2017|newspaper=Metro}}</ref><ref>{{cite news|date=30 June 2013 |url=http://www.huffingtonpost.com/2013/06/30/confederations-cup-final-brazil-spain_n_3526617.html|title=Confederations Cup: Brazil Dominate Spain in Final at the Maracana (VIDEO/PHOTOS)|accessdate=9 October 2017|newspaper=HuffPost|author=Keeghann Sinanan}}</ref> सन् २०११ मा अर्जेन्टिनामा आयोजित कोपा अमेरिकाका लागि उनलाई ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोलीमा समावेश गरिएको थियो तर उनलाई चोट लागेका कारण उनी खेल खेल्नबाट बञ्चित हुनु परेको थियो। सोही वर्ष मेक्सिकोको विरुद्धमा आय‍ोजित एक मैत्रीपूर्ण खेलमा उनले आत्मघाती गोल गरेतापनि उक्त खेल ब्राजिलले २-१ गोल अन्तरले जित्न सफल भएको थियो। <ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/brazil/10810176/Brazil-World-Cup-2014-squad.html|title=Brazil World Cup 2014 squad|date=2 June 2014|accessdate=9 October 2017|newspaper=The Daily Telegraph}}</ref> सन् २०१२ सेप्टेम्बर ७ का दिन उनी राष्ट्रिय टोलीको कप्तानको रूपमा नियुक्त भएका थिए भने सोही वर्ष दक्षिण अफ्रिका विरुद्धक एक खेलमा ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोलीले उनको नेतृत्वमा दक्षिण अफ्रिकालाई १-० गोल अन्तरले पराजित गर्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite news|department=BBC Sport|date=28 June 2014|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/27952759|title=Brazil 1–1 Chile|author=David Ornstein|accessdate=9 October 2017}}</ref> सन् २०१३ मा ब्राजिलमा आयोजित फिफा कन्फेडेरेसन कपमा उनले राष्ट्रिय टोलीबाट खेल खेलेका थिए।<ref name="Brazil 2-1 Colombia">{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28051801|title=Brazil 2–1 Colombia|accessdate=9 October 2017|author=Phil McNutty|department=BBC Sport|date=4 July 2014}}</ref> उक्त प्रतियोगितामा लुइसले ब्राजिल फुटबल टोलीका एक बहुचर्चित खेलाडी थियागो सिल्भासँगै सबै खेलहरूमा सहभागिता जनाएका थिए जहाँ राष्ट्रिय टोलीले व्यक्तिगत चौँथो कन्फेडेरेसन कपको उपाधि जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28102403|title=Brazil 1–7 Germany|date=8 July 2014|accessdate=9 October 2017|department=BBC Sport}}</ref> सोही प्रतियोगिताको अन्तिम खेलमा लुइसले स्पेनको विरुद्धमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका थिए। सन् २०१४ मा फिफाद्वारा ब्राजिलमा आयोजित सन् २०१४ फिफा विश्वकपमा लुइस राष्ट्रिय टोलीमा समावेश भएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255957/match=300186502/|title=Brazil 0–3 Netherlands|publisher=FIFA|accessdate=9 October 2017}}</ref> उक्त प्रतियोगिता अन्तर्गत समूह चरणको खेलमा लुइसले राष्ट्रिय टोलीका लागि चिलेको विरुद्ध व्यक्तिगत पहिलो गोल गर्न सफल भएका थिए भने उक्त खेल १-१ को बराबरीमा टुङ्गिएको थियो। २०१४ फिफा विश्वकपको सेमिफाइनल खेलमा लुइसले कोलम्बिया राष्ट्रिय फुटबल टोलीको विरुद्धमा ३२ मिटर टाढाबाट एक फ्रि किक प्रहार गरेका थिए भने उक्त फ्रि किकलाई उनले गोलमा परिणात गर्न सफल भएका थियो जसकारण ब्राजिलले कोलम्बियालाई २-१ गोल अन्तरले पराजित गर्न सफल भएको थियो। राष्ट्रिय टोलीका तात्कालिक कप्तानको अनुपस्थितिका कारण उनले पुनः राष्ट्रिय टोलीको नेतृत्व लिएका थिए भने दोएच्सलान्ड विरुद्धको सेमिफाइनल खेलमा ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली ७-१ को फराकिलो गोल अन्तरले पराजित हुँदै उक्त प्रतियोगिताबाटै बाहिरिएको थियो भने तेस्रो स्थानका लागि आयोजित खेलमा पनि नेदरलन्द विरुद्धको खेलमा ब्राजिल राष्ट्रिय टोली ३-० गोल अन्तरले पराजित भएको थियो। सन् २०१५ मा चिलेमा आयोजित कोपा अमेरिकम नामक एक फुटबल प्रतियोगिताका लागि लुइस राष्ट्रिय टोलका खेलाडीको रूपमा स्थपित भएका थिए तर उक्त प्रतियोगितामा ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली क्वाटरफाइनलमा पाराग्वे विरुद्धको खेलमा पराजित हुँदै उक्त प्रतियोगिताबाटै बाहिरिएको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=11/news=brazil-fightback-thwarts-argentina-2732803.html|title=Brazil fightback thwarts Argentina|date=14 November 2015|publisher=FIFA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151116132740/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D11/news%3Dbrazil-fightback-thwarts-argentina-2732803.html|archivedate=16 November 2015|url-status=dead}}</ref> सन् २०१५ नोभेम्बर १३ का दिन अर्जेन्टिनाको बोएनोस आइरेसमा आयोजित सन् २०१८ फिफा विश्वकप छनोट खेलमा उनले अर्जेन्टिना विरुद्धको खेलमा उनले पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय रातो कार्ड खाएका थिए। सन् २०१८ मा रूसमा आयोजित फिफा विश्वकपमा लुइसले राष्ट्रिय टोलबाट प्रतिस्पर्धा गरेका थिए।<ref>{{cite news|last=Schaerlaeckens|first=Leander|title=Brazil's Copa America Centenario roster looks to be experimental|url=https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-fc-yahoo/brazil-finalizes-copa-america-centenario-roster-224516164.html|accessdate=9 October 2017|publisher=Yahoo!|date=5 May 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160509190951/http://sports.yahoo.com/blogs/soccer-fc-yahoo/brazil-finalizes-copa-america-centenario-roster-224516164.html |date=9 May 2016 }}</ref> ==कार्यकाल तथ्याङ्क== === क्लब === {{updated|७ मार्च २०२०}}<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=|लेखक=|युआरएल=https://int.soCCerway.Com/players/david-luiz/१६५८०/|शीर्षक=डेभिड लुइस्|वेबसाइट=सकरवे|मिति=|पहुँचमिति=}}</ref> {| Class="wikitable" style=text-align:Center |- !rowspan=2 |टोली !rowspan=2 |संस्करण !Colspan=3 |लिग !Colspan=2 |राष्ट्रिय कप !Colspan=2 |लिग कप !Colspan=2 |महादेशीय¹ !Colspan=2 |अन्य<br />प्रतियोगिताहरू² !Colspan=2 |जम्मा |- !डिभिजन !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल !उपस्थिति !गोल |- |rowspan="3"|[[स्पोर्त् क्लुबे बितोरिया|बितोरिया]] |[[सन् २००६ काम्पियोनातो ब्राजिलेइरो सेरी से|सन् २००६]]||rowspan="2"|[[काम्पियोनातो ब्राजिलेइरो सेरी आ|सेरी आ]] |२६||१||२||०||Colspan="2"|—||Colspan="2"|—||२५||१||५३||२ |- |[[सन् २००७ काम्पियोनातो ब्राजिलेइरो सेरी बे|सन् २००७]] |०||०||०||०||Colspan="2"|—||Colspan="2"|—||२||०||२||० |- !Colspan=2|जम्मा !२६!!१!!२!!०!!Colspan="2"|—||Colspan="2"|—!!२७!!१!!५५!!२ |- |rowspan="6"|[[एस.एल. बेनिफिका|बेनिफिका]] |[[सन् २००६–०७ एस.एल. बेनिफिका संस्करण|सन् २००६–०७]]||rowspan="5"|[[प्रिमियरा लिगा]] |१०||०||०||०||Colspan="2"|—||४||०||Colspan="2"|—||१४||० |- |[[सन् २००७–०८ एस.एल. बेनिफिका संस्करण|सन् २००७–०८]] |८||०||२||०||०||०||४||०||Colspan="2"|—||१४||० |- |[[सन् २००८–०९ एस.एल. बेनिफिका संस्करण|सन् २००८–०९]] |१९||२||२||०||४||०||२||१||Colspan="2"|—||२७||३ |- |[[सन् २००९–१० एस.एल. बेनिफिका संस्करण|सन् २००९–१०]] |२९||२||२||०||५||१||१३||०||Colspan="2"|—||४९||३ |- |[[सन् २०१०–११ एस.एल. बेनिफिका संस्करण|सन् २०१०–११]] |१६||०||३||०||२||०||६||०||१||०||२८||० |- !Colspan=2|जम्मा !८२!!४!!९!!०!!११!!१!!२९!!१!!१!!०!!१३२!!६ |- |rowspan="5" align=Center|[[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] |[[२०१०–११ चेल्सी फुटबल क्लब संस्करण|२०१०–११]]||rowspan="4"|[[प्रिमियर लिग]] |१२||२||०||०||०||०||०||०||०||०||१२||२ |- |[[सन् २०११–१२ चेल्सी फुटबल क्लब संस्करण|सन् २०११–१२]] |२०||२||६||०||३||०||११||१||०||०||४०||३ |- |[[सन् २०१२–१३ चेल्सी फुटबल क्लब संस्करण|सन् २०१२–१३]] |३०||२||६||०||४||१||१४||४||३||०||५७||७ |- |[[सन् २०१३–१४ चेल्सी फुटबल क्लब संस्करण|सन् २०१३–१४]] |१९||०||३||०||३||०||९||०||०||०||३४||० |- !Colspan=2|जम्मा !८१!!६!!१५!!०!!१०!!१!!३४!!५!!३!!०!!१४३!!१२ |- |rowspan="4" align=Center|[[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पारी साँ-जेरमाँ]] |[[सन् २०१४–१५ पारी साँ-जेरमाँ फुटबल क्लब संस्करण|सन् २०१४–१५]]||rowspan="3"|[[लिग १]] |२८||२||४||१||३||०||१०||२||०||०||४५||५ |- |[[सन् २०१५–१६ पारी साँ-जेरमाँ फुटबल क्लब संस्करण|सन् २०१५–१६]] |२५||१||३||०||४||१||७||१||१||०||४०||३ |- |[[सन् २०१६–१७ पारी साँ-जेरमाँ फुटबल क्लब संस्करण|सन् २०१६–१७]] |३||०||०||०||०||०||०||०||१||०||४||० |- !Colspan=2|जम्मा !५६!!३!!७!!१!!७!!१!!१७!!३!!२!!०!!८९!!८ |- |rowspan="4" align=Center|चेल्सी |[[सन् २०१६–१७ चेल्सी फुटबल क्लब संस्करण|सन् २०१६–१७]]||rowspan="3"|प्रिमियर लिग |३३||१||३||०||२||०||Colspan=2"| — ||०||०||३८||१ |- |[[सन् २०१७–१८ चेल्सी फुटबल क्लब संस्करण|सन् २०१७–१८]] |१०||१||२||०||०||०||४||१||१||०||१७||२ |- |[[सन् २०१८–१९ चेल्सी फुटबल क्लब संस्करण|सन् २०१८–१९]] |३६||३||२||०||५||०||६||०||१||०||५०||३ |- !Colspan=2|जम्मा !७९!!५!!७!!०!!७!!०!!१०!!१!!२!!०!!१०५!!६ |- |rowspan="2" align=Center|[[आर्सनल फुटबल क्लब|आर्सनल]] |[[सन् २०१९–२० आर्सनल फुटबल क्लब संस्करण|सन् २०१९–२०]]||प्रिमियर लिग |२५||२||२||०||०||०||५||०||Colspan="2" |—||३२||२ |- !Colspan=2|जम्मा !२५!!२!!२!!०!!०!!०!!५!!०!!०!!०!!३२!!२ |- !Colspan="3" align=Center|जम्मा जम्मा !३४५!!२१!!४२!!१!!३५!!३!!९५!!१०!!३५!!१!!५५६!!३६ |} <small>महादेशीय प्रतिस्पर्धामा [[युएफा च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]], [[युईएफए युरोपा लिग|युरोपा लिग]] र [[युइएफए सुपर कप]] सहित</small><br> <small> === अन्तर्राष्ट्रिय === {{अद्यावधिक|१९:३५, २२ फेब्रुअरी २०१८}}<ref>{{NFT player|pid=39568}}</ref> {| class=wikitable style="text-align: center" |+ राष्ट्रिय टोलीका लागि उपस्थिति र गरेका गोलहरू |- !राष्ट्रिय टोली!!वर्ष!!उपस्थिति!!गोलहरू |- |rowspan=8|[[ब्राजिल राष्ट्रिय फुटबल टोली|ब्राजिल]] |सन् २०१०||४||० |- |सन् २०११||६||० |- |सन् २०१२||७||० |- |सन् २०१३||१६||० |- |सन् २०१४||१४||३ |- |सन् २०१५||७||० |- |सन् २०१६||१||० |- |सन् २०१७||१||० |- !colspan=2|जम्मा||५७||३ |} ====अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू==== {| class=wikitable style="text-align: left;" align=center ! गोल !! मिति !! स्थान !! प्रतिस्पर्धी !! अङ्क !! नतिजा !! प्रतियोगिता |- | १. || २८ जुन २०१४ || इस्तादयोँ मिनेइराओँ, बेलो होरिजोन्ते, ब्राजिल || {{Fb|CHI}} || align=center | '''१'''–० || align=center | १–१ || [[२०१४ फिफा विश्वकप]] |- | २. || ४ जुलाई २०१४ || इस्तादयोँ कास्तेलोओँ, फोर्तालेजा, ब्राजिल || {{Fb|COL}} || align=center | '''२'''–० || align=center | २–१ || [[२०१४ फिफा विश्वकप]] |- | ३. || १८ नोभेम्बर २०१४ || एर्न्स्ट-हाप्पेल-स्टाडिओन, भियाना, अस्ट्रिया || {{Fb|AUT}} || align=center | '''१'''–० || align=center | २–१ || मैत्रीपूर्ण |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|David Luiz|डेभिड लुइस्}} [[श्रेणी:ब्राजिलका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] a67uz75macthmns96v0mp6iyqkwf9v0 0 101859 1355981 1355955 2026-05-19T12:23:13Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1355981 wikitext text/x-wiki {{Infobox Bilateral relations|नेपाल – संयुक्त अधिराज्य|Nepal|United Kingdom}} '''नेपाल -बेलायत सम्बन्ध''' [[नेपाल]] र [[संयुक्त अधिराज्य]] बीचको वैदेशिक सम्बन्ध हो । बेलायत र नेपालको सम्बन्ध इतिहासदेखि मैत्री सम्बन्ध थियो र दूइ देशको राजपरिवार वीच पनि निकट सम्बन्ध थियो । ऐतिहासिक घटनाक्रम र विकास निर्माणको परियोजनामा सहयोग तथा गोर्खा सैनिक जस्ता कुराले नेपाल बेलायत सम्बन्ध विशेष रहने गर्छ । == इतिहास == नेपाल र संयुक्त अधिराज्यले हस्ताक्षर एक सन्धि १९२३ मा, जुनले पहिलो पटक नेपाललाइ अन्तर्राष्ट्रिय स्थितिमा नेपाललाई एक स्वतन्त्र र सार्वभौम राष्ट्र हो भनि परिभाषित गरेको थियो । यो सन्धिले १८७२ मा भएको [[सुगौली सन्धि]] विस्थापित गरेको थियो । नेपालको बेलायत स्थित दूतावास नेपाल २०० वर्ष वार्षिक उत्सवको खुसियाली को नेपाल-बेलायत सम्बन्ध मा २०१४ मा मनाएको थियो ।<ref>{{cite web |date=6 January 2014 |title=Nepal-UK Celebrate 200 Years of Diplomatic Ties |url=http://www.nepembassy.org.uk/full_news.php?filename=2014_01_06 |access-date=23 May 2015 |publisher=Embassy of Nepal, London}}</ref><ref>{{cite web |date=1 September 2014 |title=Nepali embassy marks 200 years of Nepal-UK ties |url=http://www.ekantipur.com/2014/01/09/national/nepali-embassy-marks-200-years-of-nepal-uk-ties/383668.html |access-date=22 May 2015 |publisher=Kantipur Publications Pvt. Ltd.}}</ref> बेलायत नेपालको सबैभन्दा ठूलो द्विपक्षीय सहायता दाता मध्ये एक हो।<ref name=":0">{{Cite web |title=Development Cooperation Report FY 2022-2023 {{!}} Ministry of Finance |url=https://mof.gov.np/content/1558/development-cooperation-report-fy-2022-2023/ |access-date=2025-09-21 |website=mof.gov.np |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Chaulagain |first=Yam Prasad |date=August 28, 2012 |title=Official Development Assistance in Nepal: A Development Perspective |url=https://www.e-ir.info/2012/08/28/official-development-assistance-in-nepal-a-development-perspective |journal=E-International Relations |issn=2053-8626 |quote=the top five bilateral donors in Nepal for the 2010-11 fiscal years are the United Kingdom (US$ 92.1 million), Japan (US$ 58.7 million), India (US$ 50.7 million), the United States (US$ 48.5 million)}}</ref><ref>{{Cite journal |date=January 2015 |title=Response to the International Development Committee’s Inquiry on the Department for International Development’s work in Nepal |url=https://committees.parliament.uk/writtenevidence/56021/pdf |journal=Development Initiatives |quote=Donor spending in Nepal increased from 2011 – 2013, with the UK being the largest government donor}}</ref><ref>{{cite web |date=27 March 2015 |title=DFID's bilateral programme in Nepal |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201415/cmselect/cmintdev/854/85403.htm |access-date=17 May 2015 |publisher=The [[International Development Committee]] of the House of Commons}}</ref><ref>{{cite web |date=15 June 2013 |title=A Conversation with Departing Nepal Chief of the UK Aid Agency |url=https://blog.com.np/2013/06/15/a-conversation-with-departing-nepal-chief-of-the-uk-aid-agency/ |access-date=16 May 2015 |website=United We Blog! for a Democratic Nepal}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध]] * [[गोर्खा ब्रिगेड]] {{ढाँचा:नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध}} == सन्दर्भहरू == [[श्रेणी:नेपाल-बेलायत सम्बन्ध]] [[श्रेणी:नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध]] rh6di9ms0vd40ct4e8z4ml5kg2m5gd2 1355982 1355981 2026-05-19T12:23:32Z Bishaldev100 28807 1355982 wikitext text/x-wiki {{Infobox Bilateral relations|नेपाल – संयुक्त अधिराज्य|Nepal|United Kingdom}} '''नेपाल -बेलायत सम्बन्ध''' [[नेपाल]] र [[संयुक्त अधिराज्य]] बीचको वैदेशिक सम्बन्ध हो । बेलायत र नेपालको सम्बन्ध इतिहासदेखि मैत्री सम्बन्ध थियो र दूइ देशको राजपरिवार वीच पनि निकट सम्बन्ध थियो । ऐतिहासिक घटनाक्रम र विकास निर्माणको परियोजनामा सहयोग तथा गोर्खा सैनिक जस्ता कुराले नेपाल बेलायत सम्बन्ध विशेष रहने गर्छ । == इतिहास == नेपाल र संयुक्त अधिराज्यले हस्ताक्षर एक सन्धि १९२३ मा, जुनले पहिलो पटक नेपाललाइ अन्तर्राष्ट्रिय स्थितिमा नेपाललाई एक स्वतन्त्र र सार्वभौम राष्ट्र हो भनि परिभाषित गरेको थियो । यो सन्धिले १८७२ मा भएको [[सुगौली सन्धि]] विस्थापित गरेको थियो । नेपालको बेलायत स्थित दूतावास नेपाल २०० वर्ष वार्षिक उत्सवको खुसियाली को नेपाल-बेलायत सम्बन्ध मा २०१४ मा मनाएको थियो ।<ref>{{cite web |date=6 January 2014 |title=Nepal-UK Celebrate 200 Years of Diplomatic Ties |url=http://www.nepembassy.org.uk/full_news.php?filename=2014_01_06 |access-date=23 May 2015 |publisher=Embassy of Nepal, London}}</ref><ref>{{cite web |date=1 September 2014 |title=Nepali embassy marks 200 years of Nepal-UK ties |url=http://www.ekantipur.com/2014/01/09/national/nepali-embassy-marks-200-years-of-nepal-uk-ties/383668.html |access-date=22 May 2015 |publisher=Kantipur Publications Pvt. Ltd.}}</ref> बेलायत नेपालको सबैभन्दा ठूलो द्विपक्षीय सहायता दाता मध्ये एक हो।<ref name=":0">{{Cite web |title=Development Cooperation Report FY 2022-2023 {{!}} Ministry of Finance |url=https://mof.gov.np/content/1558/development-cooperation-report-fy-2022-2023/ |access-date=2025-09-21 |website=mof.gov.np |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Chaulagain |first=Yam Prasad |date=August 28, 2012 |title=Official Development Assistance in Nepal: A Development Perspective |url=https://www.e-ir.info/2012/08/28/official-development-assistance-in-nepal-a-development-perspective |journal=E-International Relations |issn=2053-8626 |quote=the top five bilateral donors in Nepal for the 2010-11 fiscal years are the United Kingdom (US$ 92.1 million), Japan (US$ 58.7 million), India (US$ 50.7 million), the United States (US$ 48.5 million)}}</ref><ref>{{Cite journal |date=January 2015 |title=Response to the International Development Committee’s Inquiry on the Department for International Development’s work in Nepal |url=https://committees.parliament.uk/writtenevidence/56021/pdf |journal=Development Initiatives |quote=Donor spending in Nepal increased from 2011 – 2013, with the UK being the largest government donor}}</ref><ref>{{cite web |date=27 March 2015 |title=DFID's bilateral programme in Nepal |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201415/cmselect/cmintdev/854/85403.htm |access-date=17 May 2015 |publisher=The [[International Development Committee]] of the House of Commons}}</ref><ref>{{cite web |date=15 June 2013 |title=A Conversation with Departing Nepal Chief of the UK Aid Agency |url=https://blog.com.np/2013/06/15/a-conversation-with-departing-nepal-chief-of-the-uk-aid-agency/ |access-date=16 May 2015 |website=United We Blog! for a Democratic Nepal}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध]] * [[गोर्खा ब्रिगेड]] {{ढाँचा:नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाल-बेलायत सम्बन्ध]] [[श्रेणी:नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध]] 3fkxc0k60gp7yu5s3fpv13jq857hd3n 0 103598 1355979 1355978 2026-05-19T11:59:50Z ~2026-30042-96 78711 /* राजाको वंशावली */ 1355979 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name =बझाङ राज्य <!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English Separate with line breaks<br/> or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --> |conventional_long_name = <!-- Full name in English --> |common_name =बझाङ <!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --> |continent = एसिया<!-- Generates categories of the type "Former countries in Europe" --> |region =हिन्दु <!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --> |era = <!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. --> |status = <!-- Status: see Category list on template page --> |status_text = <!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --> |empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> |government_type = राजतन्त्र<!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" --> |event_start =स्थापना <!-- Default: "Established" --> |date_start = विसं १५०३ <!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --> |year_start = विसं १५०३<!-- Year of establishment --> |event_end = विलयकाल<!-- Default: "Disestablished" --> |date_end = विसं १८४८<!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --> |year_end = विसं १८४८<!-- Year of disestablishment --> |year_exile_start = <!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status="Exile") --> |year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> |event1 = <!-- Optional: other events between "start" and "end" --> |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event5 = |date_event5 = |event_pre = <!-- Optional: A crucial event that took place before "event_start" --> |date_pre = |event_post = <!-- Optional: A crucial event that took place after "event_end" --> |date_post = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> |p1 = <!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --> |flag_p1 = <!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = <!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --> |flag_s1 = <!-- Default: "Flag of {{{s1}}}.svg" (size 30) --> |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --> |flag_alt = <!-- Alt text for flag --> |image_flag2 = <!-- Second flag --> |flag_alt2 = <!-- Alt text for second flag --> |flag = <!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> |flag2 = <!-- Link target undr flag2. Default "Flag" --> |image_coat = <!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --> |coa_size = <!-- Size of coat of arms --> |coat_alt = <!-- Alt text for coat of arms --> |symbol_type = <!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" --> |symbol_type_article = <!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --> |image_map = Bajhang district location.png |image_map_alt = |image_map_caption = |image_map2 = <!-- If second map is needed; does not appear by default --> |image_map2_alt = |image_map2_caption = |capital = [[व्यासीकोट दरबार]] |capital_exile = <!-- If status="Exile" --> |national_motto = |national_anthem = |common_languages = |religion = |demonym = |currency = <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> |leader1 = शक्तिसिंह<!-- Name of king or president --> |leader2 = सुजानसिंह |leader3 = भाउसिंह |leader4 = भीमसिंह |year_leader1 = <!-- Years served --> |year_leader2 = |year_leader3 = |year_leader4 = |title_leader = राजा<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" --> |representative1 = <!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --> |representative2 = |representative3 = |representative4 = |year_representative1 = <!-- Years served --> |year_representative2 = |year_representative3 = |year_representative4 = |title_representative = <!-- Default: "Governor" --> |deputy1 = <!-- Name of prime minister --> |deputy2 = |deputy3 = |deputy4 = |year_deputy1 = <!-- Years served --> |year_deputy2 = |year_deputy3 = |year_deputy4 = |title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> <!-- Legislature --> |legislature = <!-- Name of legislature --> |house1 = <!-- Name of first chamber --> |type_house1 = <!-- Default: "Upper house" --> |house2 = <!-- Name of second chamber --> |type_house2 = <!-- Default: "Lower house" --> <!-- Area and population of a given year --> |stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> |stat_area1 = <!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --> |stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --> |stat_year2 = |stat_area2 = |stat_pop2 = |stat_year3 = |stat_area3 = |stat_pop3 = |stat_year4 = |stat_area4 = |stat_pop4 = |stat_year5 = |stat_area5 = |stat_pop5 = |today = [[बझाङ जिल्ला]] <!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --><!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --> |footnote_a = <!-- Accepts wikilinks --> |footnote_b = <!-- Accepts wikilinks --> ... |footnote_h = <!-- Accepts wikilinks --> |footnotes = <!-- Accepts wikilinks --> }}'''बझाङ''' [[बाइसे राज्यहरू|बाइसी राज्य]] थियो। [[खस राज्य]] खण्डित भएर १५०३ मा निर्माण भएको यस राज्य [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा नेपालमा विलय भएको थियो। बझाङका राज्यलाई रजौटाको मान्यता दिइएको थियो। == नामाकरण == ==इतिहास== बझाङ राज्यको स्थापना १५०३ मा भएको थियो । वि सं १८४८ मा नेपालसँग आश्रय सन्धी गरेको हुँदा वार्षिक रू ५०१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटा थमौती भएको थियो । [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७]] र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले सल्यान, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताग, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> === बझाङ काण्ड === बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधिश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==राज्यको चौकिल्ला== पूर्व तर्फ बाजुरा, सान्नी, [[जुम्ला राज्य]] पश्चिम तर्फ [[डोटी राज्य]] दक्षिण तर्फ [[थलहरा राज्य]] उत्तरतर्फ तिब्बतको खोजरनाथ पुस्तक्याढुङ्गा र [[मानसरोवर]] ==राजाको वंश== * वंश : [[चन्द्रवंश|चन्द्रवंशी]] * गोत्र :[[कश्यप गोत्र]] ===राजाको वंशावली=== {| class="wikitable" | |'''चित्र''' |'''राजा''' |'''राज्यकाल सुरु''' |'''राज्यकाल अन्त्य''' |'''कैफियत''' |- |१ | |शक्तिसिंह |सस्थापक विसं १५०३ | | |- |२ | |सुजानसिंह | | | |- |३ | |भाउसिंह | | | |- |४ | |भीमसिंह | | | |- |५ | |पृथ्वीसिंह | | | |- |६ | |जितारीसिंह | | | |- |७ | |इन्द्रसिंह | | | |- |८ | |दिलीपसिंह | | | |- |९ | |महेन्द्रसिंह | | | |- |१० | |रतनीसिंह | | | |- |११ | |कल्याणसिंह | | | |- |१२ | |अमरसिंह | | | |- |१३ | |समुद्रसिंह | | | |- |१४ | |रघुनाथसिंह | | | |- |१५ | |गजराजसिंह | | | |- |१६ | |भूपेन्द्रसिंह | | | |- |१७ | |विक्रमबहादुरसिंह | | | |- |१८ | {| |- |[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh1.jpg|119x119px|[[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]]]] |} |[[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]] | | |राजिनामा |- |१९ | |देवीजङ्गबहादुरसिंह | | | |- |२० | |रामजङ्गबहादुरसिंह | | |खोसिए |- |२१ | |ओमजङ्गबहादुरसिंह | | |मारिए |- |२२ | |ईश्वरीजङ्गबहादुरसिंह | | |माननीय न्यायाधीश |- |२३ | |दीपकजङ्गबहादुरसिंह |२०३० वैशाख २५ <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=6161 नेपाल राजपत्र]</ref> | | |- |२४ | |विनोदविक्रमसिंह | |२०६५ जेठ १५ सम्म |[[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ ज्ञानेन्द्र]]का भान्जा |} * ==अर्थतन्त्र == धुरीकर ६००० का अतिरिक्त ३६ कर, तिब्बतको व्यापार र खनिजको कर गर्दा वार्षिक २५००० भन्दा बढी आय थियो बझाङ राज्यमा त्यतिबेला ‘छत्तिासी–बत्तिासी’ कर प्रचलनमा थिए। नदीघाट, तुइन, फटके तर्न ‘जगातो’ तिर्नुपथ्र्यो। नदीमा माछा मार्दा ‘दहत्तार–बहत्तार’ लाग्थ्यो। बझाङ राज्यको आफ्नै मुद्रा भने थिएन। मुग्लानतिरका ‘फर्कवादी’, ‘लसकरी’, ‘हाली–बरेली’, ‘दिल्ली महमदशाही’, पटना–लषनौ ‘नजीमावादी’ चाँदीका मुद्रा बझाङमा प्रचलित थिए। राज्यको अर्थतन्त्र जनताबाट लिइने कर र दण्डकुण्डबाट असुलिने रैरकममा निर्भर थियो। सोही रकमबाट राज परिवारको भत्ता, खान्गीका साथै राज्यका कर्मचारीको तलब बेहोरिन्थ्यो। बझाङ राज्यमा त्यतिबेला ‘छत्तिसी–बत्तिसी’ कर प्रचलनमा थिए। नदीघाट, तुइन, फटके तर्न ‘जगातो’ तिर्नुपथ्र्यो। नदीमा माछा मार्दा ‘दहत्तर–बहत्तर’ लाग्थ्यो। ==प्रशासन== बझाङ राज्यको सर्वोच्च पदमा राजा थिए। राजालाई राजकाजमा राजकुमार, साहेबज्यू, चौतारिया, काजी, देवान, धर्माधिकारी, सरदार, हितहितान, रजबार, विन्त्यारु, नेव, देवान, छापदार, जिम्मुवाल–मुखियाले सघाउँथे। राजाका परामर्शदातामा चौतरियाको भूमिका हुन्थ्यो। मुख्तियार र चौतरियामा राजाका भाइभैयार्द नियुक्त हुन्थे। बझाङ राज्यका मन्त्रीलाई ‘अमात्य’ र सल्लाहकारलाई ‘हितान’ भनिन्थ्यो। दरा–गर्खाहरूको रखबारी भारदारहरूलाई दिइन्थ्यो। काजी (मन्त्री) सरहको अर्को पद ‘देवान’ हुन्थ्यो। देवानमा राजपरिवार निकटका व्यक्ति नियुक्त हुन्थे। रोकाया, कार्की, अधिकारी, अडै, खड्गा, बुढा, बुढथापा, थापा (क्षेत्री), राना (क्षेत्री), महतारा, भण्डारी विभिन्न पदमा हुन्थे। राजाको सेरा फाँट हेर्नेलाई ‘अडै’ भनिन्थ्यो। ‘अधिकारी’ले दरागर्खाको प्रशासन चलाउँथे। कर–राजस्व ‘कार्की’ले असुल्थे। राज्यस्तरका पदाधिकारी ' रोकाया ' र ‘महतारा’ हुन्थे। खड्का, राना, थापा, बुढा, बुढथापा सैन्यसेवामा हुन्थे। पछि यी पदहरू थरमा परिणत भएका थिए। दरा गर्खामा मालपोत असुली मुखिया र जिम्मुवालले गर्थे। सूचना आदानप्रदानमा ओखेडा (कटुवाल)लाई खटाइन्थ्यो। बिहे–व्रतबन्ध, दसैं–तिहारजस्ता उत्सवमा नगर्ची, औजी र भेरवालहरूले बढाइँ गर्थे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] [[श्रेणी:बझाङ जिल्ला]] 726t2w1kwlhqdkb1q0h7gq5darnlpcq 1355980 1355979 2026-05-19T12:03:39Z Bishaldev100 28807 /* राजाको वंशावली */ 1355980 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name =बझाङ राज्य <!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English Separate with line breaks<br/> or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --> |conventional_long_name = <!-- Full name in English --> |common_name =बझाङ <!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --> |continent = एसिया<!-- Generates categories of the type "Former countries in Europe" --> |region =हिन्दु <!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --> |era = <!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. --> |status = <!-- Status: see Category list on template page --> |status_text = <!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --> |empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> |government_type = राजतन्त्र<!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" --> |event_start =स्थापना <!-- Default: "Established" --> |date_start = विसं १५०३ <!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --> |year_start = विसं १५०३<!-- Year of establishment --> |event_end = विलयकाल<!-- Default: "Disestablished" --> |date_end = विसं १८४८<!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --> |year_end = विसं १८४८<!-- Year of disestablishment --> |year_exile_start = <!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status="Exile") --> |year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> |event1 = <!-- Optional: other events between "start" and "end" --> |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event5 = |date_event5 = |event_pre = <!-- Optional: A crucial event that took place before "event_start" --> |date_pre = |event_post = <!-- Optional: A crucial event that took place after "event_end" --> |date_post = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> |p1 = <!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --> |flag_p1 = <!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = <!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --> |flag_s1 = <!-- Default: "Flag of {{{s1}}}.svg" (size 30) --> |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --> |flag_alt = <!-- Alt text for flag --> |image_flag2 = <!-- Second flag --> |flag_alt2 = <!-- Alt text for second flag --> |flag = <!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> |flag2 = <!-- Link target undr flag2. Default "Flag" --> |image_coat = <!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --> |coa_size = <!-- Size of coat of arms --> |coat_alt = <!-- Alt text for coat of arms --> |symbol_type = <!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" --> |symbol_type_article = <!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --> |image_map = Bajhang district location.png |image_map_alt = |image_map_caption = |image_map2 = <!-- If second map is needed; does not appear by default --> |image_map2_alt = |image_map2_caption = |capital = [[व्यासीकोट दरबार]] |capital_exile = <!-- If status="Exile" --> |national_motto = |national_anthem = |common_languages = |religion = |demonym = |currency = <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> |leader1 = शक्तिसिंह<!-- Name of king or president --> |leader2 = सुजानसिंह |leader3 = भाउसिंह |leader4 = भीमसिंह |year_leader1 = <!-- Years served --> |year_leader2 = |year_leader3 = |year_leader4 = |title_leader = राजा<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" --> |representative1 = <!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --> |representative2 = |representative3 = |representative4 = |year_representative1 = <!-- Years served --> |year_representative2 = |year_representative3 = |year_representative4 = |title_representative = <!-- Default: "Governor" --> |deputy1 = <!-- Name of prime minister --> |deputy2 = |deputy3 = |deputy4 = |year_deputy1 = <!-- Years served --> |year_deputy2 = |year_deputy3 = |year_deputy4 = |title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> <!-- Legislature --> |legislature = <!-- Name of legislature --> |house1 = <!-- Name of first chamber --> |type_house1 = <!-- Default: "Upper house" --> |house2 = <!-- Name of second chamber --> |type_house2 = <!-- Default: "Lower house" --> <!-- Area and population of a given year --> |stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> |stat_area1 = <!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --> |stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --> |stat_year2 = |stat_area2 = |stat_pop2 = |stat_year3 = |stat_area3 = |stat_pop3 = |stat_year4 = |stat_area4 = |stat_pop4 = |stat_year5 = |stat_area5 = |stat_pop5 = |today = [[बझाङ जिल्ला]] <!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --><!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --> |footnote_a = <!-- Accepts wikilinks --> |footnote_b = <!-- Accepts wikilinks --> ... |footnote_h = <!-- Accepts wikilinks --> |footnotes = <!-- Accepts wikilinks --> }}'''बझाङ''' [[बाइसे राज्यहरू|बाइसी राज्य]] थियो। [[खस राज्य]] खण्डित भएर १५०३ मा निर्माण भएको यस राज्य [[बहादुर शाह]]को नायबीकालमा नेपालमा विलय भएको थियो। बझाङका राज्यलाई रजौटाको मान्यता दिइएको थियो। == नामाकरण == ==इतिहास== बझाङ राज्यको स्थापना १५०३ मा भएको थियो । वि सं १८४८ मा नेपालसँग आश्रय सन्धी गरेको हुँदा वार्षिक रू ५०१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटा थमौती भएको थियो । [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट विसं २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७]] र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले सल्यान, [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताग, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> === बझाङ काण्ड === बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधिश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==राज्यको चौकिल्ला== पूर्व तर्फ बाजुरा, सान्नी, [[जुम्ला राज्य]] पश्चिम तर्फ [[डोटी राज्य]] दक्षिण तर्फ [[थलहरा राज्य]] उत्तरतर्फ तिब्बतको खोजरनाथ पुस्तक्याढुङ्गा र [[मानसरोवर]] ==राजाको वंश== * वंश : [[चन्द्रवंश|चन्द्रवंशी]] * गोत्र :[[कश्यप गोत्र]] ===राजाको वंशावली=== {| class="wikitable" | |'''चित्र''' |'''राजा''' |'''राज्यकाल सुरु''' |'''राज्यकाल अन्त्य''' |'''कैफियत''' |- |१ | |शक्तिसिंह |सस्थापक विसं १५०३ | | |- |२ | |सुजानसिंह | | | |- |३ | |भाउसिंह | | | |- |४ | |भीमसिंह | | | |- |५ | |पृथ्वीसिंह | | | |- |६ | |जितारीसिंह | | | |- |७ | |इन्द्रसिंह | | | |- |८ | |दिलीपसिंह | | | |- |९ | |महेन्द्रसिंह | | | |- |१० | |रतनीसिंह | | | |- |११ | |कल्याणसिंह | | | |- |१२ | |अमरसिंह | | | |- |१३ | |समुद्रसिंह | | | |- |१४ | |रघुनाथसिंह | | | |- |१५ | |गजराजसिंह | | | |- |१६ | |भूपेन्द्रसिंह | | | |- |१७ | |विक्रमबहादुरसिंह | | | |- |१८ |[[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_with_his_wife_Khagaraja_Divyeshwari_Rajya_Laxmi.png|पाठ=Singh with his wife, Khagaraja Divyeshwari Rajya Laxmi|अङ्गुठाकार|132x132पिक्सेल]] |[[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]] | | |राजिनामा |- |१९ | |देवीजङ्गबहादुरसिंह | | | |- |२० | |रामजङ्गबहादुरसिंह | | |खोसिए |- |२१ | |ओमजङ्गबहादुरसिंह | | |मारिए |- |२२ | |ईश्वरीजङ्गबहादुरसिंह | | |माननीय न्यायाधीश |- |२३ | |दीपकजङ्गबहादुरसिंह |२०३० वैशाख २५ <ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=6161 नेपाल राजपत्र]</ref> | | |- |२४ | |विनोदविक्रमसिंह | |२०६५ जेठ १५ सम्म |[[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ ज्ञानेन्द्र]]का भान्जा |} * ==अर्थतन्त्र == धुरीकर ६००० का अतिरिक्त ३६ कर, तिब्बतको व्यापार र खनिजको कर गर्दा वार्षिक २५००० भन्दा बढी आय थियो बझाङ राज्यमा त्यतिबेला ‘छत्तिासी–बत्तिासी’ कर प्रचलनमा थिए। नदीघाट, तुइन, फटके तर्न ‘जगातो’ तिर्नुपथ्र्यो। नदीमा माछा मार्दा ‘दहत्तार–बहत्तार’ लाग्थ्यो। बझाङ राज्यको आफ्नै मुद्रा भने थिएन। मुग्लानतिरका ‘फर्कवादी’, ‘लसकरी’, ‘हाली–बरेली’, ‘दिल्ली महमदशाही’, पटना–लषनौ ‘नजीमावादी’ चाँदीका मुद्रा बझाङमा प्रचलित थिए। राज्यको अर्थतन्त्र जनताबाट लिइने कर र दण्डकुण्डबाट असुलिने रैरकममा निर्भर थियो। सोही रकमबाट राज परिवारको भत्ता, खान्गीका साथै राज्यका कर्मचारीको तलब बेहोरिन्थ्यो। बझाङ राज्यमा त्यतिबेला ‘छत्तिसी–बत्तिसी’ कर प्रचलनमा थिए। नदीघाट, तुइन, फटके तर्न ‘जगातो’ तिर्नुपथ्र्यो। नदीमा माछा मार्दा ‘दहत्तर–बहत्तर’ लाग्थ्यो। ==प्रशासन== बझाङ राज्यको सर्वोच्च पदमा राजा थिए। राजालाई राजकाजमा राजकुमार, साहेबज्यू, चौतारिया, काजी, देवान, धर्माधिकारी, सरदार, हितहितान, रजबार, विन्त्यारु, नेव, देवान, छापदार, जिम्मुवाल–मुखियाले सघाउँथे। राजाका परामर्शदातामा चौतरियाको भूमिका हुन्थ्यो। मुख्तियार र चौतरियामा राजाका भाइभैयार्द नियुक्त हुन्थे। बझाङ राज्यका मन्त्रीलाई ‘अमात्य’ र सल्लाहकारलाई ‘हितान’ भनिन्थ्यो। दरा–गर्खाहरूको रखबारी भारदारहरूलाई दिइन्थ्यो। काजी (मन्त्री) सरहको अर्को पद ‘देवान’ हुन्थ्यो। देवानमा राजपरिवार निकटका व्यक्ति नियुक्त हुन्थे। रोकाया, कार्की, अधिकारी, अडै, खड्गा, बुढा, बुढथापा, थापा (क्षेत्री), राना (क्षेत्री), महतारा, भण्डारी विभिन्न पदमा हुन्थे। राजाको सेरा फाँट हेर्नेलाई ‘अडै’ भनिन्थ्यो। ‘अधिकारी’ले दरागर्खाको प्रशासन चलाउँथे। कर–राजस्व ‘कार्की’ले असुल्थे। राज्यस्तरका पदाधिकारी ' रोकाया ' र ‘महतारा’ हुन्थे। खड्का, राना, थापा, बुढा, बुढथापा सैन्यसेवामा हुन्थे। पछि यी पदहरू थरमा परिणत भएका थिए। दरा गर्खामा मालपोत असुली मुखिया र जिम्मुवालले गर्थे। सूचना आदानप्रदानमा ओखेडा (कटुवाल)लाई खटाइन्थ्यो। बिहे–व्रतबन्ध, दसैं–तिहारजस्ता उत्सवमा नगर्ची, औजी र भेरवालहरूले बढाइँ गर्थे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] [[श्रेणी:बझाङ जिल्ला]] lb2ixagp9l9bw83g7d18u97xfvt8t79 0 114417 1356066 1320595 2026-05-20T09:48:54Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356066 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=The Good Place title card.svg|cinematography=|production_website=|related=|last_aired={{End date|2020|1|30}}|first_aired={{Start date|2016|9|19}}|audio_format=[[डोल्बी डिजिटल]]|picture_format=[[हाई देफिनिशन टेलिभिजन]]|network=[[एनबीसी]]|distributor=[[एनबीसी युनिभर्सल टेलिभिजन डिस्ट्रिब्युशन]]|company={{Plainlist| * [[फ्रम्युलन]] * [[३ आर्ट्स इन्टरटेन्मेन्ट]] * [[युनिभर्सल टेलिभिजन]] }}|runtime=२२ मिनेट|camera=|location=|genre={{Plainlist| * [[हास्य]] * [[दार्शनिक कथा]]<ref name="theconversation">{{cite web |url=http://theconversation.com/kantian-comedy-the-philosophy-of-the-good-place-86057 |title=Kantian comedy: the philosophy of The Good Place |website=The Conversation |first=Aleksandr Andreas |last=Wansbrough |date=November 8, 2017 |accessdate=December 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222053014/http://theconversation.com/kantian-comedy-the-philosophy-of-the-good-place-86057 |archive-date=December 22, 2017 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.npr.org/sections/13.7/2017/10/23/559570771/the-good-psychology-in-the-good-place |title=The Good Psychology In 'The Good Place' |work=NPR |first=Tania |last=Lombrozo |date=October 23, 2017 |accessdate=December 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171220051151/https://www.npr.org/sections/13.7/2017/10/23/559570771/the-good-psychology-in-the-good-place |archive-date=December 20, 2017 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.slate.com/blogs/browbeat/2017/10/27/the_good_place_loves_philosophy_and_poking_fun_at_it.html |title=On The Good Place, Thinking Too Much About How to Be Good Can Send You Straight to Hell |website=Slate |first=Jacob |last=Brogan |date=October 27, 2017 |accessdate=December 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171219233238/http://www.slate.com/blogs/browbeat/2017/10/27/the_good_place_loves_philosophy_and_poking_fun_at_it.html |archive-date=December 19, 2017 |url-status=live }}</ref> * [[कल्पना]]<ref>{{cite web |url=https://www.syfy.com/syfywire/nbc-renews-the-good-place-season-2 |title=NBC renews acclaimed fantasy sitcom The Good Place for Season 2 |website=Syfy |first=Trent |last=Moore |date=January 31, 2017 |accessdate=December 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222053808/http://www.syfy.com/syfywire/nbc-renews-the-good-place-season-2 |archive-date=December 22, 2017 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171222053808/http://www.syfy.com/syfywire/nbc-renews-the-good-place-season-2 |date=December 22, 2017 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newsweek.com/good-place-mike-schur-interview-688754 |title=How Mike Schur's 'The Good Place' Is Revolutionizing the Sitcom |website=Newsweek |first=Anna |last=Menta |date=October 19, 2017 |accessdate=December 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223053050/http://www.newsweek.com/good-place-mike-schur-interview-688754 |archive-date=December 23, 2017 |url-status=live }}</ref> <!-- any other genres must be reliably sourced --> }}|editor={{Plainlist| * कलिन प्याटन * म्याथ्यु बार्बाटो * [[एरिक किसाक]] }}|producer={{Plainlist| * डेभिड हाइमन * [[जो म्यान्ड]] * [[मेगन अम्राम]] }}|executive_producer={{Plainlist| * माइकल श्यर * [[डेभिड माइनर]] * मोर्गन स्यकेट * [[ड्रु गडार्ड]] }}|list_episodes=द गुड प्लेसका भागहरू|num_episodes=५३<ref>{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/good-place-end-season-4-nbc-1207303 |title='The Good Place' to End With Season 4 on NBC (Exclusive) |website=The Hollywood Reporter |first=Lesley |last=Goldberg |date=June 7, 2019 |accessdate=February 15, 2020 |quote=We've gotten to do for 53 episodes — because we're doing 14 episodes this season and doing an hourlong series finale. |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408094146/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/good-place-end-season-4-nbc-1207303 |archive-date=April 8, 2020 |url-status=live }}</ref>|num_seasons=४|language=अङ्ग्रेजी|country=संयुक्त राज्य अमेरिका|composer=[[डेभिड श्वार्ट्ज]]|starring={{Plainlist| * [[क्रिस्टेन बेल]] * [[विलियम ज्याक्सन हार्पर]] * [[जमिला जमिल]] * [[डार्सी कार्डेन]] * [[म्यानी जसिन्टो]] * [[टेड ड्यानसन]] }} |creator=[[माइकल श्यर]] |website=https://www.nbc.com/the-good-place }} '''''द गुड प्लेस''''' [[माइकल श्यर]]ले बनाएका अमेरिकी हास्य टेलिभिजन शृङ्खला हो । यो शृङ्खला सेप्टेम्बर १९, २०१६ देखि जनवरी ३०, २०२० सम्म [[एनबीसी]]मा प्रसारण गरिएको थियो । यो एलेनोर शेलस्ट्रप ([[क्रिस्टेन बेल]]) को मृत्युपश्चातको जीवनमा केन्द्रित छ, जहाँ उनलाई माइकल ([[टेड डानसन|टेड ड्यानसन]]) ले उनको धर्तीमा पुण्यकर्मको फलस्वरूप स्वर्गसमान "द गुड प्लेस" मा स्वागत गर्छन् । तर, एलेनोरले आफूलाई त्यहाँ गल्तीले पठाइएको हो भन्ने अनुभूति गरेर आफ्नो अनैतिक कामहरू लुकाउँदै राम्रो र नैतिक बन्न खोज्छिन् । [[विलियम ज्याक्सन हार्पर]], [[जमिला जमिल]] र [[म्यानी जसिन्टो]]ले "द गुड प्लेस" का अन्य वासिन्दाहरूको भूमिका खेलेका छन् भने [[डार्सी कार्डेन]]ले ती वासिन्दाहरूलाई सहयोग गर्ने कृत्रिम बौद्धिकता, ज्यानेटको भूमिका खेलेकी छन् । ''द गुड प्लेस''ले आफ्नो लेख, अभिनय र मौलिकताको लागि सकारात्मक समीक्षा पाएको छ । यसका साथै यसको प्रथम सत्रको अन्त्यमा आउने मोड तथा यस शृङ्खलामा छोएको नैतिकताको विषयलाई सबैले सकारात्मक रूपमा लिएका छन् । सन् २०१९ मा यस शृङ्खलाले [[पिबडी पुरस्कार]] प्राप्त गर्यो । "द ट्रली प्रब्लम" र "ज्यानेट्स" मा राम्रो प्रस्तुतिका लागि यस शृङ्खलाले दुइटा [[ह्युगो पुरस्कार]] हासिल गरेको छ । सन् २०१८ को डिसेम्बरमा एनबीसीले यस शृङ्खलालाई चौथो र अन्तिम सिजनको लागि नवीकरण गर्यो, जुन सेप्टेम्बर २६, २०१९ मा सुरु भई जनवरी ३०, २०२० मा समाप्त भयो ।<ref name="FinalSeason">{{Cite web|url=https://tvline.com/2019/06/07/the-good-place-ending-final-season-4/|title=The Good Place to End With Season 4|last=Ausiello|first=Michael|date=June 7, 2019|website=TVLine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608022854/https://tvline.com/2019/06/07/the-good-place-ending-final-season-4/|archivedate=June 8, 2019|accessdate=June 8, 2019}}</ref><ref name="S4PremiereDate">{{Cite web|url=https://deadline.com/2019/06/nbc-fall-premiere-dates-2019-the-voice-chicago-bluff-city-law-sunnyside-perfect-harmony-1202633630/|title=NBC Fall Premiere Dates: 'The Voice', 'This Is Us', New 'Bluff City Law' & 'Sunnyside', More|last=Pederson|first=Erik|date=June 17, 2019|website=Deadline Hollywood|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190617180916/https://deadline.com/2019/06/nbc-fall-premiere-dates-2019-the-voice-chicago-bluff-city-law-sunnyside-perfect-harmony-1202633630/|archivedate=June 17, 2019|accessdate=June 17, 2019}}</ref> == परिसर र सारांश == यो शृङ्खला मृत्युपश्चातको जीवनमा आधारित छ, जहाँ सबै मानिसहरूलाई उनीहरूको धर्तीको कर्मको आधारमा एउटा अङ्क दिई स्वर्गसमान "गुड प्लेस" वा नर्कसमान "ब्याड प्लेस" मा पठाइन्छ । उच्च अङ्क प्राप्त गर्ने मान्छेहरूलाई मात्रै "गुड प्लेस" मा पठाइन्छ, जहाँ उनीहरूले ज्यनेट नामक [[कृत्रिम बौद्धिकता]]को सहयोगले आफ्नो सम्पूर्ण इच्छा पूरा गर्न सक्छन् । अरूहरूलाई कहिल्यै नसकिने यातना दिन "ब्याड प्लेस" मा पठाइन्छ । प्रथम सत्रमा अनैतिक अन्तर्मुखी एलेनोर र तुच्छ अपराध गरेका जेसनले उनीहरूलाई गल्तीले "गुड प्लेस" मा पठाइएको हो भन्ने अनुभूति गर्छन् । एलेनोरको आत्मीयजनको रूपमा तोकिएका नीति शिक्षाका प्राध्यापक चिडीले उनीहरूलाई त्यहाँ स्थान कमाउन सहयोग गर्ने उद्देश्यले निती शिक्षा पढाउँछन् । जेसनको आत्मीयजनको रूपमा तोकिएकी उच्च वर्गीय टहानीले उनीहरूको छिमेकको दयालु योजनाकार माइकललाई एलेनोर र जेसनको उपस्थितिले ल्याएको अराजकतालाई सम्हाल्न सहयोग गर्छिन् । अन्ततः एलेनोरले उनीहरूको छिमेक माइकलले उनीहरूलाई मानसिक र भावनात्मक यातना पुर्याउने उद्देश्यले परीक्षण गर्न बनाएको हो भन्ने कुरा थाहा पाउँछिन् । दोस्रो सत्रमा माइकलले ती ४ मानिसहरूको मानसिक यातनालाई फेरि सुरु गर्नका लागि बारम्बार उनीहरूको स्मरण शक्ति मेटाउँछन् तर उनीहरूले हरेक पटक सत्य थाहा पाउँछन् । अन्ततः माइकल उनीहरूको पक्षमा लाग्छन् र उनीहरूलाई वास्तविक "गुड प्लेस" मा पुर्याउनमा लाग्छन् । माइकलले उनीहरूको मुद्दा अनन्त न्यायाधीशकहाँ लग्छन्, जसले ती मानिसहरूको नीतिचेतनामा आएको सुधार जाँच्ने उद्देश्यले उनीहरूलाई मृत्युपश्चातको जीवनको सबै स्मृति हटाई पृथ्वीमा फिर्ता गर्ने निर्णय लिन्छिन् । तेस्रो सत्रमा पृथ्वीमा फिर्ता पठाइएका मानिसहरू चिडी र उसको सहकर्मी सिमोनले आयोजना गरेका अनुसन्धानमा भाग लिन्छन् । मृत्युपश्चातको जीवनबारे थाहा पाएपछि उनीहरूले अरूहरूको नैतिकता सुधार्न सहयोग गर्छन् । अन्ततः उनीहरूले केही शताब्दीदेखि "गुड प्लेस" मा कोही पनि नपठाइएको कुरा थाहा पाउँछन् । उनीहरूले वर्तमान अङ्क प्रणालीमा त्रुटी छ भनी मानिसहरूले उचित सहयोग पाए सुध्रिन सक्छन् भन्ने सिद्धान्त प्रमाणित गर्न एउटा प्रयोगात्मक "गुड प्लेस" को निर्माण गर्छन् । अन्तिम सत्रनमा उनीहरूको परीक्षणले मानिसहरूले मृत्युपश्चातको जीवनमा पनि नैतिक सुधार देखाउन सक्छन् भन्ने उनीहरूको सिद्धान्त प्रमाणित गर्छ । उनीहरूले मृत्युपश्चातको जीवनमा नयाँ प्रणालीको सुरुवात गर्छन्, जहाँ मृत मानिसहरूले नैतिक सुधार देखाउने परीक्षाहरू पास गरेपछि उनीहरूलाई "गुड प्लेस" मा पठाइन्छ । परम आनन्दको सुस्तीले सुन्न नहुनका लागि मानिसहरू "गुड प्लेस"बाट बाहिरिने प्रावधान बनाइएको छ । शृङ्खलाको अन्तिम भागमा जेसन, चिडी र एलेनोर बाहिरिन्छन् । टहानी मृत्युपश्चातको जीवनको छिमेक बनाउनमा लाग्छिन् । माइकललाई मानिसको रूपमा आफ्नो जीवन बिताउन पृथ्वी पठाइन्छ । == अभिनेता र पात्रहरू == === मुख्य === [[चित्र:Kristen_Bell_at_The_35th_Annual_Saturn_Awards.jpg|thumb| [[क्रिस्टेन बेल]]ले शृङ्खलाको मुख्य पात्र एलेनोर शेलस्ट्रपको भूमिका खेल्छिन् ।]] [[चित्र:'The_Good_Place'_cast_and_crew_visit_San_Diego_Comic_Con_for_a_panel_(43768257142).jpg|thumb| '''द गुड प्लेस'''का नायकहरू सन् २०१८ को [[स्यान डिएगो कमिक कन]]मा ।]] * [[क्रिस्टेन बेल]] एलेनोर शेलस्ट्रपको रूपमा । एलेनोर [[फिनिक्स, एरिजोना]]की मृत, स्वार्थी बिक्री महिला हुन्, जो गल्तीले "गुड प्लेस" मा पुग्छिन् । आफ्नो स्थान कमाउनका लागि उनले राम्रो व्यक्ति बन्ने आधारभूत शिक्षा लिन चिडीलाई भर्ती गर्छिन् ।<ref name="pressrel">{{Cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2016/01/12/ted-danson-and-kristen-bell-join-cast-of-michael-schurs-new-nbc-comedy-good-place-202113/20160112nbc03/|title=Ted Danson and Kristen Bell Join Cast of Michael Schur's New NBC Comedy "Good Place"|last=NBC press release|date=January 12, 2016|website=The Futon Critic|accessdate=February 12, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://metro.co.uk/2018/09/29/the-good-places-eleanor-is-super-bisexual-and-a-romance-tahani-not-off-table-7990740/|title=The Good Place’s Eleanor is ‘super bisexual’ and a romance with Tahani is not off the table|last=Pearce|first=Tilly|date=September 29, 2018|website=Metro|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419175820/https://metro.co.uk/2018/09/29/the-good-places-eleanor-is-super-bisexual-and-a-romance-tahani-not-off-table-7990740/|archivedate=April 19, 2019|accessdate=April 19, 2019}}</ref> * [[विलियम ज्याक्सन हार्पर]] चिडी आनागोन्येको रूपमा । चिडी सेनेगलका मृत नीति शिक्षाका प्राध्यापक हुन् । माइकलको पहिलो "गुड प्लेस" परीक्षणमा एलेनोरको आत्मीयजनको रूपमा तोकिएका चिडीले एलेनोरलाई राम्रो मान्छे बनाउने उद्देश्यले नीति शिक्षा पढाउँछन् ।<ref name="Deadline-Harper">{{Cite web|url=https://deadline.com/2016/02/good-place-william-jackson-harper-cast-nbc-series-1201701275/|title='Good Place' NBC Comedy Series Casts William Jackson Harper|last=Andreeva|first=Nellie|date=February 11, 2016|website=Deadline Hollywood|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160212212023/http://deadline.com/2016/02/good-place-william-jackson-harper-cast-nbc-series-1201701275/|archivedate=February 12, 2016|accessdate=February 12, 2016}}</ref> * [[जमिला जमिल]] टहानी अल-जमिलको रूपमा । टहानी मृत, धनी बेलायती परोपकारी हुन्, जसले "गुड प्लेस" मा दृढ विश्वास गर्छिन् । उनी एलेनोरकी असम्भाव्य मैत्री बन्छिन्, जसले पहिले उनको सकारात्मक सोच र आफ्ना प्रख्यात साथीहरूको नाम कुराकानीको बिचमा ल्याउने बानीलाई घृणा गर्छिन् ।<ref name="Deadline-Jamil">{{Cite web|url=https://deadline.com/2016/02/good-place-jameela-jamil-cast-mike-schur-nbc-series-1201709616/|title='Good Place': British Presenter Jameela Jamil Cast in Mike Schur NBC Series|last=Andreeva|first=Nellie|date=February 25, 2016|website=Deadline Hollywood|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312123440/http://deadline.com/2016/02/good-place-jameela-jamil-cast-mike-schur-nbc-series-1201709616/|archivedate=March 12, 2016|accessdate=March 12, 2016}}</ref> * [[डार्सी कार्डेन]] ज्यानेटको रूपमा । ज्यानेट एक कृत्रिम बौद्धिकताले निर्मित मार्गदर्शक हुन्, जसले "गुड प्लेस" का मानिसहरूले चाहेका जानकारीहरू प्रदान गर्छिन् । शृङ्खला चल्दै जाँदा ज्यानेटले मानवीय स्वभाव हासिल गर्छिन्, जसले गर्दा उनको व्यवहारमा परिवर्तन आउँछ । ** कार्डेनले शृङ्खलाको अन्तरलमा विभिन्न प्रकारका ज्यानेटको भूमिका खेल्छिन् । तीमध्ये "ब्याड प्लेस" का राक्षसहरूले निर्माण गरेका अभद्र "ब्याड ज्यानेट";<ref name="Deadline-Carden">{{Cite web|url=https://deadline.com/2016/03/good-place-darcy-garden-cast-mike-schur-nbc-series-ucb-1201719813/|title='Good Place': UCB Performer D'Arcy Carden Cast in Mike Schur NBC Series|last=Andreeva|first=Nellie|date=March 14, 2016|website=Deadline Hollywood|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160315162035/http://deadline.com/2016/03/good-place-darcy-garden-cast-mike-schur-nbc-series-ucb-1201719813/|archivedate=March 15, 2016|accessdate=March 15, 2016}}</ref> लेखापाल कार्यालयको निस्पक्ष र तटस्ठ "न्युट्रल ज्यानेट";<ref name="AVClub-Carden">{{Cite web|url=https://tv.avclub.com/darcy-carden-dazzles-as-the-good-place-drops-yet-anothe-1830925726|title=D'Arcy Carden dazzles as The Good Place drops yet another few narrative bombshells|last=Perkins|first=Dennis|date=November 15, 2018|website=The A.V. Club|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181207092105/https://tv.avclub.com/darcy-carden-dazzles-as-the-good-place-drops-yet-anothe-1830925726|archivedate=December 7, 2018|accessdate=November 7, 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181207092105/https://tv.avclub.com/darcy-carden-dazzles-as-the-good-place-drops-yet-anothe-1830925726 |date=December 7, 2018 }}</ref> रमणीय "डिस्को ज्यानेट" र एउटा भागको लागि एलेनोर, चिडी, टहानी र जेसनका ज्यानेट संस्करण पनि खेल्छिन् ।<ref>{{Cite web|url=https://nerdist.com/the-good-place-janet-void-live-stream/|title=Visit Janet’s Void from THE GOOD PLACE Thanks to This Live Stream|last=Romain|first=Lindsey|date=January 4, 2019|website=Nerdist|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105085816/https://nerdist.com/the-good-place-janet-void-live-stream/|archivedate=January 5, 2019|accessdate=January 5, 2019}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[म्यानी जसिन्टो]] जेसन मेन्डोजाको रूपमा । जेसन [[ज्याक्सनभिल, फ्लोरिडा]]का मृत, अव्यावसायिक डिस्क जकी र लागु पदार्थका दलाल हुन्, जो गल्तीले "गुड प्लेस" मा पुग्छन् । उनलाई [[ताइवाण]]का मौन धारण गरेका भिक्षु जियान्यु लिका रूपमा चिनाइएको थियो । पछि जेसनलाई अपरिपक्व र बोधो तर दयालु [[ज्याक्सनभिल ज्याग्वार्स]] र [[ब्लेक बोर्टल्स]]का प्रशंसकको रूपमा चित्रण गरिन्छ ।<ref name="Deadline-Jacinto">{{Cite web|url=https://deadline.com/2016/03/good-place-nbc-comedy-series-casts-manny-jacinto-julie-goldman-weeks-mackay-1201714198/|title='Good Place' NBC Comedy Series Casts Manny Jacinto; Julie Goldman Joins ABC's Weeks/Mackay Project|last=Petski|first=Denise|date=March 3, 2016|website=Deadline Hollywood|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170201025207/http://deadline.com/2016/03/good-place-nbc-comedy-series-casts-manny-jacinto-julie-goldman-weeks-mackay-1201714198/|archivedate=February 1, 2017|accessdate=March 12, 2016}}</ref> * [[टेड ड्यानसन]] माइकलको रूपमा । माइकल "ब्याड प्लेस" का योजनाकार हुन् जसले एलेनोर, चिडी, टहानी र जेसन बस्ने "गुड प्लेस" छिमेक चलाउँछन् । माइकललाई कागत बढ्ने क्लिपसँग खेल्ने र गाडीको चाबी खोज्नेजस्ता मानव जीवनका उराठलाग्दा पक्षहरू मन पर्छन् । शृङ्खलाको प्रथम सत्रको अन्तिम भागमा माइकलले मानिसहरूलाई यातना दिन त्यस छिमेकको निर्माण गरेको खुलासा हुन्छ । हिब्रुमा "माइकल" को अर्थ "भगवान जस्तो" हो । माइकलको पात्र [[देवदूत माइकल]]मा आधारित छ ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/01/28/arts/television/the-good-place-michael-schur.html|title=‘The Good Place’ Finale Finds the Meaning of Life: ‘Yep, Nailed It’|last=Egner|first=Jeremy|date=January 28, 2020|website=The New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321050439/https://www.nytimes.com/2020/01/28/arts/television/the-good-place-michael-schur.html|archivedate=March 21, 2020|accessdate=March 21, 2020}}</ref> === पुनरावर्ती === ==== राक्षसहरू ==== * [[टिया सिर्कार]] विक्कीको रूपमा । विक्की एक "ब्याड प्लेस" की राक्षस हुन् जसले प्रथम सत्रमा "गुड प्लेस" मा हुनुपर्ने "रियल एलेनोर शेलस्ट्रप" को भूमिका खेल्छिन् । दोस्रो सत्रमा माइकलका योजनाहरू बारम्बार असफल भएपछि उनले माइकलको छिमेकलाई आफ्नो अधीनमा ल्याउन खोज्छिन् । शृङ्खलाको अन्त्यतिर माइकलले उनलाई अन्य राक्षसहरूलाई मृत्युपश्चातको जीवनका संसोधित प्रणालीको परिचय गराउने काम दिन्छन् । * [[एडम स्कट]] ट्रेभरको रूपमा । ट्रेभर "ब्याड प्लेस" का राक्षस हुन्, जसले मुख्य समूहलाई चिधाउँछन् । तेस्रो सत्रमा उनी चिडीको शैक्षिक समूहको उत्तेजित सदस्यका रूपमा फर्किन्छन्, जसको बारेमा थाहा पाएपछि न्यायाधीशले उनलाई निर्वासित गरिदिन्छन् ।<ref>{{Cite news|url=https://www.avclub.com/article/adam-scott-ascending-good-place-multiple-episodes-244626|title=Adam Scott is ascending into The Good Place for multiple episodes|last=Blevins|first=Joe|date=October 21, 2016|work=The A.V. Club|access-date=September 26, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511041039/http://www.avclub.com/article/adam-scott-ascending-good-place-multiple-episodes-244626|archive-date=May 11, 2017}}</ref> * [[मार्क इभान ज्याक्सन]] शनको रूपमा । शन माइकलका दुष्ट हाकिम हुन् । उनले माइकललाई आफ्नो यातना परीक्षण सफल पर्न दुइटा अवसर दिन्छन्, तर माइकलले उनलाई धोका दिएको थाहा पाएपछि उनी माइकलको विपक्षमा पर्छन् ।<ref>{{Cite web|url=https://www.wired.com/story/the-good-place-podcast/|title=The Good Place's Podcasters Are Smart Motherforkers|last=Rogers|first=Adam|date=July 27, 2018|website=Wired|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326100901/https://www.wired.com/story/the-good-place-podcast/|archivedate=March 26, 2019|accessdate=January 8, 2019}}</ref> * [[लुक गल्डन]] क्रिस बेकारको रूपमा । उनी "ब्याड प्लेस" का बलिष्ट राक्षस हुन्, जसलाई दोस्रो प्रयासमा एलेनोरको आत्मीयजनको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/good-place-season-2-finale-teased-newcomer-luke-guldan-2594340|title='The Good Place' Season 2 Finale Teased By Newcomer Luke Guldan|date=September 28, 2017|website=International Business Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181114224235/https://www.ibtimes.com/good-place-season-2-finale-teased-newcomer-luke-guldan-2594340|archivedate=November 14, 2018|accessdate=November 16, 2018}}</ref> क्रिसलाई "लिन्डा" को रूपमा भेषमा प्रयोगात्मक राम्रो ठाउँमा पठाइएको थियो ।उ"ब्याड प्लेस" का राक्षसहरूले "गुड ज्यानेट" लाई अपहरण गरी "ब्याड ज्यानेट" सँग प्रतिस्थापन गर्ने क्रममा क्रिसलाई प्रयोगात्मक "गुड प्लेस" मा "लिन्डा" को रूपमा एलेनोर र अरूहरूलाई अल्मलाउन पठाइएको थियो । * [[जामा विलियमसन]] भ्यालको रूपमा । उनी "ब्याड प्लेस" का राक्षस र शनका सचिव हुन् । * [[एमी ओकुडा]] गेलको रूपमा । उनी "ब्याड प्लेस" का राक्षस हुन्, जसले "गुड प्लेस" मा जेसिकाको भूमिका निर्वाह गर्छिन् । उनले मान्छेहरूप्रति शनले जस्तै लगाव भने देखाउँदैनन् । * [[स्टिभ बर्ग]] चकको रूपमा । उनी "ब्याड प्लेस" का राक्षस हुन्, जसले "गुड प्लेस" मा गनरको भूमिका निर्वाह गर्छन् । उनलाई मानिसहरूलाई चपाएर दण्ड दिन मन पर्छ । * [[बाम्बजान बाम्बा]] बाम्बजानको रूपमा । उनी "ब्याड प्लेस" का एक चतुर राक्षस हुन्, जसले "गुड प्लेस" मा एउटा वकिलको भूमिका निर्वाह गर्छन् । * [[जश सिगल]] ग्लेनको रूपमा । उनी एक "ब्याड प्लेस" राक्षस हुन्, जसले "गुड प्लेस" मा एउटा हँसमुख वासिन्दाको भूमिका निर्वाह गर्छन् । उनी अरू प्राणीहरूको लागि समानुभूति देखाउने राक्षसहरूमध्ये एक हुन् । उनी "टिङ्कर, टेलर, डिमन, स्पाइ" मा विस्फोट हुन्छन् । * [[जो म्यान्ड]] टड्रिक "टड" हेम्पलको रूपमा । उनी एक लाभा राक्षस हुन्, जो मानव सुट लगाउन मान्दैनन् । ==== मानिसहरू ==== * [[मेरिबेथ मन्रो]] मिन्डी सेन्ट क्लेरको रूपमा । उनी एक मृत कर्पोरेट वकिल हुन्, जसले लागु पदार्थको प्रयोग गर्दै आयोजना गरेका दान कार्यक्रमहरूको कारणले "गुड प्लेस" र "ब्याड प्लेस" को ठ्याक्क बिचमा पर्ने अङ्क प्राप्त गरिन् । यसको फलस्वरूप न्यायाधीशले उनको लागि "मिडियम प्लेस" को निर्माण गरिन्, जहाँ सबै कुरा मध्यस्थ स्थितिको छ । * [[कर्बी हावेल-ब्यप्टिस्ट]] सिमोन गार्नेटको रूपमा । उनी एक अस्ट्रेलियन न्युरोलोजिस्ट हुन् जसले केही समयको लागि चिडीसँग मायाको सम्बन्ध राखेकी थिइन् । उनी प्रयोगात्मक "गुड प्लेस" मा पठाइएको दोस्रो व्यक्ति हुन् । * [[युजिन कोर्डेरो]] स्टिभन "पिल्बोइ" पिलिएजको रूपमा । उनी जेसनका सबैभन्दा मिल्ने साथी हुन् । * [[बेन लसन]] ल्यारी हेम्सवर्थको रूपमा । उनी हेम्सवर्थ दाजुभाइमध्ये चौथो हुन् र उनले केही समयको लागि टहानीसँग मायाको सम्बन्ध राख्छन् । उनी आकर्षक र सफल भए पनि आफूलाई निरन्तर अपमान गर्छन् । * [[रेबेका हेजलवूड]] कमिला अल-जमिलको रूपमा । उनी टहानीकी अत्यन्तै सफल र प्रतिस्पर्धात्मक बहिनी हुन् । * [[अजय मेहता]] वकास अल-जमिलको रूपमा । उनी टहानीका बुवा हुन् । * अन्ना खाजा मनिषा अल-जमिलको रूपमा । उनी टहानीकी आमा हुन् । * [[लेस्ली ग्रोसमान]] डन्ना शेलस्ट्रपको रूपमा । डन्ना एलेनोरकी स्वार्थी आमा हुन् । तेस्रो सत्रमा उनले [[निभाडा|नेवाडा]]मा आफ्नी सौतेनी छोरीको पढाइमा चासो राख्ने आमाको रूपमा शान्ति पाएको खुलासा भयो । * [[एन्जेला ट्रिमबर]] म्याडिसनको रूपमा । उनी एलेनोरसँगै बस्ने केटी हुन् । * मेरिल ह्याथवे ब्रिट्नीको रूपमा । उनी एलेनोरसँगै बस्ने केटी हुन् । * मिच नरिटो डङ्की डगको रूपमा । उनी जेसनका बोधो बुवा हुन् । * केस्टन जन उजोको रूपमा । उनी चिडीको बाल्यकालका साथी हुन् । * ब्र्यान्डन स्कट जोन्स जन विटनको रूपमा । उनी प्रयोगात्मक "गुड प्लेस" मा पठाइएको पहिलो व्यक्ति हुन् । जीवनमा उनी पत्रपत्रिकामा प्रख्यात व्यक्तिहरूबारे गफ लेख्थे । * [[बेन कोल्डाइक]] ब्रेन्ट नोर्वल्कको रूपमा । उनी प्रयोगात्मक "गुड प्लेस" मा पठाइएका चौथो व्यक्ति हुन् । उनी सानैदेखि विशेषाधिकार प्राप्त भएकाले अहंकारी र जातिभेदी छन् । * [[माइकल मक्कीन]] र नोआ गार्फिन्कल डग फोर्सेटको रूपमा । मृत्युपश्चातको जीवनको अङ्क प्रणाली झन्डै बुझ्ने मान्छे भनेर माइकलले फोर्सेटको भूमिका खेल्ने गार्फिन्कलका तस्वीर आफ्नो कार्यालयको भित्तामा झुन्दाउछन् । एउटा पछिल्लो भागमा माइकल मक्कीन आफ्नो जीवन राम्ररी बिताउन खोजेको बुढो फोर्सेटको रूपमा आउँछन् । अन्तिम भागमा फोर्सेटको रूपमा गार्फिन्कललाई देख्न सकिन्छ । ==== अन्य आकाशीय जीवहरू ==== * [[जेसन मन्ट्जुकस]] डेरेकको रूपमा । डेरेक ज्यानेटले बनाएका राम्ररी काम नगर्ने कृत्रिम प्रेमी हुन् । * [[माया रुडल्फ]] जेनको रूपमा । [[हाइड्रोजन]]लाई छोटो गरी जेन बनेको हो । उनी "गुड प्लेस" र "ब्याड प्लेस" बिच पर्ने सबै स्थानहरूको मामिलाहरू हेर्ने न्यायाधीश हुन् । * [[माइक ओ'म्याली]] जेफ द डोरम्यानको रूपमा । उनी मृत्युपश्चातको जीवन र पृथ्वीको बिच रहेको धोकाको द्वारपाल हुन् । उनलाई भ्यागुताहरू मन पर्छ । * [[ब्राड मोरिस]] म्याटको रूपमा । उनी "गुड प्लेस" र "ब्याड प्लेस" को बिचमा पर्ने लेखापाल कार्यालयमा काम गर्ने आत्मघाती लेखापाल हुन् । उनलाई एलेनोर र माइकलको परीक्षणमा लेखापालको जिम्मेवारी दिइएको थियो । पहिले उनी लेखापाल कार्यालयमा "अनौठो यौनसम्बन्धि कुराहरू" हेर्ने काम गर्थे । * [[पौल श्यर]] चकको रूपमा । चक "गुड प्लेस" समितिका प्रमुख हुन् । एलेनोर र उनका साथीहरूलाई सहयोग गर्न चाहे पनि उनले कुनै कार्य गर्दैनन् र सम्झौतामा "ब्याड प्लेस" ले अघि सरेका प्रस्तावहरूलाई पनि सम्मान गर्छन् । * [[स्टिभन मर्चेन्ट]] नीलको रूपमा । नील सबै व्यक्तिहरूको जीवनको अङ्क प्रदान गर्ने लेखापाल कार्यालयका प्रबन्धक हुन् । उनले ५०० वर्षदेखि कुनै पनि मान्छेलाई "गुड प्लेस" मा पठाइएको छैन भन्ने खुलासा गर्छन् । == उत्पादन == === कास्टिङ === [[चित्र:Michael_Schur_2012_(cropped).jpg|thumb| शृङ्खलाका निर्माता [[माइकल श्यर]] ।]] अगस्ट १३, २०१५ मा एनबीसीले माइकल श्यरको योजनामा आधारित एक बेनाम १३ भाग भएको टेलिभिजन शृङ्खला बनाउने घोषणा गर्दै प्रेस विज्ञप्ति प्रकाशन गरेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2015/08/13/michael-schur-returns-to-nbc-with-series-order-for-untitled-comedy-809314/20150813nbc09/|title=Michael Schur Returns to NBC with Series Order for Untitled Comedy|date=August 13, 2015|website=The Futon Critic|accessdate=April 27, 2017}}</ref> जनवरी १२, २०१६ मा क्रिस्टेन बेल र टेड ड्यानसनले उक्त शृङ्खलाका मुख्य पात्रहरूको भूमिका निर्वाह गर्ने घोषणा गरियो । शृङ्खलाको पहिलो परिसर पनि सार्वजनिकीकरण गरियो, जसमा यो शृङ्खला माइकलको मार्गदर्शनमा एलेनोरको नैतिक सुधारमा केन्द्रित हुन्छ भनियो ।<ref name="pressrel"/> मृत्युपश्चातको जीवनमा यो शृङ्खला केन्द्रित भए पनि पहिलो सत्रको मोडबारे बेलले मुख्य भूमिका खेल्न मानेपछि मात्रै थाहा पाइन् रे ।<ref>{{Cite news|url=https://twitter.com/IMKristenBell/status/822262583939895296|title=Kristen Bell on Twitter|date=January 19, 2017|work=Twitter|access-date=January 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203114207/https://twitter.com/IMKristenBell/status/822262583939895296|archive-date=February 3, 2017}}</ref> फेब्रुअरी ११, २०१६ मा विलियम ज्याक्सन हार्परलाई क्रिसको भूमिकामा राखिएको थियो, तर पछि उनको पात्रको नामलाई चिडी बनाइयो ।<ref name="Deadline-Harper"/> फेब्रुअरी २६, २०१६ मा जमिला जमिललाई टेस्साको भूमिकामा राखिएको थियो, उनको पात्रको नाम टहानी बनाइयो ।<ref name="Deadline-Jamil"/> मार्च ३, २०१६ मा म्यानी जसिन्टोलाई "दयालु र राम्रो स्वभाव भएको जेसन" को भूमिका खेल्न ल्याइयो, जसको "दक्षिण फ्लोरिडामा डिस्क जकी बन्ने सपना छ ।"<ref name="Deadline-Jacinto"/> मार्च १४, २०१६ मा डार्सी कार्डेनले "शंकास्पद विगत भएको बेला बिक्रेता ज्यानेट डेल्ला-डिनन्जियो" को भूमिका खेल्ने भनेर घोषणा गरियो ।<ref name="Deadline-Carden"/> यद्यपि लेखक मेगन अम्रामले पछि यो मजाक भएको कुरा गरिन् । === विकास === शृङ्खलाको मृत्युपश्चातको जीवनसहितको अन्तिम परिसर मे १५, २०१६ मा घोषणा भएको थियो जब एनबीसीले आफ्नो २०१६-१७ मा आउने शृङ्खलाहरूको घोषणा गर्यो ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2016/05/15/nbc-augments-its-stable-schedule-with-ambitious-new-dramas-high-concept-comedies-and-unpredictable-unscripted-series-191305/20160515nbc01/|title=NBC Augments Its Stable Schedule with Ambitious New Dramas, High-Concept Comedies and Unpredictable Unscripted Series|date=May 15, 2016|website=The Futon Critic|accessdate=January 24, 2017}}</ref> सुरुमा श्यरले विभिन्न धार्मिक समूह र आस्थाको अनुसन्धान गरेर शृङ्खलामा धार्मिक तत्त्वहरू समावेश गर्ने विचार गरेका थिए तर पछि धर्म निरपेक्ष आस्थाको अवधारणाको छनोट गरे । उनले यस शृङ्खलाको शुटिङ्ग गरेको [[स्यान म्यरिनो, क्यालिफोर्निया]] देख्दा पनि सबै समुदायको समावेश देखे, जसले उनको यो निश्चय अझै दृढ हुँदै गयो । उनले धार्मिक उद्धारको साटो नैतिकतामा आधारित गर्दा यस शृङ्खलामा सबै समुदायका मानिसहरू एकअर्कासँग घुलमिल भएको देख्न पाइन्छ ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/good-place-religion-explained-mike-927402|title=How Will NBC's 'The Good Place' Tackle Religion?|last=Ostrow|first=Joanne|date=September 15, 2016|website=The Hollywood Reporter|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161014042813/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/good-place-religion-explained-mike-927402|archivedate=October 14, 2016|accessdate=October 11, 2017}}</ref> == प्रसारण र सार्वजनिकीकरण == यो शृङ्खलाको पहिलो प्रसारण सेप्टेम्बर १९, २०१६ मा भएको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/nbc-sets-fall-premiere-dates-903206|title=NBC Sets Fall Premiere Dates, Gives 'Good Place' a Choice Preview Slot|last=O'Connell|first=Michael|date=June 15, 2016|website=The Hollywood Reporter|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109170310/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/nbc-sets-fall-premiere-dates-903206|archivedate=November 9, 2017|accessdate=October 11, 2017}}</ref> जनवरी ३०, २०१७ मा एनबीसीले यसलाई १३ भागको दोस्रो सत्रको लागि नवीकरण गर्यो, जसलाई सेप्टेम्बर २०, २०१७ मा बुधबारको दिन प्रसारण समय सेप्टेम्बर २८, २०१७ मा बिहिबार राति साँढे ८ बजेमा परिणत गर्नु अघि एक घण्टा लामो प्रसारण गरियो ।<ref name=":8">{{Cite web|url=http://tvline.com/2017/07/31/the-good-place-season-2-premiere-date-new-hour-long-episode/|title=NBC Tweaks Fall Rollout: Good Place Gets Early Talent-Boosted Premiere, The Blacklist Return Moved Up|last=Ausiello|first=Michael|date=July 31, 2017|website=TVLine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731232145/http://tvline.com/2017/07/31/the-good-place-season-2-premiere-date-new-hour-long-episode/|archivedate=July 31, 2017|accessdate=August 1, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731232145/http://tvline.com/2017/07/31/the-good-place-season-2-premiere-date-new-hour-long-episode/ |date=July 31, 2017 }}</ref> डिसेम्बर ४, २०१८ मा एनबीसीले यस शृङ्खलालाई चौथो सत्रको लागि नवीकरण गर्यो ।<ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/good-place-renewed-season-3-at-nbc-1060601|title='The Good Place' Renewed for Season 3 at NBC (Exclusive)|last=Sandberg|first=Bryn Elise|date=November 21, 2017|website=The Hollywood Reporter|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171122190529/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/good-place-renewed-season-3-at-nbc-1060601|archivedate=November 22, 2017|accessdate=November 21, 2017}}</ref><ref name=":10">{{Cite web|url=https://tvline.com/2018/06/19/nbc-fall-premiere-dates-this-is-us-season-3-return/|title=NBC Fall Premiere Dates: This Is Us, #OneChicago, XL Good Place and More|last=Mitovich|first=Matt Webb|date=June 19, 2018|publisher=TVLine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180913170908/https://tvline.com/2018/06/19/nbc-fall-premiere-dates-this-is-us-season-3-return/|archivedate=September 13, 2018|accessdate=June 19, 2018}}</ref> डिसेम्बर, २०१८ मा, एनबीसीले चौथो सत्रको लागि शृङ्खला नविकरण गर्‍यो ।<ref>{{Cite web|url=https://tvline.com/2018/12/04/the-good-place-renewed-season-4-nbc/|title=The Good Place Renewed for Season 4|last=Nemetz|first=Dave|date=December 4, 2018|website=TVLine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181205035101/https://tvline.com/2018/12/04/the-good-place-renewed-season-4-nbc/|archivedate=December 5, 2018|accessdate=December 4, 2018}}</ref> जून ७, २०१९ मा चौथो सत्र अन्तिम हुने घोषणा गरियो ।<ref name="FinalSeason"/> सेप्टेम्बर २६, २०१९ मा चौथो सत्रको प्रसारण भयो ।<ref name="S4PremiereDate"/> === अन्तर्राष्ट्रिय === कयौँ अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रहरूमा यस शृङ्खलालाई [[नेटफ्लिक्स]]द्वारा वितरण गरियो । शृङ्खलाको प्रथम सत्र सेप्टेम्बर २१, २०१७ मा सार्वजनिकीकरण भएको थियो भने अन्य भागहरू अमेरिकामा प्रसारित भएको २४ घण्टा भित्र उपलब्ध भए ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tvwise.co.uk/2017/08/netflix-picks-uk-rights-nbcs-ted-danson-kristen-bell-comedy-series-good-place-sets-september-premiere/|title=Netflix Picks Up UK Rights To NBC’s Comedy Series ‘The Good Place’, Sets September Premiere|last=Munn|first=Patrick|date=August 23, 2017|website=TV Wise|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928051710/https://www.tvwise.co.uk/2017/08/netflix-picks-uk-rights-nbcs-ted-danson-kristen-bell-comedy-series-good-place-sets-september-premiere/|archivedate=September 28, 2019|accessdate=September 28, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190928051710/https://www.tvwise.co.uk/2017/08/netflix-picks-uk-rights-nbcs-ted-danson-kristen-bell-comedy-series-good-place-sets-september-premiere/ |date=September 28, 2019 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/good-place-season-4-release-date-cast-trailer-plot-nbc-netflix-1461501|title='The Good Place' Season 4 Release Date, Cast, Trailer, Plot: When is the NBC Show Back?|last=Spencer|first=Samuel|date=September 26, 2019|website=Newsweek|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191205024840/https://www.newsweek.com/good-place-season-4-release-date-cast-trailer-plot-nbc-netflix-1461501|archivedate=December 5, 2019|accessdate=December 5, 2019}}</ref> === घरेलु मिडिया === ''द गुड प्लेस''का सबै [[डिभिडि|डि.भी.डि.]]हरू [[शाउट! फ्याक्ट्री|शाउट ! फ्याक्ट्री]]द्वारा वितरण भएको थियो । अक्टोबर १७, २०१७ मा प्रथम सत्रलाई डि भी डि क्षेत्र १ (अमेरिका, पोर्टो रिको, क्यानाडा र बर्मुडा) मा प्रसारण गरिएको थियो ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tvshowsondvd.com/news/Good-Place-Season-1-Press-Release/23651|title=The Good Place - Official Studio Press Release for 'The Complete 1st Season'|last=Lambert|first=David|date=September 12, 2017|website=TVShowsOnDVD.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011232457/http://www.tvshowsondvd.com/news/Good-Place-Season-1-Press-Release/23651|archivedate=October 11, 2017|accessdate=October 11, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011232457/http://www.tvshowsondvd.com/news/Good-Place-Season-1-Press-Release/23651 |date=October 11, 2017 }}</ref> जुलाई १७, २०१८ मा डि.भी.डि.मा दोस्रो सत्रको प्रसारण गरियो ।<ref>{{Cite web|url=https://www.mediaplaynews.com/season-2-good-place-dvd-july-17/|title=Season 2 of 'The Good Place' Due on DVD July 17|last=Prange|first=Stephanie|date=June 5, 2018|website=Media Player News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180715152102/https://www.mediaplaynews.com/season-2-good-place-dvd-july-17/|archivedate=July 15, 2018|accessdate=July 15, 2018}}</ref> जुलाई ३०, २०१९ मा डि.भी.डि.मा तेस्रो सत्रको प्रसारण भयो ।<ref>{{Cite web|url=https://www.mediaplaynews.com/the-good-place-season-3-on-dvd-july-30/|title=‘The Good Place’ Season 3 on DVD July 30|last=Latchem|first=John|date=July 24, 2019|website=Media Player News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190731124818/https://www.mediaplaynews.com/the-good-place-season-3-on-dvd-july-30/|archivedate=July 31, 2019|accessdate=July 21, 2019}}</ref> सम्पूर्ण शृङ्खलालाई मे १९, २०२० मा [[ब्लू-रे]]मा प्रसारण गरियो ।<ref>{{Cite web|url=https://www.shoutfactory.com/product/the-good-place-the-complete-series-collector-s-edition?product_id=7358|title=The Good Place: The Complete Series [Collector's Edition]|publisher=Shout! Factory|accessdate=February 1, 2020}}</ref> ==आलोचनात्मक प्रतिक्रिया == [[चित्र:Ted_Danson_2008_number_2.jpg|left|thumb| शृङ्खलामा टेड ड्यानसनको प्रदर्शन प्रशंसा प्राप्त भएको छ ।]] {| class="wikitable plainrowheaders" style="float: right;text-align:center; width:%70;margin:10px" ! colspan="2" rowspan="2" style="padding:0 8px;" | सत्र ! colspan="2" style="padding:0 8px;" | आलोचनात्मक प्रतिक्रिया |- ! style="padding:0 8px;" | रटन टमेटोज ! style="padding:0 8px;" | मेटाक्रिटिक |- ! scope="row" style="width:12px; background:#FCC938;" | |१ |९२% (७१ समिक्षाहरू) |७८ (३२ समीक्षाहरू) |- ! scope="row" style="width:12px; background:#A8BF4F;" | |२ |१००% (५८ समीक्षाहरू) |८७ (१० समीक्षाहरू) |- ! scope="row" style="width:12px; background:#0A9CFD;" | |३ |९८% (४७ समीक्षाहरू) |९६ (५ समीक्षाहरू) |- ! scope="row" style="width:12px; background:#5e545b;" | |४ |१००% (२१ समीक्षाहरू) | {{N/a}} |} [[रटन टमेटोज]]मा ७१ समीक्षाहरूमा आधारित भई पहिलो सत्रलाई ९२% र १० मा ७.७४ दिइएको छ । यस साइटको आलोचनात्मक सहमतिमा लेखिएको छ, "क्रिस्टेन बेल र टेड ड्यानसनले मृत्युपश्चातको जीवनको यो हास्य चित्रणमा आफ्ना अत्यन्तै मनोरन्जक प्रदर्शनले सबैको मन जितेका छन् ।"<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/good_place/s01/|title=The Good Place: Season 1|website=Rotten Tomatoes|publisher=Fandango Media|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190523034304/https://www.rottentomatoes.com/tv/good_place/s01|archivedate=May 23, 2019|accessdate=August 1, 2019}}</ref> [[मेटाक्रिटिक]]मा ३२ आलोचकहरूको समीक्षानुसार पहिलो सत्रले १०० मा ७८ पाएको छ, जसले "सामान्यतया अनुकूल समीक्षा" जनाउँछ ।<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/tv/the-good-place/season-1|title=The Good Place - Season 1 Reviews|website=Metacritic|publisher=CBS Interactive|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190721232359/https://www.metacritic.com/tv/the-good-place/season-1|archivedate=July 21, 2019|accessdate=August 1, 2019}}</ref> रटन टमेटोजमा ५८ समीक्षाहरूमा आधारित भई दोस्रो सत्रलाई १००% र १० मा ८.९५ दिइएको छ । यस साइटको आलोचनात्मक सहमतिमा लेखिएको छ, "जानीजानी आफ्नो परिसरको अन्त्यमा मोड ल्याई ''द गुड प्लेस''ले पहिलो भन्दा पनि हाँस उठ्ने दोस्रो सत्र बनाउन सफल भएको छ ।"<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/good_place/s02/|title=The Good Place: Season 2|website=Rotten Tomatoes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171126133033/https://www.rottentomatoes.com/tv/good_place/s02/|archivedate=November 26, 2017|accessdate=August 1, 2019}}</ref> मेटाक्रिटिकमा १० आलोचकहरूको समिक्षानुसार दोस्रो सत्रले १०० मा ८७ ल्याएको छ, जसले "विश्वव्यापी प्रशंसा" जनाउँछ ।<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/tv/the-good-place/season-2|title=The Good Place - Season 2 Reviews|website=Metacritic|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190206083652/https://www.metacritic.com/tv/the-good-place/season-2|archivedate=February 6, 2019|accessdate=December 26, 2018}}</ref> रटन टमेटोजमा ४७ समीक्षाहरूमा आधारित भई तेस्रो सत्रलाई ९८% र १० मा ८.३५ दिइएको छ । यस साइटको आलोचनात्मक सहमतिमा लेखिएको छ, "सधैँझैँ जिज्ञासु, ''द गुड प्लेस'' अझै अन्तर्दृष्टि खुलाउने एक मात्र शृङ्खला रहन्छ ।"<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/good_place/s03/|title=The Good Place: Season 3|website=Rotten Tomatoes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190619232306/https://www.rottentomatoes.com/tv/good_place/s03/|archivedate=June 19, 2019|accessdate=August 1, 2019}}</ref> मेटाक्रिटिकमा ५ आलोचकहरूको समीक्षानुसार तेस्रो सत्रले १०० मा ९६ ल्याएको छ, जसले "विश्वव्यापी प्रशंसा" जनाउँछ ।<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/tv/the-good-place/season-3|title=The Good Place - Season 3 Reviews|website=Metacritic|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190210214333/https://www.metacritic.com/tv/the-good-place/season-3|archivedate=February 10, 2019|accessdate=December 26, 2018}}</ref> रटन टमेटोजमा २१ समीक्षाहरूमा आधारित भई चौथो सत्रलाई १००% र १० मा ८ ३३ दिइएको छ । यस साइटको आलोचनात्मक सहमतिमा लेखिएको छ, "अन्त्यसम्म नै दार्शनिक सवारीमा लाग्ने ''द गुड प्लेस''ले एउटा अत्यन्तै राम्रो अन्तिम सत्र प्रस्तुत गरेको छ ।"<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/good_place/s04/|title=The Good Place: Season 4|website=Rotten Tomatoes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191018190741/https://www.rottentomatoes.com/tv/good_place/s04|archivedate=October 18, 2019|accessdate=November 25, 2019}}</ref> सन् २०१९ मा ''द गार्डियन''ले २१ औँ शताब्दीको सबैभन्दा राम्रो १०० शृङ्खलाहरूको सूचीमा ''द गुड प्लेस''लाई ६९ औँ स्थानमा राखेको छ ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/sep/16/100-best-tv-shows-of-the-21st-century|title=The 100 best TV shows of the 21st century|date=September 13, 2019|website=The Guardian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191101054025/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/sep/16/100-best-tv-shows-of-the-21st-century|archivedate=November 1, 2019|accessdate=September 23, 2019}}</ref> == ''द सेलेक्शन'' == सन् २०१९ को सेप्टेम्बरमा ''द गुड प्लेस''को चौथो सुत्रको सार्वजनिकीकरण अगाडि [[एनबीसी]]ले आफ्नो वेबसाइट, एप र [[युट्युब]] च्यानलमा [[एरिक किसाक]]द्वारा निर्देशित ''द सेलेक्शन'' नामक ६ भाग भएको [[वेब शृङ्खला]] निकालेको थियो । तेस्रो सत्रको "चिडी सिज द टाइम-नाइफ" नामक भागको बिचको समयमा आधारित यस शृङ्खलाले माइकलको पूर्व हाकिम शन र उसका सहायकहरूले माइकलको "गुड प्लेस" मा राख्ने ४ जना मान्छेहरूको छनोट गरेको देखाउँछ । द गुड प्लेसमा शन र उसका सहायकहरूको भूमिका खेल्ने [[मार्क एवान ज्याक्सन|मार्क इभान ज्याक्सन]], जश सिगल, [[बाम्बजान बाम्बा]], [[एमी ओकुडा]] र [[जामा विलियमसन]] यस शृङ्खलाका मुख्य पात्रहरू हुन् । यस शृङ्खलाको तेस्रो भागमा [[जो म्यान्ड]]ले टड्रिक "टड" हेम्पलको भूमिका निभाएका छन् ।<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2019/09/the-good-place-preps-final-season-with-the-selection-digital-series-1202734356/|title=‘The Good Place’ Preps Viewers For Its Final Season With ‘The Selection’ Digital Series|last=Haring|first=Bruce|date=September 13, 2019|website=Deadline|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190925132033/https://deadline.com/2019/09/the-good-place-preps-final-season-with-the-selection-digital-series-1202734356/|archivedate=September 25, 2019|accessdate=September 25, 2019}}</ref> == सन्दर्भ सामग्री== {{Reflist}} == बाह्य कडी == * {{आधिकारिक वेबसाइट}} * {{IMDb title}} [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषाका टेलिभिजन कार्यक्रमहरू]] 8w03rkijrl4retozka8a25gpnmfjrut 0 117992 1356090 1037190 2026-05-20T11:40:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356090 wikitext text/x-wiki {{short description|म्याग्दी जिल्लामा रहेको झरना}} {{Infobox waterfall | name = नारच्याङ झरना | photo = | photo_width = | photo_caption = | map = Nepal | relief = 2 | map_caption = झरना रहेको स्थान | coordinates = {{coord|28.511|N|83.665|E|type:waterbody_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | location = नारच्याङ, [[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]], नेपाल | type = | elevation = | height = | height_longest = | number_drops = | width = | average_width = | watercourse = [[कालीगण्डकी नदी]] | average_flow = | world_rank = }} '''नारच्याङ झरना''' [[नेपाल]]को [[म्याग्दी जिल्ला]]को नारच्याङमा पर्ने [[झरना]] हो।<ref>{{cite web|title=झरना र तातोपानी कुण्डको डीपीआर तयार हुँदै|url=https://baahrakhari.com/news-details/287139/2020-09-25|website=baahrakhari.com|publisher=१२ खरी डिजिटल न्युज|accessdate=28 सेप्टेम्बर 2020}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=साताका तस्बिर: गत साताका राम्रा मध्येका केही चुनिएका तस्बिर|url=https://www.bbc.com/nepali/news-48076094.amp|website=www.bbc.com|publisher=बिबिसी न्युज|accessdate=28 सेप्टेम्बर 2020}}</ref> {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका झरनाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका झरनाहरू]] gp848qftrqpkb73otdtr0k0oi9fttlz 0 118667 1356018 1353388 2026-05-20T04:19:40Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356018 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image= |caption = |name = कृष्ण मल्ल | height = ५ फिट ८ इन्च | birth_date = १ सेप्टेम्बर<ref>{{cite web|url=https://www.lensnepal.com/profile/krishna-malla/biography.html|title=Krishna Malla Bio|publisher=www.lensnepal.com}}</ref> |other names = कृस |birth_place = सिन्धुपाल्चोक, कोदारी, [[नेपाल]] |education =बीए <br>(त्रि-चन्द्र कलेज) |years active =१९७६&nbsp;– वर्तमान |spouse =[[शर्मिला मल्ल]] |website = |children = सक्रिय मल्ल |occupation = [[अभिनेता]], निर्देशक, निर्माता, लेखक |parents = जयनन्द मल्ल (पिता) <br> इन्द्रराज्यलक्ष्मी मल्ल (माता) |honors = प्रबल गोर्खा दक्षिणबाहु }} '''कृष्ण मल्ल''' (नेपाली: कृष्ण मल्ल) एक नेपाली फिल्म अभिनेता, फिल्म निर्माता र फिल्म निर्देशक हुन्। उनी गाजल (२००१), गोठालो (१९९६ ) र वासुदेव (१९८४) का लागि चिनन्छन् ।<ref>{{Cite web|url=https://thedeepeshshow.com/tag/krishna-malla-biography|title=Guff Gaaf with Krishna Malla|publisher=thedeepeshshow.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022163435/https://thedeepeshshow.com/tag/krishna-malla-biography/ |date=2020-10-22 }}</ref> उनको पहिलो नाटक ''पहाड चिच्यारहेछ'' थियो । <ref>{{Cite web|url=https://glamournepal.com/de-celebrity-runway-2016-images-gallery/actor-krishna-malla-de-celebrity-runway|title=actor-krishna-malla-de-celebrity-runway|publisher=glamournepal.com}}</ref> ==बायोग्राफी == # रोयल नेपाल एकेडेमी सन १९७६-१९७८ ((वरिष्ठ अभिनेता - नाटक) # राष्ट्रीय थिएटर सन १९७९-१९८० # श्री समुह सन १९८० पछि। # रेडियो प्ले - रेडियो नेपाल सन १९७८-१९८२    # नेपाल टि भि सन १९८४ (वरिष्ठ निर्माता / निर्देशक) # पहिलो एनटीभी टेलिफिल्म निर्माण र निर्देशित "पृथ्वी नारायण शाह" सन १९८५ # पहिलो ए न भि सीरियल, धेरै अन्य नेपाली धारावाहिकहरू उत्पादन / निर्देशित र अभिनय गर्नुहोस् # भारत Re नेपाल सम्बन्ध सन १९८७ मा कागजात # धेरै टिभी विज्ञापनहरू। # निर्मित फिल्मसिटी (एनटीभीमा) # फिल्म कलाकारहरू एसोसिएशन अफ नेपाल सन १९८९ (जेन सेक्) # श्री समुहा (कलाकार समूह) सन १९८० (-जान सेके) # अभियान (सिने कलाकारहरू द्वारा सञ्चालित) सन १९८४ # अभियान (सामाजिक र सांस्कृतिक संगठन) - अध्यक्ष # सिने चासो (फिल्म प्रोडस हाउस) - अध्यक्ष # कार्यकारी अध्यक्ष: फिल्म विकास बोर्ड (नेपाल सरकार) # अध्यक्ष: चलचित्र कलाकार संघ नेपाल (अध्यक्ष) # अध्यक्ष: राष्ट्रिय फिल्म समन्वय सुप्रीम कॉम। # अध्यक्ष: एएसए (एचआईभी / एड्स बिरूद्ध परियोजना) # संयोजक: राष्ट्रव्यापी दोहोरी गीत प्रतियोगिता (सन १९९८) # अध्यक्ष: राष्ट्रिय फिल्म कलाकार संघ कल्याण कॉम (सन १९९८) # अध्यक्षः 'भिजिट नेपाल ' सांस्कृतिक समिति भ्रमण गर्नुहोस्। # अध्यक्ष: नया साल महोत्सव बिसं २०६२ # उप-राष्ट्रपति: नेपाल मोशन पिक्चर एसोसिएशन प्रोड्यूसर कॉम (सन १९९७-९८) # सदस्य: सिने आर्टिस्त राहत कम । बाढी पीडितहरूका लागि (सन १९९६) # सदस्य: चौतारा पूर्व छात्र संघ। # सदस्य: रोटरी क्लब अफ बागमती # सदस्य: सिने कन्सर्न मनोरन्जन इंक (डेन्भर, संयुक्त राज्य अमेरिका)। # सल्लाहकार: विश्व शान्तिका लागि अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा संघ। (IAEWP नेपाल) # सल्लाहकार: सिनर्जी बचत तथा रिन कोअपरेतिभ  लि # सल्लाहकार: नेपाल लिलामी सेवा प्रा. लि.    == फिल्म == {| class="wikitable" style="width:73%" |'''बर्ष''' | '''फिल्म''' | '''भूमिका''' | '''रेफरी''' |- | १९८४ | [[बासुदेव]] | | <ref name=":4">{{Cite web|url=https://baahrakhari.com/news-details/23152/2017-04-18|title='वासुदेव'को कथा|website=बाह्रखरी|language=ne|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191107091953/https://baahrakhari.com/news-details/23152/2017-04-18|archivedate=7 November 2019|accessdate=7 November 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191107091953/https://baahrakhari.com/news-details/23152/2017-04-18 |date=2019-11-07 }}</ref> |- | १९८९ | माया प्रीति | | |- | १९९१ | चिनो | | |- | १९९१ | विजय पराजय | | |- | १९९३ | कोसेली | | |- | १९९३ | संकल्प | | |- | १९९४ | सपना | | |- | १९९४ | बादल | | |- | १९९५ | रनको | | |- | १९९६ | गोठालो | | <ref>{{Cite web|url=http://reelnepal.com/movie/633/gothalo|title=Gothalo (1996) - Nepali Movie|website=reelnepal|language=en-us|accessdate=2017-07-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170818085842/http://reelnepal.com/movie/633/gothalo |date=2017-08-18 }}</ref> |- | १९९६ | गाजल | | |- | २००१ | अदिकवि भानुभक्त | | |- | २००१ | लगनगाँठो | | |- | २००२ | अँजुली | | |- |२००२ | हीरो | | |- |२००२ | यस्तै हुन्छ पिरती | | |} == टेलिभिजन == {| class="wikitable" style="width:73%" |'''वर्ष''' | '''शीर्षक''' | '''भूमिका''' |- | १९८५ | पृथ्वीनारायण शाह | |- | १९८६ | चक्रव्यूह | |- | १९८८ | टाढाको बस्ती | |- | १९८६ | मार्शल | |- | १९८६ | अँध्यारो | |- | | अस्तित्व | |- | | बस्तीहरू छरपष्ट छन् | |- | | निर्णय | |- | | हरि बाजे | |- | | बद्री मास्टर | |- | | भञ्ज्याङको चौतारो | |} == पुरस्कार == {| class="wikitable" style="width:73%" |'''वर्ष''' | '''पुरस्कार''' |- | २००० | प्रबल गोर्खा दक्षिणबाहु |- | १९७४ | राज्याभिषेक पदक |- | १९७६ | सर्वश्रेष्ठ अभिनेता, GAA एक अभिनय खेल |- | १९७८ | स्वर्ण पदक, राष्ट्रिय नाटक महोत्सव |- | १९८७ | टेलेफिल्मको लागि सर्वश्रेष्ठ निर्देशक |- | १९९६ | दशकका अभिनेता |- | १९९७ | राज्याभिषेक रजत महोत्सव |- | २००२ | वीरेन्द्र ऐश्वर्या पदक |- | | नेपाल फिल्म कलाकार राष्ट्रीय संघद्वारा विशेष योगदानका लागि पुरस्कार |- | २००१ | नेपाल मोसन पिक्चर एसोसिएसनले नेपाली फिल्म उद्योगमा विशेष योगदानका लागि विशेष ट्रफी र पुरस्कार |- | | पुरस्कार राष्ट्रिय सांस्कृतिक एकेडेमी |- | २०७९ | किर्तिमय राष्ट्रदिप <ref>{{cite web|title=कृष्ण मल्लले ‘कीर्तिमय राष्ट्रदीप विभूषण’ पदक|url=https://www.onlinekhabar.com/2023/04/1292410|website=onlinekhabar.com|accessdate=18 फेब्रुअरी 2024}}</ref> |} == सामाजिक सञ्जाल == *[https://www.facebook.com/krishna.malla1 फेसबुक ] *[https://www.youtube.com/channel/UC_YcyrEDu0NcJXp3D2hpEMQ युटुब] == सन्दर्भ == {{Reflist}} == बाह्य लिंकहरू == * {{IMDb name|1087208}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्माताहरू]] [[श्रेणी:दोहोरी गायकहरू]] [[श्रेणी:सिन्धुपाल्चोक जिल्लाका मानिसहरू]] pkpw1ussfcdtr34ytp4ta0okd9gg1ut 0 122750 1356093 1315608 2026-05-20T11:52:38Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356093 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = निकिता पौडेल | image = Nikita Paudel in an interview.jpg | alt = | caption = निकिता पौडेल सन् २०१८ मा | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|1982|12|31}}<ref>{{Cite web|url=https://film.gov.np/pages/587|title=Nikita Poudel {{!}} Film Development Board|website=film.gov.np|access-date=2019-02-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330223913/http://film.gov.np/pages/587 |date=2019-03-30 }}</ref> | birth_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | nationality = [[नेपाली]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | spouse = {{marriage|[[रवि लामिछाने]]|2075}}<ref>{{Cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/57786/|title=Rabi Lamichhane and Nikita Poudel get married|last=Republica|website=My City|language=en|access-date=2019-01-22}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} '''निकिता पौडेल''' एक नेपाली चलचित्र निर्मात्री<ref>{{Cite web|url=http://reelnepal.com/name/135815/nikita-poudel|title=Nikita Poudel|website=reelnepal|language=en-us|accessdate=2019-02-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207130301/https://reelnepal.com/name/135815/nikita-poudel |date=2019-02-07 }}</ref> र [[चलचित्र विकास बोर्ड|नेपाल चलचित्र विकास बोर्ड]]की पूर्व अध्यक्ष हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/58829/|title=Chairperson of Film Development Board Nikita Paudel resigns|last=Republica|website=My City|language=en|accessdate=2019-02-06}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पौडेलले 'कुसुमे रुमाल २', 'सुन्दर मेरो नाम', र 'प्रीतिको फूल' सहित धेरै नेपाली चलचित्र निर्माण गरेकी छिन्। उनी वि.सं. २०७४ मङ्सिर २५ मा नेपाल फिल्म विकास बोर्डको अध्यक्ष बन्ने पहिलो महिला बनिन्। <ref>{{Cite web|url=http://www.moviemandu.com/nikita-poudel-appointed-as-first-women-president-of-nepal-film-development-board/|title=Nikita Poudel Appointed As First Women President of Nepal Film Development Board|date=2017-12-11|website=MovieMandu|language=en-US|accessdate=2019-02-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171213104414/http://www.moviemandu.com/nikita-poudel-appointed-as-first-women-president-of-nepal-film-development-board/ |date=2017-12-13 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-04-03/we-need-more-quality-films.html|title=‘We need more quality films’|website=kathmandupost.ekantipur.com|language=English|accessdate=2019-02-06}}</ref> उनले बोर्डको नियम उल्लङ्घन गरेको भन्दै वि.सं. २०७५ माघ २२ बाट राजीनामा दिएकी थिइन्। <ref>{{Cite web|url=http://english.onlinekhabar.com/supreme-court-reinstates-nikita-poudel-at-film-development-board.html|title=Supreme Court reinstates Nikita Poudel at Film Development Board – OnlineKhabar|language=en-GB|accessdate=2019-02-06}}</ref> वि.सं. २०७५ माघमा पौडेलले पत्रकार [[रवि लामिछाने]]सँग विवाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=http://streetnepal.com/rabi-lamichhane-tied-the-knot-with-nikita/|title=RABI LAMICHHANE TIED THE KNOT WITH NIKITA|website=Street Nepal|language=en-US|accessdate=2019-02-06}}</ref> ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|id=nm4659570}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:काठमाडौँका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्माताहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपाली महिला चलचित्र निर्माताहरू]] hwzh6vlr1xj3wa0cblqx17bwhk69b8c 0 125212 1356055 1351950 2026-05-20T08:36:14Z ~2026-30299-02 78741 1356055 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post| | post = नगर प्रमुख | body = {{nowrap|काठमाडौँको महानगरपालिका}} | native_name = काठमाडौँको महानगरपालिकाका नगर प्रमुख | flag = Flag of Kathmandu, Nepal.svg | flagsize = 150px | flagcaption = काठमाडौँको झण्डा | insignia = | insigniasize = 110px | insigniacaption = काठमाडौँ महानगरपालिकाको छाप | image = Balen Shah3-cropped.png | imagesize = | alt = <!-- Optional --> | incumbent = [[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] | acting = | incumbentsince = सन् २०२२ मे ३० | predecessor = [[विद्यासुन्दर शाक्य]] | type = कार्यकारी प्रमुख | status = | style = | residence = | seat = {{nowrap|नगर कार्यपालिकाको कार्यालय}}, काठमाडौँ | termlength = पाँच वर्ष, एकपटक नवीकरण | constituting_instrument = [[नेपालको संविधान]] | precursor = <!-- The immediate predecessor post(s), if any. --> | formation = वि.सं. १९७६ | inaugural = सिंह शमशेर | succession = | abbreviation = | unofficial_names = काठमेयर | deputy = {{nowrap|काठमाडौँ महानगरपालिका}}को नगर उप-प्रमुख | salary = रु ४६,०००<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/830181-1653096959.html |title=महानगरका मेयरको तलब कति? |last=शर्मा |first=भुवन |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-06-29}}</ref> | website = {{URL|https://kathmandu.gov.np/}} | footnotes = | appointer = [[काठमाडौँ]]को मतदाता }} '''काठमाडौँको नगर प्रमुख''' [[काठमाडौँ|काठमाडौँ महानगरपालिका]] नगर कार्यपालिकाको प्रमुख हुन्। नगर प्रमुख पाँच वर्षको अवधिको लागि निर्वाचित हुन्छ र बढीमा दुई कार्यकाल सेवा गर्न सीमित हुन्छ। यो भूमिका पहिलो पटक [[राणा वंश|राणा शासन]]कालमा वि.सं. १९७६ मा सिर्जना भएको थियो।<ref name="सय वर्ष">{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/31590/2019-12-18 |title=स्थानीय तह अभ्यासका सय वर्ष |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> काठमाडौँको वर्तमान नगर प्रमुख [[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] हुन्। उनी वि.सं. २०७९ को [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९|स्थानीय तह निर्वाचन]]मा निर्वाचित भएका थिए र वि.सं. २०७९ जेठ १६ मा पदभार ग्रहण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/130340 |title=तस्वीरमा बालेनको शपथ ग्रहण |last=मचामसी |first=अमित |website=हिमाल खबर |accessdate=2022-06-29 }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> काठमाडौँ महानगरपालिकाले काठमाडौँको सहरको व्यवस्थापन गर्छ र नगर प्रमुखलाई काठमाडौँको ३२ वडाका वडा अध्यक्षहरू रहेको नगर कार्यपालिकाले समर्थन गर्ने गर्दछ।<ref>{{cite constitution |article=२१६|clause=२|section=|country=नेपाल|language=नेपाली|ratified=सन् २०१५ सेप्टेम्बर २०|url=|access-date=May 23, 2022}}</ref> ==इतिहास== देशको राजधानीको रूपमा रहेको काठमाडौँमा स्थानीय प्रशासनको आरम्भ तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमशेर राणा]]ले गरेका थिए। 'ए श्रेणी'का राणा तथा शासकवर्गहरू हिड्ने बाटो सफा तथा व्यवस्थित गर्नुपर्ने अभिप्रायले गर्दा उनले वि.सं. १९७६ पुस २ गते सवाल सनद जारी गर्दै खड्ग निशान लगाएर भोटाहिटीमा सफाई अड्डाको स्थापना गरेका थिए।<ref name="सय वर्ष"/> सफाई अड्डाको प्रशासनिक व्यवस्थापनमा रैती दुनियाँबाट सात जना भलादमी सदस्यहरू र तत्कालीन राणा सरकारका तर्फबाट चेयरम्यान, भाइस चेयरम्यान, इन्जिनियर र म्युनिसिपालिटी हाकिम गरेर ११ जनाको समिति बनाएका थिए।<ref name="सवाल">{{cite news|url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf|title=स्वायत्त शासन|date=वि.सं. २०७२ बैशाख|accessdate=वि.सं. २०७८ चैत्र २|publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान|page=७|language=नेपाली}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316075129/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |date=2022-03-16 }}</ref> नेपालमा यसलाई नै स्थानीय प्रशासन विकेन्द्रीकरणको पहिलो प्रयास तथा जनताहरूको समेत प्रत्यक्ष पहुँच र नजिकको सरकारी अड्डाको संस्थागत संरचना मान्ने गरिन्छ। प्रारम्भिक समयमा सफाई अड्डाको स्थापना हुँदा यसलाई तल्लो फाँट र माथिल्लो फाँट गरी २ फाँटमा विभाजन गरिएको थियो जसलाई सुधार गर्न, जनताको काम व्यवस्थापन गर्न र अड्डाको कार्य क्षेत्र फराकिलो बनाउन तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर राणा]]ले वि.सं. १९८८ मा सवाल सनद जारी गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/literature/2014/07/13/7158|title=रोलक्रम परिवर्तन र प्रजातन्त्रको उदय|last=आचार्य|first=सन्तोष|website=नेपाल पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20060501044858/http://www.kathmandu.gov.np/cityatglance/index.html|title=नगर परिचय|date=2006-05-01|website=काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> सफाई अड्डाको रूपमा २८ वर्षसम्म काम गरेपछि वि.सं. २००३ फाल्गुन २ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर राणा]]ले आफ्नै निवासमा मानिसहरू भेला पारी भोटाहिटी सफाइ अड्डालाई 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' घोषणा गरेका थिए। वि.सं. २००४ सालमा भएको काठमाडौँ नगरपालिकाको पहिलो निर्वाचनमा राणा शासनले गेहेन्द्र शमशेर थापालाई काठमाडौँको नगर प्रमुख र आम जनताबाट शंकरदेव पन्त नगर उप-प्रमुखमा निर्वाचित गरेका थिए। [[राणा वंश|राणा शासन]]कै समयमा वि.सं. २००६ चैत्र २७ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर राणा]]ले नेपालमा नगर पञ्चायत ऐन, २००६ जारी गरेर लागु गरेपछि 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' नगर पञ्चायत बन्न पुगेको थियो।<ref name="सवाल" /> देशमा राणा शासनको अन्त्य र [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]को उदय भएसँगै वि.सं. २०१० जेठ ५ गते नेपाल राज्य नगरपालिका ऐन, २००९ जारी भएपछि वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष">{{Cite web |url=https://www.thenepaltop.com/news/224892 |title=कहिले-कहिले भएको थियो स्थानीय तह निर्वाचन? |website=द नेपाल टप |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202042321/https://www.thenepaltop.com/news/224892 |date=2022-12-02 }}</ref> गते १८ वटा वडाहरू सहितको काठमाडौँ नगरपालिका बनेको थियो। वि.सं. २०१० सालमा भएको पहिलो लोकतान्त्रिक निर्वाचनमा जनकमान श्रेष्ठ काठमाडौँ नगर प्रमुखमा निर्वाचित भई तत्कालिन नगरपालिकाको पहिलो निर्वाचित मेयर बनेका थिए। वि.सं. २०१७ पौष २२ गते देशमा तत्कालीन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र शाह]]ले [[पञ्चायती व्यवस्था]] आरम्भ गरेको २ वर्षपछि वि.सं. २०१९ भदौ ५ गते नगर पञ्चायत ऐन, २०१९ जारी गरिएको थियो जसको फलस्वरूप यो नगरपालिका स्वतः नगर पञ्चायतमा परिणत भएको थियो। पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भएपछि तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०४७ साल जेठ २८ गते<ref name="नगरपालिका ऐन नेपाल">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15813|title=नगरपालिका ऐन, २०४७|date=वि.सं. २०४७ जेठ २८|accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १०|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}</ref> नगरपालिका ऐन, २०४७ घोषणा गरि लागु गरेपछि नगरपालिका बन्नको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले काठमाडौँ स्वतः आधिकारिक रूपमा नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।<ref name="संविधान">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15853|title=श्री ५ महारजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ बक्सेको घोषणा|date=वि.सं. २०४७ कार्तिक २३|accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com.np/books?id=yi5GAQAAIAAJ|title=मेचीदेखि महाकाली|date=सन् १९७५|publisher=श्री ५ सरकार सूचना मन्त्रालय|language=नेपाली|accessdate=2022-02-15}}</ref> राजधानीको रूपमा रहेको यो नगरमा बढ्दो जनसङ्ख्या, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकूद, सहरीकरण, यातायात, विमानस्थल लगायतका आवश्यक भौतिक पूर्वाधार भएको कारणले तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ नगरपालिकालाई स्तरोन्नति गर्दै देशकै पहिलो महानगरपालिकाको रूपमा काठमाडौँ महानगरपालिका घोषणा गरेको थियो।<ref name="महानगर">{{cite news|title=नगर कार्यपालिकाको कार्यालय - काठमाडौँ महानगरपालिका |url=https://kathmandu.gov.np/wp-content/uploads/2021/08/Notice-publication.pdf |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत्र २ |language=नेपाली |page=१ |publisher=काठमाडौँ महनगरपालिका कार्यालय}}</ref> त्यस समयमा काठमाडौँ नगरपालिकाको नगर प्रमुख प्रेमलाल सिंह थिए। वि.सं. २०५४ सालमा भएको स्थानीय तह निर्वाचनमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको पहिलो नगर प्रमुखको रूपमा [[केशव स्थापित]] निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalpress.com/2022/05/11/187564/ |title=गेहेन्द्र शम्शेरदेखि विद्यासुन्दरसम्म : ७५ वर्ष क-कसले हाँके काठमाडौं ? |website=नेपाल प्रेस |language=नेपाली |accessdate=2022-06-30}}</ref> ==नगर प्रमुखहरूको सूची== === राणा शासनकाल (वि.सं. १९७६–२००७) === {| class="wikitable" !# !नगर प्रमुख ! colspan="2" |पदावधि |- |१ |सिंह शमशेर ज. ब. राणा <ref name="मेयर इतिहास">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/05/13/a-mayoral-history-of-kathmandu|title=A mayoral history of Kathmandu|last=खतिवडा|first=दिपेश|website=काठमाडौँ पोस्ट|language=अङ्ग्रेजी|trans-title=काठमाडौँको मेयर इतिहास|access-date=2022-04-02}}</ref> |वि.सं. १९७६ |अज्ञात |- |२ |गेहेन्द्र शमशेर थापा<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalpress.com/2022/05/11/187564/ |title=गेहेन्द्र शम्शेरदेखि विद्यासुन्दरसम्म : ७५ वर्ष क-कसले हाँके काठमाडौं ? |website=नेपाल प्रेस |language=नेपाली |accessdate=2022-07-02}}</ref> |वि.सं. २००४<ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/ |title=राणाकालको चुनाव |last=अर्याल |first=दीपक |website=हिमाल खबरपत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-07-02}}</ref> |वि.सं. २००७ |} === सङ्क्रमण काल (वि.सं. २०१०–२०१७) === {| class="wikitable" !# !नगर प्रमुख ! colspan="2" |पदावधि ! colspan="2" |राजनीतिक दल |- |३ |जनकमान श्रेष्ठ<ref name="मेयर">{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/opinion/14372-2019-12-13-11-55-58|title=जो २४ वर्षको उमेरमा काठमाडौँको पहिलो मेयर बने|last=थापा|first=सूर्य|website=नेपालखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}</ref> |वि.सं. २०१० |वि.सं. २०११<ref>{{Cite web|last=अधिकारी|first=प्रकृति|url=https://gorkhapatraonline.com/index.php/news/11588|title=प्रजातन्त्रपछिको पहिलो स्थानीय निर्वाचन|website=गोरखापत्र |language=नेपाली|access-date=2022-05-28}}</ref> | bgcolor="red" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |४ |प्रयागराज सिंह सुवाल<ref name="मेयर सूची" /> |वि.सं. २०११ |वि.सं. २०१७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |} === पञ्चायत काल (वि.सं. २०२२–२०४७) === {| class="wikitable" !# !प्रधानपञ्च ! colspan="2" |पदावधि |- |५ |गणेशमान श्रेष्ठ<ref name="मेयर सूची">{{cite news |last=नेपाल |first=खेमराज |title=नगरपालिका: के छ, के छैन? |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=वि.सं. २०७३ आसार |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत्र २० |language=नेपाली |page=१२ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403235456/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=2022-04-03 }}</ref> |वि.सं. २०२२ |वि.सं. २०२७ |- |६ |चन्द्रानन्द नेवा<ref name="नेवा">{{Cite web |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |title=रहेनन् काठमाडौं महानगरका पूर्ववडाध्यक्ष चन्द्रानन्द नेवा |date=2022-05-12 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528103421/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |date=2022-05-28 }}</ref> |वि.सं. २०२७ |वि.सं. २०३३ |- |७ |बासुदेव ढुङ्गाना<ref name="मेयर सूची" /> |वि.सं. २०३३ |वि.सं. २०३८ |- |८ |प्रेमबहादुर शाक्य<ref name="मेयर सूची" /> |वि.सं. २०३८ |वि.सं. २०३९ |- |९ |कमल चित्रकार<ref name="मेयर सूची" /> |वि.सं. २०३९ |वि.सं. २०४३ |- |१० |हरिबोल भट्टराई <ref name="मेयर सूची" /> |वि.सं. २०४३ |वि.सं. २०४७ |} === संवैधानिक राजतन्त्र काल (वि.सं. २०४७–२०६३) === {| class="wikitable" !# !नगर प्रमुख ! colspan="2" |पदावधि ! colspan="2" |राजनीतिक दल |- |११ |[[प्रेमलाल सिंह]]<ref>{{Cite web|url=https://suryakhabar.com/2017/04/11079/|title=यसरी जितेका थिए पिएल सिंह र केशव स्थापितले काठमाण्डौ महानगरको चुनाव, अहिले त्यस्तै तयारी नथाले जित्न मुस्किल पर्छ !|website=सूर्य खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |वि.सं. २०४९ |वि.सं. २०५४ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |नेपाली कांग्रेस |- |१२ |[[केशव स्थापित]]<ref>{{Cite web|url=https://www.makalukhabar.com/2018/11/572580/|title=केशव स्थापित सरकारबाट विस्थापित होलान् ?|date=2018-11-02|website=मकालु खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |वि.सं. २०५४ |वि.सं. २०६० | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |१३ |[[राजाराम श्रेष्ठ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/05/579806|title=आधा दर्जन पूर्वसांसद मेयरमा भिड्दै (सूचीसहित)|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> |वि.सं. २०६० |वि.सं. २०६१ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |} === सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल (वि.सं. २०७४–वर्तमान) === {| class="wikitable" !# !तस्विर !नाम ! colspan="2" |पदावधि !निर्वाचित ! colspan="2" |राजनीतिक दल |- |१४ |[[चित्र:Bidya_Sundar_Shakya_meets_Manuela_Carmena_in_Madrid_in_2017.jpg|center|frameless|150x150px]] |[[विद्यासुन्दर शाक्य]]<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122924-1495942740.html|title=काठमाडौँ महानगरमा एमालेका विद्यासुन्दर शाक्य विजयी|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |वि.सं. २०७४ जेष्ठ १७<ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/88196 |title=काठमाडौं महानगरमा नवनिर्वाचित विद्यासुन्दर शाक्य सहितका जनप्रतिनिधिको शपथ ग्रहण आज |date=2017-05-31 |website=जनबोली न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-07-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702021705/https://www.janaboli.com/post/88196 |date=2022-07-02 }}</ref> |वि.सं. २०७९ जेष्ठ ५<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/02/1076764 |title=स्थानीय जनप्रतिनिधिको कार्यकाल कहिले सकिन्छ ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-07-02}}</ref> |[[काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |१५ |[[चित्र:Balen_Shah3-cropped.png|center|frameless|150x150px]] |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] |वि.सं. २०७९ जेष्ठ १६<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/05/1135364 |title=काठमाडौंका मेयर बालेन साहले नेपाल भाषामा पनि लिए शपथ |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-07-02}}</ref> |२०८२ माघ ४ |[[काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन, २०७९|२०७९]] | bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:काठमाडौँ]] [[श्रेणी:काठमाडौँ महानगरपालिकाका नगरप्रमुखहरू| ]] [[श्रेणी:काठमाडौँ सम्बन्धित सूचीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक पदाधिकारीहरूको सूची]] fmey1e3ppk1cvomc6dgkl550q1z5q2p 1356060 1356055 2026-05-20T08:49:54Z ~2026-30299-02 78741 1356060 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post| | post = नगर प्रमुख | body = {{nowrap|काठमाडौँको महानगरपालिका}} | native_name = काठमाडौँको महानगरपालिकाका नगर प्रमुख | flag = Flag of Kathmandu, Nepal.svg | flagsize = 150px | flagcaption = काठमाडौँको झण्डा | insignia = | insigniasize = 110px | insigniacaption = काठमाडौँ महानगरपालिकाको छाप | image = | imagesize = | alt = <!-- Optional --> | incumbent = [[सुनिता डंगोल]] | acting = सुनिता डंगोल | incumbentsince = सन् २०२२ मे ३० | predecessor = [[विद्यासुन्दर शाक्य]] | type = कार्यवाहक प्रमुख | status = | style = | residence = | seat = {{nowrap|नगर कार्यपालिकाको कार्यालय}}, काठमाडौँ | termlength = पाँच वर्ष, एकपटक नवीकरण | constituting_instrument = [[नेपालको संविधान]] | precursor = <!-- The immediate predecessor post(s), if any. --> | formation = वि.सं. १९७६ | inaugural = सिंह शमशेर | succession = | abbreviation = | unofficial_names = काठमेयर | deputy = {{nowrap|काठमाडौँ महानगरपालिका}}को नगर उप-प्रमुख | salary = रु ४६,०००<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/830181-1653096959.html |title=महानगरका मेयरको तलब कति? |last=शर्मा |first=भुवन |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-06-29}}</ref> | website = {{URL|https://kathmandu.gov.np/}} | footnotes = | appointer = [[काठमाडौँ]]को मतदाता }} '''काठमाडौँको नगर प्रमुख''' [[काठमाडौँ|काठमाडौँ महानगरपालिका]] नगर कार्यपालिकाको प्रमुख हुन्। नगर प्रमुख पाँच वर्षको अवधिको लागि निर्वाचित हुन्छ र बढीमा दुई कार्यकाल सेवा गर्न सीमित हुन्छ। यो भूमिका पहिलो पटक [[राणा वंश|राणा शासन]]कालमा वि.सं. १९७६ मा सिर्जना भएको थियो।<ref name="सय वर्ष">{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/31590/2019-12-18 |title=स्थानीय तह अभ्यासका सय वर्ष |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] राष्ट्रिय राजनीतिमा हाम फाल्दै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपामा प्रवेश गरेपछि काठमाडौँको वर्तमान नगर प्रमुखका रुपमा उपप्रमुख सुनिता डंगोल कार्यवाहक प्रमुख बनेकी छिन । उनी वि.सं. २०७९ को [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९|स्थानीय तह निर्वाचन]]मा निर्वाचित भएका थिए र वि.सं. २०७९ जेठ १६ मा पदभार ग्रहण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/130340 |title=तस्वीरमा बालेनको शपथ ग्रहण |last=मचामसी |first=अमित |website=हिमाल खबर |accessdate=2022-06-29 }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> काठमाडौँ महानगरपालिकाले काठमाडौँको सहरको व्यवस्थापन गर्छ र नगर प्रमुखलाई काठमाडौँको ३२ वडाका वडा अध्यक्षहरू रहेको नगर कार्यपालिकाले समर्थन गर्ने गर्दछ।<ref>{{cite constitution |article=२१६|clause=२|section=|country=नेपाल|language=नेपाली|ratified=सन् २०१५ सेप्टेम्बर २०|url=|access-date=May 23, 2022}}</ref> ==इतिहास== देशको राजधानीको रूपमा रहेको काठमाडौँमा स्थानीय प्रशासनको आरम्भ तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमशेर राणा]]ले गरेका थिए। 'ए श्रेणी'का राणा तथा शासकवर्गहरू हिड्ने बाटो सफा तथा व्यवस्थित गर्नुपर्ने अभिप्रायले गर्दा उनले वि.सं. १९७६ पुस २ गते सवाल सनद जारी गर्दै खड्ग निशान लगाएर भोटाहिटीमा सफाई अड्डाको स्थापना गरेका थिए।<ref name="सय वर्ष"/> सफाई अड्डाको प्रशासनिक व्यवस्थापनमा रैती दुनियाँबाट सात जना भलादमी सदस्यहरू र तत्कालीन राणा सरकारका तर्फबाट चेयरम्यान, भाइस चेयरम्यान, इन्जिनियर र म्युनिसिपालिटी हाकिम गरेर ११ जनाको समिति बनाएका थिए।<ref name="सवाल">{{cite news|url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf|title=स्वायत्त शासन|date=वि.सं. २०७२ बैशाख|accessdate=वि.सं. २०७८ चैत्र २|publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान|page=७|language=नेपाली}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316075129/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |date=2022-03-16 }}</ref> नेपालमा यसलाई नै स्थानीय प्रशासन विकेन्द्रीकरणको पहिलो प्रयास तथा जनताहरूको समेत प्रत्यक्ष पहुँच र नजिकको सरकारी अड्डाको संस्थागत संरचना मान्ने गरिन्छ। प्रारम्भिक समयमा सफाई अड्डाको स्थापना हुँदा यसलाई तल्लो फाँट र माथिल्लो फाँट गरी २ फाँटमा विभाजन गरिएको थियो जसलाई सुधार गर्न, जनताको काम व्यवस्थापन गर्न र अड्डाको कार्य क्षेत्र फराकिलो बनाउन तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर राणा]]ले वि.सं. १९८८ मा सवाल सनद जारी गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/literature/2014/07/13/7158|title=रोलक्रम परिवर्तन र प्रजातन्त्रको उदय|last=आचार्य|first=सन्तोष|website=नेपाल पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20060501044858/http://www.kathmandu.gov.np/cityatglance/index.html|title=नगर परिचय|date=2006-05-01|website=काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> सफाई अड्डाको रूपमा २८ वर्षसम्म काम गरेपछि वि.सं. २००३ फाल्गुन २ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर राणा]]ले आफ्नै निवासमा मानिसहरू भेला पारी भोटाहिटी सफाइ अड्डालाई 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' घोषणा गरेका थिए। वि.सं. २००४ सालमा भएको काठमाडौँ नगरपालिकाको पहिलो निर्वाचनमा राणा शासनले गेहेन्द्र शमशेर थापालाई काठमाडौँको नगर प्रमुख र आम जनताबाट शंकरदेव पन्त नगर उप-प्रमुखमा निर्वाचित गरेका थिए। [[राणा वंश|राणा शासन]]कै समयमा वि.सं. २००६ चैत्र २७ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर राणा]]ले नेपालमा नगर पञ्चायत ऐन, २००६ जारी गरेर लागु गरेपछि 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' नगर पञ्चायत बन्न पुगेको थियो।<ref name="सवाल" /> देशमा राणा शासनको अन्त्य र [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]को उदय भएसँगै वि.सं. २०१० जेठ ५ गते नेपाल राज्य नगरपालिका ऐन, २००९ जारी भएपछि वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष">{{Cite web |url=https://www.thenepaltop.com/news/224892 |title=कहिले-कहिले भएको थियो स्थानीय तह निर्वाचन? |website=द नेपाल टप |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202042321/https://www.thenepaltop.com/news/224892 |date=2022-12-02 }}</ref> गते १८ वटा वडाहरू सहितको काठमाडौँ नगरपालिका बनेको थियो। वि.सं. २०१० सालमा भएको पहिलो लोकतान्त्रिक निर्वाचनमा जनकमान श्रेष्ठ काठमाडौँ नगर प्रमुखमा निर्वाचित भई तत्कालिन नगरपालिकाको पहिलो निर्वाचित मेयर बनेका थिए। वि.सं. २०१७ पौष २२ गते देशमा तत्कालीन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र शाह]]ले [[पञ्चायती व्यवस्था]] आरम्भ गरेको २ वर्षपछि वि.सं. २०१९ भदौ ५ गते नगर पञ्चायत ऐन, २०१९ जारी गरिएको थियो जसको फलस्वरूप यो नगरपालिका स्वतः नगर पञ्चायतमा परिणत भएको थियो। पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भएपछि तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०४७ साल जेठ २८ गते<ref name="नगरपालिका ऐन नेपाल">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15813|title=नगरपालिका ऐन, २०४७|date=वि.सं. २०४७ जेठ २८|accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १०|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}</ref> नगरपालिका ऐन, २०४७ घोषणा गरि लागु गरेपछि नगरपालिका बन्नको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले काठमाडौँ स्वतः आधिकारिक रूपमा नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।<ref name="संविधान">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15853|title=श्री ५ महारजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ बक्सेको घोषणा|date=वि.सं. २०४७ कार्तिक २३|accessdate=वि.सं. २०७८ फाल्गुन १|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com.np/books?id=yi5GAQAAIAAJ|title=मेचीदेखि महाकाली|date=सन् १९७५|publisher=श्री ५ सरकार सूचना मन्त्रालय|language=नेपाली|accessdate=2022-02-15}}</ref> राजधानीको रूपमा रहेको यो नगरमा बढ्दो जनसङ्ख्या, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकूद, सहरीकरण, यातायात, विमानस्थल लगायतका आवश्यक भौतिक पूर्वाधार भएको कारणले तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ नगरपालिकालाई स्तरोन्नति गर्दै देशकै पहिलो महानगरपालिकाको रूपमा काठमाडौँ महानगरपालिका घोषणा गरेको थियो।<ref name="महानगर">{{cite news|title=नगर कार्यपालिकाको कार्यालय - काठमाडौँ महानगरपालिका |url=https://kathmandu.gov.np/wp-content/uploads/2021/08/Notice-publication.pdf |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत्र २ |language=नेपाली |page=१ |publisher=काठमाडौँ महनगरपालिका कार्यालय}}</ref> त्यस समयमा काठमाडौँ नगरपालिकाको नगर प्रमुख प्रेमलाल सिंह थिए। वि.सं. २०५४ सालमा भएको स्थानीय तह निर्वाचनमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको पहिलो नगर प्रमुखको रूपमा [[केशव स्थापित]] निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalpress.com/2022/05/11/187564/ |title=गेहेन्द्र शम्शेरदेखि विद्यासुन्दरसम्म : ७५ वर्ष क-कसले हाँके काठमाडौं ? |website=नेपाल प्रेस |language=नेपाली |accessdate=2022-06-30}}</ref> ==नगर प्रमुखहरूको सूची== === राणा शासनकाल (वि.सं. १९७६–२००७) === {| class="wikitable" !# !नगर प्रमुख ! colspan="2" |पदावधि |- |१ |सिंह शमशेर ज. ब. राणा <ref name="मेयर इतिहास">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/05/13/a-mayoral-history-of-kathmandu|title=A mayoral history of Kathmandu|last=खतिवडा|first=दिपेश|website=काठमाडौँ पोस्ट|language=अङ्ग्रेजी|trans-title=काठमाडौँको मेयर इतिहास|access-date=2022-04-02}}</ref> |वि.सं. १९७६ |अज्ञात |- |२ |गेहेन्द्र शमशेर थापा<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalpress.com/2022/05/11/187564/ |title=गेहेन्द्र शम्शेरदेखि विद्यासुन्दरसम्म : ७५ वर्ष क-कसले हाँके काठमाडौं ? |website=नेपाल प्रेस |language=नेपाली |accessdate=2022-07-02}}</ref> |वि.सं. २००४<ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/ |title=राणाकालको चुनाव |last=अर्याल |first=दीपक |website=हिमाल खबरपत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-07-02}}</ref> |वि.सं. २००७ |} === सङ्क्रमण काल (वि.सं. २०१०–२०१७) === {| class="wikitable" !# !नगर प्रमुख ! colspan="2" |पदावधि ! colspan="2" |राजनीतिक दल |- |३ |जनकमान श्रेष्ठ<ref name="मेयर">{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/opinion/14372-2019-12-13-11-55-58|title=जो २४ वर्षको उमेरमा काठमाडौँको पहिलो मेयर बने|last=थापा|first=सूर्य|website=नेपालखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}</ref> |वि.सं. २०१० |वि.सं. २०११<ref>{{Cite web|last=अधिकारी|first=प्रकृति|url=https://gorkhapatraonline.com/index.php/news/11588|title=प्रजातन्त्रपछिको पहिलो स्थानीय निर्वाचन|website=गोरखापत्र |language=नेपाली|access-date=2022-05-28}}</ref> | bgcolor="red" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |४ |प्रयागराज सिंह सुवाल<ref name="मेयर सूची" /> |वि.सं. २०११ |वि.सं. २०१७ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |} === पञ्चायत काल (वि.सं. २०२२–२०४७) === {| class="wikitable" !# !प्रधानपञ्च ! colspan="2" |पदावधि |- |५ |गणेशमान श्रेष्ठ<ref name="मेयर सूची">{{cite news |last=नेपाल |first=खेमराज |title=नगरपालिका: के छ, के छैन? |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=वि.सं. २०७३ आसार |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत्र २० |language=नेपाली |page=१२ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403235456/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=2022-04-03 }}</ref> |वि.सं. २०२२ |वि.सं. २०२७ |- |६ |चन्द्रानन्द नेवा<ref name="नेवा">{{Cite web |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |title=रहेनन् काठमाडौं महानगरका पूर्ववडाध्यक्ष चन्द्रानन्द नेवा |date=2022-05-12 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528103421/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |date=2022-05-28 }}</ref> |वि.सं. २०२७ |वि.सं. २०३३ |- |७ |बासुदेव ढुङ्गाना<ref name="मेयर सूची" /> |वि.सं. २०३३ |वि.सं. २०३८ |- |८ |प्रेमबहादुर शाक्य<ref name="मेयर सूची" /> |वि.सं. २०३८ |वि.सं. २०३९ |- |९ |कमल चित्रकार<ref name="मेयर सूची" /> |वि.सं. २०३९ |वि.सं. २०४३ |- |१० |हरिबोल भट्टराई <ref name="मेयर सूची" /> |वि.सं. २०४३ |वि.सं. २०४७ |} === संवैधानिक राजतन्त्र काल (वि.सं. २०४७–२०६३) === {| class="wikitable" !# !नगर प्रमुख ! colspan="2" |पदावधि ! colspan="2" |राजनीतिक दल |- |११ |[[प्रेमलाल सिंह]]<ref>{{Cite web|url=https://suryakhabar.com/2017/04/11079/|title=यसरी जितेका थिए पिएल सिंह र केशव स्थापितले काठमाण्डौ महानगरको चुनाव, अहिले त्यस्तै तयारी नथाले जित्न मुस्किल पर्छ !|website=सूर्य खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |वि.सं. २०४९ |वि.सं. २०५४ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |नेपाली कांग्रेस |- |१२ |[[केशव स्थापित]]<ref>{{Cite web|url=https://www.makalukhabar.com/2018/11/572580/|title=केशव स्थापित सरकारबाट विस्थापित होलान् ?|date=2018-11-02|website=मकालु खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |वि.सं. २०५४ |वि.सं. २०६० | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |१३ |[[राजाराम श्रेष्ठ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/05/579806|title=आधा दर्जन पूर्वसांसद मेयरमा भिड्दै (सूचीसहित)|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> |वि.सं. २०६० |वि.सं. २०६१ | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |} === सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल (वि.सं. २०७४–वर्तमान) === {| class="wikitable" !# !तस्विर !नाम ! colspan="2" |पदावधि !निर्वाचित ! colspan="2" |राजनीतिक दल |- |१४ |[[चित्र:Bidya_Sundar_Shakya_meets_Manuela_Carmena_in_Madrid_in_2017.jpg|center|frameless|150x150px]] |[[विद्यासुन्दर शाक्य]]<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122924-1495942740.html|title=काठमाडौँ महानगरमा एमालेका विद्यासुन्दर शाक्य विजयी|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |वि.सं. २०७४ जेष्ठ १७<ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/88196 |title=काठमाडौं महानगरमा नवनिर्वाचित विद्यासुन्दर शाक्य सहितका जनप्रतिनिधिको शपथ ग्रहण आज |date=2017-05-31 |website=जनबोली न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-07-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702021705/https://www.janaboli.com/post/88196 |date=2022-07-02 }}</ref> |वि.सं. २०७९ जेष्ठ ५<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/02/1076764 |title=स्थानीय जनप्रतिनिधिको कार्यकाल कहिले सकिन्छ ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-07-02}}</ref> |[[काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |१५ |[[चित्र:Balen_Shah3-cropped.png|center|frameless|150x150px]] |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] |वि.सं. २०७९ जेष्ठ १६<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/05/1135364 |title=काठमाडौंका मेयर बालेन साहले नेपाल भाषामा पनि लिए शपथ |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-07-02}}</ref> |२०८२ माघ ४ |[[काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन, २०७९|२०७९]] | bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:काठमाडौँ]] [[श्रेणी:काठमाडौँ महानगरपालिकाका नगरप्रमुखहरू| ]] [[श्रेणी:काठमाडौँ सम्बन्धित सूचीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक पदाधिकारीहरूको सूची]] 6savn22zfb3j584zeij8jzzus7btx47 0 128202 1356000 1333737 2026-05-19T16:58:11Z Bishaldev100 28807 1356000 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = नुवाकोटको युद्ध | partof = [[नेपालको एकीकरण]] | image = चित्र:Battle of Nuwakot.webp | alt = | caption = नुवाकोटको युद्ध | date = २६ सेप्टेम्बर १७४४ – १ अक्टोबर १७४४ | place = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] | coordinates = {{coord|27|54|49|N|85|09|53|E|type:city_region:NP|display=inline}} | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = | result = गोर्खाली विजयी * नुवाकोटलाई गोरखामा गाभियो | status = | combatant1 = [[गोरखा राज्य]] | combatant2 = [[कान्तिपुर राज्य]] | combatant3 = | commander1 = [[पृथ्वीनारायण शाह]] <br /> [[कालु पाँडे]] <br /> [[महोद्दमकीर्ति शाह]] | commander2 = [[जयप्रकाश मल्ल]] <br /> [[जयन्त राना]] <br /> शंखमणि राणा | commander3 = | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = १,३०० भन्दा बढी सिपाहीहरू | strength2 = अज्ञात | strength3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | notes = | campaignbox = }} सन् १७४४ मा [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]]मा '''नुवाकोटको युद्ध''' लडिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/nepali/news-55617531|title=पृथ्वीनारायण शाहद्वारा स्थापित पाँच सैन्य एकाइ कुन हुन् र अहिले कहाँ छन्|work=बीबीसी न्यूज नेपाली|access-date=2022-10-25|language=}}</ref> [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[कान्तिपुर राज्य]]द्वारा नियन्त्रित थियो र [[तिब्बत]]सम्मको व्यापारिक मार्ग भएकाले यो महत्त्वपूर्ण स्थान थियो। यसअघि [[नरभूपाल शाह]] र उनका छोरा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले गोरखा राज्यमा दुई पटक आक्रमण गरेका थिए। युद्धको तयारीका लागि पृथ्वीनारायण शाहले युद्ध सामग्री, गोलाबारुद, हतियार प्राप्त गर्न, सैनिकहरूलाई तालिम दिन र तीर्थयात्रीहरू लिन [[बनारस]]को भ्रमण गरे।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/122239|title=राज्य विस्तारमा कहाँ पुगेनन् मगर सेना ?|website=हिमालखबर|accessdate=2022-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://emountaintv.com/ne/128368/|title=यी हुन्, नुवाकोट युद्ध लड्ने मगर सेनाहरू|last=|first=|date=2021-04-17|website=माउन्टेन टिभी|language=|accessdate=2022-10-25}}</ref> उनले आफ्नो सेनाका कर्मचारीहरूलाई सुधार गरे र लोहार, मोची, सफाईकर्मी, [[दमाई जाति|दमाई]] लगायत जुनसुकै जातका मानिसहरूलाई समावेश गरे र जो कोही पनि शारीरिक र शारीरिक रूपमा फिट भएको टोलीमा सामेल हुन सक्षम थिए। अघिल्लो दिन शाहले काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]लाई हडतालको लागि तयार रहन आदेश दिए, गोर्खाहरू आफ्ना हतियार लिएर जम्मा भए र राजाले सेनालाई तीन समूहमा विभाजन गरे। १ अक्टोबर १७४४ मा गोर्खाहरूले युद्ध जितेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com.np/books?id=vM1EAQAAIAAJ&q=%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%9F%E0%A4%95%E0%A5%8B+%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7&dq=%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%9F%E0%A4%95%E0%A5%8B+%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi4vvP53fv6AhUESkEAHUVQBKwQ6AF6BAgDEAI|title=नेपालको ऐतिहासिक विवेचना|last=भण्डारी|first=ढुण्डिराज|date=1969|website=गुगल पुस्तकहरू|accessdate=८ कात्तिक २०७९}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको एकीकरण]] * [[कान्तिपुरको युद्ध]] * [[कीर्तिपुरको युद्ध]] * [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाल सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:गोर्खाली]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] sa05r1xldopizo5kgnc3kmgeqhfyfcv 0 128623 1356004 1330063 2026-05-19T23:59:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356004 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[माननीय]] | name = अभिराम शर्मा | native_name = | native_name_lang = | honorific-suffix = | image = | imagesize = | smallimage = <!--If this is specified, "image" should not be.--> | alt = | caption = | order = | office1 = [[पहिलो मधेश प्रदेश सभा]] | term_start1 = वि.सं. २०७४ | term_end = | alongside = <!--For two or more people serving in the same position from the same district. (e.g. United States Senators.)--> | vicepresident = | viceprimeminister = | deputy = | lieutenant = | monarch = | president = | primeminister = | taoiseach = | chancellor = | governor = *[[रत्नेश्वर लाल कायस्थ]] *[[तिलक परियार]] *[[राजेश झा]] *[[हरिशङ्कर मिश्र|हरि शंकर मिश्र]] | governor-general = | governor_general = | constituency1 = [[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)]] | majority = | succeeding = <!--For President-elect or equivalent--> | predecessor1 = स्थापित | successor = | prior_term = | order2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | office2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | term_start2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | term_end2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | alongside2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | vicepresident2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | viceprimeminister2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | deputy2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | lieutenant2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | monarch2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | president2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | primeminister2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | governor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | succeeding2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | predecessor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | successor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | constituency2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | majority2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | birth_date = {{Birth date and age|1977|01|24}} | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | citizenship = | nationality = [[नेपाली]] | party = [[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]] | otherparty = <!--For additional political affiliations--> | spouse = मंजु कुमारी शर्मा (वि. सन् २००२) | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = २ (मानसराज शर्मा र युवराज शर्मा) | parents = महेन्द्र शर्मा (बाबु)<br> मीना देवी (आमा) | residence = [[जलेश्वर नगरपालिका]], महोत्तरी | alma_mater = | occupation = राजनीतिज्ञ | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = हिन्दू | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = | office = [[मधेश प्रदेश]]को [[सामाजिक विकास मन्त्री|सामाजिक विकास राज्य मन्त्री]] | termend = वि.सं. २०७८ जेठ २३ | termstart = वि.सं. २०७५ साउन ९ | minister = [[नवल किशोर साह]] | predecessor = सभा स्थापित | 1blankname = मुख्यमन्त्री | 1namedata = [[लालबाबु राउत]] }} '''अभिराम शर्मा''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। उनी [[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]]बाट [[मधेश प्रदेश]]को [[मधेश प्रदेश सभा|प्रदेश सभा]] सदस्य हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://baahrakhari.com/index.php/detail/327646|title=प्रदेश–२ मा लोसपमा थप तीन सांसदले गरे सनाखत|website=बाह्रखरी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221114071825/https://baahrakhari.com/index.php/detail/327646 |date=2022-11-14 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://annapurnapost.com/news/prdesh-2-maa-jspaakaa-11-saansdle-roje-loktaantrik-smaajvaadii-185740|title=प्रदेश २ मा जसपाका ११ सांसदले रोजे लोकतान्त्रिक समाजवादी|website=अन्नपूर्ण पोस्ट|language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://provincialassembly.p2.gov.np/प्रदेश-सभा-सदस्यहरूको-ना/|title=नामावली - प्रदेश सभा सचिवालय, प्रदेश नं.२, जनकपुरधाम|website=मधेश प्रदेश सरकारको आधिकारिक वेबसाइट}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204323/https://provincialassembly.p2.gov.np/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6-%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%A8%E0%A4%BE/ |date=2021-06-24 }}</ref> [[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] निवासी शर्मा [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] मा [[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३ (क)]] बाट निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://ratopati.com/election/pradesh-winners|title=प्रदेशसभा विजयी उम्मेदवार|website=रातोपाटी|language=नेपाली}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221114073345/https://ratopati.com/election/pradesh-winners |date=2022-11-14 }}</ref>उनी [[लालबाबु राउत मन्त्रिपरिषद्|लालबाबु राउत मन्त्रिपरिषद]]मा वि.सं. २०७५ साउन ९<ref name="State">{{Cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-07-25/province-2-cabinet-inducts-3-state-ministers.html|title=Province 2 Cabinet inducts 3 state ministers|website=kathmandupost.ekantipur.com|language=English|access-date=2019-03-25}}</ref> देखि वि.सं. २०७८ जेठ २३<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2021/06/06/162299720197736457.html|title=मुख्यमन्त्री राउतले हटाए ठाकुर-महतो पक्षका ४ मन्त्री|website=ekantipur.com|language=ne|access-date=2021-06-07}}</ref> सम्म [[मधेश प्रदेश]]को [[सामाजिक विकास मन्त्री|सामाजिक विकास राज्य मन्त्री]]को रूपमा सेवा गरेका थिए। == चुनावी इतिहास == === [[मधेश प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |पार्टी ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:#ffb300" | | [[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल]] | अभिराम शर्मा | ९,११४ |- | style="background-color:darkred" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] | राम आधार कापर | ५,५१० |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | | [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | मोहम्मद मुजिबुल रहमान | ३,४७९ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] | शम्भुनारायण पाठक | ३,४३५ |- | | colspan="2" | अरू | १,२८८ |- | colspan="3" | अवैध मतहरू | १,७२८ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | राजपा विजयी |- | colspan="4" | स्रोत : [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210714133833/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx |date=2021-07-14 }} |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:सन् १९७७ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी नेपालका राजनीतिज्ञहरू]] adgslqovxa68rb79pialxel2zhp48cp 0 129344 1356064 1349798 2026-05-20T09:33:32Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356064 wikitext text/x-wiki {{Short description|नेपालको वर्तमान संघीय मन्त्रिपरिषद}} {{Infobox government cabinet | cabinet_name = दाहाल मन्त्रिपरिषद, २०२२ | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag_of_Nepal.svg | incumbent = २०२२–वर्तमान | image = File:Prachanda 2009.jpg | date_formed = २६ डिसेम्बर २०२२ | date_dissolved = | government_head_title = {{nowrap|[[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]}} | government_head = [[पुष्पकमल दाहाल]] | deputy_government_head_title = [[नेपालका उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्रीहरू]] | deputy_government_head = [[नारायणकाजी श्रेष्ठ]]<br />[[रवि लामिछाने]]<br />[[रघुबीर महासेठ|रघुवीर महासेठ]] | government_head_history = | state_head_title = [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | state_head = [[विद्यादेवी भण्डारी]]<br>[[रामचन्द्र पौडेल]] | former_members_number = १५ | total_number = २५ | political_party = {{Unbulleted list |{{color box|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}}}} {{Party shortname linked|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}}{{Efn|[[नेपाल समाजवादी पार्टी]]ले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]सँग संयुक्त रूपमा [[२०२२ को नेपाली आम चुनाव|२०२२ को चुनाव]]मा दर्ता गरेको थियो, र सबै सांसदहरू नेकपा (माओवादी केन्द्र)को संसदीय दलका सदस्य हुन्।|name=NSP}}<br/> '''गठबन्धनका साझेदारहरू:''' |{{color box|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}}}} {{Party shortname linked|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}}{{Efn|२७ फेब्रुअरी २०२३ सम्म सरकारमा र ४ मार्च २०२४ देखि}} |{{color box|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} {{Party shortname linked|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}{{Efn|५ फेब्रुअरी २०२३ सम्म सरकारमा र ४ मार्च २०२४ देखि। ५ मे २०२३ सम्म सरकारलाई समर्थन।}} <br/> |{{color box|{{party color|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}}}} {{Party shortname linked|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}} |{{color box|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)}}}} {{Party shortname linked|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)}}<br/> '''''पूर्व सदस्यहरू:''''' |{{color box|{{party color|नेपाली कांग्रेस}}}} {{Party shortname linked|नेपाली कांग्रेस}} |{{color box|{{party color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी}}}} {{Party shortname linked|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी}}{{Efn|२५ फेब्रुअरी २०२३ सम्म सरकारमा}} |{{color box|{{party color|जनमत पार्टी}}}} {{Party shortname linked|जनमत पार्टी}}{{Efn|३१ मार्च र १४ अगस्ट २०२३ बीच बाह्य समर्थन; ४ मार्च २०२४ देखि विपक्ष}} |{{color box|{{party color|लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल}}}} {{Party shortname linked|लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल}} |{{color box|{{party color|नागरिक उन्मुक्ति पार्टी}}}} {{Party shortname linked|नागरिक उन्मुक्ति पार्टी}}<br/> }} | legislature_status = ''[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]''<br />{{Composition bar|१५२|२७५|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}}|background-color=|border border-color=darkgray|width=|per=१}} ''[[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]''<br />{{Composition bar|३८|५९| {{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}}|background-color=|border border-color=darkgray|width=|per=१}} | opposition_cabinet = | opposition_party = {{color box|{{party color|नेपाली कांग्रेस}}}} {{Party shortname linked|नेपाली कांग्रेस}} | opposition_leader = [[शेरबहादुर देउवा]] | election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] | legislature_term = [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद]] | outgoing_formation = | previous = [[पाँचौं देउवा मन्त्रिपरिषद, २०२१|देउवा मन्त्रिपरिषद]] | successor = }} '''दाहाल मन्त्रिपरिषद, २०२२''' वा '''तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद''' हालको [[नेपाल सरकार]] हो, जुन २६ डिसेम्बर २०२२ मा गठन गरिएको थियो जब [[पुष्पकमल दाहाल]]लाई नयाँ [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री]]का रूपमा नियुक्त गरिएको थियो [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] [[विद्यादेवी भण्डारी]]द्वारा, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०२२ को नेपाली आम चुनाव]] पछि।<ref>{{Cite web |title=दाहालले प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ ग्रहण गरे |url=https://kathmandupost.com/national/2022/12/26/dahal-sworn-in-as-prime-minister |access-date=26 डिसेम्बर 2022 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> == पृष्ठभूमि == दाहालको प्रधानमन्त्री पदको दाबीलाई उनको आफ्नै दल [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] का साथै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]], [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]], [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]], [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]], [[जनमत पार्टी]] र [[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]]ले समर्थन गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/25/oli-dahal-reaches-sheetal-niwas-to-claim-government-leadership|title=Oli, Dahal reach Sheetal Niwas to claim government leadership|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2023-02-11}}</ref> प्रधानमन्त्री दाहालले वि.सं. २०७९ पौष ११ मा तीन [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] र चार मन्त्रीसँगै शपथ लिएका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/134911/|title=PM Dahal forms eight-member cabinet including three deputy prime ministers|last=Republica|website=My Republica|language=en|access-date=2023-02-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211072223/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/134911/ |date=2023-02-11 }}</ref> वि.सं. २०७९ पौष २६ मा प्रधानमन्त्री दाहालले २७५ सदस्यीय [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा खसेका २७० मत मध्ये २६८ मत ल्याई विश्वासको मत जितेका थिए, जहाँ उनलाई सत्तारूढ गठबन्धनका साथै प्रतिपक्षी [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]], [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] र [[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]] को समेत समर्थन प्राप्त भयो।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/10/prime-minister-pushpa-kamal-dahal-secures-vote-of-confidence|title=Prime Minister Pushpa Kamal Dahal secures vote of confidence|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2023-02-11}}</ref> त्यसपछि माघ ३ मा थप एक उपप्रधानमन्त्री, ११ मन्त्री र तीन राज्यमन्त्री समावेश गरी मन्त्रिपरिषद् विस्तार गरियो।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/17/prime-minister-dahal-expands-cabinet-inducts-12-new-ministers-three-state-ministers|title=Prime Minister Dahal expands Cabinet; inducts 12 ministers, three state ministers|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2023-01-17}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.opmcm.gov.np/en/cabinet/|title=Council of Ministers|website=Office of the Prime Minister and Council of Ministers|language=en-US|access-date=26 December 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250908132331/https://www.opmcm.gov.np/en/cabinet/ |date=8 September 2025 }}</ref> वि.सं. २०७९ माघ १३ मा [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]ले [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृहमन्त्री]] [[रवि लामिछाने]]ले अमेरिकी नागरिकता त्यागेर नेपाली नागरिकता पुन: प्राप्त गर्ने बेला उचित प्रक्रिया पालना नगरेकाले उनी कानुनी रूपमा नेपाली नागरिक नरहेको फैसला गरेपछि लामिछानेलाई सबै निर्वाचित पदबाट हटाइएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/28/court-strips-lamichhane-of-all-posts-over-citizenship|title=Court strips Lamichhane of all posts over citizenship|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2023-02-11}}</ref> रास्वपाले सरकारलाई दिएको समर्थन कायम राख्दै मन्त्रिपरिषद्बाट आफ्ना सदस्य फिर्ता बोलाउने निर्णय गरेपछि सो पार्टीका बाँकी मन्त्रीहरूले माघ २२ गते राजीनामा दिए।<ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/rastriya-swatantra-party-decides-to-quit-govt|title=Rastriya Swatantra Party decides to quit govt|last=Samiti|first=Rastriya Samachar|date=2023-02-05|website=The Himalayan Times|language=en|access-date=2023-02-11}}</ref> वि.सं. २०७९ फाल्गुन १३ मा राप्रपाका सबै मन्त्रीहरूले सरकारबाट राजीनामा दिंदै सो पार्टीले सरकारलाई दिएको समर्थन पनि फिर्ता लियो, जब नेपाली कांग्रेस, नेकपा (माओवादी केन्द्र), जसपा, नेकपा (एस), जनमत पार्टी, लोसपा, नाउपा र राष्ट्रिय जनमोर्चाले आगामी राष्ट्रपति निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवारलाई समर्थन गर्ने सहमतिमा नयाँ गठबन्धन गठन गरे।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/25/rastriya-prajatantra-party-exits-government|title=Rastriya Prajatantra Party exits government|website=kathmandupost.com|language=English|accessdate=2023-02-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/politics/2023/02/24/eight-political-parties-to-support-congress-candidate-in-presidential-election|title=Eight political parties to support Congress candidate in presidential election|website=kathmandupost.com|language=English|accessdate=2023-02-28}}</ref> त्यसपछि फाल्गुन १५ मा नेकपा (एमाले) ले सरकार छाड्ने र आफ्नो समर्थन फिर्ता लिने निर्णय गरेपश्चात् त्यही दिन सो पार्टीका मन्त्रीहरूले सामूहिक राजीनामा दिए।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576|title=UML pulls out of government|website=kathmandupost.com|language=English|accessdate=2023-02-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theannapurnaexpress.com/news/uml-decides-to-quit-dahal-led-government-38862|title=UML decides to quit Dahal-led government|website=The Annapurna Express|language=en|accessdate=2023-02-28}}</ref> प्रधानमन्त्री दाहालले अब चैत १४ गते सम्ममा संसदमा विश्वासको मत लिनुपर्नेछ र उनले छिट्टै नयाँ गठबन्धनका सदस्यहरूलाई मन्त्रिपरिषद्मा समावेश गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।<ref>{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/137069/|title=PM Dahal under constitutional obligation to seek vote of confidence as UML and RPP withdraw their support to govt|last=Republica|website=My Republica|language=en|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228075825/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/137069/ |date=2023-02-28 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/politics/2023/02/28/dahal-moulding-a-small-cabinet-after-uml-pullout|title=Dahal moulding a small Cabinet after UML pullout|website=kathmandupost.com|language=English|accessdate=2023-02-28}}</ref> == वर्तमान व्यवस्था == {| class="wikitable sortable" !क्र.सं. !'''कार्यविभाजन''' !'''नाम''' ! colspan="2" |राजनीतिक दल !पदभार ग्रहण !पदभार अन्त्य !वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्''' |- | style="text-align:center;" |१. |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री ]]'''<br>{{small|अरू सबै मन्त्रालयहरू कसैलाई छुट्याइएको छैन।}} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पुस ११ |''पदासिन'' |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]]<br>[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |[[पूर्णबहादुर खड्का]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार">{{Cite web |date=2023-03-31 |title=प्रचण्डद्वारा मन्त्रिपरिषद् विस्तार, नेपाली कांग्रेसका पूर्णबहादुर खड्का उपप्रधानमन्त्री बने |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cg6220gx7gyo |access-date=2023-04-20 |website=बिबिसी समाचार नेपाली |language=नेपाली}}</ref> |''पदासिन'' |[https://mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | rowspan="2" style="text-align:center;" |३. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] |rowspan="2" |[[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] |bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पुस ११ | rowspan="2" |''पदासिन'' | rowspan="2" |[http://www.moha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री{{Efn|श्रेष्ठलाई वि.सं. २०७९ पुस ११ मा [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] र [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्री]] नियुक्त गरिएको थियो। वि.सं. २०७९ चैत्र १७ मा उनी [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] र [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]]को रूपमा सेवा गर्दै छन्।<ref>{{Cite web |title=नारायणकाजी श्रेष्ठ उपप्रधानमन्त्री बन्ने |url=https://www.setopati.com/politics/290496 |access-date=2023-04-01 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=भौतिक मन्त्री नारायणकाजी श्रेष्ठले गरे पदभार ग्रहण |url=https://www.setopati.com/politics/290528 |access-date=2023-04-01 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401044523/https://www.setopati.com/politics/290528 |date=2023-04-01 }}</ref><ref>{{Cite web |title=नारायणकाजी श्रेष्ठ गृहमन्त्री बन्दै! |url=https://www.setopati.com/politics/298302 |access-date=2023-04-01 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=चौथो पटक मन्त्री बन्दा नारायणकाजी दोस्रो पटक गृहमन्त्री |url=https://ekantipur.com/news/2023/03/31/16802558122037813.html |access-date=2023-04-01 |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली}}</ref>|name=NKS}} |bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |- | style="text-align:center;" |४. |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] मन्त्री |[[बेदुराम भुसाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.moald.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |५. |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[अशोककुमार राई|अशोक कुमार राई]] | bgcolor="{{party color|People's Socialist Party, Nepal}}" | |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा, नेपाल]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |६. |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |[[शरतसिंह भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |७. |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[प्रकाशशरण महत]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.mof.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |८. |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक]] मन्त्री |[[महिन्द्र राय यादव]] | bgcolor="{{party color|Nepal Socialist Party}}" | |[[नेपाल समाजवादी पार्टी]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |९. |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई]] मन्त्री |[[शक्तिबहादुर बस्नेत]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.moewri.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117110112/https://www.moewri.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१०. |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[रेखा शर्मा]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३<ref name="थप मन्त्री"/> |''पदासिन'' |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |११. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल) |संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |[[सुदन किराँती|सुदन किराती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३<ref name="थप मन्त्री"/> |''पदासिन'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१२. |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री |[[अमनलाल मोदी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३<ref name="थप मन्त्री"/> |''पदासिन'' |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१३. |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] मन्त्री |[[प्रकाश ज्वाला]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.mopit.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१४. |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] मन्त्री |[[रञ्जिता श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{party color|Nagrik Unmukti Party}}" | |[[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१५. |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[रमेश रिजाल]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://moics.gov.np/np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231195849/https://moics.gov.np/np |date=2023-12-31 }} |- | style="text-align:center;" |१६. |[[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास]] मन्त्री |[[सिता गुरुङ]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१७. |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[नारायणप्रकाश साउद|नारायण प्रकाश साउद]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |वि.सं. २०८० बैशाख ३<ref name="नारायण">{{Cite web |title=एकीकृत समाजवादीबाट नन्दा चपाई बनिन् राज्यमन्त्री |url=https://baahrakhari.com/detail/384840/ |access-date=2023-04-20 |website=बाह्रखरी |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230420070749/https://baahrakhari.com/detail/384840/ |date=2023-04-20 }}</ref> |''पदासिन'' |[https://www.mofa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''राज्य मन्त्री''' |- | style="text-align:center;" |१८. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] राज्य मन्त्री |[[सुशिला सिर्पाली ठकुरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३<ref name="थप मन्त्री">{{Cite web |title=राष्ट्रपतिसमक्ष नवनियुक्त मन्त्रीद्वारा शपथ ग्रहण |url=https://gorkhapatraonline.com/news/51307 |access-date=2023-04-20 |website=गोरखापत्र अनलाइन |language=नेपाली}}</ref> |''पदासिन'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१९. |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] राज्य मन्त्री |[[नन्दा चपाई]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |वि.सं. २०८० बैशाख ३<ref name="नारायण"/> |''पदासिन'' |[https://www.mopit.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | colspan="8" |स्रोत:<ref>{{Cite web |title=मन्त्रिपरिषद् |url=https://www.opmcm.gov.np/cabinet/ |access-date=2023-04-20 |website=नेपाल सरकार, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606050946/http://www.opmcm.gov.np/cabinet/ |date=2017-06-06 }}</ref>(वि.सं. २०८० बैशाख ३ मा अद्यावधिक) |} == पूर्व व्यवस्था == === वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ सम्म === {| class="wikitable sortable" !क्र.सं. !'''कार्यविभाजन''' !'''नाम''' ! colspan="2" |राजनीतिक दल !पदभार ग्रहण !पदभार अन्त्य !वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्''' |- | style="text-align:center;" |१. |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]'''<br>{{Small|कार्यविभाजन नगरिएका बाँकी सबै मन्त्रालय}} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://mof.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[http://www.mopit.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |४. |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री]] |[[रेखा शर्मा]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |५. |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[ज्वालाकुमारी शाह]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |६. |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[दामोदर भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://moics.gov.np/np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231195849/https://moics.gov.np/np |date=2023-12-31 }} |- | style="text-align:center;" |७. |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[राजेन्द्रकुमार राई|राजेन्द्र कुमार राई]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |८. |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]] |[[अब्दुल खान]] | bgcolor="{{party color|Janamat Party}}" | |[[जनमत पार्टी]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |९. |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[विमला राई पौड्याल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |१० |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री]] |[[पदम गिरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |११. |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री]] |[[भगवती चौधरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१२. |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]] |[[हरिप्रसाद उप्रेती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१३. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[सुदन किराँती|सुदन किराती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१४. |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[अमनलाल मोदी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''राज्यमन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |१५. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन राज्यमन्त्री]] |[[सुशीला सिरपाली ठकुरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |} === वि.सं. २०७९ फाल्गुन १३ सम्म === {| class="wikitable sortable" !क्र.सं. !'''कार्यविभाजन''' !'''नाम''' ! colspan="2" |राजनीतिक दल !पदभार ग्रहण !पदभार अन्त्य !वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्''' |- | style="text-align:center;" |१. |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]'''<br>{{Small|कार्यविभाजन नगरिएका बाँकी सबै मन्त्रालय}} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://mof.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[http://www.mopit.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |४. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई मन्त्री]] |[[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र प्रसाद लिङ्देन]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १३ |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |५. |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री]] |[[रेखा शर्मा]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |६. |[[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास मन्त्री]] |[[विक्रम पाण्डे]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १३ |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |७. |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[ज्वालाकुमारी शाह]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |८. |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[दामोदर भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://moics.gov.np/np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231195849/https://moics.gov.np/np |date=2023-12-31 }} |- | style="text-align:center;" |९. |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[राजेन्द्रकुमार राई|राजेन्द्र कुमार राई]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१० |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]] |[[अब्दुल खान]] | bgcolor="{{party color|Janamat Party}}" | |[[जनमत पार्टी]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |११. |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[विमला राई पौड्याल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |१२. |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री]] |[[पदम गिरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |१३. |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री]] |[[भगवती चौधरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१४. |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]] |[[हरिप्रसाद उप्रेती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१५. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[सुदन किराँती|सुदन किराती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१६. |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[अमनलाल मोदी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१७. |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] |[[ध्रुवबहादुर प्रधान]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १३ |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''राज्यमन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |१८. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन राज्यमन्त्री]] |[[सुशीला सिरपाली ठकुरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१९. |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई राज्यमन्त्री]] |[[दिपकबहादुर सिंह]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १३ |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |} === वि.सं. २०७९ माघ २२ सम्म === {| class="wikitable sortable" !क्र.सं. !'''कार्यविभाजन''' !'''नाम''' ! colspan="2" |राजनीतिक दल !पदभार ग्रहण !पदभार अन्त्य !वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्''' |- | style="text-align:center;" |१. |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]'''<br>{{Small|कार्यविभाजन नगरिएका बाँकी सबै मन्त्रालय}} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://mof.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[http://www.mopit.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |४. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई मन्त्री]] |[[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र प्रसाद लिङ्देन]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |५. |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री]] |[[रेखा शर्मा]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |६. |[[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास मन्त्री]] |[[विक्रम पाण्डे]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |७. |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[ज्वालाकुमारी शाह]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |८. |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[दामोदर भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://moics.gov.np/np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231195849/https://moics.gov.np/np |date=2023-12-31 }} |- | style="text-align:center;" |९. |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[राजेन्द्रकुमार राई|राजेन्द्र कुमार राई]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१० |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]] |[[अब्दुल खान]] | bgcolor="{{party color|Janamat Party}}" | |[[जनमत पार्टी]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |११. |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[विमला राई पौड्याल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |१२. |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री]] |[[पदम गिरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |१३. |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री]] |[[भगवती चौधरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१४. |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]] |[[हरिप्रसाद उप्रेती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१५. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[सुदन किराँती|सुदन किराती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१६. |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[अमनलाल मोदी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१७. |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री]] |[[शिशिर खनाल]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ माघ २२ |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१८. |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ माघ २२ |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१९. |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] |[[ध्रुवबहादुर प्रधान]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''राज्यमन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |२०. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन राज्यमन्त्री]] |[[सुशीला सिरपाली ठकुरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२१. |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या राज्यमन्त्री]] |[[तोसिमा कार्की]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ माघ २२ |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |२२. |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई राज्यमन्त्री]] |[[दिपकबहादुर सिंह]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |} === वि.सं. २०७९ माघ १३ सम्म === {| class="wikitable sortable" !क्र.सं. !'''कार्यविभाजन''' !'''नाम''' ! colspan="2" |राजनीतिक दल !पदभार ग्रहण !पदभार अन्त्य !वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्''' |- | style="text-align:center;" |१. |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]'''<br>{{Small|कार्यविभाजन नगरिएका बाँकी सबै मन्त्रालय}} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://mof.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[http://www.mopit.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |४. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]] |[[रवि लामिछाने]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |वि.सं. २०७९ माघ १३ |[https://www.moha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |५. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई मन्त्री]] |[[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र प्रसाद लिङ्देन]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |६. |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री]] |[[रेखा शर्मा]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |७. |[[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास मन्त्री]] |[[विक्रम पाण्डे]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |८. |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[ज्वालाकुमारी शाह]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |९. |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[दामोदर भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://moics.gov.np/np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231195849/https://moics.gov.np/np |date=2023-12-31 }} |- | style="text-align:center;" |१० |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[राजेन्द्रकुमार राई|राजेन्द्र कुमार राई]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |११. |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]] |[[अब्दुल खान]] | bgcolor="{{party color|Janamat Party}}" | |[[जनमत पार्टी]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१२. |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[विमला राई पौड्याल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |१३. |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री]] |[[पदम गिरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |१४. |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री]] |[[भगवती चौधरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१५. |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]] |[[हरिप्रसाद उप्रेती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१६. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[सुदन किराँती|सुदन किराती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१७. |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[अमनलाल मोदी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१८. |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री]] |[[शिशिर खनाल]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१९. |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२०. |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] |[[ध्रुवबहादुर प्रधान]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''राज्यमन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |२१. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन राज्यमन्त्री]] |[[सुशीला सिरपाली ठकुरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२२. |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या राज्यमन्त्री]] |[[तोसिमा कार्की]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |२३. |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई राज्यमन्त्री]] |[[दिपकबहादुर सिंह]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |} === २०८१/०१/३१ मा पुनर्गठन === {| class="wikitable" | rowspan="2" |'''क्र.सं.''' | rowspan="2" |'''नाम, थर''' | rowspan="2" |'''कार्य विभाजन''' |- |- | colspan="3" |'''सम्माननीय प्रधानमन्त्री''' | |- |१ |श्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ | |- | colspan="3" |'''माननीय उपप्रधानमन्त्री''' |- |२ |श्री रघुबीर महासेठ |भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात |- |३ |श्री नारायणकाजी श्रेष्ठ |परराष्ट्र |- |४ |श्री रवि लामिछाने |गृह |- | colspan="3" |'''माननीय मन्त्री''' |- |५ |श्री वर्षमान पुन |अर्थ |- |६ |श्री शक्तिबहादुर बस्नेत |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाई]] |- |७ |श्री भानुभक्त जोशी |सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन |- |८ |श्री हितबहादुर तामाङ |संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन |- |९ |श्री रेखा शर्मा |सञ्‍चार तथा सूचना प्रविधि |- |१० |श्री पदम गिरी |कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला |- |११ |श्री ज्वालाकुमारी साह |कृषि तथा पशुपंक्षी विकास |- |१२ |श्री प्रदीप यादव |स्वास्थ्य तथा जनसङ्‌ख्या |- |१३ |श्री बलराम अधिकारी |भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण |- |१४ |श्री दामोदार भण्डारी |उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति |- |१५ |श्री भगवती चौधरी |महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक |- |१६ |श्री राजेन्द्रकुमार राई |खानेपानी |- |१७ |श्री हरिप्रसाद उप्रेती |रक्षा |- |१८ |श्री धन बहादुर बुढा |सहरी विकास |- |१९ |श्री डोल प्रसाद अर्याल |श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा |- |२० |श्री सुमना श्रेष्ठ |शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि |- |२१ |श्री विराज भक्त श्रेष्ठ |युवा तथा खेलकुद |- |२२ |श्री नवलकिसोर साह सुडी |वन तथा वातावरण |- | colspan="3" |'''माननीय राज्यमन्त्री''' |- |२३ |श्री हसीना खान |स्वास्थ्य तथा जनसङ्‌ख्या |} ==टिप्पणीहरू== {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] 0gnm406l4laqtxvqfs80os7hdvbc67l 0 133747 1356030 1203869 2026-05-20T05:36:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356030 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Gondwana 420 Ma.png|thumb|300px|गोन्डवाना]] '''गोन्डवाना''' ({{Lang-sa|गोन्डवन}}; गोन्ड जातिको [[जङ्गल|वन]]) एक ठुलो भू-भाग थियो, कहिलेकाहीँ एक [[अधिमहाद्वीप]]को रूपमा पनि चिनिन्छ। यो पूर्वी [[अफ्रिका]]सँग [[भारत]] र [[माडागास्कर]]को टक्करको साथ धेरै क्र्याटनहरू (पृथ्वीको क्रस्टको ठुलो स्थिर ब्लक) को वृद्धिबाट गठन भएको थियो।<ref>{{cite journal |last1=Chakrabarti |first1=Pratik |date=2019 |title=Gondwana and the Politics of Deep Past |journal=Past & Present |volume=242 |issue=1 |pages=119–153 |doi=10.1093/pastj/gty016 |doi-access=free}}</ref> गोन्डवाना [[पुराजीवक कल्प]]को महाद्वीपीय क्रस्टको सबैभन्दा ठुलो टुक्रा बन्यो, जसले लगभग १००,०००,००० किमी२, पृथ्वीको सतहको लगभग एक-पाँच भाग क्षेत्र ओगटेको छ।<ref name="bradley_2011">{{Cite journal |last=Bradley |first=D.C. |date=2011 |title=Secular Trends in the Geologic Record and the Supercontinent Cycle |journal=Earth-Science Reviews |volume=108 |issue=1–2 |pages=16–33 |bibcode=2011ESRv..108...16B |citeseerx=10.1.1.715.6618 |doi=10.1016/j.earscirev.2011.05.003 |s2cid=140601854}}</ref> यो [[प्राङ्गारयुग]]को समयमा युरामेरिकासँग मिलाएर प्यान्जिया बन्यो। यो [[रक्ताश्म युग]]को समयमा उत्तरी प्यान्जियाबाट अलग हुन थाल्यो, र प्रारम्भिक [[सरीसृपयुग]]को (लगभग १८० मिलियन वर्ष पहिले) समयमा टुक्रन थाल्यो। विच्छेदको अन्तिम चरणहरू, [[दक्षिण अमेरिका]]बाट [[अन्टार्क्टिका|अन्टार्कटिका]]को विभाजन र [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]], पालेओजीनको समयमा भएको थियो।<ref name="bradley_2011" /> गोन्डवानाका अवशेषहरूले [[दक्षिण अमेरिका]], [[अफ्रिका]], [[अन्टार्क्टिका|अन्टार्कटिका]], [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]], जिल्यान्डिया, [[अरब सागर|अरेबिया]], र [[भारतीय उपमहाद्वीप]] सहितको आजको महाद्वीपीय क्षेत्रको लगभग दुई तिहाइ भाग ओगटेको छ।<ref>{{Cite web |last=Houseman |first=Greg |title=Animation of the dispersal of Gondwanaland |url=http://homepages.see.leeds.ac.uk/~eargah/Gond.html |access-date=21 October 2008 |publisher=[[University of Leeds]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919133255/http://homepages.see.leeds.ac.uk/~eargah/Gond.html |date=19 September 2018 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ऐतिहासिक महादेशहरू]] i03c4jd18c38xutuotzoapuydnid9r8 0 137490 1356056 1349754 2026-05-20T08:43:54Z Bishaldev100 28807 /* थप पढाइ */ 1356056 wikitext text/x-wiki {{ Infobox artwork | title = जयवर्माको मूर्ति | image = Statue of King Jayavarma.png | image_upright = yes | year = 185 | subject = जयवर्मा | museum = [[राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनी|राष्ट्रिय संग्रहालय]], नेपाल | city = [[Kathmandu]] | italic title = no }} '''जयवर्माको मूर्ति''' [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि]] राजा जयवर्माको मूर्ति हो। <ref>{{Cite journal |last=Mishra |first=Tara Nanda |date=November 2000 |title=Dated Figure of King Jayavarma, The Tradition of Figure Making and The Historical Importance of This Discovery |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_146_full.pdf |url-status=live |journal=Ancient Nepal |volume=146 |pages=1–23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126150931/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_146_full.pdf |archive-date=26 November 2021 |access-date=27 November 2021 |via=[[Digital Himalaya]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211126150931/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_146_full.pdf |date=26 November 2021 }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Tamot |first=Kashinath |last2=Ian |first2=Alsop |date=10 July 1996 |title=Kashinath Tamot and Ian Alsop: A Kushan-Period Sculpture on Asianart.com |url=https://asianart.com/articles/jaya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127133843/https://asianart.com/articles/jaya/ |archive-date=27 November 2021 |access-date=27 November 2021 |website=Asianart}}</ref> विक्रम सम्बत् २०४९ वैशाख अन्तिम सातातिर [[काठमाडौँ|काठमाडौं]]को मालीगाउँमा रामध्वज खड्काको जग्गामा घरको जग खन्दा पादपीठमा लिच्छवि लिपिमा लेखिएको १७१ सेन्टिमिटर उचाइ र ४९ सेन्टिमिटर चौडाइको एक प्रस्तर मूर्ति पाइयो। यो सन् १९९२ मा मालिगाउँ, [[काठमाडौँ|काठमाडौं]] मा फेला परेको थियो र यो १८४/१८५ ईस्वी को हो। <ref name=":0">{{Cite journal |last=Garbini |first=Riccardo |year=2002 |title=On Dating the Jayavarman Inscription: (Two) Hundred and Seven of the Śaka Era? |url=https://www.jstor.org/stable/29757550 |url-status=live |journal=East and West |volume=52 |issue=1/4 |pages=421–426 |issn=0012-8376 |jstor=29757550 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127141537/https://www.jstor.org/stable/29757550 |archive-date=27 November 2021 |access-date=27 November 2021}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=axBuAAAAMAAJ|title=Voice of History: An Annual Journal of T.U. History Association|date=2000|access-date=27 November 2021|archive-date=20 November 2021}}</ref> यस मूर्तिको पादपीठमा निम्न उल्लिखित अभिलेख यस प्रकार थियो:<ref>{{Cite journal |last=राजवंशी |first=शङ्करमान |title=मालिगाउँमा प्राप्त नयाँ अभिलेखको बारेमा विचार विमर्श |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_135_05.pdf |journal=प्राचीन नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240808045819/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_135_05.pdf |date=2024-08-08 }}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |'''संवत् १०७ श्रीपरमदेव .......महाराजेषु जयवम्मर्म''' | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> शिलालेख [[गुप्त लिपि|गुप्त शैली]] [[ब्राह्मी लिपि|ब्राह्मी लिपिमा]] लेखिएको छ र यसमा जयवर्माको नाम र वर्ष छ। <ref name=":0" /> जयवर्माको शालिक हाल नेपालको [[राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनी|राष्ट्रिय संग्रहालयमा]] राखिएको छ । <ref>{{Cite journal |last=Messerschmidt |first=Don |year=2010 |title=Nepal's National Pride: The Chhauni Museum |url=http://ecs.com.np/features/nepals-national-pride-the-chhauni-museum |url-status=live |journal=ECS Nepal |volume=79 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126153148/http://ecs.com.np/features/nepals-national-pride-the-chhauni-museum |archive-date=26 November 2021 |access-date=27 November 2021 |via=ECS Media}}</ref> <ref>{{Cite web |date=17 March 2020 |title=King Jayavarma (Jayavarman) [Hindu Stone Sculptures (NMN)] |url=https://www.wisdomlib.org/gallery/hindu-stone-sculptures-nmn/1476 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126145821/https://www.wisdomlib.org/gallery/hindu-stone-sculptures-nmn/1476 |archive-date=26 November 2021 |access-date=27 November 2021 |website=Wisdom Library |language=en}}</ref> जयवर्माको मूर्तिलाई नेपालको सबैभन्दा पुरानो बलौटे ढुङ्गाको मूर्ति मानिन्छ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lwZWAAAAYAAJ|title=Mt. Everest & More--: Special interest attractions|date=2001}}</ref> ईस्वी २००४ मा, नेपाल सरकारले जयवर्माको प्रतिमा चित्रित टिकटहरू जारी गर्यो। <ref>{{Cite web |title=Stamp: Jaya Varma, National Museum Chhauni |url=https://colnect.com/en/stamps/stamp/161977-Jaya_Varma_National_Museum_Chhauni-Fine_Arts_Sculpture-Nepal |access-date=2021-12-18 |website=Colnect |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == थप पढाइ == * {{Cite book|title=Jaya Varmako Murti Ra Nepalko Varma Bansha}} * {{Cite web |title=जग खन्दा भेटिएको मूर्तिले थप्यो लिच्छवि इतिहासमा नयाँ अध्याय |url=https://www.setopati.com/opinion/219157/ |access-date=27 November 2021 |website=Setopati |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127143823/https://www.setopati.com/opinion/219157/ |date=27 November 2021 }} [[श्रेणी:नेपाली मूर्तिकला]] oh4swtr1977yoo12q0nm4cnn27jx21w 0 138045 1356092 1345629 2026-05-20T11:47:40Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356092 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[सम्माननीय ]] | name = नारायणप्रसाद दाहाल | image = | office = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को अध्यक्ष | term_start1 = २०८०/११/२८ | term_end1 = | president1 = [[रामचन्द्र पौडेल]] | deputy1 = [[उर्मिला अर्याल]] | predecessor1 = [[गणेशप्रसाद तिमिल्सिना]] | successor1 = | party = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | father = | mother = | caption = | native_name_lang = | native_name = }} '''नारायणप्रसाद दाहाल''' नेपाली राजनीतिज्ञ तथा नेपालको [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को अध्यक्ष हुन् । उनी [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालका पुर्ब प्रधानमन्त्री]] [[पुष्पकमल दाहाल]] का भाइ (काकाका छोरा) हुन् ।<ref>{{Cite news|url=https://baahrakhari.com/detail/346421|title=प्रचण्डका भाइ नारायणप्रसाद दाहाल राष्ट्रिय सभा सदस्य मनोनीत|date=चैत २५, २०७८|work=बाह्रखरी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240312134523/https://baahrakhari.com/detail/346421 |date=2024-03-12 }}</ref> ==राजनीति== दाहाल २०३१ सालदेखि पार्टीमा सक्रिय छन् । उनी २०५७ देखि माओवादी केन्द्रीय सदस्य छन् । माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आएपछि २०६३ मा दाहाल [[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम व्यवस्थापिका संसद्]] सदस्य बनेका थिए । [[पुष्पकमल दाहाल]] प्रधानमन्त्री हुँदा उनी सल्लाहकार थिए । === संविधान सभा सदस्य === २०६४ मा भएको पहिलो [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|संविधानसभा निर्वाचन]]मा दाहाल चितवन–३ बाट संविधान सभा सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए । [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७० साल]]मा सोही क्षेत्रबाट टिकट पाए पनि दाहाल पराजित भए । === राष्ट्रियसभा सदस्य === राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]ले चैत २५, २०७८ मा चितवनका नारायणप्रसाद दाहाललाई राष्ट्रियसभा सदस्यमा मनोनयन गरेकी । सरकारको सिफारिसमा उनले दाहाललाई राष्ट्रियसभा सदस्यमा मनोनयन गरेकी हुन् । [[रामनारायण विडारी|रामनारायण बिडारी]]को कार्यकाल सकिएपछि रिक्त रहेको पदमा उनी मनोनीत भएका हुन् । === राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष === फाल्गुन २९, २०८० मा राष्ट्रिय सभा अध्यक्षमा नारायणप्रसाद दाहाल निर्वाचित भए। २०७८ मा राष्ट्रियसभा सदस्यमा मनोनीत बनेका उनी २०८४ सम्म अध्यक्षमा कायम रहनेछन् । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपाली राजनैतिक परिवारहरूको सूची]] *[[नेपाली_राजनैतिक_परिवारहरूको_सूची#दाहाल-प्रचण्ड_परिवार|दाहाल-प्रचण्ड_परिवार]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू]] aupn8nd5vn3018tlrszzg5g3wk70tgo 0 138448 1356073 1352265 2026-05-20T10:41:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356073 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative session |name=दोस्रो गण्डकी प्रदेश सभा |before=[[पहिलो गण्डकी प्रदेश सभा|पहिलो सभा]] |after= |membership2= |state=[[गण्डकी प्रदेश]] |country=[[नेपाल]] |meeting_place={{nowrap|नगर विकास तालिम केन्द्र}},<br/> [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला]] |body={{nowrap|[[गण्डकी प्रदेश सभा]]}} |membership1=६० |election=[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]] |control1='''[[नेपाल सरकार|सरकार]] (३५)''' {{colorbox|{{party color|Nepali Congress}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]]: २७ *{{colorbox|{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]]: ७ *{{colorbox|{{party color|Independent}}}} [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]: १ '''प्रतिपक्ष (२५)''' *{{colorbox|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]: २२ *{{colorbox|{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]]: २ |term_start=१८ पुस २०७९ |term_end= |government=[[सुरेन्द्रराज पाण्डे मन्त्रिपरिषद्]] |chamber1=प्रदेश सभा |chamber1_leader1_type=सभामुख |chamber1_leader1=कृष्णप्रसाद धिताल ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |chamber1_leader2_type={{nowrap|उपसभामुख}} |chamber1_leader2=बिनाकुमारी थापा ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) |chamber1_leader3_type=[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] |chamber1_leader3=[[सुरेन्द्रराज पाण्डे]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]])<ref>{{Cite web|author=|title=गण्डकी प्रदेशको मुख्यमन्त्रीमा पाण्डे नियुक्त|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/113139/2023-04-27|access-date=२५ माघ २०८०|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240402160611/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/113139/2023-04-27 |date=2024-04-02 }}</ref> |chamber1_leader4_type=[[विपक्षी नेता|प्रतिपक्ष दलको नेता]] |chamber1_leader4=खगराज अधिकारी ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) |website={{url|https://pradeshsabha.gandaki.gov.np}}}} '''दोस्रो गण्डकी प्रदेश सभा''' २०७९ मङ्सिर ४ गते भएको [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९]]बाट निर्वाचित भएको थियो। ६० जना सदस्यहरू प्रदेश सभामा निर्वाचित भएका थिए, जसमध्ये ३६ जना [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली|प्रत्यक्ष निर्वाचन]]द्वारा निर्वाचित भएका थिए र जसमध्ये २४ जना [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली]]मार्फत निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{cite web |date=5 August 2022 |title=Elections announced for November 20 |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/08/05/elections-announced-for-november-20 |access-date=2 December 2022 |website= |publisher=Kantipur Media Group}}</ref> सभाको पहिलो अधिवेशन २०७९ पुस १८ देखि सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=सुरू भए सातै प्रदेशसभा |url=https://ekantipur.com/news/2023/01/02/167266128058996661.html |access-date=2023-01-02 |website=कान्तिपुर |language=ne}}</ref> == नेतृत्व == === कार्यालय === * सभाको सभामुख: माननीय कृष्णप्रसाद धिताल<ref>{{Cite web |title=Maoist Centre's Krishna Dhital elected Gandaki Assembly speaker |url=https://kathmandupost.com/gandaki-province/2023/01/14/maoist-centre-s-krishna-dhital-elected-gandaki-assembly-speaker |access-date=2023-01-14 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) * सभाको उपसभामुख: माननीय बिनाकुमारी थापा<ref>{{Cite web |title=गण्डकीको उपसभामुखमा एमालेकी विना थापा निर्वाचित |url=https://ekantipur.com/pradesh-4/2023/01/16/167386159038917308.html |access-date=2023-01-16 |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली}}</ref> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) * सभाको अध्यक्ष ([[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]): माननीय [[सुरेन्द्रराज पाण्डे]]([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) * प्रतिपक्ष दलको नेता: माननीय खगराज अधिकारी ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) === संसदीय दल === * [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को संसदीय दलको नेता: सुरेन्द्रराज पाण्डे<ref>{{Cite web |title=Bahadur Singh Lama and Surendra Pandey elected leader of provincial assembly parties of Nepali Congress |url=https://kathmandupost.com/national/2022/12/28/bahadur-singh-lama-and-surendra-pandey-elected-leader-of-provincial-assembly-parties-of-nepali-congress |access-date=2022-12-28 |website=काठमाडौँ पोस्ट|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> * [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को संसदीय दलको नेता: [[खगराज अधिकारी]]<ref>{{Cite web |title=गण्डकीमा एमाले संसदीय दलको नेतामा अधिकारी |url=https://ekantipur.com/pradesh-4/2022/12/25/167196956680293243.html |access-date=2022-12-25 |website=कान्तिपुर दैनिक |language=ne}}</ref> *[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]को संसदीय दलको नेता: माननीय हरिबहादुर चुमान<ref>{{Cite web |title=माओवादी गण्डकी प्रदेश दलको नेतामा चुमान सर्वसम्मत |url=https://ekantipur.com/pradesh-4/2023/01/01/167254850887347493.html |access-date=2023-01-01 |website=कान्तिपुर दैनिक |language=ne}}</ref> *[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]को संसदीय दलको नेता: माननीय पञ्चराम गुरुङ<ref>{{Cite web |last= |first= |title=गण्डकीमा ३२ सांसदको हस्ताक्षर संकलन, माओवादीका हरि चुमान भन्छन्– अब मेरो पालो हो |url=https://baahrakhari.com/detail/374657/ |access-date=2023-01-09 |website=12khari |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230109004629/https://baahrakhari.com/detail/374657/ |date=2023-01-09 }}</ref> === सचेतक === * [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को प्रमुख सचेतक: नन्दप्रसाद न्यौपाने<ref>{{Cite web |title=कांग्रेस गण्डकीको प्रमुख सचेतकमा न्यौपाने |url=https://www.makalukhabar.com/2023/05/99977285035/?mibextid=Zxz2cZ&fbclid=IwAR3z4g4YTeqzbQeD-BCfWAZn7zpi0uGZsKuvTOZP_rXLg_NjojcAkqWv0dE |access-date=2023-05-07 |website=मकालु खबर |language=नेपाली}}</ref> * [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को प्रमुख सचेतक: माननीय गोविन्दबहादुर नेपाली * [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]को प्रमुख सचेतक: माननीय कुसुम बुढा पुन * [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]को प्रमुख सचेतक माननीय बिन्दु पौडेल == सदस्यहरू == {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Nepali Congress}}; color: white;" |नेपाली काङ्ग्रेस (२७) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २ (ख)]] |[[सुरेन्द्रराज पाण्डे]] | * मुख्यमन्त्री * संसदीय दलको नेता |- |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १ (ख)]] |नन्दप्रसाद न्यौपाने | *प्रमुख सचेतक |- |[[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १ (क)]] |मुनिन्द्रजङ्ग गौतम | |- |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १ (क)]] |टेकराज गुरुङ | |- |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १ (ख)]] |भेषबहादुर पौडेल | |- |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २ (ख)]] |विन्दुकुमारी थापा | |- |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३ (ख)]] |प्रकाश बराल | |- |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १ (क)]] |अशोककुमार श्रेष्ठ | |- |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २ (ख)]] |जीतप्रकाश आले मगर | |- |[[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २ (क)]] |भोजराज अर्याल | |- |[[स्याङ्जा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा २ (ख)]] |महेश भट्टराई | |- |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (क)]] |महेन्द्रध्वज जिसी | |- |[[मुस्ताङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुस्ताङ १ (क)]] |नन्दु गुरुङ | |- |[[मुस्ताङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुस्ताङ १ (ख)]] |विकल शेरचन | |- |[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १ (क)]] |दीपेन्द्रबहादुर थापा | |- |[[बागलुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ १ (ख)]] |डिल्लीराम सुवेदी | |- |[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २ (क)]] |जीतबहादुर शेरचन | |- |[[बागलुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बागलुङ २ (ख)]] |द्रोणकुमार कुँवर | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]], [[थकाली जाति|थकाली]] |विमला गौचन | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |रेखा गुरुङ | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |सरस्वती गुरुङ | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |पार्वती तामाङ | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |सरस्वती अर्याल | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |चम्पादेवी खड्का | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |कल्पना तिवारी | |- |[[दलित]] |दिलमाया पौवै | |- |[[दलित]] |टीकाकुमारी बस्याल | |} {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}; color: white;" |नेकपा (एमाले) (२२) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |बिनाकुमारी थापा | * सभाको उपसभामुख |- |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १ (क)]] |[[खगराज अधिकारी]] | * प्रतिपक्ष दलको नेता * संसदीय दलको नेता |- |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १ (क)]] |सीताकुमारी सुन्दास | * आर्थिक मामिला मन्त्री |- |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) १ (ख)]] |रोशनबहादुर गाहा मगर | * प्रमुख सचेतक |- |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १ (ख)]] |वेदबहादुर गुरुङ | |- |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २ (क)]] |भीमबहादुर कार्की | |- |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३ (क)]] |गणेशमान गुरुङ | |- |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २ (क)]] |श्यामराजा महत | |- |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १ (ख)]] |सुधीरकुमार पौडेल | |- |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (क)]] |पद्मा जिसी श्रेष्ठ | |- |[[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) २ (ख)]] |लक्ष्मणबहादुर पाण्डे | |- |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १ (क)]] |भक्तबहादुर कुँवर | |- |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १ (ख)]] |मित्रलाल बस्याल | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |लिलाबहादुर थापा मगर | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |निर्मला थापा | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]], [[भुजेल]] |राजकुमारी भुजेल | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |कृष्णप्रसाद पाठक | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |प्रकाशबहादुर केसी | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |यशोधा रिमाल | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |देवका पहाडी | |- |[[दलित]] |गोविन्दबहादुर नेपाली | |- |[[दलित]] |नन्दकला दमाई नेपाली | |} {| class="wikitable sortable" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}; color: white;" |नेकपा (माओवादी केन्द्र) (८) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १ (क)]] |कृष्णप्रसाद धिताल | * सभाको सभामुख |- |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १ (ख)]] |हरिबहादुर चुमान | * संसदीय दलको नेता |- |[[म्याग्दी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|म्याग्दी १ (ख)]] |रमेशबहादुर जुग्जाली | |- |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २ (क)]] |फणीन्द्र देवकोटा | * [[नेपाल समाजवादी पार्टी]]बाट निर्वाचित |- |[[म्याग्दी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|म्याग्दी १ (क)]] |हरिबहादुर भण्डारी | |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |कुसुम बुढा पुन | |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |सुशीला सिंखडा | |- |[[दलित]] |दमयन्ती रुचाल | |} {| class="wikitable sortable" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}; color: white;" |राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (२) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[नेपालका जातीहरू|आदिवासी जनजाति]] |पञ्चराम गुरुङ | * संसदीय दलको नेता |- |[[खस जाति|खस आर्य]] |विन्दु अधिकारी | |} {| class="wikitable" ! colspan="3" style="width: 800pt; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}; color: white;" |नेकपा (एकीकृत समाजवादी) (१) |- ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} ! style="width:250pt;"| सदस्य !विभाग र जिम्मेवारी |- |[[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १ (ख)]] |[[दीपक मनाङे|राजीव गुरुङ]] | |} === दल परिवर्तन === {| class="wikitable" ! style="width:150pt;"| निर्वाचन क्षेत्र/{{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} ! style="width:250pt;"| सदस्य ! colspan="2" |बाट ! colspan="2" |देखि !मिति |- |[[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १ (ख)]] |[[दीपक मनाङे|राजीव गुरुङ]] | bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |२०७९ मङ्सिर १९<ref>{{Cite web |title=Rajeev Gurung, alias Deepak Manange, joins CPN (Unified Socialist) |url=https://kathmandupost.com/national/2022/12/05/rajeev-gurung-alias-deepak-manange-joins-cpn-unified-socialist |access-date=2022-12-12 |website=kathmandupost.com |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> |} == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[गण्डकी प्रदेश सभा]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[https://election.gov.np/admin/public//storage/PR/PR%20Elected/%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95%20%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80%20%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AB%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A5%80%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%20%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%20%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%20%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%A3.pdf समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली तर्फको गण्डकी प्रदेश सभामा निर्वाचित सदस्यहरूको विवरण] {{Lists of Nepalese legislators}} [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] hnstdopmnwscbg5ydfi4i5o0wda55ow 0 142741 1356059 1321256 2026-05-20T08:49:19Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1356059 wikitext text/x-wiki '''नेपालको मूर्तिकला''' साना धार्मिक आकृतिहरू र [[काँस (मिश्रधातु)|कांस्य]] वा तामा मिश्रधातुमा आकृति वस्तुहरूका लागि परिचित छ। [[नेपाल|नेपालका]] [[नेवार जाति|नेवार]] समुदायले काँसाका साना मूर्तिहरू, प्रायः धार्मिक र विशेष गरी [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]], जसको धेरै शताब्दीहरूमा भारत र [[तिब्बत|तिब्बतमा]] निर्यात गरिएको थियो, काँसका मूर्तिहरू बनाउन लामो समयसम्म चलेको विशेषज्ञता थियो। == शैलीगत इतिहास == जलवायु र इतिहासका कारण अस्तित्वमा रहेका अधिकांश साना आकृतिहरू भएपनि, नेपालामा काठ र काँसका ठूला मूर्तिहरू पनि ठूलो मात्रामा देख्न सकिन्छ, जुन भारतमा प्रायः लुप्त अवस्थामा छ र मन्दिरहरूबाट धातु मूर्तिकलाको महत्त्वपूर्ण मात्रा मात्र बाँकी छ। अधिकांश काष्ठकला विस्तृत नेवार झ्यालहरू सहित वास्तुकला हो, । नेपाली मूर्तिकलामा भारतीय कला मूर्तिकला र कलात्मक शैलीहरूको प्रभाव परेको छ, विशेष गरी गुप्त र [[पाल साम्राज्य|पाल साम्राज्यहरू]]।<ref name="auto2">{{cite web |last1=Selig Brown |first1=Katherine |title=Nepalese Sculpture |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/neps/hd_neps.htm |accessdate=19 November 2017 |website=Heilbrunn Timeline of Art History |publisher=The Metropolitan Museum}}</ref> बाँकी रहेका अधिकांश मूर्तिकलाहरूले हिन्दू र [[बौद्ध धर्म]] दुवैबाट आएका धार्मिक व्यक्तित्व र विषयहरू चित्रण गर्दछ, किनकि यी दुई धर्महरू नेपाली क्षेत्रमा दुई हजार वर्षभन्दा बढी समयदेखि शान्तिपूर्वक सहअस्तित्वमा छन्।<ref name="auto3">{{cite web |last1=Selig Brown |first1=Katherine |title=Nepalese Sculpture |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/neps/hd_neps.htm |accessdate=19 November 2017 |website=Heilbrunn Timeline of Art History |publisher=The Metropolitan Museum}}</ref> [[अरनिको|अरानिको]], एक वास्तुकार र चित्रकारको रूपमा चिनिन्छन्, तर काँसको मूर्तिकार पनि हुन्, सबैभन्दा प्रसिद्ध नेवार कलाकार हुन्। सन् १२७८ मा धातु शिल्पकर्मीहरू, तिब्बतमा पठाइयो, उनले ६० (वा ८०) नेवार शिल्पकारहरूको समूहको नेतृत्व गरे, र पछि चीनको [[कुबलाई खान]]को दरबार, जहाँ उनी रहे।<ref>Harle, 474</ref> [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]], लिच्छवी राजाहरूको नाममा राखिएको थियो, सन् ४००-७५० सम्म चलेको थियो।<ref>{{cite web |title=“Himalayan Region, 500–1000 A.D.” In Heilbrunn Timeline of Art History |url=https://www.metmuseum.org/toah/ht/06/ssh.html |accessdate=19 November 2017 |website=The Metropolitan Museum of Art |publisher=The Metropolitan Museum of Art}}</ref> [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवी]] राजा मानदेवद्वारा निर्माण गरिएको बामन त्रिबिक्रमको मूर्तिकलालाई नेपालको सबैभन्दा पुरानो मूर्तिकलाको रूपमा लिइन्छ। लिच्छवी कालमा निर्माण गरिएका मूर्तिहरूमा [[पलाञ्चोक भगवती|पलान्चोक भगवती]], [[बूढानीलकण्ठ मन्दिर|बुढानिलकण्ठ]], आदि पर्छ। [[चाँगुनारायण मन्दिर|चाङ्गु नारायण मन्दिर]] र यसको वरपरका मूर्तिहरू, पालान्चौक भगवतीको मूर्ति, बुधनिलकन्थको मूर्ति लिच्छवीकालमा बनेका मूर्तिहरूका केही उदाहरणहरू हुन्।<ref>Nepalese sculptures history on [http://2011/03/nepalese-sculpture.html blogspot]{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} about [[Nepal]]</ref> == मल्ल काल == [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]का शासकहरूले बौद्ध र हिन्दू दुवै विश्वास र परम्पराहरूलाई संरक्षण गरे, जसले कला र मूर्तिकलामा दुवै प्रकारका धार्मिक प्रतिमाशास्त्र फस्टाउन थाल्यो।<ref name="auto1">{{cite web |title=Nepal: Early Malla Period Sculpture |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=1604 |accessdate=19 November 2017 |website=Himalayan Art Resources |publisher=Himalayan Art Resources Inc.}}</ref> काठमाडौँ उपत्यकाका मुल निवासी नेवार समुदायहरूले यस क्षेत्रमा व्यापक रूपमा यात्रा गरे र हिमालय हुँदै फैलिएको यस क्षेत्रभरि र यहाँको कलात्मक शैलीको सन्दर्भमा प्रमुख प्रभाव परेको छ।<ref name="auto12">{{cite web |title=Nepal: Early Malla Period Sculpture |url=https://www.himalayanart.org/search/set.cfm?setID=1604 |accessdate=19 November 2017 |website=Himalayan Art Resources |publisher=Himalayan Art Resources Inc.}}</ref> यस अवधिमा [[गणेश]], [[शिव]], [[विष्णु]], [[सूर्य (देवता)|सूर्य]], [[लक्ष्मी]], [[सरस्वती]], [[गौतम बुद्ध]] आदिका देवताहरूको कृतिहरू सिर्जना गरिएको थियो। राजा र देवताका अन्य व्यक्तित्वहरू पनि आकृतिहरू सामान्य थिए। प्रविधिमा मोल्डिङ विकास, [[गहना|कपडाका गहनाहरू]] मूर्तिकला, र [[तन्त्र|तान्त्रिक]] विचार र अभ्यासमा आधारित विषयवस्तुहरू समावेश थिए। == उदाहरणहरू == <gallery widths="175px" heights="175px" class="center"> चित्र:Raja_Bhupatindra_Malla_Deva.jpg|[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]को राजा [[भूपतीन्द्र मल्ल|भूपतिन्द्र मल्ल]]को कांस्य मूर्ति १८ औं शताब्दीमा, वर्तमान [[राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनी|नेपाल राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय]]मा चित्र:Prince_of_Wales_Museum_Bombay_si0091.jpg|[[मातृका]] नेपाल,गिल्ट-ब्रोन्ज १४औँ शताब्दी। कमल सिंहासन, । चित्र:Ganesha's_transport,_the_Rat,_Patan_Museum.jpg|काँसको मुसा [[गणेश]] वाहनका लागि) पाटन सङ्ग्रहालय चित्र:Patan_Kathmandu_(5085716169).jpg|गार्डियन लायन, मणि केसर चोक, पाटन चित्र:Nepal_Patan_Durbar_Square_29_(full_res).jpg|बाँदर,[[Hiranyabarna Mahavihar|हिरण्यबर्ण महाविहार]],,,,[[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] चित्र:Wooden_Tympanum_at_Entrance_of_Kumari_House-_Basantapur,_Kathmandu_Nepal-0368.jpg|[[कुमारीघर|कुमारी घर]]को प्रवेशद्वारमा काठको टिम्पेनम-बसन्तपुर, काठमाडौँ चित्र:Wood_carved_roof_decoration_on_the_Chandeshwari_Temple..jpg|छतमा काठको नक्कासी गरिएको सजावट[[Chandeshwari Temple|चन्द्रेश्वरी मन्दिर]] चित्र:Inside_The_Patan_Durbar_Square_Lalitpur-IMG_4573.jpg|देवी गङ्गा,[[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]], दरबार स्क्वायर चित्र:Seated_Buddha_statue_from_Nepal,_17th_century,_Honolulu_Museum_of_Art.JPG|बुद्ध, १७औँ शताब्दी चित्र:Hevajra_statue_from_Nepal,_19th_century,_gilt_bronze,_Honolulu_Museum_of_Art.JPG|हेभाजरा मूर्ति, १९ औं शताब्दी,गिल्ट ब्रोन्ज </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली मूर्तिकला]] sc1j9ow9jmtmercayovjt6aofaf7axf 0 144359 1356094 1355182 2026-05-20T11:56:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356094 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तको प्रशासनिक केन्द्र}} {{Infobox settlement | name = | official_name = निप्रो | native_name = {{lang|uk|Дніпро}} | nickname = | translit_lang1 = | settlement_type = सहर | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/1/1 | image1 = Dnipropetrovsk view 2015 tov-tob.jpg | image2 = Панораму двору Спасо-Преображенського кафедрального собору.jpg | image3 = Монастирській острів та мости (cropped).jpg }} | image_caption = {{hlist|माथिबाट: निप्रोको दृश्य|[[रूपान्तरण गिर्जाघर, निप्रो|रूपान्तरण गिर्जाघर]]|[[मेरेफा-खेरखन पुल]], [[मोनास्तिर्स्की टापु]] र [[निपर नदी]]}} | image_flag = Flag of Dnipro.svg | flag_size = 120px | image_shield = Coat of arms of Dnipro.svg | shield_size = x100px | image_blank_emblem = File:Логотип Дніпро.png | blank_emblem_type = Emblem | blank_emblem_size = | motto = | image_map = Dnipropetrovsk-Raion.png | map_caption = [[निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्त]]मा निप्रोको अवस्थिति | pushpin_map = Ukraine Dnipropetrovsk Oblast#Ukraine#Europe | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_caption = निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तमा निप्रोको अवस्थिति##युक्रेनमा निप्रोको अवस्थिति##युरोपमा निप्रोको अवस्थिति | coordinates = {{coord|48|28|03|N|35|02|24|E|region:UA|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|युक्रेन}} | subdivision_type1 = [[युक्रेनका ओब्लासतहरू|ओब्लास्त]] | subdivision_type2 = [[युक्रेनका रायोनहरू|रायोन]] | subdivision_name1 = [[निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्त]] | subdivision_name2 = [[निप्रो रायोन]] | parts_type = [[#सरकार|जिल्लाहरू]] | parts_style = <!-- Use "list" (for list), "coll" (for collapsed list), "para" (for paragraph format). Default is "list" if up to 5 items, then--> | parts = सूची | p1 = [[आमुर-निझनियोदनिप्रोभस्की जिल्ला|आमुर-निझनियोदनिप्रोभस्की]] | p2 = [[चेचेलिभस्की जिल्ला|चेचेलिभस्की]] | p3 = [[इन्दुसत्रियाल्नी जिल्ला|इन्दुसत्रियाल्नी]] | p4 = [[नोभोकोदातस्की जिल्ला|नोभोकोदातस्की]] | p5 = [[सामारस्की जिल्ला|सामारस्की]] | p6 = [[सेभचेङ्किभस्की जिल्ला|सेभचेङ्किभस्की]] | p7 = [[सोबोर्नियी जिल्ला|सोबोर्नियी]] | p8 = [[सेन्त्राल्नियी जिल्ला|सेन्त्राल्नियी]] | established_title = स्थापना | established_date = सन् १७७६ (२४९ वर्ष अगाडि) (आधिकारिक)<ref name=UWSUla>Oleh Repan. ''[http://i.tyzhden.ua/content/photoalbum/2017/07_2017/14/uw/Book7.pdf The origins of Dnipro, the city and its name] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315154048/https://i.tyzhden.ua/content/photoalbum/2017/07_2017/14/uw/Book7.pdf |date=15 March 2022 }}''. The Ukrainian Week. July 2017 (page 46)</ref>) | established_title2 = सहर स्थिति | established_date2 = सन् १७७८ | established_title1 = | established_date1 = | area_magnitude = | area_total_km2 = 409.718 | area_land_km2 = | area_metro_km2 = 5606 | area_water_km2 = | population_as_of = सन् २०२२ | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | population_note = | population_rank = युक्रेनमा [[युक्रेनका सहरहरूको सूची|चौथो]] | population_total = 968,502 | population_metro = {{Decrease}} 1145065 | population_footnotes = <ref>{{citation|title=The number of the available population of Ukraine as of January 1, 2022|url=https://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2022/zb/05/zb_%D0%A1huselnist.pdf}}</ref> | population_density_km2 = 2,411 | elevation_m = 155 | postal_code_type = [[हुलाक कोड]] | utc_offset = +२ | timezone_DST = [[पूर्वी युरोपेली ग्रीष्मकालिन समय]] | utc_offset_DST = +३ | government_type = [[निप्रो सहर परिषद्]] | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = [[बोर्यस फिलातोभ]]<ref name="Filatovn1437591">{{cite news |url=https://vybory.24tv.ua/vibori-mera-dnipro-2020-ofitsiyni-rezultati-golosuvannya_n1437591 |title=uk:Результати 2 туру виборів у Дніпрі: розгромна перемога Філатова |work=телеканал) |date=24 November 2020 |access-date=24 November 2020 |language=uk}}</ref> | leader_party = [[प्रोप्रोजित्यिसो]]<ref name="Filatovn1437591"/> | leader_title1 = [[People's Deputy of Ukraine|MPs]]: | seat_type = प्रशासनिक केन्द्र | seat = निप्रो सिटी हल | postal_code = ४९०००—४९४८९ | area_code = +३८० ५६(२) | blank_name = | population_demonym = निप्रो वासी | website = [http://dniprorada.gov.ua/ dniprorada.gov.ua] | timezone1 = [[पूर्वी युरोपेली समय]] | subdivision_type3 = [[ह्रोमादा]] | subdivision_name3 = [[निप्रो सहरी ह्रोमादा]] | module = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |height=250 |stroke-width=2 | {{WikidataCoord|display=i}}}} }} '''निप्रो''' [[युक्रेन]]को चौथो ठुलो सहर हो, जहाँ लगभग १० लाख मानिसहरू बसोबास गर्दछन्। यो युक्रेनको पूर्वी भागमा, ३९१ किलोमिटर (२४३ माइल), युक्रेनी राजधानी [[किभ]]को दक्षिणपूर्वमा [[निप्रो नदी]]मा अवस्थित छ, जहाँबाट यसको नाम लिइएको थियो।<ref name=Statistics_1_July_2011>{{cite web |url=http://www.dneprstat.gov.ua/statinfo/ds/2011/ds1_m07.htm |title=Чисельність населення на 1 липня 2011 року, та середня за січень–червень 2011 року |title=Population as of 1 July 2011, and the average for January – June 2011 |language=uk |work=Department of Statistics in Dnipropetrovsk Oblast |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020090115/http://www.dneprstat.gov.ua/statinfo/ds/2011/ds1_m07.htm |archive-date=20 October 2013}}</ref><ref name=Statistics2011>{{cite web |url=https://gorod.dp.ua/inf/region/?pageid=94 |title=Общие сведения и статистика |title=General information and statistics |language=ru |website=gorod.dp.ua |access-date=27 July 2019}}</ref><ref>[http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/city/ Ukrcensus.gov.ua — City] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060109012020/http://ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/city/|date=9 January 2006 }} URL accessed on 8 March 2007</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dneprstat.gov.ua/statinfo/ds/2012/ds1_m07.htm |title=''Official statistics, 01.08.2012 (Ukrainian)'' |publisher=Dneprstat.gov.ua |access-date=28 November 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025072648/http://www.dneprstat.gov.ua/statinfo/ds/2012/ds1_m07.htm |archive-date=25 October 2014}}</ref> निप्रो निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तको प्रशासनिक केन्द्र हो।<ref>{{cite web |title=Coordinates + Total Distance |url=http://www.mapcrow.info/Distance_between_Kiev_UP_and_Dnepropetrovsk_UP.html |website=MapCrow |access-date=16 August 2015}}</ref> निप्रोमा सहरी ह्रोमादा प्रशासन नामक एक उपविभाजन रहेको छ। निप्रोको जनसङ्ख्या ९,६८,५०२ (सन् २०२२ को अनुमान) रहेको छ।<ref name="admreform_2020_dnipro">{{cite web |title=Днепровская городская громада |url=https://gromada.info/ru/obschina/dnipro/ |publisher=Портал об'єднаних громад України |language=रुसी}}</ref> पुरातात्विक प्रमाणहरूले वर्तमान सहरको क्षेत्रलाई कम्तिमा सन् १५२४ देखि कोसाक समुदायहरूद्वारा बसोबास गरिएको थियो भन्ने सुझाव दिन्छ।<ref name="Cybriwsky History of the Dnipro">{{Cite book |title=Along Ukraine's River: A Social and Environmental History of the Dnipro |last=Cybriwsky |first=Roman |publisher=Central European University Press |year=2018 |isbn=9789633862049 |pages=61 |url=https://books.google.com/books?id=M7pWDwAAQBAJ&q=%22Yekaterinoslav%22}}</ref> येकातेरिनोस्लाभलाई रूसी साम्राज्ञी क्याथरिन द ग्रेटको उर्दीद्वारा सन् १७८७ मा नोभोरोसियाको प्रशासनिक केन्द्रको रूपमा स्थापित गरिएको थियो। उन्नाइसौँ शताब्दीको अन्तदेखि, यस सहरले विदेशी पूँजी र क्रिभबास फलाम अयस्क र दोनबास कोइलाको दोहन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय, बहु-जातीय कार्यबललाई आकर्षित गरेको छ। सन् १९२६ मा युक्रेनी कम्युनिस्ट पार्टीका नेता ग्रिगोरी पेत्रोभ्स्कीको नामबाट निप्रोपेत्रोभ्स्क नामकरण गरिएको थियो। उद्योगको तीव्र विकासको लागि स्टालिनवादी प्रतिबद्धताको लागि एक केन्द्र बन्न पुगेको थियो। [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]] पछि, यसमा आणविक, हतियार र अन्तरिक्ष उद्योगहरू समावेश थिए जसको रणनीतिक महत्वले निप्रोपेत्रोभ्स्कलाई बन्द सहरको रूपमा चिनाएको छ। सन् २०१४ को [[युरोमैदान]] घटनापछि यो सहर राजनीतिक रूपमा रुसी पक्षधर पार्टीहरू र व्यक्तिहरूबाट [[युरोपेली सङ्घ]]सँग घनिष्ट सम्बन्धको पक्षधरहरूतर्फ सरेको थियो। कम्युनिस्ट विरोधको परिणामस्वरूप, सहरको नाम सन् २०१६ मा निप्रो राखिएको थियो। फेब्रुअरी [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण]] पछि, निप्रो मानवीय सहायताको लागि आपूर्ति केन्द्र र विभिन्न युद्ध मोर्चाहरूबाट भाग्ने मानिसहरूको लागि स्वागत बिन्दुको रूपमा द्रुत रूपमा विकसित भएको थियो।<ref name=":0">{{Cite news |last=Sullivan |first=Becky |date=29 March 2022 |title=With front lines on 3 sides, Ukraine's Dnipro sharpens its focus on the war |language=en |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/03/29/1089146927/russia-war-ukraine-dnipro?t=1649159481082 |access-date=2022-04-05}}</ref><ref name="meduzaDniproFeb232023">{{cite web |title=Dispatch from Dnipro How 'Ukraine's outpost' and its people are faring after one year of all-out war|url=https://meduza.io/en/feature/2023/02/23/dispatch-from-dnipro|website=[[Meduza]]|date=February 23, 2023|access-date=2023-04-11}}</ref> == सरकार र राजनीति == निप्रो सहर निप्रो नगर परिषदद्वारा शासित छ। यो एक सहरी नगरपालिका हो जुन यसको ओब्लास्त भित्र एक अलग जिल्लाको रूपमा अवस्थित छ। प्रशासनिक रूपमा, सहर सहरी जिल्लाहरूमा विभाजित छ। अहिले तीमध्ये ८ वटा छन्। निप्रो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिकै रहेको एक ग्रामीण बस्ती एभिएतर्स्के पनि निप्रो शहरी ह्रोमाडाको एक भाग हो। नगर परिषद विधानसभाले प्रशासनको विधायी शाखा बनाउँदछ, यसैले यसलाई प्रभावकारी रूपमा सहर 'संसद' वा रादा बनाउँदछ। नगरपालिका परिषद १२ निर्वाचित सदस्यहरू मिलेर बनेको छ, जो प्रत्येक चार वर्षको कार्यकालको लागि सहरको एक निश्चित जिल्लाको प्रतिनिधित्व गर्न निर्वाचित हुन्छन्। परिषदमा २९ स्थायी आयोगहरू छन् जसले सहर र यसका व्यापारीहरूको निरीक्षणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। १८ जुलाई २०२० सम्म, निप्रो ओब्लास्त महत्वको सहर, निप्रो नगरपालिकाको केन्द्र र निप्रो रायोनको बाह्य प्रशासनिक केन्द्रको रूपमा समावेश गरिएको थियो। [[युक्रेन]]को प्रशासनिक सुधारको भागको रूपमा जुलाई २०२० मा नगरपालिका समाप्त गरिएको थियो, जसले निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तको रायोनको सङ्ख्या घटाएर सातमा झारेको थियो। निप्रो नगरपालिकाको क्षेत्र निप्रो रायोनमा गाभिएको थियो। निप्रो ओब्लास्तको स्थानीय प्रशासनको सिट हो जुन निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्त संसदद्वारा नियन्त्रित छ। निप्रोपेत्रोभस्क ओब्लास्तका गभर्नर युक्रेनका राष्ट्रपतिद्वारा नियुक्त गरिन्छन्।<ref>{{Cite news |title=Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ. |url=http://www.golos.com.ua/article/333466 |access-date=2020-10-03 |date=18 July 2020 |website=Голос України |language=uk}}</ref><ref>{{cite web |title=Нові райони: карти + склад |date=17 July 2020 |url=https://www.minregion.gov.ua/press/news/novi-rajony-karty-sklad/ |publisher=Міністерство розвитку громад та територій України |language=Ukrainian}}</ref> सन् २०१५ को नोभेम्बरको अन्त्यमा आठसहरी जिल्लाहरूमध्ये पाँचको नाम परिवर्तन गरी कम्युनिस्ट विरोधी कानुनको पालना गरिएको थियो। === राजनीति === युक्रेनी स्वतन्त्रताको पहिलो दशकमा सहरका मतदाताहरूले सामान्यतया रुससँग निरन्तर घनिष्ठ सम्बन्धका समर्थकहरूलाई समर्थन गरेका थिए। सन् १९९० को दशकमा युक्रेनको कम्युनिस्ट पार्टी र नयाँ शताब्दीमा क्षेत्रगत पार्टीहरू लोकप्रिय थिए। सन् २०१४ मा युरोमैदानको घटनाहरूमा केन्द्रीय सहरमा प्रदर्शन र झडपहरू भएका थिए जसमा क्षेत्रहरूको पार्टीले सोभियत युक्रेनमा [[युरोपेली सङ्घ]] घनिष्ठ सम्बन्धको लागि आह्वान गर्ने ती पार्टीहरू र स्वतन्त्रहरूलाई प्रभाव हस्तान्तरण गरेको थियो। निप्रोपेत्रोभ्स्कलाई [[किभ]]मा राजनीतिक नेताहरूबीच असमान रूपमा प्रतिनिधित्व गरिएको थियो।<ref>[https://www.rferl.org/a/1069188.html Our Ukraine In Coalition Talks With Party Of Regions], [[Radio Free Europe]] (15 June 2006)</ref><ref name="20140917oswanalyses2">[https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2014-09-17/ukraines-political-parties-start-election-campaign Ukraine's political parties at the start of the election campaign], [[Centre for Eastern Studies]] (17 September 2014)</ref> युक्रेनका दोस्रो राष्ट्रपति लियोनिद कुचमा र युक्रेनका १०औँ र १३औँ प्रधानमन्त्री युलिया तिमोसेन्को राजधानीमा तथाकथित "निप्रोपेत्रोभस्क गुट" का प्रमुख प्रतिनिधिहरू थिए। कुचमा युज्मासका पूर्व वरिष्ठ प्रबन्धक थिए भने तिमोसेन्को युक्रेनको युनाइटेड उर्जा प्रणालीका अध्यक्ष थिए जुन निप्रोपेट्रोभस्कमा आधारित निजी कम्पनी थियो।<ref name=":22">{{Cite journal |last=Avioutskii |first=Viatcheslav |date=2010 |title=The Consolidation of Ukrainian Business Clans |url=https://www.cairn.info/revue-revue-internationale-d-intelligence-economique-2010-1-page-119.htm?contenu=article |journal=Revue internationale d'intelligence économique |volume=2 |issue=1 |pages=119–141 |doi=10.3166/r2ie.2.119-141 |doi-broken-date=1 November 2024 |via=Cairn.Info|doi-access=free }}</ref> यो जुन १९९५ देखि १९९७ सम्म युक्रेनमा रुसी [[प्राकृतिक ग्याँस]]को मुख्य आयातकर्ता थियो।<ref>[https://books.google.com/books?id=udlwTxw8FkYC&dq=%22United+Energy+Systems%22+Ukraine&pg=PA26 Staff Country Report Ukraine], [[International Monetary Fund]] (October 1997) [https://books.google.com/books?id=tRnMeZcgry8C&dq=%22United+Energy+Systems%22+Ukraine&pg=RA1-PA61 Ukraine: State and Nation Building] by [[Taras Kuzio]], [[Routledge]], 1998, {{ISBN|0415171954}}.</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == {{Historical populations |cols=1 |१७८२<ref name="eugene">{{cite web |url=http://www.eugene.com.ua/dnepr.html |title=www.eugene.com.ua Dnepropetrovsk History |publisher=Eugene.com.ua |access-date=28 November 2014}}</ref> |2194 |१८००<ref>Eugene.com states that the population in the early 19th century was 6,389, while Cheba states that this was the population in 1800.</ref> |6389 |१८११<ref name=DiasporaMerchants34>Kardasis, Vassilis, ''Diaspora Merchants in the Black Sea: The Greeks in Southern Russia, 1775–1861'', pub Lexington Books, 2001, {{ISBN|0-7391-0245-1}}, page 34.</ref> |9000 |१८२५<ref name=Cheba>{{cite web |url=http://members.virtualtourist.com/m/tt/a4b |title="History" a Dnipropetrovsk Travel Page by Cheba |work=VirtualTourist.com |access-date=28 November 2014 |archive-date=22 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322061449/http://members.virtualtourist.com/m/tt/a4b |url-status=dead }}</ref> |8412 |१८५७<ref name=DJC>[http://djc.com.ua/h_obchiny/?id=2 Dnepropetrovsk Jewish Community (DJC.com) – About Yekaterinoslav Dnepropetrovsk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220309050657/https://djc.com.ua/h_obchiny/?id=2 |date=2022-03-09 }}, accessed 1 February 2014. (English language version of this page has disappeared since 2008, but Russian language version still present.)</ref> |13217 |१८६२<ref name=Cheba/> |19515 |१८६६<ref>[http://members.virtualtourist.com/m/tt/a4b Cheba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170322061449/http://members.virtualtourist.com/m/tt/a4b |date=22 March 2017 }} states that in a census for 1 January 1866 the population was 22,846. [http://www.eugene.com.ua/dnepr.html Eugene.com] states 22,816 for 1865, while DJC.com states 22,846 for 1865.</ref> |22846 |१८८५<ref name=Cheba/><ref name=DJC/> |46876 |१८९७<ref name="mashke.org">{{cite web|title=Cities & Towns of Ukraine|url=http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120722121934/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |date=2012-07-22 }}</ref>|112839|१९२६<ref name="mashke.org" />|187570|१९३९<ref name="mashke.org" />|500636|१९४३<ref name=Evacuation_Cities>[https://books.google.com/books?id=-XPaAAAAMAAJ&q=Zaporozhe ''The emergency evacuation of cities: a cross-national historical and geographical study''], by Wilbur Zelinsky, Leszek A. Kosiński, pub Rowman & Littlefield, 1991, {{ISBN|978-0-8476-7673-6}}.</ref> |280000|१९५९<ref name="mashke.org" />|661547|१९७०<ref name="mashke.org" />|862100|१९७९<ref name="mashke.org" />|1066016|१९८९<ref name="mashke.org" />|1177897|[[युक्रेनी जनगणना (सन् २००१)|२००१]]<ref name="chinalist.ru">[http://chinalist.ru/facts/objyears.php?p_param=1077&p_country=223&p_lang=1&p_parent=&p_obj=890 "China in Figures"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813133209/http://chinalist.ru/facts/objyears.php?p_param=1077&p_country=223&p_lang=1&p_parent=&p_obj=890 |date=2011-08-13 }} says 1,178,000.</ref>|1065008|२०११<ref name="mashke.org" />|1004853|२०२२<ref name="mashke.org" />|968502}} सहरको जनसङ्ख्या लगभग १० लाख रहेको छ। सन् २०११ मा, सहरको निवासी जनसङ्ख्याको औसत उमेर ४० वर्ष थियो। महिलाको तुलनामा पुरुषको सङ्ख्या केही घटेको थियो। निप्रोमा प्राकृतिक जनसङ्ख्या वृद्धि सामान्य रूपमा युक्रेनमा हुने वृद्धि भन्दा अलि बढी छ। सन् १९२३ र १९३३ बीच यस सहरको जनसङ्ख्याको युक्रेनी अनुपात १६% देखि ४८% मा वृद्धि भएको थियो।<ref name=EncUkr>[[Volodymyr Kubiyovych]]; Zenon Kuzelia, Енциклопедія українознавства ''(Encyclopedia of Ukrainian studies)'', 3-volumes, Kyiv, 1994, {{ISBN|5-7702-0554-7}}</ref> {|class="wikitable" |- valign="top" ! style="text-align:center;" rowspan="2"|वर्ष ! style="text-align:center;" colspan="5"|नागरिकको जातीयता ! style="text-align:center;" rowspan="2"|विदेशो<br/>नागरिक ! style="text-align:center;" rowspan="2"|स्रोत |- valign="top" ! style="text-align:center;"|रुसी ! style="text-align:center;"|युक्रेनी ! style="text-align:center;"|यहुदी ! style="text-align:center;"|पोल्यान्डेली ! style="text-align:center;"|जर्मनेली |- |style="text-align:left;"|सन् १८८७ |style="text-align:right;"|४७,२०० |style="text-align:right;"|१७,७८७ |style="text-align:right;"|३९,९७९ |style="text-align:right;"|३,४१८ |style="text-align:right;"|१,४३८ |style="text-align:right;"|१,०७५ ||<ref name=DJC/> |- |style="text-align:left;"|सन् १८८७ |style="text-align:right;"|४२.६% |style="text-align:right;"|१६.०% |style="text-align:right;"|३६.१% |style="text-align:right;"|३.१% |style="text-align:right;"|१.३% |style="text-align:right;"|१.०% ||<ref name=DJC/> |- |style="text-align:left;"|सन् १९०४(?) |style="text-align:center;" colspan="2"|५२% |style="text-align:right;"|४०% |style="text-align:right;"|४.५% |style="text-align:right;"|<small>उल्लेख नभएको</small> |style="text-align:right;"|<small>उल्लेख नभएको</small> ||<ref name=Surh>{{cite journal |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?aid=187691 |journal=International Labor and Working-Class History |date=October 2003 |volume=64 |pages=139–166 |publisher=Journals.cambridge.org |doi=10.1017/S0147547903000231 |access-date=28 November 2014 |last1=Surh |first1=Gerald |title=Ekaterinoslav City in 1905: Workers, Jews, and Violence |doi-broken-date=1 November 2024 |s2cid=145677880}}</ref> |} {|class="standard" |- ! जातीय समूह||सन् १९२६<ref name="census1926">Всесоюзная перепись населения 1926 года. М.: Издание ЦСУ Союза ССР, 1928–29</ref>||सन् १९३९<ref name=":1">{{cite web |url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_39_ra.php?reg=80 |title=ru:Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения районов, городов и крупных сел союзных республик СССР. г. Днепропетровск |language=ru |publisher=demoscope.ru |access-date=27 July 2019}}</ref>||सन् १९५९<ref>{{cite book |last=Kabuzan |first=Vladimir Maksimovich |url=http://www.pseudology.org/Eneida/KabuzanVM_Ukraincy_v_mire1991a.pdf |title=Украинцы в мире: динамика численности и расселения. 20-е годы XVIII века – 1989 год. Формирование этнических и политических границ украинского этноса|language=ru |year=सन् २००६|publisher=रुसी विज्ञान एकेडेमी |isbn=978-5-02-033991-0 |access-date=27 July 2019}}</ref>||सन् १९८९<ref name="romantsov">{{Cite web |url=http://teliha.com.ua/naukovi/22-2009-10-10-19-34-24 |title=Романцов В.&nbsp;О.&nbsp;– "Населення України і його рідна мова за часів радянської влади та незалежності" |access-date=18 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306024551/http://teliha.com.ua/naukovi/22-2009-10-10-19-34-24 |archive-date=6 March 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306024551/http://teliha.com.ua/naukovi/22-2009-10-10-19-34-24 |date=2016-03-06 }}</ref>||सन् २००१<ref name="romantsov"/>||२०१७<ref name=IRI2017>{{cite web |url=http://www.iri.org/sites/default/files/2017-8-22_ukraine_poll_presentation.pdf |title=Public Opinion Survey of Residents of Ukraine June 9 – July 7, 2017 |publisher=iri.org |page=80 |date=22 August 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822212837/http://www.iri.org/sites/default/files/2017-8-22_ukraine_poll_presentation.pdf |archive-date=22 August 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170822212837/http://www.iri.org/sites/default/files/2017-8-22_ukraine_poll_presentation.pdf |date=2017-08-22 }}</ref> |- |[[युक्रेनी]]||३६.०%||५४.६%||६१.५%||६२.५%||७२.६%||८२% |- |[[रुसी]]||३१.६%||२३.४%||२७.९%||३१.०%||२३.५%||१३% |- |यहुदी||२६.८%||१७.९%||७.६%||&nbsp;३.२%||१.०%|| |- |[[बेलारुसी]]||१.९%||१.९%||१.७%||||१.०%|| |} जुन-जुलाई २०१७ मा गरिएको एक सर्वेक्षणमा, ९% बासिन्दाहरूले उनीहरूले घरमा युक्रेनी बोल्ने गरेको बताउका थिए। ६३% रुसी बोल्दथे भने २५% ले युक्रेनी र रुसी समान रूपमा बोल्दथे।<ref name=IRI2017/> सोही सर्वेक्षणले वयस्क बासिन्दाहरूको धर्मको लागि निम्न परिणामहरू प्रस्तुत गरेको छ।<ref name=IRI2017/> *५५% युक्रेनी रूढिवादी *७% धर्मविहिन *१% अन्य धर्मसँग सम्बद्ध *२८% भगवानमा विश्वास गर्ने, तर कुनै पनि धर्मको सम्बन्धित नभएको *५% उत्तर प्राप्त नभएको सन् २०२३ को अप्रिल–मे महिनामा [[अन्तर्राष्ट्रिय रिपब्लिकन इन्स्टिच्युट]]द्वारा गरिएको एक सर्वेक्षणअनुसार, सहरको २७% जनसङ्ख्याले घरमा युक्रेनी भाषा बोल्थे र ६६% ले रुसी भाषा बोल्थे।<ref>{{cite web|url=https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf|title=Municipal Survey 2023|website=ratinggroup.ua|access-date=9 August 2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230719164824/https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf |date=19 July 2023 }}</ref> == भूगोल == [[File:Dniepropetrowsk z lotu ptaka.jpg|thumb|निप्रोको एक हवाई दृश्य। निपर नदी, सहरको बायाँ र दायाँ किनाराहरू छ र यहाँ धेरै पुलहरू देख्न सकिन्छ।]] यो सहर मुख्यतया निपर नदीको दुवै किनारमा निर्माण गरिएको छ जुन समारा नदीको सङ्गममा अवस्थित छ। सहरको केन्द्र दाहिने किनारामा निर्माण गरिएको छ जुन निपर उच्चसमस्थलीको भाग हो, जबकि बायाँ किनारा निपरको तल्लो भाग हो। पुरानो सहर एक पहाडको माथि अवस्थित छ जुन दक्षिणमा नदीको मार्ग परिवर्तनको परिणामस्वरूप बनेको छ। == जलवायु == [[कोपेन हावापानी वर्गीकरण]] प्रणाली अन्तर्गत, निप्रोमा आर्द्र महाद्वीपीय जलवायु छ।<ref name=Peel>{{cite journal |author1=Peel, M. C. |author2=Finlayson B. L. |author3=McMahon, T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen−Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |issue=5 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |bibcode=2007HESS...11.1633P |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |access-date=22 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203170339/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |archive-date=3 February 2012 |url-status=live |doi-access=free }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203170339/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |date=3 February 2012 }}</ref> सहरको तल्लो उचाईमा भन्दा पहाडमा हिमपात बढी हुने गरेको छ। सहरमा चार अलग-अलग मौसमहरू छन् जसमा चिसो, धेरै जाडो; गर्मी; र दुई अपेक्षाकृत ओसिलो सङ्क्रमण अवधिहरू पर्दछन्।<ref>See also: [http://www.klimadiagramme.de/Europa/dnepropetrovsk.html klimadiagramme.de] – Climate in Dnipropetrovsk URL accessed on 20 March 2007</ref> गर्मीको समयमा, निप्रो तातो हुन्छ (जुलाईमा औसत दिनको तापमान २४ देखि २८ डिग्री सेल्सियस (७५ देखि ८२ डिग्री फारेनहाइट) हुन्छ। जाडो त्यति चिसो हुँदैन (जनवरीमा औसत दिनको तापक्रम माइनस ४ देखि ० डिग्री सेल्सियस (२५ देखि ३२ डिग्री फारेनहाइट) हुन्छ, तर हिउँ नपर्दा र हावा तीव्र गतिमा चल्दा अत्यन्तै चिसो महसुस हुन्छ। हिउँ र वर्षाको मिश्रण सामान्यतया डिसेम्बरमा हुन्छ।<ref>{{cite web |url=http://www.globalbioclimatics.org/form/maps.htm |title=Bioclimatic & Biogeographic Maps of Europe |last=Rivas-Martínez |first=Salvador |year=2004 |publisher=University of León |access-date=1 May 2017 |archive-date=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517211604/http://www.globalbioclimatics.org/form/maps.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517211604/http://www.globalbioclimatics.org/form/maps.htm |date=17 May 2017 }}</ref> तथापि, सहर भएको औद्योगिक उत्सर्जनबाट हावाको महत्त्वपूर्ण प्रदूषणको अनुभव हुन्छ।<ref name=mfa270>{{cite web |url=http://www.mfa.gov.ua/mfa/en/270.htm |title=Ministry of Foreign Affairs of Ukraine – Population |publisher=Mfa.gov.ua |access-date=28 November 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012010700/http://www.mfa.gov.ua/mfa/en/270.htm |archive-date=12 October 2012}}</ref> निप्रो र दोनेतेस्क "अत्यधिक प्रदूषित हावा र पानी" र कथित रूपमा "विनाशग्रस्त परिदृश्यको विशाल क्षेत्रहरू"लाई कसै-कसैले वातावरणीय सङ्कटको रूपमा लिन्छन्। यद्यपि ठ्याक्कै कहाँ निप्रोपेत्रोभस्कमा यी क्षेत्रहरू फेला पर्न सक्छन् भनेर उल्लेख गरिएको छैन।<ref name=Mongabay>[http://www.mongabay.com/reference/country_studies/russia/GEOGRAPHY.html www.mongabay.com Russia – Geography] states: "Since 1990 Russian experts have added to the list the following less spectacular but equally threatening environmental crises: the Dnepropetrovsk-Donets and Kuznets coal-mining and metallurgical centres, which have severely polluted air and water and vast areas of decimated landscape;..."</ref> {{Weather box|location=निप्रो (सन् १९९१–२०२०, उग्र सन् १९४८–हाल) | metric first = y | single line = Yes | Jan record high C = 12.3 | Feb record high C = 17.5 | Mar record high C = 24.1 | Apr record high C = 31.8 | May record high C = 36.1 | Jun record high C = 37.8 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 40.9 | Sep record high C = 36.5 | Oct record high C = 32.6 | Nov record high C = 20.6 | Dec record high C = 13.7 | year record high C = 40.9 | Jan high C = -0.9 | Feb high C = 0.6 | Mar high C = 7.1 | Apr high C = 16.0 | May high C = 22.7 | Jun high C = 26.6 | Jul high C = 29.1 | Aug high C = 28.7 | Sep high C = 22.4 | Oct high C = 14.4 | Nov high C = 5.8 | Dec high C = 0.6 | year high C = 14.4 | Jan mean C = -3.6 | Feb mean C = -2.8 | Mar mean C = 2.5 | Apr mean C = 10.3 | May mean C = 16.5 | Jun mean C = 20.5 | Jul mean C = 22.7 | Aug mean C = 22.1 | Sep mean C = 16.2 | Oct mean C = 9.2 | Nov mean C = 2.6 | Dec mean C = -1.9 | year mean C = 9.5 | Jan low C = -6.1 | Feb low C = -5.8 | Mar low C = -1.2 | Apr low C = 5.1 | May low C = 10.9 | Jun low C = 15.1 | Jul low C = 17.1 | Aug low C = 16.3 | Sep low C = 11.0 | Oct low C = 5.2 | Nov low C = -0.1 | Dec low C = -4.2 | year low C = 5.3 | Jan record low C = -30.0 | Feb record low C = -27.8 | Mar record low C = -19.2 | Apr record low C = -8.2 | May record low C = -2.4 | Jun record low C = 3.9 | Jul record low C = 5.9 | Aug record low C = 3.9 | Sep record low C = -3.0 | Oct record low C = -8.0 | Nov record low C = -17.9 | Dec record low C = -27.8 | year record low C = -30.0 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 50 | Feb precipitation mm = 43 | Mar precipitation mm = 51 | Apr precipitation mm = 39 | May precipitation mm = 51 | Jun precipitation mm = 64 | Jul precipitation mm = 55 | Aug precipitation mm = 45 | Sep precipitation mm = 42 | Oct precipitation mm = 39 | Nov precipitation mm = 44 | Dec precipitation mm = 46 | year precipitation mm = 569 | Jan snow depth cm = 7 | Feb snow depth cm = 10 | Mar snow depth cm = 5 | Apr snow depth cm = 0 | May snow depth cm = 0 | Jun snow depth cm = 0 | Jul snow depth cm = 0 | Aug snow depth cm = 0 | Sep snow depth cm = 0 | Oct snow depth cm = 0 | Nov snow depth cm = 1 | Dec snow depth cm = 4 | year snow depth cm = 10 | Jan humidity = 88.5 | Feb humidity = 84.7 | Mar humidity = 77.2 | Apr humidity = 64.6 | May humidity = 63.2 | Jun humidity = 64.8 | Jul humidity = 63.6 | Aug humidity = 60.5 | Sep humidity = 67.3 | Oct humidity = 77.1 | Nov humidity = 85.5 | Dec humidity = 88.8 | year humidity = 73.8 | Jan rain days = 9 | Feb rain days = 8 | Mar rain days = 11 | Apr rain days = 13 | May rain days = 13 | Jun rain days = 13 | Jul rain days = 12 | Aug rain days = 9 | Sep rain days = 10 | Oct rain days = 11 | Nov rain days = 12 | Dec rain days = 11 | year rain days = 132 | Jan snow days = 16 | Feb snow days = 15 | Mar snow days = 9 | Apr snow days = 1 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 1 | Nov snow days = 7 | Dec snow days = 15 | year snow days = 64 | Jan sun = 50 | Feb sun = 74 | Mar sun = 132 | Apr sun = 196 | May sun = 266 | Jun sun = 281 | Jul sun = 310 | Aug sun = 285 | Sep sun = 211 | Oct sun = 142 | Nov sun = 62 | Dec sun = 37 | year sun = 2046 |source 1=Pogoda.ru.net<ref name="pogoda">{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213143459/http://www.pogodaiklimat.ru/climate/34504.htm |archive-date=13 December 2019 |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate/34504.htm |title=Климат Днепра (Climate of Dnipro) |publisher=Pogoda.ru.net |access-date=8 November 2021 |language=ru |date=2016}}</ref> |source 2=[[राष्ट्रिय महासागरीय र वायुमण्डलीय प्रशासन]] (आर्द्रता र सूर्य सन् १९९१–२०२०)<ref name=NOAA>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20250419123857/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/6.6/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Ukraine/CSV/Dnipro_34504.csv |archive-date=19 April 2025 |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/Ukraine/XLS/DNIPRO_34504.csv |title=Dnipro Climate Normals 1991–2020 |work=World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |format=CSV |access-date=19 April 2025 }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} == सहरी परिदृश्य == [[File:Stalinist Architecture Dnipropetrovsk.jpg|thumb|250px|दमित्रो याभोर्नितस्की नाकामा स्टालिनवादी वास्तुकला]] निप्रो मुख्यतया १० लाख जनसङ्ख्या भएको औद्योगिक सहर हो। यो विगत केही शताब्दीहरूमा एक ठुलो सहरी केन्द्रको रूपमा विकसित भएको छ र हाल [[किभ]], [[खार्किभ]] र [[ओदेसा]] पछि [[युक्रेन]]को चौथो सबैभन्दा ठुलो सहर बनेको छ।<ref>{{cite web |url=http://www.dnepr.com/main/sport_and_culture_dp/7847-ot-stalinskogo-ampira-do-brezhnevskogo-minimalizma.html |title=От "сталинского ампира" до "брежневского минимализма" " www.DNEPR.com – Главный портал города Днепропетровска |publisher=DNEPR.com |date=7 October 2011 |access-date=12 March 2013}}</ref> [[स्टालिनवाद|स्टालिनवादी]] वास्तुकला (स्मारकीय सोभियत शास्त्रीयतावाद) सहरको केन्द्रमा हावी छ। यसको स्थापना पछि तुरुन्तै येकाटेरिनोस्लाभले निपर नदीको दाहिने किनारामा विशेष रूपमा विकास गर्न थालेका थिए। सुरुमा यो सहर सन् १८३५ मा सम्पन्न भएको ट्रान्सफिगरेसन गिर्जाघरद्वारा प्रदान गरिएको केन्द्रीय बिन्दुबाट क्रमिक रूपमा विकसित भएको थियो। ईंटा र ढुङ्गा निर्माणको नवशास्त्रीयतावादी संरचनाहरूलाई प्राथमिकता दिइएको थियो र सहरले युगको एक विशिष्ट युरोपेली सहरको उपस्थिति लिन थालेको थियो। यी मध्ये धेरै भवनहरू सहरको पुरानो सोबोर्नी जिल्लामा राखिएको छ।<ref>{{cite web |url=http://gorod.dp.ua/history/article_ru.php?article=52 |title=История Днепропетровска и Приднепровья |publisher=Gorod.dp.ua |access-date=12 March 2013}}</ref> एक पटक येकातेरिनोस्लाभ [[सोभियत सङ्घ]] (आधिकारिक रूपमा सन् १९२२ मा) को भाग बनेको थियो, र सन् १९२६ मा निप्रोपेत्रोभस्कमा रुपान्तरण गरिएको थियो। [[अक्टोबर क्रान्ति|सन् १९१७ को अक्टोबर क्रान्ति]]पछि माइनिङ इन्स्टिच्युटको अगाडि रहेको क्याथरिन द ग्रेटको स्मारकलाई रुसी प्राज्ञिक मिखाइल लोमोनोसोभले प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{cite web |author=Вт, 12 марта 201307:51 |url=http://gorod.dp.ua/out/attractions/oneplace/?place_id=932 |title=Национальный Горный Университет – Днепропетровск |publisher=Gorod.dp.ua |access-date=12 March 2013}}</ref> <gallery mode="packed" caption="वास्तुकला र ऐतिहासिक रूपमा महत्त्वपूर्ण क्षेत्र र निप्रोका स्मारकहरू"> File:Istorichnii myzei Dnipropetrovs'ka.JPG|याभोर्नितस्की ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय File:Passage, Dnepropetrovsk.jpg|[[स्टालिनवादी वास्तुकला]] निप्रोको किनमेल र मनोरञ्जन केन्द्रको उत्तर-आधुनिकतावादसँग मिश्रण गर्दछ।<ref>{{cite web |url=http://akselrod-estate.com/project-passag |title=Торговый комплекс "Пассаж" |publisher=Akselrod-estate.com |access-date=12 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729143203/http://akselrod-estate.com/project-passag |archive-date=29 July 2013}}</ref> File:Будинок Громадського зібрання 1.jpg|निप्रोको एक भवन </gallery> {{wide image|Вид на місто зі сторони Південного мосту.jpg|1000px|सहरको एक परिदृश्य}} {{wide image|Вид на ділову частину міста .jpg|1000px|सहरको एक परिदृश्य}} {{wide image|Панорама міста.jpg|1000px|सहरको एक परिदृश्य}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Collier's poster|Ekaterinoslav|निप्रो}} * {{Cite EB1911|wstitle= निप्रो (सहर) |volume= ९ | page = १३९}} * {{Cite EB1911|wstitle= निप्रो (सरकार) |volume= ९ | page = १३९}} *{{cite web |url=https://dp.locator.ua/?l=en |title=निप्रो सहरको नक्सा |language=}} *{{cite web |url=http://gorod.dp.ua/eng/ |title=निप्रो सहरमा स्वागत् छ!}} *{{cite web |url=https://vn.com.ua/ua/catalog/dnepropetrovskaya-oblast/dnepr|title=निप्रोको सबै आवासीय परिसरहरूको सबैभन्दा पूर्ण जानकारी|language=uk}} *{{cite web |url=http://dnepr.info |title=निप्रोको जानकारी पोर्टल|language=uk}} {{Geographic location |Centre={{flagicon image|Флаг Днепропетровска 2.png}} निप्रो |North={{flagicon image|Dnepropetrovskiy rayon prapor.png}} [[निप्रो रायोन]] |Northeast= |East={{flagicon image|Dnepropetrovskiy rayon prapor.png}} [[निप्रो रायोन]] |Southeast= |South={{flagicon image|Dnepropetrovskiy rayon prapor.png}} [[निप्रो रायोन]] |Southwest= |West={{flagicon image|Flag of Dniprodzerzhynsk.svg}} [[कामिआन्स्के]] |Northwest={{flagicon image|Petrikivskiy_rayon_prapor.png}} [[पेत्रोकिभ्का रायोन]] }} [[श्रेणी:निप्रो| ]] [[श्रेणी:युक्रेनी सहरहरू]] [[श्रेणी:युक्रेनका ओब्लास्त केन्द्रहरू]] fa0zyqv4t41djxqg7tl1rnu1ufs1lum 0 144793 1356006 1318756 2026-05-20T02:14:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1356006 wikitext text/x-wiki {{Infobox aircraft occurrence | name = एअर इन्डियाको उडान १७१ दुर्घटना | image = The wreckage of the crashed Air India Flight 171.jpg | caption = छात्रावासको भवनसँग ठोक्किएर दुर्घटनाग्रस्त भएपछि लिइएको एक तस्वीर | plane1_image = Air India 787-8 (VT-ANB).jpg | plane1_caption = दुर्घटनाग्रस्त भएको विमान भिटी-एएनबी, सन् २०२४ मा लिइएको एक तस्वीर। | occurrence_type = दुर्घटना | date = {{start date|2025|6|12|df=y}} | summary = उडान भरेको ३० सेकेन्डमै दुर्घटनाग्रस्त भएको | site = [[सरदार बल्लभभाइ पटेल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]], [[अहमदाबाद]], भारत | coordinates = | aircraft_type = [[बोइङ ७१७-८ ड्रिमलाइनर]] | aircraft_name = | operator = [[एअर इन्डिया]] | IATA = एआइ१७१ | ICAO = एआइसी१७१ | callsign = एअर इन्डिया १७१ | tail_number = भिटी-एएनबी | origin = [[सरदार बल्लभभाइ पटेल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]], [[अहमदाबाद]], भारत | destination = [[गेटविक विमानस्थल]], [[लन्डन]], संयुक्त अधिराज्य | occupants = २४२ | passengers = २३० | crew = १२ | fatalities = २४१ | injuries = १ <!-- (पुष्टि नभएको, विश्वास कुमार रमेश) --> | missing = अज्ञात | survivors = १ <ref name="initialsurvivor">{{cite web |last1=Yadav |first1=Danita |title=Air India Ahmedabad plane crash LIVE: Ex-Gujarat CM Rupani on board, confirms Naidu; 1 survivor reported in Ahmedabad |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ahmedabad-plane-crash-live-updates-air-india-flight-crashes-ahmedabad-airport-death-toll-news-101749717953751.html |work=Hindustan Times |access-date=12 June 2025 |language=en |date=12 June 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Air India plane crash latest: 'Air India plane crash latest: Briton 'miraculously survives crash' after hundreds killed on London flight' |url=https://www.independent.co.uk/asia/india/air-india-plane-crash-london-ahmedabad-live-updates-b2768784.html |access-date=12 June 2025 |work=The Independent |date=12 June 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Air India plane crash: Briton reportedly survives as more than 290 passengers and bystanders killed in Ahmedabad – latest updates |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/jun/12/air-india-flight-ai171-plane-crash-ahmedabad-india-latest-updates?CMP=share_btn_url&page=with%3Ablock-684af4ab8f089bbac352eb46#block-684af4ab8f089bbac352eb46 |access-date=12 June 2025 |work=The Guardian |date=12 June 2025}}</ref> | ground_fatalities = {{Circa|५३}}<ref name="Reuters over 290 dead">{{Cite news |date=12 June 2025 |title=Air India Dreamliner crashes into Ahmedabad college hostel, kills over 290 |url=https://archive.ph/CTFzA |access-date=12 June 2025 |publisher=Reuters}}</ref> | ground_injuries = अज्ञात | total_fatalities = {{Circa|२९४}}<ref name="Reuters over 290 dead" /> | total_injuries = १ (निश्चित) }} '''एअर इन्डियाको उडान १७१''' [[भारत]]को अहमदाबादमा [[सरदार वल्लभभाइ पटेल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]]बाट [[संयुक्त अधिराज्य]]को [[लन्डन गेटविक विमानस्थल]]का लागि निर्धारण गरिएको एक अन्तर्राष्ट्रिय हवाई उडान थियो जुन सन् २०२५ जुन १२ का दिन दिउँसोको १:३८ बजे ([[भारतीय मानक समय|भामास]]) उडान भरेको ३० सेकेन्डपछि अहमदाबादको मेघाणी नगर क्षेत्रमा रहेको बिजे मेडिकल कलेजको छात्रावासमा ठोक्किन पुगि दुर्घटनाग्रस्त भएको थियो।<ref>{{cite web |title=भारतमा भएको विमान दुर्घटनामा २४१ यात्रुको निधन भएको पुष्टि, एकमात्र जीवित यात्रुले के भने|url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cwy7dy1nx2vo |work= [[बीबीसी नेपाली]]|access-date=12 June 2025 |language=नेपाली |date=12 June 2025}}</ref> यो एक बोइङ ७८७-७ ड्रिमलाइनर विमान थियो जसमा २३० यात्री र १२ चालक दलका सदस्यहरू सवार थिए।<ref>{{cite web |last1=पाण्डेय |first1=उपेन्द्रराज |title=२४२ यात्रुसहित एयर इन्डियाको विमान दुर्घटना|url=https://ekantipur.com/news/2025/06/13/air-india-plane-crash-with-242-passengers-27-24.html|work= इ-कान्तिपुर|access-date=12 June 2025 |language=नेपाली |date=12 June 2025}}</ref> यो विमान दुर्घटना सन् २०२० को दशकको सबैभन्दा घातक विमान दुर्घटना बन्न पुगेको थियो भने यस अघि [[जेजु एयर उडान २२१६ दुर्घटना]]लाई सबैभन्दा घातक विमान दुर्घटना मानिएको थियो। दुर्घटनास्थलबाट लगभग २९० जनाको शव बरामद गरिएको थियो जसमा विमानमा सवार यात्री र जमीनमा रहेका मानिसहरू दुवै सामेल छन्। विमानमा सवार २३० यात्रु र १२ चालकदलका सदस्यहरू सहित कम्तिमा २६९ व्यक्तिहरूको मृत्यु भएको थियोे भने ज्यान गुमाउनेहरूमा सवार २४१ र २८ सर्वसाधारणहरू सामेल छन्। यो घटनाबाट एकजना मात्र यात्रुले बाँच्न सफल भएका थिए।<ref name="The Washington Post">{{Cite news |date=12 June 2025 |title=One survivor, 241 passengers dead on the London-bound plane |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/06/12/air-india-ai171-crash-ahmedabad-london/ |access-date=12 June 2025 |newspaper=[[द वासिङ्टन पोस्ट]]}}</ref> यो दुर्घटना बोइङ ७८७ ड्रिमलाइनरमा संलग्न पहिलो घातक र विमान पूर्णरूपमा क्षतिग्रस्त भएको विमान दुर्घटना थियो। == पृष्ठभूमि == === विमानको विवरण === [[चित्र:Air India 787-8 (VT-ANB).jpg|thumb|दुर्घटनाग्रस्त भएको विमान भिटी-एएनबी, सन् २०२४ मा लिइएको एक तस्वीर।]] दुर्घटनामा परेको विमान ११ वर्ष पुरानो बोइङ ७८७-८ ड्रिमलाइनर थियो जसको दर्ता नम्बर भिटी-एएनबी र सिरियल नम्बर ३६२७९ थियो।<ref>{{cite news |title=Gujarat Air India Plane Crashed Into Ahmedabad Doctors' Hostel, 25 Doctors Injured |url=https://news.abplive.com/cities/gujarat-air-india-plane-crash-ahmedabad-hospital-doctors-injured-1779345 |access-date=12 June 2025 |work=ABP News |date=12 June 2025}}</ref><ref name="bloomberg:1">{{Cite news |last1=Lee |first1=Danny |last2=Siddharth Vikram |first2=Philip |last3=Mishra |first3=Mihir |date=12 June 2025 |title=Over 200 Dead After London-Bound Boeing Jet Crashes in India Air India Boeing 787 Bound for London Crashes After Takeoff |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-12/air-india-boeing-787-from-ahmedabad-to-london-gatwick-crashes |url-access=subscription |access-date=12 June 2025 |work=Bloomberg News|quote=The aircraft involved in Thursday's accident carried the VT-ANB registration and was almost 12 years old. The plane was powered by two General Electric Co. GEnx engines.}}</ref> यो विमानलाई सन् २०१४ को जनवरीमा नयाँ अवस्थामै एअर इन्डियामा समावेश गरिएको थियो। यो विमान दुईवटा जनरल इलेक्ट्रिक जिएनएक्स-१बि६७ इन्जिनद्वारा सञ्चालित थियो। यो विमान दुर्घटना सन् २०११ मा बोइङ ७८७ सुरु भएयतादेखि यस मोडेलको पहिलो घातक र ठूलो क्षतिको घटना बनेको थियो।<ref name="BBC News">{{Cite news |date=12 June 2025 |title=At least 200 killed after Air India plane to London crashes moments after take-off in Ahmedabad |url=https://www.bbc.com/news/live/c8d1r3m8z92t |access-date=12 June 2025 |work=BBC News}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 March 2023 |title=Air India launches Gatwick routes |url=https://thebusinesstravelmag.com/air-india-launches-gatwick-routes/#:~:text=The%20Indian%20flag%20carrier%20has,effective%20as%20of%20March%2026.&text=Air%20India%20also%20plans%20to,on%20how%20they%20enter%20India.%E2%80%9D |work=The Business Travel Magazine}}</ref> यो एअर इन्डियाको लागि पनि पहिलो ठूलो क्षति हो भने सन् १९८५ मा एअर इन्डियाको उडान १८२ मा बम आक्रमणपछि एअर इन्डियाले सन् २०१३ मा गेटविकबाट उडान रूट सञ्चालन गर्न सुरु गरेको थियो भने दुर्घटनाको समयमा संस्थाले हप्तामा १२ वटा उडान सञ्चालन गर्दै आइरहेको थियो जसमा पाँच वटा उडान अहमदाबाद विमानस्थलबाट हुँदै आएको थियो।<ref>{{Cite news |date=13 June 2025 |title=Black box found at site of India plane crash that killed 265 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250613-rescue-teams-comb-site-of-air-india-crash-that-killed-at-least-265 |access-date=13 June 2025 |work=France 24|agency=Agence France-Presse |location=Ahmedabad, India}}</ref> === यात्री तथा चालकदलका सदस्यहरू === {|class="wikitable" |- style="background:#ccf;" !|राष्ट्रियता|||यात्री|||चालकदल|||जम्मा |- valign=top |[[भारतीय]]||१६९||१२||१८१ |- valign=top |बेलायती||५३||{{sdash}}||५३ |- valign=top |पोर्तुगाली||७||{{sdash}}||७ |- valign=top |क्यानडेली||१||{{sdash}}||१ |- valign=top |'''जम्मा'''||२३०||'''१२'''||२४२ |} भारतको नागरिक उड्डयन महानिर्देशनालय र एअर इन्डियाको आधिकारिक प्रकाशित सामग्रीहरूका अनुसार एअर इन्डियाको उडान १७१ मा कुल २४२ जना सवार थिए जसमध्ये २३० यात्री र १२ चालकदलका सदस्यहरू थिए। यात्रीहरूमध्ये ११ बालबालिका र २ नवजात शिशु पनि थिए।<ref>{{cite news |title=Why did Ahmedabad-London Air India flight crash? Black box holds all answers – here's what it is |url=https://www.financialexpress.com/india-news/why-did-ahmedabad-london-air-india-flight-crash-black-box-holds-all-answers-heres-what-it-is/3877636/ |access-date=12 June 2025 |work=The Financial Express |date=12 June 2025}}</ref><ref name=":1">{{cite news |last1=Solanki |first1=Ajit |last2=Roy |first2=Rajesh |date=12 June 2025 |title=London-bound Air India flight with more than 240 aboard crashes after takeoff from Ahmedabad, India |url=https://apnews.com/article/india-plane-crash-cad8dad5cd0e92795b03d357404af5f8 |access-date=12 June 2025 |work=Associated Press}}</ref> चालकदलमा २ विमानचालक र १० चालकदल सदस्यहरू थिए। सवार यात्रीहरूमध्ये १६९ जना भारतीय, ५३ जना बेलायती, ७ जना पोर्तुगाली र १ जना क्यानडेली नागरिक थिए। यात्रीहरूको सूचीमा भारतका पूर्व मुख्यमन्त्री विजय रुपानीको नाम पनि समावेश छ।<ref>{{Cite news |date=12 June 2025 |title=Canadian dentist killed in Air India crash lived in Etobicoke |url=https://www.ctvnews.ca/canada/article/canadian-dentist-killed-in-air-india-crash-lived-in-etobicoke/ |access-date=12 June 2025 |publisher=CTV News}}</ref><ref>{{cite news |date=12 June 2025 |title=Ahmedabad plane crash live updates: Chances of any survivors slim, say sources |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ahmedabad-plane-crash-live-updates-air-india-flight-crashes-ahmedabad-airport-death-toll-news-101749717953751.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612101226/https://www.hindustantimes.com/india-news/ahmedabad-plane-crash-live-updates-air-india-flight-crashes-ahmedabad-airport-death-toll-news-101749717953751.html |archive-date=12 June 2025 |access-date=12 June 2025 |work=Hindustan Times |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Hradecky |first=Simon |date=12 June 2025 |title=Crash: India B788 at Ahmedabad on Jun 12th 2025, lost height shortly after takeoff, no thrust reported |url=https://avherald.com/h?article=528f27ec&opt=0 |access-date=12 June 2025 |website=The Aviation Herald}}</ref> उडानको नेतृत्व ५५ वर्षीया विमानचालक सुमीत सबरावलले गरेका थिए जोसँग ८,२०० घण्टाको उडान अनुभव थियो भने उनका सहायक पहिलो अधिकारी ३२ वर्षीया क्लाइभ कुन्दर थिए जोसँग १,१०० घण्टाको उडान अनुभव थियो।<ref>{{cite news |date=12 June 2025 |title=Air India Ahmedabad-London flight crashes near airport in Meghani area |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/plane-crashes-in-ahmedabads-meghani-area/articleshow/121798487.cms |access-date=12 June 2025 |work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web |last1=Mashal |first1=Mujib |last2=Kumar |first2=Hair |title=A Takeoff, a Mayday Call, and 2 Air India Pilots Who Never Made it Home |url=https://www.nytimes.com/2025/06/15/world/asia/india-air-crash-pilots.html |website=New York Times |access-date=15 June 2025}}</ref> == दुर्घटना == [[File:AI171 air crash enmap.svg|thumb|उडान मार्ग र प्रभावको नक्सा]] {{OSM Location map | coord = {{Coord|23.066|N|72.624|E}} | zoom = 13 | float = right | width = 285 | height = 230 | caption = उक्त क्षेत्रको नक्सा | title = | scalemark = 60 | shape1 = | mark1 = | mark-size1 = 14 | label1 = सरदार वल्लभभाइ पटेल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल | mark-coord1 = {{Coord|23.077222|N|72.634722|E}} | label-pos1 = left | label-size1 = 14 | label-color1 = | mark-title1 = सरदार वल्लभभाइ पटेल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल | mark-image = | mark-description1 = | shape2 = | mark2 = | mark-size2 = 16 | label2 = दुर्घटनास्थल | mark-coord2 = {{Coord|23.055547|N|72.612406|E}} | label-pos2 = top | label-size2 = 14 | label-color2 = | mark-title2 = दुर्घटनास्थल | mark-image2 = | mark-description2 = }} एअर इन्डियाको उडान १७१ ले १३:३८ (भारतीय मानक समय) (०८:०८ [[अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय|युटिसी]]) मा सरदार वल्लभभाइ पटेल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको रनवे २३ बाट लन्डन गेटविकका लागि उडान उडान भरेको थियो। मौसम सम्बन्धि प्रतिवेदनका अनुसार त्यस दिन मौसम स्थिर र दृश्यता स्पष्ट थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/air-india-plane-crash-pilot-mayday-b2769718.html |title='Unable to lift': Pilot's desperate mayday call as Air India plane went down |date=15 June 2025 |access-date=15 June 2025 |first=Shweta |last=Sharma |website=The Independent}}</ref> विमानको एडिएस-बी ट्रान्सपोन्डरले अन्तिमपटक ०८:०८:५० (युटिसी) मा ६२५ फिट (१९१ मिटर) उचाइमा विमान पुगेपछि सङ्केत पठाएको थियो भने त्यसलगत्तै जडान विच्छेद भएको थियो। जडान विच्छेद हुनु पूर्व अहमदाबादको एअर ट्राफिक कन्ट्रोललाई विमानचालकहरूले मेडे कल गरेका थिए।<ref name="CNN">{{cite news |last1=Tanno |first1=Sophie |last2=Iyer |first2=Aishwarya S. |last3=Mogul |first3=Rhea |last4=Radford |first4=Antoinette |url=https://edition.cnn.com/2025/06/12/asia/plane-crash-india-ahmedabad |title=More than 290 feared dead after plane crashes outside airport in Indian city of Ahmedabad |work=CNN|date=12 June 2025 |access-date=12 June 2025}}</ref> दुर्घटनाको एक भिडियोले विमानले सुरुवाती उचाई बढाउँदै गर्दा उचाइ क्रमिक रूपमा घट्दै गइरहेको देखाउँछ भने त्यसपछि क्रमिक रूपमा विमान तल खस्न थालेपछि विमान दुर्घटनाग्रस्त बनेको थियो। विमान एक भवनसँग ठोक्किएर दुर्घटनाग्रस्त बनेसँगै धुँवाको मुस्लो देखिएको थियो। दुर्घटनास्थल रनवेबाट १.५ किलोमिटर टाढा थियो।<ref>{{cite news |last1=Biswas |first1=Soutik |last2=Murphy |first2=Matt |last3=Cheetham |first3=Joshua |title=What could have caused Air India plane to crash in 30 seconds? |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c626y121rxxo |access-date=13 June 2025 |work=BBC News |date=12 June 2025}}</ref> मेघनीनगर क्षेत्रका साक्षीहरूले विस्फोट लगत्तै सूचनाहरू प्रवाह गर्न थालेका थिए।<ref name=":2">{{Cite news |date=13 June 2025 |title=Ahmedabad Plane Crash: ગણતરીની મિનિટોમાં જ દર્દનાક દુર્ઘટના સર્જાઈ, ઘટનાસ્થળે ઉપરા-છાપરી બ્લાસ્ટ થયા હતા |url=https://www.gujaratsamachar.com/news/gujarat/what-was-and-was-not-became-in-a-matter-of-minutes |access-date=13 June 2025 |work=Gujarat Samachar |language=गुजराती}}</ref><ref>{{Cite news |title= Air India Ahmedabad Plane Crash Highlights: At least 265 Killed; PM Modi Visits Crash Site, Meets Lone Survivour |url= https://www.news18.com/india/ahmedabad-plane-crash-air-india-london-flight-carrying-133-passengers-airport-deaths-injuries-liveblog-ws-l-9381884.html |date=12 June 2025 |access-date=12 June 2025 |work=News18 India}}</ref> विमान सिभिल अस्पताल परिसरको आवासीय क्षेत्रमा दुर्घटनाग्रस्त बनेको थियो। चिकित्सकहरूको आवासस्थल र अस्पतालको बिजी मेडिकल कलेजको विद्यार्थी छात्रावासको भवनमा विमान खसेको थियो। यो एअर इन्डियाको अहिलेसम्मकै सबै घातक र विमान पूर्णरूपमा क्षति भएको पहिलो घटना थियो भने यस अघि सन् १९८५ जुनमा एअर इन्डियाको उडान १८२ मा बम विस्फोटन भएको थियो।<ref>{{cite news |last1=Kozul-Wright |first1=Alex |title='Catastrophic' Air India plane crash near Ahmedabad: What we know |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/12/catastrophic-air-india-plane-crash-near-ahmedabad-what-we-know |work=Al Jazeera Media Network|access-date=12 June 2025 |date=12 June 2025}}</ref> == उद्धार कार्य == अहमदाबादको अग्नि तथा आपतकालीन सेवा विभागले विभिन्न सहरका थुप्रै विभाजनहरूबाट उद्धार एकाइहरूलाई तत्काल तैनाथ गरेको पुष्टि गरेको थियो।<ref name=":3">{{Cite web |date=12 June 2025 |title=Air India Plane carrying 133 Passengers crashes near Ahmedabad Airport |url=https://www.crosstownnews.in/post/143103/air-india-plane-carrying-133-passengers-crashes-near-ahmedabad-airport.html |access-date=12 June 2025 |website=crosstownnews.in}}</ref> विमान दुर्घटना पछि नियन्त्रण कक्षमा पहिलो फोन कल १३:४५ (भारतीय मानक समय) मा प्राप्त भएको थियो। उद्धार कार्यका लागि नरोदाको गुजरात औद्योगिक विकास निगमबाट तत्काल दुई अग्निशामक टोलीहरू पठाइयो भने एक सैन्य विभागलाई पनि खटाइएको थियो। ३०० भन्दा बढी अग्निशामक, ६० अग्नि सवारीसाधन र २० वटा पानीका ट्याङ्करहरू आगो निभाउनका लागि तैनात गरिएको थियो। आपतकालीन सेवा सहित २० वटा एम्बुलेन्सहरूलाई घटनास्थलमा पठाइएको थियो।<ref name="ABP">{{Cite web |date=12 June 2025 |title=Air India Plane With 242 Onboard Crashes In Gujarat's Ahmedabad: Video |url=https://news.abplive.com/cities/gujarat-plane-crash-video-in-ahmedabad-air-india-death-toll-details-1779321 |access-date=12 June 2025 |website=ABP}}</ref> दुर्घटनास्थल र वरपरका सबै सडकहरू उद्धार कार्यलाई सहज बनाउनका लागि बन्द गरिएका थिए। अहमदाबाद विमानस्थलको सुरक्षा जिम्मेवारी लिएको केन्द्रिय औद्योगिक सुरक्षा बल उद्धार कार्यमा सबैभन्दा पहिले खटेको थियो।<ref>{{Cite tweet |author=CISF |author-link=Central Industrial Security Force |user=CISFHQrs |number=1933107060717371856 |date=12 June 2025 |title=CISF Rescue Operations Underway at AI 171 Crash Site, Ahmedabad. |access-date=12 June 2025 |link=https://x.com/CISFHQrs/status/1933107060717371856}}</ref> उद्धार र राहत कार्यमा सहयोग पुर्‍याउन [[भारतीय सेना]], सीमा सुरक्षा बल, केन्द्रिय रिजर्भ प्रहरी बल, राष्ट्रिय आपतकालीन प्रतिक्रिया बल र पश्चिमी रेलवेका टोलीहरू पठाइएका थिए भने एक सैनिक अस्पताल तत्पर अवस्थामा राखिएको थियो।<ref>{{Cite news |date=12 June 2025 |title=Ahmedabad plane crash: 6 NDRF teams, 2 BSF units deployed for massive rescue operation near airport |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/ahmedabad-plane-crash-6-ndrf-teams-2-bsf-units-deployed-for-massive-rescue-operation-near-airport/articleshow/121803297.cms?from=mdr |access-date=13 June 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 June 2025 |title=Army assists Ahmedabad's civil administration after Air India plane crash; over 130 personnel deployed |url=https://risingkashmir.com/army-assists-ahmedabads-civil-administration-after-air-india-plane-crash-over-130-personnel-deployed/ |access-date=13 June 2025 |website=Rising Kashmir }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250614052202/https://risingkashmir.com/army-assists-ahmedabads-civil-administration-after-air-india-plane-crash-over-130-personnel-deployed/ |date=14 June 2025 }}</ref><ref>{{Cite news |date=12 June 2025 |title=CRPF deploys 150 personnel for rescue ops after Air India plane crash in Ahmedabad |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/crpf-deploys-150-personnel-for-rescue-ops-after-air-india-plane-crash-in-ahmedabad/articleshow/121805144.cms |access-date=13 June 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 June 2025 |title=Western Railway Runs Special Trains From Ahmedabad To Mumbai After Plane Crash |url=https://www.ndtv.com/india-news/western-railway-runs-special-trains-from-ahmedabad-to-mumbai-after-plane-crash-8653822 |access-date=13 June 2025 |website=NDTV}}</ref> अहमदाबाद महानगरपालिका १५० भन्दा बढी गाडीहरू, जसमा ठूलाठूला मेसिन, डोजर, ट्रक र एक रोलर समावेश थिए जसले दुर्घटनास्लबाट भग्नावशेष हटाउन पठाइएको थियो। नगर निगमले इन्जिनियर र स्वास्थ्य विभागका कर्मचारीहरूलाई पनि पठाउनका साथसाथै नगर अस्पतालहरूलाई आपतकालीन अवस्थाका लागि तयार रहन आदेश दिएको थियो। दुर्घटना भएको केही समयपछि, विमानस्थलमा सबै उडान सञ्चालन निलम्बित गरिएको भगतापनि त्यसदिन सीमित क्षमतामा उडान पुनः सञ्चालन गरिएको थियो।<ref>{{cite web |access-date=12 June 2025 |title=Operations Resume At Ahmedabad Airport After Pause Due To Plane Crash |url=https://www.ndtv.com/india-news/ahmedabad-airport-shut-for-operations-temporarily-after-air-india-crash-8649845 |date=12 June 2025 |website=NDTV}}</ref> == हताहत == उक्त दुर्घटनामा विमानमा सवार २४१ जनाको मृत्यु भएको थियो भने विमान ठोक्किको छात्रावासको भवनमा कम्तीमा ३८ जनाको मृत्यु भएको थियो।<ref>{{Cite news |date=15 June 2025 |title=Ahmedabad Air India Plane Crash Live: 19 victims identified by DNA; 4 students of medical college dead |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/air-india-ai-171-plane-crash-live-updates-ahmedabad-london-air-india-flight-tragedy-242-passengers-international-airport-pm-modi/liveblog/121857714.cms |access-date=15 June 2025 |work=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/clyzepxnd41o |title=Air India plane crash claims at least 241 lives as one passenger survives |work=BBC |date=12 June 2025 |access-date=15 June 2025}}</ref> १३ जुन १३ सम्ममा प्रहरी अधिकारीहरूले [[बिबिसी|बीबीसी]] समाचारलाई बताए अनुसार ६ शवहरूलाई उनीहरूका परिवारहरूलाई बुझाइएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Air India crash latest: PM Narendra Modi visits scene of Air India plane crash, as black box search continues |url=https://www.bbc.com/news/live/c8d1r3m8z92t |access-date=13 June 2025 |website=BBC News}}</ref> पीडितहरूमध्ये गुजरातका पूर्व मुख्यमन्त्री विजय रुपाणी (सन् २०१६-२०२१) पनि थिए।<ref>{{cite news |date=12 June 2025 |title=Over 200 Dead in Air India Crash, Official Says |url=https://www.nytimes.com/live/2025/06/12/world/india-plane-crash-ahmedabad/268968e1-e8c8-5168-a4a9-78787ed911e3 |work=New York Times |access-date=12 June 2025 |quote=Among the passengers on the crashed flight was Vijay Rupani, a former chief minister of Gujarat who led the state from 2016 to 2021, according to a passenger list confirmed by officials from his party.}}</ref> अधिकांश अवशेषहरू जलेको अवस्थाका कारण पीडितहरूको पहिचानमा बाधा पुगेको थियो। दुर्घटनाको कारण तापक्रम अनुमानित १,५०० डिग्री सेल्सियस (२,७३० डिग्री फारेनहाइट) सम्म पुगेको थियो जसकारण पीडितहरूको डिएनए पहिचानमा समत बाधा पुगेको थियो। दुर्घटनाको तीन दिन पछि मात्र ३५ शवहरू आफन्तहरूलाई बुझाइएको गरिएको थियो।<ref>{{cite news |last=Mateen |first=Zoya |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2lk55l9wpgo |date=15 June 2025 |access-date=15 June 2025 |title=Wait for bodies deepens pain of families after Air India crash |work=BBC}}</ref><ref>{{cite news |title=Heat of Air India Crash Hinders DNA Identification, Agonizing Relatives |url=https://www.nytimes.com/2025/06/15/world/asia/air-india-crash.html|date=15 June 2025 |work=The New York Times |access-date=15 June 2025}}</ref> छात्रावासमा कम्तीमा ५० जना मेडिकल विद्यार्थीहरूलाई अस्पतालमा भर्ना गरिएको थियो। कलेजका डीनले विमानले भोजन कक्षमा ६०-८० जना विद्यार्थीहरू रहेको बेला ठक्कर दिएको र अधिकांश विद्यार्थीहरू भाग्न सफल भएतापनि १० देखि १२ जना आगोमा लपेतामा फसेको बताएका थिए। [[चित्र:Air India Flight 171 Schematic.svg|thumb|विमानमा आपतकालीन द्वारको छेउमा रहेको ११ए सिट, जहाँ विश्वासकुमार रमेश बसेका थिए।<ref>{{cite news |title=British man is only passenger to survive India plane crash |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ce3v6drp96zo |access-date=14 June 2025 |publisher=BBC News |date=12 June 2025}}</ref>]] ४० वर्षीय बेलायती नागरिक विश्वाशकुमार रमेश विमान दुर्घटनामा बाँच्न सफल एकमात्र यात्री थिए।<ref name="Reuters">{{Cite web |title=Air India Dreamliner crashes into Ahmedabad college hostel, kills over 240 |url=https://www.reuters.com/world/india/plane-crashes-indias-ahmedabad-airport-tv-channels-report-2025-06-12/ |access-date=12 June 2025 |website=Reuters |last1=Khanna |first1=Sumit |last2=Patel |first2=Shivam |last3=Shah |first3=Aditi}}</ref> उनी आपतकालीन निकासको छेउमा रहेको ११ए सिटमा बसेका थिए।<ref>{{Cite web |date=12 June 2025 |title=British passenger in seat 11A survives India plane crash |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce3v6drp96zo |access-date=12 June 2025 |website=BBC News}}</ref> उनले बताए अनुसार, विमानको भाग छुट्टिएको र छात्रावासको ठोक्किन पुगेको थियो। आफ्नो सिट बेल्ट खुल्दै उनले भाँचिएको आपतकालीन निकासको छेउमा रहेको खुल्ला स्थानबाट हाम फालेका थिए।<ref>{{Cite web |last1=Roy |first1=Rajesh |last2=Ganguly |first2=Shonal |last3=Hussain |first3=Aijaz |date=13 June 2025 |title=Air India black box recovered after crash that killed 241 onboard and several others on the ground |url=https://apnews.com/article/air-india-plane-crash-ahmedabad-survivor-boeing-787-18a1e45cb65bd716d6529b8922cc94b7 |access-date=13 June 2025 |website=AP News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Treisman |first=Rachel |date=13 June 2025 |title='I just walked out': The sole survivor of the Air India crash shares his story |url=https://www.npr.org/2025/06/13/nx-s1-5432566/india-plane-crash-survivor |access-date=14 June 2025 |work=NPR}}</ref> उनलाई उपचार गरिरहेका डाक्टरहरूले बताए अनुार, उनलाई शरीरका विभिन्न भागहरूमा चोटपटक लागेको र एउटा हात जलेको भएतापनि उनी खतराबाट बाहिर थिए।<ref>{{Cite web |last1=Roy |first1=Rajesh |date=13 June 2025 |title=Air India's sole crash survivor narrates his escape |url=https://apnews.com/article/air-india-survivor-crash-boeing-e88b0ba404100049ee730d5714de4c67 |access-date=13 June 2025 |website=AP News}}</ref> उनीभन्दा फरक पङ्क्तिमा बसेका थिए उनका भाइले भने यस दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका थिए।<ref>{{Cite web |last1=Radford |first1=Antoinette |last2=Mitra |first2=Esha |last3=Sangal |first3=Aditi |last4=Rios |first4=Michael |date=12 June 2025 |title=A miracle in seat 11A: What we know about Air India crash survivor Vishwash Kumar Ramesh |url=https://www.cnn.com/2025/06/12/india/air-india-crash-survivor-vishwash-kumar-ramesh-intl-latam |access-date=12 June 2025 |website=CNN}}</ref> यो विमान दुर्घटना सन् १९९६ मा दुईवटा विमान ठोक्किए भएको दुर्घटना पछि भारतमा घटेको सबैभन्दा घातक विमान दुर्घटना थियो भने एअर इन्डियाको सन् १९८५ को उडान १८२ मा बमविस्फोटपछिको सबैभन्दा खराब आपातकालिन अवस्था थियो।<ref name="NYT Know">{{cite news |last=Nierenberg |first=Amelia |url=https://www.nytimes.com/2025/06/12/world/asia/india-plane-crash-what-to-know.html |url-access=limited |date=12 June 2025 |access-date=12 June 2025 |title=What We Know About a Passenger Plane Crash in Western India |work=The New York Times |issn=0362-4331 |eissn=1553-8095 |oclc=1645522}}</ref> == अनुसन्धान == दुर्घटनालाई भारतको हवाई दुर्घटना अनुसन्धान ब्युरोले अनुसन्धान गरिरहेको थियो।<ref>{{Cite web |date=12 June 2025 |title=Air India plane crashes in Gujrat's Ahmedabad after take-off |url=https://tribune.com.pk/story/2550500/indian-airline-flight-crashes-in-gujrats-ahmedabad-after-take-off |access-date=12 June 2025 |website=The Express Tribune}}</ref> बेलायतको हवाई दुर्घटना अनुसन्धान विभाग र अमेरिकाको राष्ट्रिय यातायात सुरक्षा बोर्डले अनुसन्धानमा सहयोग पुर्‍याउनका लागि टोली पठाएको थियो।<ref>{{Cite web |date=12 June 2025 |title=What we know so far after Air India flight to London Gatwick crashes |url=https://news.sky.com/story/what-we-know-so-far-after-air-india-flight-to-london-gatwick-crashes-13382509 |access-date=12 June 2025 |website=Sky News}}</ref> भारतको हवाई उडान प्राधिकरण र एअर इन्डियाले पनि दुर्घटनाको अनुसन्धान गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=12 June 2025 |title=FAA statement on Air India 171 crash |url=https://www.faa.gov/newsroom/faa-statement-air-india-flight-ai171 |access-date=12 June 2025 |website=Federal Aviation Administration Newsroom}}</ref> अमेरिकाको अन्तरिक्ष सुरक्षा सल्लाहकार एन्थनी ब्रिकहाउसले विमानको भिडियो हेर्दै ल्यान्डिङ गियरमा समस्य रहेको र सामान्यतया हटाइनु पर्ने बेला बाहिर आएको प्रतिक्रिया दिएका थिए। == प्रतिक्रिया == [[चित्र:The Union Minister of Home Affairs and Cooperation, Shri Amit Shah visiting the crash site of Air India Flight 171.jpg|thumb|गृहमन्त्री र गुजरातका मुख्यमन्त्रीले दुर्घटनास्थलको अवलोकन गर्दै]] विमान दुर्घटना पछि [[भारतको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[नरेन्द्र मोदी]]ले [[ट्विटर|एक्स]]मा शोक व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{Cite tweet |author=Narendra Modi |user=narendramodi |number=1933110947553681853 |title=The tragedy in Ahmedabad has stunned and saddened us. It is heartbreaking beyond words. In this sad hour, my thoughts are with everyone affected by it. Have been in touch with Ministers and authorities who are working to assist those affected.|date=12 june 2025}}</ref> उन जुन १३ का दिन दुर्घटनास्थलमा गए भने त्यसपछि अस्पतालमा गएर दुर्घटनामा एकमात्र जीवित यात्री र घाइतेहरूलाई भेटका थिए। गृहमन्त्री अमित शाहले दुर्घटनापछि [[गुजरात]]का [[मुख्यमन्त्री]] भूमि पाटेलसँग कुरा गरेका थिए।<ref name="Firstpost">{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/india/ahmedabad-plane-crash-live-updates-over-200-people-onboard-flight-casualty-numbers-awaited-liveblog-13896455.html |title=Ahmedabad Air India Flight Crash Live Updates: Miracle rescue as police finds a survivor in seat 11A |date=12 June 2025 |access-date=12 June 2025 |website=Firstpost}}</ref> पटेलले अधिकारीहरूलाई “तत्काल उद्धार र राहत कार्य” सञ्चालन गर्न निर्देशन दिइएको र परिस्थितिलाई सामना गर्न योजना अनुसार उपायहरू अपनाइँदै गरेको प्रतिक्रिया दिएका थिए। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी}} * {{ASN accident|518859}} [[श्रेणी:विमान दुर्घटनाहरू]] gr75s8qxnetpo7zeqvyi5jylrjldj9t 0 149266 1356015 1355761 2026-05-20T03:58:59Z ~2026-30208-63 78735 1356015 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ र लेखक}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[माननीय]] | name = खडकराज पौडेल 'गनेस' | image = | caption = आधिकारिक तस्वीर, २०८२ | office = [[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय|नेपालको संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] | term_start = १३ चैत २०८२ | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | prime_minister = [[बालेन्द्र शाह]] | predecessor = [[अनिलकुमार सिन्हा]] | office1 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|सांसद, प्रतिनिधि सभा]] | term_start1 = १३ चैत २०८२ | predecessor1 = [[मनबहादुर गुरुङ]] | constituency1 = [[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] | birth_date = {{birth date and age|1987|10|2|df=y}} | birth_place = [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की]], [[नेपाल]] | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | other_party = {{ublist|[[नयाँ शक्ति पार्टी, नेपाल|नयाँ शक्ति]] (वि.सं २०७३)|[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]}} | citizenship = [[नेपाल|नेपाली]] | spouse = | father = रामप्रसाद पौडेल | website = {{url|https://ganesspaudel.com.np/}} }} '''खडकराज पौडेल'''<ref>{{Cite web |title=लेखकदेखि पर्यटनमन्त्रीसम्म, को हुन् गनेस पौडेल ? |url=https://baahrakhari.com/detail/482274/ |access-date=2026-03-27 |website=बाह्रखरी}}</ref> एक नेपाली राजनीतिज्ञ र लेखक हुन्। लेखन क्षेत्रमा उनी गनेस पौडेल नामले चिनिन्छन् । उनी हाल प्रधानमन्त्री [[बालेन्द्र शाह]]को मन्त्रिपरिषद्मा [[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]]का रूपमा कार्यरत छन्।<ref>{{Cite web |date=March 27, 2026 |title=15 ministers in Balendra Shah Cabinet finalised |url=https://kathmandupost.com/national/2026/03/27/15-ministers-in-balendra-shah-cabinet-finalised |access-date=2026-03-27 |website=काठमाडौँ पोस्ट |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> उनी [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को तर्फबाट [[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की निर्वाचन क्षेत्र नं. १]] बाट निर्वाचित [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] हुन्। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == पौडेलको जन्म [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]को मझेरी पाटनमा भएको थियो। उनले [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट अङ्ग्रेजी साहित्यमा [[स्नातक]] गरेका छन्। साथै उनले [[पोखरा विश्वविद्यालय]]बाट [[एमबिए]] सम्मको शिक्षा हासिल गरेका छन्।<ref name=":0">{{Cite web |title=From Bookstore Debates to Cabinet Seat: Khadga Paudel (Ganesh) Takes Charge of Tourism Ministry |url=http://english.ratopati.com/story/55818/ateri-activist-ganes-gets-responsibility-for-culture-tourism-and-civil-aviation |access-date=2026-03-27 |website=रातोपाटी |language=नेपाली}}</ref> == राजनीतिक जीवन == पौडेल २०७३ मा छोटो समयका लागि बाबुराम भट्टराई नेतृत्वको [[नयाँ शक्ति पार्टी, नेपाल]]मा आबद्ध थिए।<ref name=":0" /> उनले [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९]] मा [[पोखरा महानगरपालिका]]को [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] उम्मेदवारका रूपमा [[पोखराको नगरप्रमुख|नगर प्रमुख]] पदमा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए र चौथो स्थान हासिल गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2024-08-08 |title=Pokhara: With 43,215 votes, Unified Socialist candidate Acharya ahead in mayoral race |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/pokhara-with-43-215-votes-unified-socialist-candidate-acharya-ahead-in-mayoral-race |access-date=2026-03-27 |website=माई रिपब्लिका |language=अङ्ग्रेजी}}</ref> पौडेल २०८२ मा[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को केन्द्रीय सदस्य मनोनित भएका थिए।<ref>{{Cite web |date=2026-01-06 |title=अक्षरको खेतीदेखि रास्वपासम्म: गनेस पौडेलको अटेरी छलाङ |url=https://parichaya.com/ganesh-paudel/ |access-date=2026-03-27 |website=परिचय |language=नेपाली}}</ref> उनी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]मा कास्की-१ बाट सातौँ प्रतिनिधि सभा सदस्यका रूपमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=RSP’s Paudel elected from Kaski-1 |url=https://risingnepaldaily.com/news/76729 |access-date=2026-03-27 |website=गोरखापत्र}}</ref> == प्रकाशित कृतिहरू == * 'पैतला'<ref>{{Cite web |title=The disruptive writer |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2017/05/31/the-disruptive-writer |access-date=2026-03-27 |website=kathmandupost.com}}</ref> (२०१७) - उपन्यास * 'मुसा मानुष'<ref>{{Cite web |title='मुसा मानुष' : अनुसिर्जनात्मक अनुभूति |url=https://www.ganesspaudel.com.np/2020/10/blog-post_17.html |access-date=2026-03-27}}</ref> (२०२०) - [[जोन स्टाइनबेक]]को पुस्तक '[[अफ माइस एन्ड मेन]]' को नेपाली अनुवाद। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली लेखकहरू]] 9n0qe1agw5i52xxti9fv5dp1bedzofj 0 149942 1356025 1353939 2026-05-20T04:31:16Z Bishaldev100 28807 1356025 wikitext text/x-wiki '''प्रकाशको गति''' वा '''शून्यमा''' '''प्रकाशको गति''' एक [[:श्रेणी:भौतिक अचरहरू|भौतिक अचर]] हो । यसलाई "c" ले जनाइन्छ र यसको मान २,९९,७९२.४५८ मीटर प्रति सेकेण्ड बराबर हुन्छ ।<ref>{{Cite book|title=Elementary and Intermediate Algebra: A Combined Course, Student Support Edition|edition=4th illustrated|first1=Ron|last1=Larson|first2=Robert P.|last2=Hostetler|publisher=Cengage Learning|year=2007|isbn=978-0-618-75354-3|page=197|url=https://books.google.com/books?id=qe-YvKoeiasC&pg=PA179}}</ref> सन् १८६५ मा [[जेम्स क्लर्क माक्सवेल|जेम्स क्लर्क म्याक्सवेल]]ले प्रकाशलाई [[विद्युतचुम्बकीय विकिरण|विद्युत चुम्बकीय तरंग]] भनेर एक शोधपत्र प्रकाशित गरे र प्रकाशको गतिलाई "''c''" ले जनाए।<ref>{{Cite web |last=गिब्स |first=फिलिप |date=1997 |title=How is the speed of light measured? |url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/measure_c.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150821181850/http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/measure_c.html |archive-date=21 August 2015 |website=The Physics and Relativity FAQ}}</ref> == मापन == === इतिहास === {| class="wikitable plainrowheaders" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" ! scope="col" |वर्ष ! scope="col" |प्रयोग ! scope="col" |मान ! scope="col" |१९८३ मानबाट विचलन |- |<१६३८ |[[ग्यालिलियो ग्यालिली|ग्यालिलियो]], ढाकिएको लालटिन |अनिर्णायक:{{Rp|1252}} | |- |<१६६७ |एक्वाडमिया डेल सिमेन्टो, ढाकिएको लालटिन |अनिर्णायक:{{Rp|1253}} <ref name="magalotti">{{Citation |last=Magalotti |first=Lorenzo |title=Saggi di Naturali Esperienze fatte nell' Accademia del Cimento |url=http://brunelleschi.imss.fi.it/cimentosite/indice.asp?xmlFile=Indice00.xml |pages=[http://brunelleschi.imss.fi.it/cimentosite/ShowFullSize.asp?Image=FullSize/A0000283.JPG&Title=Pagina:%20265 265]–[http://brunelleschi.imss.fi.it/cimentosite/ShowFullSize.asp?Image=FullSize/A0000284.JPG&Title=Pagina:%20266 266] |year=2001 |orig-date=1667 |access-date=25 September 2015 |edition=digital, online |place=Florence |publisher=Istituto e Museo di Storia delle Scienze |author-link=Lorenzo Magalotti}}</ref> | |- |१६७५ |[[Ole Rømer|रोमर]] र ह्युजेन्स, बृहस्पतिको चन्द्रमा |२२००००००० <ref name="roemer">{{Cite journal |year=1676 |title=Demonstration tovchant le mouvement de la lumiere trouvé par M. Rŏmer de l'Académie Royale des Sciences |trans-title=Demonstration to the movement of light found by Mr. Römer of the Royal Academy of Sciences |url=http://www-obs.univ-lyon1.fr/labo/fc/ama09/pages_jdsc/pages/jdsc_1676_lumiere.pdf |journal=[[Journal des sçavans]] |language=fr |pages=233–236 |ref=roemer-1676}}</ref><ref name="Huygens 1690 8–9">{{Cite book|title=Traitée de la Lumière|url=https://archive.org/details/bub_gb_kVxsaYdZaaoC}}</ref> |{{Val|−27|u=%}} |- |१७२९ |जेम्स ब्रैडली, प्रकाशको विचलन |३०१०००००० <ref name="How">{{Cite web |last=Gibbs |first=P. |year=1997 |title=How is the speed of light measured? |url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/measure_c.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150821181850/http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/measure_c.html |archive-date=21 August 2015 |access-date=13 January 2010 |website=Usenet Physics FAQ |publisher=University of California, Riverside}}</ref> |{{Val|+0.40|u=%}} |- |१८४९ |[[Hippolyte Fizeau|हिप्पोलाइट फिजाउ]], दाँत भएको चक्का |३१५०००००० <ref name="How" /> |{{Val|+5.1|u=%}} |- |१८६२ |लियोन फुको, घुम्ने ऐना |२,९८,०००.०००±५००.००० <ref name="How" /> |{{Val|−0.60|u=%}} |- |१८७५ |वर्नर सिमेन्स |२६० ०००. ०००<ref>{{Cite journal |last=Buchwald |first=Jed |last2=Yeang |first2=Chen-Pang |last3=Stemeroff |first3=Noah |last4=Barton |first4=Jenifer |last5=Harrington |first5=Quinn |date=2021-03-01 |title=What Heinrich Hertz discovered about electric waves in 1887–1888 |journal=Archive for History of Exact Sciences |language=en |volume=75 |issue=2 |pages=125–171 |doi=10.1007/s00407-020-00260-1 |issn=1432-0657 |s2cid=253895826}}</ref> |{{Val|-13.3|u=%}} |- |१८९३ |[[हेनरिक हर्ट्ज|हेनरिच हर्ट्ज]] |२०० ०००. ०००<ref>{{Cite book|title=Electric Waves|location=London}}</ref> |{{Val|-33.3|u=%}} |- |१९०७ |रोजा र डोर्सी, |२,९९,७१०.०००±३०.०००<ref name="Essen1948">{{Cite journal |last=Essen |first=L. |last2=Gordon-Smith |first2=A. C. |year=1948 |title=The Velocity of Propagation of Electromagnetic Waves Derived from the Resonant Frequencies of a Cylindrical Cavity Resonator |journal=[[Proceedings of the Royal Society of London A]] |volume=194 |issue=1038 |pages=348–361 |bibcode=1948RSPSA.194..348E |doi=10.1098/rspa.1948.0085 |jstor=98293 |doi-access=free}}</ref><ref name="RosaDorsey">{{Cite journal |last=Rosa |first=E. B. |author-link=Edward Bennett Rosa |last2=Dorsey |first2=N. E. |author-link2=Noah Ernest Dorsey |year=1907 |title=A new determination of the ratio of the electromagnetic to the electrostatic unit of electricity |journal=Bulletin of the Bureau of Standards |volume=3 |issue=6 |page=433 |doi=10.6028/bulletin.070 |doi-access=free}}</ref> |{{Val|−280|ul=ppm}} |- |१९२६ |[[अल्बर्ट ए. माइकलसन|अल्बर्ट ए. मिचेलसन]],घुम्ने ऐना |२९९७९६±४००० <ref>{{Cite journal |last=माइकलसन|first=अल्बर्ट ए. |year=1927 |title=Measurement of the Velocity of Light Between Mount Wilson and Mount San Antonio |journal=The Astrophysical Journal |volume=65 |page=1 |bibcode=1927ApJ....65....1M |doi=10.1086/143021}}</ref> |{{Val|+12|u=ppm}} |- |१९५० |एसेन र गोर्डन-स्मिथ, |२९९७९२.५±३००० <ref name="Essen1950">{{Cite journal |last=Essen |first=L. |year=1950 |title=The Velocity of Propagation of Electromagnetic Waves Derived from the Resonant Frequencies of a Cylindrical Cavity Resonator |journal=[[Proceedings of the Royal Society of London A]] |volume=204 |issue=1077 |pages=260–277 |bibcode=1950RSPSA.204..260E |doi=10.1098/rspa.1950.0172 |jstor=98433 |s2cid=121261770}}</ref> |{{Val|+0.14|u=ppm}} |- |१९५८ |केडी फ्रूम, रेडियो इन्टरफेरोमेट्री |२९९७९२.५±१०० <ref name="Froome1858">{{Cite journal |last=Froome |first=K. D. |year=1958 |title=A New Determination of the Free-Space Velocity of Electromagnetic Waves |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series A, Mathematical and Physical Sciences |volume=247 |issue=1248 |pages=109–122 |bibcode=1958RSPSA.247..109F |doi=10.1098/rspa.1958.0172 |jstor=100591 |s2cid=121444888}}</ref> |{{Val|+0.14|u=ppm}} |- |१९७२ |एभेन्सन एट अल, लेजर इन्टरफेरोमेट्री |२९९७९२.४५६२±१.१ <ref name="NIST heterodyne">{{Cite journal |last=Evenson |first=K. M. |display-authors=etal |year=1972 |title=Speed of Light from Direct Frequency and Wavelength Measurements of the Methane-Stabilized Laser |journal=Physical Review Letters |volume=29 |issue=19 |pages=1346–1349 |bibcode=1972PhRvL..29.1346E |doi=10.1103/PhysRevLett.29.1346 |s2cid=120300510}}</ref> |{{Val|−0.006|u=ppm}} |- |१९८३ |१७ औँ सिजिपिएम, मिटरको परिभाषा |२,९९,७९२.४५८ (सही <ref name="Resolution_1">{{Cite web |year=1983 |title=Resolution 1 of the 17th CGPM |url=https://www.bipm.org/en/committees/cg/cgpm/17-1983/resolution-1 |access-date=23 August 2009 |publisher=BIPM}}</ref> | |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[प्रकाश वर्ष]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भौतिक परिमाण]] [[श्रेणी:भौतिक अचरहरू]] him84ylbl53tcaeg2e7i1ext83scppo 0 150109 1355990 1354822 2026-05-19T14:27:01Z Bishaldev100 28807 1355990 wikitext text/x-wiki डा. मनोजकुमार शर्मा नेपालका प्रधानन्यायाधीश हुन्। उनी अप्रिल १९, २०१९ मा [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]का न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए। ==पारिवारिक,प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८ जुन १९७० मा पर्सा जिल्लाको वीरगञ्जमा भएको थियो।<ref name=":0">{{Cite web |title=Honourable Dr.Manoj Kumar Sharma |url=https://supremecourt.gov.np/pages/cv_justices/Cv_manojkumarsharma.html |access-date=2026-05-10 |website=supremecourt.gov.np}}</ref> उनी प्रधानन्यायाधीश [[दामोदरप्रसाद शर्मा]]का भतिजा हुन्। उनले [[नेपाल ल क्याम्पस]], काठमाडौँबाट बी.एल. र भारतको [[पुणे विश्वविद्यालय]]बाट एल.एल.एम. गरेका थिए। उनले नेपालको त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट श्रम कानूनमा विद्यावारिधि गरेका थिए। ==कानुनी तथा न्यायिक जीवन== उनी १९९५ मा अधिवक्ताको रूपमा भर्ना भए र कानूनका विभिन्न क्षेत्रमा अभ्यास गरे।<ref name=":0" /> उनले २०५२ मा अधिवक्ताका रूपमा कानुन व्यवसाय सुरु गरेका थिए । सुरुमा पायोनियर ल फर्ममा काम गरेका शर्मा पछि आफ्नै ल फर्ममा आबद्ध भए । यसअघि केपी शर्मा ओली सरकारको महान्यायाधिवक्ता बनेका रमेश बडाल र अर्का कानुन व्यवसायी श्रीकान्त बरालसँग मिलेर तीनै जनाले आ–आफ्नो नामको पहिलो–पहिलो अक्षर टिपेर ‘श्रीमर’ ल फर्म खोले । त्यसपछि केही समय वाणिज्य कानुनसम्बन्धी परामर्शदाता र अध्यापनमा पनि उनी सक्रिय रहे ।<ref>{{Cite web |title=जो पुनरावेदनबाट बाहिरिएका थिए |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/09/those-who-were-excluded-from-the-appeal-20-55.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> [[दामोदरप्रसाद शर्मा|दामोदारप्रसाद शर्मा]] प्रधानन्यायाधीश र न्याय परिषद्को अध्यक्ष रहेका बेला उनी २०७० मा तत्कालीन पुनरावेदन अदालत बुटवलमा अतिरिक्त न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite web |title=न्यायाधीश शर्माको यात्रा :अतिरिक्त हुँदै प्रधानन्यायाधीश सिफारिससम्म |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/07/manoj-sharma-who-was-removed-from-the-post-of-additional-judge-recommended-for-the-post-of-chief-justice-of-the-supreme-court-14-39.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनले जुन १०, २०१३ देखि डिसेम्बर १२, २०१५ सम्म बुटवल र पाटनमा पुनरावेदन अदालतको अतिरिक्त न्यायाधीशको रूपमा पनि काम गरे। आफ्नो करियरको क्रममा, उनले नेपाल र विदेशमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा भाग लिएका छन्। === सर्वोच्च अदालत === उनी सर्वोच्च अदालतको न्यायाधीशको रूपमा नियुक्त भएका थिए र अप्रिल १९, २०१९ मा कार्यभार सम्हालेका थिए। वैशाख २४, २०८३ मा संवैधानिक परिषदले सर्वोच्च अदालतको चौथो वरीयतामा रहेका मनोजकुमार शर्मालाई प्रधानन्यायाधीश सिफारिस गरेको थियो ।<ref>{{Cite web |title=सर्वोच्च अदालतको प्रधान न्यायाधीशमा डा‍. मनोजकुमार शर्मा सिफारिस |url=https://www.ratopati.com/story/561660/manoj-sharma-recommended-for-chief-justice-of-the-supreme-court |access-date=2026-05-10 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> शर्माभन्दा माथि [[सपना प्रधान मल्ल]], [[कुमार रेग्मी]] र [[हरि प्रसाद फुयाल|हरिप्रसाद फुयाँल]] थिए । <ref>{{Cite web |title=प्रधानन्यायाधीश सिफारिसमा तोडियो वरिष्ठताको परम्परा |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/07/the-tradition-of-seniority-was-broken-on-the-recommendation-of-the-chief-justice-49-22.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:न्यायाधीश]] [[श्रेणी:नेपालको सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरू]] [[श्रेणी:नेपाली न्यायाधीशहरू]] 94pklkgjsy5mn694ttxbzo1tost5jqr 1355991 1355990 2026-05-19T14:29:43Z Bishaldev100 28807 1355991 wikitext text/x-wiki {{Infobox judge | honorific-prefix = सम्माननीय | name = मनोजकुमार शर्मा | honorific-suffix = | image = | alt = | caption = | office = [[नेपालको सर्वोच्च अदालत]] | term_start =२०८३ जेठ ५ | term_end = | nominator = | appointer = | predecessor = श्री प्रकाश रावत | successor = | birth_date =१८ जुन १९७० | birth_place = वीरगञ्ज | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | citizenship = [[नेपाली]] | nationality = [[नेपाली]] | party = | spouse = | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = हिन्दु | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = }} डा. मनोजकुमार शर्मा नेपालका प्रधानन्यायाधीश हुन्। उनी अप्रिल १९, २०१९ मा [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]का न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए। ==पारिवारिक,प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८ जुन १९७० मा पर्सा जिल्लाको वीरगञ्जमा भएको थियो।<ref name=":0">{{Cite web |title=Honourable Dr.Manoj Kumar Sharma |url=https://supremecourt.gov.np/pages/cv_justices/Cv_manojkumarsharma.html |access-date=2026-05-10 |website=supremecourt.gov.np}}</ref> उनी प्रधानन्यायाधीश [[दामोदरप्रसाद शर्मा]]का भतिजा हुन्। उनले [[नेपाल ल क्याम्पस]], काठमाडौँबाट बी.एल. र भारतको [[पुणे विश्वविद्यालय]]बाट एल.एल.एम. गरेका थिए। उनले नेपालको त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट श्रम कानूनमा विद्यावारिधि गरेका थिए। ==कानुनी तथा न्यायिक जीवन== उनी १९९५ मा अधिवक्ताको रूपमा भर्ना भए र कानूनका विभिन्न क्षेत्रमा अभ्यास गरे।<ref name=":0" /> उनले २०५२ मा अधिवक्ताका रूपमा कानुन व्यवसाय सुरु गरेका थिए । सुरुमा पायोनियर ल फर्ममा काम गरेका शर्मा पछि आफ्नै ल फर्ममा आबद्ध भए । यसअघि केपी शर्मा ओली सरकारको महान्यायाधिवक्ता बनेका रमेश बडाल र अर्का कानुन व्यवसायी श्रीकान्त बरालसँग मिलेर तीनै जनाले आ–आफ्नो नामको पहिलो–पहिलो अक्षर टिपेर ‘श्रीमर’ ल फर्म खोले । त्यसपछि केही समय वाणिज्य कानुनसम्बन्धी परामर्शदाता र अध्यापनमा पनि उनी सक्रिय रहे ।<ref>{{Cite web |title=जो पुनरावेदनबाट बाहिरिएका थिए |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/09/those-who-were-excluded-from-the-appeal-20-55.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> [[दामोदरप्रसाद शर्मा|दामोदारप्रसाद शर्मा]] प्रधानन्यायाधीश र न्याय परिषद्को अध्यक्ष रहेका बेला उनी २०७० मा तत्कालीन पुनरावेदन अदालत बुटवलमा अतिरिक्त न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite web |title=न्यायाधीश शर्माको यात्रा :अतिरिक्त हुँदै प्रधानन्यायाधीश सिफारिससम्म |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/07/manoj-sharma-who-was-removed-from-the-post-of-additional-judge-recommended-for-the-post-of-chief-justice-of-the-supreme-court-14-39.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनले जुन १०, २०१३ देखि डिसेम्बर १२, २०१५ सम्म बुटवल र पाटनमा पुनरावेदन अदालतको अतिरिक्त न्यायाधीशको रूपमा पनि काम गरे। आफ्नो करियरको क्रममा, उनले नेपाल र विदेशमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा भाग लिएका छन्। === सर्वोच्च अदालत === उनी सर्वोच्च अदालतको न्यायाधीशको रूपमा नियुक्त भएका थिए र अप्रिल १९, २०१९ मा कार्यभार सम्हालेका थिए। वैशाख २४, २०८३ मा संवैधानिक परिषदले सर्वोच्च अदालतको चौथो वरीयतामा रहेका मनोजकुमार शर्मालाई प्रधानन्यायाधीश सिफारिस गरेको थियो ।<ref>{{Cite web |title=सर्वोच्च अदालतको प्रधान न्यायाधीशमा डा‍. मनोजकुमार शर्मा सिफारिस |url=https://www.ratopati.com/story/561660/manoj-sharma-recommended-for-chief-justice-of-the-supreme-court |access-date=2026-05-10 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> शर्माभन्दा माथि [[सपना प्रधान मल्ल]], [[कुमार रेग्मी]] र [[हरि प्रसाद फुयाल|हरिप्रसाद फुयाँल]] थिए । <ref>{{Cite web |title=प्रधानन्यायाधीश सिफारिसमा तोडियो वरिष्ठताको परम्परा |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/07/the-tradition-of-seniority-was-broken-on-the-recommendation-of-the-chief-justice-49-22.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:न्यायाधीश]] [[श्रेणी:नेपालको सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरू]] [[श्रेणी:नेपाली न्यायाधीशहरू]] boz5ikqod85ek2yuzfd6e502js1is6l 1355992 1355991 2026-05-19T14:30:26Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1355992 wikitext text/x-wiki {{Infobox judge | honorific-prefix = सम्माननीय | name = मनोजकुमार शर्मा | honorific-suffix = | image = | alt = | caption = | office = [[नेपालको सर्वोच्च अदालत]] | term_start =२०८३ जेठ ५ | term_end = | nominator = | appointer = | predecessor = श्री प्रकाश रावत | successor = | birth_date =१८ जुन १९७० | birth_place = वीरगञ्ज | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | citizenship = [[नेपाली]] | nationality = [[नेपाली]] | party = | spouse = | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = हिन्दु | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = }} डा. मनोजकुमार शर्मा नेपालका प्रधानन्यायाधीश हुन्। उनी अप्रिल १९, २०१९ मा [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]का न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए। ==पारिवारिक,प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८ जुन १९७० मा पर्सा जिल्लाको वीरगञ्जमा भएको थियो।<ref name=":0">{{Cite web |title=Honourable Dr.Manoj Kumar Sharma |url=https://supremecourt.gov.np/pages/cv_justices/Cv_manojkumarsharma.html |access-date=2026-05-10 |website=supremecourt.gov.np}}</ref> उनी प्रधानन्यायाधीश [[दामोदरप्रसाद शर्मा]]का भतिजा हुन्। उनले [[नेपाल ल क्याम्पस]], काठमाडौँबाट बी.एल. र भारतको [[पुणे विश्वविद्यालय]]बाट एल.एल.एम. गरेका थिए। उनले नेपालको त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट श्रम कानूनमा विद्यावारिधि गरेका थिए। ==कानुनी तथा न्यायिक जीवन== उनी १९९५ मा अधिवक्ताको रूपमा भर्ना भए र कानूनका विभिन्न क्षेत्रमा अभ्यास गरे।<ref name=":0" /> उनले २०५२ मा अधिवक्ताका रूपमा कानुन व्यवसाय सुरु गरेका थिए । सुरुमा पायोनियर ल फर्ममा काम गरेका शर्मा पछि आफ्नै ल फर्ममा आबद्ध भए । यसअघि केपी शर्मा ओली सरकारको महान्यायाधिवक्ता बनेका रमेश बडाल र अर्का कानुन व्यवसायी श्रीकान्त बरालसँग मिलेर तीनै जनाले आ–आफ्नो नामको पहिलो–पहिलो अक्षर टिपेर ‘श्रीमर’ ल फर्म खोले । त्यसपछि केही समय वाणिज्य कानुनसम्बन्धी परामर्शदाता र अध्यापनमा पनि उनी सक्रिय रहे ।<ref>{{Cite web |title=जो पुनरावेदनबाट बाहिरिएका थिए |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/09/those-who-were-excluded-from-the-appeal-20-55.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> [[दामोदरप्रसाद शर्मा|दामोदारप्रसाद शर्मा]] प्रधानन्यायाधीश र न्याय परिषद्को अध्यक्ष रहेका बेला उनी २०७० मा तत्कालीन पुनरावेदन अदालत बुटवलमा अतिरिक्त न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite web |title=न्यायाधीश शर्माको यात्रा :अतिरिक्त हुँदै प्रधानन्यायाधीश सिफारिससम्म |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/07/manoj-sharma-who-was-removed-from-the-post-of-additional-judge-recommended-for-the-post-of-chief-justice-of-the-supreme-court-14-39.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनले जुन १०, २०१३ देखि डिसेम्बर १२, २०१५ सम्म बुटवल र पाटनमा पुनरावेदन अदालतको अतिरिक्त न्यायाधीशको रूपमा पनि काम गरे। आफ्नो करियरको क्रममा, उनले नेपाल र विदेशमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा भाग लिएका छन्। === सर्वोच्च अदालत === उनी सर्वोच्च अदालतको न्यायाधीशको रूपमा नियुक्त भएका थिए र अप्रिल १९, २०१९ मा कार्यभार सम्हालेका थिए। वैशाख २४, २०८३ मा संवैधानिक परिषदले सर्वोच्च अदालतको चौथो वरीयतामा रहेका मनोजकुमार शर्मालाई प्रधानन्यायाधीश सिफारिस गरेको थियो ।<ref>{{Cite web |title=सर्वोच्च अदालतको प्रधान न्यायाधीशमा डा‍. मनोजकुमार शर्मा सिफारिस |url=https://www.ratopati.com/story/561660/manoj-sharma-recommended-for-chief-justice-of-the-supreme-court |access-date=2026-05-10 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> शर्माभन्दा माथि [[सपना प्रधान मल्ल]], [[कुमार रेग्मी]] र [[हरि प्रसाद फुयाल|हरिप्रसाद फुयाँल]] थिए । <ref>{{Cite web |title=प्रधानन्यायाधीश सिफारिसमा तोडियो वरिष्ठताको परम्परा |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/07/the-tradition-of-seniority-was-broken-on-the-recommendation-of-the-chief-justice-49-22.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:न्यायाधीश]] [[श्रेणी:नेपालको सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरू]] [[श्रेणी:नेपाली न्यायाधीशहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानन्यायाधीशहरू]] 525vmdgm2fwv79vhkev5kvoabukfuy2 1355993 1355992 2026-05-19T14:30:59Z Bishaldev100 28807 1355993 wikitext text/x-wiki {{Infobox judge | honorific-prefix = सम्माननीय | name = मनोजकुमार शर्मा | honorific-suffix = | image = | alt = | caption = | office = [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]] | term_start =२०८३ जेठ ५ | term_end = | nominator = | appointer = | predecessor = श्री प्रकाश रावत | successor = | birth_date =१८ जुन १९७० | birth_place = वीरगञ्ज | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | citizenship = [[नेपाली]] | nationality = [[नेपाली]] | party = | spouse = | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = हिन्दु | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = }} डा. मनोजकुमार शर्मा नेपालका प्रधानन्यायाधीश हुन्। उनी अप्रिल १९, २०१९ मा [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]का न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए। ==पारिवारिक,प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८ जुन १९७० मा पर्सा जिल्लाको वीरगञ्जमा भएको थियो।<ref name=":0">{{Cite web |title=Honourable Dr.Manoj Kumar Sharma |url=https://supremecourt.gov.np/pages/cv_justices/Cv_manojkumarsharma.html |access-date=2026-05-10 |website=supremecourt.gov.np}}</ref> उनी प्रधानन्यायाधीश [[दामोदरप्रसाद शर्मा]]का भतिजा हुन्। उनले [[नेपाल ल क्याम्पस]], काठमाडौँबाट बी.एल. र भारतको [[पुणे विश्वविद्यालय]]बाट एल.एल.एम. गरेका थिए। उनले नेपालको त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट श्रम कानूनमा विद्यावारिधि गरेका थिए। ==कानुनी तथा न्यायिक जीवन== उनी १९९५ मा अधिवक्ताको रूपमा भर्ना भए र कानूनका विभिन्न क्षेत्रमा अभ्यास गरे।<ref name=":0" /> उनले २०५२ मा अधिवक्ताका रूपमा कानुन व्यवसाय सुरु गरेका थिए । सुरुमा पायोनियर ल फर्ममा काम गरेका शर्मा पछि आफ्नै ल फर्ममा आबद्ध भए । यसअघि केपी शर्मा ओली सरकारको महान्यायाधिवक्ता बनेका रमेश बडाल र अर्का कानुन व्यवसायी श्रीकान्त बरालसँग मिलेर तीनै जनाले आ–आफ्नो नामको पहिलो–पहिलो अक्षर टिपेर ‘श्रीमर’ ल फर्म खोले । त्यसपछि केही समय वाणिज्य कानुनसम्बन्धी परामर्शदाता र अध्यापनमा पनि उनी सक्रिय रहे ।<ref>{{Cite web |title=जो पुनरावेदनबाट बाहिरिएका थिए |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/09/those-who-were-excluded-from-the-appeal-20-55.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> [[दामोदरप्रसाद शर्मा|दामोदारप्रसाद शर्मा]] प्रधानन्यायाधीश र न्याय परिषद्को अध्यक्ष रहेका बेला उनी २०७० मा तत्कालीन पुनरावेदन अदालत बुटवलमा अतिरिक्त न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite web |title=न्यायाधीश शर्माको यात्रा :अतिरिक्त हुँदै प्रधानन्यायाधीश सिफारिससम्म |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/07/manoj-sharma-who-was-removed-from-the-post-of-additional-judge-recommended-for-the-post-of-chief-justice-of-the-supreme-court-14-39.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनले जुन १०, २०१३ देखि डिसेम्बर १२, २०१५ सम्म बुटवल र पाटनमा पुनरावेदन अदालतको अतिरिक्त न्यायाधीशको रूपमा पनि काम गरे। आफ्नो करियरको क्रममा, उनले नेपाल र विदेशमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा भाग लिएका छन्। === सर्वोच्च अदालत === उनी सर्वोच्च अदालतको न्यायाधीशको रूपमा नियुक्त भएका थिए र अप्रिल १९, २०१९ मा कार्यभार सम्हालेका थिए। वैशाख २४, २०८३ मा संवैधानिक परिषदले सर्वोच्च अदालतको चौथो वरीयतामा रहेका मनोजकुमार शर्मालाई प्रधानन्यायाधीश सिफारिस गरेको थियो ।<ref>{{Cite web |title=सर्वोच्च अदालतको प्रधान न्यायाधीशमा डा‍. मनोजकुमार शर्मा सिफारिस |url=https://www.ratopati.com/story/561660/manoj-sharma-recommended-for-chief-justice-of-the-supreme-court |access-date=2026-05-10 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> शर्माभन्दा माथि [[सपना प्रधान मल्ल]], [[कुमार रेग्मी]] र [[हरि प्रसाद फुयाल|हरिप्रसाद फुयाँल]] थिए । <ref>{{Cite web |title=प्रधानन्यायाधीश सिफारिसमा तोडियो वरिष्ठताको परम्परा |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/07/the-tradition-of-seniority-was-broken-on-the-recommendation-of-the-chief-justice-49-22.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:न्यायाधीश]] [[श्रेणी:नेपालको सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरू]] [[श्रेणी:नेपाली न्यायाधीशहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानन्यायाधीशहरू]] s1038xseqzc8dh79xx23q3m0gljjvcd 1355994 1355993 2026-05-19T14:31:52Z Bishaldev100 28807 1355994 wikitext text/x-wiki {{Infobox judge | honorific-prefix = सम्माननीय | name = मनोजकुमार शर्मा | honorific-suffix = | image = | alt = | caption = | office = [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश]] | term_start =२०८३ जेठ ५ | term_end = | nominator = | appointer = | predecessor = श्री [[प्रकाशमान सिंह राउत]] | successor = | birth_date =१८ जुन १९७० | birth_place = वीरगञ्ज | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = | citizenship = [[नेपाली]] | nationality = [[नेपाली]] | party = | spouse = | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = हिन्दु | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = }} डा. मनोजकुमार शर्मा नेपालका प्रधानन्यायाधीश हुन्। उनी अप्रिल १९, २०१९ मा [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]का न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए। ==पारिवारिक,प्रारम्भिक जीवन== उनको जन्म १८ जुन १९७० मा पर्सा जिल्लाको वीरगञ्जमा भएको थियो।<ref name=":0">{{Cite web |title=Honourable Dr.Manoj Kumar Sharma |url=https://supremecourt.gov.np/pages/cv_justices/Cv_manojkumarsharma.html |access-date=2026-05-10 |website=supremecourt.gov.np}}</ref> उनी प्रधानन्यायाधीश [[दामोदरप्रसाद शर्मा]]का भतिजा हुन्। उनले [[नेपाल ल क्याम्पस]], काठमाडौँबाट बी.एल. र भारतको [[पुणे विश्वविद्यालय]]बाट एल.एल.एम. गरेका थिए। उनले नेपालको त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट श्रम कानूनमा विद्यावारिधि गरेका थिए। ==कानुनी तथा न्यायिक जीवन== उनी १९९५ मा अधिवक्ताको रूपमा भर्ना भए र कानूनका विभिन्न क्षेत्रमा अभ्यास गरे।<ref name=":0" /> उनले २०५२ मा अधिवक्ताका रूपमा कानुन व्यवसाय सुरु गरेका थिए । सुरुमा पायोनियर ल फर्ममा काम गरेका शर्मा पछि आफ्नै ल फर्ममा आबद्ध भए । यसअघि केपी शर्मा ओली सरकारको महान्यायाधिवक्ता बनेका रमेश बडाल र अर्का कानुन व्यवसायी श्रीकान्त बरालसँग मिलेर तीनै जनाले आ–आफ्नो नामको पहिलो–पहिलो अक्षर टिपेर ‘श्रीमर’ ल फर्म खोले । त्यसपछि केही समय वाणिज्य कानुनसम्बन्धी परामर्शदाता र अध्यापनमा पनि उनी सक्रिय रहे ।<ref>{{Cite web |title=जो पुनरावेदनबाट बाहिरिएका थिए |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/09/those-who-were-excluded-from-the-appeal-20-55.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> [[दामोदरप्रसाद शर्मा|दामोदारप्रसाद शर्मा]] प्रधानन्यायाधीश र न्याय परिषद्को अध्यक्ष रहेका बेला उनी २०७० मा तत्कालीन पुनरावेदन अदालत बुटवलमा अतिरिक्त न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए ।<ref>{{Cite web |title=न्यायाधीश शर्माको यात्रा :अतिरिक्त हुँदै प्रधानन्यायाधीश सिफारिससम्म |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/07/manoj-sharma-who-was-removed-from-the-post-of-additional-judge-recommended-for-the-post-of-chief-justice-of-the-supreme-court-14-39.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनले जुन १०, २०१३ देखि डिसेम्बर १२, २०१५ सम्म बुटवल र पाटनमा पुनरावेदन अदालतको अतिरिक्त न्यायाधीशको रूपमा पनि काम गरे। आफ्नो करियरको क्रममा, उनले नेपाल र विदेशमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा भाग लिएका छन्। === सर्वोच्च अदालत === उनी सर्वोच्च अदालतको न्यायाधीशको रूपमा नियुक्त भएका थिए र अप्रिल १९, २०१९ मा कार्यभार सम्हालेका थिए। वैशाख २४, २०८३ मा संवैधानिक परिषदले सर्वोच्च अदालतको चौथो वरीयतामा रहेका मनोजकुमार शर्मालाई प्रधानन्यायाधीश सिफारिस गरेको थियो ।<ref>{{Cite web |title=सर्वोच्च अदालतको प्रधान न्यायाधीशमा डा‍. मनोजकुमार शर्मा सिफारिस |url=https://www.ratopati.com/story/561660/manoj-sharma-recommended-for-chief-justice-of-the-supreme-court |access-date=2026-05-10 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> शर्माभन्दा माथि [[सपना प्रधान मल्ल]], [[कुमार रेग्मी]] र [[हरि प्रसाद फुयाल|हरिप्रसाद फुयाँल]] थिए । <ref>{{Cite web |title=प्रधानन्यायाधीश सिफारिसमा तोडियो वरिष्ठताको परम्परा |url=https://ekantipur.com/news/2026/05/07/the-tradition-of-seniority-was-broken-on-the-recommendation-of-the-chief-justice-49-22.html |access-date=2026-05-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:न्यायाधीश]] [[श्रेणी:नेपालको सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशहरू]] [[श्रेणी:नेपाली न्यायाधीशहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानन्यायाधीशहरू]] mpaneho9ll0yjyvcmqoayarvo5dvezv 4 150179 1356031 1355888 2026-05-20T05:37:39Z Nabin K. Sapkota 13090 1356031 wikitext text/x-wiki === [[विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/Saroj|Saroj]] === '''[{{fullurl:विकिपिडिया:प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन/Saroj|action=edit}} मत राख्नुहोला]''' {{स्थिति|छलफल जारी <!--don't change this line-->}} {{R-request|Saroj}} ;''२८ मे २०२६ ०८:२२ युटिसी भन्दा पूर्व नसकिने'' म नेपाली विकिपिडियामा प्रशासक अधिकारको लागि निवेदन गर्दछु। म यस परियोजनामा प्रबन्धकको रूपमा कार्यरत रहिसकेको छु र सो जिम्मेवारी अन्तर्गत समुदायका प्रबन्धकीय कार्यहरूमा सक्रिय रूपमा योगदान गर्दै आएको छु। साथै, मैले [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५|विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५]], [[विकिपिडिया:नारीवाद र लोककथा २०२६|नारीवाद र लोककथा २०२६]], र [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६]] जस्ता अभियानहरूको आयोजना गरेको छु। हाल नेपाली विकिपिडियामा सक्रिय प्रशासकहरूको सङ्ख्या सीमित भएकाले प्रशासकीय कार्यहरू, विशेषगरी विशेषाधिकार तथा बोट अनुमोदन अनुरोधहरू, समयमा सम्पन्न हुन ढिलाइ हुने स्थिति देखिएको छ। सक्रिय प्रशासकको उपलब्धता बढेमा यी कार्यहरू अझ प्रभावकारी र समयमै सम्पन्न गर्न सहज हुनेछ। म अङ्ग्रेजी विकिकथन र विकिडेटामा प्रबन्धक तथा अङ्ग्रेजी विकिकथनमा प्रशासकको रूपमा कार्यरत छु र अधिकार प्रयोग तथा प्रक्रिया व्यवस्थापनसँग परिचित छु। म समुदायका नीतिहरूको पालना गर्दै, पारदर्शी र जिम्मेवार तरिकाले यो अधिकार प्रयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछु। --[[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:०७, १४ मे २०२६ (नेपाली समय) ==== '''समर्थन''' ==== * {{समर्थन}} प्रशासक बन्नका लागि सबै मापदण्ड पूरा गरेको र एक अनुभवी प्रयोगकर्ताको अतिरिक्त सक्रिय प्रबन्धक भएको नाताले मेरो तर्फबाट उहाँलाई पूर्ण समर्थन छ[[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] २०:२८, १६ मे २०२६ (नेपाली समय) *:i Agree [[विशेष:Contributions/&#126;2026-29710-05|&#126;2026-29710-05]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-29710-05|वार्तालाप]]) १६:३७, १८ मे २०२६ (नेपाली समय) * {{समर्थन}} माथि उल्लेखित कारण अनुसार [[User:Himvat|Himvat]] ([[User talk:Himvat|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:३२, १७ मे २०२६ (नेपाली समय) * {{समर्थन}} एक अनुभवी र यो पदको लागि योग्य भएकाले। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:२५, ३ जेठ २०८३ (नेपाली समय) * {{समर्थन}} अनवरत सक्रियता, अनुभव र कार्य क्षमताको आधारमा मेरो पूर्ण समर्थन - [[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]] ([[User talk:Nabin K. Sapkota|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:२२, २० मे २०२६ (नेपाली समय) ==== '''विरोध''' ==== ==== '''छलफल''' ==== 3nv1pv07idwce7npvkxxq6bd809j7yv 0 150204 1356041 1355779 2026-05-20T05:47:04Z Nabin K. Sapkota 13090 1356041 wikitext text/x-wiki {{मेटाउने|अपूर्ण जानकारी}} {{Infobox person | name = आरोन पावल | image = Aaron Paul - AMC The Grove - Ash.jpg | caption = २०२५ मा पावल | birth_name = आरोन पावल स्टर्टेभान्ट | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1979|8|27}} | birth_place = [[ एमेट, आइडाहो]], संयुक्त राज्य अमेरिका | occupation = अभिनेता | years_active = १९९८- हाल | spouse = {{ विवाह [[लरेन पार्सेकियन]] २०१३ }} | children = २ }} {=बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|0666739}} * {{Rotten-tomatoes-person|aaron_paul|आरोन पावल}} * {{cite web|url=http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2009/03/aaron-paul-interview.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20090313043523/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2009/03/aaron-paul-interview.php |url-status=dead |archive-date=March 13, 2009 |title=Aaron Paul discusses ''Breaking Bad'' |website= AMC}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७९ मा जन्म]] lkh9m4k1zbr0whfysej1n5lr4xcxy9x 0 150221 1356037 1355898 2026-05-20T05:42:38Z Nabin K. Sapkota 13090 1356037 wikitext text/x-wiki {{ठुटो}} {{गाभ्ने|सरल यन्त्र}} [[चित्र:Hammer2.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|मुङ्ग्रो]] '''ज्याबलहरू''' भनेको कुनै कार्यलाई सहज बनाउने, सरल बनाउने वा सहज बनाउने उपकरण हुन्। केही उपकरणहरूले ती कार्यहरू पनि गर्न सक्छन् जुन तिनीहरू बिना सम्भव हुँदैनन्। [[सरल यन्त्र]]लाई सबैभन्दा सरल ज्याबल भन्न सकिन्छ। [[श्रेणी:उपकरण]] 79e3d0618moupc0300cid579mckd8ue 0 150222 1356036 1355900 2026-05-20T05:41:38Z Nabin K. Sapkota 13090 1356036 wikitext text/x-wiki {{ठुटो}} [[चित्र:M4_Inbusschraube_focusstacked.jpg|अङ्गुठाकार|एउटा [[पेच]]माथी लगाएको ढिम्री]] प्वालभित्र पेच भएको, डन्डीमा कस्ने चार वा छपाटे फलामको गोलाकार भएको चक्कालाई ढिम्री भनिन्छ। [[श्रेणी:उपकरणहरू]] [[श्रेणी:उपकरण]] 8twmy580rym7xh321jxwcjbom42163z 0 150223 1356034 1355901 2026-05-20T05:40:58Z Nabin K. Sapkota 13090 1356034 wikitext text/x-wiki {{ठुटो}} [[चित्र:Marking_gauges.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|खरकस]] खरकस भनेको काठमा खोल झिक्न तथा काठ ताछ्नका लागि सोझो चिनो लाउन प्रयोग गरिने, बिचमा सानो किलो गाडेको सिकर्मीको एउटा ज्याबल हो। [[श्रेणी:उपकरण]] ed0dnkyuq8lk4qujjy3n7tzfrlgraua 0 150224 1356035 1355902 2026-05-20T05:41:19Z Nabin K. Sapkota 13090 1356035 wikitext text/x-wiki {{ठुटो}} [[चित्र:Kupferkasserolle_Stielkasserolle_16_cm_Casserole.jpg|अङ्गुठाकार|बिर्को बिनाको दिउरे]] '''दिउरे''' वा '''दिउरो''' भनेको आरी वा डेक्चीका आकारको बिटसमेत भएको एउटा सानो भाँडो हो। [[श्रेणी:भान्सा]] [[श्रेणी:भान्छाघर]] 41lwbsjjupnb9vbyq9e1zlp5hjko3ki 0 150225 1356033 1355903 2026-05-20T05:40:39Z Nabin K. Sapkota 13090 1356033 wikitext text/x-wiki {{ठुटो}} {{गाभ्ने|भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा}} भिम शमशेरका पालामा वसन्त शमशेर र यज्ञ शमशेरलाई राजगद्दी ताक्ने षड्यन्त्र गरेकाे आरोपमा राम शमशेरले यज्ञ शमशेरलाई १२ बर्ष नजरबन्द राखेकाे घटना 3tjwy20yy6a342q5kmhu628aqlnl9fo 0 150227 1356040 1355905 2026-05-20T05:45:17Z Nabin K. Sapkota 13090 1356040 wikitext text/x-wiki {{ठुटो}} {{गाभ्ने|मदन भण्डारी}} दासढुङ्गा दुर्घटना नेपालको चर्चित रहस्यमय राजनीतिक घटना हाे र यो दुर्घटना वि.सं. २०५० जेठ ३ गते चितवनको दासढुङ्गा क्षेत्रमा भएको थियो।यस दुर्घटनामा मदन भण्डारी र जिवराज आश्रितको मृत्यु भएको थियो।घटना अनुसार उनीहरू चढेको जीप त्रिशूली नदीतर्फ खसेको थियो। जीपका चालक अमर लामा भने जीवित बचेका थिए। पछि चालक अमर लामाको पनि रहस्यमय रूपमा हत्या भएपछि यो घटनालाई अझ रहस्यमय मानियो। दासढुङ्गा दुर्घटनाको महत्वनेपालमा बहुदलीय प्रजातन्त्रपछि भएको ठूलो राजनीतिक घटना मानिन्छ m1ukfpvhh2r18ukpz7ohu6x8dy0assx 0 150228 1356039 1355906 2026-05-20T05:44:31Z Nabin K. Sapkota 13090 1356039 wikitext text/x-wiki {{ठुटो}} [[चित्र:Adze.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|300x300पिक्सेल|बसिला]] '''बसिला''' [[बन्चरो]] जस्तै एउटा काठ काट्ने ज्याबल हो। यो काठको सतहहरू चिल्लो पार्न प्रयोग गरिन्छ। यसको धार काठ माथी तानेर, काठका पात्रा निकालेर काठ चिल्लो पारिन्छ। [[श्रेणी:उपकरण]] f2535xi1zh3vudj5rsp279v7340u69e 0 150232 1355983 2026-05-19T12:54:47Z Bishaldev100 28807 "[[:hi:Special:Redirect/revision/5804618|ऐडमिरल]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1355983 wikitext text/x-wiki '''एडमिरल''' (<small>Admiral</small>)वा '''नौसेना प्रमुख''' भनेको कुनै पनि देश वा राज्यको नौसेनाको सर्वोच्च अधिकारी हो। तुलनाको लागि <small>,</small> यो पद थलसेनाको जनरल वा सेनापतिको बराबर मानिन्छ। == व्युत्पत्ति == "एडमिरल" शब्द संसारभरका धेरै भाषाहरूमा विभिन्न रूपहरूमा पाइन्छ। यो मूल रूपमा [[अरबी भाषा|अरबी शब्द]] "अमिर अल-बहर" बाट युरोपेली भाषाहरूमा आएको हो, जसको अर्थ "समुद्रको सरदार" हुन्छ <ref name="ref26jafig">[http://books.google.com/books?id=9TcKmEs-I_UC Why Is a Colonel Called a 'Kernal': The Origin of American Ranks and Insignia], Raymond Oliver, pp. 45, Fireship Press, 2008, ISBN 978-1-934757-59-8, ''... Admiral comes from the Arabic term amir-al-bahr meaning commander of the seas. Crusaders learned the term during their encounters with the Arabs, perhaps as early as the Eleventh Century ...''</ref> == देश अनुसार चिन्ह == धेरैजसो राष्ट्रहरूको नौसेना पोशाकमा, एडमिरलहरूको काँधमा चार तारा, वा तीन पातलो र एउटा बाक्लो पट्टी मिलेर बनेको चिन्ह हुन्छ। यद्यपि, केही राष्ट्रहरूमा त्यस्तो हुँदैन।<gallery> चित्र:Royal_Australian_Navy_OF-9.svg|पाठ=ऑस्ट्रेलिया| [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]] चित्र:Adm-Can-2010.png|पाठ=कनाडा| [[क्यानडा]] चित्र:Arlmirante_armada_chile.jpeg| [[चिली]] चित्र:Almirante_EC.jpg|पाठ=एक्वादोर| [[इक्वेडर]] चित्र:Generic-Navy-O11-sleeve.svg|पाठ=मिस्र| [[इजिप्ट]] चित्र:Mereväeadmiral.png|पाठ=एस्टोनिया| [[एस्टोनिया|इस्टोनिया]] चित्र:Amiral_France.png|पाठ=फ़्रांस| [[फ्रान्स]] चित्र:GR-Navy-OF9-sleeve.svg|पाठ=यूनान| [[ग्रिस|ग्रीस]] चित्र:IT-Navy-OF-10.png|पाठ=इटली| [[इटाली]] चित्र:Almirante_hombrera_SEMAR.png| [[मेक्सिको]] चित्र:POL_PMW_pagon1_admirał.svg|पाठ=पोलैंड| [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] चित्र:POR-Navy-OF9.svg|पाठ=पुर्तगाल| [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] चित्र:RO-Navy-OF-10s.png|पाठ=रूमानिया| [[रोमानिया]] चित्र:RAF_N_F8-Admiral_sleeve.png| [[रुस|रूस]] चित्र:Spanish-Navy-OF8.svg| [[स्पेन]] चित्र:SWE-NavyOF9.svg|पाठ=स्वीडन| [[स्विडेन|स्वीडेन]] चित्र:RTN_OF-9_(Admiral).svg|पाठ=थाईलैंड| [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]] चित्र:Ukraine_Admiral_shoulderboard.svg| [[युक्रेन]] चित्र:British_Royal_Navy_OF-9.svg|पाठ=यूनाइटेड किंगडम| [[संयुक्त अधिराज्य]] चित्र:US_Navy_O10_insignia.svg| [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] </gallery> * नौसेना ru615ob2kutp3hxho5rvfoqqupbtlxj 1355984 1355983 2026-05-19T12:55:09Z Bishaldev100 28807 1355984 wikitext text/x-wiki '''एडमिरल''' (<small>Admiral</small>)वा '''नौसेना प्रमुख''' भनेको कुनै पनि देश वा राज्यको नौसेनाको सर्वोच्च अधिकारी हो। तुलनाको लागि <small>,</small> यो पद थलसेनाको जनरल वा सेनापतिको बराबर मानिन्छ। == व्युत्पत्ति == "एडमिरल" शब्द संसारभरका धेरै भाषाहरूमा विभिन्न रूपहरूमा पाइन्छ। यो मूल रूपमा [[अरबी भाषा|अरबी शब्द]] "अमिर अल-बहर" बाट युरोपेली भाषाहरूमा आएको हो, जसको अर्थ "समुद्रको सरदार" हुन्छ <ref name="ref26jafig">[http://books.google.com/books?id=9TcKmEs-I_UC Why Is a Colonel Called a 'Kernal': The Origin of American Ranks and Insignia], Raymond Oliver, pp. 45, Fireship Press, 2008, ISBN 978-1-934757-59-8, ''... Admiral comes from the Arabic term amir-al-bahr meaning commander of the seas. Crusaders learned the term during their encounters with the Arabs, perhaps as early as the Eleventh Century ...''</ref> == देश अनुसार चिन्ह == धेरैजसो राष्ट्रहरूको नौसेना पोशाकमा, एडमिरलहरूको काँधमा चार तारा, वा तीन पातलो र एउटा बाक्लो पट्टी मिलेर बनेको चिन्ह हुन्छ। यद्यपि, केही राष्ट्रहरूमा त्यस्तो हुँदैन।<gallery> चित्र:Royal_Australian_Navy_OF-9.svg|पाठ=ऑस्ट्रेलिया| [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]] चित्र:Adm-Can-2010.png|पाठ=कनाडा| [[क्यानडा]] चित्र:Arlmirante_armada_chile.jpeg| [[चिली]] चित्र:Almirante_EC.jpg|पाठ=एक्वादोर| [[इक्वेडर]] चित्र:Generic-Navy-O11-sleeve.svg|पाठ=मिस्र| [[इजिप्ट]] चित्र:Mereväeadmiral.png|पाठ=एस्टोनिया| [[एस्टोनिया|इस्टोनिया]] चित्र:Amiral_France.png|पाठ=फ़्रांस| [[फ्रान्स]] चित्र:GR-Navy-OF9-sleeve.svg|पाठ=यूनान| [[ग्रिस|ग्रीस]] चित्र:IT-Navy-OF-10.png|पाठ=इटली| [[इटाली]] चित्र:Almirante_hombrera_SEMAR.png| [[मेक्सिको]] चित्र:POL_PMW_pagon1_admirał.svg|पाठ=पोलैंड| [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] चित्र:POR-Navy-OF9.svg|पाठ=पुर्तगाल| [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] चित्र:RO-Navy-OF-10s.png|पाठ=रूमानिया| [[रोमानिया]] चित्र:RAF_N_F8-Admiral_sleeve.png| [[रुस|रूस]] चित्र:Spanish-Navy-OF8.svg| [[स्पेन]] चित्र:SWE-NavyOF9.svg|पाठ=स्वीडन| [[स्विडेन|स्वीडेन]] चित्र:RTN_OF-9_(Admiral).svg|पाठ=थाईलैंड| [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]] चित्र:Ukraine_Admiral_shoulderboard.svg| [[युक्रेन]] चित्र:British_Royal_Navy_OF-9.svg|पाठ=यूनाइटेड किंगडम| [[संयुक्त अधिराज्य]] चित्र:US_Navy_O10_insignia.svg| [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नौसेना]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} rbdy7703o9epad8xs4zph2oxlk5u3zp 1355985 1355984 2026-05-19T12:57:08Z Bishaldev100 28807 /* व्युत्पत्ति */ 1355985 wikitext text/x-wiki '''एडमिरल''' (<small>Admiral</small>)वा '''नौसेना प्रमुख''' भनेको कुनै पनि देश वा राज्यको नौसेनाको सर्वोच्च अधिकारी हो। तुलनाको लागि <small>,</small> यो पद थलसेनाको जनरल वा सेनापतिको बराबर मानिन्छ। == व्युत्पत्ति == "एडमिरल" शब्द संसारभरका धेरै भाषाहरूमा विभिन्न रूपहरूमा पाइन्छ। यो मूल रूपमा [[अरबी भाषा|अरबी शब्द]] "अमिर अल-बहर " ({{lang|ar|أمير البحر}}) बाट युरोपेली भाषाहरूमा आएको हो, जसको अर्थ "समुद्रको सरदार" हुन्छ <ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.m-w.com/dictionary/admiral|title=Definition of ADMIRAL|date=16 July 2023|dictionary=[[Merriam-Webster]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|last=Catafago|first=Joseph|title=An English and Arabic Dictionary, In Two Parts, Arabic and English, and English and Arabic|publisher=Bernard Quaritch, Oriental and Philological Bookseller. London|year=1858|pages=26, 30, 324}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Lane|first=Edward William|title=Arabic-English Lexicon, in Eight Parts. Part 1|publisher=Librairie du Liban. Beirut, Lebanon|year=1968|pages=97}}</ref> == देश अनुसार चिन्ह == धेरैजसो राष्ट्रहरूको नौसेना पोशाकमा, एडमिरलहरूको काँधमा चार तारा, वा तीन पातलो र एउटा बाक्लो पट्टी मिलेर बनेको चिन्ह हुन्छ। यद्यपि, केही राष्ट्रहरूमा त्यस्तो हुँदैन।<gallery> चित्र:Royal_Australian_Navy_OF-9.svg|पाठ=ऑस्ट्रेलिया| [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]] चित्र:Adm-Can-2010.png|पाठ=कनाडा| [[क्यानडा]] चित्र:Arlmirante_armada_chile.jpeg| [[चिली]] चित्र:Almirante_EC.jpg|पाठ=एक्वादोर| [[इक्वेडर]] चित्र:Generic-Navy-O11-sleeve.svg|पाठ=मिस्र| [[इजिप्ट]] चित्र:Mereväeadmiral.png|पाठ=एस्टोनिया| [[एस्टोनिया|इस्टोनिया]] चित्र:Amiral_France.png|पाठ=फ़्रांस| [[फ्रान्स]] चित्र:GR-Navy-OF9-sleeve.svg|पाठ=यूनान| [[ग्रिस|ग्रीस]] चित्र:IT-Navy-OF-10.png|पाठ=इटली| [[इटाली]] चित्र:Almirante_hombrera_SEMAR.png| [[मेक्सिको]] चित्र:POL_PMW_pagon1_admirał.svg|पाठ=पोलैंड| [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] चित्र:POR-Navy-OF9.svg|पाठ=पुर्तगाल| [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] चित्र:RO-Navy-OF-10s.png|पाठ=रूमानिया| [[रोमानिया]] चित्र:RAF_N_F8-Admiral_sleeve.png| [[रुस|रूस]] चित्र:Spanish-Navy-OF8.svg| [[स्पेन]] चित्र:SWE-NavyOF9.svg|पाठ=स्वीडन| [[स्विडेन|स्वीडेन]] चित्र:RTN_OF-9_(Admiral).svg|पाठ=थाईलैंड| [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]] चित्र:Ukraine_Admiral_shoulderboard.svg| [[युक्रेन]] चित्र:British_Royal_Navy_OF-9.svg|पाठ=यूनाइटेड किंगडम| [[संयुक्त अधिराज्य]] चित्र:US_Navy_O10_insignia.svg| [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नौसेना]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} b05dk70j1l1w1i3k48rp41xk7rb4eg1 1356023 1355985 2026-05-20T04:26:09Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1356023 wikitext text/x-wiki '''एडमिरल''' (<small>Admiral</small>)वा '''नौसेना प्रमुख''' भनेको कुनै पनि देश वा राज्यको नौसेनाको सर्वोच्च अधिकारी हो। तुलनाको लागि <small>,</small> यो पद थलसेनाको जनरल वा सेनापतिको बराबर मानिन्छ। == व्युत्पत्ति == "एडमिरल" शब्द संसारभरका धेरै भाषाहरूमा विभिन्न रूपहरूमा पाइन्छ। यो मूल रूपमा [[अरबी भाषा|अरबी शब्द]] "अमिर अल-बहर " ({{lang|ar|أمير البحر}}) बाट युरोपेली भाषाहरूमा आएको हो, जसको अर्थ "समुद्रको सरदार" हुन्छ <ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.m-w.com/dictionary/admiral|title=Definition of ADMIRAL|date=16 July 2023|dictionary=[[Merriam-Webster]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|last=Catafago|first=Joseph|title=An English and Arabic Dictionary, In Two Parts, Arabic and English, and English and Arabic|publisher=Bernard Quaritch, Oriental and Philological Bookseller. London|year=1858|pages=26, 30, 324}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Lane|first=Edward William|title=Arabic-English Lexicon, in Eight Parts. Part 1|publisher=Librairie du Liban. Beirut, Lebanon|year=1968|pages=97}}</ref> == देश अनुसार चिन्ह == धेरैजसो राष्ट्रहरूको नौसेना पोशाकमा, एडमिरलहरूको काँधमा चार तारा, वा तीन पातलो र एउटा बाक्लो पट्टी मिलेर बनेको चिन्ह हुन्छ। यद्यपि, केही राष्ट्रहरूमा त्यस्तो हुँदैन।<gallery> चित्र:Royal_Australian_Navy_OF-9.svg|पाठ=ऑस्ट्रेलिया| [[अस्ट्रेलिया|अष्ट्रेलिया]] चित्र:Adm-Can-2010.png|पाठ=कनाडा| [[क्यानडा]] चित्र:Arlmirante_armada_chile.jpeg| [[चिली]] चित्र:Almirante_EC.jpg|पाठ=एक्वादोर| [[इक्वेडर]] चित्र:Generic-Navy-O11-sleeve.svg|पाठ=मिस्र| [[इजिप्ट]] चित्र:Mereväeadmiral.png|पाठ=एस्टोनिया| [[एस्टोनिया|इस्टोनिया]] चित्र:Amiral_France.png|पाठ=फ़्रांस| [[फ्रान्स]] चित्र:GR-Navy-OF9-sleeve.svg|पाठ=यूनान| [[ग्रिस|ग्रीस]] चित्र:IT-Navy-OF-10.png|पाठ=इटली| [[इटाली]] चित्र:Almirante_hombrera_SEMAR.png| [[मेक्सिको]] चित्र:POL_PMW_pagon1_admirał.svg|पाठ=पोलैंड| [[पोल्यान्ड|पोल्याण्ड]] चित्र:POR-Navy-OF9.svg|पाठ=पुर्तगाल| [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] चित्र:RO-Navy-OF-10s.png|पाठ=रूमानिया| [[रोमानिया]] चित्र:RAF_N_F8-Admiral_sleeve.png| [[रुस|रूस]] चित्र:Spanish-Navy-OF8.svg| [[स्पेन]] चित्र:SWE-NavyOF9.svg|पाठ=स्वीडन| [[स्विडेन|स्वीडेन]] चित्र:RTN_OF-9_(Admiral).svg|पाठ=थाईलैंड| [[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]] चित्र:Ukraine_Admiral_shoulderboard.svg| [[युक्रेन]] चित्र:British_Royal_Navy_OF-9.svg|पाठ=यूनाइटेड किंगडम| [[संयुक्त अधिराज्य]] चित्र:US_Navy_O10_insignia.svg| [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नौसेना]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नौसेना]] cccz2vx1yizzueoa80aj0new6a5tfsp 0 150233 1355986 2026-05-19T13:15:54Z Bishaldev100 28807 "[[:hi:Special:Redirect/revision/4769416|नौसेना]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1355986 wikitext text/x-wiki '''नौसेना''' (Navy) भनेको कुनै पनि देशको संगठित समुद्री बल हो। यसमा युद्धपोत, क्रूजर, विमान वाहक, डिस्ट्रोयर, समुद्री बारुद बिछाउने तथा यसलाई नष्ट करने आदि साधन एवं सैनिकहरूको अतिरिक्त, समुद्रतट मा निर्माण, मर्मतसम्भार्, निगरानी, आपूर्ति तथा प्रशासन, कमान, योजना र अनुसन्धान संस्थान पनि सम्मिलित हुन्छ। यसरी, नौसेना सरकारको प्रत्यक्ष नियन्त्रणमा रहेको एक सैन्य संगठन हो, जसको प्रशासनको लागि सरकारले छुट्टै विभागहरू स्थापना गर्दछ। नौसेना शक्तिको उद्देश्य सैन्य र व्यावसायिक उद्देश्यका लागि समुद्री मार्गहरू नियन्त्रण गर्नु हो। नौसेना भनेको एउटा माध्यम हो जसद्वारा राष्ट्रहरूले समुद्रमाथि नियन्त्रण कायम राख्छन् र आफ्ना शत्रुहरूलाई त्यसबाट वञ्चित गर्छन्। नौसेनाभित्र विमान र निर्देशित [[क्षेप्यास्त्र|मिसाइलहरू]] समावेश हुन्छ, जसले शत्रु राष्ट्रको सबैभन्दा सुदूर भित्री भागमा पनि प्रहार गर्न सक्छ। == इतिहास == प्राचीन समयमा, नौसेनामा एउटा कुनै जनजाति वा शहरका हतियारधारी मानिसहरू हुन्थे जो ठूला डुङ्गा वा जहाजहरूमा अन्य भूमिहरूमा आक्रमण गर्न यात्रा गर्थे। यी जहाजहरू व्यापार, माछा मार्ने, युद्ध र डकैतीको लागि पनि प्रयोग गरिन्थ्यो। विशेष जहाजहरू अपवादको रूपमा मात्र युद्ध उद्देश्यका लागि निर्माण गरिन्थ्यो। आधुनिक नौसेनाको जन्मस्थल [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागर]] हो। क्रेट (Crete)का राजाहरूले इतिहासको सुरुवातमा नौसेना सेनाहरू संगठित गरे, र फलस्वरूप, तिनीहरूले भूमध्यसागरलाई नियन्त्रण गरे। ऐतिहासिक प्रमाणहरूले संकेत गर्दछ कि पहिलो राज्य-सञ्चालित नौसेना [[एथेन्स|एथेन्समा]] थियो। पछि, विस्तारवादी राष्ट्रहरूले एथेन्सको समुद्री शक्तिलाई नष्ट गरे, जसले गर्दा जेनोवा, [[नेदरल्यान्ड|हल्याण्ड]] र [[जर्मनी|जर्मनीमा]] नौसेना शक्तिको प्रभावकारी प्रयोगको लागि आधारहरू स्थापना भए। १७ औं, १८ औं र १९ औं शताब्दीभरि नौसेना विकास सुस्त गतिमा जारी रह्यो। ठूला र ठूला जहाजहरू निर्माण गर्ने प्रयास गरियो। १७ औं शताब्दीको मध्यमा, जहाजहरूमा सामान्यतया ५०-६० तोपहरू बोक्न सकिन्थ्यो। १८ औं शताब्दीसम्ममा, यो संख्या लगभग दोब्बर भइसकेको थियो, र इङ्गल्याण्ड, फ्रान्स, संयुक्त राज्य अमेरिका, स्पेन र केही अन्य देशहरूमा नौसेनाहरू स्थापना भए। १९ औं शताब्दीमा [[ब्रिटेन|बेलायत]] सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति थियो। यसको नौसेना शक्ति [[फ्रान्स]] र रूसको संयुक्त शक्ति बराबर थियो। [[अमेरिकी गृहयुद्ध]]को समयमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले बख्तरबंद जहाजहरू विकास गर्‍यो, जसले गर्दा यो एक समयको लागि सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीमा, धेरै देशहरूले आफ्नो नौसैनिक शक्ति बढाए, विशेष गरी जर्मनी, जापान र संयुक्त राज्य अमेरिका। [[पहिलो विश्वयुद्ध]] (१९१४-१९१८) मा जर्मनी र बेलायत बीच धेरै नौसैनिक द्वन्द्वहरू देखिए। बेलायतको शक्तिले जर्मनीलाई हेलोगोल्याण्डको युद्धमा सीमित गर्यो, तर जर्मनीले पनडुब्बीहरूको सफल प्रयोगले मित्र राष्ट्रहरूको संयुक्त शक्तिलाई लगभग बेकार बनायो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मन बेडाले आत्मसमर्पण गर्‍यो, र जर्मन नौसेना अस्थायी रूपमा निष्क्रिय भयो। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] पछि २० वर्षसम्म, बेलायतको नौसैनिक शक्ति सबैभन्दा बलियो रह्यो। यी वर्षहरूमा, [[जापान]], संयुक्त राज्य अमेरिका र जर्मनीले पनि आफ्नो शक्ति विकास गरे। [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धमा,]] जहाज-आधारित युद्धमा कमी आयो। नौसैनिक युद्ध प्रायः विमान र पनडुब्बीहरू प्रयोग गरेर लडिएको थियो। जर्मनीले पनडुब्बीहरू व्यापक रूपमा प्रयोग गरेर बेलायतलाई कमजोर पार्ने प्रयास गर्यो, तर मित्र राष्ट्रहरूको पनडुब्बीरोधी साधनका कारण यो रोकियो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मनी, इटाली र जापान नौसैनिक शक्तिविहीन भए। फ्रान्स पनि धेरै कमजोर भयो, र अमेरिकाको शक्ति बेलायतको भन्दा दोब्बर भयो। aphbnf7654m8xxzfh4sgwh94s95gony 1355987 1355986 2026-05-19T13:46:58Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1355987 wikitext text/x-wiki '''नौसेना''' (Navy) भनेको कुनै पनि देशको संगठित समुद्री बल हो। यसमा युद्धपोत, क्रूजर, विमान वाहक, डिस्ट्रोयर, समुद्री बारुद बिछाउने तथा यसलाई नष्ट करने आदि साधन एवं सैनिकहरूको अतिरिक्त, समुद्रतट मा निर्माण, मर्मतसम्भार्, निगरानी, आपूर्ति तथा प्रशासन, कमान, योजना र अनुसन्धान संस्थान पनि सम्मिलित हुन्छ। यसरी, नौसेना सरकारको प्रत्यक्ष नियन्त्रणमा रहेको एक सैन्य संगठन हो, जसको प्रशासनको लागि सरकारले छुट्टै विभागहरू स्थापना गर्दछ। नौसेना शक्तिको उद्देश्य सैन्य र व्यावसायिक उद्देश्यका लागि समुद्री मार्गहरू नियन्त्रण गर्नु हो। नौसेना भनेको एउटा माध्यम हो जसद्वारा राष्ट्रहरूले समुद्रमाथि नियन्त्रण कायम राख्छन् र आफ्ना शत्रुहरूलाई त्यसबाट वञ्चित गर्छन्। नौसेनाभित्र विमान र निर्देशित [[क्षेप्यास्त्र|मिसाइलहरू]] समावेश हुन्छ, जसले शत्रु राष्ट्रको सबैभन्दा सुदूर भित्री भागमा पनि प्रहार गर्न सक्छ। == इतिहास == प्राचीन समयमा, नौसेनामा एउटा कुनै जनजाति वा शहरका हतियारधारी मानिसहरू हुन्थे जो ठूला डुङ्गा वा जहाजहरूमा अन्य भूमिहरूमा आक्रमण गर्न यात्रा गर्थे। यी जहाजहरू व्यापार, माछा मार्ने, युद्ध र डकैतीको लागि पनि प्रयोग गरिन्थ्यो। विशेष जहाजहरू अपवादको रूपमा मात्र युद्ध उद्देश्यका लागि निर्माण गरिन्थ्यो। आधुनिक नौसेनाको जन्मस्थल [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागर]] हो। क्रेट (Crete)का राजाहरूले इतिहासको सुरुवातमा नौसेना सेनाहरू संगठित गरे, र फलस्वरूप, तिनीहरूले भूमध्यसागरलाई नियन्त्रण गरे। ऐतिहासिक प्रमाणहरूले संकेत गर्दछ कि पहिलो राज्य-सञ्चालित नौसेना [[एथेन्स|एथेन्समा]] थियो। पछि, विस्तारवादी राष्ट्रहरूले एथेन्सको समुद्री शक्तिलाई नष्ट गरे, जसले गर्दा जेनोवा, [[नेदरल्यान्ड|हल्याण्ड]] र [[जर्मनी|जर्मनीमा]] नौसेना शक्तिको प्रभावकारी प्रयोगको लागि आधारहरू स्थापना भए। १७ औं, १८ औं र १९ औं शताब्दीभरि नौसेना विकास सुस्त गतिमा जारी रह्यो। ठूला र ठूला जहाजहरू निर्माण गर्ने प्रयास गरियो। १७ औं शताब्दीको मध्यमा, जहाजहरूमा सामान्यतया ५०-६० तोपहरू बोक्न सकिन्थ्यो। १८ औं शताब्दीसम्ममा, यो संख्या लगभग दोब्बर भइसकेको थियो, र इङ्गल्याण्ड, फ्रान्स, संयुक्त राज्य अमेरिका, स्पेन र केही अन्य देशहरूमा नौसेनाहरू स्थापना भए। १९ औं शताब्दीमा [[ब्रिटेन|बेलायत]] सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति थियो। यसको नौसेना शक्ति [[फ्रान्स]] र रूसको संयुक्त शक्ति बराबर थियो। [[अमेरिकी गृहयुद्ध]]को समयमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले बख्तरबंद जहाजहरू विकास गर्‍यो, जसले गर्दा यो एक समयको लागि सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीमा, धेरै देशहरूले आफ्नो नौसैनिक शक्ति बढाए, विशेष गरी जर्मनी, जापान र संयुक्त राज्य अमेरिका। [[पहिलो विश्वयुद्ध]] (१९१४-१९१८) मा जर्मनी र बेलायत बीच धेरै नौसैनिक द्वन्द्वहरू देखिए। बेलायतको शक्तिले जर्मनीलाई हेलोगोल्याण्डको युद्धमा सीमित गर्यो, तर जर्मनीले पनडुब्बीहरूको सफल प्रयोगले मित्र राष्ट्रहरूको संयुक्त शक्तिलाई लगभग बेकार बनायो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मन बेडाले आत्मसमर्पण गर्‍यो, र जर्मन नौसेना अस्थायी रूपमा निष्क्रिय भयो। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] पछि २० वर्षसम्म, बेलायतको नौसैनिक शक्ति सबैभन्दा बलियो रह्यो। यी वर्षहरूमा, [[जापान]], संयुक्त राज्य अमेरिका र जर्मनीले पनि आफ्नो शक्ति विकास गरे। [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धमा,]] जहाज-आधारित युद्धमा कमी आयो। नौसैनिक युद्ध प्रायः विमान र पनडुब्बीहरू प्रयोग गरेर लडिएको थियो। जर्मनीले पनडुब्बीहरू व्यापक रूपमा प्रयोग गरेर बेलायतलाई कमजोर पार्ने प्रयास गर्यो, तर मित्र राष्ट्रहरूको पनडुब्बीरोधी साधनका कारण यो रोकियो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मनी, इटाली र जापान नौसैनिक शक्तिविहीन भए। फ्रान्स पनि धेरै कमजोर भयो। दोस्रो विश्वयुद्धमा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको सबैभन्दा ठूलो नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीको अन्त्य र २१ औं शताब्दीको सुरुमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाको नौसेनासँग विश्वको कुल नौसेना जहाजहरूको ७०% भन्दा बढी थियो।<ref name="Defense Analysis; Dec2001, Vol. 17 Issue 3, p259-265">"Weighing the US Navy", ''Defense & Security Analysis'', Volume 17, Issue 3, December 2001, pp. 259–265.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} fohnp10awjhnshi35znze7bykef1t3d 1355988 1355987 2026-05-19T13:54:30Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1355988 wikitext text/x-wiki '''नौसेना''' (Navy) भनेको कुनै पनि देशको संगठित समुद्री बल हो। यसमा युद्धपोत, क्रूजर, विमान वाहक, डिस्ट्रोयर, समुद्री बारुद बिछाउने तथा यसलाई नष्ट करने आदि साधन एवं सैनिकहरूको अतिरिक्त, समुद्रतट मा निर्माण, मर्मतसम्भार्, निगरानी, आपूर्ति तथा प्रशासन, कमान, योजना र अनुसन्धान संस्थान पनि सम्मिलित हुन्छ। यसरी, नौसेना सरकारको प्रत्यक्ष नियन्त्रणमा रहेको एक सैन्य संगठन हो, जसको प्रशासनको लागि सरकारले छुट्टै विभागहरू स्थापना गर्दछ। नौसेना शक्तिको उद्देश्य सैन्य र व्यावसायिक उद्देश्यका लागि समुद्री मार्गहरू नियन्त्रण गर्नु हो। नौसेना भनेको एउटा माध्यम हो जसद्वारा राष्ट्रहरूले समुद्रमाथि नियन्त्रण कायम राख्छन् र आफ्ना शत्रुहरूलाई त्यसबाट वञ्चित गर्छन्। नौसेनाभित्र विमान र निर्देशित [[क्षेप्यास्त्र|मिसाइलहरू]] समावेश हुन्छ, जसले शत्रु राष्ट्रको सबैभन्दा सुदूर भित्री भागमा पनि प्रहार गर्न सक्छ। == इतिहास == प्राचीन समयमा, नौसेनामा एउटा कुनै जनजाति वा शहरका हतियारधारी मानिसहरू हुन्थे जो ठूला डुङ्गा वा जहाजहरूमा अन्य भूमिहरूमा आक्रमण गर्न यात्रा गर्थे। यी जहाजहरू व्यापार, माछा मार्ने, युद्ध र डकैतीको लागि पनि प्रयोग गरिन्थ्यो। विशेष जहाजहरू अपवादको रूपमा मात्र युद्ध उद्देश्यका लागि निर्माण गरिन्थ्यो। आधुनिक नौसेनाको जन्मस्थल [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागर]] हो। क्रेट (Crete)का राजाहरूले इतिहासको सुरुवातमा नौसेना सेनाहरू संगठित गरे, र फलस्वरूप, तिनीहरूले भूमध्यसागरलाई नियन्त्रण गरे। ऐतिहासिक प्रमाणहरूले संकेत गर्दछ कि पहिलो राज्य-सञ्चालित नौसेना [[एथेन्स|एथेन्समा]] थियो। पछि, विस्तारवादी राष्ट्रहरूले एथेन्सको समुद्री शक्तिलाई नष्ट गरे, जसले गर्दा जेनोवा, [[नेदरल्यान्ड|हल्याण्ड]] र [[जर्मनी|जर्मनीमा]] नौसेना शक्तिको प्रभावकारी प्रयोगको लागि आधारहरू स्थापना भए। दक्षिणी भारतको चोल राजवंशमा सेनालाई विदेशमा ढुवानी गर्ने व्यापारिक जहाजहरू मिलेर बनेको नौसेना थियो। The [[Chola Dynasty]] .<ref name="Majumdar">{{cite book |last=Majumdar |first=Romesh Chandra |author-link=R. C. Majumdar |url=https://archive.org/details/struggleforempir05bhar/page/250/mode/2up?q= |title=The History and Culture of the Indian People, Volume V: The Struggle for Empire |publisher=[[Bharatiya Vidya Bhavan]] |year=2001 |location=Mumbai}}</ref> राजेन्द्र प्रथमको नेतृत्वमा चोल नौसेना आफ्नो सबैभन्दा उचाइमा पुगेको थियो र विशेष गरी श्रीलंका र [[दक्षिणपूर्व एसिया]]को आक्रमणमा प्रयोग गरिएको थियो।<ref name="kulkep212">[[South-East Asia campaign of Rajendra I#Kulke|Kulke]], p. 212.</ref>{{sfn|Spencer|1976|p=409}} १७ औं, १८ औं र १९ औं शताब्दीभरि नौसेना विकास सुस्त गतिमा जारी रह्यो। ठूला र ठूला जहाजहरू निर्माण गर्ने प्रयास गरियो। १७ औं शताब्दीको मध्यमा, जहाजहरूमा सामान्यतया ५०-६० तोपहरू बोक्न सकिन्थ्यो। १८ औं शताब्दीसम्ममा, यो संख्या लगभग दोब्बर भइसकेको थियो, र इङ्गल्याण्ड, फ्रान्स, संयुक्त राज्य अमेरिका, स्पेन र केही अन्य देशहरूमा नौसेनाहरू स्थापना भए। १९ औं शताब्दीमा [[ब्रिटेन|बेलायत]] सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति थियो। यसको नौसेना शक्ति [[फ्रान्स]] र रूसको संयुक्त शक्ति बराबर थियो। [[अमेरिकी गृहयुद्ध]]को समयमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले बख्तरबंद जहाजहरू विकास गर्‍यो, जसले गर्दा यो एक समयको लागि सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीमा, धेरै देशहरूले आफ्नो नौसैनिक शक्ति बढाए, विशेष गरी जर्मनी, जापान र संयुक्त राज्य अमेरिका। [[पहिलो विश्वयुद्ध]] (१९१४-१९१८) मा जर्मनी र बेलायत बीच धेरै नौसैनिक द्वन्द्वहरू देखिए। बेलायतको शक्तिले जर्मनीलाई हेलोगोल्याण्डको युद्धमा सीमित गर्यो, तर जर्मनीले पनडुब्बीहरूको सफल प्रयोगले मित्र राष्ट्रहरूको संयुक्त शक्तिलाई लगभग बेकार बनायो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मन बेडाले आत्मसमर्पण गर्‍यो, र जर्मन नौसेना अस्थायी रूपमा निष्क्रिय भयो। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] पछि २० वर्षसम्म, बेलायतको नौसैनिक शक्ति सबैभन्दा बलियो रह्यो। यी वर्षहरूमा, [[जापान]], संयुक्त राज्य अमेरिका र जर्मनीले पनि आफ्नो शक्ति विकास गरे। [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धमा,]] जहाज-आधारित युद्धमा कमी आयो। नौसैनिक युद्ध प्रायः विमान र पनडुब्बीहरू प्रयोग गरेर लडिएको थियो। जर्मनीले पनडुब्बीहरू व्यापक रूपमा प्रयोग गरेर बेलायतलाई कमजोर पार्ने प्रयास गर्यो, तर मित्र राष्ट्रहरूको पनडुब्बीरोधी साधनका कारण यो रोकियो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मनी, इटाली र जापान नौसैनिक शक्तिविहीन भए। फ्रान्स पनि धेरै कमजोर भयो। दोस्रो विश्वयुद्धमा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको सबैभन्दा ठूलो नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीको अन्त्य र २१ औं शताब्दीको सुरुमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाको नौसेनासँग विश्वको कुल नौसेना जहाजहरूको ७०% भन्दा बढी थियो।<ref name="Defense Analysis; Dec2001, Vol. 17 Issue 3, p259-265">"Weighing the US Navy", ''Defense & Security Analysis'', Volume 17, Issue 3, December 2001, pp. 259–265.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} j3g7dt49h594p5hhodati0dwsknk82y 1355989 1355988 2026-05-19T13:56:08Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1355989 wikitext text/x-wiki '''नौसेना''' (Navy) भनेको कुनै पनि देशको संगठित समुद्री बल हो। यसमा युद्धपोत, क्रूजर, विमान वाहक, डिस्ट्रोयर, समुद्री बारुद बिछाउने तथा यसलाई नष्ट करने आदि साधन एवं सैनिकहरूको अतिरिक्त, समुद्रतट मा निर्माण, मर्मतसम्भार्, निगरानी, आपूर्ति तथा प्रशासन, कमान, योजना र अनुसन्धान संस्थान पनि सम्मिलित हुन्छ। यसरी, नौसेना सरकारको प्रत्यक्ष नियन्त्रणमा रहेको एक सैन्य संगठन हो, जसको प्रशासनको लागि सरकारले छुट्टै विभागहरू स्थापना गर्दछ। नौसेना शक्तिको उद्देश्य सैन्य र व्यावसायिक उद्देश्यका लागि समुद्री मार्गहरू नियन्त्रण गर्नु हो। नौसेना भनेको एउटा माध्यम हो जसद्वारा राष्ट्रहरूले समुद्रमाथि नियन्त्रण कायम राख्छन् र आफ्ना शत्रुहरूलाई त्यसबाट वञ्चित गर्छन्। नौसेनाभित्र विमान र निर्देशित [[क्षेप्यास्त्र|मिसाइलहरू]] समावेश हुन्छ, जसले शत्रु राष्ट्रको सबैभन्दा सुदूर भित्री भागमा पनि प्रहार गर्न सक्छ। == इतिहास == प्राचीन समयमा, नौसेनामा एउटा कुनै जनजाति वा शहरका हतियारधारी मानिसहरू हुन्थे जो ठूला डुङ्गा वा जहाजहरूमा अन्य भूमिहरूमा आक्रमण गर्न यात्रा गर्थे। यी जहाजहरू व्यापार, माछा मार्ने, युद्ध र डकैतीको लागि पनि प्रयोग गरिन्थ्यो। विशेष जहाजहरू अपवादको रूपमा मात्र युद्ध उद्देश्यका लागि निर्माण गरिन्थ्यो। आधुनिक नौसेनाको जन्मस्थल [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागर]] हो। क्रेट (Crete)का राजाहरूले इतिहासको सुरुवातमा नौसेना सेनाहरू संगठित गरे, र फलस्वरूप, तिनीहरूले भूमध्यसागरलाई नियन्त्रण गरे। ऐतिहासिक प्रमाणहरूले संकेत गर्दछ कि पहिलो राज्य-सञ्चालित नौसेना [[एथेन्स|एथेन्समा]] थियो। पछि, विस्तारवादी राष्ट्रहरूले एथेन्सको समुद्री शक्तिलाई नष्ट गरे, जसले गर्दा जेनोवा, [[नेदरल्यान्ड|हल्याण्ड]] र [[जर्मनी|जर्मनीमा]] नौसेना शक्तिको प्रभावकारी प्रयोगको लागि आधारहरू स्थापना भए। दक्षिणी भारतको चोल राजवंशमा सेनालाई विदेशमा ढुवानी गर्ने व्यापारिक जहाजहरू मिलेर बनेको नौसेना थियो। The [[Chola Dynasty]] .<ref name="Majumdar">{{cite book |last=Majumdar |first=Romesh Chandra |author-link=R. C. Majumdar |url=https://archive.org/details/struggleforempir05bhar/page/250/mode/2up?q= |title=The History and Culture of the Indian People, Volume V: The Struggle for Empire |publisher=[[Bharatiya Vidya Bhavan]] |year=2001 |location=Mumbai}}</ref> राजेन्द्र प्रथमको नेतृत्वमा चोल नौसेना आफ्नो सबैभन्दा उचाइमा पुगेको थियो र विशेष गरी श्रीलंका र [[दक्षिणपूर्व एसिया]]को आक्रमणमा प्रयोग गरिएको थियो।<ref name="kulkep212">[[South-East Asia campaign of Rajendra I#Kulke|Kulke]], p. 212.</ref>{{sfn|Spencer|1976|p=409}} १७ औं, १८ औं र १९ औं शताब्दीभरि नौसेना विकास सुस्त गतिमा जारी रह्यो। ठूला र ठूला जहाजहरू निर्माण गर्ने प्रयास गरियो। १७ औं शताब्दीको मध्यमा, जहाजहरूमा सामान्यतया ५०-६० तोपहरू बोक्न सकिन्थ्यो। १८ औं शताब्दीसम्ममा, यो संख्या लगभग दोब्बर भइसकेको थियो, र इङ्गल्याण्ड, फ्रान्स, संयुक्त राज्य अमेरिका, स्पेन र केही अन्य देशहरूमा नौसेनाहरू स्थापना भए। १९ औं शताब्दीमा [[ब्रिटेन|बेलायत]] सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति थियो। यसको नौसेना शक्ति [[फ्रान्स]] र रूसको संयुक्त शक्ति बराबर थियो। [[अमेरिकी गृहयुद्ध]]को समयमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले बख्तरबंद जहाजहरू विकास गर्‍यो, जसले गर्दा यो एक समयको लागि सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीमा, धेरै देशहरूले आफ्नो नौसैनिक शक्ति बढाए, विशेष गरी जर्मनी, जापान र संयुक्त राज्य अमेरिका। [[पहिलो विश्वयुद्ध]] (१९१४-१९१८) मा जर्मनी र बेलायत बीच धेरै नौसैनिक द्वन्द्वहरू देखिए। बेलायतको शक्तिले जर्मनीलाई हेलोगोल्याण्डको युद्धमा सीमित गर्यो, तर जर्मनीले पनडुब्बीहरूको सफल प्रयोगले मित्र राष्ट्रहरूको संयुक्त शक्तिलाई लगभग बेकार बनायो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मन बेडाले आत्मसमर्पण गर्‍यो, र जर्मन नौसेना अस्थायी रूपमा निष्क्रिय भयो। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] पछि २० वर्षसम्म, बेलायतको नौसैनिक शक्ति सबैभन्दा बलियो रह्यो। यी वर्षहरूमा, [[जापान]], संयुक्त राज्य अमेरिका र जर्मनीले पनि आफ्नो शक्ति विकास गरे। [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धमा,]] जहाज-आधारित युद्धमा कमी आयो। नौसैनिक युद्ध प्रायः विमान र पनडुब्बीहरू प्रयोग गरेर लडिएको थियो। जर्मनीले पनडुब्बीहरू व्यापक रूपमा प्रयोग गरेर बेलायतलाई कमजोर पार्ने प्रयास गर्यो, तर मित्र राष्ट्रहरूको पनडुब्बीरोधी साधनका कारण यो रोकियो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मनी, इटाली र जापान नौसैनिक शक्तिविहीन भए। फ्रान्स पनि धेरै कमजोर भयो। दोस्रो विश्वयुद्धमा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको सबैभन्दा ठूलो नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीको अन्त्य र २१ औं शताब्दीको सुरुमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाको नौसेनासँग विश्वको कुल नौसेना जहाजहरूको ७०% भन्दा बढी थियो।<ref name="Defense Analysis; Dec2001, Vol. 17 Issue 3, p259-265">"Weighing the US Navy", ''Defense & Security Analysis'', Volume 17, Issue 3, December 2001, pp. 259–265.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सेना]] chd6f59khw3fuom413kbm9t0ghbo6gj 1356019 1355989 2026-05-20T04:20:19Z Bishaldev100 28807 1356019 wikitext text/x-wiki '''नौसेना''' (Navy) भनेको कुनै पनि देशको संगठित समुद्री बल हो। यसमा युद्धपोत, क्रूजर, विमान वाहक, डिस्ट्रोयर, समुद्री बारुद बिछाउने तथा यसलाई नष्ट करने आदि साधन एवं सैनिकहरूको अतिरिक्त, समुद्रतट मा निर्माण, मर्मतसम्भार्, निगरानी, आपूर्ति तथा प्रशासन, कमान, योजना र अनुसन्धान संस्थान पनि सम्मिलित हुन्छ। यसरी, नौसेना सरकारको प्रत्यक्ष नियन्त्रणमा रहेको एक सैन्य संगठन हो, जसको प्रशासनको लागि सरकारले छुट्टै विभागहरू स्थापना गर्दछ। नौसेना शक्तिको उद्देश्य सैन्य र व्यावसायिक उद्देश्यका लागि समुद्री मार्गहरू नियन्त्रण गर्नु हो। नौसेना भनेको एउटा माध्यम हो जसद्वारा राष्ट्रहरूले समुद्रमाथि नियन्त्रण कायम राख्छन् र आफ्ना शत्रुहरूलाई त्यसबाट वञ्चित गर्छन्। नौसेनाभित्र विमान र निर्देशित [[क्षेप्यास्त्र|मिसाइलहरू]] समावेश हुन्छ, जसले शत्रु राष्ट्रको सबैभन्दा सुदूर भित्री भागमा पनि प्रहार गर्न सक्छ। == इतिहास == प्राचीन समयमा, नौसेनामा एउटा कुनै जनजाति वा शहरका हतियारधारी मानिसहरू हुन्थे जो ठूला डुङ्गा वा जहाजहरूमा अन्य भूमिहरूमा आक्रमण गर्न यात्रा गर्थे। यी जहाजहरू व्यापार, माछा मार्ने, युद्ध र डकैतीको लागि पनि प्रयोग गरिन्थ्यो। विशेष जहाजहरू अपवादको रूपमा मात्र युद्ध उद्देश्यका लागि निर्माण गरिन्थ्यो। आधुनिक नौसेनाको जन्मस्थल [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागर]] हो। क्रेट (Crete)का राजाहरूले इतिहासको सुरुवातमा नौसेना सेनाहरू संगठित गरे, र फलस्वरूप, तिनीहरूले भूमध्यसागरलाई नियन्त्रण गरे। ऐतिहासिक प्रमाणहरूले संकेत गर्दछ कि पहिलो राज्य-सञ्चालित नौसेना [[एथेन्स|एथेन्समा]] थियो। पछि, विस्तारवादी राष्ट्रहरूले एथेन्सको समुद्री शक्तिलाई नष्ट गरे, जसले गर्दा जेनोवा, [[नेदरल्यान्ड|हल्याण्ड]] र [[जर्मनी|जर्मनीमा]] नौसेना शक्तिको प्रभावकारी प्रयोगको लागि आधारहरू स्थापना भए। दक्षिणी भारतको [[चोल वंश|चोल राजवंश]]मा सेनालाई विदेशमा ढुवानी गर्ने व्यापारिक जहाजहरू मिलेर बनेको नौसेना थियो।<ref name="Majumdar">{{cite book |last=Majumdar |first=Romesh Chandra |author-link=R. C. Majumdar |url=https://archive.org/details/struggleforempir05bhar/page/250/mode/2up?q= |title=The History and Culture of the Indian People, Volume V: The Struggle for Empire |publisher=[[Bharatiya Vidya Bhavan]] |year=2001 |location=Mumbai}}</ref> [[राजेन्द्र प्रथम]]को नेतृत्वमा चोल नौसेना आफ्नो सबैभन्दा उचाइमा पुगेको थियो र विशेष गरी श्रीलंका र [[दक्षिणपूर्व एसिया]]को आक्रमणमा प्रयोग गरिएको थियो।<ref name="kulkep212">[[South-East Asia campaign of Rajendra I#Kulke|Kulke]], p. 212.</ref>{{sfn|Spencer|1976|p=409}} १७ औं, १८ औं र १९ औं शताब्दीभरि नौसेना विकास सुस्त गतिमा जारी रह्यो। ठूला र ठूला जहाजहरू निर्माण गर्ने प्रयास गरियो। १७ औं शताब्दीको मध्यमा, जहाजहरूमा सामान्यतया ५०-६० तोपहरू बोक्न सकिन्थ्यो। १८ औं शताब्दीसम्ममा, यो संख्या लगभग दोब्बर भइसकेको थियो, र इङ्गल्याण्ड, फ्रान्स, संयुक्त राज्य अमेरिका, स्पेन र केही अन्य देशहरूमा नौसेनाहरू स्थापना भए। १९ औं शताब्दीमा [[ब्रिटेन|बेलायत]] सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति थियो। यसको नौसेना शक्ति [[फ्रान्स]] र रूसको संयुक्त शक्ति बराबर थियो। [[अमेरिकी गृहयुद्ध]]को समयमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले बख्तरबंद जहाजहरू विकास गर्‍यो, जसले गर्दा यो एक समयको लागि सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीमा, धेरै देशहरूले आफ्नो नौसैनिक शक्ति बढाए, विशेष गरी जर्मनी, जापान र संयुक्त राज्य अमेरिका। [[पहिलो विश्वयुद्ध]] (१९१४-१९१८) मा जर्मनी र बेलायत बीच धेरै नौसैनिक द्वन्द्वहरू देखिए। बेलायतको शक्तिले जर्मनीलाई हेलोगोल्याण्डको युद्धमा सीमित गर्यो, तर जर्मनीले पनडुब्बीहरूको सफल प्रयोगले मित्र राष्ट्रहरूको संयुक्त शक्तिलाई लगभग बेकार बनायो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मन बेडाले आत्मसमर्पण गर्‍यो, र जर्मन नौसेना अस्थायी रूपमा निष्क्रिय भयो। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] पछि २० वर्षसम्म, बेलायतको नौसैनिक शक्ति सबैभन्दा बलियो रह्यो। यी वर्षहरूमा, [[जापान]], संयुक्त राज्य अमेरिका र जर्मनीले पनि आफ्नो शक्ति विकास गरे। [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धमा,]] जहाज-आधारित युद्धमा कमी आयो। नौसैनिक युद्ध प्रायः विमान र पनडुब्बीहरू प्रयोग गरेर लडिएको थियो। जर्मनीले पनडुब्बीहरू व्यापक रूपमा प्रयोग गरेर बेलायतलाई कमजोर पार्ने प्रयास गर्यो, तर मित्र राष्ट्रहरूको पनडुब्बीरोधी साधनका कारण यो रोकियो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मनी, इटाली र जापान नौसैनिक शक्तिविहीन भए। फ्रान्स पनि धेरै कमजोर भयो। दोस्रो विश्वयुद्धमा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको सबैभन्दा ठूलो नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीको अन्त्य र २१ औं शताब्दीको सुरुमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाको नौसेनासँग विश्वको कुल नौसेना जहाजहरूको ७०% भन्दा बढी थियो।<ref name="Defense Analysis; Dec2001, Vol. 17 Issue 3, p259-265">"Weighing the US Navy", ''Defense & Security Analysis'', Volume 17, Issue 3, December 2001, pp. 259–265.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सेना]] g7quopudh4008ezsdr3l3eq8sehxcq0 1356020 1356019 2026-05-20T04:22:14Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1356020 wikitext text/x-wiki '''नौसेना''' (Navy) भनेको कुनै पनि देशको संगठित समुद्री बल हो। यसमा युद्धपोत, क्रूजर, विमान वाहक, डिस्ट्रोयर, समुद्री बारुद बिछाउने तथा यसलाई नष्ट करने आदि साधन एवं सैनिकहरूको अतिरिक्त, समुद्रतट मा निर्माण, मर्मतसम्भार्, निगरानी, आपूर्ति तथा प्रशासन, कमान, योजना र अनुसन्धान संस्थान पनि सम्मिलित हुन्छ। यसरी, नौसेना सरकारको प्रत्यक्ष नियन्त्रणमा रहेको एक सैन्य संगठन हो, जसको प्रशासनको लागि सरकारले छुट्टै विभागहरू स्थापना गर्दछ। नौसेना शक्तिको उद्देश्य सैन्य र व्यावसायिक उद्देश्यका लागि समुद्री मार्गहरू नियन्त्रण गर्नु हो। नौसेना भनेको एउटा माध्यम हो जसद्वारा राष्ट्रहरूले समुद्रमाथि नियन्त्रण कायम राख्छन् र आफ्ना शत्रुहरूलाई त्यसबाट वञ्चित गर्छन्। नौसेनाभित्र विमान र निर्देशित [[क्षेप्यास्त्र|मिसाइलहरू]] समावेश हुन्छ, जसले शत्रु राष्ट्रको सबैभन्दा सुदूर भित्री भागमा पनि प्रहार गर्न सक्छ। == इतिहास == प्राचीन समयमा, नौसेनामा एउटा कुनै जनजाति वा शहरका हतियारधारी मानिसहरू हुन्थे जो ठूला डुङ्गा वा जहाजहरूमा अन्य भूमिहरूमा आक्रमण गर्न यात्रा गर्थे। यी जहाजहरू व्यापार, माछा मार्ने, युद्ध र डकैतीको लागि पनि प्रयोग गरिन्थ्यो। विशेष जहाजहरू अपवादको रूपमा मात्र युद्ध उद्देश्यका लागि निर्माण गरिन्थ्यो। आधुनिक नौसेनाको जन्मस्थल [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागर]] हो। क्रेट (Crete)का राजाहरूले इतिहासको सुरुवातमा नौसेना सेनाहरू संगठित गरे, र फलस्वरूप, तिनीहरूले भूमध्यसागरलाई नियन्त्रण गरे। ऐतिहासिक प्रमाणहरूले संकेत गर्दछ कि पहिलो राज्य-सञ्चालित नौसेना [[एथेन्स|एथेन्समा]] थियो। पछि, विस्तारवादी राष्ट्रहरूले एथेन्सको समुद्री शक्तिलाई नष्ट गरे, जसले गर्दा जेनोवा, [[नेदरल्यान्ड|हल्याण्ड]] र [[जर्मनी|जर्मनीमा]] नौसेना शक्तिको प्रभावकारी प्रयोगको लागि आधारहरू स्थापना भए। दक्षिणी भारतको [[चोल वंश|चोल राजवंश]]मा सेनालाई विदेशमा ढुवानी गर्ने व्यापारिक जहाजहरू मिलेर बनेको नौसेना थियो।<ref name="Majumdar">{{cite book |last=मजुमदार |first=रमेशचन्द्र |author-link=रमेशचन्द्र मजुमदार |url=https://archive.org/details/struggleforempir05bhar/page/250/mode/2up?q= |title=The History and Culture of the Indian People, Volume V: The Struggle for Empire |publisher=[[भारतीय विद्या भवन]] |year=2001 |location=Mumbai}}</ref> [[राजेन्द्र प्रथम]]को नेतृत्वमा चोल नौसेना आफ्नो सबैभन्दा उचाइमा पुगेको थियो र विशेष गरी श्रीलंका र [[दक्षिणपूर्व एसिया]]को आक्रमणमा प्रयोग गरिएको थियो।<ref name="kulkep212">[[South-East Asia campaign of Rajendra I#Kulke|Kulke]], p. 212.</ref>{{sfn|Spencer|1976|p=409}} १७ औं, १८ औं र १९ औं शताब्दीभरि नौसेना विकास सुस्त गतिमा जारी रह्यो। ठूला र ठूला जहाजहरू निर्माण गर्ने प्रयास गरियो। १७ औं शताब्दीको मध्यमा, जहाजहरूमा सामान्यतया ५०-६० तोपहरू बोक्न सकिन्थ्यो। १८ औं शताब्दीसम्ममा, यो संख्या लगभग दोब्बर भइसकेको थियो, र इङ्गल्याण्ड, फ्रान्स, संयुक्त राज्य अमेरिका, स्पेन र केही अन्य देशहरूमा नौसेनाहरू स्थापना भए। १९ औं शताब्दीमा [[ब्रिटेन|बेलायत]] सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति थियो। यसको नौसेना शक्ति [[फ्रान्स]] र रूसको संयुक्त शक्ति बराबर थियो। [[अमेरिकी गृहयुद्ध]]को समयमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले बख्तरबंद जहाजहरू विकास गर्‍यो, जसले गर्दा यो एक समयको लागि सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीमा, धेरै देशहरूले आफ्नो नौसैनिक शक्ति बढाए, विशेष गरी जर्मनी, जापान र संयुक्त राज्य अमेरिका। [[पहिलो विश्वयुद्ध]] (१९१४-१९१८) मा जर्मनी र बेलायत बीच धेरै नौसैनिक द्वन्द्वहरू देखिए। बेलायतको शक्तिले जर्मनीलाई हेलोगोल्याण्डको युद्धमा सीमित गर्यो, तर जर्मनीले पनडुब्बीहरूको सफल प्रयोगले मित्र राष्ट्रहरूको संयुक्त शक्तिलाई लगभग बेकार बनायो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मन बेडाले आत्मसमर्पण गर्‍यो, र जर्मन नौसेना अस्थायी रूपमा निष्क्रिय भयो। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] पछि २० वर्षसम्म, बेलायतको नौसैनिक शक्ति सबैभन्दा बलियो रह्यो। यी वर्षहरूमा, [[जापान]], संयुक्त राज्य अमेरिका र जर्मनीले पनि आफ्नो शक्ति विकास गरे। [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धमा,]] जहाज-आधारित युद्धमा कमी आयो। नौसैनिक युद्ध प्रायः विमान र पनडुब्बीहरू प्रयोग गरेर लडिएको थियो। जर्मनीले पनडुब्बीहरू व्यापक रूपमा प्रयोग गरेर बेलायतलाई कमजोर पार्ने प्रयास गर्यो, तर मित्र राष्ट्रहरूको पनडुब्बीरोधी साधनका कारण यो रोकियो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मनी, इटाली र जापान नौसैनिक शक्तिविहीन भए। फ्रान्स पनि धेरै कमजोर भयो। दोस्रो विश्वयुद्धमा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको सबैभन्दा ठूलो नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीको अन्त्य र २१ औं शताब्दीको सुरुमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाको नौसेनासँग विश्वको कुल नौसेना जहाजहरूको ७०% भन्दा बढी थियो।<ref name="Defense Analysis; Dec2001, Vol. 17 Issue 3, p259-265">"Weighing the US Navy", ''Defense & Security Analysis'', Volume 17, Issue 3, December 2001, pp. 259–265.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सेना]] mzwa5b8ao1nrq6t29o4ovn4wdcuhed7 1356021 1356020 2026-05-20T04:23:08Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1356021 wikitext text/x-wiki '''नौसेना''' (Navy) भनेको कुनै पनि देशको संगठित समुद्री बल हो। यसमा युद्धपोत, क्रूजर, विमान वाहक, डिस्ट्रोयर, समुद्री बारुद बिछाउने तथा यसलाई नष्ट करने आदि साधन एवं सैनिकहरूको अतिरिक्त, समुद्रतट मा निर्माण, मर्मतसम्भार्, निगरानी, आपूर्ति तथा प्रशासन, कमान, योजना र अनुसन्धान संस्थान पनि सम्मिलित हुन्छ। यसरी, नौसेना सरकारको प्रत्यक्ष नियन्त्रणमा रहेको एक सैन्य संगठन हो, जसको प्रशासनको लागि सरकारले छुट्टै विभागहरू स्थापना गर्दछ। नौसेना शक्तिको उद्देश्य सैन्य र व्यावसायिक उद्देश्यका लागि समुद्री मार्गहरू नियन्त्रण गर्नु हो। नौसेना भनेको एउटा माध्यम हो जसद्वारा राष्ट्रहरूले समुद्रमाथि नियन्त्रण कायम राख्छन् र आफ्ना शत्रुहरूलाई त्यसबाट वञ्चित गर्छन्। नौसेनाभित्र विमान र निर्देशित [[क्षेप्यास्त्र|मिसाइलहरू]] समावेश हुन्छ, जसले शत्रु राष्ट्रको सबैभन्दा सुदूर भित्री भागमा पनि प्रहार गर्न सक्छ। == इतिहास == प्राचीन समयमा, नौसेनामा एउटा कुनै जनजाति वा शहरका हतियारधारी मानिसहरू हुन्थे जो ठूला डुङ्गा वा जहाजहरूमा अन्य भूमिहरूमा आक्रमण गर्न यात्रा गर्थे। यी जहाजहरू व्यापार, माछा मार्ने, युद्ध र डकैतीको लागि पनि प्रयोग गरिन्थ्यो। विशेष जहाजहरू अपवादको रूपमा मात्र युद्ध उद्देश्यका लागि निर्माण गरिन्थ्यो। आधुनिक नौसेनाको जन्मस्थल [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागर]] हो। क्रेट (Crete)का राजाहरूले इतिहासको सुरुवातमा नौसेना सेनाहरू संगठित गरे, र फलस्वरूप, तिनीहरूले भूमध्यसागरलाई नियन्त्रण गरे। ऐतिहासिक प्रमाणहरूले संकेत गर्दछ कि पहिलो राज्य-सञ्चालित नौसेना [[एथेन्स|एथेन्समा]] थियो। पछि, विस्तारवादी राष्ट्रहरूले एथेन्सको समुद्री शक्तिलाई नष्ट गरे, जसले गर्दा जेनोवा, [[नेदरल्यान्ड|हल्याण्ड]] र [[जर्मनी|जर्मनीमा]] नौसेना शक्तिको प्रभावकारी प्रयोगको लागि आधारहरू स्थापना भए। दक्षिणी भारतको [[चोल वंश|चोल राजवंश]]मा सेनालाई विदेशमा ढुवानी गर्ने व्यापारिक जहाजहरू मिलेर बनेको नौसेना थियो।<ref name="Majumdar">{{cite book |last=मजुमदार |first=रमेशचन्द्र |author-link=रमेशचन्द्र मजुमदार |url=https://archive.org/details/struggleforempir05bhar/page/250/mode/2up?q= |title=The History and Culture of the Indian People, Volume V: The Struggle for Empire |publisher=[[भारतीय विद्या भवन]] |year=2001 |location=मुम्बई}}</ref> [[राजेन्द्र प्रथम]]को नेतृत्वमा चोल नौसेना आफ्नो सबैभन्दा उचाइमा पुगेको थियो र विशेष गरी श्रीलंका र [[दक्षिणपूर्व एसिया]]को आक्रमणमा प्रयोग गरिएको थियो।<ref name="kulkep212">[[South-East Asia campaign of Rajendra I#Kulke|Kulke]], p. 212.</ref>{{sfn|Spencer|1976|p=409}} १७ औं, १८ औं र १९ औं शताब्दीभरि नौसेना विकास सुस्त गतिमा जारी रह्यो। ठूला र ठूला जहाजहरू निर्माण गर्ने प्रयास गरियो। १७ औं शताब्दीको मध्यमा, जहाजहरूमा सामान्यतया ५०-६० तोपहरू बोक्न सकिन्थ्यो। १८ औं शताब्दीसम्ममा, यो संख्या लगभग दोब्बर भइसकेको थियो, र इङ्गल्याण्ड, फ्रान्स, संयुक्त राज्य अमेरिका, स्पेन र केही अन्य देशहरूमा नौसेनाहरू स्थापना भए। १९ औं शताब्दीमा [[ब्रिटेन|बेलायत]] सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति थियो। यसको नौसेना शक्ति [[फ्रान्स]] र रूसको संयुक्त शक्ति बराबर थियो। [[अमेरिकी गृहयुद्ध]]को समयमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले बख्तरबंद जहाजहरू विकास गर्‍यो, जसले गर्दा यो एक समयको लागि सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीमा, धेरै देशहरूले आफ्नो नौसैनिक शक्ति बढाए, विशेष गरी जर्मनी, जापान र संयुक्त राज्य अमेरिका। [[पहिलो विश्वयुद्ध]] (१९१४-१९१८) मा जर्मनी र बेलायत बीच धेरै नौसैनिक द्वन्द्वहरू देखिए। बेलायतको शक्तिले जर्मनीलाई हेलोगोल्याण्डको युद्धमा सीमित गर्यो, तर जर्मनीले पनडुब्बीहरूको सफल प्रयोगले मित्र राष्ट्रहरूको संयुक्त शक्तिलाई लगभग बेकार बनायो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मन बेडाले आत्मसमर्पण गर्‍यो, र जर्मन नौसेना अस्थायी रूपमा निष्क्रिय भयो। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] पछि २० वर्षसम्म, बेलायतको नौसैनिक शक्ति सबैभन्दा बलियो रह्यो। यी वर्षहरूमा, [[जापान]], संयुक्त राज्य अमेरिका र जर्मनीले पनि आफ्नो शक्ति विकास गरे। [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धमा,]] जहाज-आधारित युद्धमा कमी आयो। नौसैनिक युद्ध प्रायः विमान र पनडुब्बीहरू प्रयोग गरेर लडिएको थियो। जर्मनीले पनडुब्बीहरू व्यापक रूपमा प्रयोग गरेर बेलायतलाई कमजोर पार्ने प्रयास गर्यो, तर मित्र राष्ट्रहरूको पनडुब्बीरोधी साधनका कारण यो रोकियो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मनी, इटाली र जापान नौसैनिक शक्तिविहीन भए। फ्रान्स पनि धेरै कमजोर भयो। दोस्रो विश्वयुद्धमा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको सबैभन्दा ठूलो नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीको अन्त्य र २१ औं शताब्दीको सुरुमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाको नौसेनासँग विश्वको कुल नौसेना जहाजहरूको ७०% भन्दा बढी थियो।<ref name="Defense Analysis; Dec2001, Vol. 17 Issue 3, p259-265">"Weighing the US Navy", ''Defense & Security Analysis'', Volume 17, Issue 3, December 2001, pp. 259–265.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सेना]] ctwkxuym66bye6q7jl0dlv7nhtwyq1a 1356022 1356021 2026-05-20T04:26:01Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1356022 wikitext text/x-wiki '''नौसेना''' (Navy) भनेको कुनै पनि देशको संगठित समुद्री बल हो। यसमा युद्धपोत, क्रूजर, विमान वाहक, डिस्ट्रोयर, समुद्री बारुद बिछाउने तथा यसलाई नष्ट करने आदि साधन एवं सैनिकहरूको अतिरिक्त, समुद्रतट मा निर्माण, मर्मतसम्भार्, निगरानी, आपूर्ति तथा प्रशासन, कमान, योजना र अनुसन्धान संस्थान पनि सम्मिलित हुन्छ। यसरी, नौसेना सरकारको प्रत्यक्ष नियन्त्रणमा रहेको एक सैन्य संगठन हो, जसको प्रशासनको लागि सरकारले छुट्टै विभागहरू स्थापना गर्दछ। नौसेना शक्तिको उद्देश्य सैन्य र व्यावसायिक उद्देश्यका लागि समुद्री मार्गहरू नियन्त्रण गर्नु हो। नौसेना भनेको एउटा माध्यम हो जसद्वारा राष्ट्रहरूले समुद्रमाथि नियन्त्रण कायम राख्छन् र आफ्ना शत्रुहरूलाई त्यसबाट वञ्चित गर्छन्। नौसेनाभित्र विमान र निर्देशित [[क्षेप्यास्त्र|मिसाइलहरू]] समावेश हुन्छ, जसले शत्रु राष्ट्रको सबैभन्दा सुदूर भित्री भागमा पनि प्रहार गर्न सक्छ। == इतिहास == प्राचीन समयमा, नौसेनामा एउटा कुनै जनजाति वा शहरका हतियारधारी मानिसहरू हुन्थे जो ठूला डुङ्गा वा जहाजहरूमा अन्य भूमिहरूमा आक्रमण गर्न यात्रा गर्थे। यी जहाजहरू व्यापार, माछा मार्ने, युद्ध र डकैतीको लागि पनि प्रयोग गरिन्थ्यो। विशेष जहाजहरू अपवादको रूपमा मात्र युद्ध उद्देश्यका लागि निर्माण गरिन्थ्यो। आधुनिक नौसेनाको जन्मस्थल [[भूमध्य सागर|भूमध्यसागर]] हो। क्रेट (Crete)का राजाहरूले इतिहासको सुरुवातमा नौसेना सेनाहरू संगठित गरे, र फलस्वरूप, तिनीहरूले भूमध्यसागरलाई नियन्त्रण गरे। ऐतिहासिक प्रमाणहरूले संकेत गर्दछ कि पहिलो राज्य-सञ्चालित नौसेना [[एथेन्स|एथेन्समा]] थियो। पछि, विस्तारवादी राष्ट्रहरूले एथेन्सको समुद्री शक्तिलाई नष्ट गरे, जसले गर्दा जेनोवा, [[नेदरल्यान्ड|हल्याण्ड]] र [[जर्मनी|जर्मनीमा]] नौसेना शक्तिको प्रभावकारी प्रयोगको लागि आधारहरू स्थापना भए। दक्षिणी भारतको [[चोल वंश|चोल राजवंश]]मा सेनालाई विदेशमा ढुवानी गर्ने व्यापारिक जहाजहरू मिलेर बनेको नौसेना थियो।<ref name="Majumdar">{{cite book |last=मजुमदार |first=रमेशचन्द्र |author-link=रमेशचन्द्र मजुमदार |url=https://archive.org/details/struggleforempir05bhar/page/250/mode/2up?q= |title=The History and Culture of the Indian People, Volume V: The Struggle for Empire |publisher=[[भारतीय विद्या भवन]] |year=2001 |location=मुम्बई}}</ref> [[राजेन्द्र प्रथम]]को नेतृत्वमा चोल नौसेना आफ्नो सबैभन्दा उचाइमा पुगेको थियो र विशेष गरी श्रीलंका र [[दक्षिणपूर्व एसिया]]को आक्रमणमा प्रयोग गरिएको थियो।<ref name="kulkep212">[[South-East Asia campaign of Rajendra I#Kulke|Kulke]], p. 212.</ref>{{sfn|Spencer|1976|p=409}} १७ औं, १८ औं र १९ औं शताब्दीभरि नौसेना विकास सुस्त गतिमा जारी रह्यो। ठूला र ठूला जहाजहरू निर्माण गर्ने प्रयास गरियो। १७ औं शताब्दीको मध्यमा, जहाजहरूमा सामान्यतया ५०-६० तोपहरू बोक्न सकिन्थ्यो। १८ औं शताब्दीसम्ममा, यो संख्या लगभग दोब्बर भइसकेको थियो, र इङ्गल्याण्ड, फ्रान्स, संयुक्त राज्य अमेरिका, स्पेन र केही अन्य देशहरूमा नौसेनाहरू स्थापना भए। १९ औं शताब्दीमा [[ब्रिटेन|बेलायत]] सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति थियो। यसको नौसेना शक्ति [[फ्रान्स]] र रूसको संयुक्त शक्ति बराबर थियो। [[अमेरिकी गृहयुद्ध]]को समयमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले बख्तरबंद जहाजहरू विकास गर्‍यो, जसले गर्दा यो एक समयको लागि सबैभन्दा शक्तिशाली नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीमा, धेरै देशहरूले आफ्नो नौसैनिक शक्ति बढाए, विशेष गरी जर्मनी, जापान र संयुक्त राज्य अमेरिका। [[पहिलो विश्वयुद्ध]] (१९१४-१९१८) मा जर्मनी र बेलायत बीच धेरै नौसैनिक द्वन्द्वहरू देखिए। बेलायतको शक्तिले जर्मनीलाई हेलोगोल्याण्डको युद्धमा सीमित गर्यो, तर जर्मनीले पनडुब्बीहरूको सफल प्रयोगले मित्र राष्ट्रहरूको संयुक्त शक्तिलाई लगभग बेकार बनायो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मन बेडाले आत्मसमर्पण गर्‍यो, र जर्मन नौसेना अस्थायी रूपमा निष्क्रिय भयो। [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] पछि २० वर्षसम्म, बेलायतको नौसैनिक शक्ति सबैभन्दा बलियो रह्यो। यी वर्षहरूमा, [[जापान]], संयुक्त राज्य अमेरिका र जर्मनीले पनि आफ्नो शक्ति विकास गरे। [[दोस्रो विश्वयुद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धमा,]] जहाज-आधारित युद्धमा कमी आयो। नौसैनिक युद्ध प्रायः विमान र पनडुब्बीहरू प्रयोग गरेर लडिएको थियो। जर्मनीले पनडुब्बीहरू व्यापक रूपमा प्रयोग गरेर बेलायतलाई कमजोर पार्ने प्रयास गर्यो, तर मित्र राष्ट्रहरूको पनडुब्बीरोधी साधनका कारण यो रोकियो। युद्धको अन्त्यसम्ममा, जर्मनी, इटाली र जापान नौसैनिक शक्तिविहीन भए। फ्रान्स पनि धेरै कमजोर भयो। दोस्रो विश्वयुद्धमा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको सबैभन्दा ठूलो नौसेना शक्ति बन्यो। २० औं शताब्दीको अन्त्य र २१ औं शताब्दीको सुरुमा, संयुक्त राज्य अमेरिकाको नौसेनासँग विश्वको कुल नौसेना जहाजहरूको ७०% भन्दा बढी थियो।<ref name="Defense Analysis; Dec2001, Vol. 17 Issue 3, p259-265">"Weighing the US Navy", ''Defense & Security Analysis'', Volume 17, Issue 3, December 2001, pp. 259–265.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सेना]] [[श्रेणी:नौसेना]] 3yq0ymtw7ax2wkhpvedocg7lvzsl86h 3 150234 1356001 2026-05-19T20:31:54Z Saroj 31493 Welcome to Wikipedia! 1356001 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Himvatज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|२९,७४७]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Himvat|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) ०२:१६, २० मे २०२६ (नेपाली समय) is1hyip79ltzbldhd4g2eojquy027v5 14 150235 1356024 2026-05-20T04:26:35Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: {{श्रेणी मुख्य|नौसेना}} 1356024 wikitext text/x-wiki {{श्रेणी मुख्य|नौसेना}} shtf5r8dbpixdy1p85w7s4vfnmwvndo 1 150236 1356042 2026-05-20T05:57:25Z ~2026-30226-92 78740 /* SCINCE */ नयाँ खण्ड 1356042 wikitext text/x-wiki == SCINCE == AC CURRENT ABOUT [[विशेष:Contributions/&#126;2026-30226-92|&#126;2026-30226-92]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-30226-92|वार्तालाप]]) ११:४२, २० मे २०२६ (नेपाली समय) qms8d0i0fi17p6izu989k9jjiyafnnu 14 150237 1356057 2026-05-20T08:44:26Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: {{श्रेणी मुख्य|नेपाली मूर्तिकला}} 1356057 wikitext text/x-wiki {{श्रेणी मुख्य|नेपाली मूर्तिकला}} dzu00eoe8lmrxdw16cx66ribztyfgmn 1356070 1356057 2026-05-20T10:00:07Z Bishaldev100 28807 1356070 wikitext text/x-wiki {{श्रेणी मुख्य|नेपाली मूर्तिकला}} [[श्रेणी:नेपाली कला]] 2qtfblw28ro44k6j0lg98j21n5a9u0x 0 150238 1356058 2026-05-20T08:48:42Z Bishaldev100 28807 [[नेपालको मूर्तिकला]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1356058 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[नेपालको मूर्तिकला]] omtdwmrlu2llo3tjz2epvm04kn3hhto 0 150239 1356068 2026-05-20T09:55:05Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1349468695|Swet Bhairav]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1356068 wikitext text/x-wiki [[चित्र:इन्द्र.jpg|अङ्गुठाकार|श्वेत भैरव]] '''श्वेत भैरव''' [[हनुमान ढोका]], [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]] अवस्थित [[शिव]] [[अवतार]] [[काल भैरव|भैरव]]को मूर्ति हो।<ref>{{cite news|url=https://kathmandupost.com/visual-stories/2019/09/11/these-stunning-photos-of-indra-jatra-from-the-60s-will-take-you-to-another-era|title=These 16 photos of Indra Jatra will transport you to another era|date=19 September 2019|access-date=23 August 2025|publisher=The Kathmandu Post}}</ref> '''श्वेत भैरव''' भगवान शिवको उग्र अनुहार चित्रण गरिएको छ। [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]]को दिन नै मूर्तिको मुखमा काठ/बाँसको पराल राखिन्छ र भक्तहरूका लागि ''प्रसाद'' रूपमा [[जाँड]] (चामलको रक्सी) चुहिन्छ। [[जाँड]] पिउँदा श्वेत भैरवको आशीर्वादबाट राम्रो स्वास्थ्य र भाग्य हुने विश्वास गरिन्छ। काठको आँखीझ्याल पर्दाभित्र, '''देग तलेजु''' तलामा '''श्वेत भैरव''' मुर्ति राखिएको छ । यो विशाल मूर्तिकला १८५२ मा [[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]]को शासनकालमा बनाइएको थियो। [[चित्र:Swet_Bhairav,_Kathmandu.jpg|अङ्गुठाकार|काठको आँखीझ्यालभित्र श्वेत भैरव]] [[श्रेणी:नेपाली मूर्तिकला]] [[श्रेणी:नेपालको संस्कृति]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मन्दिरहरू]] prqpovyqyw0nh1dhjp2bjlscf8s61k4 1356069 1356068 2026-05-20T09:55:33Z Bishaldev100 28807 1356069 wikitext text/x-wiki [[चित्र:इन्द्र.jpg|अङ्गुठाकार|श्वेत भैरव]] '''श्वेत भैरव''' [[हनुमान ढोका]], [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]] अवस्थित [[शिव]] [[अवतार]] [[काल भैरव|भैरव]]को मूर्ति हो।<ref>{{cite news|url=https://kathmandupost.com/visual-stories/2019/09/11/these-stunning-photos-of-indra-jatra-from-the-60s-will-take-you-to-another-era|title=These 16 photos of Indra Jatra will transport you to another era|date=19 September 2019|access-date=23 August 2025|publisher=The Kathmandu Post}}</ref> '''श्वेत भैरव''' भगवान शिवको उग्र अनुहार चित्रण गरिएको छ। [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]]को दिन नै मूर्तिको मुखमा काठ/बाँसको पराल राखिन्छ र भक्तहरूका लागि ''प्रसाद'' रूपमा [[जाँड]] (चामलको रक्सी) चुहिन्छ। [[जाँड]] पिउँदा श्वेत भैरवको आशीर्वादबाट राम्रो स्वास्थ्य र भाग्य हुने विश्वास गरिन्छ। [[चित्र:Swet_Bhairav,_Kathmandu.jpg|अङ्गुठाकार|काठको आँखीझ्यालभित्र श्वेत भैरव]] काठको आँखीझ्याल पर्दाभित्र, '''देग तलेजु''' तलामा '''श्वेत भैरव''' मुर्ति राखिएको छ । यो विशाल मूर्तिकला १८५२ मा [[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]]को शासनकालमा बनाइएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली मूर्तिकला]] [[श्रेणी:नेपालको संस्कृति]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मन्दिरहरू]] l79uw3gzbysfkfy65wn7c6s40cnnqgv 0 150240 1356075 2026-05-20T10:43:26Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1355183465|Jajarkot Palace]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1356075 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = Jajarkot Palace | image = Jajarkot durbar.jpg | location = [[Jajarkot District]], [[Karnali Province]] | location_country = [[Nepal]] | coordinates = {{coord|28.699101189843365|82.2006814639445|type:landmark|display=inline,title}} | building_type = [[Palace]] | architectural_style = [[Nepalese architecture]] }}'''जाजरकोट दरबार''' [[कर्णाली प्रदेश]]को जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार बि.स १८२५ मा जाजरकोटका राजा हरि शाह निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=3 November 2016 |title=Jajarkot Durbar lies forgotten, neglected |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/jajarkot-durbar-lies-forgotten-neglected |access-date=1 April 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> दरबार सुरुमा सात तला थियो र [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को नेपाल-भारत भूकम्प]]का कारण क्षतिग्रस्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Historic Jajarkot palace awaiting renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8751/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ बैशाख]]को भूकम्पले भवनलाई थप क्षति पुर्‍यायो ।<ref>{{Cite web |title=Jarjarkot Durbar in a dilapidated condition |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/09/25/jarjarkot-durbar-in-a-dilapidated-condition |access-date=1 April 2021 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |last=KC |first=Janak |title=248-year-old Jajarkot palace awaits renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8083/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref>{{Reflist}} [[श्रेणी:जाजरकोट जिल्ला]] [[श्रेणी:नेपालका दरबारहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] 6y4omwxqlcw6ucxn52x0llqn3fj844r 1356077 1356075 2026-05-20T10:44:34Z Bishaldev100 28807 1356077 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = जाजरकोट दरबार | image = Jajarkot durbar.jpg | location = [[जाजरकोट]], [[कर्णाली प्रदेश]] | location_country = [[नेपाल]] | coordinates = {{coord|28.699101189843365|82.2006814639445|type:landmark|display=inline,title}} | building_type = [[दरबार]] | architectural_style = [[Nepalese architecture]] }}'''जाजरकोट दरबार''' [[कर्णाली प्रदेश]]को जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार बि.स १८२५ मा जाजरकोटका राजा हरि शाह निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=3 November 2016 |title=Jajarkot Durbar lies forgotten, neglected |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/jajarkot-durbar-lies-forgotten-neglected |access-date=1 April 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> दरबार सुरुमा सात तला थियो र [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को नेपाल-भारत भूकम्प]]का कारण क्षतिग्रस्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Historic Jajarkot palace awaiting renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8751/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ बैशाख]]को भूकम्पले भवनलाई थप क्षति पुर्‍यायो ।<ref>{{Cite web |title=Jarjarkot Durbar in a dilapidated condition |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/09/25/jarjarkot-durbar-in-a-dilapidated-condition |access-date=1 April 2021 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |last=KC |first=Janak |title=248-year-old Jajarkot palace awaits renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8083/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref>{{Reflist}} [[श्रेणी:जाजरकोट जिल्ला]] [[श्रेणी:नेपालका दरबारहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] sfke0g25xhgs3tqxejkgbn5h4x7e5ma 1356078 1356077 2026-05-20T10:45:22Z Bishaldev100 28807 1356078 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = जाजरकोट दरबार | image = Jajarkot durbar.jpg | location = [[जाजरकोट]], [[कर्णाली प्रदेश]] | location_country = [[नेपाल]] | coordinates = {{coord|28.699101189843365|82.2006814639445|type:landmark|display=inline,title}} | building_type = [[दरबार]] | architectural_style = [[Nepalese architecture]] }}'''जाजरकोट दरबार''' [[कर्णाली प्रदेश]]को जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार बि.स १८२५ मा जाजरकोटका राजा हरि शाह निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=3 November 2016 |title=Jajarkot Durbar lies forgotten, neglected |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/jajarkot-durbar-lies-forgotten-neglected |access-date=1 April 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> दरबार सुरुमा सात तला थियो र [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को नेपाल-भारत भूकम्प]]का कारण क्षतिग्रस्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Historic Jajarkot palace awaiting renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8751/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ बैशाख]]को भूकम्पले भवनलाई थप क्षति पुर्‍यायो ।<ref>{{Cite web |title=Jarjarkot Durbar in a dilapidated condition |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/09/25/jarjarkot-durbar-in-a-dilapidated-condition |access-date=1 April 2021 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |last=KC |first=Janak |title=248-year-old Jajarkot palace awaits renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8083/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जाजरकोट जिल्ला]] [[श्रेणी:नेपालका दरबारहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] h2thaau7h28t2f7yb9ciq6tngwl88ja 1356082 1356078 2026-05-20T10:50:57Z Bishaldev100 28807 1356082 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = जाजरकोट दरबार | image = Jajarkot durbar.jpg | location = [[जाजरकोट]], [[कर्णाली प्रदेश]] | location_country = [[नेपाल]] | coordinates = {{coord|28.699101189843365|82.2006814639445|type:landmark|display=inline,title}} | building_type = [[दरबार]] | architectural_style = [[Nepalese architecture]] }}'''जाजरकोट दरबार''' [[कर्णाली प्रदेश]]को जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार बि.स १८२५ मा जाजरकोटका राजा हरि शाह निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=3 November 2016 |title=Jajarkot Durbar lies forgotten, neglected |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/jajarkot-durbar-lies-forgotten-neglected |access-date=1 April 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> दरबार सुरुमा सात तला थियो र [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को नेपाल-भारत भूकम्प]]का कारण क्षतिग्रस्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Historic Jajarkot palace awaiting renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8751/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ बैशाख]]को भूकम्पले भवनलाई थप क्षति पुर्‍यायो ।<ref>{{Cite web |title=Jarjarkot Durbar in a dilapidated condition |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/09/25/jarjarkot-durbar-in-a-dilapidated-condition |access-date=1 April 2021 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |last=KC |first=Janak |title=248-year-old Jajarkot palace awaits renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8083/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> यो दरबारको निर्माण भक्तपुरका चर्चित कालीगढ नाक्चेको डिजाइन अनुसार भएको थियो।  हाल जिल्ला प्रशासन कार्यालय रहेको उक्त दरबार जाजरकोटी राजा प्रकाश विक्रम शाहले २०४२ सालमा  तत्कालीन जिल्ला पन्चायतलाई ६० हजार रुपैयाँमा बिक्री गरेका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/109943-1477469400.html|title=२४८ वर्ष पुरानो जाजरकोट दरबार अति जिर्ण|last=केसी|first=जनक|date=१० कार्तिक २०७३|work=नागरिक}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जाजरकोट जिल्ला]] [[श्रेणी:नेपालका दरबारहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] q1g10cniwgm04j9u8zt2df2rwaogdic 1356083 1356082 2026-05-20T10:51:22Z Bishaldev100 28807 1356083 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = जाजरकोट दरबार | image = Jajarkot durbar.jpg | location = [[जाजरकोट]], [[कर्णाली प्रदेश]] | location_country = [[नेपाल]] | coordinates = {{coord|28.699101189843365|82.2006814639445|type:landmark|display=inline,title}} | building_type = [[दरबार]] | architectural_style = [[Nepalese architecture]] }} '''जाजरकोट दरबार''' [[कर्णाली प्रदेश]]को जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार बि.स १८२५ मा जाजरकोटका राजा हरि शाह निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=3 November 2016 |title=Jajarkot Durbar lies forgotten, neglected |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/jajarkot-durbar-lies-forgotten-neglected |access-date=1 April 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> दरबार सुरुमा सात तला थियो र [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को नेपाल-भारत भूकम्प]]का कारण क्षतिग्रस्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Historic Jajarkot palace awaiting renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8751/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ बैशाख]]को भूकम्पले भवनलाई थप क्षति पुर्‍यायो ।<ref>{{Cite web |title=Jarjarkot Durbar in a dilapidated condition |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/09/25/jarjarkot-durbar-in-a-dilapidated-condition |access-date=1 April 2021 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |last=KC |first=Janak |title=248-year-old Jajarkot palace awaits renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8083/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> यो दरबारको निर्माण भक्तपुरका चर्चित कालीगढ नाक्चेको डिजाइन अनुसार भएको थियो।  हाल जिल्ला प्रशासन कार्यालय रहेको उक्त दरबार जाजरकोटी राजा प्रकाश विक्रम शाहले २०४२ सालमा  तत्कालीन जिल्ला पन्चायतलाई ६० हजार रुपैयाँमा बिक्री गरेका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/109943-1477469400.html|title=२४८ वर्ष पुरानो जाजरकोट दरबार अति जिर्ण|last=केसी|first=जनक|date=१० कार्तिक २०७३|work=नागरिक}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जाजरकोट जिल्ला]] [[श्रेणी:नेपालका दरबारहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] tbetxveq0vwqjfp72ct5qnrct14q4iy 1356085 1356083 2026-05-20T10:54:35Z Bishaldev100 28807 1356085 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = जाजरकोट दरबार | image = Jajarkot durbar.jpg | location = [[जाजरकोट]], [[कर्णाली प्रदेश]] | location_country = [[नेपाल]] | coordinates = {{coord|28.699101189843365|82.2006814639445|type:landmark|display=inline,title}} | building_type = [[दरबार]] | architectural_style = [[Nepalese architecture]] | owner = जाजरकोटी राजा (बि.स १८२५-२०४२ )<br>नेपाल सरकार (बि.स २०४२ -) | floor_count = 4 }} '''जाजरकोट दरबार''' [[कर्णाली प्रदेश]]को जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार बि.स १८२५ मा जाजरकोटका राजा हरि शाह निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=3 November 2016 |title=Jajarkot Durbar lies forgotten, neglected |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/jajarkot-durbar-lies-forgotten-neglected |access-date=1 April 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> दरबार सुरुमा सात तला थियो र [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को नेपाल-भारत भूकम्प]]का कारण क्षतिग्रस्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Historic Jajarkot palace awaiting renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8751/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ बैशाख]]को भूकम्पले भवनलाई थप क्षति पुर्‍यायो ।<ref>{{Cite web |title=Jarjarkot Durbar in a dilapidated condition |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/09/25/jarjarkot-durbar-in-a-dilapidated-condition |access-date=1 April 2021 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |last=KC |first=Janak |title=248-year-old Jajarkot palace awaits renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8083/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> यो दरबारको निर्माण भक्तपुरका चर्चित कालीगढ नाक्चेको डिजाइन अनुसार भएको थियो।  हाल जिल्ला प्रशासन कार्यालय रहेको उक्त दरबार जाजरकोटी राजा प्रकाश विक्रम शाहले २०४२ सालमा  तत्कालीन जिल्ला पन्चायतलाई ६० हजार रुपैयाँमा बिक्री गरेका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/109943-1477469400.html|title=२४८ वर्ष पुरानो जाजरकोट दरबार अति जिर्ण|last=केसी|first=जनक|date=१० कार्तिक २०७३|work=नागरिक}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जाजरकोट जिल्ला]] [[श्रेणी:नेपालका दरबारहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] m3yyq5oi7pp9bjt1xlqu3yomuf0oj20 1356086 1356085 2026-05-20T10:55:30Z Bishaldev100 28807 1356086 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = जाजरकोट दरबार | image = Jajarkot durbar.jpg | location = [[जाजरकोट]], [[कर्णाली प्रदेश]] | location_country = [[नेपाल]] | coordinates = {{coord|28.699101189843365|82.2006814639445|type:landmark|display=inline,title}} | building_type = [[दरबार]] | architectural_style = [[Nepalese architecture]] | owner = जाजरकोटी राजा (बि.स १८२५-२०४२ )<br>नेपाल सरकार (बि.स २०४२ -) | floor_count = 4 }} '''जाजरकोट दरबार''' [[कर्णाली प्रदेश]]को जाजरकोट जिल्लामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक दरबार हो। यो दरबार बि.स १८२५ मा जाजरकोटका राजा हरि शाह निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=3 November 2016 |title=Jajarkot Durbar lies forgotten, neglected |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/jajarkot-durbar-lies-forgotten-neglected |access-date=1 April 2021 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> दरबार सुरुमा सात तला थियो र [[विसं १९९० को महाभूकम्प|१९९० को नेपाल-भारत भूकम्प]]का कारण क्षतिग्रस्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Historic Jajarkot palace awaiting renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8751/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ बैशाख]]को भूकम्प र [[जाजरकोट भूकम्प, २०८०|जाजरकोट भूकम्प]]ले भवनलाई थप क्षति पुर्‍यायो ।<ref>{{Cite web |title=Jarjarkot Durbar in a dilapidated condition |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/09/25/jarjarkot-durbar-in-a-dilapidated-condition |access-date=1 April 2021 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |last=KC |first=Janak |title=248-year-old Jajarkot palace awaits renovation |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/8083/ |access-date=1 April 2021 |website=My Republica |language=en}}</ref> यो दरबारको निर्माण भक्तपुरका चर्चित कालीगढ नाक्चेको डिजाइन अनुसार भएको थियो।  हाल जिल्ला प्रशासन कार्यालय रहेको उक्त दरबार जाजरकोटी राजा प्रकाश विक्रम शाहले २०४२ सालमा  तत्कालीन जिल्ला पन्चायतलाई ६० हजार रुपैयाँमा बिक्री गरेका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/109943-1477469400.html|title=२४८ वर्ष पुरानो जाजरकोट दरबार अति जिर्ण|last=केसी|first=जनक|date=१० कार्तिक २०७३|work=नागरिक}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जाजरकोट जिल्ला]] [[श्रेणी:नेपालका दरबारहरू]] [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] sjn6jzyuebaqjxzqawp72fu6bdvphz1